P. 1
75Zavarivanje1

75Zavarivanje1

|Views: 4|Likes:
Published by Nebojsa Jovanov
Zavarivanje
Zavarivanje

More info:

Published by: Nebojsa Jovanov on Jul 11, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

07/11/2013

pdf

text

original

Zavarivanje

Osnove metalnih konstrukcija

1

Šta je zavarivanje?
• Tehnološki postupak spajanja istih ili sličnih metala; • Na visokim temperaturama tope se osnovni i dodatni materijal, dolazi do njihovog mešanja i sjedinjavanja (fizičkog i hemijskog); • Hlađenjem ove mešavine dolazi do očvršćavanja i nastaje šav kao materijalni kontinuitet; • Zavarivanjem nastaje kontinualan spoj;
Osnove metalnih konstrukcija 2

Istorijat
• Krajem XVIII veka - topljenje metala u gasnom plamenu; • 1881(2). Dejvi i Petrov - električni luk sa netopljivom elektrodom (tvrdi i krti spojevi); • 1889. Slavnjikov – topljiva elektroda; • 1908. Kjelbeg – obložena elektroda; • 1926. SAD – zavarivanje pod zaštitnim gasom; • 1929. Duljčevski – zavarivanje pod zaštitnim prahom; • 1953. CO2 postupak zavarivanja; • U Jugoslaviji prvo elektrolučno zavarivanje 1926.
Osnove metalnih konstrukcija 3

Primena zavarivanja u građevinskim konstrukcijama
• Izrada osnovnih elemenata konstrukcije (I, U, Lprofili, sandučasti profili, kružni profili...); • Izrada sklopova specifičnih konstrukcija (ortotropne ploče kod mostova,...); • Izrada veza između elemenata konstrukcije; (samostalno ili u kombinaciji sa zavrtnjevima) • Ojačanje elemenata konstrukcije (adaptacije i sanacije);

Osnove metalnih konstrukcija

4

Prednosti zavarivanja
1. Materijalan kontinuitet (pravilan tok sila); 2. Smanjenje ukupne težine konstrukcije (lakše veze, mogućnst variranja debljine elemenata); 3. Brža izrada u radionici (nema bušenja); 4. Nema slabljenja elemenata rupama za spojna sredstva; 5. Manja deformabilnost veza, a samim tim i konstrukcije; 6. Velike mogućnosti konstrukcijskog oblikovanja; 7. Vodonepropusnost spojeva 8. Estetski aspekt;
Osnove metalnih konstrukcija 5

Nedostatci
• Kvalifikovana radna snaga; • Kontrola kvaliteta spojeva u radionici i na gradilištu; • Osetljivost na klimatske uslove na gradilištu (temperatura, vetar); • Veća osetljivost na dejstvo požara; • Zavarene veze nisu montažno-demontažne;
Osnove metalnih konstrukcija 6

Osnovni pojmovi
• Osnovni materijal; • Dodatni materijal (elektroda ili žica); • Spoj – međusobni položaj delova koji se spajaju; • Šav – materijalizovano mesto spajanja; • ZUT – Zona Uticaja Toplote; • Žljeb – prostor u koji se deponuje dodatni materijal; • Zavar
Osnove metalnih konstrukcija 7

Osnove metalnih konstrukcija

8

a) šavovi iz jednog zavara b) šavovi iz više podužnih zavara c) šavovi izviše poprečnih zavara
Osnove metalnih konstrukcija 9

Zavarljivost
Zavarljivost je sposobnost metala da se može spajati zavarivanjem; • Operativna zavarljivost – mogućnost ostvarenja materijalnog kontnuiteta; • Metalurška zavarljivost – dobijanje šava zahtevanog kvaliteta • Konstruktivna zavarljivost – sposobnost šava da se pod opterećenjem ponaša kao osnovni materijal;
Osnove metalnih konstrukcija 10

Osnovni principi pri projektovanju
• Veze i nastavci jednostavni za izvođenje (pre svega izvodljivi!); • Izbegavati teške položaje zavarivanja (manja efikasnost, lošiji kvalitet); • Racionalan izbor kontrole kvaliteta zavarenih spojeva;

Osnove metalnih konstrukcija

11

Vrste spojeva
Vrste spojeva: • sučeoni spojevi; • ugaoni ili T spojevi; • preklopni spojevi

Osnove metalnih konstrukcija

12

Vrste šavova
• • • • • • Sučeoni šavovi sa punom penetracijom; Sučeoni šavovi sa delimičnom penetracijom; Ugaoni šavovi; Šavovi u rupama; Čep šavovi; Užljebljeni šavovi;
Osnove metalnih konstrukcija 13

V rs ta ša v o v a S učeo ni šav ov i sa S učeo ni šav ov i sa U g ao ni šav ov i d e lim ič n o m p e n e trtra c ijo m p u n o m p e n e tra c ijo m

S u če o n i sp o j

V rs ta s p o ja U g a o n i sp o j

P re k lo p n i sp o j

-

-

Osnove metalnih konstrukcija 14

Š av ov i u

ru p a m a

-

Č ep šav ov i

Z b o g s v o je sp e c ifič n o sti u ž lje b lje n i ša v o v i n e m o g u p o d le ć i o v a k v o j p o d e li (slik a 2 .9 4 )

Sučeoni spojevi
Elementi koji se spajaju leže u istoj ravni;

Elementi iste debljine

Elementi različite debljine
15

Osnove metalnih konstrukcija

Ugaoni spojevi
Elementi koji se spajaju su pod uglom različitim od 180.

Pravi ugaoni spojevi

Kosi ugaoni spojevi
16

Osnove metalnih konstrukcija

Prekinuti ugaoni spojevi

Krstasti spojevi

Osnove metalnih konstrukcija

17

Preklopni spojevi

Direktni preklopni spojevi

Prekloplni spojevi sa podvezicama
18

Osnove metalnih konstrukcija

Vrste sučeonih šavova
• • • • • • I šavovi – bez obrade ivica, t =1-5 mm, V i 1/2V šavovi – t = 5-15 mm, X šavovi – dvostruki V šavovi, t = 12-35 mm, K šavovi – ugaoni spojevi, t >10 mm, U šavovi – posebna obrada, t >25 mm, J šavovi – ugaoni spojevi, t >15 mm.

Osnove metalnih konstrukcija

19

Osnove metalnih konstrukcija

20

Osnovni elementi sučeonog šava

V šavovi

X šavovi
Osnove metalnih konstrukcija 21

Funkcija žljeba kod sučeonih šavova
• da omogući pristup elektrodi po čitavoj debljini lima; • da omogući topljenje osnovnog materijala u zoni šava; • da formira korito za deponovanje mešavie osnovnog i dodatnog materijala;

Osnove metalnih konstrukcija

22

Osnovni elementi žljeba

a
• • • • Ugao žljeba (a) Otvor korena žljeba (g) Visina korena žljeba (s) Dubina žljeba (d) g d s
23

Osnove metalnih konstrukcija

Osnove metalnih konstrukcija

24

Oblici žljebova za uobičajene sučeone šavove
Ž lje b N apom ena I z g le d N a z iv S u č e o n i sp o j e v i B ez ob rad e Ž lje b o b lik a 1 /2 V Ž lje b o b lik a V I -š a v 1 -5 m m Š av I z g le d D e b lj in e lim o v a

1 /2 V - š a v

5 -1 5 m m

V - šav

5 -1 5 m m

Ž lje b o b lik a K

K - šav

1 5 -3 0 m m

Oblik i dimenzije žljeba zavise od: - vrste šava, - postupka zavarivanja, - položaja zavarivnja.

Ž lje b o b lik a X Ž lje b o b lik a Y Ž lje b o b lik a U O b o s tra n i ž lje b o b lik a U

X - šav Y - šav U - šav D v o s tr u k i U - šav U g ao ni spo jevi

1 2 -3 5 m m >15 m m > 25 m m

>30 m m

Ž lje b o b lik a 1 /2 V Ž lje b o b lik a K Ž lje b o b lik a J

1 /2 V - š a v

5 -1 5 m m

K -š a v

> 10 m m

J - šav

>15 m m

Osnove metalnih konstrukcija

25

Oblik i dimenzije žljebova su propisani standardom!
Osnove metalnih konstrukcija 26

Ugaoni šavovi
• Nije potreba posebna obrada ivica; • Primenjuju se za ugaone i preklopne spojeve; • Dodatni materijal se deponuje u korito koje obrazuju elementi (limovi) koji se spajaju; • Tok sila je drugačiji nego kod sučeonih šavova; • Drugačiji postupak proračuna; • Mogu biti kontinualni ili isprekidani;
Osnove metalnih konstrukcija 27

Osnovni elementi ugaonog šava

Određivanje debljine (a) ugaonog šava
Osnove metalnih konstrukcija 28

Minimalne i maksimalne dimenzije ugaonih šavova Osnovne dimenzije su debljina (a) i dužina (l) šava. Minimalna debljina šava je amin = 3 mm Maksimalna debljina šava je amax= 0,7tmin (izuzetno, kod šupljih profila, amax= tmin); Maksimalna dužina šava je lmax=100a. Minimalna dužina šava je lmin= 6a ili 40 mm.
Osnove metalnih konstrukcija 29

Sučeoni šavovi sa delimičnom penetracijom

Sučeoni spojevi

Ugaoni spojevi
Osnove metalnih konstrukcija 30

Šavovi u rupi

Osnove metalnih konstrukcija

31

Čep šavovi

Osnove metalnih konstrukcija

32

Užljebljeni šavovi

Osnove metalnih konstrukcija

33

Položaj zavarivanja
Može da se definiše na osnovu osnovnih pokazatelja: • ugao nagiba (a) i • ugao zaokreta (b)

Osnove metalnih konstrukcija

34

Osnovni položaji pri zavarivanju

a) b) c) d) e)

horizontalan ili položen; horizontalno-vertikalan; vertikalan; iznad glave kos
Osnove metalnih konstrukcija 35

Strukturne promene u zoni šava
Karakteristične zone: 1 Rastopljen dodatni materijal; 2 Rastopljen osnovni materijal; 3 Dugo na visokim temperaturama (porast austenita); 4 Dugo zagrejana – brzim hla đenjem – martenzitna struktura (trda i krta), a sorim hlađenjem feritno-perlitna struktura; 5 Rekristalizacija – sitnozrna struktura; 6 Kratkotrajno zagrevanje – po četak rekristalizacije (razlaganje perlita); 7 Bez strukturnih promena;
Osnove metalnih konstrukcija 36

Ekvivalent ugljenika
Mn Cr + Mo + V Ni + Cu + + CE = C + 15 5 6

[%]

Čelik je zavarljiv kada je CE < 0,45-0,50%. Č0361 CE = 0,25% Č0561 CE = 0,45% (ponekad je potrebno predgrevanje!)

Osnove metalnih konstrukcija

37

Postupci zavarivanja
Prema izvoru toplotne energije dele se na: • elektrotermičke, • termohemijske, • mehaničke i • ostale

Osnove metalnih konstrukcija

38

Osnove metalnih konstrukcija

39

Najznačajni elektrolučni postupci zavarivanja
Naziv postupka zavarivanja Elektrolučno zavarivanje sa obloženom elektrodom Elektrolučno zavarivanje pod zaštitnim prahom Elektrolučno zavarivanje elektrodnom žicom pod zaštitom inertnog gasa Elektrolučno zavarivanje elektrodnom žicom pod zaštitom aktivnog gasa Elektrolučno zavarivanje netopljivom elektrodom pod zaštitom inertnog gasa Skraćeno E EPP MIG Oznaka 111 12 131 Polje primene Materijali t [mm] 3-50 4-80 4-24
nelegirani, niskolegirani i finozrni visokovredni čelici nelegirani i niskolegirani čelici nelegirani (<0,22%C) i niskolegirani (0,35%C) čelici i Allegure nelegirani i niskolegirani čelici visokolegirani čelici i Al-legure

MAG

135

<30

TIG

141

<12

Osnove metalnih konstrukcija

40

Elektrolučno zavarivanje obloženom elektrodom
1 - Priključak na mrežu el. energije 2 - Izvor struje 3 i 3a - Zavarivački kablovi 4 - Držač elektrode 5 - Obložena elektroda 6 - Električni luk 7 - Komad koji se zavaruje 8 - Uzemljenje

Eletrični luk između topljive elektrode i osnovnog materijala. Temperatura 3000-4000 oC. Elektroda se topi i meša sa rastopljenim osnovnim metalom.
Osnove metalnih konstrukcija 41

Uloga obloge elektrode
• U elekrični luk dovodi gasove koji omogućavaju njegovu stabilnost; • Štiti električni luk od štetnih atmosferskih uticaja (gasova); • Prekriva rastop troskom i sprečava njegovo brzo hlađenje; • Vrši legiranje rastopa;
Osnove metalnih konstrukcija 42

Oprema za ručno zavarivanje

Osnove metalnih konstrukcija

43

Kvalitet šavova pri ručnom elektrolučnom postupku zavarivanja zavisi od: • vrste elektrode, • kvalifikovanosti i sposobnosti radnika (zavarivača), • položaja zavarivanja, • kvaliteta opreme i • vremenskih uslova.

Osnove metalnih konstrukcija

44

Nedostatci ručnog elektrolučnog zavarivanja • Loš učinak pri zavarivanju dugih i debelih šavova. • Slab propust gustine struje (A/mm2) kroz žicu elektrode zbog njenog usijavanja, usled čega može doći do otpadanja obloge elektrode.

Osnove metalnih konstrukcija

45

Elektrolučno zavarivanje pod zaštitnim praškom (EPP)
1 - El. mreža 2 - Izvor struje 3 - Kablovi 4 - Kotur 5 - Žica za zavarivanje 6 - Uređaj za dovod žice 7 - Čaura 8 - Zrnasti prah 9 - Rezervoar 10 - Šav 11 - Troska 12 - Osnovni materijal

Osnove metalnih konstrukcija

46

Osnovne karakteristike EPP postupka zavarivanja
• Postupak sa topljivom elektrodom; • Dodatni materijal je gola elektrodna žica debljine od 0,5 do 10 mm; • U rastopu elektrodne žice i praha odvijaju se metalurške reakcije; • Preostali, nerastopljeni prah se usisava i vraća u rezervoar; • Prah ima ulogu kao obloga elektrode kod ručnog postpka;
Osnove metalnih konstrukcija 47

Osnovne karakteristike EPP postupka zavarivanja - nastavak
• Uređaj za zavarivanje se kreće po vođicama konstantnom brzinom 0,15-4,0 m/min; • Postupak zavarivanja je poluautomatski; • Primenjuje se kod dugačkih, pravih šavova (npr. puni limeni nosači, ortotropna ploča,...), kod šavova velike debljine (i do 80 mm); • Omogućava zavarivanje zavara velike debljine (30-40mm), a može se koristiti i bez žljeba; • Primenjuje se u radioničkim uslovima u hrizontalnom (položenom) položaju; • Velika brzina zavarivanja (efikasnost);
Osnove metalnih konstrukcija 48

Elektrolučno zavarivanje sa topljivom elektrodom u zaštitnoj atmosferi inertnog gasa (MIG)
1 - Izvor jednosmerne struje 2 - Kablovi 3 - Komadi koji se spajaju 4 - Pištolj 5 - Žica 6 - Čaura 7 - Kotur 8 - Boca 9 - Redukcioni ventil 10 - Grejač 11 - Merač protoka gasa 12 - Dovodne cevi za gas 13 - Električni luk 14 - Dovod vode 15 - Odvod vode
Osnove metalnih konstrukcija 49

Osnovne karakteristike MIG postupka • Postupak sa topljivom elektrodom; • Dodatni materijal je gola elektrodna žica; • Primanjuje se punjena elektrodna žica koja u sebi sadrži elemene za dezoksidaciju i metalurška poboljšanja, koji imju ulogu obloge (E) ili praška (EPP); • Postupak može da bude ručni, poluautomatski i automatski, a zavarivanje je moguće u svim položajima;
Osnove metalnih konstrukcija 50

Osnovne karakteristike MIG postupka nastavak • Primenjuje se za zavarivanje čelika, nerđajućih čelika i Al legura; • Pri zavarivanju Al-legura anoda (+) se vezuje za žicu a katoda (-) za osnovni materijal; • Kao inertni gas koristi se čist argon (skup) ili njegova mešavina sa malom količinom (5%) CO2, O2 ili N2; • Čist argon se koristi za Al legre;
Osnove metalnih konstrukcija 51

MIG postupak zavarivanja
Osnove metalnih konstrukcija 52

Elektrolučno zavarivanje sa topljivom elektrodom u zaštitnoj atmosferi aktivnog gasa (MAG)
1 - Izvor jednosmerne struje 2 - Kablovi 3 - Komadi koji se spajaju 4 - Pištolj 5 - Žica 6 - Čaura 7 - Kotur 8 - Boca 9 - Redukcioni ventil 10 - Grejač 11 - Merač protoka gasa 12 - Dovodne cevi za gas 13 - Električni luk 14 - Dovod vode 15 - Odvod vode
Osnove metalnih konstrukcija 53

Osnovne karakteristike MAG postupka
• Jedina razlika u odnosu na MIG postupak je vrsta zaštitnog gasa; • Primenjuje se aktivi gas (CO2) koji je znatno jeftiniji od argona; • Koristi se za zavarivanje niskougljeničnih i niskolegiranih čelika; • Postupak sa CO2 se označava MAG-C i spada u najekonomičnije postupke zavarivanja (niska cena - visoka efikasnost); • Postupak je 2-3 puta ekikasniji od ručnog, ali je izgled šava nešto lošiji; • Mogu se zavarivati limovi male i velike debljine; • Zbog velike kapljice mogući su veći otvori žljeba;
Osnove metalnih konstrukcija 54

Elektrolučno zavarivanje netopljivom elektrodom u zaštitnoj atmosferi inertnog gasa (TIG)
1 - Priključak na el. mrežu 2 - Izvor struje 3 - Vodovi električne energije 4 - Komad koji se zavaruje 5 - Pištolj 6 - Netopljiva elektroda 7 - Dodatna žica za zavarivanje 8 - Boca za inertni gas 9 - Redukcioni ventil 10 - Merač pritiska gasa 11 - Dovod inertnog gasa 11 - Instalacije za inertni gas 12 - Dovod vode za hlađenje 13 - Odvod vode za hlađenje 14 – Visokofrekv. generator
Osnove metalnih konstrukcija 55

Osnovne karakteristike TIG postupka zavarivanja
• Postupak sa netopljivom elektrodom; • Električni luk između elektrode od tungstena ili volframa (prečnika 1,6-5,4 mm) i osnovnog materijala; • Za zaštitnu atmosferu se koristi inertni gas (argon ili helijum); • Koristi se za zavarivanje Al-legura, visokolegiranih, niskolegiranih i nelegiranih čelika; • Dobijaju se homogeni šavovi, dobrog izgleda i bez uključaka; • Preporučuju se za korene šavove i za zavarivanje limova male debljine 1-4 mm; • Primenjuje se i u hemijskoj, avio i nuklearnoj industriji;
Osnove metalnih konstrukcija 56

Elektrolučno zavarivanje čepova

Osnove metalnih konstrukcija

57

Čeono zavarivanje varničenjem (elektrootporno)

1 - El. mreža 2 - Ignitorski upravljač 3 - Transformator 4 - Podužno-pokretna čeljust 5 - Nepokretna čeljist 6 - Komadi koji se zavaruju

Osnove metalnih konstrukcija

58

Tačkasto zavarivanje (elekrootporno)

1 - Izvor el. struje 2 - El. instalacije 3 - Transformator 4 i 5 - Bakarne elektrode 6 - Komadi koji se spajaju

Osnove metalnih konstrukcija

59

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->