HRISTOLOSKE RASPRE Jedna od karakteristika, pre svega rane istorije Vizantije su teolosko-hristoloske raspre.

One su izazivale mnogo potresa u Vizantijskom carstvu i imale mnogo uticaja na njegov razvitak. Temelj hriscanske crkve je bio I Vaseljenski sabor u Nikeji 325. godine. Car Konstantin I koji je sazvao sabor i na njemu ucestvovao je mnogo uticao na njegove odluke. Arijanstvo Arijanstvo je ucenje aleksandriјskog prezvitera Arija po kome ne postoji Bog Sin. On je polazeci od cisto monoteistickih shvatanja odbacio jednakost Oca i Sina, ne priznavajuci Hrista za Boga, vec samo za coveka. Arijanski vid hriscanstva su primili Goti. Ovaj vid je osudjen jos na Nikejskom saboru kao jeres, dok je to potvrdjeno dopunama na II Vaseljenskom saboru u Carigradu 381. kada je konacno formulisan Simvol vere. Tako je postala opsterihvaceno pravoslavno ucenje o jednosusnosti Oca i Sina. Arijanski carevi u Vizantiji bili su Konstancije (337-361) i Valens (364-378). Posle propasti Vizigotske kraljevine od Arapa arijanstvo nestaje. Nestorijanstvo Posle prihvatanja jednosusnosti Oca i Sina, javilo se pitanje odnosa bozanskog i covecanskog u Hristu. Prema antiohijskoj skoli, ciji je glavni predstavnik bio carigradski patrijarh Nestorije, u Hristu su postojale dve razdvojene prirode: covecanska i bozanska. Naime, bozanstvo se ovaplotilo u Hristu, coveku rodjenom od Marije, te se ona ne moze nazvati Bogorodicom, vec Hristorodicom. Medjutim, Nestorije je naisao na jakog protivnika u aleksandriskom patrijarhu Kirilu na ciju je stranu stao i Rim. Tako je nestorijanstvo na III Vaseljenskom saboru u Efesu osudjeno kao jeres. Danas ima oko 140000 nestorijanaca, uglavnom na hriscanskom istoku (Sirija, Mala Azija). Monofizitizam Za vreme Dioskora, Kirilovog naslednika, aleksandrijska patrijarsija je dostigla najmocniji polozaj medju hriscanskim crkvama. Tada se u Aleksandriji javlja ucenje suprotno nestorijanstvu: da su se dve Hristove prirode spojle u jednu bozansku posle njegovog ovaplocenja. Drugi predstavnik ovog ucenja bio je Evtihije, arhimandrit u Carigradu. Njega je sinod u Carigradu osudio kao jeretika, kao i papa Lav I. Tako su se Carigrad i Rim udruzili protiv Aleksandrije. Aleksandrijska stranka je trijumfovala na tzv. Razbojnickom saboru u Efesu 449. Medjutim, dolaskom na vlast cara Markijana (450-457), monofizitizam je odbacen kao jeres na IV Vaseljenskom saboru u Halkedonu. Tada je usvojeno ucenje o dve nedeljive, a opet nespojive prirode u Hristu. Tako je osudjeno i nestorijanstvo i monofizitizam, te je doslo do zblizavanja predstavnika ova dva ucenja, koje je dovelo do mrznje prema pravoslavnoim Carigradu i lakog pada istocnih pokrajina Vizantije pod Persijance, a posle i pod Arabljane. Monofizitske crkve su danas aleksandriska, etiopska i jermenska patrijarsija, sto ce reci, celokupan hriscanski istok. Monofizitski carevi su bili Vasilisk (475-476) i Anastasije (491-518). Monoenergetizam i monotelitizam Povratkom istocnih provincija carstva u doba cara Iraklija (610-641), vratili su se stari problemi sa monofizitima. Tako je carigradski patrijarh Sergije, u pokusaju da resi probleme, lansirao novu nauku o dve prirode Hristove, ali jednoj energiji (delovanju), nazvanoj monoenergetizam. Ovom ucenju su prisli i sam car Iraklije, kao i aleksandriski patrijarh Kir. Medjutim, kako su se tome suprotstavili jerusalimski patrijarh Sofronije i papa Honorije I, Sergije je ostavio po strani pitanje o energiji, vec je sproveo ucenje o dve prirode, a jednoj, bozanskoj volji u Hristu, nazvanoj monotelitizam. Ovo ucenje je obnarodovano 638. Ektesisom. Medjutim kad je Ektesis obnarodovan, istocne pokrajine su pale pod Arape i bile zauvek izgubljene. Monotelitizam je promasio svoj cilj. Car Konstans II (641-668) je pokusao da resi problem Tiposom, kojim je zabranio sve rasprave. U sporazumu sa Rimom, car Konstantin IV (668-685) je sazvao VI Vaseljenski sabor 680-681 na kome je osudjeno

Lav V je bio zapamcen kao najveci progonitelj ikonofila. a najvise medju monastvom. Svrgnuo ga je car Mihailo II Mucavac koji je. Jedini car monotelita bio je Iraklije (610-641). Dolaskom na presto Lava IV ikonoklazam slabi. medjutim. te je za vreme cara Lava V Jermenina doslo do obnove ikonoklazma. Lav V Jermenin (813-820). svrgnuo patrijarha Nicifora i postavio Teodote Melisena. Takodje je pokusao da potcini crkvu. Najznacajniji protivnik ikonoborstva je bio Jovan Damaskin. a zatim sazvao sabor koji je potvrdio odluke onog iz 754. U njemu nisu postojali samo verski razlozi. Papa Stefan II 754. tj. u Maloj Aziji. glavna vizantijska baza u Italiji. iako ikonoborac. Konstantin je. ali i zaustavljajuci progone. On je odbacio optuzbe o postovanju ikona kao idolopoklonstvu. ciji je predstavnik bio zilot Teodor Stidiski. Zbog svoje paranoje. otisao je korak dalje i sazvao sabor. Takodje je izbio ustanak u Grckoj. Car Lav III je 17. Izdavanjem edikta poceo je veliki progon ikonofila i unistavanje ikona. u Grckoj je kult ikona predstavljao jedan od najvaznijih izraza poboznosti. za ciju je pripremu vrsena velika propaganda. Ovo je oslabilo pravoslavnu stranku. a potom je proglasena svecana restauracije kulta ikona. On je pre dolaska na vlast bio strateg teme Anatolika. odbijajuci da trazi pomoc od jeretickog cara Konstantina V. . niti samo verki i politicki (kao u ikonoklazmu). vec i kao prvosvestenika. VII Vaseljenskom saboru u Nikeji 787. VIII u Vlahernskoj palati. sazvao na carskom dvoru silention (skupstina svetovnih i duhovnih dostojanstvenika) koja je trebalo da donese edikt protiv ikona. On je vec 815. On je nastavio i pojacao progone. kao i sukob evropskog i azijskog dela carstva. I 730. pada Ravena. pokusao da ostane nezainteresovan zabranjujuci svaku raspravu oko ikona. naglasavajuci da je ikona simbol u neoplatonskom smislu. Bez obzira na to. Narod u Carigradu se prvo opirao ikonoborstvu. taj kult je izgledao idolopoklonicki i suprotan hriscanstvu kao duhovnoj veri. a na njegovo mesto postavljen Anastasije. Koreni velikog raskola vuku jos u doba ikonoklazma. 751. Konstantin V (741-775). Ikonoborstvo (ikonoklazam) Ikonoborski pokret nije bio toliko dogmatske i crkvene. shvatajuci sebe ne samo kao cara. je smenjen sa carigradske patrijrsijske stolice najvatreniji predstavnik ikonoborske stranke Jovan gramaticar. vec i civilizacijski. razlozi su mnogo slozeniji i drugaciji. te se priklonio maloazijskoj strain. jer na njemu nijedan patrijarh nije poslao svoje predstavnike. Mihalio II Mucavac (820-829) i Teofilo (829-842) Raskol izmedju pravoslavlja i katolicanstva Ovaj veliki raskol nije bio kao ranije hristoloske krize. Ovaj edikt je odbio da potpise carigradski patrijarh German koji je smenjen. sabor se proglasio vaseljenskim. kome je car oduzimao posede. prelazi Alpe trazeci pomoc od franackog kralja Pipina. S druge strane.monotelitsko ucenje. Car Mihailo III Pijanica i njegova majka Teodora ucinili su konacni kraj ikonoklazmu: 843. Poslednji ikonoklasticki car koji je vrsio progone bio je Teofilo. Ikonoborski carevi su bili: Lav III (717-741). varijante pravoslavlja. Do ovog shvatanja na vizantiskom istoku je verovatno doslo pod uticajem islama. a odbacio VII Vaseljenski sabor. Car Konstantin V je bio jos vatreniji ikonoborac od svog oca. Naime. Tako je car Lav III Isavrijanac 726. godine istupio protiv kulta ikona. Lav IV (775-780). a poslednju sednicu je odrzao 8. a ikonu Hristovu dovodi u vezu sa njegovim ovaplocenjem. Sabor se sastao 10. Katolicka crkva je postala simbol germanskog varvarskog zapada. Sredinom VIII veka Langobardi su ugrozavali Rim. Papa je strahovao "da ne postane langobardski biskup". Glavni predstavnici ikonoborskog pokreta bili su maloazijski episkopi Toma Klaudiopoljski i Konstantin Nakolejski. Medjutim. Katolici kao razlog raskida postavljaju vizantijski cezaropapizam. Opozicija ikonoborstvu je rasla u svim slojevima drustva. Ikonoborstvo danas ne postoji. a doveden Teoktist. Sabor je nazvan bezglavi. te se zato danas staro-hriscanske jeresi smatraju za pravoslavne. da bi bio ukinut na poslednjem. II 754.. a sto se tice legalizovanja ikonoborstva. ciji je predstavnik bio i carigradski patrijarh Nicifor i radikalna. To je bio pokusaj careva da stave crkvu pod svoju kontrolu. posle sabora se medju pravoslavnima javiljaju dve struje: umerena. dok je pravoslavna crkva postala simbol vizantijskog istoka. koliko politicke prirode. na Hijareju.

vidi se da je pravoslavlje ostalo verno starim tradicijama. Zato je teologija ostala da tapka u mestu od konacnog pada jednog i jedinog carstva 1453. Na papu Lava IX je uticao ekstremno anti-vizantijski raspolozeni kardinal Humbert. potpunom askezom i posvecenoscu. polazeci od dogme. mora da postoji samo jedno univerzalno carstvo (Vizantijsko) i jedna univerzalna crkva (Rimska). Ova situacija se zaostrava prilikom obnove zapadnog carstva pod Karlom Velikim 800. pravdajuci se slaboscu Mihaila I. te je morao da se zamonasi. jer po starom shvatanju. isihazam je naisao na opoziciju u grckom monahu iz Kalabrije Vaarlamu. Carigradskom patrijarsijom rukovodio je kontroverzni Mihailo Kerularije. a kasnije su se javile i verske i dogmatske suprotnosti. Glavno uporiste ovog pokreta je bila Sveta Gora. u Carigradu isihasti bili priznati. zestoki pobornik klinijevskog pokreta. sine Boziji. omalovazio Vizantijsko. Iako su na saboru 1341. Palama je. prestale su i hristoloske raspre. na oltar Svete Sofije stavili bulu koja baca prokletstvo na Mihaila Kerularija i njegove pristalice. Padom Vizantije 1453. u Ahenu. slabi car Mihailo I Rangabe (811-813) je 812. jula 1054. pa cak i ratove. Ipak. godine. Ipak. Medjutim. isihasti su doziveli poraz. Na to je Kerularije sazvao sabor koji je bacio anatemu na rimsku crkvu. koja je nepristupacna coveku i Bozjih energija koje deluju i vidljive su. vec vecite emanacije Boga. kao i Bugari. Isihazam Isihasticki pokret je poceo da se siri u Vizantiji za vreme drugog gradjanskog rata 40-ih godina XIV veka. . Koristeci to. Isihasti stoga prelaze na stranu Jovana Kantakuzina. jer to nije bio prvi takav sukob Carigrada i Rima. jer se ne moze tacno odrediti ko je naslednik starog poretka: jedna rimska crkva ili jedno vizantijsko carstvo. U doba patrijarha Fotija polako se javljaju i dogmatske suprotnosti: rimska crkva smatra da Sveti Duh proizilazi iz Oca i Sina. Zato su Vizantija protestovala. U pocetku se to nije cinilo toliko vaznim. da nista sem Boga nije vecito. Vrhunac svega predstavlja konacni raskid iz 1054. Inicijativa za krunisanje Karla je potekla od samog pape Lava III. Njegov preteca je bio Simeon Novi Bogoslov.takodje prosirio jurisdikciju Carigradske patrijarsije na Ilirik. U rasprama su uz Carigrad stale i ostale pravoslavne crkve: Antiohija. Iako se na zapadu javila reformacija. pozdravio Karla kao vasilevsa. nju ne mozemo da podvedemo pod ove raspre. dok je pravi osnivac ovog pokreta tridesetih godina XIV veka bio Grigorije Sinait. te tako nije vecita ni tavorska svetlost. protivnika ovog ucenja. ili "ortodoksi". sa svoje strane povlacio razliku izmedju Bozje sustine. Za ovu krizu se upotrebljava rec raskol. preko svojih izaslanika. ispostavilo se da je taj raskid potrajao do danas. dok stara dogma iz Nikejskog sabora insistira na jednakosti Svete Trojice. Ipak. pomiluj me") mogla se ugledati bozanska svetlost koja se ukazala apostolima na Tavorskoj Gori. godine. Zato su oni i ostali pravoslavni. Ohrid. On je usao u raspravu sa Niciforom Grigorom i Grigorijem Palamom. mistik iz XI veka. papski legati su 16. Prema tvrdjenju isihasta. On je u svojoj mladosti ucestvovao u zaveri protiv Mihaila IV Paflagonca. Na stolici svetog Petra je sedeo Lav IX. vec i verski. Niko nije kao Vizantnci ulazio sa tako velikim zarom u verske rasprave. Car Konstantin IX Monomah je naginjao na rimsku stranu. koja je izazvala nove verske rasprave. a opet nisu stvorenja. Jerusalim. Kasniji vizantijski carevi su osporavali ahenski ugovor. Tvrdio je da vecito postojanje ne postoji. Pre svega zbog toga sto su razlozi reformacije bili socijalne i organizacione prirode. Tako je Vizantija bila podeljena ne samo politicki. dolaskom na vlast carice Ane Savojske kao regenta i delovanjem patrijarha Jovana Kalekasa. Tako je papa stvorivsi novo carstvo na zapadu. uz izgovaranje Isusove molitve ("Gospode Isuse Hriste.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful