You are on page 1of 7

Nghĩa t×nh th¸i vµ c¸c phương tiện biểu hiện nghĩa t×nh th¸i trong tiếng Việt

1. Kh¸i niÖm t×nh th¸i (modality) • Kh¸i niÖm t×nh th¸i trong l«gich häc: - Trong l«gich häc, kh¸i niÖm t×nh th¸i ph¶n ¸nh møc ®é phï hîp gi÷a néi dung cña c¸c ph¸n ®o¸n (biÓu hiÖn b»ng mèi quan hÖ chñ tõ vµ vÞ tõ) ®èi víi thùc tÕ. - Tuú thuéc vµo møc ®é phï hîp gi÷a néi dung cña ph¸n ®o¸n víi hiÖn thùc, c¸c ph¸n ®o¸n ®îc ph©n biÖt thµnh 3 nhãm lín kh¸c nhau vÒ t×nh th¸i lµ: + P§ kh¶ n¨ng: ph¶n ¸nh x¸c suÊt ®èi tîng ë chñ tõ cã thÓ mang hoÆc kh«ng mang mét ®Æc trng nµo ®ã ë vÞ tõ (Níc cã thÓ s«i ë 100 ®é C) + Ph¸n ®o¸n tÊt yÕu: kh¼ng ®Þnh ®èi tîng ë chñ tõ sÏ mang c¸c ®Æc trng nªu ë vÞ tõ trong mäi ®iÒu kiÖn (Níc ch¾c ch¾n s«i ë 100 ®é C) + Ph¸n ®o¸n hiÖn thùc: ®¬n thuÇn x¸c nhËn sù cã mÆt hay v½ng mÆt mét ®Æc trng nµo ®ã cña ®èi tîng nh lµ mét hiÖn thùc (Níc s«i ë 100 ®é)

+ C¸c nghÜa liªn quan ®Õn môc ®Ých th«ng b¸o (hµnh vi ng«n trung): hái.. kh«ng phô thuéc vµo môc ®Ých.T×nh th¸i l«gich lµ mét ®Æc trng cña néi dung mÖnh ®Ò. • Kh¸i niÖm t×nh th¸i trong NNH: .). møc ®é quan träng.. thÓ) ®îc biÓu hiÒn trong mÖnh ®Ò. th¸i ®é cña ngêi nãi ®èi víi c¸c nh©n tè kh¸c cña hoµn c¶nh giao tiÕp (t×nh huèng giao tiÕp. + C¸c nghÜa thÓ hiÖn lËp trêng. Bao gåm: + C¸c nghÜa liªn quan ®Õn mèi quan hÖ phï hîp gi÷a néi dung mÖnh ®Ò víi thùc tÕ kh¸ch quan (t×nh th¸i l« gÝch). vv). th¸i ®é chñ quan cña ngêi nãi > ®îc coi lµ t×nh th¸i kh¸ch quan. kÓ.. ý nghÜa tÝch cùc hay tiªu cùc cña th«ng tin. + C¸c ý nghÜa thÓ hiÖn lËp trêng. ngêi nghe hoÆc ngêi thø ba. Bally): + Câu = T×nh th¸i (modus) + Néi dung mÖnh ®Ò (Dictum) T×nh th¸i lµ tÊt c¶ nh÷ng g× ph©n biÖt víi néi dung mÖnh ®Ò. b¸c bá. vv. ý thøc. th¸i ®é ®¸nh gi¸ cña ngêi nãi ®èi víi th«ng tin ®îc nãi tíi (vÒ tÝnh ch©n thùc. . ra lÖnh.Theo nghĩa rộng (Ch. + C¸c ý nghÜa liªn quan ®Õn sù tån t¹i cña sù t×nh (kh¼ng ®Þnh/phñ ®Þnh) vµ diÔn tiÕn cña sù t×nh (ý nghÜa thêi.

Theo nghÜa hÑp: T×nh th¸i lµ sù thÓ hiÖn lËp trêng th¸i ®é cña ngêi nãi ®èi víi th«ng tin ®îc truyÒn ®¹t còng nh ®èi víi c¸c nh©n tè kh¸c cña hoµn c¶nh giao tiÕp t×nh (huèng giao tiÕp. Trong ý nghÜa nµy t×nh th¸i sÏ ®îc ph©n biÖt víi: + NghÜa biÓu hiÖn (Néi dung mÖnh ®Ò) + NghÜa th«ng b¸o (Hµnh ®éng ng«n tõ) + Nghĩa thời-thể 2.. thể. vv). k. ngêi nghe hoÆc ngêi thø ba. C¸c kiÓu nghÜa t×nh th¸i trong tiếng Việt (1) Mệnh đề: (thời. khả năng. T×nh th¸i hiện thực) (Modality) .định/phủ định) Khách quan (2) Chân thực/lôgich: (tất yếu.

(3) và (4) .Cách hiểu 2: + Tình thái khách quan thuộc cú (là thuộc tính của sự tình) + Tình thái chủ quan thuộc câu (là mục đích. thái độ của người nói) (tình thái lập trường.Cách hiểu 1: nghĩa tình thái hoàn toàn thuộc về câu .Tình thái lôgich (2) và tình thái lập trường (4). ví dụ: a) Trời không mưa (phủ định mô tả) b) Trời có mưa đâu (phủ định bác bỏ) c) Tôi không đi (lưỡng khả) .Tình thái mệnh đề (1) và tình thái ngôn trung (3). cầu khiến…) (4) Tình thái lập trường (nhận thức. hỏi. trách nhiệm) • Phạm vi của tình thái: .(3) Tình thái ngôn trung Chñ quan (tường thuật. ví dụ: a) Nước có thể sôi ở 100 độ C (tình thái khả năng) b) Có thể mai tôi không đi • Cấp độ của các kiểu tình thái: . (2).phản thực) c) Mai tôi có thể đi (lưỡng khả) .Theo nghĩa hẹp: • nghĩa tình thái chỉ bao gồm (2) và (4) Quan hệ giữa các kiểu nghĩa tình thái: .Theo nghĩa rộng: nghĩa tình thái bao gồm cả (1).

T×nh th¸i ph¶n thùc (antirealis): Kh¼ng ®Þng th«ng tin nªu trong mÖnh ®Ò lµ kh«ng hiÖn thùc (S cam kÕt P sai) LÏ nµo.2.T×nh th¸i h÷u thùc (realis): Kh¼ng ®Þnh th«ng tin nªu ë mÖnh ®Ò lµ hiÖn thùc (S cam kÕt P ®óng) Ch¾c ch¾n. sÏ . c« Êy ®· cã chång .1 Tình thái nhận thức (Epistemic): Thể hiện lập trường. thái độ của người nói đối với thông tin được truyền đạt: .T×nh th¸i phi thùc (unrealis): Kh«ng kh¼ng ®Þnh ch¾c ch¾n th«ng tin nªu trong mÖnh ®Ò lµ hiÖn thùc (S kh«ng cam kÕt P ®óng) C« Êy. C¸c ph¬ng tiÖn biểu hiện tình thái trong tiếng Việt . cã thÓ ®· cã chång T«i ngê r»ng c« Êy ®a cã chång Nghe ®©u c« Êy ®· cã chång . T×nh th¸i trách nhiệm/đạo nghĩa (Deontic) : Thể hiện sự đánh giá của người nói về mức độ bắt buéc về mặt nghĩa vụ hay trách nhiệm (của người nói. c« Êy ®· cã chång T«i kh«ng tin c« Êy ®· cã chång 2.2. người nghe hoặc người thứ 3) : Anh ph¶i ®i kh¸m bÖnh ngay ®i Anh cÇn ®i kh¸m bÖnh ngay ®i Anh nªn ®i kh¸m bÖnh ngay ®i 3.C¸c phã tõ : ®· . cô Êy ®· cã chång T«i cam ®oan. ®ang.

vv 4.Hình như mai kiểm tra// thì phải . những… . . Giá…thì. ngê... xin. ôi… .C¸c tiÓu tõ t×nh th¸i: µ.. . giả định. ®Þnh. .. tiÕc.. nhÐ. .Chỉ từng ấy cơm//làm sao mà ăn đủ ...Quả tình// là tôi không biết thật 4.Các thán từ: ái. ®Ò nghÞ. Chức năng cú pháp của các yếu tố tình thái trong câu: 4. Nếu…thì. .Chắc chắn// là anh ấy sẽ đến..Tôi// cần đi ngay bây giờ. nªn.1 Các yếu tố tình thái làm Đề của câu: . tÊt nhiªn. cả chính.Tôi //tưởng họ về rồi .2 Các yếu tố tình thái làm Thuyết của câu: . cũng. nhØ.C¸c qu¸n ng÷ t×nh th¸i: Coi chõng.Các khuôn cú pháp: P làm gì? P thế nào được..Nó học thế mà thi điểm cao// mới lạ chứ! 4. . toan.Thật ra //thì tôi có biết gì đâu.Chúng tôi// định ngày mai sang gặp các anh..C¸c vÞ tõ t×nh th¸i: cÇn. ối.Các trợ từ: ngay. .. .Ngay cả tôi// cũng có biết đâu .3 Các yếu tố tình thái làm bộ phận của Đề hoặc Thuyết .C¸c ®éng tõ chØ th¸i ®é mÖnh ®Ò: cho r»ng (nghÜ.Học thế thi trượt// là đúng rồi.. . . ph¶i. suy cho cïng.) . . kÓ ra.Các kiểu câu điều kiện.C¸c ®éng tõ ngôn hành: yªu cÇu. cÊm.

4.Bài hát này hay nhỉ.5 Các yếu tố tình thái làm thành phần câu ghép: . . nó cũng chịu khó lắm. .Của đáng tội. .4.Chúng ta đi chứ.Giá tôi chịu khó học. tôi đã không trượt… .4 Các yếu tố tình thái làm phụ ngữ của câu: .Nếu tôi có tiền. nó có biết gì đâu. tôi đã đi du lịch .Ôi dào.