Tröôøng Ñaïi hoïc Coâng ngheä Toân Ñöùc Thaéng

Khoa Ñieän – Ñieän töû
















TOÙM TAÉT BAØI GIAÛNG
KYÕ THUAÄT ÑO ÑIEÄN – ÑIEÄN TÖÛ



GVC. TS. Ñinh Sôn Tuù


Taøi lieäu giaûng daïy löu haønh noäi boä
Tp HCM – 2002

Noäi dung.

Chöông 1: Khaùi nieäm veà ño löôøng
Chöông 2: Chæ thò ño löôøng
Chöông 3: Ño ñieän aùp vaø doøng ñieän
Chöông 4: Ño ñieän trôû
Chöông 5: Ño ñieän dung, ñieän caûm, hoã caûm
Chöông 6: Ño coâng suaát vaø ñieän naêng
Chöông 7: Dao ñoäng kyù
Chöông 8: Thieát bò phaân tích tín hieäu
Chöông 9: Cô caáu ño hieän soá


Saùch tham khaûo chính:

Kyõ thuaät ño – Nguyeãn Ngoïc Taân – Nhaø xuaát baûn
Trang 3
Chöông 1: KHAÙI NIEÄM VEÀ ÑO LÖÔØNG

§1-1: ÑAÏI LÖÔÏNG ÑO LÖÔØNG
Coù 2 loaïi cô baûn:
Ñaïi löôïng ñieän.
Ñaïi löôïng khoâng ñieän.
1. Ñaïi löôïng ñieän:
Ñaïi löôïng ñieän taùc ñoäng (active – coù nguoàn)
Ñaïi löôïng ñieän thuï ñoäng (passive)
Taùc ñoäng: V, I, P naêng löôïng cuûa noù seõ cung caáp cho maïch
ño. Neáu naêng löôïng lôùn phaûi phaân aùp doøng tröôùc khi ño.
Coøn naêng löôïng nhoû, phaûi khuyeách ñaïi tröôùc khi ño.
Thuï ñoäng: R, L, C, M (hoå caûm): khoâng mang naêng löôïng
neân phaûi cung caáp naêng löôïng ngoaøi.
Ño noùng
Ño nguoäi
2. Ñaïi löôïng khoâng ñieän: ví duï nhö nhieät ñoä, aùp suaát, troïng
löôïng, ñoä aåm, ñoä pH, toác ñoä, gia toác… thöôøng ñoåi sang ñaïi
löôïng ñieän baèng boä caûm bieán roài ño.

§1-2: CHÖÙC NAÊNG VAØ ÑAËC TÍNH CUÛA
THIEÁT BÒ ÑO

1. Chöùc naêng:
Cho keát quaû ño
Kieåm tra quaù trình hoaït ñoäng cuûa heä thoáng töï ñoäng ñieàu
khieån ⇒ “ño löôøng quaù trình” trong coâng nghieäp. Ñaây
cuõng laø moân hoïc trong ngaønh töï ñoäng hoùa.
2. Ñaëc tính thieát bò ño:
Coù theå chia:
Thieát bò ño ñieän
Trang 4
Thieát bò ño ñieän töû
Hoaëc chia:
Thieát bò kim chæ thò (analog)
Thieát bò hieän soá
Hoaëc :
Ño löôøng ñieàu khieån töø xa.

§1-3: CHUAÅN HOAÙ TRONG ÑO LÖÔØNG.
1. Caáp chuaån hoaù:
Caáp 1: chuaån quoác teá: taïi trung taâm ño löôøng quoác teá ñaët
taïi Paris.
Caáp 2: chuaån quoác gia: taïi caùc vieän ñònh chuaån quoác gia
ñöôïc chuaån hoaù theo quoác teá.
Caáp 3: chuaån khu vöïc: theo caùc khu vöïc ñòa lyù.
Caáp 4: chuaån phoøng thí nghieäm.
2. Caáp chính xaùc thieát bò ño:
Ñöôïc ghi treân maùy hoaëc soå tay kyõ thuaät (cataloge) thieát
bò ño: 0.1%, 0.5%, 1%….

§1-4: SAI SOÁ TRONG ÑO LÖÔØNG
1. Sai soá tuyeät ñoái:

n n
x y e − =
Trong ñoù:
y
n
: trò soá tin caäy
x
n
: trò soá ño ñöôïc.

2. Sai soá töông ñoái:
% 100 x
y
x y
e
n
n n

=
Thí duï: ñieän aùp coù trò soá 50V. ño ñöôïc 49V ⇒ e=1V,
e
r
=2%.
Trang 5
Ngoaøi ra coøn coù caùc khaùi nieäm:
Ñoä chính xaùc töông ñoái.
Tính chính xaùc.
Sai soá chuû quan.
Sai soá heä thoáng.
Sai soá ngaãu nhieân.
Giôùi haïn sai soá.

§1-5: CAÁU TRUÙC THIEÁT BÒ ÑO.

Toång quaùt: coù 3 khoái






Caûm bieán : Bieán caùc ñaïi löôïng khoâng ñieän thaønh ñaïi
löôïng ñieän.
Gia coâng tín hieäu : Bieán ñoåi tín hieäu ñieän phuø hôïp vôùi boä
chæ thò.
Chæ thò keát quaû: Chæ thò baèng kim hoaëc haèng soá.

§1-6: SÖÏ LÖÏA CHOÏN VAØ DUØNG CAÙC THIEÁT BÒ ÑO.
Choïn thieát bò ño cho phuø hôïp:
Ñaïi löôïng ño: V, U, I,…
Thang ño.
Caáp chính xaùc
Ñoä nhaïy.v.v..
Caån thaän khi söû duïng:
Ñoïc kyõ qui trình ño.
Phaïm vi ño.
An toaøn cho ngöôøi vaø maùy.

Caûm bieán
Gia coâng
tín hieäu
Chæ thò
Keát quaû
Trang 6
§1-7: HEÄ THOÁNG ÑO.
1. Heä thoáng ño daïng analog.
a) Heä thoáng ño 1 keânh:




















Analog
Trang 7
b) Heä thoáng ño analog nhieàu keânh:



























Caàn ño nhieàu ñaïi löôïng thì moãi ñaïi löôïng ño ôû 1 keânh ⇒
saép xeáp ⇒ ñieàu cheá (maõ hoaù) theo taàn soá ⇒ phaùt ñi
(truyeàn) ⇒ thu ⇒ giaûi maõ. ( Coù theå thöïc hieän ño töø xa).


Ñöôøng truyeàn
Trang 8
2. Heä thoáng ño daïng soá:
Töông töï nhö heä thoáng analog nhöng nhôø duøng vi xöû lyù, maùy
tính vôùi vieäc caøi ñaët phaàn meàm ⇒ xöû lyù nhanh, linh hoaït
thoâng minh hôn.
















3. Ñieàu khieån töø xa thieát bò ño löôøng:
Linh hoaït nhôø remote ñieàu khieån caùc chöùc naêng heä thoáng ño
löôøng baèng caùch söû duïng ñöôøng truyeàn soá lieäu (bus) cuûa boä
vi xöû lyù.











Trang 9


























Trang 10
Chöông 2: CHÆ THÒ ÑO LÖÔØNG

§2-1: ÑÒNH NGHÓA VAØ PHAÂN LOAÏI
Chæ thò ño löôøng laø 1 khaâu chöùc naêng bieán ñaïi löôïng caàn ño
thaønh soá ño vôùi ñôn vò ño löôøng ñöôïc choïn.
Coù 2 loaïi chæ thò:
Chæ thò cô ñieän ⇒ Analog
Chæ thò soá ⇒ Digital
a) Chæ thò cô ñieän:




Trong ñoù: X: ñaïi löôïng vaøo U, I
α: ñaïi löôïng ra laø goùc quay cuûa kim chæ thò vaø caùc
chæ daãn (con soá) giuùp ñoïc ñöôïc keát quaû ño.

b) Chæ thò soá:





Trong ñoù: X: ñaïi löôïng vaøo laø nhöõng tín hieäu döôùi daïng maõ.
Ra: laø con soá thaäp phaân cuøng vôùi ñôn vò vaø chæ
daãn.







Chæ Thò
X
α
Chæ Thò
X Ra
M Con soá
Trang 11
§2-2: CÔ CAÁU CHÆ THÒ CÔ ÑIEÄN
(CÔ CAÁU CHÆ THÒ KIM).
Phoå bieán vaãn coøn duøng chæ thò kim cho keát quaû ño.
1. Cô caáu töø ñieän:

Kyù hieäu :
Caáu taïo :














Khung quay: nhoâm quaán daây ñoàng coù ñöôøng kính nhoû
caùch ñieän (ñk=vaøi %mm) ñaët treân truïc quay coù loø xo
hoaëc daây treo.
Nam chaâm vónh cöûu: khung quay ñaët giöõa hai cöïc cuûa
nam chaâm vónh cöûu.



Trang 12
Nguyeân lyù hoaït ñoäng:

















Löïc ñieän töø F taïo ra treân khung daây coù doøng ñieän I chaïy
qua ñöôïc tính theo coâng thöùc:
F=N.B.L.I
Trong ñoù: N: soá voøng daây quaán.
B: maät ñoä töø thoâng xuyeân qua cuoän daây.
L: chieàu cao khung.
I: doøng ñieän chaûy trong khung.
Moment quay Tq:
Tq=Fw=N.B.l.w.I=KqI
Trong ñoù: w:beà roäng khung quay.
Loø xo (hoaëc daây treo) taïo moment caûn Tc
Tc=Kcθ
Trong ñoù: Kc: heä soá xoaén cuûa loø xo.
θ: goùc quay cuûa kim.


Trang 13
I K I
Kc
Kq
i
. = = ϑ

Söï ñeäm (caûn dòu) laøm cho kim chæ thò



















Khi coù ñeäm vaø khoâng coù ñeäm
Caáu taïo:
o Baèng cuoän daây phuï coù Rd laø ñieän trôû ñeäm noái 2
cuoän daây.
o Ngöôøi ta choïn: R
D
=R
DC
ñieän trôû ñeäm ñuùng möùc.
Ñaëc ñieåm cô caáu töø ñieän:
Öu ñieåm:
Töø tröôøng cuûa nam chaâm vónh cöûu maïnh, ít bò aûnh
höôûng töø tröôøng beân ngoaøi.
Coâng suaát tieäu thuï nhoû (25÷200µW) do ñoä nhaïy cao
(Imax nhoû).

Trang 14
Ñoä chính xaùc cao coù theå ñaït 0.5%.
Thang ño coù goùc chia ñeàu do goùc quay tuyeán tính
Nhöôïc ñieåm:
Chòu quùa taûiù keùm do doøng ñi qua raát nhoû
Chæ ño doøng DC.
Deã hö hoûng khi bò chaán ñoäng maïnh neân caàn khoùa laïi
khi ngöng söû duïng.
Öùng duïng:
Duøng roäng raõi trong ño löôøng.
Duøng ñieän keá göông quay (heä thoáng quang chieáu tia
saùng vaøo göông quay gaén treân khung).
2. Cô caáu ñieän töø:
a. Caáu taïo: cuoän daây coá ñònh huùt hoaëc ñaåy mieáng saét di
ñoäng mang kim chæ thò.
b. Hoaït ñoäng:
Löïc F töø ñoäng: F=nI (A-T)(ampe-voøng)
Goùc quay:
2
KI = θ
c. Ñaëc ñieåm cô caáu ñieän töø:
Öu ñieåm:
Chòu quaù taûi toát, nhaïy thaáp.
Khuyeát ñieåm:
Thang ño khoâng tuyeán tính.
Ñoä nhaïy thaáp
d. Öùng duïng:
Ñöôïc duøng trong lónh vöïc ñieän coâng nghieäp.
Thoâng soá thöôøng: L=1Henry, nhaïy 20Ω/V,
F=300A.voøng, ngaãu löïc xoaén: 5% khoái löôïng di
chuyeån.
3. Cô caáu ñieän ñoäng:

a. Kyù hieäu:

Trang 15
b. Caáu taïo: goàm coù 2 cuoän daây coá ñònh vaø di ñoäng noái noái
tieáp nhau. Neáu coù loõi saét non cho cuoän daây thì goïi laø
saét ñieän ñoäng.























c. Nguyeân lyù hoaït ñoäng:
Moment quay:
2
I KqI Tq
Í
= (doøng DC)
hoaëc






=

T
í
dt i i
T
Kq Tq
0
2
1
(doøng AC)
Goùc quay:
2
I KI
Í
= θ (DC)
hoaëc

=
T
í
dt i i
T
K
0
2
θ (AC)


Trang 16
2- 3: THIEÁT BÒ CHÆ THÒ SOÁ.

Ñöôïc söû duïng roäng raõi, thuaän lôïi vì ñoïc keát quaû tröïc tieáp.
Sô ñoà khoái:





1. Maõ: laø toå hôïp cuûa caùc tính hieäu logic. Moãi toå hôïp töôïng
tröng 1 con soá. Trong ño löôøng, keát quaû ño ñöôïc theå hieän
ôû maõ nhò phaân hay thaäp phaân.
2. Chæ thò soá: Hieån thò caùc keát quaû döôùi daïng caùc chöõ soá, chöõ
hoaëc ñoà thò.
a. Duøng diode phaùt quang:

Ñôn giaûn bieåu thò söï kieän
naøo ñoù coù xaûy ra hay khoâng.
Thoâng thöôøng, I=5÷10mA,
U=5V (ñoái vôùi hoï TTL).




b. Chæ thò soá duøng ñeøn phoùng ñieän nhieàu cöïc:
Caáu taïo: Laø 1 ñeøn neon phoùng ñieän goàm 1 anode vaø
10 catode baèng daây NiCr uoán thaønh caùc chöõ soá töø 0÷9.
Khi coù ñieän aùp vaøo giöõa anode vaø cathode naøo ñoù
(ñieän aùp khoaûng 250V) soá töông öùng seõ phaùt saùng
(quanh sôïi cathode)

Maõ chæ thò
maõ
Giaûi maõ Chæ thò soá
Trang 17
Hieån thò duøng ñeøn phoùng ñieän nhieàu cöïc coù öu ñieåm
laø chöõ soá coù hình daùng ñeïp, saùng nhöng toán ñieän.
Ngoaøi ra aùp phaûi lôùn.

c. Chæ thò soá duøng led 7 ñoaïn:
Moãi thanh saùng ñöôïc baèng diode phaùt
quang hay tinh theå loûng
Saùng heát: soá 8
Khoâng e: soá 9
Khoâng h: soá 0…
Ñoái vôùi tinh theå loûng, doøng raát nhoû
khoaûng 0.1µA/thanh.
Ñoái vôùi diode phaùt quang thì doøng khoaûng
10µA/thanh

d. Hieån thò maøn hình: nhö maøn hình vi tính.
Maøn hình caáp thaáp : 192x280 ñieåm
Maøn hình VGA : 640x480 ñieåm
Maøn hình SVGA : 1024x768 ñieåm hay
1024x1280 ñieåm…
Loaïi hieån thò naøy ta khoâng khaûo saùt ôû ñaây.
3. Caùc maïch giaûi maõ:
Nhieäm vuï: phieân dòch töø maõ naøy sang maõ khaùc, nhö bieán
ñoåi töø maõ thaäp phaân sang maõ nhò phaân, ñoåi maõ töø maõ nhò
phaân sang maõ thaäp phaân…
Xeùt cuï theå: bieán ñoåi töø maõ nhò phaân sang chæ thi cuûa led 7
ñoaïn (thaäp phaân). Caùc soá thaäp phaân ñaàu vaøo thöôøng cho
döôùi daïng maõ BCD.
Ñaàu ra laø maõ cuûa led 7 ñoaïn:
Y
1
Y
2
Y
3
Y
4
Y
5
Y
6
Y
7
a b c d e f g

Trang 18
Ngoaøi ra ñeå hieån thò ñöôïc ña daïng hôn (caùc soá khaùc ngoaøi
0÷9) ngöôøi ta coøn duøng maõ cô soá 8, cô soá 16.
Trang 19
Chöông 3: ÑO ÑIEÄN AÙP VAØ DOØNG ÑIEÄN.

§3-1: ÑO DOØNG MOÄT CHIEÀU (DC)
VAØ XOAY CHIEÀU (AC).
1. Ño doøng DC:
Caû 3 loaïi ñeàu
hoaït ñoäng ñöôïc
vôùi doøng DC
neân ñöôïc
duøng laøm boä
chæ thò cho maùy
ño doøng DC
nhöng phaûi
môû roäng taàm
ño (thang ño).
I=I
M
+I
S

Ñieän trôû Shunt ñöôïc xaùc ñònh:
max
max
I I
R I
R
mazt
m
S

=
Trong ñoù: R
m
: ñieän trôû trong cuûa ampe keá
I
max
: doøng ñieän toái ña cuûa cô caáu chæ thò
I
maxt
: doøng ñieän toái ña cuûa taàm ño.
Neáu ampe keá coù nhieàu taàm ño khaùc nhau thì duøng nhieàu
ñieän trôû Shunt khaùc nhau hay duøng maïch Shunt Ayrton (ñieän trôû
Shunt duøng chung).

2. Ño doøng AC:
Cô caáu ñieän töø vaø ñieän ñoäng hoaït ñoäng ñöôïc vôùi doøng
AC ⇒ chæ caàn môû roäng taàm ño.
Maïch ño AC duøng cô caáu töø ñieän: Rieâng cô caáu töø ñieän
phaûi chuyeån ñoåi töø doøng AC sang doøng DC. Caùch naøy
ñöôïc söû duïng phoå bieán trong caùc V.O.M.

Trang 20

a) Duøng chænh löu: AC - DC









Giaù trò trung bình cuûa doøng chænh löu:
dt i
T
I
T
cl cltb

=
0
1

Max
I ≤
Khi doøng AC hình sin ( ví duï taàn soá 50Hz) ta coù :

hd cltb
I I 2 318 . 0 = Chænh löu 1 baùn kyø

hd cltb
I I 2 636 . 0 = Chænh löu 2 baùn kyø

b) Duøng phöông phaùp bieán ñoåi nhieät ñieän:











Nguyeân taéc: duøng I caàn ño ñoát noùng caëp nhieät taïo ra I
DC

cho cô caáu töø ñieän:
E
0
(DC)=K
T
RI
2
hd




Trang 21
Trong ñoù: I
hd
:trò soá hieäu duïng cuûa doøng AC caàn ño.
R :ñieän trôû daây ñoát noùng.
K
T
:haèng soá tæ leä.
Ngöôøi ta chæ söû duïng trong khoaûng gaàn tuyeán tính cuûa E
0

theo giaù trò cuûa I
hd
.
Öu ñieåm: khoâng phuï thuoäc vaøo taàn soá neân ñeå ño doøng AC
coù taàn soá cao vaø daïng baát kyø ngöôøi ta thöôøng duøng thieát bò
naøy.
Nhöôïc ñieåm: phuï thuoäc vaøo nhieät ño moâi tröôøng xung
quanh.
c) Môû roäng taàm ño:
Duøng ñieän trôû Shunt cho diode vaø cô caáu töø ñieän.








Duøng bieán doøng:










N
1
i
1
=n
2
i
2
(caân baèng löïc töø ñoäng ôû phaàn sô caáp vaø phaàn
thöù caáp)


Trang 22
Ampe keá kìm laø öùng duïng phoå bieán: duøng bieán doøng keát
hôïp vôùi cô caáu töø ñieän vaø diode chænh löu vôùi vieäc môû
roäng taàm ño.
3. Aûnh höôûng cuûa Ampe keá ñeán maïch ño: moãi ampe keá ñeàu
coù ñieän trôû noäi R
m
≠ 0 ⇒ coù aûnh höôûng ñeán keát quaû ño. R
m

caøng nhoû thì sai soá caøng nhoû.

§3-2: ÑO ÑIEÄN AÙP AC – DC.
1. Ño ñieän aùp DC:














) (
max
m S do do
m S
do
do
R R I V
I
R R
V
I
+ =

+
=

Môû roäng taàm ño: duøng nhieàu Rs khaùc nhau.
2. Ño ñieän aùp AC:
Nguyeân lyù:
Cô caáu ñieän ñoäng vaø ñieän töø R
S
maéc noái tieáp vôùi ñieän
keá.
Rieâng vôùi cô caáu töø ñieän Rs maéc noái tieáp vôùi maïch ño
I
AC
theo hình veõ.

Trang 23
a) Chænh löu baùn kì:












V
AC
(RMS)=(R
1
+R
m
)I
hd
+V
D
(RMS)
Maët khaùc:
I
cltb
=I
max
=0.318√2I
hd
.
Xaùc ñònh ñieän trôû noái tieáp R
1
bôûi:

) 2 318 . 0 /(
) (
max
1
I
V RMS V
R R
D AC
m

= +
Ñoä nhaïy Ω/V
AC
trong tröôøng hôïp naøy

max max
45 . 0 2 318 . 0 / ) ( 1
I I
RMS V
=
Vaäy toång trôû vaøo cuûa V
AC
nhoû hôn toång trôû vaøo V
DC
.

Trang 24
b) Chænh löu 2 baùn kì: töông töï














c) V
AC
: duøng volk keá coù boä bieán ñoåi nhieät ñeå khoâng phuï
thuoäc vaøo daïng vaø taàn soá cuûa V
AC
.












d) Thang ño cuûa V
AC
: ñöôïc ghi theo tri soá hieäu duïng maëc duø
phöông chænh löu trung bình.
3. Aûnh höôûng cuûa Von keá ñeán maïch ño: do Z
V(vk)
maéc song
song vôùi phaàn töû caàn ño neân gaây ra sai soá (xem ví duï 1, 2
trang 43).


Trang 25
§3-3: ÑO VDC BAÈNG PHÖÔNG PHAÙP BIEÁN TRÔÛ.
(Töï xem)

§3- 4: VOLK KEÁ ÑIEÄN TÖÛ DC.
1. Volk keá ñieän töû do aùp DC duøng transistor (BJT).










Hoaït ñoäng:
Maïch theo khuyeách ñaïi caân baèng.
Maïch coù k>1 (laáy ôû C1, C2).

2. Duøng maïch khuyeách ñaïi thuaät toaùn:
Coù caùc öu ñieåm:
Heä soá khuyeách ñaïi lôùn, choïn loïc phuø hôïp vôùi ñoä chính
xaùc vaø tuyeán tính cao.
Coù ngoõ vaøo vi sai ñeå ño hieäu soá ñieän theá.
Ñoä oån ñònh cuûa heä soá khuyeách ñaïi cao.

Trang 26
a) Maïch ño coù K=1.













b) Maïch ño coù K>1.













Ñieän aùp ra: )
2
1
1 (
R
R
V V
i o
+ =


Trang 27
c) Maïch khuyeách ñaïi
chuyeån ñoåi V->I.
Ñieän aùp ra:







+
+ =
R
Rm Rs
V V
i o
1







d) Maïch khuyeách ñaïi vi sai: (töï ñoïc)











3. Ño aùp coù giaù trò nhoû duøng phöông phaùp “chopper”
a. Sô ñoà khoái: Ñeå khaéc phuïc vieäc khuyeách ñaïi caû ñieän aùp
troâi khi duøng boä khuyeách ñaïi DC K lôùn ngöôøi ta duøng
maïch sau:







Trang 28
















Hoaït ñoäng:
b. Maïch cuï theå:
“Chopper” duøng phöông phaùp quang.
“Chopper” duøng khoùa ñieän töû baèng JFET.
(Töï xem)


Trang 29
§3-5: VOLK KEÁ ÑIEÄNTÖÛ ÑO ÑIEÄN AÙP AC.
1. Khaùi quaùt:
Chuyeån ñoåi AC sang DC baèng caùch:
Phöông phaùp chænh löu diode.
Phöông phaùp trò hieäu duïng thöïc.
Phöông phaùp trò ñænh.
Ña soá volk keá chuaån theo trò hieäu duïng cuûa tín hieäu sin.
2. Phöông phaùp trò chænh löu trung bình:
Chænh löu tröùôc khuyeách ñaïi sau: duøng khi tín hieäu
AC lôùn.










Khuyeách ñaïi tröôùc chænh löu sau: khi tín hieäu AC
nhoû.












Trang 30
3. Phöông phaùp trò hieäu duïng thöïc:




















=

T
i
dt v
T
RMS Vhd
0
2
1
) (
Töø ñoù ta duøng maïch cho trò bình phöông tín hieäu vaøo ôû ngoõ
ra (töï xem).

Thöïc teá ñaõ coù IC taïo ra trò hieäu duøng thöïc nhö AD531 vaø
4301 vaø sô ñoà khoái.












Trang 31
Ngoaøi ra coøn coù theå duøng boä bieán ñoåi nhieät ñieän TC1 vaø
TC2 (töï xem).
4. Phöông phaùp trò ñænh:
Bieán AC thaønh DC coù giaù trò baèng ñænh AC vaø ño noù
baèng maïch nhaân ñoâi hay maïch keïp.
































Trang 32
Cuï theå: maïch keïp vaø loïc thoâng thaáp.

















§3- 6: AMPE KEÁ ÑIEÄN TÖÛ ÑO DOØNG AC VAØ DC.
1. Ño doøng DC:
Nguyeân taéc: chuyeån doøng caàn ño I
do
thaønh V=RsI
do
vaø
ño V. Phaân taàm ño vaø khaéc ñoä theo I
do.
2. Ño doøng AC:
Nguyeân taéc: chuyeån I
AC
thaønh V
AC
=RI
AC
. Sau ñoù
chuyeån V
AC
sang V
DC
roài ño. Keát quaû khaéc ñoä theo I
AC
.

Baøi taäp chöông 3: 2 –1, 2 – 2, 2 – 4, 2 – 5, 2 – 10, 2 – 12, 2 –
14, 2 – 25 (töø trang 65-73 saùch tham khaûo)



www.ketnoibanbe.org
Trang 33
Chöông 4: ÑO ÑIEÄN TRÔÛ

§4- 1: ÑO ÑIEÄN TRÔÛ BAÈNG VOLK KEÁ
VAØ AMPERE KEÁ.










I
Vx
Ix
Vx
I
V
Rx ≈ = =
Trong ñoù: I=Iv+Ix
Vôùi caùch maéc treân, sai soá nhoû do Iv<<Ix.
Coù theå maéc V tröôùc Ampe keá khi naøy sai soá coù theå lôùn hôn do
V=Va+Vx.

§4-2: ÑO ÑIEÄN TRÔÛ DUØNG PHÖÔNG PHAÙP ÑO
ÑIEÄN AÙP BAÈNG BIEÁN TRÔÛ.

Trong ñoù:
Rx: ñieän trôû caàn ño.
Rs: ñieän trôû maãu.
E: nguoàn cung caáp
bieát tröôùc.





www.ketnoibanbe.org
Trang 34

S
Rx
V
V
Rs Rx =
Öu ñieåm: pheùp ño khoâng phuï thuoäc vaøo doøng I cung caáp.

§4-3: MAÏCH ÑO ÑIEÄN TRÔÛ TRONG OMH KEÁ.
1. Maïch nguyeân lyù ño ñieän trôû: kieåu maéc noái tieáp.








Doøng ñieän qua cô caáu chæ thò:

Rm R Rx
Eb
+ +
=
1
Im
trong ñoù: R1: ñieän trôû chuaån taàm ño.
Rm: noäi trôû cuûa ñieän keá.
Töø ñoù: Khi Rx→ 0Ω thì Im→Imax.
Khi Rx→ ∝ thì Im→0
Thang ño khoâng tuyeán tính theo ñieän trôû.
2. Maïch ño thöïc teá: Do nguoàn E
0
coù theå bò thay ñoåi neân khi
Rx→0 thì Im≠Imax do ñoù ngöôøi ta maéc theâm bieån trôû chænh
ñieåm 0









www.ketnoibanbe.org
Trang 35

) 2 // ( 1 R Rm R Rx
Eb
Ib
+ +
=
Thöôøng R2//Rm <<R11 neân
1
Im
R Rx
Eb
+
=
Doøng Im qua cô caáu chæ thò:

Rm
Rm R Ib
Rm
Vm ) // 2 (
Im = =
Vaäy khi chuaån cho Rx=0 thì ax
Rm
Rm R
x
R
Eb
Im
// 2
1
Im = =
Maïch ño ñieän trôû nhieàu taàm ño: xem trang 80
3. Nguyeân lyù ño cuûa ohm keá tuyeán tính: Thöôøng trong thieát
bò ño ñieän töû ngöôøi ta khoâng duøng E
0
maø duøng I=const. Vaäy
ño Rx thoâng qua ño Vx=RxI
4. Ñoä chính xaùc cuûa ohm keá (khoâng tuyeán tính): sai soá lôùn töø
10%÷90% vôùi ñieàu kieän chænh “0” cho moãi taàm ño.
§4 4: CAÀU WHEATSTONE.
1. Caàu Wheatstone caân baèng: thöôøng duøng trong phoøng thí
nghieäm.
Hieäu chænh S sao cho caàu caân baèng. Khi ñoù ñieän keá G chæ “0”
vaø
Q
PS
R
x
= vaø khoâng phuï thuoäc vaøo nguoàn E.
Sai soá: ∆R=∆Q+∆S+∆P












www.ketnoibanbe.org
Trang 36

2. Caàu Wheatstone khoâng caân baèng:












V
R
≠ V
X
duøng trong coâng nghieäp.
Nguyeân taéc: nhôø doøng ñieän ra Ig (hoaëc ñieän aùp ra cuûa caàu ño)
ñeå ño ñieän trôû hoaëc söï thay ñoåi ñieän trôû ∆R cuûa phaàn töû ño.
Vôùi:
Nguoàn:







+

+
= −
S Q
S
P R
R
E V V
b S R

Noäi trôû r cuûa nguoàn:
R=(P//R)+(Q//S)
Khi caàu khoâng caân baèng, doøng Ig qua ñieän keá G laø

Rg r
V V
Ig
S R
+

=
Trong ñoù: Rg: noäi trôû cuûa ñieän keá G


§4- 5: CAÀU ÑOÂI KELVIN.
Laø caàu ño ñaëc bieät duøng ñeå ño caùc ñieän trôû coù giaù trò nhoû.

www.ketnoibanbe.org
Trang 37
(Töï xem saùch trang 85, 86)


§4- 6: ÑO ÑIEÄN TRÔÛ COÙ TRÒ SOÁ LÔÙN (>MΩ ΩΩ Ω)
Coù theå duøng:
Volk keá, µA keá.
Caàu Wheatstone (nhö ñaõ xeùt ôû treân.
Megaohm keá chuyeân duøng.
1. Duøng Vkeá, µ µµ µA keá.
Theo nguyeân taéc
I
V
R =
Töï xem trong saùch: cô baûn laø caùch maéc cuï theå ñeå traùnh
aûnh höôûng cuûa Rs laø ñieän trôû ræ beà maët.
2. Megaohm keá chuyeân duøng:









Caáu taïo: 2 cuoän daây
Cuoän kieåm soaùt.
Cuoän leäch.
Hoaït ñoäng:
Moment quay qua cuoän kieåm soaùt: Tq1=Kq1(θ
I
)I1.
Moment quay qua cuoän leäch: Tq2=Kq2(θ
I
)I2.
Töø ñoù: ôû goùc θ
I


www.ketnoibanbe.org
Trang 38
) (
) ( 2
) ( 1
2
1
i
i
i
k
Kq
Kq
I
I
θ
θ
θ
= =
Vaäy goùc quay θ
I
phuï thuoäc vaøo tæ soá doøng I1, I2 (Khi khoâng coù
I1, I2: kim ôû vò trí baát kyø).
Maø
1 1
1
r R
E
I
+
= vaø
2 2
2
r R Rx
E
I
+ +
=
Khi Rx→∝ thì I2→0. Kim leäch veà beân traùi toái ña ôû ∝ (ño I1).
Khi Rx→0 thì I2 →I2max suy ra ñöôïc
1
2
I
I
→max. khi naøy kim
leäch veà heát beân phaûi (trò soá 0Ω).
Khi Rx coù giaù trò baát kyø öùng vôùi θ
I

) (
1
2 2
1
2
i
K
R Rx
r R Rx
I
I
θ =
+
+ +
=
khi I1=I2: kim chæ thò giöõa thang ño. Neáu R1=R2 → Rx=R1-R2.
Vaäy môû roäng taàm ño cho thang ño baèng caùch thay ñoåi R1 hoaëc
R2.
Öùng duïng:
Ño ñieän trôû caùch ñieän khi taét nguoàn ñieän.
Ño caùch ñieän khi coù nguoàn.
Ño ñieän trôû ñoaïn daây bò chaïm.

§4- 7: ÑO ÑIEÄN TRÔÛ ÑAÁT (Töï tham khaûo).
§4- 8: ÑO ÑIEÄN TRÔÛ BAÈNG V – O – M ÑIEÄN TÖÛ
(Töï tham khaûo).




www.ketnoibanbe.org
Trang 40
Chöông 5:ÑO ÑIEÄN DUNG, ÑIEÄN CAÛM, HOÅ CAÛM.

§5-1: ÑO C, L, VAØ M DUØNG VOLK KEÁ
VAØ AMPERE KEÁ.
1. Ño C:
Khi R
x
=0:

V
I
C
C I
V
Z
x Cx
ϖ ϖ
= → = =
1

Chuù yù: Vs laø nguoàn xoay
chieàu.
Khi R
x
: laép theâm W
keá.

¦
¦
)
¦
¦
`
¹
¦
¦
¹
¦
¦
´
¦

=
=

− = =
2 2
2
1
x
x
x
x
X
R Z
C
I
P
R
C
j
Rx
I
V
Z
ϖ
ϖ

Suyra:
2 2 2
2
2
2 2
2
1
P I V
I
I
P
I
V
C
x

=
|
¹
|

\
|

=
ϖ
ϖ

Coù theå tính theo caùch khaùc
Coâng suaát bieåu kieán: Pbk=VI
P
Rx
=P


www.ketnoibanbe.org
Trang 41

x
Cx
C
I
P
ϖ
2
=
Maø

2 2 2
2 2
2 2
P I V
I
C
C
I
P P P
x
x
Rx bk Cx

= → = − =
ϖ

2. Ño L: Maïch töông töï ño C
Khoâng coù W keá:
Xaùc ñònh tröôùc R
x
.
Ño Z
L
=R
x
+jϖL
x
.





- Xaùc ñònh ñieän caûm L
x
:
2 2 2
2
2
2
2
2 2
1 1
) ( P I V
I
R
I
V
L L R
I
V
Z
x x x x Lx
− = − = → + = =
ϖ ϖ
ϖ

Tröôøng hôïp coù Watt keá:
2 2 2
2
1
P I V
I
L
x
− =
ϖ


Ta bieát: P=VI cosϕ. Khi
δ=π/2-ϕ (goùc maát) coù trò
soá nhoû thì P nhoû vaø daãn
ñeán pheùp ño khoâng
chính xaùc.
3. Ño heä soá hoå caûm
M:
Töø
ϖ
ϖ
I
V
M M I V = → =



www.ketnoibanbe.org
Trang 42
Maët khaùc:
R
n n
M
2 1−
=
Trong ñoù: R: töø trôû maïch töø.
Khi hai cuoän daây maéc noái tieáp.
a) Quaán cuøng chieàu.
Toång ñieän caûm La

2
2 1
2
2 1
) (
1
2 R R Z M L L L
a a
+ − = + + =
ϖ

trong ñoù: Z
a
:toång trôû 2 cuoän daây.

I
V
Z
a
=
b) Quaàn ngöôïc chieàu:
Khi naøy
2
2 1
2
2 1
) (
1
2 R R Z M L L L
b b
+ − = − + =
ϖ

Töø hai keát quaû a, b ta coù

4
4
b a
b a
L L
M M L L

= → = −

§5- 2: ÑO C, L DUØNG CAÀU ÑO.
1. Caàu Wheatstone xoay chieàu: Töông töï nhö trong caàu
Wheatstone DC. Ôû ñaây thöôøng duøng phöông phaùp caân baèng.
a) Ñieàu kieän caân baèng:
4 2 3 1
3
1
4
1
Z Z Z Z
Z
Z
Z
Z
= → =
Ñieàu kieän bieân ñoä:
4 2 3 1
Z Z Z Z =
Ñieàu kieän caân baèng pha:
4 2 3 1
ˆ ˆ ˆ ˆ
Z Z Z Z =



www.ketnoibanbe.org
Trang 43



b) Thieát bò chæ thò caân baèng:
Tai nghe: töông ñoái chính xaùc, phuï thuoäc vaøo ñoä
thính cuûa tai.
Voân keá ñieän töû hoaëc ñieän keá AC.
Oscilograf: chính xaùc nhaát.
c) Caùc phaàn töû maãu.
Caáu taïo sao cho toån hao nhoû nhaát.
Duøng Vs coù taàn soá thaáp (hoaëc 1KHz hoaëc 50Hz xoay
chieàu) ñeå khoâng aûnh höôûng hieäu öùng beà maët.
2. Caàu ño ñôn giaûn ño C vaø L:










1
4
3
C
R
R
C
x
=
2
4
3
L
R
R
L
x
=

3. Caàu ño phoå quaùt:
a) Heä soá toån hao cuûa ñieän dung D=tgδ

www.ketnoibanbe.org
Trang 44
Khi D nhoû: maïch töông ñöông
D=r
x
ωC
x
.
Khi D lôùn: maïch töông ñöông

x x x
c
R C R
Z
D
ϖ
1
= =
b) Heä soá phaåm chaát Q cuûa cuoän daây.
Khi Q nhoû:
x
x
r
L
Q
ϖ
= (Q<10)
Khi Q lôùn:
x
x
L
R
Q
ϖ
= (Q>10)
c) Caàu ño phoå quaùt C:









D nhoû → caàu Sauty
D lôùn → caàu Nernst

d) Caàu phoå quaùt ño L:
Q nhoû → caàu Maxwell Wien
Q lôùn → caàu Hay.


www.ketnoibanbe.org
Trang 45










Ngoaøi ra coøn coù caàu
Owen: ño cuoän daây duøng C maãu.
Schering: ño ñieän dung duøng C
1
coù toån hao nhoû.
Grover: ño ñieän dung duøng tuï maãu.









Baøi taäp: 4-1, 4-2 ñeán 4-6 trang 125, 126



www.ketnoibanbe.org
Trang 46
Chöông 6 : ÑO COÂNG SUAÁT VAØ ÑIEÄN NAÊNG.

§6-1 : ÑO COÂNG SUAÁT MOÄT CHIEÀU (DC)
Coù hai phöông phaùp
Tröïc tieáp : Duøng Watt keá ñieän ñoäng hoaëc saét ñieän ñoäng.
Giaùn tieáp : Duøng Voân keá vaø Ampe keá.
1. Phöông phaùp duøng Voân keá vaø Ampe keá.













Caùch maéc Ampe keá tröôùc Voân keá sau seõ chính xaùc hôn
do I
V
<<I.
2. Phöông phaùp duøng Watt keá.












Voân keá tröôùc , Ampe keá sau.
P
L
= I
L
(V-V
A
)
Ampe keá tröôùc, Voân keá sau.
P
L
= V(I- I
V
)

www.ketnoibanbe.org
Trang 47
Trong ñoù:
Cuoän daây 1,2 laø cuoän doøng.
Cuoän 3,4 laø cuoän aùp

Theo cô caáu ñieän ñoäng thì
Goùc quay α = K.I
L
.I
a
maø :

2
R R
E
S
a I
+
= vôùi R
2
laø ñieän trôû cuûa cuoän daây ñieän aùp.
=>
L
S
I
R R
E K
2
.
+
= α = K
*
.E.I
L
= K
*
.V
L
.I
L

Nhaän xeùt : R
2
caøng nhoû caøng chính xaùc.
V
L
caøng lôùn (E) thì R
S
phaûi caøng lôùn ñeå haõn cheá I
a
.
Chuù yù : Caùch maéc Watt keá sao cho an toaøn (Xem saùch tham
khaûo).

§6-2: ÑO COÂNG SUAÁT XOAY CHIEÀU 1 PHA.
1. Duøng Voân keá vaø Ampe keá .











Coâng suaát : P
L
= V
2
I.cosϕ
maø

www.ketnoibanbe.org
Trang 48
V
2
cosϕ = V
3
cosϕ
1
– V
1
=>
2
1 1 3
.cos V
Cos
V
V −
=
ϕ
ϕ

1 3 2
V V V
r r r
− = =>
1 2 1
2
1
2
3 2
cos 2 ϕ V V V V V − + =
r

=>
3
3 1
2
2
2
1
2
3
1
2
V
V V
V V V
Cos
− +
= ϕ .
Töø ñoù suy ra :
(
¸
(

¸
− −
=
1
2
1
2
2
2
3
2V
V V V
I P
L

2. Duøng Watt keá ñieän ñoäng (hoaëc saét ñieän ñoäng).
Öu ñieåm :
Coù ñoä chính xaùc cao (caáp chính xaùc 0.5;0.2;0.1 %)
Doøng ñieän ño cho nguoàn DC, AC coù taàn soá f=50-
60Hz hoaëc cao hôn 500Hz.
Nhöôïc ñieåm :
Quaù taûi keùm
Giaù thaønh ñaét.
Töø tröôøng yeáu, moment quay nhoû neân deã bò aûnh
höôûng bôûi töø tröôøng nhieãu.
3. Duøng bieán doøng vôùi Watt keá.












P
W-keá
= P
2
= I
2
.V
1
cosϕ
2

2

1
- δ)

www.ketnoibanbe.org
Trang 49


P
1
= I
2
K
I
V
1
cos(ϕ
1
- δ) thöôøng thì δ raát nhoû neân ϕ
2

1

Vaäy P
1
= I
1
V
1
cosϕ
1
= P
W
K
I
= P.

4. Duøng bieán doøng, bieán aùp phoái hôïp vôùi Watt keá.
P= P
W
.K
I
.K
V
: trong ñoù K
I
laø heä soá bieán doøng, K
V
laø heä
soá bieán aùp.
5. Ño coâng suaát hieäu duïng cuûa taûi baèng boä bieán ñoåi
nhieät ñieän.
§6-3: ÑO COÂNG SUAÁT TAÛI 3 PHA.
1. Ño coâng suaát maïch 4 daây.
P=P
1
+P
2
+P
3

= V
A
I
A
cosϕ
A
+ VI
B
cosϕ
B
+ V
C
I
C
cosϕ
C












2. Ño coâng suaát maïch 3 daây.
a. Tröôøng hôïp taûi 3 pha caân baèng.



www.ketnoibanbe.org
Trang 50

3 E E E
BC AC
= =
I
A
= I
B
= I
C

P
1
+P
2
= 3EIcosϕ
Vaäy chæ caàn bieát ñieän aùp vaø taûi moät pha
b. Taûi 3 pha khoâng caân baèng


(
¸
(

¸

+ + = +
∫ ∫ ∫
T
T Y
C C B B A A
dt i e dt i e dt i e
T
P P
0
0 0
0 0 0 2 1
. . .
1

do i
A
+i
B
+i
C
= 0 vaø e
AC
= e
A0
-e
C0
; e
BC
= e
B0
-e
C0

neân P
1
+P
2
laø toång coâng suaát taûi 3 pha.
Muïc 3,4,5 töï ñoïc tham khaûo saùch tham khaûo trang 138-139.
§6-4: ÑO COÂNG SUAÁT PHAÛN KHAÙNG CUÛA TAÛI
1. Coâng suaát phaûn khaùng cuûa taûi 1 pha (VAR-keá).

Theo ñònh nghóa :
Q=VIsinϕ = VI cos (90
0
- ϕ)
Duøng Watt keá:
Cuoän aùp maéc theâm cuoän
caûm L ñeå gaây ra leäch pha
giöõa cuoän aùp vaø cuoän
doøng theâm moät goùc 90
0
.

Suy ra:
Ì
I V
P
2
2
2
1 cos 1 Sin − = − = ϕ ϕ
P cho bôûi watt keá.
V, I cho bôûi Voân keá, Ampe keá.
www.ketnoibanbe.org
Trang 51


2. Ño coâng suaát phaûn khaùng taûi 3 pha.
A. Trong heä thoáng 3 daây.
Maéc Watt keá nhö hình veõ.
W
A
: cuoân aùp laáy ôû V
BC

W
B
: cuoân aùp laáy ôû V
CA

W
C
: cuoân aùp laáy ôû V
AB

Vì :
BC A
V V
r r
⊥ ;
CA B
V V
r r
⊥ ;
AB C
V V
r r

Vaø
A A A A
Q V I P 3 sin 3 = = ϕ
Vaäy
3
A
A
P
Q = (P
A
ñoïc ñöôïc treân W
A
)
Töông töï ta coù Q
B,
Q
C
.
B. Trong heä thoáng 3 daây.
a. Khi taûi caân baèng vaø ñieän aùp ñoái xöùng.
www.ketnoibanbe.org
Trang 52
Duøng 2 watt keá 1 pha hoaëc 1 watt keá 3 pha 2 phaàn töû.
P
W
= P
W1
+ P
W2

= 2 P
W1
= 2P
W2

=2I
L
V
L
sinϕ
ϕ sin 3 2
L
VI =
= Q 3 2
=>
3 2
W
P
Q =

www.ketnoibanbe.org
Trang 53
b. Ñieän aùp ñoái xöùng, taûi khoâng caân baèng.
Xem tham khaûo trang 142 saùch giaùo khoa.














www.ketnoibanbe.org
Trang 54

§6-5: ÑO ÑIEÄN NAÊNG

1. Ñieän naêng keá 1 pha.
Hoaït ñoäng döïa treân nguyeân taéc caûm öùng ñieän töø.














Cuoän aùp B maéc // vôùi taûi
Cuoän doøng I maéc noái tieáp vôùi taûi.
Ñóa nhoâm D naèm trong khe hôû cuûa cuoän aùp vaø
cuoän doøng.
Ngoaøi ra coøn coù moät nam chaâm vónh cöûu ñeå caûn
dòu
Nguyeân taéc laøm vieäc: Döôùi taùc duïng cuûa töø thoâng
φ
VA
vaø φ
I
coù doøng xoaùy treân ñóa nhoâm i

A
vaø i

V
=>
taùc duïng töông taùc taïo ngaãu löïc laøm quay ñóa nhoâm.
ψ sin
V A
i kfi M = .
Trong ñoù : f laø taàn soá vaøo
i

A
laø doøng taûi
i

V
laø doøng cuoän aùp.
www.ketnoibanbe.org
Trang 55
ψ laø goùc leäc pha giöõa i

A
vaø i

V

Vieát döôùi daïng khaùc:
ϕ cos . . . .
*
*
t
A
I f V k M = = k
1
.P
Do ϕ laø goùc leäc pha giöõa V
a
vaø i
t

ψ laø goùc leäc pha giöõa i

VA
vaø i

t

Ñieän naêng ñöôïc tính baèng coâng thöùc : W=P.t = k
*
.n.t
(Do P=k
*
.n : nhieàu khi P khoâng ñoåi.).
2. Ño ñieän naêng taûi 3 pha.
a. Ñieän naêng keá 3 pha 3 phaàn töû.
Xem taøi lieäu tham khaûo










Hình 5-23 Ñieän naêng keá 3 fa 3 phaàn töû duøng cho heä thoáng 4 daây
www.ketnoibanbe.org
Trang 56


b. Ñieän naêng keá 3 pha 2 phaàn töû.
Xem taøi lieäu tham khaûo.













c. Ño ñieän naêng phaûn khaùng cuûa taûi 3 pha. (WAR- Keá).

§6- 6 : ÑO HEÄ SOÁ COÂNG SUAÁT - COSϕ ϕϕ ϕ KEÁ
1. Ño Cosϕ ϕϕ ϕ duøng Voân keá vaø Watt keá.
a. Ño Cosϕ duøng Voân keá .
V V
V V V
Cos
2 1
2
2
2
1
2
3
. . 2
− −
= ϕ










Hình 5-28 : Caùch maéc V-keá ño Cosϕ
www.ketnoibanbe.org
Trang 57


b. Ño Cosϕ duøng Voân keá ,Ampe keá vaø Watt keá.












a
L
P
P
Cos = ϕ
trong ñoù : P
L
: laø coâng suaát taûi.
P
a
: laø coâng suaát bieåu kieán
P
a
=VI
2. Cosϕ keá duøng cô caáu ñieän ñoäng.














www.ketnoibanbe.org
Trang 58



§6-7: THIEÁT BÒ CHÆ THÒ ÑOÀNG BOÄ HOAÙ.
Tham khaûo saùch trang 151-152

§6-8: TAÀN SOÁ KEÁ.

1. Taàn keá baûn rung (Coäng höôûng cô hoïc).
a. Caáu taïo .Goàm 1 nam chaâm ñieän
Moät mieáng theùp gaén caùc thanh cô coù taàn soá coäng
höôûng rieâng khaùc nhau. Ví duï : 48;49;50;51;52 hz.
b. Hoaït ñoäng.
Khi coù doøng xoay chieàu nam chaâm hoaït ñoäng huùt rung
mieáng theùp, thanh cô naøo ñuùng taàn soá thì rung maïnh,
bieân ñoä cöïc ñaïi.
Loaïi naøy raát thoâng duïng.

2. Taàn keá ñieän ñoäng hoaëc saét ñieän ñoäng.
Caáu taïo phöùc taïp , laø thieát bò chuyeân duïng
Phaïm vi ño : 50:1500Hz
www.ketnoibanbe.org
Trang 59


Ñoä chính xaùc cao
Giaù thaønh ñaét.
3. Taàn keá duøng cô caáu töø ñieän coù chænh löu.






Goùc quay
α= F(I
1
/I
2
)
= F(R
1
/Z
1
)
maø R
2
=const >> r
2
: r
2
laø ñieän trôû cuoän daây.
Goùc quay phuï thuoäc vaøo taàn soá f cuûa nguoàn.

2
1
1
2
1 1
)
1
(
C
L r Z
ω
ω − + =
α=F(R
2
/Z
1
)
4. Phöông phaùp ño taàn soá duøng caàu Wien.
Ta coù khi caàu
caân baèng:


4
3
2
1
Z
Z
Z
Z
=



www.ketnoibanbe.org
Trang 60


trong ñoù:
1
1 1
1 1
C j
R Z
ω + = ; Z
2
=R
2

3
3 3
1
C j
R Z
ω
+ = ; Z
4
=R
4

=>
|
|
¹
|

\
|
− + + =
1 3
3 1
3
1
1
3
2
4
1
R C
R C j
C
C
R
R
R
R
ω
ω
caân baèng phaàn thöïc vaø phaàn aûo ta coù:
3
1
1
3
2
4
C
C
R
R
R
R
+ = vaø
1 3
1 3
1
R C
C R
ω
ω = =>
3 1 3 1
1
R R C C
= ω
Neáu thoaû maõn :
2 4
2 1
2 1
2R R
C C C
R R R
= =>
)
`
¹
= =
= =


Khi ñoù :
RC
f
π 2
1
= neáu ta choïn C coá ñònh thì
|
¹
|

\
|
=
R
k f
1

Ñaëc ñieåm :
• Ñoä chính xaùc cao, 0.1%-0,5%
• Khoaûng taàn soá ño ñöôïc töø 100Hz ñeáb 100KHz
• Chæ thò caân baèng baèng tai nghe ñieän thoaïi (baèng
phaùch laëng sai soá <20hz)
• Ngoaøi ra ñeå ño taàn soá coøn duøng phöông phaùp caàu
ñoâi(Maïch loïc keùp), töông töï xem saùch tham khaûo
trang 156.
Ñeå ño taàn soá ngöôøi ta coøn duøng caùc phöông phaùp sau:
Phöông phaùp duøng hình Lisazu
www.ketnoibanbe.org
Trang 61
Coäng höôûng haáp thuï
Maùy ñeám taàn soá (thieát bò ño ñieän töû)

www.ketnoibanbe.org
Trang 61
Chöông 7: DAO ÑOÄNG KYÙ (OSCILLO).

§7-1: OÁNG PHOÙNG ÑIEÄN TÖÛ:
1. Caùc boä phaän:















• Sôïi ñoát: 6.3VAC.
• Catode: phuû oxyt kim loaïi khi coù nhieät ñoä cao seõ böùc xaï
ñieän töû.
• Löôùi ñieàu khieån: ñieän aùp aâm so vôùi Cathode.
• Caùc anode: A
1
A
2
A
3
.
o A
1
A
3
: döông gaàn ngaøn volt so vôùi Kathode.
o A
2
: ñieån theá xaáp xæ ñieän theá Kathode.
o Heä thoáng A
1
A
2
A
3
hình thaønh heä thoáng thaáu kính
ñieän töû.





www.ketnoibanbe.org
Trang 62











• Baûn leäch ñöùng vaø ngang: giöõa chuùng coù maøn chaén
noái ñaát ñeå ngaên aûnh höôûng ñieän tröôøng giöõa chuùng
laãn nhau.
Ngang: truïc X
- Ñeå ñöa ñieän aùp queùt raêng cöa (ñoàng boä trong).
- Ñöa ñieän aùp xoay chieàu töø ngoaøi vaøo (ñoàng boä
ngoaøi).
Ñöùng: ñöa tín hieäu caàn quan saùt, ño ñaïc.
• Maøn huyønh quang
- Maøu xanh laù: chaát phaùt quang ZnSiO
4
vaø Mn.
- Maøu vaøng: chaát phaùt quang muoái Sunfuric
Cadminium.
• Lôùp than chì quanh oáng caïnh maøn aûnh thu nhaän caùc
ñieän töû phaùt xaï thöù caáp (ñeå e khoâng tích tuï treân maøn
aûnh).
• Caùc voøng ñieän trôû xoaén oác beân ngoaøi ñöôïc noái mass
trung hoaø caùc ñieän tích tích tuï do ñieän tröôøng lôùn
giöõa A vaø K
2. Söï phaân cöïc caùc boä phaän trong oáng tia ñieän töû:
Ñoä leäch bieåu thò baèng ñoä nhaïy S:

www.ketnoibanbe.org
Trang 63

) (
) (
) / (
cm d
V V
cm V S =






















Ñieän theá phaân cöïc cho löôùi (Ví duï : -2KV) : Khi P
1
thay
ñoåi => V
GK
thay ñoåi : V
GK
= -50V : <0V
P
2
: Thay ñoåi ñieän tröôøng cho caùc baûn cöïc A
1
, A
2
, A
3
hoäi
tuï chuøm tia ñieän töû.
P
3
: Ñieàu khieån tia ñieän töû theo phöông ñöùng.
P
4
: Ñieàu khieån tia ñieån töû theo phöông ngang.
P
5
: Ñieàu khieån khöû töø.

www.ketnoibanbe.org
Trang 64

§7- 2: CAÙC KHOÁI CHÖÙC NAÊNG
TRONG DAO ÑOÄNG KYÙ.

1. Sô ñoà khoái chung:


Nguoàn cung caáp: cung caáp DC cho oáng tia electron va
caùc maïch trong dao ñoäng kyù.
Khuyeách ñaïi queùt ñöùng.
Khoái taïo tín hieäu raêng cöa, laøm chuaån thôøi gian cho truïc
X cuûa maøn dao ñoäng kyù.
Khoái khueách ñaïi queùt ngang.
Khoái taïo tín hieäu xt cho söï ñoàng boä hoaù khoái queùt doïc vaø
ngang.



www.ketnoibanbe.org
Trang 65

2. Khoái khuyeách ñaïi ñöùng:
Tín hieäu töø thanh ño vaøo maïch suy giaûm (thöôøng laø
10/1) roài ñöa vaøo maïch tieàn khuyeách ñaïi (khuyeách ñaïi
ñieän aùp).


Khoaù S coù caùc vò trí:
Gheùp tröïc tieáp: caû AC vaø DC.
Giaùn tieáp: chæ AC vaøo.

www.ketnoibanbe.org
Trang 66
Vò trí “0”: khoùa ñaàu vaøo (noái mass).
Tieàn khuyeách ñaïi laø khuyeách ñaïi vi sai vôùi Q1 Q4
laø khuyeách ñaïi laëp laïi (theo ñieän aùp K=1).
Tín hieäu ra ôû V
C2
V
C3
ñöa vaøo khuyeách ñaïi coâng
suaát.
3. Khoái khuyeách ñaïi queùt ngang:















EXT: ñoàng boä ngoaøi.
INT: ñoàng boä trong, ñöa xung raêng cöa qua khueách ñaïi vaøo
baûn leäch ngang (Ñeå chuaån thôøi gian vaø taïo aûnh).

§7-3: SÖÏ TAÏO THAØNH HÌNH AÛNH TÍN HIEÄU TREÂN
MAØN HÌNH DAO ÑOÄNG KYÙ.






S2
INT
S1
DC
AC
EX
T
Suy giaûm

ngang
KÑCS
Ñaåy
keùo
Queùt raêng cöa
www.ketnoibanbe.org
Trang 67


1. Tín hieäu vaøo truïc X, Y (ngang, doïc)






















2. Söï ñoàng boä giöõa X(t) vaø Y(t).
2 tín hieäu ñoàng boä ⇒ hình ñöùng neáu khoâng ñoàng
boä hình seõ bò chaïy.
Caàn ñoàng boä: phaûi coù xung kích y(t) cho X(t) ñeå
baét ñaàu cho ñuùng thôøi ñieåm mong muoán.
Doïc: ñöa tín
hieäu caàn quan
saùt, ño ñaïc vaøo.
Y=f(t)
Ngang: X=Kt
(trong tröôøng
hôïp ñoàng boä
trong).

www.ketnoibanbe.org
Trang 68

Sô ñoà khoái:
www.ketnoibanbe.org
Trang 69
§7-4: DAO ÑOÄNG KYÙ HAI TIA.

1. Caáu taïo:
Loaïi 2 cathode: rieâng bieät trong 1 oáng. Chæ coù leäch
ngang chung.
Loaïi 1 cathode: phaùt 1 chuøm
tia coù khoaù chuyeån ñoåi thöïc hieän tuaàn töï. Nhôø hieän
töôïng löu aûnh neân maét thaáy ñoàng thôøi cuøng luùc hai hình.


















Hình 10-4: OÁng phoùng ñieän töû 2 tia
www.ketnoibanbe.org
Trang 70
2. Sô ñoà khoái dao ñoäng kyù hai tia:
















§7-5: THANH ÑO.

1. Thanh ño tröïc tieáp 1:1:










www.ketnoibanbe.org
Trang 71
2. Thanh ño coù giaûm aùp 10:1:
• Ñeå khoâng phuï thuoäc vaøo taàn soá thì R1C1=RiC2.
trong ñoù C2=Cc+Cs+Ci.
• Ñieàu chænh Cs ñeå thoaû maõn ñieàu kieän treân.
• Neáu khoâng thoûa maõn phaûi ñieàu chænh theâm C1 cho
phuø hôïp.













www.ketnoibanbe.org
Trang 72
§7-6: BOÄ TAÏO TREÃ.

1. Yeâu caàu: ñeå phuø hôïp toác ñoä truyeàn tín hieäu ñeán baûn doïc
ngang vaø toác ñoä bay cuûa e ñeán caùc ban naøy ⇒ cho tín hieäu
qua boä treã.
2. Caáu taïo:
Daây song haønh hoaëc daây ñoàng truïc.
Coù thôøi gian treã laø:
Qua moät maét LC:
Toång thôøi gian treã T
Hai daïng caáu taïo cuûa daây treã.


















LC s = ) ( τ
τ n T =

www.ketnoibanbe.org
Trang 73

Chöông 8: THIEÁT BÒ PHAÂN TÍCH TÍN HIEÄU.

§8-1: MAÙY ÑO ÑOÄ MEÙO.
1. Ñònh nghóa:
Ñoä meùo daïng D ñöôïc ñònh nghóa:
0
2 2
2
2
1
...
A
A A A
D
n
+ + +
=
Trong ñoù: A
0
:bieân ñoä cuûa tín hieäu coù taàn soá f
0
.
A
1
, A
n
…:bieân ñoä caùc haøi phaùt sinh f
1
…f
n
.
2. Nguyeân lyù ño meùo daïng:



www.ketnoibanbe.org
Trang 74

L
x r
x

Maïch 1: tieàn khueách ñaïi: phoái hôïp trôû khaùng giöõa ngoõ vaøo vaø
caàu Wien.
Maïch 2: caàu Wien chaën daûi
RC
f
cb
π 2
1
= caùc taàn soá f
r
=f
cb

bò loïc khoâng ra ñöôïc.
Khi S ->1 khoâng coøn caàu Wien, tín hieäu sau tieàn khueách
ñaïi ñöa tröïc tieáp vaøo khueách ñaïi 3 qua maïch phaân aùp R1,
R2.
Maïch 3: khuyeách ñaïi tín hieäu ra töø caàu Wien laøm boä chæ
thò caùc thaønh phaàn haøi.

Caùch ño:
Ñaët S ôû vò trí 1 chænh bieán trôû Rv ñeå heä thoáng chæ
thò ñaït ñeán giaù trò max cuûa thang ño.
Chuyeån S sang vò trí 2 chænh bieán trôû R ôû maïch
caàu ño cho kim chæ thò ôû ñaàu ra min-> giaù trò ñoù laø
trò soá meùo daïng theo %

§8-2: MAÙY ÑO Q.

1. Nguyeân lyù ño heä soá Q:

Q keá ñöôïc
thieát keá ñeå ño
Q cuûa cuoän
daây vaø ñieän
caûm (Lx),
ñieän dung(Cx)
vaø ñieän trôû ôû
taàn soá cao.
www.ketnoibanbe.org
Trang 75


Maïch ño theo hình veõ
E: nguoàn RF coù ñieän aùpVe.
Khi coäng höôûng ôû taàn soá ω
0
(f
0
):

Ve
V
Ve
V
r
L
Q
C L
x
x
= = =
0
ϖ


Xem thí duï trang 274 saùch tham khaûo
Khaéc ñoä Q:
Khi giöõ ω
0
=const, ñieän caûm C thay ñoåi do

x x
x
Cr r
L
Q
0
0
1
ϖ
ϖ
= =
Neân vaïch Q theo vaïch chia cuûa ñóa C
Khi C=const, thay ñoåi taàn soá ñeán taàn soá ω
0
ñeå xaûy ra
coäng höôûng

ϖ ϖ
K
C r
Q
x
= =
0
1


2. Maùy ño thöïc teá: töï xem.











www.ketnoibanbe.org
Trang 76
§8-3: MAÙY PHAÂN TÍCH PHOÅ.

Maùy phaân tích “phoå taàn” coù nhieäm vuï taùch nhöõng tín hieäu
coù taàn soá khaùc nhau trong moät tín hieäu coù daïng baát kyø. Sau
ñoù trình baøy nhöõng phaàn töû tín hieäu naøy leân maøn hình dao
ñoäng kyù vôùi bieân ñoä tín hieäu ñöôïc queùt doïc vaø taàn soá cuûa tín
hieäu ñöôïc bieãu dieãn theo truïc ngang cuûa dao ñoäng kyù.
Nguyeân taéc theo sô ñoà sau:
























Hoaït ñoäng:
Tín hieäu caàn phaân tích phoå taàn ñöôïc ñöa vaøo khoái 1.

Boä loïc
daûi heïp
www.ketnoibanbe.org
Trang 77
Tín hieäu queùt raêng cöa ñöôïc khoái 5 taïo ra ñöôïc ñöa
vaøo khoái 1 ñeå ñieàu khieån maïch loïc coù taàn soá tín hieäu
loïc thay ñoåi. Maïch loïc naøy coù daûi thoâng raát heïp.
Tín hieäu ñi qua maïch loïc ñöôïc ñöa vaøo khoái 2 taïo ra
moät ñieän aùp DC baèng trò ñænh cuûa tín hieäu.
Tín hieäu DC qua maïch khuyeách ñaïi doïc 3 cho dao
ñoäng kyù 4.
Tín hieäu raêng cöa cuõng ñöôïc ñöa vaøo khoái khueách
ñaïi ngang ñeå taïo cho ñöôøng queùt ngang treân dao
ñoäng kyù tæ leä vôùi taàn soá loïc cuûa khoái 1.


www.ketnoibanbe.org
Trang 78
Chöông 9: CÔ CAÁU ÑO HIEÄN SOÁ

§9-1 KHAÙI NIEÄM CHUNG.
Phaàn tröùôc ñaõ khaûo saùt caùc duïng cuï ño ñieän cô laø loaïi analog.
Phaàn naøy xeùt caùc duïng cuï ño hieän soá (digital) trong ñoù:
Ñaàu vaøo tín hieäu caàn ño x(t) ñöôïc giaùn ñoaïn hoaù theo
thôøi gian, löôïng töû hoaù theo möùc.
Soá ño ñaàu ra: theå hieän döôùi daïng maõ.
Duïng cuï digital naøy caøng thoâng duïng do coù öu theá: ñoä
nhaïy cao, toác ñoä nhanh, chính xaùc cao ⇒ deã daøng ñöa
vaøo maùy tính xöû lyù vaø töï ñoäng hoaù toaøn boä quaù trình ño
löôøng.
Nhöôïc ñieåm: phöùc taïp, ñaét tieàn.

§9-2 KHAÙI NIEÄM VEÀ MAÕ
VAØ CAÙC HEÄ BIEÃU DIEÃN SOÁ.
1. Maõ: laø hìnnh thöùc bieãu dieãn tín hieäu (thoâng tin) ôû heä ñeám
naøy hay heä ñeám khaùc theo quy taéc xaùc ñònh.
Trong caùc lónh vöïc kyõ thuaät khaùc nhau ngöôøi ta söû duïng caùc
loaïi maõ khaùc nhau.
Lónh vöï c kyõ thuaät: maõ hoaù thoâng duïng nhaát laø maõ hoaù soá
(KT ño cuõng theá)
2. Heä ñeám: trong thöïc teá ñôøi soáng, tính toaùn, kyõ thuaät coù nhieàu
heä ñeám khaùc nhau nhö heä ñeám cô soá 10, cô soá 2, 6, 8… Phoå
thoâng nhaát laø heä cô soá 10 vaø cô soá 2.
Toång quaùt ôû heä cô soá P bieãu dieãn soá N coù daïng:


=

=
n
i
i
i
P a p N
1
1
) (
Trong ñoù: P: laø heä soá ñeám.
A
i
: laø caùc kyù hieäu cuûa heä soá coù P giaù trò, noù coù
giaù trò töø 0 ⇒ P-1.
www.ketnoibanbe.org
Trang 79
m
n
n
n
n
a P a P a P a P a P a P N








+ + + + + + + = * ... * * ... * * ) (
2
2
1
1
0
1
2
1
1

Trong ñoù: Caùc daõy soá töø 0÷n bieãu dieãn phaàn nguyeân cuûa soá N.
Caùc daõy soá töø -1÷ -m bieãu dieãn phaàn leû cuûa soá N
Ví duï:
Heä 10:
2 1 0 1 2
10
2 * 5 2 * 3 2 * 7 2 * 4 2 * 5 35 . 547
− −
+ + + + = ⇒ N

2 1 0 1 2 3 4
2
2 * 1 2 * 1 2 * 0 2 * 1 2 * 0 2 * 1 2 * 1 11 , 11010 75 . 26
− −
+ + + + + + = = ⇒N
Thoâng thöôøng ngöôøi ta duøng:
• Maõ 2 trong tính toaùn.
• Maõ 10 cho hieån thò.
• Ngoaøi ra coøn duøng maõ 2-10, maõ Gray, maõ 2-4-2-1.
Maõ 10 Maõ 2(BCD) Maõ 2-4-2-1 Maõ Gray
0 0000 0000 0000
1 0001 0001 0001
2 0010 0010 0011
3 0011 0011 0010
4 0100 0100 0110
5 0101 0101 0111
6 0110 0110 0101
7 0111 0111 0100
8 1000 1110 1100
9 1001 1111 1101
Ghi chuù: Maõ 2-10 (maõ BCD): moãi soá haïng cuûa chöõ soá
bieåu thò trong heä ñeám 2. Toaøn boä chöõ soá theo quy luaät
heä ñeám 10
3. Qui taéc chuyeån ñoåi töø heä ñeám naøy sang heä ñeám khaùc:
a. Heä baát kyø sang thaäp phaân: phaân tích thaønh ña thöùc.
Ví duï: 15 2 2 2 2 1111
0 1 2 3
2
= + + + =
www.ketnoibanbe.org
Trang 80

b. Töø thaäp phaân sang heä baát kyø:
Ví duï: 7,75
Phaàn nguyeân: 7
10
=d
2
d
1
d
0
=111
Phaàn leû:
2
2 1
10 10 10
11
2
1
2
1
4
1
2
1
25 . 0 5 . 0 75 . 0 = + = + = + =
− −

c. Chuyeån ñoåi töø maõ thaäp phaân sang maõ 2 – 10
Ví duï: 159
10
=0001 0101 1001

§9-3 KHAÙI NIEÄM VEÀ GIAÙN ÑOAÏN HOAÙ
VAØ LÖÔÏNG TÖÛ HOAÙ.
1. Gían ñoaïn hoaù tín hieäu:












2. Löôïng töû hoaù tín hieäu:
Laø quaù trình chia ñaïi löôïng X ñoù thaønh 1 soá höõu haïn caùc giaù trò
∆X
i
(goïi laø caùc böôùc löôïng töû) baèng nhau:
∆X
1
=∆X
2
=…=∆X
n.
Caùc ñaïi löôïng ñaëc tröng:
Ñoä dòch chuyeån goùc α
X
(dòch pha).
Taàn soá f
X
.
t1 t2 t3 t4 t5
X1
X2
X3 X4
X5
X(t)
t
Bieãu dieãn X(t) lieân tuïc
thaønh caùc giaù trò x1, x2,
x3…
Khoaûng caùch giöõa caùc
thôøi ñieåm laáy maãu
t
2
-t
1
= … = t
n
-t
n-1
= Td
Td: chu kyø laáy maãu
Taàn soá giaùn ñoaïn hoaù
fd=1/Td caøng lôùn caøng
toát (ít sai soá)
(fd≥2fmax(cuûa phoå))

www.ketnoibanbe.org
Trang 81
Thôøi gian T
X
.










9-4 SÔ ÑOÀ KHOÁI CUÛA MAÙY ÑO HIEÄN SOÁ.

I. Sô ñoà khoái:
• Maùy ño Analog: thöïc hieän baèng tay.
• Maùy ño hieän soá: qui trình ñöôïc thöïc hieän töï ñoäng: keát
quaû theå hieän döôùi daïng soá.
Ngöôøi ta chia maùy ño hieän soá ra laøm 4 loaïi:
1. Maùy ño hieän soá duøng ñeå ño caùc ñaïi löôïng löôïng töû hoaù
töï nhieân:



X=N∆X
i

2. Maùy ño hieän soá duøng ñeå ño caùc ñaïi löôïng deã löôïng töû
hoaù tröïc tieáp
a. Caùc ñaïi löôïng löôïng töû hoaù tröïc tieáp veà goùc (α
X
)




X=N∆X
4
3
2
1
∆X 2∆X 4∆X 3∆X
X
N
Khoái thu
nhaän
Ñeám xung
Chæ thò
X
Goùc sang maõ Maõ sang maõ Chæ thò soá α
x

www.ketnoibanbe.org
Trang 82
b. Caùc ñaïi löôïng deã löôïng töû hoaù tröïc tieáp veà thôøi gian (T
X
)



Ví duï: Sô ñoà khoái cuûa maùy ño thôøi gian hieän soá.







Sô ñoà khoái TXN bao goàm nhöõng khoái sau:




















Thôøi gian
sang maõ
Maõ sang maõ Chæ thò soá T
x


T 0
T
0
= 1/f
D Ñoäng

f
o
Taïo xung
vuoâng
Taïo
xung
heïp
Tx
t1 t2
Tx
To




Soá xung ñeám ñöôïc

Tao daïng
xung TX
Khoaù
ñieän töû
Ñeám
xung
Chæ thò

Tx




(Trigger)
(Taïo xung nhòp)
www.ketnoibanbe.org
Trang 83


Trong thôøi gian khoaù K môû (t
1
÷t
2
) soá xung ñeám ñöôïc seõ laø:

0
0
f T
T
T
N
X
X
= =
vaø
0
0
10
NT
f
N
T
x
= =
Ñaëc ñieåm: Sai soá phuï thuoäc:
Ñoä oån ñònh cuûa f
0
.
Quaù trình quaù ñoä cuûa boä taïo daïng xung.
Sai soá löôïng töû hoaù
c. Caùc ñaïi löôïng deã löôïng töû tröïc tieáp veà taàn soá.



Ví duï:















Chuyeån ñoåi
taàn soá – maõ
Maõ sang maõ Chæ thò soá f
x


Tao daïng
xung TX

Khoaù
ñieän töû

Chæ thò

fx





TXM
(Taïo xung maãu)
Ñeám
xung
www.ketnoibanbe.org
Trang 84


















M
X
T
N
f
10
=
3. Maùy ño hieän soá ño caùc ñaïi löôïng khoù löôïng töû hoaù
tröïc tieáp nhöng
Deã maõ hoaù theo goùc pha (α
X
).
Deã maõ hoaù theo thôøi gian (f
X
).
Deã maõ hoaù theo taàn soá (T
X
).
Roài duøng thieát bò ño goùc, thôøi gian hoaëc taàn soá.
4. Maùy ño hieän soá : ño caùc ñaïi löôïng khoù löôïng töû hoaù tröïc
tieáp nhöng deã so saùnh logic nhö löïc, moment.
Ñoái vôùi loaïi naøy ngöôøi ta xaây döïng theo sô ñoà kín töøng
phaàn vaø toaøn phaàn cuøng vôùi söû duïng boä bieán ñoåi ngöôïc.

II. Sai soá cuûa maùy ño hieän soá.




t
t
t
t
t
T
M

N: Soá xung ñeám ñöôïc
www.ketnoibanbe.org
Trang 85
Chuû yeáu laø do:
Sai soá do löôïng töû hoaù theo thôøi gian hoaëc do löôïng töû
hoaù giaù trò.
Sai soá so saùnh.
1. Sai soá do löôïng töû hoaù theo thôøi gian.






Trong ñoù: Tx: thôøi gian caàn ño.
T
N
: thôøi gian theo xung ñeám ñöôïc.
Sai soá: ∆T=T
X
-T
N
.

0
0 max
1
f
T T = = ∆
Sai soá töông ñoái: % 100
1
max
N
t
± = γ
Vaäy taàn soá xung ñeám caøng lôùn thì sai soá caøng nhoû.

2. Sai soá do löôïng töû hoaù giaù trò.











T
x
T
0
T
N
Xung khôûi

Xung taét

1
2
3
4
X
N
∆X
e
∆X

Ta deã daøng nhaän thaáy ∆X
max
=∆X
e

(∆X
e
: böôùc löôïng töû hoaù theo giaù trò)
Vaø sai soá töông ñoái: % 100
1
max
N
t
± = γ
Trong ñoù: N laø soá böôùc löôïng töû hoaù.
Vaäy ñeå giaûm sai soá löôïng töû hoaù theo giaù trò ngöôøi
www.ketnoibanbe.org
Trang 86






3. Sai soá so saùnh: do so saùnh vôùi ñaïi löôïng maãu gaây ra.

III. Caùc boä phaän cô baûn cuûa maùy ño hieän soá:
1. Boä bieán ñoåi töông töï – maõ:
Tín hieäu vaøo :lieân tuïc.
Tín hieäu ra :maõ.
Bao goàm khoâng gian, thôøi gian, taàn soá, ñieän aùp…
a) Boä bieán ñoåi khoâng gian – maõ:
Nguyeân taéc: ñem ñaïi löôïng caàn bieán ñoåi so saùnh vôùi
ñaïi löôïng maãu ñaõ ñöôïc maõ hoùa tín hieäu ôû ñaàu ra.
Ví duï: boä bieán ñoåi ñoä daøi – maõ:
Ñaàu vaøo: ñoä daøi Lx bieán ñoåi lieân tuïc.
Ñaàu ra : cho ra maõ töông öùng (ví duï maõ nhò phaân)










Ñoä daøi caàn ño giaû söû laø lx. Choåi queùt seõ chuyeån dòch vò
trí lieân tuïc cho ñeán khi ñoä daøi aáy töông öùng vôùi daõy 2
0
,
2
1
, ….2
4


www.ketnoibanbe.org
Trang 87
Caùc haøng cuûa maõ öùng vôùi caùc oâ daãn ñieän (gaïch cheùo) seõ
coù tín hieäu laø 1, caùc oâ caùch ñieän seõ khoâng coù tín hieäu.
L
x
=12∆l=0.2
4
+ 1.2
3
+ 1.2
2
+ 0.2
1
+ 0.2
0
=01100
Neáu ∆l=12mm thì l
x
=12mm
(10)
=01100
(2)
.

b) Boä bieán ñoåi thôøi gian – maõ:


























Xung taétû Xung môû

K
Taïo xung nhòp f
0

Ñeám
xung
Chæ thò



x
1
2
3
4
5
Tx
T
0

t
www.ketnoibanbe.org
Trang 88
Trigger: 2 traïng thaùi caân baèng beàn taïo ra Tx öùng vôùi
khoaûng thôøi gian chuyeån ñoåi giöõa xung môû vaø xung taét
.
Taïo xung nhòp ( maãu ñeå so saùnh) coù taàn soá f
0
, chu kyø
T
0
. Caùc chu kyø T
0
seõ laáp ñaày khoaûng Tx.
ÔÛ ñaàu ra khoaù K seõ laø soá chu kyø T
0
cuûa xung nhòp =>
ñöa vaøo boä ñeám vaø chæ thò.
0
0
0
1
f
N NT T
T
T
N
x
x
= = → =
c) Boä bieán ñoåi taàn soá – maõ:




















ÔÛ ñaàu ra boä taïo xung coù xung chu kyø Tx=1/f
x
.


K Taïo xung
Ñeám
xung
Chæ
thò



Chia
xung
Phaùt xung
chuaån
f
x
T
0
KT
0
Trigger
f
0

www.ketnoibanbe.org
Trang 89
Boä phaùt xung chuaån (nhòp) coù T
0
=1/f
0
.
Ôû ñaàu ra coù boä chia xung CX, vaø sau boä Trigger taïo
xung coù ñoä roäng: T
d
= kT
0
vaø khoaù K ñoùng môû theo chu
kyø Td naøy vaø soá xung Nx cuûa Tx chæ ñi qua trong thôøi
gian T
d
= KT
0
.
→ =
0
KT
T
N
d
ñi qua boä ñeám vaøo chæ thò
d) Boä bieán ñoåi ñieän aùp – maõ:
Coù 2 caùch:
Bieán ñoåi ñieän aùp veà daïng thôøi gian – maõ:
Bieán ñoåi ñieän aùp veà daïng taàn soá – maõ:
Boä bieán ñoåi ñieän aùp – thôøi gian –maõ:
Goàm 2 boä:
- Boä bieán ñoåi ñieän aùp – thôøi gian.
- Boä bieán ñoåi thôøi gian –maõ.
Sô ñoà khoái:















K Taïo xung
raêng cöa
Ñeám
xung
Chæ
thò




FX
So
saùnh
V
x

T
0
, f
0
Trigger

T
Q


Xung khôûi

Xung taét

www.ketnoibanbe.org
Trang 90






























Hoaït ñoäng:
Khi coù xung khôûi ñoäng 1 vaøo Trigger -> laøm cho
Trigger chuyeån traïng thaùi kích boä xung raêng cöa laøm
vieäc coù caùc xung ôû ñaàu ra 2.
N xung
t
x




Tx
t
Vx
V
RC
Vx<V
RC
T
r
T
0



t
t
t
t
t
www.ketnoibanbe.org
Trang 91
Caùc xung ôû 2 ñöa vaøo boä so saùnh: laø maïch tích phaân
coù τ
p
>> τ
n
. ÖÙng vôùi KTr=Ux, boä so saùnh ngöng laøm
vieäc -> taïo xung taét 3 ->trigger chuyeån traïng thaùi
chaám döùt chu kyø Tx.
Caùc xung nhòp coù chu kyø To (taàn soá fo) ñi qua ñöôïc boä ñeám
xung trong thôøi gian Tx naøy khi ñoù:

0
0
f
N
KTr NT V
x
= = =

Boä bieán ñoåi ñieän aùp – taàn soá –maõ
Goàm 2 boä:
- Ñieän aùp -> Taàn soá.
- Taàn soá -> maõ.
Sô ñoà khoái:




















K
Taïo xung
nhòp
Ñeám
xung
Chæ
thò




So
saùnh
Taïo xung
raêng cöa
V
x
T
0
Xung
taét
Trigger

Xung khôûi

www.ketnoibanbe.org
Trang 92


























Hoaït ñoäng:
Coù xung khôûi 1 -> laøm cho boä TxRC laøm vieäc. Coù
2 chöùc naêng: ñöa vaøo boä so saùnh ñeå so vôùi Vx vaø
ñöa vaøo khoaù K.
Öùng vôùi Vx=KTr -> ñaàu ra so saùnh coù xung taét 3
laøm cho Tr ngöng laøm vieäc -> boä TxRC vaø khoaù K
cuõng ngöøng.




t
Vx
T
r

KTr
www.ketnoibanbe.org
Trang 93
Trong thôøi gian khoaù K môû (KTr) caùc xung nhòp coù
chu kyø T
0
ñöôïc laáp ñaày vôùi N xung:
0
0
f
N
KTr NT V
x
= = =
2. Boä bieán ñoåi maõ – töông töï:
a) Boä bieán ñoåi maõ – thôøi gian:
Töø maõ sang thôøi gian töông öùng.

Sô ñoà khoái:






























DX: Ñeám xung K
TXD
Taïo xung ñeám


N
x
Xung taét

Xung khôûi

+

_






Tx
t


www.ketnoibanbe.org
Trang 94



Hoaït ñoäng:
Ñaët maõ Nx vaøo ñaàu boä ñeám 2 chieàu.
Khi coù xung khôûi -> Trigger chuyeån -> K môû ->
baét ñaàu cuûa thôøi gian Tx ñöôïc tính.
Khi maõ cuûa Nx baèng giaù trò cuûa xung ôû ñaàu vaøo N
+

-> ôû ñaàu ra boä ñeám xung cho ra xung taét 5 laøm cho
Trigger chuyeån traïng thaùi K ñoùng, keát thuùc Tx vaø
giaù trò maõ ñöôïc ñeám töông öùng vôùi thôøi gian Tx.

b) Boä bieán ñoåi maõ – ñieän aùp: laø boä chuyeån ñoåi tính hieäu
maõ ra giaù trò ñieän aùp.
Sô ñoà khoái:




















U
~

Nuùt
i

R

R/2
E

R

2
0

1
0
R

2
1

1
0
R

2
m - 1

1
0
R/2 R/2
R

www.ketnoibanbe.org
Trang 95
Hoaït ñoäng:
Nhaän xeùt: töø baát cöù nuùt naøo, ñieän trôû phaûi, traùi, vaø beân
treân noù ñeàu baèng R.
Giaû söû töø nuùt i, xuaát hieän maõ 1 töùc chuyeån maïch
noái nguoàn veà 1 vaø ñieän aùp nuùt i seõ laø:















3 5 . 1
2
.
E
R
R
E
U
i
= =

Ñieän aùp ôû nuùt i+1 seõ laø :

3 . 2
1
E
U
i
=
+

Vaø ñieän aùp ôû nuùt i+k seõ laø :
3 . 2
k
k i
E
U =
+


Ví duï: ta xeùt cho 3 tröôøng hôïp coù chuyeån maïch töùc maõ
chæ coù: 2
0
2
1
2
2
vaø caùc nuùt i =1; 2; 3.


U
i


i

R

E

R

R


www.ketnoibanbe.org
Trang 96
Neáu chuyeån maïch ôû i=1 ñoùng veà 1 thì: U
i
= E/3 vaø U
~
ôû
ñaàu ra seõ laø :
3 2
2
~
E
U =
Neáu chuyeån maïch ôû i=2 ñoùng veà 1 thì:
3 . 2
~
E
U =
Neáu chuyeån maïch ôû i=3 ñoùng veà 1 thì:
3
~
E
U =
www.ketnoibanbe.org
Trang 97
3. Boä bieán ñoåi maõ – maõ:
Chuyeån ñoåi töø daïng maõ naøy sang maõ khaùc theo yeâu caàu naøo
ñoù. Thöôøng:
- Töø maõ 2->10. hoaëc (2 -10)->10 hay
- Töø maõ 10 -> 2.
a. Chuyeån ñoåi töø maõ 2 sang maõ 10.
Sô ñoà khoái:












Hoaït ñoäng:
Ñaàu vaøo DX1 coù maõ “2” vaøo -> coù xung khôûi
ñoäng ñeám ->DX1 vaø DX2 laøm vieäc ñoàng thôøi.
Khi ñaàu vaøo maõ “2” baèng tín hieäu (+) thì taïo
xung nhòp ñeám (TxN) -> xuaát hieän xung taét => laøm
cho TxN taét vaø Dx1 ÑX2 ngöøng laøm vieäc.
Öùng theo thôøi ñieåm naøy: giaù trò cuûa maõ “10” phaûi
ôû ñaàu ra ÑX2 öùng baèng giaù trò maõ hoaù ñöa vaøo DX1.
b. Chuyeån ñoåi maõ 2-10 sang maõ 10.
Maõ 2-10 laø maõ:
Moãi soá haïng cuûa chöõ soá bieåu thò trong heä ñeám maõ
nhò phaân.
Coøn toaøn boä chöõ soá theo quy luaät cuûa heä ñeám 10.
Ví duï: 102
10
=0001 0000 0010.
DX1
Ñeám xung 1
TXN
Taïo xung nhòp
Maõ 2

DX2:
Ñeám xung 2
Xung khôûi ñoäng

Maõ 10

+

www.ketnoibanbe.org
Trang 98
Coù theå duøng heä thoáng chuyeån maïch theo sô ñoà sau:


















Hoaït ñoäng:
ÖÙng vôùi caùc giaù trò cuûa maõ 2 thì caùc khoaù töông
öùng laøm vieäc ñoàng thôøi ta nhaân ñöôïc maõ 10 ôû
ñaàu ra:
Tin hieäu ra laø soá 0 ->0000
Khi maõ 10 laø 2 -> 0010. Khi naøy chæ chuyeån
maïch 3 -> chuyeån phaûi vaø ñaàu ra soá 2 coù ñieän.
Giaû söû soá 5 -> 0101. Khi ñoù chuyeån maïch 2 vaø
5 chuyeån phaûi.

c. Chuyeån ñoåi maõ 10 sang maõ 2: quaù trình ngöôïc laïi.





Maõ
2
2

( 4 )

( 3 )

( 2 )

E

( 5 )

0

1

( 6 )

2

3

( 7 )

4

5

( 8 )

6

7

( 9 )

8

9

( 1 )

2
2

2
3

2
1

2
0

M

10

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful