URA

Giro tenperaturan likidoa da, usaigabea, zaporegabea eta koloregabea. Ura lurrazaleko elementurik ugariena da eta bizi
formen agerpen eta mantenurako oinarrizko osagaietariko bat da.

Gure mendietan, gure herrietan, gure hirietan euri-jasaren bat izaten den bakoitzean, segidan ikusten dugu nola ura azalean behera isurtzen hasten den, eta nola apurka-apurka pilatuz doan, uharrak, erretenak, xirripak, errekastoak eta, uren abiadura gorabehera, gero eta handiagoak diren erreka eta ibaiak sortuz, zeinen urak, azkenean, ibai handiagoetan, aintziretan edo itsasoan bertan isurtzen dira. Ura Lurran egon da duela 3.000 urte baino gehiago, eta okupatzen du hiru laurden planetan. Urarik gabe gure planeta ez luke izango bizitzarik eta guk berarik gabe ezin ginateke bizi; gure gorputzean %70 konstituitzen duelako, eta egun guztietan erabiltzen dugu gure bizitzan zehar.

URAREN ZIKLOA Eguzkiaren eraginez ura lurruna bihurtzen da eta lurruna gorantz doa eta bertan kondentsatu egiten da ur tanta bihurtuz.Ur tanta horiekin hodeiak sortzen dira eta hodeietan dagoen ura sortu egin ahal da elurrez, txingorrez edo euriz.(Ur txingor edo elur) hori putzuetan,ibaitan edo aintziretan jausten da. Gero berriz hasten da uraren zikloa.

URA AURREZTEKO….
1- Ura aurrezteko, ez utzi denbora luzean txorrota irekita hortzak garbitzen dituzun bitartean .Gutxi gora behera 10 litro irazi ahal dira.

2- Bazitzen zarenean 200 litro baino gehiago irazi egiten dira , hori ez gertatzeko hoberena dutxatzea da. 3-Uraren txorrotatik ura gutxigo ateratzeko reguladore batzuk existitzen dira. 4-Komuneko katetik bakarrik bota beharrezkoa denean , bestela, 10 litro galtzen dira. 5- Lorategia baduzu, landareak ureztatu gauetik horrela, landareak gehiago mantentzen dira ureztatu gabe , eta ur gehiago aurrezten duzu. 6- Txorrota tantaka badago azkar konpondu , egunean 30 litro irazi ahal direlako . 7- Landareak landatzeko asmoa badaukazu orain lur berezi bat atera dute salgai , lur berezi hori ura mantentzen du eta gutxiago ureztatu egin behar dira. 8- Plater garbigailua ongi bete , horrela plater gehiago garbitzen dituzu eta ur gehiago aurrezten duzu.

Historia: Ballet klasikoa hasi zen dantzatzen XV. mendearen amaieran, lehenengo ballet klasikoa dantzatzen hasi ziren. Rusian bizi izaten du koreografo ospetzua, Bera oso bitxia da, bakarrik eginten duelako balletarako koreografiak. Ospetzuenak:La bella durmiente, El lago de los cisnes eta El cascanueces, denak Liev ivanov kolaborazioarekin dira. 1661. urtean, Luis XIV fundatu zuen La Academia real de la Danza, bakarrik maisuentzat. Definizioa:

Ballet klasikoa,ballet edo dantza da musika-klasikoarekin doana. Exijitzen du urte asko prestatzeko eta teknika ondo egiteko. Ballet klasikoa, balleta egiteko forma zailena da. POSIZIOAK: Oinetako Posizioak: 1: Birtu behar dituzu oinak dituzu oinak kanpora begira taloiak elkartuz. Biratu behar dituzu oina gerritik, ez oinatik. 2: Biratu behar dituzu oinak lehenengo posizioan besala, baina hankak pixka bat aldentzen, eta oinak lurrean itsatsita besala egon behar dira.Ez inklinatu

aurrenatza ezta ere kargatu pisu guztia oineko atzamarretan. 3: Gurutzatu oin bat bestearekin, baina aurreko oina beste oinaren erdian egon behar da.Ez ahaztu hankak ere lan egiten dutela 4: Posizio hau zailena da, oso zaila delako aperturari eutsi.Ipini behar duzu oin bat bestearen aurre-aurrean espazio bat usten. 5: Posizio hau ikasten da oso tente eta indartzen jartzen ikasten duzunean.Oinak oso krusatuak daude eta ukitzen bata besteari. 6: Posizio hau errasena da.Bakarrik jarri behar duzu bi oinak aurrera begiratzen eta elkarrekin.

Oinetako Posizioak: 1: Besoak xilborraren altuerara egon behar dira.Gero ukondoak pixka bat flekzionatu eta besapea gorputzatik pixka bat separatu behar da. 2: Besoak aldeetara ireki behar dituzu eta gorputza tente euki. 3: Bso bat lehenengo posizioan ipini behar duzu eta bestea bigarrenean. 4: Beso bat lehenengo posizioian ipini behar duzu eta bestea burutik goian ipini behar duzu eta bestea burutik goian ipini ukondoa pixka bat flekzionatua baina ez asko.

5: Horaingoan bi besoak burutik gora ipini behar dira.Ukondoa pixka bat flekzionatuak, ez asko. DANTZARIAK Tamara Rojo: Tamara Rojo dantzri ona da, ballet asko egin ditu horien artean: Blancanieves, La bella durmiente, etab.... Bera lortu du Royal Ballet de Londresen izar nagusia izatea hogeitahamar urtekin. Jaio zen Canadan 1974.urtean, bere gurasoak hor bizi zirelako. Hasi zen dantzatzen 10 urtekin Victor Ullateren ballet ikastolan.Eta hamazazpi urtekin izendatu zuten lehenengo dantzari taldean.

Lucia Lacarra: Lucia Lacarrari saritu zioten con el Premio nacional de Danza Interpretacion modalitatean. Jaio zen 1975. urtean Donosti gertu. Ikasi zuen Victor Ullaterekin Madrilen. 1994.urtean Rolan Petit Ballet Nacionalarekin joaten zen, dantzari prinzipal moduan. Hiru urte pasatu ondoren San Francisco Balletera joan zen. San Franciskon:Giselle, El lago de los cisnes, La bella y la bestia etab.... Egin zituen.

Helikokteroak

Helikokteroak aireontzi sustentatu bat da, hegazkinen aurkakoa , aspen multzo batzuen gaitik , helize edo rotor izenez ezagutzen da gehiago , makinaren goiko aldean dago.

Aireontzi hau horizontalean propultsatzen da errotorearen bidez .

Helikoktero hitzak griegotik dator , helix (helizea) eta pteron (ala) , eta atera zen 1863. urtean Gustave Ponton Amecourt , frantsesa .

Beste aireontzi batzuekin konparatuta , helikokteroak konplexuagoak dira hegazkinak baino , koste handiagoa du fabrikazioan . . . Erlatiboki astiroago joaten da hegazkinak baino . Hegan egiteko autonomia gutxiagoa du eta karga kapazitate gutxiagoa dauka . Hala ere , desabantaila hauek conpentsatutak ikusten dira , maniobrak egin al ditu , estatiko egon daiteke airean , beragan biratu egin al da eta bertikalean lurreratu egin al du .

Existitzen da historia bat , esaten duena, duela 500 urte K . A . txinatar teknikari batzuk diseinatu zuten tronpo hegalari bat . Makila bat helize batean akoplatuta muga batean , eskuen artean biratzen da , bitartean

jasotzen da gorantz bizkor – bizkor , gehienek esaten dute istorio horretatik datorrela helikokteroak.

Egilea : Cristian Mera

Nik, euriari buruz hitz egingo dizuet, lehenengo euria zer den azalduko dizuet, gero zer mota euri dagoen eta bukatzeko zein den bere zikloa. Euri, osatzen dute milaka urezko tantak, gutxi gorabehera tanta horiek izaten dute 0,5 mm diametroz eta heldu ahal dira 3mm-tara . Tanta handiak apurtu ahal dira eta beste tanta txiki gehiago

sortu , hau gertatzen da, tantak oso azkar jaisten direlako zerutik eta ere airea . Hiru mota euri daude eta hauek dira, zirimiria, euria eta euri zaparrada :

Zirimiria :
Zirimiria, osatzen du milaka tanta txiki eta gehienetan gutxi irauten du, ere oso nabarmendua da Asturiasen eta Galizian, hor orboju deitzen da,honegatik gertatzen da: Iparraldeko itsasoa eta Azarezko antizikloia dugunean (udako egoera habituala) heltzen da aize hezea eta itsadarrekin elkar jotzean sortzen den euria da.

Euria :
Euria bi mota euria osatzen dute, zirimiria eta euri zaparrada .

Zaparrada :
Zaparrada tanta oso handiak osatzen dute . Orain, euriaren zikloa azalduko dizuet eta hobeto ulertzeko marrazki bat jarriko dizuet

Lehenengo, eguzkia, zuhaitzetan, itsasoetan eta lakuetan dagoen ura lurrunarazten du eta lurrun hori hodeiak bihurtzen dira, gero, hodei asko elkartzen, guk deitzen dugunari euria sortzen da, eta bukatzeko mendietatik jaisten da euria bota duen tanta guztiak itsasora edo lakuetara heldu arte .

Euria hona da, baina euri asko egiten

duenean, ibaiak gaindikatzen dira, uholdeak egoten dira…

Baina ez duenean euria egiten, desertuetan bihurtu ahal da paisaia.

Egilea: Ander Gilabert

Ume askori gustatzen zaion janaria da. Lehenengo gozokiak fruituen mamiarekin egiten zen. Noeren denboraldian bidaiariak pasta gozo bat fruituaren mamiarekin eta zereal birrinduekin egiten ziren gozoki batzuk asmatu ziren. Egiptiarrek ere haiek egindako gozokien antzeko bat egiten zuten. Baina Indiatik etortzen da gozokiei azukrea botatzeko ideia; Indian egin zen lehenengo azukre solidoa.

Gozokien izena azukre kainaren edo ezti kainaren izenetik dator eta horrekin karamelua asmatu egin zen. Eztiarekin gozoki asko egiten ziren. 1850. urtean Estatu Batuan hasi ziren karameluetako fabrikak egiten. Baina Españan ez ziren aplikatu 1930.urterarte. Karameluetan klasikoena txiklea da. konturatu ziren egarria kentzeko. Fabrikazioaren matxinada ekoiztu zen T.Adam 1860.urtean txiklea erabiltzen hasi zenean Yucatanen gomazko base bezala. 2 kapazitate ditu: elastikotasunagatik eta zaporearen kapazitateagatik. Onartu zuten merkatura ateratzea zapore desberdinekin. Beste klasiko bat Juanola pilulak izan ziren. 1000 urte dituzte. Farmazeutiko bat asmatu zuen Manuel Juanola izena zuena. Erregaliza,mentolarekin eta eukalitadi-ariarekin egiten da. Eztula lasaitzeko erabiltzen da. Solano karameluak asmatu ziren XIX. Mendearen erdian. antzinean astoaren esnearekin egiten zen. Eztularentzako zen ere. Celestino Solano asmatu zuen. Karameluari kafe pixka bat bota zion eta Logroñon fama asko izan zuen.

Eguzkia Eguzki-Sistemako izarra da; izarretik hurbilena eta dirdiratsuena da. Haren esker eguna eta gaua daukagu. Ematen duen energia bizitzaren iturria da. Energia hau, Kliman ere eralgitzen du. Orain duela 5000 miloi urte egin zen. Eguzkia Lurrarekin eta planeta besteak eguzki sistema osatzen dute. Landareak eguzkiaren esker, fotosintea egin dezakete. Belarjaleak eguzkiaren energia hartzen dute landareak jaten. Haragijaleak baizik belarjaleak jaten dituzte eta horregatik hartzen dute energia gutxiago eguzkitik. Gizakiak eguzkiaren energia lortzen du ere.

Adibidez petrolioa, hidroelectrica eta abar.

energia

Planeta guztiak, eguskiaren inguruan biratzen dute. Eguzkia botatzen duen energia, beroa eta argiaren forman heltzen da Lurrara. Oraindik 5000 milioi urte geratzen zaizkio. Eguzkiaren argia 3827 ergio dauzka segunduko. 5500 graduko tenperatura dauka azalean, eta barrutik 14 milioi graduko tenperatura dauzka.

Itziar Arteaga
Gas Natural enegi iturri bat da,gas batzuek osatzen dute,petrolio edo ikatz deposituak . Metanogatik osatuta dago eta neurria honelakoa izaten da:%90 edo 95 eta beste gas batzuk osatzen dute nitrogenoa,etanoa,CO2,H2S,butanoa ,propanoa,mercaptanoa eta hidrokarburoa .Inbestigatzen ari dira metano hidratoak,uste izaten dute erreserba energetikoa izaten direla gaur egungo baino

handiagoak .CO2 determinantea izan ahal da prozeduragatik ASTMD 1137 edo ASTMD 1945 .Propanoa,butanoa eta hidrokarburoak erauziak izaten dira bestela istripu asko izan ahal dira gas naturalaren errekuntzaren zehar .H2S egin ahal da metodo hauekin ASTMD 2385 edo ASTMD 2725 .

GAS NATURALAREN EKOIZPENA HERRIEN ARABERA

Gas naturalaren errekuntza,izatean erregai explosibo bat ,CO2 ematen dio atmosferari .Gas naturala CO2 gutxiago eragintzen du beste erregai batzuek baino adibidez :ikatza,CO2 gutxiago dauka zeren,metano du,eta hori lau atomo hidrogeno eta bat ikatzarena du .

Gas naturala enpleatu ahal da eragintzeko hidrogenoa,erabili ahal da hidrogeno autoetan .

CO2 eta beste hidrokarburoak :etanoa ,propanoa,butanoa... Botatzen dute gasa atmosferara eragintzen du erreakzio solarra.

LOKOMOTORAREN ISTORIOA
XIX. mendearen hasieratik XX. Mendearen erdira arte lokomotorak baporezkoak izan ziren. Baporezko lokomotora makina bat da non ikatza erretzen du, egurra, etab,… galdara batean. hori erretzen denean, ura berotzen da eta ateratzen den baporeak pistoi batzuk mugitzen ditu.Pistoi hauek gurpilak bultzatzen dituzte biela batzuen bidez. 1804ko otsailaren 24an, Richard Trevithick-ek Galesen.

baporezko lehenengo lokomotora eraiki zuen. XVIII. mendean erabiltzen zen baporezko makina batekin eraiki zuen. Nahiz eta Trevithick-ek izatea lokomotoraren asmatzailea ez zen bakarra izan. Funtzionatu zuten lehenengo lokomotorak diseinatuak izan ziren Jon Blenkinshop gaitik, 1812. urtean eginak. Berak proposatu zuen lokomotoraren gurpiletan engranatzen zuten errail horzdunak. George Stephenson ingelesak baporezko lokomotorak hobetu egin zituen.Eraiki zuen lehenengoa ‘’BLUCHER’’ deitu zuen eta 1814ko abenduaren 24an mugimenduan ipini zuen Killingworth-eko ikatzezko meategi batean. George Stephenson eta beste ingeniari batzuk eraiki zuten lokomotorak lehen baina ospea eduki zuten ‘’ROCKET’’ lokomotorarekin.Hau izan zen lehenengo lokomotora modernoa galdara multitubular erabiltzen zuelako.Galdara honek gasen beroa hobeto trasmititzen zuen uretara. Aurreko galdarak bakarrik zuten hodeiria bat. 1825. urtera arte lokomotorak ikatzezko meategietan erabiltzen ziren.Urte honetan, lokomotorak erabiltzen hasi ziren zerbitzu publikoa bezala zaramak garraiatzeko. Lehengo linea bidaiariak garraiatzeko CanterburgWishtablen izan zen, Erresuma Batuaren hegoaldean. Lehengo linea modernoa Manchester-Liverpoolen izan zen,1830.urtean.Linea hauek Gerorge Stephensonek eraiki zituen.

Lokomotora Diesel elektrikoak XX. Mendean agertzen dira eta baporezko lokomotoraren amaiera arinagotu zuen. Lokomotora hauek bi konponente dituzte generadore elektriko bat mugitzen duen motor diesel batek eta gurpiletara komunikatzen dituzte motore elektriko batzuek.Lokomotorara mugitzen duen indarrak. Lokomotora diesel hidraulikoak erabiltzen dituzte turbina hidraulikoen sistema bat beraien artean lotutak.Arazo bakarra da ezin duela zarama handiak mugitu. Lokomotora elektrikoak energia elektrikoa erabiltzen du eta kable elektrikoak behar ditu ibilbide osoa egiteko.

JOHN LOGIE BAIRD telebista 1926. urtean asmatu zuen, baina 1928. urtera arte ez zen ezagutu mundu osoan. 1924. urtean ere aritu zen telebistarekin baina uhinak lau metro mugitzea bakarrik lortu zuen. Telebista uhin elektromagnetikoen bidez irudiak igortzeko tresna da. Bi osagai oinarrizko ditu telebista sistemak: kamera eta hartzailea. Kamerak irudiak eta hotsak jaso eta seinale elektriko bihurtzen ditu. Seinalea hariz edo uhin elektromagnetikoz igortzen du hartzailera, eta han

seinale elektrikoa irudi edo hots bihurtzen da, pantailako izpi katodikoen hodiaren bidez. Koloreetako telebistak hiru seinale elektriko bereizi igortzen ditu, irudiaren osagai gorri, berde eta urdinei dagozkienak; hartzailearen izpi katodikoen hodiak hiru elektroi sorta ditu, kolore bakoitzeko bana. Izpi katodikotik igarotzean oinarrizko hiru osagaiak nahasi eta kolorezko irudia lortzen da.

Telebista antenadun bat. Antzinan ere erabiltzen ziren zuri-beltzeko irudiak zituzten telebistak.

Gaur egun honako telebista hauek erabiltzen ditugu baina museoetan horaindik daude antzinako televistak.

Ur-masa egoera likidoan egon ohi da. Batez ere itsaso eta ozeanoetan aurki dezakegu egoera honetan, baina baita lur-azpiko ur eta lur-azaleko uretan (ibaiak eta lakuak) ere.Egoera solidoan dagoen ura oso esangarria da, bi poloetan eta mendiko glaziarretan pilaturiko izotza, hain zuzen ere. Atmosferako ura oso garrantzitsua da.

Prezipitazioak
Uraren zikloa itsasoan hasten da. Eguzkiaren eraginez, ozeanoen ura lurrundu egiten da. Atmosferak ura kondentsazio bidez (euria eta ihintza) gal dezake. Ur-lurrinak gora egin ahala hoztu egiten da eta kondentsazio bidez lurruna ur likido bihurtzen da. Tantak elkartzean lainoak eratzen dira eta ur-partikulek pisu nahikoa hartu dutenean, erori egiten dira, prezipitazio bidez. Euria, elurra eta txingorraren kasuan grabitatea da erorketa behartzen duena. Lurrera erortzen den uraren zati bat izaki bizidunek erabiliko dute.

Lurrinketa
Lehenago edo beranduago lur-azalera eroritako ur hau lurrundu eta atmosferara itzuliko da lurrinketa bidez. Lurrinketa hau lurrazaletik edo itsasoen gainazaletik gerta daiteke. Atmosferara igarotzen den lurrinaren %10 era honetan gertatzen da.

Era honetan zikloa itxi egiten da. Ura etengabe mugitzen da, egoeraz aldatzen du eta berriz aurreko egoerara itzultzen da. Sortu zenean, duela 4.650 milioi urte, gutxi gorabehera, ur-lurrina bazegoen Lurrean jada. Hasiera batean, etengabeko fusioan zegoen bola handi bat zen. Lurra hoztu zenean, ur-lurrina kondentsatu eta lurrazalera erori zen euri moduan, egun ezagutzen ditugun ozeanoak sortuz. Ura, ezagutzen dugun konposaturik ugarienetariko bat da eta hiru egoeratan aurki dezakegu Lurrean: solido egoeran (elurra edo izotza), likido egoeran eta gas egoeran (ur-lurrina). Itsaso, ibai, hodei eta euria etengabe aldatzen dira, lurrazaleko ura lurrundu, prezipitazio moduan berriz ere lurrera erori, lurrean iragazi…