P. 1
Perica Špehar - Materijalna kultura iz ranovizantijskih utvrđenja na Đerdapu

Perica Špehar - Materijalna kultura iz ranovizantijskih utvrđenja na Đerdapu

|Views: 179|Likes:
Published by Ivan Marjanovic
g GS
g GS

More info:

Published by: Ivan Marjanovic on Jul 15, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

02/03/2014

pdf

text

original

INSTITUT ARCHÉOLOGIQUE, BELGRADE Cahiers des Portes de Fer Monographies 7

IZDAVAČ / PUBLISHED BY

Arheološki institut Beograd, Knez Mihailova 35
ZA IZDAVAČA / FOR THE PUBLISHER

Slaviša Perić
UREDNIK / EDITOR

Vujadin Ivanišević
RECENZENTI / REVIEWED BY

Miloje Vasić Vujadin Ivanišević
CRTEŽI / DRAWINGS

Aleksandar Kapuran
FOTOGRAFIJE / PHOTOGRAPHS

Perica Špehar Jasna Cizler
LEKTOR / LANGUAGE EDITOR

Milena Bogdanović
PREVODILAC REZIMEA / TRANSLATED BY

Tamara Rodwell-Jovanović
GRAFIČKA OPREMA KNJIGE / GRAPHIC DESIGN BY

Martina Ristić
ŠTAMPA / PRINTED BY

Excelsior
TIRAŽ / PRINTED IN

800 primeraka / copies

Štampanje ove publikacije omogućilo je Ministarstvo za nauku i tehnološki razvoj Republike Srbije (projekat 147004)

Perica Špehar MATERIJALNA IZ RANOVIZANTIJSKIH KULTURA UTVRĐENJA U ĐERDAPU Beograd 2010 .

.

zbog čega im se iskreno zahvaljujem. odbranjenu decembra 2004. prof. prof. Komisiju su činili: mentor. Njihove primedbe i saveti bili su mi od velike pomoći pri izradi ove knjige. godine . mart 2010. Beograd. prof. dr Aleksandar Jovanović. dr Radivoje Radić i dr Dušica Minić.Knjiga predstavlja delimično izmenjenu magistarsku tezu Materijalna kultura ranovizantijskih utvrđenja na širem prostoru Đerdapa : od ušća Porečke reke do ušća Timoka. godine na Filozofskom fakultetu u Beogradu. dr Mihailo Milinković.

SADRŽAJ 1 3 5 8 9 10 12 12 13 15 16 18 20 21 22 25 25 25 26 27 31 33 34 35 36 38 38 UVOD ISTORIJAT ISTRAŽIVANJA ĐERDAP: GEOGRAFSKE ODLIKE I KOMUNIKACIJE ADMINISTRATIVNE PODELE U RIMSKOM I VIZANTIJSKOM PERIODU UTVRĐENJA NA DESNOJ OBALI DUNAVA U ĐERDAPU UŠĆE POREČKE REKE VELIKO GOLUBINJE MALO GOLUBINJE HAJDUČKA VODENICA TEKIJA (TRANSDIERNA) SIP KARATAŠ (DIANA) DONJE BUTORKE PONTES RTKOVO − GLAMIJA I KORBOVO VAJUGA−KARAULA MILUTINOVAC LJUBIČEVAC−GLAMIJA BRZA PALANKA (EGETA ) UŠĆE SLATINSKE REKE MIHAJLOVAC−BLATO MORA VAGEI BORĐEJ AKVE (AQUAE) RADUJEVAC–KARAMIZAR UŠĆE TIMOKA .

alat i pribor za obradu hrane. bronzana lampa / ALAT I PRIBOR / poljoprivredne alatke. ključevi. alat i pribor za obradu vune i kože.39 39-43 43-64 65 68-71 72-78 79-85 85-115 POKRETNI NALAZI POSUDE OD STAKLA / pehari na stopi. alat nepoznate namene / ORUŽJE / mač. alat za obradu metala. ostava sa ušća Slatinske reke. medicinski instrumenti. balsamarijumi / DELOVI ODEĆE I NAKIT / kopče. ostava iz Tekije. tegovi / GRAĐEVINSKA OPREMA / klinovi. kresivo. narukvice. pojedinačni nalazi novca / 116-121 122 122 124-133 135 146 147 157 ZAKLJUČNA RAZMATRANJA SPISAK PREUZETIH CRTEŽA SUMMARY BIBLIOGRAFIJA . perle. stilusi. keramičke lampe. kozmetički pribor. prstenje. katanac. igle za odeću. ostava iz Hajdučke vodenice. šarka. brave. pribor za ribolov. boca. štitovi. prozorska okna / OPREMA ZA OSVETLJAVANJE / nosači svetiljki. klamfe. alat za obradu drveta. privesci. staklene svetiljke. baglama. brusevi. koplja. delovi torbica / PREDMETI OD KOSTI I ROGA VAGE I TEGOVI / novčarske vage. tribulusi. fibule. pojasni jezičak. naušnice. alat za obradu kamena. luk i strele / KONJSKA OPREMA RAZNO NOVAC / ostava iz Akva.

.

u nekoliko navrata su napali teritoriju Carstva. Popović. U sukobu kod Viminacijuma naredne godine Romeji su odneli značajnu pobedu. V. a presto u Konstantinopolju uzurpirao je Foka (602− 610). Oporavak Romejskog carstva nije. veka na njegovim obalama uspostavili limes. Ova pustošenja ostavila su velike posledice i tek kada je na presto došao Anastazije I (491−517) započeo je oporavak Carstva u severnim delovima Ilirika. veka. kada su uništeni ostaci romejske uprave u Iliriku. Tome je doprinela osnažena državna blagajna. 1975: 463−464. pogranična utvrđenja dodatno su ojačana krajem 3. Popović. godine. Pohl 1988: 50−51). koji su u međuvremenu naselili Panoniju (Lemerle 1954: 288. ali i vojne reforme u okviru kojih su ponovo ojačane odbrambene linije na granici. 11 . veka gotovo sigurno došlo do kratkotrajnog sloma limesa (Theophylacti Simocattae historiae VII 12: ВИИНЈ I 2007: 121−122. 7−8: ВИИНЈ I 2007: 9−12. posle koje je slom Avara izgledao neizbežan. Pisani izvori i arheološki materijal pokazuju da je u poslednjoj deceniji 6. veka. godine započela veliki i uspešan pohod na teritoriju Avara sa leve strane Dunava (Theophylacti Simocattae historiae VII 3: ВИИНЈ I 2007: 123−124). bio dugog veka i samo nekoliko decenija kasnije Avari. koji je na ovom prostoru bio u opticaju do 615. i početkom 2. Da bi se sprečili prodori varvara. između ostalog. Баришић 1956: 74). severne granice su ostale bez zaštite. O tome. Lemerle 1954: 279−280). sa plemenima koja su im bila potčinjena. prepuštene na milost i nemilost varvarskih plemena (Theophylacti Simocattae historiae VIII 5−6: ВИИНЈ I 2007: 124−126. Novi napadi Avara i Slovena usledili su u prvoj četvrtini 7. 1b. pa su i Rimljani u poslednjim decenijama 1. godine izbila pobuna. zajedno sa Slovenima su počeli da ugrožavaju severne gra- nice Carstva u Iliriku. i to obnavljanjem oštećenih i podizanjem novih utvrđenja. Takvu politiku uspešno su nastavili i Anastazijevi naslednici.UVOD D unav je kao prirodna granica oduvek imao izuzetan strateški značaj. u romejskoj vojsci je 602. Severne oblasti Carstva bile su ponovo ugrožene migracijama raznih naroda u poslednjoj četvrtini 4. veka. a granica je konačno probijena sredinom 5. Lemerle 1954: 291−292. Nakon neuspelih operacija pod komandom Petra. međutim. 1979: 623− 624). svedoče i pojedinačni nalazi Iraklijevog novca. što pokazuju ostaci mnogobrojnih utvrđenja iz ovog perioda. pa su za vreme Justinijanove vladavine (527−565) vraćeni izgubljeni položaji na desnoj obali Dunava. i u prvoj polovini 4. V. kada su Huni i njima potčinjena plemena osvojili i porušili brojne tvrđave na dunavskom limesu i gradove u unutrašnjosti (Prisci Fragmenta 1. veka. Pošto su gotovo sve vojne snage povučene u prestonicu zbog rata sa Persijom i mogućnosti novih pobuna. Po osvajanju Sirmijuma 582. Romejska vojska je pod Priskovom komandom već 600.

Pohl 2003: 594). Stanovništvo pograničnih utvrđenja. građa i rezultati iskopavanja nisu publikovani u zadovoljavajućoj meri. ranovizantijski pokretni nalazi razvrstani su u nekoliko opštih grupa. čija numerička oznaka odgovara kataloškom broju predmeta. I pored svih poteškoća. Ova knjiga predstavlja pokušaj da se na jednom mestu publikuju svi poznati i dostupni ranovizantijski pokretni nalazi. osim ostataka bedema. muzejski savetnik u Narodnom muzeju u Beogradu. Iz istorijskih izvora se vidi da je dunavski limes u severnom Iliriku bio poprište burnih događaja od kraja 5. suočavalo se sa brojnim izazovima usled neposredne blizine neprijatelja i skromnih ekonomskih mogućnosti.1 12 1 U tom poslu veoma su mi pomogli Jelena Rankov. uglavnom vojnici i poljoprivrednici. veka. Valentina Vujaković iz Muzeja Đerdapa u Kladovu.godine. To je bila pogranična zona provincije Dakije Ripenzis (Dacia Ripensis) na teritoriji današnje Srbije. a zatim je usledila njihova tipologizacija. da je katalogizujemo i interpretiramo kako bi se osvetlila društveno-ekonomska struktura stanovništva đerdapskih pograničnih utvrđenja. Popоvić. kao i upoređivanje sa analognim ili sličnim predmetima. direktor Muzeja Krajine u Negotinu. budući da su pojedina iskopavanja završena još pre više od četrdeset godina. Za prikupljanje analogija od velike koristi bio mi je uvid u nepublikovani materijal sa značajnih ranovizantijskih lokaliteta Caričin grad i Gradina na Jelici. Nažalost. i to zahvaljujući ljubaznosti rukovodilaca istraživanja dr V. već samo tipološki reprezenti određene vrste materijala. iako su pojedina arheološka istraživanja okončana još pre više decenija. otkriveni u utvrđenjima na desnoj obali Dunava od ušća Porečke reke do ušća Timoka. 1975: 489−490. Osim toga. već samo u vidu terenskih izveštaja. usled neadekvatnog tretmana deo materijala je uništen ili izgubljen. zahvaljujući pouzdano datovanim analogijama. Gordan Janjić. teren- ska dokumentacija mahom je nepotpuna. Takav komparativni metod omogućio je poređenje materijalne kulture u pograničnim i drugim delovima Carstva. Avari su se povukli u matične oblasti severno od Dunava. konstatovana i znatna količina predmeta koji pripadaju materijalnoj kulturi iz ranovizantijskog perioda. pa veliki broj nalaza nije precizno stratigrafski određen. Ivaniševića i dr M. U ilustrativnim prilozima nisu predočeni svi nalazi. Milinkovića. koji se nisu odrazili samo na Romejsko carstvo već i na susedna varvarska plemena. gde su arheološki evidentirane i istražene 22 fortifikacije različite veličine i značaja. Osim toga. izuzimajući keramiku. Posle neuspešne opsade Konstantinopolja 626. kao i studenti arheologije Jovana Mijatović i Milan Milosavljević. dugačka približno 200 km. Osim crtežima. V. godine. Prema nameni. 1979: 627− 631. stambene arhitekture i nekropola. S druge strane. mada predstavlja osnovni izvor informacija. u pojedinim slučajevima nalazi su dokumentovani i fotografijama. V. ponekad su nalazi sa šireg prostora Đerdapa preciznije hronološki opredeljeni. dok su Sloveni zaposeli teritoriju Balkana (Popović. do prve polovine 7. Višedecenijskim iskopavanjima otkriven je niz utvrđenja u kojima je. . nastojali smo da prikupimo građu.

i to sondažnim iskopavanjima na lokalitetu Veliki Gradac kod Donjeg Milanovca. među kojima je i Pontes. Iste godine je V. kada je E. turskog i austrijskog. Šafarik je 1846. pod nazivom Kneževina Srbija. godine organizovao Međunarodni kongres o limesu. neophodna arheološka iskopavanja (Милинковић 1985а: 77−78). Potkomisija za zaštitu arheoloških spomenika na Đerdapu Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture SR Srbije prihvatila je ovaj elaborat i iskopavanja poverila Arheološkom institutu. godine. Ubrzo potom. naglašavajući da su na nekim nalazištima. Tri decenije kasnije. Neki od tih podataka odnose se i na pojedina kasnoantička utvrđenja na desnoj obali Dunava. Zbog toga je JAZU 1961. U potrazi za arheološkim lokalitetima. Milićevića. Po oslobođenju od turske vlasti. kojim je bilo predviđeno iskopavanje na potesu Sip−Kulič.ISTORIJAT ISTRAŽIVANJA O blast Đerdapa se zbog povoljnog vojno-geografskog položaja veoma rano našla u središtu naučnog interesovanja. 13 . koji su petogodišnjim planom rada predvideli. u Beogradu je objavljeno delo M. a 1959. J. grof Marsilji je dao pregled antičkih i ranovizantijskih utvrđenja i. i proučavanje ove oblasti. a samim tim i prioriteta u daljim istraživanjima. Svoboda objavio sintezu do tada poznatih i raspoloživih podataka o utvrđenjima sa teritorije Gornje Mezije (Swoboda 1939). do 1970. između ostalog. godine za potrebe Zavoda za unapređenje komunalne delatnosti SR Srbije izrađen elaborat Prikaz arheološko-kulturno-istorijskih spomenika na priobalnom području Dunava.2 Iste godine sprovedeno je iskopavanje nalazišta Veliki i Mali Gradac kod Donjeg Milanovca. njihove osnove (Marsigli 1726). od Beograda do rumunske i bugarske granice i predlozi za njihovu zaštitu. ali pouzdanim svedočanstvima o arheološkim lokalitetima u Srbiji. proučavanjem prošlosti su počeli da se bave i srpski naučnici. Sredinom iste godine. Tekija i Brza Palanka (Egeta). Na Međunarodnom simpozijumu o limesu 1960. U Arheološkom institutu u Beogradu je 1962. ali i društvene. Budući da je Dunav činio prirodnu granicu između dva velika. osnovama i stepenu očuvanosti đerdapskih utvrđenja (Kanitz 1892). godine. Posle Kanicovog poduhvata usledila je pauza zbog balkanskih ratova. a sukobljena carstva. gde je konstatovao ostatke nekoliko kasnoantičkih utvrđenja (Fewkes 1939: 9−11). Do 1960. Kanic je krajem 19. dok je zaštita spomenika kulture preneta u nadležnost Instituta za arhitekturu i urbanizam. godine rekognosciran je pojas od Beograda do Radujevca. godine i na lokalitetu Akve u Prahovu. bilo je potrebno da se prouče njegove obale i gazovi. ukoliko je to bilo moguće. u Arheološkom institutu je izrađen novi elaborat − Spomenici kulture u Đerdapu i organizacija sedmogodišnjih arheoloških zaštitnih iskopavanja. kao i sondiranje u okolini Negotina. Novi pomak u proučavanju prošlosti Đerdapa učinjen je 1938. ekonomske i političke prilike. J. Do kraja te godine sprovedena su istraživanja na lokalitetima Ušće Porečke reke. Prve korake u arheološkom istraživanju Đerdapa preduzeli su stručnjaci Arheološkog instituta u Beogradu. i to od 1964. godine. Fjuks obišao prostor između Gvozdenih vrata i Timoka. godine zaključeno je da proučavanje granica Rimskog carstva i Vizantije koje su se nalazile na teritoriji Jugoslavije kasni u odnosu na druge zemlje. Obišavši srednje Podunavlje. Rezultati njegovog obimnog i studioznog istraživanja dopunili su i obogatili postojeća saznanja o položaju. a svi lokaliteti između Rama i granice sa Bugarskom su kartirani i kotirani. uglavnom sa skromnim. godine obilazio ondašnju Srbiju. godine. Terenske radove započeli su 1958. O svojim zapažanjima je izvestio nadležno ministarstvo. F. a Savet akademija nauka SFRJ obrazovao je poseban Odbor za istraživanje limesa. veka obišao ne samo Podunavlje već gotovo i čitavu Srbiju kako bi upoznao njene geografske i klimatske odlike. kao i tragovi starih utvrđenja kako bi se izradile pouzdane mape. 1876. a zatim i Prvog svetskog rata. 2 Utvrđivanje nadmorske visine na kojoj se nalaze pojedine fortifikacije bio je prvi korak u određivanju stepena njihove ugroženosti usled podizanja brane.

međutim. Nišu Negotinu. u vreme izgradnje hidroelektrane Đerdap II pokrenuta je serija Ђердапске свеске. Pontes. nažalost. koja se nalaze uzvodno od brane. najpre u vidu sumarnih godišnjih izveštaja u časopisu Arheološki pregled. godine u istraživanjima su učestvovali i Republički i Pokrajinski SAVP. kao što su Narodni muzej u Beogradu i Muzej Krajine u Negotinu. mada su u Pontesu i Dijani nastavljena i kasnije. Prikupljeni arheološki nalazi dugo su čuvani u nekoliko muzeja. koja je organizovao Arheološki institut u saradnji sa Narodnim muzejom Krajine u Negotinu. izašle samo četiri sveske. Arheološkim istraživanjima u Đerdapu posvećena je i izložba. da se materijal sa iskopavanja pohrani u depo u Karatašu. 1968: 55. Pre nekoliko godina odlučeno je. Radovima su doprineli i stručnjaci iz muzeja u Sremskoj Mitrovici. Janoš Nemeškeri i Suzana Kiš. Jeremić 2009). godine. Београд 1984. Mora Vagei i Borđej. profilima i crtežima pokretnih nalaza. Radovi su nastavljeni i kasnije. odnosno o utvrđenjima na dunavskom limesu (Popović. a u Lepenskom viru. a u pojedinim slučajevima i manja sondažna iskopavanja. В. a na mnogim lokalitetima (Ravna. I. odnosno njene Potkomisije za arheologiju i Komisije Arheološkog instituta za Đerdap. Tekija. B. Petković 1995. Balkanološki institut i drugi (Bošković. pa su u njima sprovedena uglavnom rekognosciranja. Ljubičevac. Nalazi iz Prahova i sa prostora nizvodno od njega smešteni su u Muzej Krajine u Negotinu. Muzej Srema u Sremskoj Mitrovici. a učestvovao je veći broj institucija. angažovana su dva mađarska antropologa. Bošković. Još u prvoj fazi istraživanja objavljeni su njihovi rezultati. godine. kada su obezbeđena finansijska sredstva. Najugroženiji lokaliteti bili su Sip. U Malom Golubinju ostvarena je saradnja sa Narodnim muzejom iz Beograda. a obilje podataka pružaju i neobjavljene magistarske teze odbranjene na Odeljenju za arheologiju Filozofskog fakulteta u Beogradu (Кораћ 1980. Kadrovima i sredstvima radove su pomogli Vojni muzej JNA. u oktobru i novembru iste godine obavljena su zaštitna iskopavanja duž Dunava. Milutinovac. kao što su Filozofski fakultet u Beogradu. prerasla su u sistematska istraživanja. godine. Iskopavanja u Čezavi pomogao je Vojni muzej JNA. Ušće Slatinske reke. 1988. Bošković. a Kladovo. Bošković. Karataš (Diana). I druge publikacije su nastale zahvaljujući sistematskim istraživanjima u Đerdapu (Janković. godine. Zaječaru. Grbić 1994). Egeta i Mihajlovac zbog proširenja puta. a tri godine kasnije. ali u manjem obimu. Vajuga. Zbog toga su organizovana proučavanja utvrđenja na nalazištima Karataš. Boru. zbog radova u majdanu kamena. ali su. Bosman. 1978). kao i u nizu manjih studija o ovoj tematici u raznim časopisima. a njegov manji deo izložen je u Arheološkom muzeju Đerdapa u Kladovu. Požarevcu. sa opširnijim izveštajima. Takva opasnost nije pretila utvrđenjima nizvodno od hidroelektrane Đerdap II. Đ. Korbovo. Praznina je donekle popunjena dvobrojem Старинаra iz 1984. 1966: 67−68. Lokalitet u Kladovu bio je dodatno ugrožen izgradnjom teretnog pristaništa (Vučković-Todorović 1964: 49−51). Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture u Novom Sadu i Narodni muzej iz Vršca (Bošković. mada je u istraživanjima Sapaje učestvovao i Narodni muzej iz Vršca.). Vojni muzej JNA. Do novog zamaha došlo je u vreme izgradnje hidroelektrane Đerdap II. Kožica) učestvovao je i Muzej grada Beograda. Institut za proučavanje istorije Vojvodine.3 a nakon toga interesovanje za istraživanja u Đerdapu je opalo. Uporedo sa Ђердапскim свесkama pokrenuta je posebna serija monografija o pojedinim lokalitetima. Kasnije. Mihajlovac. koja je započeta 1979. oktobra 1964. Gavela i D. Đ. kao i prateći katalog (Кондић. Osim toga. Đ. Vučković-Todorović. Istraživanja u okviru izgradnje hidroelektrane Đerdap II završena su 1984. osnovama. Sapaji i Tekiji Odeljenje za arheologiju Filozofskog fakulteta. Narodni muzeji iz Bora. tako da se obim istraživanja povećao. U finansiranje projekta je 1968. Arheološki muzej u Zagrebu. 14 . Podizanje brane izazvalo je dalji rast Dunava. 3 Старинар XXXIII−XXXIV (н. Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda. Đ. Radi očuvanja ovih nalazišta. 1969: 85). Ružić 1994. godine. a u Dijani traju i danas. pa su mnogi lokaliteti bili ugroženi. planovima. Arheološki nalazi iz Đerdapa našli su mesto i u nekoliko monografija o pojedinim vrstama materijala iz Srbije. Tokom 1969. kao i iz Geomagnetnog instituta iz Beograda na lokalitetima Lepenski vir.с. 1967: 53). po nalogu Republičke komisije za naučno proučavanje i zaštitu spomenika kulture i prirodnih retkosti na Đerdapu. Rtkovo. Padina i Pesača. 1981). Komisiju koja je vodila projekat činili su Đ. osnovanom 1996. Zaštitna iskopavanja su nastavljena i narednih godina. Titovog Užica i Svetozareva (Vučković-Todorović 1964: 49).Iskopavanja su započeta 10. i to usled podizanja nivoa Dunava. godine uključena hidroelektrana Đerdap. Đ.

uliva veći broj manjih rečica koje se spuštaju sa istočnih padina Miroča. Desnu obalu čini nepristupačan i negostoljubiv kraj prekriven listopadnom šumom. sa njegove desne strane. Dunav je usekao korito mestimično duboko i 400 m. a ostale granice čine Jadransko. koja se dalje prostire ka istoku. Na levoj obali oni se javljaju naspram današnjeg Rama i pružaju se do Korbova. Ove planine imaju nešto manju nadmorsku visinu. Nakon klanca. i to najpre pod uglom od gotovo 45 stepeni. Kod Brze Palanke Dunav ponovo skreće ka jugoistoku. odnosno kod Golupca. posle Đerdapske klisure se sa desne strane Dunava javlja plodni deo Negotinske Krajine. između ušća Porečke reke i ušća Timoka reka više puta menja pravac. Od Dunava ka zapadu ravnica je široka 20−30 km i dopire do istočnih obronaka planina Miroč. Komunikacije između utvrđenja podignutih na ovom delu dunavske obale i urbanih centara u unutrašnjosti doprinosile su uspešnoj odbrani granice. posle koje ide u pravcu zapad−jugozapad. Osim ovih velikih pritoka. Veliki greben i Deli Jovan. Njegov centralni deo na severu je ograničen planinskim masivom Južnih Karpata. visoki od 700 m do više od 1100 m. Od ušća Porečke reke do ušća Timoka desna obala Dunava ima različite geografske odlike. zadržavajući uglavnom isti pravac do ušća Timoka (karta 2). hladnim i snežnim zimama. oko 700 m. koja ka jugu prodire u dužini od približno 20 km. čije se padine spuštaju do same reke. Sa desne strane reke planinski predeo započinje nizvodnije. Dunav potom ulazi u Vlašku niziju. nizvodno od Sipa do ušća Timoka u Dunav se. kod Sipa. Prvi se 15 . Deo desne obale Dunava zatvoren je planinama Miroč i Veliki greben. odnosno planinski venci Almašul i Mehedinci. i to između Porečke reke. pa je na ovom delu desne obale Dunava zastupljena umereno kontinentalna klima. dok se od Sipa do ušća Timoka prostire ravničarski predeo. To ipak nije dovelo do znatnih klimatskih razlika. sa dugim. toplim letima i relativno malom količinom padavina. Zatim se pruža ka severoistoku i pod nešto blažim uglom skreće kod Sipa i teče ka jugoistoku. Egejskog. Savom i Dunavom. Nasuprot tome. i Timoka. sa desne strane Dunava nalazi se plodna ravnica. Velikog grebena i Deli Jovana. Između Panonske nizije i Sipa su obronci Južnih Karpata. a nestaje nešto uzvodnije nego na levoj obali. na levoj obali Dunava dostižu visinu veću od 1000 m. koja se sa njegove desne strane pruža od Sipa. One čine deo Đerdapske B klisure u kome je Dunav najuži. a Veliki greben u pravcu sever−jug.ĐERDAP: GEOGRAFSKE ODLIKE I KOMUNIKACIJE alkansko poluostrvo je na severu omeđeno Kupom. sa strmim stranama pod nagibom od 30 do 40 stepeni (Цвијић 1991: 277). tj. odnosno deo Vlaške nizije. Uočeno je više putnih pravaca. Mramorno i Crno more (Цвијић 1966: 6). kod Korbova. Jonsko. među kojima se veličinom izdvajaju Slatinska i Sikolska reka (karta 2). Kod Korbova pravi široku i blagu krivinu. Obronci Južnih Karpata. pogodan za naseljavanje. na nadmorskoj visini manjoj od 100 m. a sa leve počinje nešto nizvodnije. od koga se ka istoku prostire Vlaška nizija. Protičući kroz jugozapadne obronke Južnih Karpata. Ovim radom obuhvaćena su arheološka istraživanja na desnoj obali Dunava. Nakon mirnog toka Panonskom nizijom. koji se pruža ka jugozapadu oko 50 km. čiji najviši vrh prelazi visinu od 1100 m. na granici Rumunije i Srbije Dunav nailazi na obronke Južnih Karpata. a protok vode najbrži. Na desnoj obali Miroč se pruža u pravcu severoistok−jugozapad. Kako bi se lakše probila. zbog čega je baš ovde podignuta hidroelektrana.

Granice provincija u Iliriku u 6. veku .Karta 1.

Karta 2. Ranovizantijska utvrđenja na prostoru Đerdapa 17 .

verovatno za vreme Proba (276−282). Dardania (Scupi). godine formirana je prefektura Ilirik. Pošto se ova provincija prostirala na daleko većoj teritoriji. П. 4 Pomenuti rudnici nalaze se kod Bora i Majdanpeka. 1984: 285). Popović. kao i činjenica da su utvrđenja na desnoj obali podignuta naspram ušća Mrakonije i Černe. Ubrzo po završetku panonskog rata 9.pružao duž Save i Dunava (Sirmium−Singidunum− Viminacium−Ratiaria) i povezivao Panoniju II i Meziju I sa Priobalnom Dakijom. a dalje je išla vododelnicom Velike Morave i Timoka. Taj pravac su koristili Avari i Sloveni i putem Arčar−Niš su stizali iz donjeg Podunavlja u dolinu Velike Morave (Procopius – Bellum Gothicum III 39: ВИИНЈ I 2007: 45. seg. koja je proglašavanjem za carsku zvanično uključena u sistem uprave.4 ili između Ušća Porečke reke i Egete preko Miroča. koju su činile Dačka i Makedonska dijeceza. obrađen je deo limesa koji se nalazio na teritoriji današnje Srbije. izbijajući ponovo na Dunav (karta 1) (Hieroclis – Synecdemus: Извори за Българската история III 1959: 93−94. Praevalitana (Doclea). pa i administrativnih. Uporediti: Bavant 2004: 331. poput onog koji je duž Porečke reke vodio do rudnih oblasti u zaleđu. koji su osvojene teritorije. Usled napada varvarskih plemena na granice i stalnih nemira u provincijama. Cilj nove podele bio je stvaranje manjih teritorijalnih celina radi lakšeg upravljanja i suzbijanja unutrašnjih nereda i prodora varvara. godine. Granica se potom spuštala ka jugu. 109. tokom Aurelijanove vladavine (270−275). sre- bro i bakar. nalazi 16 od 22 fortifikacije. odnosno u široj oblasti Đerdapa. Novooformljena provincija Dacia Ripensis (Priobalna Dakija) na severu je bila omeđena Dunavom. čiji su tokovi usečeni u jugozapadne obronke Južnih Karpata u pravcu sever−jug. godine). i to od Viminacijuma preko Naisusa do Serdike (Tabula Peutingeriana. južno od Dunava osnovane su dve nove provincije − Priobalna i Sredozemna Dakija. najpre sa 12. Drugi je vodio od doline Velike Morave ka severoistočnoj Bugarskoj. radi lakše kontrole. 18 . VI Codex Vindobonesis 1976. Komunikacije su postojale i sa druge strane Dunava. u kojima se i danas eksploatišu zlato. Ovom knjigom su obuhvaćena utvrđenja na desnoj obali Dunava od ušća Porečke reke do ušća Timoka. Koliko su svi ti putevi bili značajni varvarima najbolje pokazuje podatak da se između Sipa i ušća Timoka. koja je administrativnom podelom u kasnoantičkom periodu pripala Priobalnoj Dakiji. 1975: 471−472). Bavant 2004: 313). Mezija je podeljena na provincije Moesia Superior i Moesia Inferior (Mócsy 1970: 9−6. a potom sa 14 dijeceza. ADMINISTRATIVNE PODELE U RIMSKOM I VIZANTIJSKOM PERIODU Veći deo Đerdapa veoma rano je dospeo pod vlast Rimljana. veku. Bavant 2004: 307). Zatim je sledila pravac planine Balkan ka severozapadu. godine. podelili na provincije. Theophylacti Simocattae historiae I 3. prateći tok Vita. u Hajdučkoj vodenici i Tekiji. Mirković 1986: 35). Sledeća reorganizacija administrativnog sistema sprovedena je posle napuštanja provincije Dakije 272. Zbog velikog pritiska na dunavski limes nekoliko decenija kasnije (86. utvrde Gerulata (Петровић. Glavne su bile u Vlaškoj niziji i njima su stizala brojna varvarska plemena. Dacia Ripensis (Ratiaria) i Dacia Mediterranea (Serdica). I 8: ВИИНЈ I 2007: 106. kada su uspostavljene četiri prefekture. Konačnom podelom na Istočno i Zapadno carstvo 395. Dioklecijan (282−302) je započeo niz reformi. Bilo je i manje značajnih putnih pravaca. na Balkanu je osnovana provincija Moesia. Važna su bila i dva putna pravca duž pritoka Dunava Mrakonije i Černe. Vetters 1950: 6−7. Nakon toga. tj. Reforme započete u vreme njegove vladavine završene su u 4. V. Dačka dijeceza je obuhvatala provincije Moesia Prima (Viminacium). na delu gde je Dunav otvoren ka Vlaškoj niziji. i to od Talijate do ušća reke Vit.

tzv. veka. mesto za njihovo podizanje birano je na osnovu nekoliko parametara. mada su njegovi stubovi ometali plovidbu. Slatinske reke i Timoka. Prvi vojni logori imali su bedeme od zemlje. na lokalitetima Hajdučka vodenica. polukružne. Ipak. Na desnoj obali Dunava između Porečke reke i Timoka uočene su 22 fortifikacije sa tragovima života iz ranovizantijskog doba (karta 2). a zatim kontrola gazova. Osim kula različitih tipova (poligonalne. kao što su ušća Porečke reke. Mirković 1968: 32). Raznorodni karakter fortifikacija (utvrđeni grad. veku n. tokom 1. na obali su 5 Na prostoru provincije Mezije Superior. a podignut je i most (103−105. vojni i religijski centri. pa u ranovizantijskom periodu most nije korišćen. kao i pristaništa preko kojih je dopremana neophodna roba. Utvrđenja su nicala upravo na mestima gde je prelazak na teritoriju Carstva bio lak. ali su za vreme Justinijanove obnove dodatno ojačane i popravljene.5 Ubrzo su podignute fortifikacije od kamena. 1b. uočava se veliki uticaj topografije terena na izbor mesta za njihovo podizanje. Ovaj tip utvrđenja. godine) koji je povezivao Drobetu i Transdrobetu. štitila plovni kanal. što je dovelo do velike krize. dunavski limes je pao kada su Huni između 441. potkovičaste i sl. burgusi. Osim sistematske izgradnje utvrđenja na dunavskom limesu. Ponekad su se R u njima nalazili veći administrativni. kao i druga arhitektonska rešenja. Zotović 1971: 39. ali i vojna pojačanja iz unutrašnjosti (Petrović. kružne.e. Stoga su administrativnim reformama do sredine 4. tj. i 447. mostova.e. Pošto je broj raspoloživih vojnika stalno opadao. i 2.). gde ih je zabeleženo samo šest. čak i kada je vodostaj Dunava visok. koja je obuhvatala i desnu obalu Dunava između ušća Porečke reke i ušća Timoka. konstatovan je na širem prostoru Đerdapa. proteihizme. Nasuprot tome. na delu dunavskog limesa koji je bio otvoren prema teritoriji koju su zaposeli varvari (Vlaška nizija). kao što su Tekija. Gotovo dva naredna veka Rimljani su sprovodili osvajačku politiku. sa navedenom literaturom. godine omogućio je najezdu varvara na severne granice Carstva. utvrđenja u Hajdučkoj vodenici i Tekiji kontrolisala su ušća Černe i Mrakonije na levoj obali Dunava. radi što efikasnije odbrane korišćene su poterne. Vasić 1996: 18). veka n. a u Milutinovcu naspram velikog peščanog spruda. Donje Butorke. Mirković 1986: 35). do sredine 4. Mogućnost prodora varvara u unutrašnjost provincije zavisila je od veličine pritoka Dunava. V Macedonica. Tek u poslednjoj trećini 3. Daleko je manji broj utvrđenja na nepristupačnom delu Dunava. veka uspostavljane nove granice provincija (Mócsy 1970: 9−16. karakterističan za period od kraja 3. Pontes. a u nekim slučajevima podizana su samo za smeštaj manjih vojnih jedinica. a neke od njih su tada i podignute. sa palisadnom zaštitom. 6 Delovi ovog velikog ostrva mogu se videti i danas. pa su utvrđenja u Dijani6 i Prahovu podignuta preko puta ade. Zotović 1971: 38). Korišćena su i za kontrolu gazova preko Dunava. Ušće Slatinske reke. fortifikacija na ušću Porečke reke kontrolisala je prolaz kroz dolinu ove reke. VII Claudia i IV Flavia. smešten na mestu gde je Trajan (98−117) podigao most. Dijana i utvrđenje na ušću Slatinske reke (Kondić. podizana su utvrđenja manjih dimenzija. Poseban slučaj je Pontes. dok je sipska fortifikacija. veka napravljen je i put duž desne obale Dunava. širine njihovih korita i dolina. kastrum. Mihajlovac−Blato. konstatovano je 16 utvrđenja na manjoj međusobnoj razdaljini (karta 2). I pored toga. utvrda u Pontesu i dalje je bila značajna u sistemu odbrane limesa. tokom 1.UTVRĐENJA NA DESNOJ OBALI DUNAVA U ĐERDAPU imska ekspanzija na centralnom Balkanu završena je u 1. Rtkovo − Glamija I. čiju su posadu činili manji vojni odredi.. smeštena na izlazu iz Đerdapske klisure. Uglavnom potiču iz ranijih perioda. godine osvojili brojna utvrđenja na Dunavu (Prisci Fragmenta 1. kada su na desnu obalu Save i Dunava izbile carske legije. Kako su utvrđenja u ovoj oblasti imala višestruku namenu. Njihova osnovna funkcija bila je zaštita puteva kojima su varvarska plemena mogla da prodru na teritoriju Carstva. osmatračnica) određivao je njihov oblik i dimenzije. valumi. Pošto je put duž Dunava prvenstveno služio za romejske vojne pohode. boravile su legije IV Schitica. Odlazak legija iz Dakije 272. Ako se raspored ranovizantijskih utvrđenja između ušća Porečke reke i ušća Timoka poveže sa geografskim odlikama ovog kraja. 7: ВИИНЈ I 2007: 9−12). veka rimske trupe su prvi put morale da se povuku. Pri tome. Kod današnjeg Sipa prokopan je kanal da bi se izbegli brzaci i plovidba bila lakša (Kondić. Po završetku dačkih ratova gornji deo mosta je skinut (Mirković 1968: 32). 19 . Mora Vagei i Borđej (Тоmović 1987: 97). Uporedidi: Mirković 1986: 35. između ušća Porečke reke i Sipa.

od koje je put uz Dunav vodio na sever. Kako je Dunav ovde prilično brz. a očuvana visina iznosila je oko 3 m. 2). Svoboda (Swoboda 1939: 38). površine 40 x 40 m. međutim. uz njegov istočni zid. Sl. najvećoj pritoci Dunava u široj oblasti Đerdapa. prostire se široka i plodna ravnica. takođe je uočio kulu. a neka se proučavaju i danas (Dijana). a ka istoku u dužini od 40 m. Ime je dobio po istoimenoj reci. Na osnovu prikupljenih podataka. Unutar utvrđenja. Od nje se ka jugoistoku pružao bedem u dužini od 240 m. čiji su bedemi bili široki 1. Radujevac. koja predstavlja najistočniju tačku provincije Mezije I na Dunavu. Antičko utvrđenje na ovom mestu bilo je značajna raskrsnica. koja su okončana 1970. Kanic je takođe obišao ovo mesto i zabeležio postojanje odbrambenog sistema. koja omogućava lak prodor u unutrašnjost provincije. godine (Vučković-Todorović 1967: 62−63. Fortifikacioni sistem na ušću Porečke reke potvrdio je zatim i E. F. Kanic je konstatovao i kružnu kulu (Каниц 1985: 448−449). Ušće Porečke reke je kompleksan vojno-arhitektonski sistem. 2. Fig. Arheološka istraživanja u Đerdapu pružila su nova saznanja o limesu. Ušće Porečke reke. sa zidovima širokim 0. Na levoj obali potoka Zlatice video je kružnu kulu prečnika 5 m. čiji su zidovi bili debeli 1. П. 1. a treći ka rudonosnim oblastima u unutrašnjosti provincije (Петровић. Gotovo dva veka kasnije. dok su druga ispitivana dugi niz godina (Pontes. drugi je preko Miroča (Gerulata) išao ka Brzoj Palanci (Egeta). prečnika 10 m. Hajdučka vodenica). godine sproveo manja sondažna iskopavanja. 1983: 87−89.50 m. Konstatovao je još jednu kružnu kulu. na uzvisini Caretina. koji je skicirao položaj bedema na levoj obali Porečke reke (sl. Ђ. Петровић. 1984: 285). da ona nisu ujednačena jer su pojedina utvrđenja istražena veoma sumarno (Veliko Golubinje. Na ovom lokalitetu konstatovan je složen odbrambeni sistem (sl. 20-ak km u unutrašnjost. Pošto se Porečka reka odlikuje veoma širokom i lako pristupačnom dolinom. П. nalazi se lokalitet Ušće Porečke reke.60 m. UŠĆE POREČKE REKE Približno 6 km nizvodno od Talijate (Donji Milanovac). Arheološki institut iz Beograda je 1962. Dijana) za transport neophodne robe (Шасел 1983: 99−101). Primećuje se. Stoga su podignuti pregradni zidovi (klaustre) ojačani kulama. a 1966. sl. o čemu svedoče tragovi konopaca u steni (Бошковић. Ušće Timoka). vojni arhitekti morali su da nađu način za zaustavljanje varvara. prema Marsigli 1726. Trajan je naložio da se njegov tok pomeri i brzaci izbegnu. Iznad reke je usečen put koji je služio i za vuču brodova. a na uzvišenju Ćetaća utvrđenje kvadratnog oblika. Na drugoj strani Porečke reke.5 m. XIX 20 . Jordović 1997: 257). 1). XIX).podignuta i pristaništa (Hajdučka vodenica. kao i utvrđenje za smeštaj vojne posade. o načinu gradnje utvrđenja i materijalnoj kulturi njihovih stanovnika. veka (Marsigli 1726: fig. Sa obe strane Porečke reke. Ostatke nekada moćnog odbrambenog kompleksa prvi je uočio grof Marsilji krajem 17. godine i sistematska istraživanja. 1984: 285).

1984. istražen je na nekoliko mesta upravno postavljenim sondama. i severoistočna. kao i manji broj ulomaka pitosa i amfora. Kako iznad nivoa naseljavanja nisu uočeni tragovi materijalne kulture. i to jugoistočna. Očuvane su i dve isturene uga- one kule četvorougaone osnove. П. Najstariji arheološki tragovi potiču iz prvih vekova rimske prevlasti. otkriveni u temeljima utvrđenja (Петровић. 290). i početka 2. veka i da su na njegovim temeljima u 4. dok su zidovi druge bili nešto kraći. U utvrđenje se ulazilo kroz kapiju na južnom bedemu. Kula kružne osnove. dimenzija 15 x 9 i 16 x 9 m. 1984: 288). širok 0. Deo bedema uz levu obalu. sa površinom od 15 m². u 4. kao ni ulaz. Kula najverovatnije potiče iz istog vremena kao i klaustra. Istovremeno sa klaustrom i kulom je i utvrđenje kvadratne osnove.7 koja je imala ulaz na zapadnoj strani. usečen u breg. prema Petrović P. može se zaključiti da utvrđenje kasnije nije obnavljano niti nastanjivano (Петровић. koje ukazuju na postojanje stambenih objekata (Vučković-Todorović 1967: 63−64. 2/5). Iznad jedva uočljivog horizonta naseljavanja nalaze se slojevi mrke sterilne zemlje. ovde je na prelazu 3. 1984: 286−288).Sl. veka (Петровић. Ušće Porečke reke. površine od 16 m². i početka 4. 1984: 286). 2. 1984: 286). 2/6) (Петровић. П. veka (Петровић. koji se smenjuju sa slojevima naplavine . i početak 4. sa prečnikom od 10 m. nastanak utvrđenja može okvirno da se smesti u kraj 3.90 m (sl. П. a međusobno su udaljene 15 m (sl. prislonjeno uz bedem na desnoj obali reke. široku oko 4 m. najverovatnije posle napuštanja tvrđave krajem 4. Njihova osnova je kvadratna (5 x 5 m). veka. nalazi se na bregu Glavica (sl. 21 . П. dok je ostali deo uništen prosecanjem puta. Očuvan je samo njen južni polukružni zid. široka oko 2 m. П. Ovoj fazi pripadaju i dve građevine. 7 Pošto nisu objavljeni podaci o dimenzijama kula. Nije konstatovan njegov zapadni bedem. Kule-stražare ovog fortifikacionog sistema nalaze se iza klaustre na desnoj strani reke. smatramo da je površina veće kule iznosila 4 x 4 m. Zbog prelaska na defanzivnu taktiku. mada su i kule možda imale krovni pokrivač. dimenzija 60 x 60 m. 1984: 286−289). veku izgrađene terme. dva veka kasnije limes je dodatno utvrđen. 1984: 290). 2/1). Nađena je veća količina krovnih opeka. Петровић. 2/3) (Петровић. Na temeljima jugoistočne ugaone kule i bedema podignute su terme (sl. veka. mada na njih možda ukazuje velika koncentracija polomljenog crepa uz istočni bedem. i početka 2. odnosno s kraja 3. tako da nije ustanovljena njena veza sa bedemom. Nalazima novca datovane su u vreme Konstantina (306−337) ili Konstancija II (337−361) (Петровић. Naredni građevinski horizont uočen je unutar fortifikacije. 1984: 285. 2/2). 1984: 285−286. 2/4). možda skladišta hrane i opreme pre dalje distribucije (sl. П. sl. Budući da je jednim delom podignuto na nekropoli s kraja 1. vek podignuta klaustra dugačka 470 m (sl. koji su verovatno uništile rečne bujice. oštećen izlivanjem reke. Na severnom bedemu bila je manja kapija ili poterna. 3 (razmera 1:2000) sastavljen iz nekoliko celina. U unutrašnjosti utvrđenja nisu konstatovani objekti. Budući da je dolina Porečke reke bila idealan pravac za nadiranje varvara. П. П. što pokazuju ostaci ranorimske nekropole s kraja 1. 290).

klaustra i utvrđenje nisu obnovljeni u vreme Justinijana I. na kome je našao i opeke sa pečatima DIERNA i DRP DIERNA (Каниц 1985: 451). dimenzija 50 x 50 m. Минић 1984). V. kada je otkopana severozapadna ugaona kula kružne osnove. najverovatnije vojnog karaktera. MALO GOLUBINJE Lokalitet Malo Golubinje prvi je obišao F. Sistematska iskopavanja preduzeta su 1968. u današnjem selu Golubinju registrovana su dva lokaliteta. 1965: 83). Malo Golubinje. i to rekognosciranjima koja je sproveo V. malter i opeka uočeni su i prilikom izgradnje obližnje seoske kuće (Kondić. vek (Popović.8 Život na ušću Porečke reke nastavljen je u kasnijim epohama. 1 (razmera 1:500) 8 Ova fortifikacija nije bila direktno ugrožena porastom nivoa Dunava zbog izgradnje brane. Sondažnim istraživanjima dve godine kasnije registrovana su dva zida. Tu su 1970. nađene prilikom izgradnje puta u Malom Golubinju 1887. 1984: 291. kao i delovi antičkog bedema. Lj. pa na pomenutom prostoru nisu sprovedena arheološka iskopavanja. Većina pokretnih nalaza opredeljena je uglavnom u 3−4. I M. i 1969. čija je širina iznosila 4 m. pružao se u pravoj liniji. od opeke i maltera. veka. na vrhu Caretine delimično je istraženo utvrđenje takođe iz 14−15. Pošto su arheološka istraživanja obuhvatila uglavnom Malo Golubinje. odnosno kamen. Arheološka istraživanja započeta su 1965. i to jedan polukružni. 2/7). Veliko i Malo Golubinje. kada su otkrivene antičke opeke sa natpisom DRP DIERNA. a dužina od 4 do 6 m (Валтровић 1888: 19−20). načinjen od pritesanog kamena i maltera. Љ. ne može ništa više reći (Поповић. na čijem kraju se nalazila još jedna Sl. o kojoj se. Љ. Konstatovan je kasnoantički kastel koji se jednim delom nalazio na trasi seoskog puta. i 6. VELIKO GOLUBINJE Približno 8 km nizvodno od ušća Porečke reke. već je odbranu ovog mesta verovatno preuzelo utvrđenje poligonalnog oblika na bregu Ćetaće. veka. godine. Valtrović obaveštava o dve opeke sa identičnim pečatima. Uporediti: Петровић. Поповић. dok je manji deo datovan u 6. veka (VučkovićTodorović 1969: 105. Osim toga. Lj. 22 . godine. vek (sl.40 m. O tome svedoče ostaci naselja iz 14−15. dok se njegov istočni bedem naslanjao na karaulu. i 17.Sudeći prema rezultatima skromnih istraživanja. Ostaci arhitekture. a rekognosciranjem je u njemu sakupljen arheološki materijal opredeljen u 5. nažalost. Minić 1968. na lokalitetu Veliko Golubinje obavljena su samo manja sondažna iskopavanja. 3. 1984a: 297). Meštani su tada delimično iskopali objekat orijentisan u pravcu severozapad− jugoistok. Kondić. godine bile vidljive konture utvrđenja. П. Ovi nalazi svedoče o arhitekturi. vek. Kanic i ustanovio da se radi o manjem utvrđenju. prema Popović. 1984a: 297). gde su prikupljeni i nalazi iz 16. registrovani na površini od oko 200 m2 između južne kapije i jugoistočne kule starijeg utvrđenja. 1968: 68−69. godine. prečnika 5. 1984: sl. a drugi. Od nje je ka severoistoku ispraćen istočni bedem u dužini od 70 m.

oko 1. Sledeća sigurno konstatovana faza obuhvata drugu polovinu 4. Dalja građevinska delatnost vezuje se za poslednju trećinu 6. 1984: 322−325). U blizini Malog Golubinja. koji se nalazio na severnom bedemu. sa isturenim kružnim kulama na uglovima i petougaonom kulom na sredini istočnog bedema. Na unutrašnjoj strani bedema uočeni su ostaci stepeništa (sl. Tacita (275−276) i Maksimina Daje (305−311). 1970: 54−56).kružna kula. kada su podignuti zidovi oko kula A i C.7 m. 1984: 319). Lj. Delimično je istražen i jedan veći objekat. godine (Kondić 1965). dok širina zidova iznosi 1. a u sloju gorenja nađena su tri folisa. Nažalost. 1984). Ovo značajno utvrđenje na dunavskom limesu M. pomešanim sa predmetima dačkog porekla i opredeljenim od sredine 1. Stoga je problem datovanja utvrđenja u Hajdučkoj vodenici dugi niz godina izazivao veliku pažnju istraživača. tegovima i koštanim zatvaračem torbice (Јовановић. godine (Popović. 1984: 329). Ostali pokretni nalazi ne pružaju dovoljno podataka o eventu- alnoj kasnijoj obnovi i ponovnoj upotrebi ovog utvrđenja nakon njegovog osvajanja. pre svega ulomaka keramike (Јовановић. jer je ovo mesto bilo najpogodnije za podizanje pristaništa u Malom kazanu. Љ. koja je za vreme Justinijanovih reformi obnovljena. koji je najverovatnije imao funkciju osmatračnice (Поповић. debljina bedema 2. Ulazilo se kroz tzv. iz terenske dokumentacije se ne vidi struktura profila. Mirković je protumačila kao Iulii Vala (Mirković 1968: 112). 1969: 98−100. a unutrašnjim 9. Kula u središnjem delu utvrđenja podignuta je od kamena i samo je na uglovima ojačana sa više libažnih redova opeke (Јовановић. do početka 2. 4). a zatim i E. Najznačajnija je svakako ostava zlatnog novca (29 solida i 1 tremis). Поповић. veka i njoj pripada veliki broj nalaza. А. nađena su samo tri primerka novca kovana za vreme Aleksandra Severa (222−235). Љ.8 m. Utvrđenje je izgrađeno tehnikom opus mixtum. Fortifikacija je približno kvadratne osnove. Jovanović je predložio najverovatnije rešenje da je sredinom 4. kojom su nadirala varvarska plemena (Јовановић. A. Izuzetan položaj omogućavao je zaštitu puta pored koga se fortifikacija nalazila. Naredna dva veka su arheološki nedovoljno dokumentovana. Sondažna istraživanja započeo je V. Iako arheološki materijal ukazuje na nekoliko horizonata. koja su trajala četiri naredne godine (Čerškov 1967: 57−59. 1984: 325−328. N. U mlađoj fazi primenjena je drugačija tehnika. sa spoljašnjim dimenzijama 12.50 m. a unutrašnji prečnik kula 3.5 x 11. V. levoj obali Dunava. Svoboda (Swoboda 1939: 55−56). deo bedema i petougaona kula (Јовановић. dok ga je Đ. zauzimaju ostaci antičkog utvrđenja. a oko nje je sagradjeno veće utvrđenje. Čerškov 1968: 65−67.40 m. pohranjena u keramičkoj posudi zajedno sa vagom.30−3. na potesu Nešin potok istražen je objekat kvadratne osnove. 1981: 32). pa su zidovi koji opasuju kule A i C napravljeni od kamenih blokova tehnikom opus quadratum. 1984: 319−320). ulaz na etaž. godine sprovedena su sistematska iskopavanja (Petrović. Kondić. Iznad severnog dela ove konstrukcije konstatovani su ostaci jednobrodne sakralne građevine. Ђ.53 m. veka. nedostatak tehničke dokumentacije i nedovoljno definisane arhitektonske faze ostavljaju izvesne nedoumice. HAJDUČKA VODENICA Nizvodno od Malog Golubinja i približno 12 km uzvodno od Tekije.4 km nizvodno. Konstatovana su i dva spoljna zida sa kružnim kulama na krajevima. 1984: 319). Petrović. Pokretnim materijalom najbogatija je faza iz 6. 1984a: 297). veka. Pavlović 1966: 99−100). А. N. А. poznat pod imenom Ćetaće. 1968: 68−69. veka podignuta kvadratna kula. koja se pružaju ka obali Dunava radi zaštite pristaništa (sl. podignute u vreme kada utvrđenje više nije korišćeno u vojne svrhe (Јовановић. Prvi ih je konstatovao F. mada se tako nešto može očekivati. 23 . U unutrašnjosti utvrđenja istražena je kula kvadratne osnove. koji su često nudili oprečna mišljenja. Petrović. Posada utvrde mogla je da kontroliše i dolinu reke Mrakonije na suprotnoj. dimenzija 8. Kanic (Kanitz 1892: 39). Janković poistovetio sa ranovizantijskim utvrđenjem Ducepratum (Јанковић. А. izgrađena tehnikom opus mixtum.9 Na osnovu svih raspoloživih podataka.1 x 8. pri čemu se opeka javlja u zonama sa pet redova.8 m. Najmlađi je kovan 556/557. ali i reke. Prva faza se izdvaja nalazima iz rimskog perioda. dubina temelja oko 3 m. a u vreme izgradnje hidroelektrane Đerdap I 1966. Kondić 1965. 1984a: 297) i daje terminus post quem za sloj destrukcije.53 x 8. А. 3). Njene unutrašnje dimenzije iznose 43 x 41 m. ispod litica Malog Štrpca u Malom kazanu nalazi se lepezasti plato čiji središnji deo. А. ali se stratigrafija lokaliteta može ustanoviti analizom pokretnog materijala. veka.

kao i tehnika gradnje koja nije primenjivana u vreme Justinijanove obnove. veka (Ерцеговић-Павловић 1984: 333−335). Usled opasnosti od Gota. zatim sličnost nalaza sa prilozima iz grobova u okolini utvrđenja. i 550. a zatim je opasana većim utvrđenjem sa isturenim kružnim kulama. А. kao i spoljni bedemi sa kulama koji su štitili pristanište. i 595. godine. kovan 589/590. veka. Jovanović u središnjoj kuli s pravom prepoznaje utvrđenje tipa burgus. V. godine. rešenje platformi uz bedeme. kada je potpuno slomljena romejska vlast na centralnom Balkanu (Popović. Na osnovu numizmatičkih podataka i istorijskih izvora. i početkom 5.Na vreme izgradnje središnje kule ukazuju prvenstveno keramika. 1 (razmera 1:500) 9 Za detaljniju raspravu o vremenu nastanka utvrđenja u Hajdučkoj vodenici uporediti Јовановић. ulaz na etaž). Prema epigrafskim spomenicima koji svedoče o graditeljskoj delatnosti Valentinijana I i Valensa. prema Jovanović 1984: sl. godine. 1984: 229−330). Hajdučka vodenica. А. koji dopušta pretpostavku da su ga Avari i Sloveni konačno osvojili između 593. sa navedenom literaturom. 24 . Popović. što pokazuju nalazi srednjovekovne keramike (najviše u kulama). Sl. kao i jednobrodne crkve i srednjovekovne nekropole u neposrednoj blizini. koji se mogu opredeliti u period od 12. Obnovljeno je tek posle dužeg vremena. 1984: 329). Na vreme napuštanja utvrđenja možda ukazuje i najmlađi primerak novca. Za vreme Justinijana kula je obnovljena. pretpostavlja se da je utvrđenje stradalo za vreme kutrigurskog upada 544. život u utvrđenju je zamro. kao i odgovarajućim analogijama. Uočivši različite elemente arhitekture (kvadratna osnova sa kružnim isturenim ugaonim kulama. Јовановић. ostaci jednobrodne crkve. o čemu svedoči i pomenuta ostava novca. godine ili slovenskog napada oko 550. do 15. V. veka. godine. novac. 1975: 463−464. 1984. veka (Јовановић. ostaje i mogućnost da je palo tek početkom 7. tehnika opus mixtum sa zonama opeke u pet redova. А. 4. opeka sa pečatom DRPDIERNA. Autor dalje smatra da je utvrđenje ponovo zaposela carska vojska za vreme Justina II. karakteristično za ovaj period. 1979: 623−624. isti autor je veće utvrđenje datovao u prvu polovinu 6. kula je napuštena najverovatnije krajem 4. Obnovljenu i ojačanu utvrdu varvari su osvojili najverovatnije između 544. A. levkasti ulazi u njih. kao i većinu fortifikacija na ovom prostoru. Ipak. Pošto je izgubilo primarnu. kada su podignuta ojačanja oko kula A i C. vojnu funkciju.

čiji se južni zid pružao u dužini od 36 m. 25). prema Marsigli 1726: Fig. Godine 1934. 1981: 32). Tekija. i da se obe mogu identifikovati kao antička Transdijerna (Mirković 1968: 110). VI. XXV su postojale dve utvrde. fig. Tragajući za utvrđenjem koje pominje Marsilji. sa četiri kružne kule i rovom oko nje (sl. koji je na desnoj obali Tekijskog potoka uočio veću građevinu sa više odaja. na ovom mestu je podignuta zgrada Đerdapske rečne uprave. Na osnovu građevinskih planova zgrade i usmenog saopštenja nadzornika radova. Sl. i to starija na desnoj obali Tekijskog potoka. Svoboda je doznao da su to bili ostaci građevine dimenzija 30 x 30 m. na levoj obali potoka Kanic je pronašao kastel dimenzija 100 x 84 m (Каниц 1985: 504−505). Nove podatke je posle duže pauze dao F. 6. Ђ. 12 km nizvodno od Hajdučke vodenice nalazi se selo Tekija. prema Cermanović-Kuzmanović 1984: sl. Tekija. Ovde je. koja je bila pogodna za prelazak varvara preko Južnih Karpata. E. iz Trajanovog vremena. Fortifikaciju kvadratne osnove (27 x 27 m) prvi je na brdovitom terenu nedaleko od Tekijskog potoka konstatovao L. čime su potvrđeni Marsiljijevi podaci (Swoboda 1939: 60). na levoj strani Dunava. nasuprot ušća Černe na desnoj obali. Marsilji. Neki autori smatraju da Sl. 3 (razmera 1:500) 25 .TEKIJA (TRANSDIERNA) Nastavljajući desnom obalom Dunava. kada su otkriveni i ostaci utvrđenja. podignuta fortifikacija radi kontrole doline Černe. u čijem su ataru konstatovani ostaci utvrđenja. Drugi pak na ovo mesto smeštaju utvrdu Caput Bovis (Јанковић. Sagrađena je od zemlje i opeke. 5. dok je ona na levoj obali mlađa. Kanic. 5) (Marsigli 1726: T. F.

godine. 2004:35−51). 1964: 57). koji je uočio idealan položaj ovog mesta za prokopavanje kanala kako bi se zaobišli dunavski brzaci. 6). Sipski kanal. Na osnovu očuvanih istorijskih podataka utvrđenje kod Sipa je identifikovano kao Ducis pratum (Mirković 1968: 112). 1964. odnosno početkom 7. 7 km nizvodno od Tekije. U obe kampanje istraživanja su bila manjeg intenziteta. Cermanović-Kuzmanović. Utvrđenje tipa burgus. zauzimalo je površinu 32 x 25 m (sl. a stotinak metara uzvodno od Tekije tragovi veće građevine i žrtvenik sa natpisom (Цермановић-Кузмановић 1984: 337−338). 150 m od obale. i činio je impozantnu strukturu dugačku 3. pre svega. Jovanović. I ovde su najpre započeta zaštitna iskopavanja prilikom izgradnje hidroelektrane Đerdap I.Da bi se našli odgovori na mnoga pitanja. i 1967. Томовић 1984а. Pošto nisu ustanovljeni areal utvrđenja i elementi fortifikacije. izgrađeno tehnikom opus mixtum. Uporediti: Cermanović-Kuzmanović. odnosno u vreme dolaska rimske vojske na ove prostore.90 x 5.90 m) i zapadna kula (5. a radi zaštite od izlivanja potoka Kosovice i Kašajne podignuta su tri zida od kamena (sl. Ovu pretpostavku ipak treba prihvatiti sa rezervom budući da je drugi bedem ustanovljen samo na jednom delu utvrđenja. 26 . Ubrzo je poplavljena i leva obala. dok je maksimalna očuvana visina zidova iznosila 1. vek. Analiza sakupljenog materijala pokazuje da je utvrda verovatno podignuta u vreme Dioklecijana. usledila su sistematska iskopavanja 1969−1970. sa širinom dna od 57 m. a potom i Kanic. Na moguće postojanje dvostrukog bedema (proteihizma) ukazuje ojačanje debljine 3 m. pa utvrđenje nije potpuno proučeno (Jovanović.50 m) nalazila na južnoj strani. započeta su arheološka proučavanja.75 m. Sproveo ih je Arheološki institut iz Beograda.88 m.22 km. Ostaci kastela kvadratne osnove. Pošto su istraživanja bila skromna. na čijoj se severozapadnoj strani nalazila kapija široka 1. Каниц 1985: 500). vodovod. Neki nalazi pripadaju horizontu iz sredine 4. Dimenzije fortifikacije na desnoj obali Tekijskog potoka razlikuju se od Marsiljijevih i Kani- covih podataka. istraživan je prostor na desnoj obali potoka. najpre je naišao Marsilji (Marsigli 1726: 17−20). 7) (Kanitz 1892: 50−51. kanalizacija) (Cermanović-Kuzmanović. a zatim i sistematska iskopavanja prilikom izgradnje hidroelektrane Đerdap I. Na levoj obali Tekijskog potoka konstatovano je utvrđenje koje je na osnovu pokretnih nalaza datovano u 1. 35−51. godine (Cermanović-Kuzmanović 1968). kao i horizontu iz perioda ranovizantijske obnove.10 pri čemu se najveća (9. 2004: 19−32). i to na potesu Sip − Brza Palanka.80 m). Osim nje. Najpre je 1962. a sledeće godine pažnja je posvećena levoj obali jer je Dunav već preplavio desnu obalu. 7. godine. godine sprovedeno rekognosciranje. sa isturenim ugaonim kulama pravougaonog oblika. ostaci građevina različitih dimenzija i tragovi urbane infrastrukture (ulice. o životu na ovom mestu svedoče. Kanal je iskopan 101. delimično su očuvane severna (5. A.90 x 5. ne može se pouzdano utvrditi šta se događalo sa ovim utvrđenjem u 6. Na desnoj obali Tekijskog potoka uočeni su ostaci bedema. veka. veka. konstatovani su na relativno močvarnom tlu uzvodno od 10 Dimenzije ugaonih kula preuzete su iz monografije o tekijskom utvrđenju. prema Kanic 1985: 501 (razmera 1:2000) Na ostatke utvrđenja u Sipu. najverovatnije tokom vladavine Anastazija I (Цермановић-Кузмановић 1984: 338. B. čime su dalja istraživanja bila onemogućena (Cermanović-Kuzmanović 1969). konstatovano kod severozapadnog bedema. odnosno 14 m. iako su znatno manje nego u ranijim izveštajima sa arheoloških istraživanja. Jovanović. Na obe njegove strane nalazio se nasip visok 10. 2004. dok je istočna bila gotovo potpuno uništena. SIP Sl. Godine 1969. Istražen je i deo bedema sa stepeništem i odvodom za vodu. Kule su imale različite dimenzije.10 x 8. Jovanović. što treba primiti sa rezervom. Posle manjih radova 1968.

U blizini kule C uočen je tanak sloj beličastog maltera. čija debljina iznosi između 7 i 30 cm. 1 (razmera 1:500) današnjeg ulaza u Sipski kanal. 8). To potkrepljuje i Prokopijev podatak da je utvrđenje Iulii Vala. iako je imalo izuzetan strateški položaj. primerci novca Aleksandra Severa. kao i fragmentovani žižak sa drškom u obliku ljudske maske i motivima rozete i koncentričnih krugova na disku. Unutrašnjost utvrde istražena je sa dve dijagonalno postavljene sonde. dimenzija 6 x 3.95 m (zapadna). 29. Ispod nje je nađen sistem za zagrevanje.75 x 2. ovo utvrđenje spada u grupu manjih fortifikacija u Đerdapu. između kanala na zapadnom bedemu i početka šetne staze na severnom bedemu. 359−361). U unutrašnjosti kastela nisu konstatovane faze starije od 6. Ђ. veka. Izneto je. a ispod njega premaz od belog krečnog maltera (podnica). mada pojedini pokretni nalazi možda svedoče o njima.27 x 1. ima površinu od približno 50 m² i dužom stranom je orijentisan u pravcu sever−jug. debljine 5−6 cm. To su.40 x 3. debeo 2-3 cm. debljine 5−8 cm. prema Milošević 1984: sl. oko 550.80 m. B. zapadno od ušća rečice Kašajne.Sl.10 m.90 x 3. Prvenstveno je služilo za kontrolu plovidbe Dunavom. Милошевић 1984: 360−361).25 m. mada je oko kule B nađen nekompaktan šut. Približno 3. dimenzija 53 x 2 i 52 x 2 m.35−0.80 m (istočna).8 m.60 m (južna) i 28. Stariji objekat. Sip. Uz kulu A. koje se možda nalazilo na ulazu u Sipski kanal. Милошевић 1984: 357. nedefinisanog oblika. a ispod njega trag još jednog belog krečnog sloja. 1964: 58. Njegove strane su nejednake dužine i iznose 31 m (severna). pre svega.37 m i kula D (jugozapadni ugao) 2. Po površini koju je zauzimalo. već na ulazu u kanal (Jovanović. godine. debeo 0. Na uglovima su se nalazile isturene pravougaone kule različitih dimenzija: kula A (severozapadni ugao) dimenzija 4. Slojevi su uglavnom bili sterilni. 1981: 186.5 m istočno od kastela istražena je manja pravougaona građevina od opeka. godine. 8. zbog čega nije podignuto na uzvisini.80 m. Kastel je prilično oštećen.70 m. Ostatke materijalne kulture iz ranovizantijskog perioda uglavnom čini keramika. mada se možda radi i o pekarskoj peći. međutim. Sipskim kanalom. kula B (severoistočni ugao) 3. kula C (jugoistočni ugao) 4. tj. a uz kulu D ognjište prečnika 2 m (Милошевић 1984: 360). 29. koji se vezuje za 4. a kule i bedemi su gotovo uništeni (sl. vek. Između kule D i šetne staze na južnom bedemu nalazila se kapija široka 5. i da je bilo veoma brzo izgubljeno. koji ukazuje na ciglarsku peć podignutu za potrebe kastela (Милошевић 1984: 361). 27 . konstatovan je sloj crvene zapečene zemlje. najverovatnije oko 585/586. mada je nađeno i nekoliko metalnih predmeta i komada bronzanog novca (Јанковић. Ispod podnice se nalazio sloj rušenja starije građevine. i mišljenje da je podignuto kasnije. obnovljeno za vreme Justinijana.

i početkom 2. 1987: 43−44). Lokalitet je uočen i tokom kasnijih rekognosciranja šireg prostora Đerdapa. utvrđenje je obnovljeno. između ostalog. V. o čemu svedoče i unutrašnje ugaone kule. Sledeća faza vezuje se za kraj 1. i to od grubo pritesanog kamena povezanog malterom. O tome. a ispod su bili i stariji slojevi (Ранков 1980: 55−56). godine se pristupilo sondažnom istraživanju ugroženog prostora. 9) (Kanitz 1892: 49). vremenom su prerasli u sistematska iskopavanja. Ранков 1987: 8−13). Do sada su istražene južna i zapadna kapija.11 Dosadašnji rezultati pokazuju da je Dijana sigurno bila jedan od rimskih logora podignutih na desnoj obali Dunava tokom 1. Iskopavanja su nastavljena 1971.75 x 1 m. 9.KARATAŠ (DIANA) Lokalitet Dijana nalazi se na uzvišenju približno 300 m nizvodno od đerdapske brane.e. odnosno početka 4. i prve polovine 7. Zbog prelaska na defanzivnu vojnu strategiju. Ispod njega je uočen nivo poda I. širine 3.. svedoči znatan broj pokretnih nalaza iz 6. konstatovane su uvučene i isturene ugaone kule pravougaone osnove (Ранков 1980: 53−60. Kamena fortifikacija. Zahvaljujući nalazu epigrafskog spomenika. Naredne dorade bedema potiču s kraja 3. veka. i ovde ranovizantijskom periodu najverovatnije pripadaju dva horizonta naseljavanja (Ранков 1980: 60. veka. sa bedemima širokim 2 m. Radi što efikasnije odbrane. 1964. izgrađena je krajem 1. na samoj obali Dunava. Kao i u Pontesu. odnosno za Trajanova osvajanja. na rumunskoj obali Dunava. sa zemljanim bedemima i palisadom. Prvi ga je obišao i opisao Kanic. kapela sa kriptom i deo nekropole.40 m. Ovaj sloj se nalazio neposredno ispod humusa uz zapadni bedem. Arheološki radovi. koje su bile ojačane sa po dve pravougaone kule dimenzija 3. Ranovizantijskoj fazi pripada obnova zapadne kapije. Analiza pokretnog materijala je pokazala da nastanak zemljanog logora sa palisadama može da se opredeli u 1. bogat fragmentima amfora sa češljastim i kanelovanim ornamentom. kao i deo nekropole. a zatim su ga porušili Huni sredinom 5. nije zamro i za vreme Justinijana I ušlo je u sastav odbrambenog sistema na ovom delu dunavskog limesa. veka promenjen je i sistem fortifi kacija. Pošto su ga krajem 4. kada je istražen još jedan deo fortifikacije. Ранков 1987: 5−7). krajem 2. međutim. Kule na zapadnoj kapiji imale su po jednu isturenu nišu dimenzija 1. kule su bile postavljene tako da formiraju propugnakulum. Pošto je u blizini Dijane otvoren kamenolom za potrebe izgradnje brane. 10).50 m. napominjući da je preko puta naselja Gura Vaj. započeti skromnim finansijskim sredstvima. godine. Ранков 1984: 7−10. što pokazuje sloj paljenja i rušenja pripisan Gotima. Kondić. 1965: 85. Dijana. primetio veliko utvrđenje dimenzija 172 x 100 m. Osim ovih kula.50 i 3. veka. fortifikacija je sigurno identifikovana kao antička Diana (Kondić. 28 . i početkom 3. veka. Istraženi su deo istočnog bedema. kada je podignuto kameno utvrđenje. izvedena u tehnici opus mixtum. sa pet nivelacionih redova opeke. vek. koja se sprovode i danas. i početak 2. koje su branile ulaz u utvrđenje. veka varvari osvojili. prema Kanic 1985: 498 (razmera 1:2000) 11 Dijana je jedino utvrđenje na ovom delu Dunava koje se i danas istražuje. Za kasnije faze karakteristična je primena tehnike opus mixtum. Za ovaj period vezuje se i sloj B. V. Život u njemu.40 m x 4. koji su ponegde očuvani i do visine od 8 m (sl. Sl. veka n. protumačen kao ranovizantijski. približnih dimenzija 140 x 134 m (sl. veka.

1 (razmera 1:750) 29 .Sl. J. 10. prema Kondić. Dijana. 1996: Fig.

Njegov početak bio je 11. dimenzija 55 x 24 m (Каниц 1985: 493). U južnom stupcu nađena je ploča sa natpisom. imbreksa i opeka sa natpisom DIANA i DARDIANA. nizvodno od Dijane i oko 500 m uzvodno od zapadnog bedema Fetislama.50 m. I njega je prvi konstatovao i opisao Kanic. Ustanovljeno je postojanje manjeg. od kojih je zapadni bio oštećen ukopavanjem jame koja je sadržala fragmente gleđosane keramike. godine buldožerom je izvađen spomenik sa očuvanim natpisom i tek tada su pokrenuta arheološka istraživanja na širem prostoru oko utvrđenja. kada je lokalitet bio ugrožen izgradnjom pristaništa i postrojenja brodoremonta.5 m udaljen od južne kule. Manja iskopavanja zaštitnog karaktera tada su preduzeta na nekropoli u neposrednoj blizini utvrđenja. istočna kula je na spoljašnjoj strani bila ojačana sa tri zrakasto raspoređena stupca dugačka 1. praistorijsko naselje uzvodno od njega i kasnosrednjovekovna nekropola na prostoru utvrđenja i južno od njega. Tokom građevinskih radova 1972.5 m. koji je ustanovio da je reč o četvorougaonoj fortifikaciji zaobljenih uglova. kojima su obuhvaćeni rimski kastel. Proširenje je bilo dugačko 23 m. Ulaz u utvrđenje nalazio se na jugozapadnom bedemu. 1 (razmera 1:500) 30 . čije karakteristike odgovaraju utvrđenju tipa burgus. Arheološka istraživanja započeta su 1964. žlebljenih amfora. oko koga je podignuta mlađa fortifikacija veće površine. U središnjem delu mlađe utvrde nalazi se starija građevina. 11). 11. sl.30 m.DONJE BUTORKE U blizini Kladova. preko puta rumunskog sela Skela nalazi se kasnoantički kastel. odnosno 58 x 57 m sa isturenim kružnim kulama na uglovima. Donje Butorke. prema Cermanović-Kuzmanović 1979. Zajedno sa proširenjem od 1. 127−130). koja je korišćena kao spolija (Цермановић-Кузмановић 1979.5 x 19 m. Na unutrašnjoj Sl. od koje se pružalo ka zapadnoj kuli. a spoljašnjih 19 x 19. smešten na samoj obali Dunava. bedem je kod ulaza bio širok 3. Oko burgusa kasnije je nikao kastel unutrašnjih dimenzija 46 x 45 m. čiji je veći deo bio uništen. unutrašnjih dimenzija 18. godine. starijeg utvrđenja. U njoj su konstatovana četiri stupca.50 m i široka 1 m (sl. Zbog blizine Dunava.

a iznad njih je bio sloj sa mnogobrojnim ulomcima tegula i keramike.5 m na spoljašnjoj i 2. Prva je vezana za vreme podizanja kastruma i opredeljena je u 1−2. dok su zasvedeni zidovi načinjeni od opeka. pre svega keramika (Jeremić. odnosno 2.50 x 2. Ista tehnika primenjena je i kod jugoistočnog bedema. Ostali bedemi su nešto širi. a prilaz ka njoj. dimenzija 50 x 30 m (Гарашанин. pre svega zbog očuvanosti zidova. dimenzija 5. Budući da su podignuti na peščanom bregu. Na osnovu očuvanih arhitektonskih elemenata može se zaključiti da je prvobitna visina ove kule iznosila oko 8 m. dimenzija 5 x 4. Drugoj fazi pripada graditeljska 31 . Na desnoj obali Dunava Marsilji je prvi konstatovao objekat dimenzija 89 x 89 m. Гарашанин. koji je sa utvrđenjem Drobeta na suprotnoj obali Dunava činio jedinstven sistem za zaštitu mosta. godine započeta su zaštitna arheološka istraživanja na ovom prostoru. godine. Potpuno je ispitan severni bedem.3 x 2. takođe u vidu levka. Na bočnim pilastrima nalazile su se stepenice do kruništa bedema. U kuli su nađeni tragovi gareži i zapečena zemlja. Na njemu je. Васић 1980: 17−18. Podnica kule se nalazila 1 m ispod sokla i bila je načinjena od opeka postavljenih na sloj peska i šljunka. 1979.90 m. Na desnoj obali presahle reke konstatovana je utvrda dimenzija 112 x 120 m (sl. PONTES U selu Kostol. podignutog između 103. a iznad njega 1.5 m).25 m.85 m). a njihov gornji deo od opeka. vek.10 i 1. ispod sokla bio je širok 2. kojima su povećani stabilnost i nosivost temeljne zone. Iskopavanjem je obuhvaćen i južni bedem. i 105.20 m. prilazilo se hodnikom levkastog oblika. dok su centralni pilastri nosili šetnu stazu. Mnoštvo ulomaka keramike iz obe kule ukazuje da su u nekim periodima korišćene i za stanovanje (ЦермановићКузмановић 1979: 127−128).30 x 4. dužine 3 i širine 1. Kule su bile nastanjivane i pošto su izgubile odbrambenu funkciju. koji je bio popločan kamenom zalivenim malterom.15 m. 12).5 x 1. koje je sa pilastrima činilo građevinu (kulu) sa apsidalnim završetkom. Марјановић-Вујовић 1987: 74). nalaze se ostaci Trajanovog mosta. Kanic je video tragove mosta i ostatke utvrđenja koje ga je branilo (Каниц 1985: 485−491). bedemi su duboko fundirani drvenim šipovima. Takav slučaj je zabeležen u kružnoj kuli u Mogorjelu. godine. kao i kastela Pontes (Transdrobeta). Pokretni nalazi i arhitektonski elementi ukazuju na nekoliko građevinskih faza. konstatovano proširenje dugačko 21 m. kao i zapadna kapija. Temelji su načinjeni od kamena zalivenog malterom. Tavanica prizemlja kule bila je zasvedena. koji su bili postojaniji nego bedemi. Istražena je istočna kapija.25 x 2. koja je bolje očuvana i istražena. uz koju je kasnije dozidana kasnoantička kula spoljašnjih dimenzija 8. a na lokalitetu Bregovina slovensko prisustvo u kuli I potvrđuju pokretni nalazi. Južna i zapadna kula imale su kružnu osnovu. veka.20 m. približno 5 km nizvodno od današnjeg Kladova. Zbog izgradnje hidroelektrane Đerdap II. Pošto su meštani delimično prekopali zapadni deo fortifikacije. 13). mada se i kod njih razlikuje debljina temeljnih i gornjih zona (2. a na levoj obali nekadašnje reke nalazilo se znatno manje utvrđenje. dok je temeljni deo bio od kamena vezanog malterom. kao i jugozapadna ugaona kula pravougaonog oblika. Pri obilasku doline nekadašnje pritoke Dunava. na kome je delimično očuvana kapija. bio je zatrpan kamenjem. kao i kula dimenzija 5. što znači da je kula imala i sprat.30 m i unutrašnjim od 3. do 6.25 i 2 m. koja su formirala kapiju. Milinković 1997: 221). na površini su bili vidljivi tragovi jedne uvučene ugaone kula. Pilastri su bili deo stepeništa. a o krovu na spratu svedoče ulomci imbreksa (ЦермановићКузмановић 1979: 129). Na osnovu svega što je do sada poznato može se zaključiti da je oko burgusa. 11 m od unutrašnjeg ugla južne kule. Васић 1980: 7−8). nizvodno od mosta.30 m. sa spoljašnjim prečnikom od 6.25 x 2 m. Васић.20 m. podignutog najverovatnije 294. gde je nađena ranokarolinška pojasna garnitura (Werner 1961: 241−242). a unutrašnjih 4. koje sigurno pripada Justinijanovoj graditeljskoj obnovi (Цермановић-Кузмановић 1979: 131−133).strani bedema simetrično su postavljena četiri pilastra različitih dimenzija (od 4 x 1 do 1. prikupljeni su nalazi iz perioda od 1.3 m na unutrašnjoj strani (Гарашанин.20 m. U većem utvrđenju. Pri izgradnji bedema korišćeni su i šipovi. Južnoj kuli. ojačana sa dve kvadratne kule unutrašnjih dimenzija 2 x 2 m. U zapadnoj kuli nije očuvan nivo poda.5 x 3. Severozapadni bedem očuvan je u dužini od 34 m. flankirana sa dve kule unutrašnjih dimenzija 2. kasnije nastalo utvrđenje sa kružnim ugaonim kulama i jednom kulom sa apsidom. što gotovo potpuno odgovara situaciji na terenu (sl. od kojih su očuvana samo tri reda.

Tragovi gareži iznad prvobitnog poda predstavljaju najstariji sloj naseljavanja. Na osnovu sakupljenih podataka. pre svega. do 1982. a potvrdio ih je i Kanic (Kanitz 1892: 44).5 x 18. 107. Možda se mogu izdvojiti dva ranovizantijska horizonta.aktivnost tokom 2. godine. Trajanov most. U sredini utvrđenja konstatovane su četiri simetrično raspoređene supstrukcije kvadratne osnove. Utvrđenje je smešteno na najdominantnijoj tački prirodnog uzvišenja. 44−47. i 443. između Korbova i Velike vrbice nalazi se lokalitet Rtkovo − Glamija I. na kojima je počivala kula stražara. МарјановићВујовић 1984: 25−27. veka (Гарашанин. Ovaj prostor je i kasnije bio naseljavan. Teodosija I (379−395). Gracijana (375−383). Rekognoscirajući ovu oblast. Otkriveno je manje utvrđenje okruženo mlađom i većom fortifikacijom (sl. do 14. Rušilački napadi varvara u 4. pa se pristupilo sistematskim arheološkim istraživanjima od 1980. a unutrašnje 14. Naredna faza je opredeljena u 6. reljefa i tragova destrukcije. veka. Kapija se nalazila na zapadnom bedemu. Vasić 1997: 150.5 m. Njegove ostatke prvi je uočio Marsilji (Marsigli 1726: 23). Starija. mada su i drugi objekti možda bili pokriveni na taj način. prema Kanic 1995: 488-489 (razmera 1:2000) 32 . godine (Васић 1983: 99. a posvedočena je. veka. o kome svedoči mala ostava novca sa pet solida Teodosija II (408−450). Vasić 1999: 34−35). vek. kao i iz perioda od 12. Hono- Sl.5 x 14. Spoljašnje dimenzije manjeg utvrđenja iznose 18. a prema ulomcima tegula i crepova raznih dimenzija zaključeno je da je kula imala krov. ali ne i utvrđenje (Gabričević 1986: 71). 3 km nizvodno od sela Rtkova. 14). a pokretnim nalazima iz sloja rušenja definisana je četvrta faza. što pokazuje arheološki materijal iz ranog srednjeg veka (9−10. veku ostavili su tragove unutar fortifikacije. mogao je da se pretpostavi položaj utvrde. pa i Pontes. dok je treća faza datovana u 2−3. ali i destrukcije. Analizom pokretnih nalaza izdvojene su dve faze. odnosno u vreme Justinijanove obnove utvrđenja na limesu. Васић. 110). Vasić pominje selo Rtkovo. brojnim jamama čija dubina dostiže i 2 m. koji pokazuju da je dunavski limes. vek. RTKOVO − GLAMIJA I Preko puta rumunskog sela Hinova. 12. osvojen između 441. vek). bolje očuvana faza datovana je novcem Valentinijana I (364−375). o čemu obaveštavaju i istorijski izvori (Procopius – De aedificiis IV 4: ВИИНЈ I 2007: 69). Peta je obuhvatala period obnove posle prodora Huna sredinom 5. M.5 m. Mnogobrojni klinovi i spojnice pokazuju da je u gornjim zonama za građenje korišćeno i drvo.

koje je delimično istraženo. Pokretni nalazi pokazuju da je starije utvrđenje zbog male površine prvenstveno služilo za osmatranje. Ova osmatračnica je porušena u 5. Kako arheološkim istraživanjima duž bedema nisu konstatovani tragovi šuta. a posle izvesnog vremena delimično je obnovljena. Obnovom limesa u 6. i to u vreme Anastazija I (Gabričević 1986: 73). a unutrašnji 4. Kao i većina drugih utvrda iz ovog perioda. Negove dimenzije iznose 55 x 51 m. 33 .50.Sl. a možda i tokom Justinijanove vladavine. pretpostavlja se da je izgradnja zbog opasnosti naglo prekinuta i da mlađa fortifikacija nikada nije završena. za vreme napada varvara. niti je postala deo odbrambenog sistema na limesu (Gabričević 1986: 73−74). veku. pri čemu su korišćene opeke različitih dimenzija. veku fortifikacija je okružena i ojačana novim bedemima. Podignuto je veće utvrđenje.40 m. građeno je tehnikom opus mixtum. a na severozapadnom i jugoistočnom uglu nalaze se isturene kule kružne osnove. čiji spoljašnji prečnik iznosi 7−7. 13. dok je mlađi i siromašniji horizont opredeljen kovanjima Anastazija I i Justinijana I (Gabričević 1986: 72). Pontes (razmera 1:750) rija (395−423) i Arkadija (395−408).

prema Gabričević 1986: plan I (razmera 1:500) 34 . 14. Rtkovo − Glamija I.Sl.

prema Kanic 1985: 583 (razmera 1:2000) Znatna količina pokretnog materijala svedoči o životu u utvrđenju od 1. gde je Dunav najuži. tako da je njegov gabarit i dalje neodređen.80−53. 17). 1981: 39 35 . koji navodi da je njegova osnova približno kvadratna. Љ. 1981. i datovan je u prvu polovinu. Ђ. Kako je lokalitet bio ugrožen rastom vodostaja Dunava zbog izgradnje hidroelektrane Đerdap II. godine otkriven je severni zid sa ostacima kapije. podeljene bedemom na gornji i donji grad. Mišljenje da se ovaj lokalitet može identifikovati kao antička Sussian-a treba prihvatiti sa rezervom (Јанковић. MILUTINOVAC U ataru današnjeg Milutinovca nalaze se ostaci kasnoantičke fortifikacije dimenzija 50 x 60 m. Prilikom iskopavanja 1980. vek.30 x 57. a spoljašnjih 51. Milinković 2006). 18. 1984: 109). što je karakteristično za 6. a sakupljena keramika opredeljena je u period od 4. Veći unutrašnji prečnik zapadne kule bio je 4. i 1982. U unutrašnjosti utvrđenja nalazila se nekropola sa više od 20 grobova. smatrajući da je u pitanju grad Ćetaće (Милићевић 1876: 954). idealnog za prelazak preko Dunava. ali je publikovan samo grob br. uočivši fortifikaciju dugačku 24 m (Kanitz 1892: 44).KORBOVO Konfiguracija terena kod današnjeg Korbova.12 Prve podatke o tome pružio je M. odnosno sredinu 5. Љ. sa stranama dugačkim od 50 do 100 m. Definisana je osnova utvrđenja u obliku trapeza.60 m. 16). vek. VAJUGA−KARAULA Utvrđenje je smešteno na malom platou iznad Dunava. veka. veka (Јанковић. 1987: 129−132.25 m. Obilazeći Podunavlje prvi ga je uočio i zabeležio Kanic. a delimično ih je potvrdio Kanic. V. na potesu Karaula. a manji 3. kod današnjeg groblja u blizini sela Vajuge. Uporediti: Јанковић. ali i o kasnijim naseljavanjima u srednjem veku. unutrašnjih dimenzija 48−49.50 x 54 m. Sl. dimenzije istočne kule iznosile 12 Podaci o dimenzijama utvrđenja preuzeti su bez provere situacije na terenu. Unutar utvrđenja otkrivena je i manja bazilika od kamena i opeka povezanih malterom. Jeremić 1986: 245). sa zidovima očuvanim i do 2 m visine. 1984: 109).80 m (sl. 15). Podignuta je na izuzetno povoljnom mestu. veka. teren na kome se nalazilo antičko utvrđenje je nivelisan (Каниц 1985: 482. Ђ. što je omogućavalo kontrolu velikog spruda u blizini. odnosno kružnu osnovu (kula C). Prikupljeni materijal je opredeljen u 6. Ђ. Nasuprot tome. na samoj obali Dunava. Milićević. Vajuga. Ugaone kule imale su elipsastu. Поповић. 15. Tokom naknadnih rekognosciranja primećeni su obrisi tvrđave veličine 90 x 60 m (sl. a manja istraživanja sprovedena su i na istočnom bedemu. koja je najverovatnije činila ulaz u utvrđenje. do 6. dok su njeni zidovi bili debeli 1. koje je prvi konstatovao Kanic (Каниц 1985: 481). Zahvaljujući prilozima protumačen je kao istočnogermanski. do 6. Na sredini južnog bedema konstatovan je manji pravougaoni dodatak dimenzija 44 x 22 m (sl. dimenzija 86 x 80 m. kada je u severozapadnom delu formirana nekropola (Поповић. Iako su osnove ugaonih kula bile sličnog oblika. Takvo datovanje potvrđuje i ranovizantijski novac nađen na podu ove građevine (Popović. godine pristupilo se njegovom istraživanju (Milošević. 1981: 41). ukazuje da je na ovom mestu postojalo utvrđenje kvadratne osnove. njihove dimenzije se razlikuju. najverovatnije ostrogotski. 1981: 39). Na sredini bedema okrenutog ka Dunavu nalazila se četvorougaona kula. Zbog podizanja karaule.

prema Milinković 1998: T. Vajuga.Sl. 92 (razmera 1:750) 36 . 16.

Jeremić 1986: 246−247). datovane u širok period od 2. Bedemi su bili debeli 1.40 m.25 m. a rađeni su. U severnom uglu utvrđenja uočeni su ostaci dačke građevine od kamena. veka p. Ako se doda i krovna konstrukcija.95 m. sa po tri-četiri reda kamenih kvadera i pet libažnih redova opeke različitih dimenzija (Milošević. a da je kula bila visoka 12.30 m (Milošević. odnosno 4. Jeremić 1986: 248−249).40 x 4 m.Sl. dimenzija 30. Jeremić 1986: Fig. kao i gabarit pravougaone kule utvrđenja. kao i zidovi kula. ukupna visina kule iznosila je 14.90 m. nešto veća i njen spoljašnji prečnik iznosi 7. a debljina zidova 1. U unutrašnjosti utvrđenja nađen je novac Justina II (565−578) (Milošević. a unutrašnji 3.60 m.n. Na unutrašnjoj strani severozapadnog i jugoistočnog bedema konstatovani su tragovi stepeništa.05 m.30 m.4 m. Milutinovac. To je omogućilo pretpostavku da su zupci bedema iznad šetne staze dostizali visinu od 8. rekonstrui- san je izgled stepeništa i ustanovljeno je da se šetna staza nalazila na visini od 6. 17. tehnikom opus mixtum. i to na jugoistočnom bedemu kod ulaza u utvrđenje.40. Površina kvadratne kule je 6.e. Pošto su bile poznate dimenzije kapije.80 x 12. Kula kružne osnove je.10 m. dok je debljina zidova bila 1.90−1. veka n. prema Milošević. 1 (razmera 1:500) su 4. do sredine 1.30−1.e. međutim. Jeremić 1986: 250−251). 37 .30 m.

građeni su tehnikom opus mixtum. godine. tokom vladavine Teodosija II.30 x 52. 18).20 i 7. 18. pseudomixtum tehnikom. U nemirnim vremenima koja su usledila. Istraženo je manje utvrđenje. veku ovde potvrđuje podizanje većeg utvrđenja. Izgrađen je oko 290. Utvrđenje je obnovljeno još jednom. prema Tomović 1987: 93 (razmera 1:500) 38 .8 x 19. što pokazuje Dioklecijanov (284−305) novac nađen u temelju bedema. odmah posle 350. dimenzija 2. a unutrašnje 52.50 x 55. U njegovom središnjem delu nalazila se kula na četiri pilastra kvadratne osnove. a unutrašnje 13.60 m.40 m (sl. uobičajenom za ovaj period. i to za vreme prodora Huna (Korać 1996: 105−109. debljine između 2 i 3 m. Kapija kroz koju se ulazilo u utvrđenje nije registrovana.5 km nizvodno od sela Ljubičevca prvi je konstatovao Marsilji (Marsigli 1726: 23). a debljine zidova od 1.LJUBIČEVAC−GLAMIJA Ostatke antičke fortifikacije približno 0. a ponovo je bio porušen u napadu Gota.40 x 2. Ljubičevac. Ovaj tip fortifikacija vezuje se uglavnom za kraj 3.8 m.60 m. 1980.8 x 13. visine između 7. sa četiri ili pet nivelacionih redova kamena. vek i sreće se na mnogim lokalitetima. Obnovljen je ubrzo. Tomović 1987: 94). godine. ali je vrlo brzo doživelo zlu sudbinu. oko koga je kasnije podignuta veća fortifikacija (Korać 1996: 105−107). ponegde u kombinaciji sa tzv. godine. kovan 289/290.60 m. kvadriburgijum je u prvoj polovini 4. odnosno za 4. a zatim je na rečnoj terasi visokoj 12 m Kanic uočio tvrđavu dimenzija 52 x 60 m (Каниц 1985: 481). Odlikuje se isturenim ugaonim kulama kružnog oblika.8 m.50 do 1. godine pristupilo se zaštitnim iskopavanjima. Sl. veka porušen. čije spoljašnje dimenzije iznose 55. Zbog izgradnje hidroelektrane Đerdap II i porasta nivoa Dunava.40 m. koja ukazuje na postojanje šetne staze. Na tom delu je zabeležena i najveća širina bedema (3 m). mada se najverovatnije nalazila na bedemu okrenutom ka obali Dunava. Konsolidaciju Romejskog carstva u 6. Bedemi. Spoljašnje dimenzije manjeg utvrđenja (kvadriburgijuma) iznose 19. ali i stepeništa.

otkriveno i svetilište Jupitera Dolihena (Vučković-Todorović 1962: 208−210). godine. a tračko poreklo njenog imena pokazuje da je ovo mesto bilo naseljeno i u predrimsko doba (Marsigli 1976: 23. nađen u temelju kule (Korać 1996: 105−108). XXXV Dunava na južnoj periferiji Brze Palanke. Nastavak radova usledio je posle gotovo dvadeset godina. fig. П. između ostalog. sa isturenim kružnim ugaonim kulama i malim pravougaonim proširenjem na zapadnom bedemu. kastel A je imao dimenzije 106 x 94 m. Sektor IV je pokrivao kastel III. 39 . Za hronološko opredeljenje najznačajniji su primerci novca Justinijana I i Justina II. Петровић. 1984а: 153). prema Marsigli 1726: Fig. kao i Tabuli Pojtingerijani. 578/579. dok je antički materijal malobrojan i uglavnom se vezuje za 1. Sve to ipak ne pruža dovoljno podataka o vremenu nastanka utvrđenja (Петровић. XXXV). Egeta. smešten na bregu iznad leve obale Crkvenog potoka. On je uočio utvrđenje kvadratne osnove (sl. 1984а: 157−158). VI: Codex Vindobonensis 1976. mada su ga možda i ranije. vek n. Sektor I je obuhvatao ranorimsku nekropolu i obalu Sl. obilazeći srpski deo Podunavlja. kao i puta koji je od njega vodio ka kastelu A (Каниц 1985: 454−455). godine. Iako je Justinijanovom graditeljskom delatnošću dunavski limes znatno ojačan. 21). 1980. dok je sektoru III pripadao kastel II. na bregu iznad mezulane. godine sprovedena su i obimna arheološka istraživanja. osvojili Sloveni (Menandar Еxcerpta de legationibus. a sektor V kasnoantičku nekropolu na desnoj obali Crkvenog potoka (Петровић. kao i sa utvrđenjem iznad ušća Slatinske reke na istoku. Popović. 1975: 452). oko današnje crkve je registrovao i tragove naselja gotovo kružne osnove. koje najverovatnije predstavlja kapiju. Gotovo dva veka kasnije.e. 1984а: 155). П. a pre svega Justinijanov folis kovan u Solunu 548. a radi njihovog lakšeg izvođenja prostor je podeljen na pet sektora (sl. zaštitna iskopavanja koja su 1962. U okviru izgradnje hidroelektrane Đerdap II. nalaze se ostaci antičke Egete. Kastel II. 19. Njegov položaj bio je izuzetan jer je sa vrha ovog dominantnog brega postojala vizuelna komunikacija sa Grabovicom na severu. dimenzija 84 x 33 m (sl. godine (Korać 1996: 109). Kanic je na ovom mestu video ostatke tri utvrde i naselja. dok je kastel C već tada bio prilično oštećen. veka. 1984а: 153). kastel B 54 x 26 m. godine. П. F. Ostatke ovog značajnog grada na obali Dunava prvi je zabeležio Marsilji. BRZA PALANKA (EGETA ) Na prostoru Brze Palanke. a na uzvišenju iznad naselja smešteno je utvrđenje (Vučković-Todorović 1962: 208−210). što potvrđuje najmlađi otkriveni primerak novca. kao i ka Trajanovom mostu na severu (Петровић. 20). severno od kastela II. Utvrđenje je bilo pravougaone osnove. po kome je 21 milju udaljena od Talijate. 19). Najveći deo keramike otkrivene u zoni temelja severoistočne kule potiče iz praistorijskog perioda. 209−210: ВИИНЈ I 2007: 90−92. na kojoj ta razdaljina iznosi 20 milja (Тabula Peutingeriana seg. koji omogućava datovanje utvrde u sredinu ili drugu polovinu 6. godine sproveli Arheološki institut iz Beograda i Muzej Krajine iz Negotina dala su neočekivano bogate rezultate pošto je. Iako kratkotrajna. Osim njih. što približno odgovara današnjem rastojanju između Donjeg Milanovca i Brze Palanke. Egeta se kao značajan grad pominje veoma rano. utvrđenje ipak nije izdržalo sve žešće napade varvara. Njena lokacija sigurno je ustanovljena zahvaljujući Antoninovom itinerariju. na levoj obali Crkvenog potoka. sa zapadnom kulom i delom antičkog puta popločanog kamenom. kovan 576/577. u blizini crkve. V. П. Zbog položaja na raskrsnici puteva. Максимовић 1964: 267−268. čiji je prečnik iznosio 170 m. okružen je sa tri strane strmim padinama i prilaz je bio moguć samo sa zapadne strane. kod današnje crkve.U unutrašnjosti utvrđenja otkriveni su pokretni nalazi iz ranovizantijskog perioda. Prema njegovim podacima. Konačno su ga i osvojili oko 584/585. Sektor II je činilo civilno naselje na obali Dunava. koji je u pravcu zapada vodio ka Talijati.

20. 142 (razmera 1:500) 40 .141 (razmera 1:2000) Sl. prema Petrović. 21. prema Petrović. 1984: sl. P.Sl. Egeta. P. Egeta. 1984a: sl.

koja su nosila kulu. 1984а: 158−159). na potesu zvanom Dunav. iz perioda od 1. Prvu predstavlja naselje na obali Dunava.1 km ka jugu. Sledeća faza opredeljena je u 4. udaljena oko 1. vek. Drugi kastel. sa pet redova opeke (Петровић. Prema njegovim podacima.40 m. dok je pored kastela. Isturena kružna kula u severnom uglu utvrđenja delimično je istražena. (sl.40 m.40 x 1. Mestimično oštećen bedem. 3. Na osnovu toga je zaključeno da se radi o utvrđenju trougaone osnove. prema Jovanović. zatim deo srednjovekovne nekropole. Na različitim lokacijama konstatovano je nekoliko faza života (sl. В. 22/2). Janković. 1986: 378. dok su bedemi debeli 1. П. u ranom srednjem veku nastalo naselje (sl. a zatim pod oštrim uglom skreće na istok. na mestu nekadašnje nekropole podignut paleovizantijski kastel (sl. bio je kvadratne osnove. 280 m uzvodno od ušća Slatinske reke. Zaštitna arheološka istraživanja sprovedena su 1980−1982. vek. Florijana (276).e. kao i istovremena obližnja nekropola. U okviru civilnog naselja u blizini kastela konstatovana je i srednjovekovna keramika. 22/5). veka p. Potom je u 6. Prilikom arheoloških iskopavanja praćen je deo bedema u pravcu sever− jug. na kome je nađen novac Valerijana (253−260).60 m. 22). П. U njemu su otkrivena četiri stuba dimenzija 1. zahvaljujući kojima je opredeljen u 6. Konstatovano je da se bedem dalje ka jugu pruža u dužini od oko 70 m. o čemu svedoče nalazi novca Konstancija II (337−361) i Valentinijana II (375−392). koje su iznosile 55 x 55 m (Kanitz 1892: 53−54). Utvrđenje je podignuto u drugoj polovini 4. Osvojeno je krajem 4. godine. veku je obnovljeno.Severno od kastela II istražen je kastel III. čija osnova nije zabeležena na Kanicovom planu iako se nalazi između kastela B i C. ili početkom 5.e.40 m. ka Dunavu. veka. građen je tehnikom opus mixtum. mada nije isključeno ni postojanje starije faze. nalazio se kastel dimenzija 30 x 30 m. Tacita (275−276) i Dioklecijana. Ušće Slatinske reke. kao i kvadriburgijum na brdu Čolak. Kvadriburgijum ima dimenzije 19 x 18. veka n. Korać. Pošto su iskopavanja bila vremenski i finansijski ograničena. 1984а: 156−157). kada je u neposrednoj blizini starog niklo novo naselje (sl. UŠĆE SLATINSKE REKE Sl. a delom je potvrđena konfiguracijom tla.n. iznad leve obale Slatinske reke (sl. na malom jezičastom platou iznad leve obale Slatinske reke. U naselju su istražene samo dve poluukopane kuće sa pećima i podom od zapečene zemlje. veka. ustanovljen je samo prema konfiguraciji tla. 22. 380−381). a u 6. neposredno iznad puta koji spaja Brzu Palanku (Egeta) i Prahovo (Aquae). za koje se najbliža analogija sreće na Bosmanu (Кондић. kao i oblik utvrđenja. 1 (razmera 1:1000) Na ušću Slatinske reke u Dunav Kanic je zabeležio dve utvrde. do 1. 41 . U kastelu III prikupljena je manja količina pokretnih nalaza. ali nešto većih dimenzija. 22/7). 22/1. dalji pravac pružanja bedema. kao i dve kružne peći iz turskog perioda (Петровић. 1984b: 137−138). 6) (Jovanović. Korać. širok 3. dugačak 8 m. u okviru projekta izgradnje hidroelektrane Đerdap II. 22/4). veku. Janković 1986: fig.

dok je unutrašnji iznosio 4 m. Bedemi su bili široki između 2.Sl.8 m. Na južnoj strani utvrđenja otkriveni su pilastri od opeke. Justina I. zatim iz 9. Janković. i 10. na zapadnoj i istočnoj kuli uočava se i tehnika opus incertum (Јовановић. Unutrašnje dimenzije ranovizantijskog utvrđenja iznose 56. o čemu svedoči i ostava sa 22 folisa i polufolisa.75 m. i 8. i početkom 7. 1984a: 31−35. Varvari su ga verovatno osvojili krajem osme decenije 6. 183 (razmera 1:500) dok je tokom čišćenja zida kuće otkriven novac Aurelijana (270−275) (Jovanović. utvrđenje je pouzdano opredeljeno u 6. Janković. Prema dosadašnjim rezultatima iskopavanja. što pokazuje intervencija na jugoistočnoj kuli. radi se o slojevima iz 7. prema Jovanović.2 x 43. veka. u dužini od 9 m. Korać. kao i o poznijim ukopima iz 17. A. Iako tehnika opus mixtum dominira. što potvrđuje pomenuto datovanje u vreme kada je na centralnom Balkanu postojala opasnost od napada Slovena (Maksimović 1964: 263. 23. Korać 1996: 109) Oko ušća Slatinske reke život nije potpuno zamro posle sloma ranovizantijskog limesa krajem 6. pohranjena u keramički lonac. Relativno brzo niklo je naselje površine 600 x 250 m. A. koji najverovatnije pripadaju ulazu etažnog tipa. veka. sa spoljašnjim prečnikom 7 do 8 m. Najmlađi primerak kovan je 575/576.20 i 2. veka. 42 . veka. Novcem Anastazija I. godine u Solunu. Кораћ 1984: 191. Кораћ 1984: 191. Korać. Jovanović. Justinijana I i Justina II. veka (Jovanović. Kružne kule su bile sličnih dimenzija. 476). 23). Osim kružnih ugaonih kula sa levkastim ulazom. utvrđenje može da se poveže sa Justinijanovom obnovom. Jovanović. Janković. V. sl. Korać. na severnom bedemu nalazila se isturena pravougaona kula (sl. i 18. kao i izgradnja kvadratne kule na severnom bedemu. najverovatnije za vreme Mavrikija. koji je bio deo stepenišne konstrukcije kakva se javlja i na istočnom bedemu. Kastel je ubrzo obnovljen. 1986: 380−381). 1986: 381−384). 1975: 467. Korać 1984. vek. položaju i tehnici gradnje (opus mitum).2 m. na mestu gde su zidine bile oštećene (Јовановић. a na unutrašnjoj strani severnog bedema. a spoljašnje 61 x 48. Sudeći prema obliku. od koga je do sada istraženo oko 3500 m².8 m. konstatovan je ispust širok 1. Popović. Ušće Slatinske reke. 1986: 384−387).

veka (Prodanović. Ovaj prostor prvi put je istraživan 1964. 1 (razmera 1:500) 43 . na uzvišenom platou sa desne strane puta Negotin−Kladovo. prema Tomović 1986: fig. Na osnovu dobijenih rezultata kastel je opredeljen u 3. Pošto su istraživanja bila manjeg obima. na lokalitetu Blato udaljenom oko 300 m od Dunava. 24). Tada su sprovedena samo manja iskopavanja kako bi se odredio gabarit utvrđenja. pored koga su se nalazila dva skeletna groba. 24. godine. dok je pravac pružanja ostalih delova Sl.MIHAJLOVAC−BLATO Približno 3. i 4. konstatovano je kasnoantičko nalazište smešteno u centru potkovičaste doline koja se spušta ka reci.32 m. vek.45 m. kao i delovi severnog i južnog bedema. 1981. Konstatovano je da jezgro kasnoantičke fortifikacije čini kvadriburgijum dimenzija 19. kojima je obuhvaćena površina od 193 m² (Tomović 1984: 401−402).70 m (sl. a u središnjem delu utvrde građevina dimenzija 17. unutar koga se nalazila kula osmatračnica postavljena na četiri stuba dimenzija oko 1. Mihajlovac. Zotović 1964: 55−57). Na sredini istočnog bedema otkriven je deo stepeništa. Samo je jugoistočni ugao potpuno istražen.70 x 1.5 km severozapadno od današnjeg Mihajlovca.32 x 19.90 x 19. godine preduzeta su nova iskopavanja. mada ima nalaza i iz 6. kada je usecanjem trase puta Negotin−Kladovo uništen zapadni bedem.

. što pokazuje veoma tanak i nepotpuno istražen kulturni sloj.63 m (Cermanović-Kuzmanović. 25). Dosadašnji rezultati iskopavanja pokazuju da je u 1. Imalo je kvadratnu osnovu. Pošto je ovo mesto korišćeno od neolita do kraja 6. kapija je zazidana (Tomović 1984: 403−404. a u njemu se nalazila kula (sl. veku deo utvrđenja porušen. koje je dva puta rušeno i obnavljano. Prvi ga je uočio Kanic. mada ovi fragmenti možda da ukazuju i na prisustvo federata. veka manje utvrđenje. na šta upućuje moćan sloj crvene i mrke zapečene zemlje. i početkom 4. odnosno 22.50−2. veku.60 m (Tomović 1984: 404). na mestu gde se uliva u Dunav. Kao i kod manjeg utvrđenja. Utvrđenje je bilo okruženo rovovima širokim 3. 13 Bogatstvom nalaza najviše se isticao sloj žutobrdske kulture. Iako je samo istočni bedem očuvan celom dužinom. u 6. Tomović 1987: 94). Tom prilikom ukopano je šest pitosa otkrivenih in situ. jer je unutar većeg utvrđenja konstatovano osam grobova iz perioda 10−12. veka n. ali kao nekropola. dimenzija 18. podignuto u 4.75 m.5 km istočno od Mihajlovca. i to samo delimično na prostoru prethodne. a potom i zazidana. Unutrašnje utvrđenje je. od severozapadnog ugla udaljen 8. još jednom. Obnovljena je. Utvrđenje je potom okruženo većim zidinama. veka (Tomović 1984: 402−404). koja su nastavljena i naredne godine. Kastel je vrlo brzo postao meta neprijatelja. koji su od spoljašnjeg lica bedema bili udaljeni 15. o čemu najbolje svedoče primerci novca Valensa (364−378) i Valentinijana I (364−375). široka 1.50 m. Pored kapije u severozapadnom uglu utvrđenja naknadno je postavljeno stepenište.e.ustanovljen na osnovu negativa. Zbog neposredne ratne opasnosti ili prilikom obnove. veku podignuta velika fortifikacija od kamena. Septembra 1981. veka sagrađena je nova tvrđava. poslednji put u 6. na putu ka Negotinu. pošto nalazi amfora sa češljastim ornamentom. koji je registrovao kasnoantičko utvrđenje i rimsku fortifikaciju udaljenu oko 100 m (Каниц 1985: 459).13 U 1. i 12. Kada je u 4. MORA VAGEI Antičko utvrđenje na lokalitetu Mora Vagei (Stara vodenica) nalazi se 2. severna i južna). veka. U poslednjim decenijama 3. odmah po dolasku Rimljana. Sloj gorenja omogućava pretpostavku da su ga varvari osvojili samo privremeno. na obalama Kameničkog potoka podignuto je veće. Najpre su ga zaposela germanska plemena.4−0. debeo 0. kao i kapija na sredini zapadnog bedema. Na taj način je na istočnom bedemu otkriven i ulaz u kvadriburgijum.30 m. veku (Cermanović-Kuzmanović. kako se čini. Bedemi su bili izgrađeni od lomljenog kamena i oblutaka povezanih malterom. Napuštena je posle konačnog sloma limesa. podignuta na stubovima u obliku slova L. lonaca i drugog materijala tipičnog za 6. Znatno kasnije ovaj prostor je ponovo bio korišćen. ispod koje je bio podrum. kada je uz zapadni bedem kvadriburgijuma formirana nekropola (Cermanović-Kuzmanović.80 m. koji su ga u kratkom vremenskom razmaku dva puta osvojili i spalili. na sredini istočnog bedema nalazila se kapija široka 2. ili početkom 5. Ovaj prostor opet je korišćen tek u 11. veku. 44 . U sredini utvrđenja nalazila se kula dimenzija 6 x 6 m. Stanković 1986: 454−455). i to na prostoru oba utvrđenja.30 m. Zanimljivo je da su u podrumu nađeni mnogobrojni predmeti koji ukazuju na poljoprivrednu delatnost. tačnije na njegovom severoistočnom uglu. a najverovatnije je ponovo uništena prilikom prodora Huna. Posle uspostavljanja romejske vlasti utvrda je obnovljena. veka. o čemu svedoči gotska keramika nađena iznad sloja rušenja. veku na sterilnom zemljištu. od koga su očuvana tri stepenika. a krajem 3. sprovedena su zaštitna iskopavanja. međutim. koji najverovatnije potiču iz horizonta 6. Analizom pokretnog materijala izdvojena su tri horizonta naseljavanja. teren je nivelisan. sa leve strane Kameničkog potoka. Kasnoantičko utvrđenje tipa burgus delimično je podignuto na osnovi rimskog utvrđenja iz 1. veka. vek pokazuju da su utvrđenje ponovno zaposeli Romeji. širine 2. Najverovatnije je stradalo u velikom požaru krajem 4. Stanković 1986: 453−454). koja je najpre prepravljana. odlikuje ga bogata stratigrafija.50 x 18. iako to ne potvrđuju očuvani delovi arhitekture. od kojih su konstatovane tri (istočna. Posle sloma dunavskog limesa utvrđenje je napušteno. veku. Otkriveni su bedemi široki 2 m. zbog početka izgradnje hidroelektrane Đerdap II. može se sigurno zaključiti da je površina većeg utvrđenja iznosila 36 x 36 m. godine.8 m. ili početkom 4. Stanković 1986: 455).

25. dimenzija 1. nalazi se kasnoantičko utvrđenje. Станковић 1984: 217). prema Cermanović-Kuzmanović.6 x 19. Mora Vagei. Stanković 1984: sl. U njemu se nalaze četiri pilastra pravougaone osnove. 1 (razmera 1:500) BORĐEJ Na desetom kilometru puta od Negotina ka Kladovu. prema Cermanović-Kuzmanović. Supstrukcija u donjim zonama starije utvrde sastoji se od dva reda opeka.Sl. kao i jugoistočni ugao i severni bedem unutrašnjeg utvrđenja. koja su nosila kulu osmatračnicu. sa dva središnja kvadrata u kojima su konstatovana dva stupca unutrašnjeg utvrđenja (ЦермановићКузмановић.80 x 2 m. Borđej. godine istraženo je sa tri sonde orijentisane u pravcu severozapad−jugoistok. Dimenzije unutrašnjeg utvrđenja su 19. Stanković 1986: fig. Širina bedema iznosila je 1.80 m. pa od pet redova opeka i. od naizmeničnih slojeva sitni- Sl.6 m. 208 (razmera 1:500) 45 . 26). Oko njega naknadno je nikla veća fortifikacija bez kula. Novi bedemi bili su široki 0. postavljena je kvadratna mreža dimenzija 4 x 4 m. Tokom 1980. Pošto je otkriven deo južnog bedema spoljašnjeg. 26.70 (sl. zatim od reda tesanika. koja je zauzimala površinu od 36 x 36 m. konačno. na dominantnom brežuljku sa njegove leve strane.

Pokretni materijal zastupljen je prvenstveno keramikom. koje su se nalazile 16. od kojih su neke imale pečate: D(acia) R(i)P(ensis). utvrda je kontrolisala prelaz preko Dunava jer se u blizini nalazi Veliko ostrvo. do 6. 46 . konstatovani su ostaci još jednog. Budući da je grad u antičkom periodu imao značajnu vojnu i trgovačku ulogu. odnosno dve arhitektonske faze. DRP i AQUIS (Цермановић-Кузмановић. unutrašnje utvrđenje. AQUIS CO I. U neke zidove umetane su spolije iz perioda od 4. 27). spoljašnjeg bedema. uočio deo bedema dugačak 47 m. DIERNA. utvrđenje i nekropola. Skromna iskopavanja duž zidina utvrđenja pokazuju da su lica bedema građena od tesanika veličine 1. Izdvaja se i koštani češalj karakterističan za germansku popula- ciju. godine (Popović. kao i očuvanih itinerarija. a iznad njega nekoliko redova opeka. i 6. Tomović 1987: 96). nađeni na prostoru od samo 25 m². Kao i u Donjim Butorkama i Mihajlovcu.90 m i maksimalne očuvane visine od 3. U unutrašnjosti utvrđenja konstatovani su ostaci apside sa dve podnice. dok je jezgro punjeno trpancem. 1981: 43−45). sa dužom stranom okrenutom ka Dunavu. Nađene su mnogobrojne opeke različitih dimenzija. kao i fragmentovana krstasta fibula. veka podignuto je manje utvrđenje. CO (hors) I. koja je često gleđosana. odnosno postdioklecijanovski period obuhvata manje. Valentinijana I i Justinijana I utvrđenje je datovano u period između 4. do 4.jeg i krupnijeg kamena. AKVE (AQUAE) Ostatke kasnoantičkog grada u današnjem Prahovu konstatovao je najpre F. on je na jugozapadnoj ivici sela. obnovljeno je i opasano dužim zidinama u 6. O tome svedoči velika ostava novca sa 579 folisa i 20 polufolisa kovanih u vreme Anastazija I.75 m.25 x 0. Obilazeći Podunavlje. Osim toga. Ђ. Ustanovljeno je da je bila dugačka 840 m. pri čemu su uočene dve faze. otkrivena je rimska nekropola biritualnog karaktera. koji su u nemirnom razdoblju 4−5. koji ga je nazvao Deč (Милићевић 1876: 954−955).75 x 1. delimično pritesanog kamena sa malterom. kao i tragovi rova kojim je tvrđava bila opasana. V. koje svedoče o kasnijim prepravkama. Posle rušilačkih pohoda varvara u 5. sa leve strane puta Negotin−Prahovo. Станковић 1984: 217. a široka 485 m u središnjem i 135 m u istočnom delu (sl. Justina I i Justinijana I. veka.25 m. AQIS. a potom i rimski horizont. na kojoj su dugo sahranjivani stanovnici Akva (VučkovićTodorović 1961: 138−139). lokalitet je identifikovan kao antičke Akve. O moćnom utvrđenju sa kvadratnom osnovom i dvostrukim bedemima na prostoru Prahova govori i M. Manji tesanici slagani su tako da formiraju nizove kvadrata dimenzija 1. Veliki značaj Akve su stekle zbog položaja na raskršću puteva koji su vodili duž Dunava i Timoka. širok 1. veka. Milićević. Станковић 1984: 217−218). Novcem Valensa. Najmlađe tragove naseljavanja čine ulomci slovenske keramike. veka. Raspoloživi podaci omogućavaju zaključak da su veoma rano nastali rimsko naselje. veku. Pošto se ostaci antičkih Akva nalaze ispod današnjeg Prahova. Stariji. Јанковић. Kanic. veka najverovatnije podelili zlu sudbinu ostalih utvrđenja na desnoj obali Dunava. Posle ponovnog uspostavljanja romejske vlasti za vreme Justinijana I. utvrda je obnovljena. Osim glavnog. veku (ЦермановићКузмановић. kao i na manje značajnoj komunikaciji ka Porečkoj reci. po svoj prilici zakopana ubrzo posle 537/538. početkom 4. dok spoljašnje utvrđenje pripada Justinijanovom dobu. odnosno 18 milja nizvodno od Egete (Mirković 1968: 85). sa spoljašnje strane istočnog bedema. kao i DRP. pretpostavlja se da je na obali Dunava postojalo i utvrđeno pristanište (Vučković-Todorović 1961: 138. sondažnim istraživanjima uočena je osnova utvrđenja u vidu nepravilnog pravougaonika.50 m (Каниц 1985: 474). U neposrednoj blizini. Iznad temelja spoljašnjeg utvrđenja konstatovan je moćan sloj nepravilnog. Na osnovu rimskih pisanih izvora od 2. 1984: 58). ispod kojih se javlja ranovizantijski.

prema Janković. 16 (razmera 1:4000) 47 . Đ.Sl. 27. 1981: sl. Akve.

na potesu Karamizar nalazi se manje utvrđenje približnih dimenzija 60 x 60 m. elemenata vojne arhitekture (kružna kula) i tehnike gradnje (opus mixtum). prema Janković. opeke i maltera. Marsilji ga pominje pod imenom Deč. Radujevac–Karamizar. XV. veka (Јанковић. sa isturenim kružnim kulama na uglovima. 1991: 146−147). fortifikacija je opredeljena u period 4−6. koji se završava kružnom kulom (Marsigli 1726: 23.5 km udaljeno od ušća Timoka. nalazi se utvrđenje koje arheološki nije istraživano. Kanitz 1892: 58). Na osnovu manjeg broja pokretnih nalaza.RADUJEVAC–KARAMIZAR Između Prahova i ušća Timoka. 48 . Đ. 28). On govori i o bedemu dugačkom 120 m. a Kanic navodi da je oko 2. 1981: sl.5 km uzvodno od Radujevca. neposredno iznad njegovog ušća u Dunav. rekognosciranjem terena 1991. oko 0. Iako ovi podaci svedoče o postojanju fortifikacije na ušću Timoka. 17 (razmera 1:500) UŠĆE TIMOKA Na levoj obali Timoka. koje je prvi primetio i opisao Kanic (Kanitz 1892: 56. godine konstatovana je utvrda kvadratne osnove. Sondažnim iskopavanjima 1960. Bedemi su nejednake širine i u donjim zonama građeni su od kamena. 28. Јанковић. godine ostaci arhitekture i tragovi materijalne kulture nisu konstatovani (Бошковић. a u gornjim kombinacijom kamena. Sl. fig. Ђ. 1981: 45). od kojih je jedna istražena (sl. Kondić 1965: 88). dimenzija 50 x 50 m.

POKRETNI NALAZI
Arheološkim istraživanjima na desnoj obali Dunava, na potesu između ušća Porečke reke i ušća Timoka, osim ostataka vojne, stambene i crkvene arhitekture sakupljeni su i pokretni nalazi koji, nažalost, u većini slučajeva ne potiču iz stratigrafski jasno određenih celina. Osim toga, uglavnom nisu kataloški obrađeni, niti su uključeni u relativno skromna saznanja o materijalnoj kulturi iz ranovizantijskog perioda na ovom delu dunavskog limesa. S obzirom da je prošlo dosta vremena od njihovog otkrića, neki nalazi su zbog oštećenosti i neadekvatnih uslova čuvanja nepovratno uništeni i izgubljeni. Ni terenska dokumentacija, koja čini osnovni izvor informacija, u većini slučajeva ne pruža neophodne podatke o uslovima nalaza, a ponekad potpuno nedostaju opisi i ilustracije predmeta.14 Usled spleta nesrećnih okolnosti raspolažemo samo delom izvorno sakupljene arheološke građe, pa je neophodna kombinacija nekoliko metodoloških pristupa za njenu katalogizaciju. Jedan od njih je opis materijala iz prve ruke, pri čemu su izdvojeni i nacrtani reprezenti određenih tipova nalaza,15 a ilustrativni prilozi dobili su brojčane oznake istovetne kataloškim brojevima. U rad su uključeni u međuvremenu izgubljeni predmeti koji su na osnovu crteža sa C−kartona opredeljeni u ranovizantijski period zahvaljujući analogijama, kao i pojedini objavljeni, takođe izgubljeni nalazi. Kod nekih predmeta sa lokaliteta Ljubičevac i Ušće Slatinske reke primorani smo da se oslonimo gotovo isključivo na podatke iz neobjavljene magistarske teze M. Koraća (Кораћ 1980), a pošto za pojedine nisu navedeni tačni podaci o mestu pronalaska, ponudili smo oba lokaliteta. U katalogu su predmeti iz ranovizantijskog horizonta u đerdapskim utvrđenjima prema nameni razvrstani u nekoliko grupa. U posebne grupe, po opšte prihvaćenim podelama, izdvojene su posude od stakla, delovi odeće i nakit, crkveni mobilijar, predmeti od kosti, oprema za merenje i tegovi, građevinska oprema, alat i pribor, oružje, konjska oprema, predmeti neodređene namene, oprema za osvetljavanje i novac. Pri tome, neki predmeti od kosti su prema funkciji svrstani u delove odeće ili u alat i pribor.

POSUDE OD STAKLA
Rimska tradicija u proizvodnji stakla negovana je u mnogobrojnim radionicama i tokom ranovizantijskog perioda. Ipak, stalni sukobi između Carstva i varvarskih plemena, koji su obeležili kraj 4. i prvu polovinu 5. veka, doveli su do opšteg osiromašenja stanovništva, koje se ogledalo i u izradi staklenih posuda, mahom jednostavnog oblika (Plesničar-Gec 1975: 51). Iako tipološki pojednostavljena i sve više vezana za lokalne radionice, produkcija stakla se odvijala u znatnom obimu. Najčešće su izrađivani predmeti za svakodnevni život, kao što su posude za konzumiranje pića, svetiljke i prozorska okna (Yelda Olcay 2001: 86). Iz utvrđenja u Đerdapu potiče znatan broj staklenih posuda karakterističnih za ranovizantijski period, poput pehara na stopi (kat. br. 1−39) ili boca sa konkavnim dnom (kat. br. 40), koje se javljaju još od 4. veka (Isings 1957: 139, 162). Česti su i balsamarijumi sa ravnim dnom (kat. br. 41−44), kao i staklene svetiljke sa levkasto oblikovanim donjim delom (kat. br. 335−352).

PEHARI NA STOPI
Najbrojniju vrstu čine pehari na stopi, koji su na teritoriji Romejskog carstva izrađivani od 4. do 8. veka (Shepherd 1999: 373). Nađeni su isključivo njihovi fragmenti, i to svega nekoliko delova oboda, dok su stope znatno češće. Obodi su žućkaste i žućkastozelenkaste boje, a prema njihovom obliku pehari su razvrstani u dva tipa. Prvi tip čine primerci sa ravnim i neprofilisanim obodom, kakvi su nađeni u Pontesu (kat. br. 1) i Dijani (kat. br. 2). Analogije za njih poznate su iz Caričinog grada, gde su datovane u 6. i početak 7. veka.16 Drugi tip su pehari sa prstenastim i zadebljanim obodom, takođe iz Pontesa (kat. br. 3) i Dijane (kat. br. 4), ali i iz Mihajlovca (kat. br. 5). Slični primerci iz jugozapadne Srbije, sa lokaliteta Zlatni kamen, protumačeni su kao lampe, odnosno kandila (Иванишевић
14 Nedostatak osnovnih podataka o nalazima sa pojedinih lokaliteta ponekad je posledica i gubitka terenske dokumentacije. 15 Predmete je nacrtao Aleksandar Kapuran 16 Neobjavljeno, inv. br. 4/75; С−42/81; С−19/82.

49

K ATALOG

1990: 13, sl. 4.), kao i nalazi iz Caričinog grada, datovani u 6. i početak 7. veka (Bavant 1990: 211, cat. nº 113, pl. XXXII/113). Kako su obodi sa Đerdapa veoma fragmentovani, nije isključeno da i oni pripadaju kandilima-lampama. Stope pehara se odlikuju raznovrsnim oblikom, kao i različitim dimenzijama, sa prečnikom od 3,5 do 4,7 cm. Izrađene su od providnog stakla zelene, bele, žute ili plave boje. Prema obliku stope izdvojeno je više tipova i varijanti pehara. U prvi tip spadaju tri pehara sa kupastom stopom, ukrašenom radijalno raspoređenim urezima, nađena u Pontesu (kat. br. 6−8). Analogije su poznate iz ranovizantijskih slojeva u Salamini na Kipru (Chavane 1975: pl. 63/160) i Nikopolisu (Sheperd 1999: 339−340, cat. no. 274, 293, fig. 11.12). Drugom tipu pripadaju pehari sa stopom čije bočne strane i baza formiraju tup ugao (kat. br. 9−14). Javlja se u dve varijante. Kod prve varijante, poznate iz Dijane (kat. br. 9) i Pontesa (kat. br. 10), bočne ivice stope lome se pri prelasku u nogu. U drugoj varijanti, reprezentovanoj nalazima iz Dijane (kat. br. 11), Pontesa (kat. br. 12−13) i Milutinovca (kat. br. 14), stopa direktno prerasta u nogu. Primerci slični prvoj varijanti sreću se u Caričinom gradu,17 kao i na lokalitetima Čečan i Gornji Streoc na Kosovu (Ivanišević, Špehar 2006: 143, fig. 4/12). Iz Caričinog grada potiču i pehari na stopi slični drugoj varijanti ovog tipa.18 Analogije za obe varijante opredeljene su u 6. i početak 7. veka. Treći tip pehara na stopi predstavljen je primerkom iz naseobinskog sloja utvrđenja Mora Vagei, koji ima tordiranu nogu (Ružić 1994: 53, kat. br. 1117) (kat. br. 15). Sličan pehar, ali bez tordirane noge, sreće se u ranovizantijskom sloju Caričinog grada (Bavant 1990: 210, cat. nº 93, pl. XXXII/93). Četvrti tip je zastupljen peharima sa reljefno obrađenom kupastom stopom, koja se završava višom i užom (kat. br. 16−18) ili kraćom i širom nogom (kat. br. 19−23). Prvu varijantu ovog tipa predstavljaju nalazi iz Dijane (kat. br. 17) i Pontesa (kat. br. 16, 18), a slični primerci potiču iz Caričinog grada (Bavant 1990: 210, cat. nº 95, pl. XXXII/95). Drugu varijantu takođe čine nalazi iz Dijane (kat. br. 19−20) i Pontesa (kat. br. 21−23), a njihove analogije poznate su iz Caričinog grada19 i Salamine na Kipru (Chavane 1975: pl. 63/166). Poput prethodnih tipova, i ovaj se vezuje za 6. i početak 7. veka. Pehari petog tipa odlikuju se visokom konusnom stopom sa konkavnim stranama (kat. br. 24−33), a javljaju se u dve varijante. Prvu varijantu čine jednostavni primerci, nađeni u Hajdučkoj vodenici (kat. br. 24) i Pontesu (kat. br. 25−29), a njihove paralele sreću se u ranovizantijskim slojevima Caričinog grada (Bavant 1990: 210, cat. nº 97, pl. XXXII/97), Feliks Romulijane (Јанковић, Ђ. 1983: 103, sl. 77/4), Nikopolisa (Sheperd 1999: 339, cat. no. 279, fig. 11.12) i Salamine (Chavane 1975: pl. 18/157), dok sa lokaliteta Invilino Ibligo u Italiji potiče sličan nalaz (Bierbrauer 1987: typ 1b, T. 139/32). Drugu varijantu predstavljaju pehari sa debljim, reljefno obrađenim stranama stope, koji potiču iz Hajdučke vodenice (kat. br. 30), Pontesa (kat. br. 31−32) i Egete (kat. br. 33), a njihove analogije poznate su iz Caričinog grada, i to iz sloja 6. i početka 7. veka.20 U šesti tip svrstan je pehar na stopi malog prečnika, otkriven prilikom istraživanja Dijane (kat. br. 34). Stopa je konveksno oblikovana i niska, a njene strane znatno su deblje nego kod prethodnih tipova. Identični primerci poznati su iz ranovizantijskih slojeva Caričinog grada21 i Čezave (Васић 1984: sl. 20/14). Sedmi tip čine pehari na niskoj stopi čije su strane gotovo pravolinijske, kao što je slučaj kod primeraka iz Pontesa (kat. br. 35−38) i Milutinovca (kat. br. 39). Slični nalazi sreću se u Italiji, na lokalitetu Invilino Ibligo, mada su njihovi zidovi nešto deblji (Bierbrauer 1987: typ 1с, T. 141/17), kao i u Caričinom gradu.22
2. Isto kao kat. br. 1. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 2,4 cm, prečnik 6,6 cm. Dijana, 1981, sonda 32/82, zapadna kapija, unutar bedema, ispod osnove III, C−564. Smeštaj: Karataš, depo.

1. Pehar na stopi od providnog žućkastog stakla, od koga su očuvani samo neprofilisan, ravno izveden obod i deo vrata. Fragmentovan. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 1,5 cm, prečnik 4 cm. Pontes, 1984, kv. M/13, sloj BC, C−16 (T. I/1). Smeštaj: Karataš, depo.
17 Neobjavljeno, С−25/89; С−26/89. 20 Neobjavljeno, С−41/84.

18 Neobjavljeno, С−24/88; С−31/00. 21 Neobjavljeno, С−95/84.

19 Neobjavljeno, inv. br. 36/65. 22 Neobjavljeno, С−107/97.

50

3. Pehar na stopi sa prstenasto zadebljanim obodom, načinjen od providnog žućkastog stakla. Fragmentovan. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 5 cm, prečnik 8 cm. Mihajlovac–Blato, 1981, kv. G/IV, o.s. II (T. I/3). Smeštaj: Karataš, depo. 4. Pehar na stopi sa prstenasto zadebljanim obodom, načinjen od providnog žućkastozelenkastog stakla. Fragmentovan. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 3,9 cm, prečnik 8 cm. Pontes, 1981, kv. F/11, sloj B, C−235 (T. I/4). Smeštaj: Karataš, depo. 5. Isto kao kat. br. 4. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 2,5 cm, očuvana dužina 2,5 cm. Dijana, 1978, sonda 3/78, martirijum – jama, C−39. Smeštaj: Karataš, depo. 6. Pehar na koničnoj stopi, načinjen od providnog bezbojnog stakla. Stopa je ukrašena radijalno raspoređenim urezima. Fragmentovan. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 6 cm, prečnik trbuha 8 cm, prečnik stope 4,8 cm. Pontes, 1986, C−86 (T. I/6). Objavljeno: Ružić 1994: 53, kat. br. 1118, T. XL/10. 7. Isto kao kat. br. 6. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 4,2 cm, prečnik stope 4,5 cm. Pontes. Objavljeno: Ružić 1994: 53, kat. br. 1125. 8. Isto kao kat. br. 6. Fragmenti više posuda zelene i svetloplave boje. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 3,2−5,6 cm, prečnik stope 4,5−5 cm. Pontes. Objavljeno: Ružić 1994: 53, kat. br. 1119−1123, T. XL/11. 9. Pehar od providnog stakla zelene boje, od koga je očuvana kupasto oblikovana stopa. Fragmentovan. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 4,5 cm, prečnik 4 cm. Dijana, 1978, sonda 3/78, martirijum – južni ugao, C−24. Smeštaj: Karataš, depo. 10. Slično kao kat. br. 9, ali od providnog plavičastozelenkastog stakla. Fragmentovan. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 3,7 cm, prečnik 4,7 cm. Pontes, 1985, kv. M/15, sloj C, nivo B, C−384 (T. I/10). Smeštaj: Karataš, depo. 11. Pehar od providnog zelenkastog stakla, od koga je očuvana kupasto oblikovana stopa. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; visina 3,2 cm, prečnik 4,9 cm. Dijana, 1980, sonda 19/80, C−353. Smeštaj: Karataš, depo.

12. Slično kao kat. br. 11, ali od providnog plavog stakla. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 2,2 cm, prečnik 3,6 cm. Pontes, 1979, kv. J/4, sloj I, C−94 (T. I/12). Smeštaj: Karataš, depo. . 13. Slično kao kat. br. 11, ali od providnog žućkastog stakla. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; visina 2,9 cm, prečnik 3,7 cm. Pontes, 1981, kv. G/12, jama 38`, C−372. Smeštaj: Karataš, depo. 14. Isto kao kat. br. 13. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; visina 2 cm, prečnik 4,3 cm. Milutinovac, 1981−1982. Smeštaj: Karataš, depo. Objavljeno: Milošević, Jeremić 1984: fig. 14/j. 15. Pehar od providnog svetloplavog stakla, od koga je očuvana kupasto oblikovana stopa sa tordiranom nogom. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 2,6 cm, prečnik 4,5 cm. Mora Vagei (T. I/15). Objavljeno: Ružić 1994: 53, kat. br. 1117, T. XL/9. 16. Pehar od providnog žutog stakla, od koga je očuvana kupasto oblikovana stopa. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 2 cm, prečnik 4,5 cm. Pontes, 1985, kv. M/13, sloj C, C−614 (T. I/16). Smeštaj: Karataš, depo. 17. Slično kao kat. br. 16, ali od providnog žutozelenog stakla. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 3 cm, prečnik 6 cm. Dijana, 1986, zapadni bedem, C−1487a. Smeštaj: Karataš, depo. 18. Isto kao kat. br. 16. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 1,1 cm, prečnik 4,7 cm. Pontes, 1986, kv. L/13, jama 357`, C−36. Smeštaj: Karataš, depo. 19. Pehar od providnog stakla tamnozelene boje, od koga je očuvana kupasto oblikovana stopa. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 2,5 cm, prečnik 3,5 cm. Dijana, 1995, sonda 74/95, osnova I, C−66. Smeštaj: Karataš, depo. 20. Isto kao kat. br. 19. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 2,9 cm, prečnik 3,8 cm. Dijana, 1995, sonda 75/94, C−159. Smeštaj: Karataš, depo. 21. Slično kao kat. br. 19, ali od providnog žutog stakla. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 2 cm, prečnik 4 cm. Pontes, 1979, kv. K/4, sloj II, C−120 (T. I/21). Smeštaj: Karataš, depo.

51

22. Isto kao kat. br. 21. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 1,3 cm, prečnik 3,9 cm. Pontes, 1986, kv. L/13, profil bc, C−14. Smeštaj: Karataš, depo. 23. Isto kao kat. br. 21. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 1,3 cm, prečnik 4 cm. Pontes, 1989, kv. L/13, jama 343`, C−77. Smeštaj: Karataš, depo. 24. Pehar od providnog zelenkastog stakla, od koga je očuvana kupasto oblikovana stopa. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 2,4 cm, prečnik 4 cm. Hajdučka vodenica, 1969 (T. I/24). Smeštaj: Karataš, depo, kesa 52. 25. Isto kao kat. br. 24. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 2,2 cm, prečnik 4,8 cm. Pontes, 1979, kv. J/4, sloj I, C−108. Smeštaj: Karataš, depo. 26. Isto kao kat. br. 24. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; visina 1,4 cm, prečnik 4 cm. Pontes, 1985, kv. M/15, sloj C, C−562. Smeštaj: Karataš, depo. 27. Isto kao kat. br. 24. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 2,5 cm, prečnik 4,3 cm. Pontes, 1986, kv. N/14, jama 370a, C−70. Smeštaj: Karataš, depo. 28. Isto kao kat. br. 24. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 2,2 cm, prečnik 4,2 cm. Pontes, 1986, kv. GH/12, jama 82`, C−176. Smeštaj: Karataš, depo. 29. Isto kao kat. br. 24. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 2 cm, prečnik 4 cm. Pontes, 1986, kv. 13/b, sloj b, C−211. Smeštaj: Karataš, depo. 30. Pehar od providnog zelenkastog stakla, od koga je očuvana kupasto oblikovana stopa. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 1,3 cm, prečnik 4,1 cm. Hajdučka vodenica, 1970, kv. G-9, oko 1,00 m južno od zida crkve, kesa 303 (T. I/30). Smeštaj: Karataš, depo.

31. Isto kao kat. br. 30. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 1,3 cm, prečnik 4,8 cm. Pontes, 1983, kv. GH/13, jama 114`, C−219 (T. I/31). Smeštaj: Karataš, depo. 32. Slično kao kat. br. 30, ali od providnog žutog stakla. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 1 cm, prečnik 4,7 cm. Pontes, 1989, kv. N/15, jama 438`, C−83. Smeštaj: Karataš, depo. 33. Isto kao kat. br. 32. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 1,5 cm, prečnik 4,4 cm. Egeta, 1964, nekropola, slučajni nalaz. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. 34. Pehar od providnog zelenog stakla, od koga je očuvana kupasto oblikovana stopa. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 1,2 cm, prečnik 3,4 cm. Dijana, 1986, sonda 58/86, crvenkastomrka zemlja, sloj III, osnova II, C−1397 (T. I/34). Smeštaj: Karataš, depo. 35. Pehar od providnog stakla zelene boje, od koga je očuvana kupasto oblikovana stopa. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 1,8 cm, prečnik 5 cm. Pontes, 1982, kv. S/19, sloj A, C−290 (T. I/35). Smeštaj: Karataš, depo. 36. Slično kao kat. br. 35, ali od providnog plavog stakla. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 2,9 cm, prečnik 3,7 cm. Pontes, kv. F/16, jama 48`, 1982, C−84. Smeštaj: Karataš, depo. 37. Pehar od providnog zelenog stakla, od koga je očuvana kupasto oblikovana stopa. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 1 cm, prečnik 4,5 cm. Pontes, 1986, kv. M/13, jama 375`, C−78 (T. I/37). Smeštaj: Karataš, depo. 38. Isto kao kat. br. 37. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 4,5 cm, prečnik 5 cm. Pontes, 1982, kv. N/19, sloj A, C−252. Smeštaj: Karataš, depo. 39. Isto kao kat. br. 37. Staklo, tehnika slobodnog duvanja; očuvana visina 0,9 cm, prečnik 3,1 cm. Milutinovac, 1981−1982. Objavljeno: Milošević, Jeremić 1984: fig. 14/k.

52

depo. Osim toga. cat. 157/9). Ipak. Pontes. kao i predmeti od stakla i drugih materijala. bronze ili gvožđa. depo.3 cm.7 cm. a ujedno je i simbol statusnog izdvajanja. 36). 31. C−290 (T. i početak 7. dragi i poludragi kamen. nº 123. Boca sa konkavnim dnom od providnog žućkastog stakla. Isto kao kat. igle za odeću. 1 m od južnog zida crkve. I/41). Isto važi i za nakit koji. fibule. kv. prečnik 1. kao što su kost. očuvana visina 1. tokom istraživanja mnogobrojnih lokaliteta. BALSAMARIJUMI Balsamarijumi sa ravnim dnom. očuvana visina 1. Hajdučka vodenica. nº 110−112. K ATALOG 40. 42. 40). I/40). tehnika slobodnog duvanja. XXXIII/123) i Hios (Balance 1989: fig.7 cm. gde su datovane u 6. 10).BOCA Za staklenu bocu sa konkavnim dnom. 44. Staklo. ispod osnove II. prstenje. jama 414`. vojničke barake. br. pre svega nekropola. koje su još ranije bile preuzete od varvara. Милинковић 2004: 185−186). Balsamarijum sa zaravnjenim dnom. veka. Tokom arheoloških istraživanja đerdapskih utvrđenja na desnoj obali Dunava sakupljena je znatna količina predmeta ove vrste. potiču iz Pontesa (kat.1 cm. vezivati isključivo za jednu populaciju jer su ih zbog procesa akulturacije i trgovačkih veza mogli koristiti i pripadnici drugih naroda. Smeštaj: Karataš. mada su muškaraci koristili i pantalone. DELOVI ODEĆE I NAKIT O izgledu odeće u ranovizantijskom periodu najviše podataka pružaju likovni izvori pošto ostaci tkanina. kv. br. izrađeni od stakla zelenkaste boje. 1988. Sve to pokazuje da su Romeji praktikovali rimski način odevanja. depo. br. pa se izdvajaju kopče za pojas i obuću. XXXII/110−112. 43. K ATALOG 41. M/13. perle i privesci.3 cm. nije deo odeće. strogo uzevši. 41. depo. mada zajedno sa njom čini nošnju. Smeštaj: Karataš. kesa 303. Zavisno od ekonomskog položaja vlasnika. prostorija 2. jama 38`. zatvarače i kopče. Staklo. Isto kao kat. prečnik 4. sloj II. odslikava trenutnu modu i poimanje lepog. Pontes. Posebnu grupu čine delovi torbica. Isto kao kat.7 cm. očuvana visina 3. veka. narukvice. 41. br. Za ovu vrstu posuda analogije su poznate sa lokaliteta Invilino Ibligo (Bierbrauer 1987: T. očuvana visina 4. tehnika slobodnog duvanja. tehnika slobodnog duvanja. G-9. 212. depo. 41−44). pa su i dalje nosili tunike. 1981. kv. 1979. C−373. C−1843. Staklo. 1987. tehnika slobodnog duvanja. 41. od providnog zelenkastog stakla. odnosno u prvu polovinu 7. vune i kože uglavnom nisu očuvani. С−13/98. 1970. prihvatanje stranog načina odevanja ponekad je 23 Neobjavljeno. sakupljeni su delovi odeće od metala i kosti. Staklo. srebra.1 cm. Smeštaj: Karataš. pl. koji su nakitu davali lepši izgled i veću vrednost. koji su grupisani prema funkciji. Hajdučke vodenice (kat. bilo i vid političkog protesta (Phillips 1992: 25. čiji položaj na skeletu pokojnika takođe ukazuje na način odevanja u Istočnom carstvu. br. 50/15d). staklo. sonda 60/87. naušnice. Smeštaj: Karataš. izrađivan je od zlata. tehnika slobodnog duvanja. međutim. koji se mogu razvrstati u okove. C−16 (T. cat. koja je nađena u Pontesu (kat. br. Pojedine delove odeće ne treba. I/3) i iz Caričinog grada23 datovani su u 6.8 cm. G/12. analogije se sreću na nalazištima Gradina na Jelici (Milinković 2002: Abb. a korišćena je i kombinovana tehnika uz primenu različitih materijala. Pontes. Caričin grad (Bavant 1990: 211. a slični primerci sa Gradine na Jelici (Гавриловић 1988: T. 9) i Dijane (kat. 53 . kv. Dijana. K/7. Staklo. očuvana visina 2. prečnik 7 cm. Smeštaj: Karataš. pl. br. Pridržavanjem određenih normi u odevanju izražavana je pripadnost etničkoj ili socijalnoj grupi. prečnik 1.

dužina 4. No. veka (Garam 2001: 109. inv. 1969. K−12. međutim. T. koji na zadnjem kraju nemaju petlju. / KOPČE TIPA SUČIDAVA / Kopče tzv. koristili i pripadnici raznih plemena. potvrdili su njihovo prisustvo i na prostoru koji nije ulazio u sastav Romejskog carstva. T. Smeštaj: Karataš. T. VI. Cat. muz. Isto kao kat. C−967a. 45−47).1 cm. kod koje je petlja na zadnjem delu izvedena savijanjem krajeva. T. uz zapadni deo krivine severoistočnog zida. One su karakterističan ranovizantijski proizvod iz druge polovine 6. 54 . br. br. što pokazuju mnogobrojni nalazi iz tog perioda. livenje. a na gornjoj strani petljasto izvedenog zadnjeg dela urezana je cik-cak linija. dužina 4. dok su pojedini primerci napravljeni od kosti. koji su nosili i muškarci i žene. br. 75/2) i Kelked − Feketekapu B (Kiss 2001: 65−66. Sip. 1994: 236. Kopča sa telom u obliku pravougaone šipke polukružnog preseka. I/1) i na lokalitetu Sarahčane u Istanbulu (Harrison 1986: 265. br. Iako se prvenstveno vezuju za Romeje. Slična kopča. 1/11. tipa Sučidava načinjene su od bronze. 46. koje pripadaju tzv. sonda 1. T. Varsik 1992: 80.6 cm. XVII/1−3. br. koji je sa telom kopče liven iz jednog dela (kat. kv. pojedini autori ih datuju isključivo u 24 Neobjavljeno. veka. koje su kružno perforirane. koristili su ih i pripadnici drugih naroda (Vinski 1974: 24. Na donjoj strani kopče nalaze se dve vertikalno postavljene petlje kvadratnog oblika.1 cm. bronze ili gvožđa. 47. širina 1. inv. Slično kao kat. br. K ATALO G 45. kao i na nekropolama Čakberenji− Ordonpusta (Garam 2001: 109. i prvu polovinu 7. Dva primerka su ukrašena veoma stilizovanom predstavom ljudske maske. Kopče ovog tipa činile su inventar grobova s kraja 6. br. Od kvadratnog. kao i jednostavne kopče pravougaonog. veka. U Dijani su nađene tri kopče ovog tipa. Ipak. 565). koji je novcem Iraklija (610−641) i njegovog sina Iraklija Konstantina datovan u period između 613. godine (Vinski 1958: 23. T. sa petljasto izvedenim zadnjim krajem u vidu pravougaonika.24 potom u Rumuniji (Varsik 1992: Т. kružnog ili ovalnog oblika. Ovom tipu možda pripada i primerak sa pravougaono prolomljenim donjim delom. T. Buljević i dr. Bronza. depo. i 641. 19/53. Garam 2001: 109). T. Kopče ovog tipa karakteristične su za drugu polovinu 6. kvadrant B2. Izvesno vreme se smatralo da su karakteristične samo za priobalni pojas donjeg Dunava i širu oblast Đerdapa (Vinski 1974: 38). i prve polovine 7. 777−778 (T. inv. a prednji kvadratnim proširenjem sa konveksnim bočnim stranama koje prelaze u polukružni prednji deo sa ovalnim otvorom.5 cm. 44. sreću se u Caričinom gradu. Rezultati novijih istraživanja. Hajdučka vodenica. 32). dužina 4 cm. kod kojih ponekad čine jedini nalaz u grobovima žena. kat. 50/3). 75/3−9). br. 41/132/14). Abb.6 cm. 54). kat. Objavljeno: Grbić 1994: 204. Oanţă-Margitu 2006: 347. potiče iz avarskog groba u Lovćencu. osim što gornja strana petljasto izvedenog zadnjeg dela nije ukrašena. Osim od bronze. livenje. osim romejske populacije. br. livenje. VII/20−25. kružno perforiranog proširenja pruža se profilisan i povijen trn. veka. T. širina 1. LXIX/6. inv. br. podeljenim poprečnom trakom (kat. 45. II/45). 50).KOPČE Pojas od kože ili tkanine. i prvu trećinu 7. / KOPČE TIPA SALONA-HISTRIJA / Na širem prostoru Đerdapa nađene su tri kopče sa okovima. izvedenom tehnikom prolamanja (kat. i iz prve trećine 7. na gepidskoj nekropoli iz vremena avarske dominacije Kelked − Feketekapu A (Kiss 1996: 67. 466. Bronza. čiji se zadnji deo završava upravno postavljenom pravougaonom petljom. 48−49). a ne livenjem. Dijana. zakopčavao se pomoću kopče koja je imala okov za učvršćivanje ili je bila jednostavne izrade. Mrkobrad 1980: T. Đerdapski primerci načinjeni su od bronze i identičnog su oblika. 51/12. Kopče sa teritorije Mađarske opredeljene su u kraj 6. Bronza. T. br. T. Garam 1992: 144. Schulze-Dörrlamm 2002: 149−150. Stoga su izdvojene kopče tipa Salona-Histrija i tipa Sučidava. tipu Salona-Histrija. što znači da su ih. Izrađivane su od raznovrsnog materijala. 1965. VI. širina 1. 50/A223/6). ove kopče su izrađivane od srebra (Varsik 1992: 79. Analogije za pomenute primerke nalazimo u Saloni (Vinski 1974: 24. Slični primerci. najčešće od metala. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. 113. 37. 1984.

livenje. Ljubičevac−Glamija. i prvu polovinu 5. zatim iz Kranja (Bitenc. dužina 5 cm. treba prihvatiti sa rezervom. br. Bronza. širina 2. 204. no. 52. 187). 52) 55 . dužina 5. 1977: 193.3 cm. K ATALOG / KOPČA KVADRATNOG OBLIKA / U Dijani je nađena kvadratna kopča sa blago naglašenim uglovima. II/52. širina 2. 5.6 cm. 1997: 338. Kopča (kat. С−138/02. i to iz ostave ili groba. T. Donji deo vertikalnog kraka krsta uokviren je sa dva kružna otvora.8 cm. dužina 4 cm. južna kapija. Kopča ima povijen trn. osnova II/III. 25 (Garam 2001: Taf. 173/02 Sl. Trn nedostaje. 34/1). T. Na sredini je sužena i podeljena na dva dela. Dijana. sonda XVI/82 (T. 26−27. sa lokaliteta Mokranjske stene (Сретеновић 1984: 223−224. 149). Čezave (Васић 1984: sl. sa gepidske nekropole na lokalitetu Hođmezevašarhelji. što treba prihvatiti sa rezervom. Bronza.6 cm. 4. Abb. Identični primerci poznati su sa avarske nekropole Dešk G. 396). Istovetan primerak iz Feliks Romulijane datovan je 4. a drugi pravougaoni. T. C−46 (T. dužina 3. Dijana. Kopča sa polukružnim donjim i pravougaonim gornjim delom. C−55. А. livenje. 61/8). ukrašene listolikim motivom krsta. кат. K ATALOG 48. кат. sonda IV – proširenje. sa nalazišta Sadovec – Golemanovo Kale (Uenze 1992: T. veka (Vinski 1958: 23. 115). 29). 22/10). južno proširenje. 15/5) i iz Caričinog grada (Кондић. 89/3). Поповић. oбр. 1977: 193−194. Smeštaj: Karataš. Analogni primerci poznati su iz Caričinog grada (Кондић. XXVI/XXXVI. II/48). koja se sastoji od jednog pravougaonog i jednog kružnog dela (kat. br. sonda 77/98. br. 1978. livenje. br. 119/3−4). бр. Bronza. a zadnji je prolomljen u vidu dva otvora. od kojih je jedan polukružni. II/50). Okov je tehnikom prolamanja ukrašen u vidu krstolikog motiva. Knific 2001: 62. dok se ispod krsta nalazi polumesečasti ornament.3 cm. dužina 3. X/1) i sa lokaliteta Selenča. Analogije za prva dva primerka potiču iz groba muškarca sa teritorije Bavarske (Schulze-Dörrlamm 2002: 235. Kopče istog tipa. a opredeljeni su u prvu polovinu 7. 29. 75/8). кат. бр. II/51). Bronza. 216/5). sonda 1/78. sa lučnom prednjom ivicom i blago naglašenim uglovima. gde je u grobu broj 65 nađena gvozdena kopča (Bóna. kat. Bronza. Prednji kraj je pravougaono prolomljen. Smeštaj: Karataš. 7) i Pernik (Любенова 1981: 177. 52). 51). Smeštaj: Karataš. сл. Trn nedostaje. depo. 49. poznate su sa Gradine na Jelici (Milinković 2002: Abb. sl. depo. Na spoljnoj strani donjeg dela kopče je loptasto ojačanje. livenje. Objavljeno: Кораћ 1980: 98.vreme od sredine do kraja 6.7 cm. br. kao i sa eponimnog lokaliteta u Rumuniji (Tudor 1974: fig. H-8. Т. Pravougaoni deo pređice ima lučno oblikovane strane i izvučene uglove. cat. Slične su im kopče iz Batajnice (Јанковић. XI/1−2). izrađena tehnikom prolamanja (kat. širina 3. C−153 (T. Objavljeno: Кораћ 1980: 98. кат. 35). 17/65/4. 1998. livenje. kako se čini. Paralele se sreću i u Maloj Aziji (Schulze-Dörrlamm 2002: 148. Nagy 2002: T. C−87 (T. iz groba br. кат. 12/1. Isto kao kat. T. 464. građevina sa apsidama.3 cm. 25 Neobjavljeno. Objavljeno: Grbić 1994: kat. Kopča sa pravougaonim gornjim i kružnim donjim delom. 51. pri čemu je zadnji deo perforiran u obliku slova T. širina 2 cm. kao i iz Bugarske. 1982. М. Т. sl. depo. širina 2. veka (Schulze-Dörrlamm 2002: 246). Поповић. Kopča pravougaonog oblika. K ATALOG Bugarski 2006: 170−171). Dijana. XXVI/LXXXVII. / PRAVOUGAONA KOPČA SA KRUŽNIM PROŠIRENJEM / Na lokalitetu Ljubičevac−Glamija nađena je kopča izrađena tehnikom prolamanja. 1979. Ljubičevac−Glamija. Caričinog grada (Дероко 1950: sl. 24. 595). Kopča sa polukružnim okovom i pravougaonom pređicom. 1978: 71. Trn nedeostaje. mada gornju granicu. 50. br. бр. iz Caričinog grada25 i sa Donjičkog brda kod Kragujevca (Јовановић. a prednji u obliku pravougaonika sa jednom lučnom stranom. 48. 51/11. бр. kv. veka (Живић 2003: 174. бр.

XXVIII/13). Trn nedostaje. 55) / KOPČA PRAVOUGAONOG OBLIKA / Ovaj tip kopče je konstatovan u Dijani (kat. Kopča u obliku slova D. Smeštaj: Karataš. II/54). br.7 cm. Kopča (kat.26 Salamine na Kipru (Chavane 1975: pl. Bronza. С−5/86. Smeštaj: Karataš. livenje. sonda 67/89. K ATALO G 55. Sl. Gvožđe. čije se analogije sreću na lokalitetu Lečevci u okolini Splita (Mrkobrad 1980: T. Bronza. širina 2. 55). / OVALNA KOPČA SA GLAVAMA ŽIVOTINJA / Na lokalitetu Dijana.4 cm./ SRCOLIKA KOPČA / Za srcoliku kopču iz Dijane (kat. 30). / KOPČA U OBLIKU SLOVA D / Iz Dijane potiče i kopča u obliku slova D (kat. 1. Kopča je popravljana. C−281 (T. Kopča je na sredini ojačana rebrom pravougaonog preseka. br. br. 54). 30. II/53). ispod osnove I. Smeštaj: Karataš. kv. 354). Pontes. Na suprotnom kraju kraci pređice su perforirani jer je kroz njih prolazila valjkasta osovina. kovanje. čiji je prednji kraj izveden u vidu trougaonog ojačanja. 1989.27 K ATALO G 54. Na zadnjem. 1985. Trn nedostaje. u sloju iz ranovizantijskog perioda. br. sada oštećen okov. 56 . livenje. Kopča pravougaonog oblika i preseka. Dijana.5 cm. Dijana. valjkasto oblikovanom delu nalaze se naknadno stavljen trn i manji ovalni. С−46/02.9 cm. Smeštaj: Karataš. kv. širina 3. 53. a sličan primerak potiče iz ranovizantijskog utvrđenja Gradina na Jelici. M/15. konstrukcija sa malterom i opekom. depo. Dijana. dužina 3. sonda 72/94. 28 Neobjavljeno. mrka rastresita zemlja. sa lučno oblikovanim uglovima na jednom kraju. 46/465) i Sarda (Crawford 1990: E11. II/55. dužina 3 cm. što pokazuje naknadno dodat trn (kat. širina 4. 27 Neobjavljeno. sa zadebljanim prednjim krajem. C−168 (T. sl. kružnog preseka. od koga se ka valjkastom delu pruža trn sa pravougaonim presekom i povijenom glavom. 1994. 53) paralele su poznate K ATALOG iz Caričinog grada. br.5 cm. Kopča ovalnog oblika. С−4/96. dužina 5 cm. depo.28 K ATALOG 56. Bronza. depo (T. II/56). sloj BC. širina 2 cm. livenje. C−7 (T. Kopča srcolikog oblika. 56). depo 26 Neobjavljeno. dok sličan primerak potiče sa Gradine na Jelici. fig. nađena je ovalna kopča čiji se prednji deo završava u vidu dve konfrontirane životinjske glave. dužina 1. čija se prednja strana završava u vidu glava životinja okrenutih jedna ka drugoj.

EF. Analogni primerci za kat./ KOPČE OVALNOG OBLIKA / U utvrđenjima na širem prostoru Đerdapa nađeno je nekoliko ovalnih kopči (kat. širina 2. slična kvadratnim kopčama. Mihajlovac−Blato. osnova II. / KOPČE ZA OBUĆU / Posebnu vrstu čine kopče manjih dimenzija. o. kao i kvadratna (kat. 30 Neobjavljeno. 1982. Мartin 1995: 629−680). Smeštaj: Karataš. sa očuvanim trnom. II/58). dužina 2. sa trnom pravougaonog oblika i preseka. Poznata je kopča u obliku slova D (kat. Isto kao kat. 62−65). Dijana. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. 57−61). 1980. ispod osnove II. br. dužina 5 cm. depo. C−1 (T. kovanje.s. Kopča ovalnog oblika i kružnog preseka. 1998. čiji se donji kraj petljasto završava. br. livenje. sa trnom čiji je zadnji kraj petljasto izveden. Rtkovo – Glamija I. br. depo. 64) i ovalna (kat. C−401 (T. 65) kopča. C−33. 61) analogije se sreću na prostoru Galije (Kazanski 2002: pl. K ATALOG 57. koji se na donjem kraju petljasto završava. kv. Smeštaj: Karataš. dužina 2 cm. 1986. o. Kopča ovalnog oblika i pravougaonog preseka. bez trna. 38/2135/13). Dijana. br. najveći prečnik 5 cm. širina 4 cm. Bronza. inv.5 cm. kovanje. XXXVIII/4). 60. U Caričinom gradu nađena je nešto masivnija kopča. širina 3. osim ovalne kopče (kat. Smeštaj: Karataš. С−60/98. koji je povijen i duži od pređice. Smeštaj: Karataš. Mala kopča kvadratnog oblika i preseka. sa trnom pravougaonog oblika i preseka. kovanje. dužina 6. Smeštaj: Karataš. sonda 56/86. br. šut. 63. 2I. pl.3 cm. sonda III. Gvožđe.29 Za kopču iz Ušća Porečke reke (kat. 1964. koje su najverovatnije služile za zakopčavanje obuće (kat. zatim iz Novih Banovaca. Smeštaj: Karataš. Mala kopča kružnog oblika i preseka. br. II/61).5 cm. C−553 (T. livenje. sektor termi. livenje. II/59). depo. II/57).4 cm. br. koji podsećaju na pojasne kopče jednostavnog oblika. Dijana. gde je kopča bila u vlasništvu pripadnika germanske populacije (Mrkobrad 1980: T. 57 . II/62). 25 (T. 61. С−82/81. kv. kovanje. a možda i za pričvršćivanje raznog remenja (Claus 1989: 491−603. Bronza. inv.2 cm. depo. širina 3 cm. Smeštaj: Karataš.4 cm. depo. kat. depo.30 K ATALOG 62. Mala kopča u obliku slova D. br. 9/16). Na prednjem delu pređice nalazi se motiv u vidu koncentričnih krugova. 461. sloj III. kovanje.31 65. C−14. livenje. dužina 2. 58.5 cm. Objavljeno: Grbić 1994: 204. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. bez trna. Bronza. br. širina 2 cm. 51/9. Hajdučka vodenica. sa trnom čiji je donji kraj petljasto oblikovan. tamnomrka zemlja iznad osnove I. 64. 29 Neobjavljeno. širina 3. sonda 77/98. T. dužina 5 cm.2 cm. C−1414 (T. sonda 24/81. zapadna kapija. Kopča ovalnog oblika i preseka. 59. Ušće Porečke reke. Dijana. sonda 32/82. Dijana. 1968. 57−60 potiču sa nekropole iz Rakovčana (Miletić 1970: Т. Gvožđe. br. kružna (kat. II/64). kaldrma VI veka. br. E-7. depo. 13/1041/14−15.s. 63). 98 (T. 60. 65) sa lokaliteta Rtkovo − Glamija I. Kopča ovalnog oblika i kružnog preseka. sonda 66/89. Gvožđe. kao i u Sadovecu. 1967. tamnomrka zemlja. dužina 6. Gvožđe. 6 (T. prečnik 2 cm. II/63). sa ojačanim zadnjim delom i očuvanim trnom pravougaonog oblika i preseka. Gvožđe. dok mu je vrh povijen i naleže na zadebljani prednji kraj pređice. kao i iz Caričinog grada. kula A. na lokalitetu Golemanovo Kale (Uenze 1992: T. Bronza. širina 2. br. V/51). Na prostoru Đerdapa sakupljeno je nekoliko ovakvih predmeta. 62). Svi primerci potiču iz Dijane. Mala kopča ovalnog oblika i kružnog preseka. br. dok je prednji povijen.

dužina 4. 25.34 K ATALOG 68. С−213/84 58 . Srebro.33 odnosno jednom perforacijom za pričvršćivanje. ili nešto složenije. Pontes. Mora Vagei (T. 67). nalaze se dva kružna otvora. iskucavanje. dužina 6 cm. drugi čine fibule od bronze ili gvožđa. sužena u gornjem delu. mada se na njenoj gornjoj strani nalazi nekoliko otvora koji formiraju motiv veoma stilizovane ljudske maske. dobijene livenjem bronze. Sl. Kost. Kopča u obliku slova D. kv. 67. 31 Nalaz je publikovan sa pogrešno navedenim brojem C kartona (С−533). kao što su zlato. T. Na sredini oplate. 66) POJASNI JEZIČAK Na pojasu se ponekad nalazio i jezičak od različitih vrsta metala. Trn nedostaje. sl. Objavljeno: Petković 1995: 87−88. 31. koja možda pokazuje da naš primerak nije dovršen i da predstavlja poluproizvod. Kost. 26. Suženje je perforirano jer kroz njega prolazi nosač trna. Objavljeno: Petković 1995: 88. Hajdučka vodenica. 9). prvenstveno za učvršćivanje gornjeg dela odeće. ili u obliku slova D (kat. a ponekad je korišćena i kost. poznata su iz Caričinog grada. XV/13. 32 Neobjavljeno. sa poprečnim otvorom ispod donje strane T izreza (Rosner 1999: 32. Kopča (kat. kat. XXV/8. 1987: sl. sa posuvraćenom nogom i pseudoobmotajem. inv. pri čemu je kod Romeja nošena uglavnom jedna fibula na grudima (Милинковић 2004: 192). 20/1).6 cm. II/68).3 cm. dok je treći tip zastupljen lučnom fibulom sa prstastim ukrasima na glavi. Jezičak pravougaonog oblika. širina 3 cm. veka (Могильников 1981: 40.7. Slična pravougaona kopča sa zaobljenim uglovima poznata je iz Caričinog grada. 1985. sa četiri. br.32 Slični primerci iz Sibira i istočnoevropskih stepa opredeljeni su u širi period od kraja 6. 66) sličan je nalaz sa lokaliteta Svetinja kod Viminacijuma (Поповић. Prvi tip su bronzane fibule sa posuvraćenom nogom i obmotajem. ispod gornjeg ornamentisanog dela. N/13. T. pravougaonog oblika. XXI/8. Iz Mađarske potiče masivnija kopča nešto grublje izrade. kat. sa jednom lučnom stranom i dve perforacije za pričvršćivanje (kat. kv. 33 Neobjavljeno. kao što je primerak iz Pontesa (kat. br. 15/193/7). širina 2. njihovi vlasnici su imali veliki ugled. Smeštaj: Karataš. poput nalaza sa lokaliteta Mora Vagei. Mogu biti pravougaone. jama 268`a./ KOŠTANE KOPČE / Na širem prostoru Đerdapa nađene su i kopče izrađene od životinjskih kostiju. a nekoliko kopči iz grobova na Gornjem Altaju datovano je u 7−8. fibule su služile za pričvršćivanja odeće. 26. 1969. Kopča pravougaonog oblika i polukružnog preseka. 66. С−34/02. Prema opšte prihvaćenim podelama. М. II/66. br. a gornji je zupčasto ornamentisan. Sudeći po materijalu od koga su načinjeni. FIBULE Kao današnje sigurnosne igle. fibule iz šire oblasti Đerdapa svrstane su u tri tipa. do 10. koji nedostaje. 27/71). Bile su jednostavne. bronza i gvožđe. XIX/20. рис. širina 1. srebro. br. br. 425. čiji je donji kraj zaobljen. 138 (T. 31). U Hajdučkoj vodenici su nađena tri primerka od pozlaćenog srebra. С−90/01. 34 Neobjavljeno. E-10. 74. 19/25. T. 75.6 cm. C−470 (T. Pravougaono oblikovanoj koštanoj kopči (kat. vek (Гаврилова 1965: 24. Koristile su ih žene. br. 68). br. 66). depo. izrađene od gvožđa. T. 424. Dva slična bronzana jezička. zlato. br. XXV/9. dužina 2. Glava pređice izrezana je u obliku slova T. Tri komada. 24/11. II/67). Nedostaje nitna za pričvršćivanje.

zrakasto raspoređeni ukrasi (kat. 1983а: 136. koncentričnim krugovima povezanim kosom linijom (kat. 110/1). br. cik-cak linijama. dok je fibuli iz Dijane (kat. 78). inv. 69). analogne primercima iz Pernika (Любенова 1981: oбр. tj. br. br. i to tačkastim linijama (kat. 63. Kako je upotreba fibula ove varijante bila veoma rasprostranjena. urezanim krstom nejednakih krakova (kat. što znači da pripada 35 Neobjavljeno. Sa nalazišta Budinarci u Gradištu (Bunigrad) u Makedoniji potiče gvozdena fibula datovana u period od 3. kao i iz Rumunije (Tudor 1974: fig. Abb. M. 84) i rozeta (kat. 71) i Mora Vagei (kat. 76) ukrašenom koncentričnim krugovima. 82) sličan primerak iz Caričinog grada. br. osim ovog ukrasa. raznovrsno ornamentisan luk. 86). i utisnutim ovalnim motivima (kat. Prema načinu ukrašavanja i odnosu širine stope i luka. mada postoje i drugačije tipologije (Teodor 1997). dok je druga neornamentisana (Любенова 1981: 168−169. dok je u Sloveniji nađena fibula slična nalazu iz Akva. Iz Makedonije je poznata i fibula iz 6−7. Karakteristični su i urezi u vidu slova H (kat. Knific 2001: 58. Knific 2001: 58. Ђ. br. br 80−82). kat. 87). kombinacijom pravolinijskih ureza i krsta nejednakih krakova (kat. U najstariju varijantu spadaju primerci čiji su luk i stopa približno iste širine. 95/2). sl. koji je razrešen kao VIVO IN + (Јанковић. / FIBULE SA POSUVRAĆENOM NOGOM I OBMOTAJEM / Nešto su starije bronzane fibule sa posuvraćenom nogom i obmotajem. br. Ovom primerku iz Dijane slične su i fibule sa lokaliteta Gradište u Makedoniji (Mikulčić 2002: 300. otkrivenim na lokalitetima Dijana (kat. U Akvama je slučajno nađen primerak sa lukom i stopom približno iste širine (kat. veka (Микулчиќ. 36/1. 314. tri varijante (Uenze 1992: 146−154). br. 70−87). Sličan joj je primerak iz okoline Ljubljane. br. Za fibulu ukrašenu urezanim linijama. što je poznato i sa drugih lokaliteta. br. 109. 1999: 111. a na stopi urezanim krstom (kat. Fibule sa obmotajem i fibule sa pseudoobmotajem istovremene su sa kopčama tipa Sučidava i Salona-Histrija i jedan su od elemenata tipičnih za ranovizantijsku materijalnu kulturu. a dekorisana je prvenstveno stopa. Zbog fragmentovanosti se ne može svrstati u određenu varijantu (kat. I/10). Uence. ali i iz Caričinog grada. kat. br. koja možda predstavlja posebnu varijantu koja se ne javlja u podeli S. a ukrašeni su ravnomerno i stopa i luk (kat. кат. poznati su sa lokaliteta Sadovec – Golemanovo Kale u Bugarskoj (Uenze 1992: T. oбр. br. i 7.Stratigrafski podaci i mnogobrojne analogije sa teritorije nekadašnjeg Istočnog carstva omogućavaju datovanje fibula iz Đerdapa u 6. 107/2. Лилчиќ 1995: T. Abb. U razvoju ovih fibula uočava se i prelazna forma. 3/1−4). 108). 169). br. Sa šireg prostora Đerdapa potiče i jedna neukrašena fibula (kat. 3/1). vek. br. Dve fibule iz Pernika u Bugarskoj slične su primerku iz Dijane (kat. 1981: 174). odnosno širina luka se postepeno povećava. 86). 77). 70). na lokalitetu Golemanovo Kale (Uenze 1992: T. Ђ. vek. br. 86) i Akva (kat. dok je neornamentisana stopa fibule iz ranovizantijskog sloja tvrđave Ras sličnog oblika kao na primercima iz Pontesa (kat. 3/4). opredeljeni u 6. br. Na prostoru Akva slučajno su nađene fibule sa cik-cak ornamentom (kat. br. 169). uokviren tačkastom linijom. 31/74. Primerak iz okoline Ljubljane. izdvojene se tri razvojne faze. 88). br. br. Specifična je fibula iz Akva. br. 82. br. 83). br.35 Motiv rozete javlja se na primerku iz Pontesa (kat. pri čemu jedna ima identičan ornament na luku. Slični nalazi. 59 . sedmokraki. 75). 72). br. Teodor 1997: fig. do 6. 58/2). br. 87) (Popović. na luku ima natpis VMM (Bitenc. 80−81). na čijoj se stopi nalazi krst sa proširenim kracima. ponekad sa tačkastim ornamentom (kat. sa natpisom V+IN. kат. Stopa fibule iz Dijane ukrašena je koncentričnim krugovima (kat. analogna primerku iz Dijane (kat. бр. Sa šireg prostora Đerdapa samo jedna gvozdena fibula možda pripada ovoj varijanti (kat. 194). Akve (kat. br. 79). br. 71). 75). br. 78). koja je po obliku slična primercima sa tačkastim linijama. 199/1). veka (Mikulčić 2002: 200. 76). a na luku natpis VMM (Bitenc. br. br. analogije i slični primerci poznati su sa mnogih lokaliteta. br. 69−72). koja je na luku ukrašena cik-cak linijom. 77). analogije potiču iz Feliks Romulijane (Јанковић. U poslednjoj fazi razvoja fibule ovog tipa imaju širi. br. Sličan primerak otkriven je u Sadovecu. takođe iz Dijane (kat.

br. dužina 5 cm. dužina 6. širina 0. 77. 76. Dijana. Fibule su na širem prostoru Đerdapa uglavnom nađene u stratigrafski nedovoljno definisanim slojevima. Stopa je preko jednostrukog namotaja vezana za visoko izvijen luk. od kojih je središnja prava. br. ukrašena je vertikalnom. 321/11 (T. inv. Fibula sa posuvraćenom stopom i obmotajem. širina 1 cm. Dijana. širina 1 cm. depo Objavljeno: Grbić 1994: 190. Smeštaj: Karataš. dok je gornja površina stope dekorisana jednom tačkastom linijom. br. Smeštaj: Karataš. Gornja proširena površina luka. ispod osnove III. Objavljeno: Grbić 1994: 190. 78.8 cm. Smeštaj: Karataš. 74. Smeštaj: Karataš. sonda 66/89. III/77. Sl. Igla nedostaje. ispod koje je ležište šarnira. Fibula sa posuvraćenom stopom i obmotajem. grupisane po dve. 77) 60 . 75. III/72). sonda 55/86. dužina 7. livenje. 32. 70. 78. Nedostaju šarnir i igla. sonda 74/95. br. br. sonda 33/82. Stopa je preko jednostrukog namotaja vezana za visoko izvijen luk. C−981 (T. tačkasto izvedene linije. Igla nedostaje. dužina 4. Bronza. Fibula (kat. livenje. Bronza. širina 1. zapadni bedem. 1986. Gornja proširena površina luka ukrašena je sa dve tačkasto izvedene linije. 1995. 73. 72). Bronza. kao i sa dve poprečno urezane linije na donjem kraju. Bronza. osnova I. 368.5 cm. tačkastom linijom. C−59. 80. 73. Fibula sa posuvraćenom stopom i obmotajem. Luk se završava kružnom kukom. širina 0. postoje i indikatori za njihovo dalje razvrstavanje. depo. Stanković 1986: fig.. 1984. ispod koje je ležište delimično sačuvanog šarnira.1 cm. dužina 6. livenje. Smeštaj: Karataš.9 cm. Luk se završava kružnom kukom. kat. III/73).8 cm. livenje. III/76). ispod zida 3. 10/9. koja je imala i druge odlike osim onih koje navodi S. Uence. između kojiih je motiv krsta. III/70). 41/4. međusobno povezanih kosim linijama. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. livenje. dok su bočne lučno izvedene. Fibula sa posuvraćenom stopom i obmotajem. kružne (kat. dok se na gornjoj površini stope nalaze tri koncentrična kruga postavljena u pravoj liniji. III/69). Fibula sa posuvraćenom stopom i obmotajem. Akve. br. Dijana. Igla nedostaje. dužina 4. 370. C−1491 (T. Stopa je preko dvostrukog namotaja vezana za visoko izvijen luk.5 cm. III/75). Smeštaj: Karataš. Isto kao kat. 41/6. koji je delimično oštećen. Bronza. p. depo. iako znatno širi luk ukazuje na treću fazu. Stoga ovakvi primerci možda predstavljaju prelaznu formu između pomenutih faza. južni bedem. Gornja proširena površina luka ukrašena je tačkastom linijom. 369. C−566 (T. širina 1 cm. 83−85). br. 1982. livenje. Igla nedostaje. ispod koje je ležište šarnira. 72. pa su tipološki obrađene prema podeli S. livenje.8 cm. sl. karakterističan za završnu fazu. br. T. Dijana. Fibula sa posuvraćenom stopom i obmotajem. 1989. Gornja proširena površina luka trapezoidnog je oblika i neornamentisana. C−51 (T. 41/5. dužina 5 cm. Fibula sa posuvraćenom stopom i obmotajem. Bronza. Objavljeno: Cermanović-Kuzmanović. Dijana. Luk se završava nešto većom kružnom kukom.5 cm. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. dužina 4. Prema završetku luka u obliku izvijene (kat. Šarnir i igla nedostaju. uokvirena sa dve urezane linije. Bronza. T. Gornja proširena površina luka trapezoidnog je oblika i ukrašena nizom koncentričnih krugova. Stopa i igla nedostaju. depo Objavljeno: Grbić 1994. livenje. depo. spiralno izvedene petlje i sl. širina 0. delimično oštećena. dužina 4. 32).5 cm. Mora Vagei. kat. T. Stopa je preko jednostrukog namotaja vezana za visoko izvijen luk.9 cm.najstarijim fibulama ove vrste. 71. 321/32 (T. Gornja proširena površina luka ukrašena je sa tri linije. C−59 (T. grupisana po dva. 1995. Stopa je preko jednostrukog namotaja vezana za visoko izvijen luk. Akve. 101 ili 114 (T. Fibula sa posuvraćenom stopom i obmotajem. mada ima ukrašen luk. Bronza. Ovaj primerak najverovatnije predstavlja prelaznu varijantu.6 cm. širina 1 cm. K ATALOG 69. p. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. Gornja proširena površina luka ukrašena je sa dve paralelne. Uence. Gornji deo sužene noge ukrašen je sa tri koncentrična kruga. kat. br. Bronza. Donji deo gornje strane stope ukrašen je sa četiri rebra. br. ispod osnove II. 82). br. 69−70. kao i gornja površina stope. Na gornjem delu noge zrakasto su urezane četiri linije. Igla nedostaje. livenje. depo. mogu da se izdvoje podvarijante zastupljene u svim fazama razvoja. Dijana. III/71). sonda 74/95. Osim elemenata za utvrđivanje etapa razvoja ovih fibula. 190. Treba napomenuti da je nekoliko fibula sa ornamentima na luku i stopi svrstano u drugu fazu (kat.

Luk se završava kružnom kukom. fragmentovana. dužina 4 cm. Bronza. Fibula sa posuvraćenom stopom i obmotajem. Luk se završava kružnom kukom. Bronza. Akve. Gornji deo noge ukrašen je sa pet sedmokrakih motiva poređanih u pravoj liniji. Gornji deo noge ukrašen je utisnutim ovalnim motivom. Đ. 1981: 173−174. Pontes. 70. koji je uokviren sa dve paralelno urezane linije duž ivica. Bronza. Luk se završava kružnom kukom. III/81).K ATALOG 78. Igla nedostaje.2 cm. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. severni bedem. Igla nedostaje. Smeštaj: Karataš. III/86). Luk se završava kružnom kukom. Fibula sa posuvraćenom stopom i obmotajem. Gornja proširena površina luka ukrašena je sa dve paralelne cik-cak linije smeštene uz ivice. Objavljeno: Janković. III/83). Objavljeno: Janković. Bronza. Gornji deo noge ornamentisan je sa dve paralelne linije. između kojih je utisnuta osmokraka rozeta. T. Đ. širina 0. knj. Đ. XVI/4. Gornji deo noge ukrašen je sa pet pravolinijski poređanih motiva u obliku slova X. Gornji deo noge je trapezoidnog oblika i ukrašen je urezanim krstom. ispod koje je ležište šarnira.9 cm. III/87). Gornja proširena površina luka ukrašena je sa dve paralelne cik-cak linije smeštene uz ivice. depo 83. širina 1. Fibula sa posuvraćenom stopom i obmotajem. ispod koje je ležište šarnira. ispod koje je ležište šarnira. dužina 4.5 cm. Stopa je preko jednostrukog namotaja vezana za visoko izvijen luk. livenje. Đ. širina 0. Đ. Fibula sa posuvraćenom stopom i obmotajem. Igla nedostaje. Objavljeno: Janković. XV/16. Fibula sa delimično očuvanom stopom na kojoj se nalazi natpis V+IN. Stopa je preko dvostrukog namotaja vezana za visoko izvijen luk. 82. slučajni nalaz.1 cm. Bronza. Akve (T. Na gornjoj proširenoj površini luka vertikalno je postavljeno rebro koje deli luk na dva dela. livenje. ul. livenje. Gornja proširena površina luka je po vertikalnoj osi plastičnim rebrom podeljena na dva dela. 69/E. širina 1. 85. 61 . XVI/3. 79. livenje. p. širina 1. dužina 3. III/85). horizontalno urezane linije. 321/31 (T. T. 1981: sl. dužina 3. dužina 4. Akve (T.2 cm. Đ.4 cm. 173−174. koja su ukrašena sa po jednom urezanom cik-cak linijom u čijim temenima se nalaze plastična ispupčenja. C−1247 (T. livenje. dužina 6. Fibula sa posuvraćenom stopom i obmotajem. sonda 51/85. u čijim temenima se nalaze tačkasti motivi. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. Stopa je preko jednostrukog namotaja vezana za visoko izvijen luk. očuvana dužina 2. Stopa je preko jednostrukog namotaja vezana za visoko izvijen luk. 176 (T. Akve (T. 1985. 1981: 173. Objavljeno: Janković. Korbovo (T. dužina 3. širina 0.3 cm. Fibula sa posuvraćenom stopom i obmotajem. ispod koje je ležište šarnira. ispod koje je ležište šarnira.5 cm. III/78). T. livenje. širina 1. 81. livenje. Gornji deo noge ukrašen je utisnutim ovalnim motivom. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. Šarnir i igla nedostaju. Stopa je preko dvostrukog namotaja vezana za visoko izvijen luk. 1981: T.2 cm. livenje. 80. Đ. Luk se završava kružnom kukom.8 cm. sl. Objavljeno: Janković. Objavljeno: Janković.3 cm. XVI/6. dužina 4. Igla nedostaje. Gornja proširena površina luka ukrašena je sa dve paralelne. Gornja proširena površina luka je po vertikalnoj osi plastičnim rebrom podeljena na dva dela.3 cm. 84. širina 1 cm. III/84). Akve. III/82). Smeštaj: Karataš. 1981.9 cm. u čijim temenima se nalaze tačkasti motivi. Gornja proširena površina luka ukrašena je sa po jednom paralelnom cik-cak linijom smeštenom uz ivice.4 cm. Igla nedostaje. Fibula sa posuvraćenom stopom i obmotajem. Bronza. Gornja površina stope ukrašena je duž ivica urezanim linijama. Gornja proširena površina profilisanog luka ukrašena je sa dve paralelne cikcak linije smeštene uz ivice. Akve (T. koja su ukrašena sa po jednom urezanom cik-cak linijom uokvirenom sa dve horizontalne linije.9 cm. Stopa je preko dvostrukog namotaja vezana za visoko izvijen luk. Igla nedostaje. Dijana. ukrašena sa po jednom cik-cak linijom uokvirenom urezanim linijama. u čijim temenima se nalaze tačkasti motivi. Igla nedostaje. horizontalno urezane linije. Fibula sa posuvraćenom stopom i obmotajem. u čijem centru se nalazi tačkasti ornament od koga se zrakasto pružaju urezane linije. Objavljeno: Janković. Donji kraj gornjeg dela noge ima kvadratno proširenje sa urezanim motivom u obliku slova X. Luk se završava kružnom kukom. dužina 5. Akve. 1986. XVI/5. širina 1.8 cm. 86.3 cm. u čijim temenima se nalaze tačkasti motivi. br. Igla nedostaje. T. C−512 (T. depo 87. širina 0. Bronza. Stopa je preko dvostrukog namotaja vezana za visoko izvijen luk. Fibula sa posuvraćenom stopom i obmotajem. između kojih je vertikalna tačkasta linija. u čijem centru je tačkasti ornament od koga se zrakasto pružaju urezane linije. 1981: 173−174. 1981: 173−174. Bronza. Stopa je preko jednostrukog namotaja vezana za visoko izvijen luk. III/80). ispod koje je ležište šarnira. Gornja proširena površina luka ornamentisana je sa dve paralelne. Bronza. livenje.9 cm. Bronza.

oбр. iako su one znatno ređe (kat. 6). koji je ukrašen raznovrsnim motivima. a zatim i prave fibule sa posuvraćenom nogom i pseudoobmotajem (kat. 91−129) (Uenze 1992: 154−159. br. dužina 6.37 Analogije za fibule sa krstasto proširenom stopom iz Hajdučke vodenice i Dijane (kat. 97−98) i pravolinijski urezi (kat.36 Za fibule iz Akva (kat. Špehar 2006: 138. 36−38. Poseban tip čine gvozdene neornamentisane fibule. br. T. 95−96). Dijana (T.9 cm. br. tj. 33. Smeštaj: Karataš. 122−123). kovanje. бр. 35. Izrađene su od bronze (kat. br. valovnice (kat. br. br. ukrašena sa po tri kružića na krajevima vertikalne linije. br. 1977: 196. сл. 8). a poznati su i neukrašeni primerci (kat.88. 127−129) paralele postoje u Hrvatskoj (Katić 1997: 358. 104. br. br. Fibule iste ili slične primercima iz Đerdapa svedoče o širokoj rasprostranjenosti ovog tipa. 3/4). Rtkovo − Glamija I i Dijana (kat. 127−129). širina 1. кат. br. 115) (Кондић. vek (Живић 2003: 184. 106) i koncentričnih krugova (kat. Nalazu iz Dijane (kat. III/88. 4/1). Nasuprot luku. Т. koje se zbog nedostatka opisa i ilustracija ne mogu razvrstati u neku varijantu ovog tipa. 124) i iz Feliks Romulijane (Јанковић. dok su ornamenti. 101−102). 433). Abb. 89−92. 119) slični su primerci sa lokaliteta Golemanovo Kale (Uenze 1992: T. 118. br. Ђ. koji se sreće i na lokalitetu Akve (kat. potiče iz Caričinog grada.16) i Caričin grad. Sočanice. fig. 2000: 28. Sl. lučni (kat. 1978: 55. br. 192). Поповић. V/48) i u Perniku (Любенова 1981: 169. 88) / FIBULE SA POSUVRAĆENOM NOGOM I PSEUDOOBMOTAJEM / Iz kasnoantičkih utvrđenja na desnoj obali Dunava u Đerdapu potiče i znatan broj fibula sa posuvraćenom stopom i pseudoobmotajem. 103). sl. кат. dok je igla oštećena. 26−27. koja je datovana u 6. Neornamentisanim fibulama iz Akva (kat. кат. бр. sa nešto izraženijim krstom i bogato ornamentisanim lukom. 99−100. Poznate su i mnogobrojne fibule sa pseudoobmotajima iz Niša. Ova vrsta je nastala od tzv. 101) slična je fibula iz Feliks Romulijane. 31. Fibula (kat. mada postoji i drugačija tipologija ovih fibula (Teodor 1997. 3/3). sa Donjičkog brda kod Kragujevca (Јовановић. i to gotovo isključivo na luku. mada se na nekim primercima javljaju plastična rebra. raznovrsni. br. br. a sličan primerak. cik-cak motivi (kat. br. br. Fibula sa posuvraćenom stopom i obmotajem. gornja strana stope uglavnom je neornamentisana. 108). Kasnije se od njega razvila prelazna forma (kat. бр. fig. II/7. 99) i Pontesa (kat. na nekropoli u Rakovčanima (Miletić 1970: Т. Prisutni su i ornamenti u obliku slova H (kat. ali sa pet simetrično postavljenih koncentričnih krugova (Ivanišević. br. 122−123) poznate su iz Caričinog grada38 i sa lokaliteta Golemanovo Kale (Uenze 1992: T. Šarnir nedostaje. koja na luku ima motiv isprekidanih valovnica uokvirenih tačkastim linijama. 95) sličan je primerak sa lokaliteta Gornji Streoc na Kosovu. бр. 127−129). koji ponekad imaju krstoliko proširenu stopu (kat. 73). кат. Jagodin male. 105) poznate su analogije iz Gornjeg Streoca (Ivanišević. 1983а: 136. Za razliku od prethodnog tipa. 62 . 96). 33). 104−105). 124−125). 3/14. br. pseudoobmotaje. zapadnobalkanskog tipa fibula sa posuvraćenom nogom. Špehar 2006: 138. br. br. Mădgearu 2008). Javljaju se tačkaste linije izvedene radlom (kat. кат. br. Stopa je preko dvostrukog namotaja vezana za visoko izvijen široki luk. 107−121. А. 28. Livene bronzane fibule ovog tipa odlikuju se različitim brojem plastičnih rebara na prelazu luka u stopu. br. Gvožđe. XIV/1-3). бр. sa lokaliteta Đerekari (Рашковић и др. Iz Caričinog grada potiče nalaz sličan neukrašenoj fibuli iz Dijane (kat. br. 94). br. br. sl. ove fibule su livene izjedna i na prelazu vrata u luk imaju imitaciju namotaja u vidu plastičnih rebara.3 cm. Za gvozdene fibule sa nalazišta Akve. depo. 117−118. сл. 18). ukrašen polukružnim ornamentom na luku. 89−126) ili gvožđa (kat. 189. 89−90). Primerak sličan fibuli slučajno nađenoj u Akvama (kat. Fibuli iz Akva (kat.

Smeštaj: Karataš. Fibula sa posuvraćenom nogom i pseudoobmotajem. Đ. depo. koje pored držača igle ima trougaono proširenje. Bronza. livenje. Stopa je u obliku slova U. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. p. br. Dijana. C−2244 (T. Pontes. 92. između kojih se nalazi cik-cak linija. 1981: 171. širina 0. livenje. Šarnir i igla nedostaju. IV/92). 96. 92. Ispod otvora za držanje namotaja luk ima dugme za blokiranje opruge. Bronza. 97. livenje. Bronza.3 cm. dužina 4. Stopa je u obliku slova U. Fibula sa posuvraćenom nogom i pseudoobmotajem. Dijana. dok se na donjem kraju gornje strane stope nalazi jedno rebro. Igla nedostaje. livenje. 1981: 171. širina 2 cm. depo. igla i deo stope nedostaju. br. Đ. dok se na gornjoj strani stope nalaze tri rebra. Šarnir i igla nedostaju. Bronza.5 cm. proširenoj strani ornamentisan sa dve dvostruke. XIV/12. C−175 (T. XIV/7.6 cm. Gornja strana stope ima tri plastična rebra.5 cm. dok je na gornjoj. Šarnir i igla nedostaju. dok je na gornjoj. IV/90).4 cm. IV/97). IV/95). br. Prelaz luka u stopu ukrašen je sa deset plastičnih rebara koja imitiraju namotaje žice. koje pored držača igle ima trougaono proširenje. širina 2. Šarnir. Ispod otvora za držanje namotaja luk ima dugme za blokiranje opruge. livenje. Bronza. širina 0. Fibula sa posuvraćenom nogom i pseudoobmotajem. Bronza. Stopa je u obliku latiničnog slova U. Ispod otvora za držanje namotaja luk ima dugme za blokiranje opruge. livenje. Objavljeno: Janković.3 cm. Objavljeno: Janković. dok je na gornjoj. Igla nedostaje.2 cm.5 cm. IV/89). 63 . 321/13 (T. Smeštaj: Karataš. Fibula sa posuvraćenom nogom i pseudoobmotajem.K ATALOG 89. dok je na gornjoj. širina 0. Prelaz luka u stopu ukrašen je sa deset plastičnih rebara koja imitiraju namotaje žice.3 cm. Prelaz luka u stopu ukrašen je sa osam plastičnih rebara koja imitiraju namotaje žice. depo. proširenoj strani duž spoljnih ivica ornamentisan sa dve tačkaste linije. dužina 4. p. livenje. 191. dok je na gornjoj. širina 1. Akve. Fibula sa posuvraćenom nogom i pseudoobmotajem. 95. dužina 7 cm. Ispod otvora za držanje namotaja luk ima delimično oštećeno dugme za blokiranje opruge. p. br. IV/94). IV/91). 91.6 cm. koje pored držača igle ima trougaono proširenje. koje su na donjem kraju spojene sa tri kružna motiva. očuvana širina 1. proširenoj strani ornamentisan sa dve tačkaste linije. Fibula sa posuvraćenom nogom i pseudoobmotajem. Akve. dok je na gornjoj. Stopa je u obliku slova U. ispod osnove II-III. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. 94. proširenoj strani ornamentisan sa dve urezane linije. Ispod otvora za držanje namotaja luk ima dugme za blokiranje opruge. Gornja strana stope uža je od donje. Prelaz luka u stopu ukrašen je sa devet plastičnih rebara koja imitiraju namotaje žice.8 cm. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. dok se na gornjoj strani stope nalazi jedno rebro. kv. igla i deo stope nedostaju. između kojih je cik-cak linija koja se na oba kraja završava potkovičastim motivom sa petljastim krajevima. livenje. dok je na gornjoj. koje pored držača igle ima trougaono proširenje. Akve. GH/12. T. proširenoj strani ornamentisan sa po jednom tačkastom linijom duž spoljnih ivica. IV/96). p. Prelaz luka u stopu je sužen i stanjen. Ispod otvora za držanje namotaja luk ima dugme za blokiranje opruge. proširenoj strani ornamentisan tačkastom linijom uokvirenom sa dve paralelno urezane linije. Objavljeno: Grbić 1994: kat. Isto kao kat. dužina 5. 90. br. 321/30 (T. lučno urezane linije. 372. 1982. dužina 4. Stopa je ukrašena sa dve vertikalne i jednom horizontalnom tačkastom linijom. Akve. širina 0. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. 318/14 (T. jama 82`. dok se na donjem delu gornje strane stope nalazi jedno rebro. Bronza. Bronza. između kojih je urezan motiv pletenice. Šarnir. dužina 5. dok je na gornjoj. 1988. livenje. dužina 6. Akve (T. dužina 6 cm. Stopa je u obliku slova U.8 cm. sonda 63/88. br. dužina 4. Smeštaj: Karataš. br. Akve. širina 1. p. proširenoj strani ornamentisan sa po dve tačkaste linije duž spoljnih ivica. Bronza. Šarnir. Fibula sa posuvraćenom nogom i pseudoobmotajem. Prelaz luka u stopu ukrašen je sa devet plastičnih rebara koja imitiraju namotaje žice. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. Fibula sa posuvraćenom nogom i pseudoobmotajem. Ispod otvora za držanje namotaja luk ima dugme za blokiranje opruge. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. igla i deo stope nedostaju. Unutar lučnih linija urezan je motiv nepravilnog ovalnog oblika. 318/16 (T.2 cm. talasastoj strani ukrašen sa dve tačkaste linije koje povezuju jedan kružni i jedan trougaoni motiv. Ispod otvora za držanje namotaja luk ima dugme za blokiranje opruge. Prelaz luka u stopu ukrašen je sa osam plastičnih rebara koja imitiraju namotaje žice. 318/5 (T. 93. T.9 cm.6 cm.

Bronza. 1984. Pontes. Smeštaj: Karataš. Stopa je u obliku slova U. sl. širina 1 cm. Fibula sa posuvraćenom nogom pseudoobmotajem. dok se na gornjoj strani stope nalaze dva rebra. širina 2 cm. sonda 77/98.8 cm. Stopa je u obliku slova U. paralelno urezane linije. Bronza. širina 0. dužina 4. uokvirena sa dve dvostruke linije urezane duž obe ivice. a u bočim dva manja. C−389 (T. livenje. Objavljeno: Janković. Fibula sa posuvraćenom nogom i pseudoobmotajem. IV/101). 1985. proširenoj strani ornamentisan sa četiri dvostruka. Bronza. Ispod otvora za držanje namotaja luk ima dugme za blokiranje opruge. Stopa je u obliku slova U. Stopa je u obliku slova U. Visoko izvijen. Bronza. Prelaz luka u stopu ukrašen je sa jedanaest plastičnih rebara koja imitiraju namotaje žice. Prelaz luka u stopu ukrašen je sa deset plastičnih rebara koja imitiraju namotaje žice. Fibula sa posuvraćenom nogom i pseudoobmotajem. Dijana. Stopa je izvedena u obliku slova U. koje pored držača igle ima trougaono proširenje. Stanković 1986: fig. p. V/100). dok je na gornjoj. Fibula sa posuvraćenom nogom i pseudoobmotajem. 100. pseudoobmotajem. 69/A.4 cm.6 cm. proširenoj strani ornamentisan urezanom linijom. 105. Igla nedostaje. grupisana po dva na početku i kraju prelaza.6 cm. V/106). Akve. 318/13 (T. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. 101. Prelaz luka u stopu ukrašen je sa deset plastičnih rebara koja imitiraju namotaje žice. dok je na gornjoj. Sl.3 cm. dok se na gornjoj strani stope nalaze dva rebra. br. Stopa je u obliku slova U. Fibula sa posuvraćenom nogom i pseudoobmotajem. dužina 5. Na gornjoj strani stope nalaze se tri rebra. Bronza. Gornja strana stope uža je od donje. Akve. Šarnir i igla nedostaju. na čijim se krajevima i sredini nalazi po jedan kružni motiv.6 cm. Bronza. IV/98). Prelaz luka u stopu ukrašen je sa četiri plastična rebra koja imitiraju namotaje žice. Prelaz luka u stopu ukrašen je sa sedam plastičnih rebara koja imitiraju namotaje žice. livenje. Pontes. ispod osnove I-II. depo. Đ. sl. dužina 6. livenje. livenje. 1981: 169. Gvožđe.5 cm. 99. Stopa je u obliku slova U. T. jama 190`. Prelaz luka u stopu ukrašen je sa deset plastičnih rebara koja imitiraju namotaje žice. sloj C2 (iz profila). pri čemu se u središnjem frizu nalazi veći krug. proširenoj strani ornamentisan sa dve dvostruke vertikalne. Igla nedostaje. Smeštaj: Karataš. V/104). dužina 4. širina 2 cm. p. Igla nedostaje. Smeštaj: Karataš. C−238 (T. Šarnir i igla nedostaju. Smeštaj: Karataš. C−139 (T. dok se na gornjoj strani stope nalaze dva rebra. depo. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. Smeštaj: Karataš.1 cm. IV/103). V/105). depo. proširenoj strani ornamentisan tačkastom linijom. dok je na gornjoj. Pontes. 34). 1980. Fibula sa posuvraćenom nogom i pseudoobmotajem. Mora Vagei (T. 1982. 34. Šarnir i igla nedostaju. livenje. a donji deo gornje strane stope jednim rebrom. Fibula (kat. dok je na gornjoj. dužina 4. 106. 318/12 (T. Ispod otvora za držanje namotaja luk ima dugme za blokiranje opruge. kv. Fibula sa posuvraćenom nogom i i pseudoobmotajem. dok je na gornjoj. širina 1. 64 . Ispod otvora za držanje namotaja luk ima dugme za blokiranje opruge. Bronza. dok je na gornjoj. Stopa je u obliku slova U i produžava se u vidu dva manja rebra pored držača igle. C−273 (T. kovanje. koje pored držača igle ima trougaono proširenje. dok se na donjem delu gornje strane stope nalaze dva rebra. širina 1. Ispod otvora za držanje namotaja luk ima dugme za blokiranje opruge. širina 1 cm. L/13. C−22 (T. 1998. kv.5 cm. Objavljeno: Janković. Ispod otvora za držanje namotaja luk ima dugme za blokiranje opruge. dok se na donjem delu gornje strane stope nalazi jedno rebro. livenje. Igla nedostaje. Fibula sa posuvraćenom nogom i pseudoobmotajem. IV/102). šut I.98. lučno izvedena ureza. dok se na zadnjem delu gornje strane stope nalaze dva rebra. proširenoj strani ornamentisan sa tri utisnuta znaka u obliku slova H. 1981: 169−171. sloj A.2 cm. M/19. Rtkovo – Glamija I. severna kapija. dok se na donjem kraju gornje strane stope nalaze dva rebra. vertikalno i paralelno urezane linije. Bronza. Igla nedostaje. Ispod otvora za držanje namotaja luk ima dugme za blokiranje opruge. dužina 6. Prelaz luka u stopu ukrašen je sa sedam plastičnih rebara koja imitiraju namotaje žice. širina 2 cm.8 cm. širok i trapezoidno oblikovan luk ornamentisan je vertikalnom isprekidanom linijom izvedenom radlom. proširenoj strani ornamentisan sa dve vertikalne. dužina 6. depo. B-3. paralelno urezane linije. proširenoj strani ornamentisan koncentričnim krugovima raspoređenim u tri friza. proširenoj strani ornamentisan sa dve dvostruke. dužina 4. dužina 5 cm. L/11. Đ. livenje. Ispod otvora za držanje namotaja luk ima dugme za blokiranje opruge. br. dok je na gornjoj. Ispod otvora za držanje namotaja luk ima dugme za blokiranje opruge. 102. Objavljeno: Cermanović-Kuzmanović. Fibula sa posuvraćenom nogom i 103. IV/99. XIV/3. Akve (T. 99) 104. Šarnir i igla su polomljeni. Prelaz luka u stopu ukrašen je sa osam plastičnih rebara koja imitiraju namotaje žice. livenje. kv. br. depo. a na bočnim stranama luka po jedan upravno postavljen valjkasti dodatak. kv. 10/9. dok je na gornjoj.

dužina 6.1 cm. Fibula sa posuvraćenom nogom i pseudoobmotajem. Fibula sa posuvraćenom nogom i pseudoobmotajem. 1985. Stopa je u obliku slova U. 374. Stopa je u obliku slova U. Isto kao kat. Ispod otvora za držanje namotaja luk ima dugme za blokiranje opruge. V/108). sonda 50/85. br. br. Dijana. 119. V/109). br. Ispod otvora za držanje namotaja luk ima dugme za blokiranje opruge. Akve.107. sonda 74/95. C−1295 (T. 1989. 321/68 (T. C−1406 (T. dok se na donjem delu gornje strane stope nalaze dva rebra. depo. livenje. T. 318/17 (T. Šarnir i igla nedostaju. V/118). C−184. livenje. 41/3. proširenoj strani ovalno udubljenje. 115. 65 . C−1200. a na gornjoj. pseudoobmotajem.3cm.3 cm. livenje. Ispod otvora za držanje namotaja luk ima dugme za blokiranje opruge. širina 0. Akve. livenje. dužina 4. Smeštaj: Karataš. depo. očuvana dužina 5. Bronza. širina 1. očuvana dužina 4. širina 0. Fibula sa posuvraćenom nogom i Bronza. Prelaz luka u stopu ukrašen je sa šest plastičnih rebara koja imitiraju namotaje žice. Bronza. depo. br. proširenoj strani neornamentisan. Dijana. očuvana dužina 3. V/107). osnova I. 109. 1987. Ispod otvora za držanje namotaja luk ima dugme za blokiranje opruge. 117. ispod osnove I. očuvana dužina 3 cm. 367. 109. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. Dijana. S Bronza. p. livenje. Objavljeno: Grbić 1994: 190. 1979.5 cm. Bronza. 109. br. br. 121. p. C−40. depo. br. Ispod otvora za držanje namotaja luk ima dugme za blokiranje opruge. dok se na gornjoj strani stope nalaze četiri rebra. Isto kao kat. Bronza. 108. br. proširenoj strani neornamentisan. livenje. livenje. Stopa je u obliku slova U. veoma korodirana. pseudoobmotajem. dok se na donjem delu gornje strane stope nalaze dva rebra. 111. Bronza. Fragmentovana. Smeštaj: Karataš. Prelaz luka u stopu ukrašen je sa dva rebra. dužina 4 cm. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. Prelaz luka u stopu ukrašen je sa sedam plastičnih rebara koja imitiraju namotaje žice. Smeštaj: Karataš. livenje.1 cm. depo. depo. 1994. Isto kao kat.3 cm. širina 0.8 cm. tamnomrka zemlja. br. Gornja strana stope uža je od donje. dok se na donjem delu gornje strane stope nalaze dva rebra. proširenoj strani neornamentisan. 109. grupisana po dva na početku i kraju stope.4 cm. Bronza. 318/15 (T. širina 0. 113. C−153. livenje. Prelaz luka u stopu ukrašen je sa šest plastičnih rebara koja imitiraju namotaje žice. Stopa je delimično oštećena. Šarnir. severni bedem. koje pored držača igle ima trougaono proširenje. 115. Slično kao kat. livenje.8 cm. širina 0. Smeštaj: Karataš.6 cm. Dijana. Dijana. Dijana. Prelaz luka u stopu ukrašen je sa četiri plastična rebra koja imitiraju namotaje žice. livenje. Fibula sa posuvraćenom nogom i Bronza. Dijana. kat. Smeštaj: Karataš.7 cm. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. sonda 48/84. 1986. dok je na gornjoj. Isto kao kat. Bronza. 118. 116. Bronza. T. Dijana. širina 1. br. 1989. livenje. dužina 4. Dijana.7 cm. Šarnir i igla nedostaju.7 cm. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. p. sonda 67/89. p.8 cm. Stopa je u obliku slova U. V/115). dužina 3. 41/1. dok se na donjem delu gornje strane stope nalazi jedno rebro. Objavljeno: Grbić 1994: 191. sonda 72/95. Šarnir i igla nedostaju. dužina 4. br. sonda 51/85. V/121). koje pored držača igle ima trougaono proširenje.5 cm. Isto kao kat. sloj III. dok je na gornjoj. iznad osnove I. br.8 cm.6 cm. br. proširenoj strani neornamentisan. Smeštaj: Karataš. širina 1. sonda 67/89. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. dužina 5. Isto kao kat.7 cm. Bronza. Bronza. Smeštaj: Karataš. 318/30 (T. dužina 6 cm. Igla nedostaje. Akve. 110. Fibula sa posuvraćenom nogom i Bronza. Isto kao kat. 1985. pseudoobmotajem. 1995. depo. širina 0.7 cm. C−1852. dok je na gornjoj. 109. 109. dok je na gornjoj. 321/54 (T. Akve. V/119). igla i stopa nedostaju. pseudoobmotajem.1 cm. dok šarnir i igla nedostaju. severni bedem. sonda 3/78. Stopa je u obliku slova U.2 cm. C−153. Smeštaj: Karataš. C−92. Očuvan je samo deo luka. koje pored držača igle ima trougaono proširenje.7 cm. 112. 119. kat.5 cm. depo. 115. br. 1985. Fibula sa posuvraćenom nogom i 114. C−1206.2 cm. Bronza. livenje. dužina 4. Dijana. br. p. širina 0. severni bedem. širina 0. dužina 6 cm. Smeštaj: Karataš. livenje. Prelaz luka u stopu ukrašen je sa sedam plastičnih rebara koja imitiraju namotaje žice. Akve. koji ispod otvora za držanje namotaja ima dugme za blokiranje opruge. 120. grob 1/78. širina 0. depo. Smeštaj: Karataš. Prelaz luka u stopu ukrašen je sa deset plastičnih rebara koja imitiraju namotaje žice. dužina 4. depo. Fibula sa posuvraćenom nogom i pseudoobmotajem. mrka osnova II. sonda 55/86. širina 1.

br. D-10/11. ne mogu se pronaći odgovarajuće analogije. a srednja dužina fibula iznosi 4. C ili D. odnosno početak 7. Q. V/125). C−22. depo. T. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. Gvožđe. širina 0. 1995. Smeštaj: Karataš. Šarnir i igla nedostaju. odnosno malih kružića. dužina lanca 12 cm. 123. Glava uvek ima pet krakova. br. i 7. T. Takvi nalazi su protumačeni kao deo ženske nošnje. N i O (dve varijante). 37/10−11. pseudoobmotajem. brojni slični primerci koji se vezuju za kraj 6. širina 1. Rtkovo − Glamija I. V/127). P (tri varijante). A. Đ. livenje. Očuvana je samo stopa. dužina 6.8 cm. u koje spadaju primerci ukrašeni koncentričnim krugovima na čitavoj površini. ponekad i sa više varijanti. sonda 77/98. livenje.6 cm.122.8 cm. vek. 130). od kojih su četiri očuvana. C−92.2 cm. čija je glava ukrašena neorganizovanim kružnim motivima i sa pet radijalno raspoređenih i upravno postavljenih prstastih proširenja. livenje. Prema novijoj podeli. Akve. kv. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. br. za koju je pričvršćen bronzani lanac sa alkama u vidu osmice. datovane u 6. širina 0. međutim. 124. širina 1 cm. br. razvrstane su u veći broj tipova. Raspoložive analogije pokazuju da fibula iz Dijane pripada tipu P. veka (Vagalinski 1994). Šarnir i igla nedostaju. Postoje. Akve. Stopa je u obliku slova U i delimično je oštećena. 1998. Dijana. Bronza. Prelaz luka u stopu ukrašen je sa pet plastičnih rebara koja imitiraju namotaje žice. 0. p. načinu ukrašavanja i dimenzijama (Vagalinski 1994: 263–291). Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. Akve. depo. C−462. br.5 cm. Ispod otvora za držanje namotaja luk ima dugme za blokiranje opruge. Očuvana je samo stopa u obliku slova U.5 cm. V/124). 321/52 (T. R (dve varijante) i S. Isto kao kat. dok je na gornjoj. Smeštaj: Karataš. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. ispred ulaza u zapadnu kulu. Verner pripisao Slovenima i datovao ih u 7. br. 127. T. depo. / LUČNA FIBULA / U Dijani je nađena lučna fibula od bronzanog lima (kat. Stopa je u obliku slova U. širina 0. načinjene od bronze. Isto kao kat. 122. pseudoobmotajem. koji se završava kukom. Hajdučka vodenica. dužina 7. livenje. kv. 321/19 (T. Prelaz luka u stopu ukrašen je sa dva rebra koja imitiraju namotaje žice. Smeštaj: Karataš. proširenoj strani ornamentisan sa dve lučno urezane linije. dužina 4. Sudeći prema veličini punktiranih krugova. Gvožđe. br.4 cm.8 cm. livenje. mada ima i drugačijih mišljenja (Vinski 1958: 31). a na gornjoj strani ima pravougaono proširenje koje joj daje izgled krsta. širina 0. Fibula sa posuvraćenom nogom i pseudoobmotajem. čija je odlika izdužena romboidna stopa. kovanje. nalaz iz Dijane najsličniji je tipu D (Werner 1950: 160–162. dužina 6. 129. T. 1968. 66 . 127. dok se duž njenih ivica nalaze tri mala dodatka. Fibula sa posuvraćenom nogom i Gvožđe.6 cm. sloj sivomrke zemlje. 1982. 39−40). Delimična očuvanost omogućava da se fibula iz Dijane svrsta u tipove B. Fibula sa posuvraćenom nogom i pseudoobmotajem. dužina 3. p. inv. 1984: 325−326. Objavljeno: Jovanović. 127. dužina 4 cm. Akve. Bronza. 128. III/9. Njen oblik predstavlja posebnu pojavu među fibulama sa prostora Đerdapa jer donekle podseća na fibule tzv. Velesnica tipa (Kovačević 1960: 18). Ova tipologija je zasnovana na obliku stope. sonda 72/94. 1981: 172. 321/53 (T.9 cm. Budući da je stopa fibule iz Dijane polomljena. Tako su poznati tipovi K. olova i cinka. Dijana.2 cm. 321/99 (T. Fibule ove vrste. M. 125. XIV/15. Bronza. vek. V/126). severna kapija. fibule ove vrste. kovanje. ispod osnove I−II. Fibula bez donjeg dela. srebra ili legure srebra. Đ-10/11. očuvana dužina 1. 38 (T. C−6. Ispod otvora za držanje namotaja luk ima dugme za blokiranje opruge. Objavljeno: Janković. V/122). prema Vernerovoj podeli. p. očuvana dužina 2 cm. br. završena motivom ljudske maske ili životinjske glave. p. čija je gornja strana ukrašena jednim rebrom. kovanje. još je J. Isto kao kat. L (tri varijante).2 cm.8 cm. Fibula sa posuvraćenom nogom i 126. Bronza. br. ispod osnove zidova horeuma. Bronza.

gde je nađena nešto bogatije ornamentisana igla sa lančićem za pričvršćivanje (Милинковић 2001: T. centralni deo kastela. livenje. Ove dve vrste predmeta sličnog su oblika. odnosno ogrtače. Gornja površina stope ukrašena je nizom utisnutih kružića. 1983. V/130. Objavljeno: Grbić 1994: 168. 130) IGLE ZA ODEĆU Iako su za pričvršćivanje odeće najviše korišćene fibule. Т. T. sl.2 cm. Поповић. kv. Rtkovo – Glamija I. Vagalinski 1994: 264–265. depo. Dijana. veka (Bierbrauer 1987: 161. i početak 7. Na spoju glave i tela su četiri plastična rebra. 36. VI/131. 1977: 201. Gornji deo. br. 63) u okolini Viminacijuma (Ivanišević. ispod osnove I. Sl. Айбабин 1990: 17–22. 36). koji su zbog debljine materijala mogli da se pričvršćuju samo masivnijim iglama. Sl. br. a u donjem delu se takođe špicasto završava (Milinković 2001: 127–128). mrka zemlja. livenje. čiji se gornji deo završava u obliku spatule. Slični primerci sreću se u Rakovčanima (Miletić 1970: 140. III/3. 131. tamnomrka zemlja. Igle za odeću često se poistovećuju sa stilusima. ponekad povijenom delu špicasto završava. namenjenom za brisanje. 293–294. XIV/1–4). 35). površinski nalaz. 49/14). dok su na horizontalnoj osi iste strane dva naspramno postavljena kružna motiva. depo. Milinković 2002: Abb. 132. Comşa 1975: 189–192. ali je ono u gornjem delu. бр. trapezoidno raskucano. 46/5. br. Igle za odeću imaju valjkasto telo. špicasto. mada postoje i jasne razlike. Turke (Kutrigure) i Sarmate (Alane) (Werner 1950: 150–172. Sa šireg prostora Đerdapa potiču igle čiji je donji deo bio savijen (kat. Smeštaj: Karataš. livenje. Völling 2000: 26–31. 131−134). Objavljeno: Grbić 1994: 196. ali i za Germane. VI/132). veka (Кондић. raznovrsno je oblikovan. očuvana dužina 3. Za igle sa lokaliteta Rtkovo – Glamija I i Dijana analogije su poznate iz Italije. Bronza. Dijana. između kojih su urezane kose linije. Bronza. u Caričinom gradu. koji je savijen. prečnik glave 9. Smeštaj: Karataš. što dokazuju nalazi sa nekropole Burdelj (grob br. br. Igla za odeću sa četvorostranom glavom. I stilusi imaju valjkasto telo. dužina 12 cm. T. gde su opredeljene u period od 5. čiji se uticaj jasno uočava u ornamentici. Ipak. od kojih je jedan polomljen. 9/63/6). na kome se katkad nalazi lančić. 4. 131) 67 . sonda 66/89. Vida. pl. datovani u 6. Deo lučno oblikovane stope fibule sa pet radijalno postavljenih krakova. na Gradini na Jelici. T. 4/83. XVI/5) i u Feliks Romulijani (Лаловић 1997: sl. kat. treba napomenuti da su stilusi ponekad sekundarno korišćeni kao deo nošnje. 1980. žene su upotrebljavale i igle specifičnog oblika. Abb. 9). C−130 (T. 25/1. kat. depo. Uglavnom su služile za spoljašnje delove odeće. T. a donji. 406. Na jednoj polukružnoj strani tačkasto je izvedena vertikalna linija. Gornji deo tela reljefno je obrađen i ukrašen astragalima. Telo igle je valjkastog oblika i špicasto se završava. dužina 13 cm. 1989. Igla za odeću (kat. dve strane su ravne. 13). koje se u donjem. a dve su polukružne. Kazanski.6 cm. C−36 (T. Fibula (kat.Novija saznanja dokazuju da se fibule ove vrste donekle zaista mogu vezati za Slovene. 60. Smeštaj: Karataš. кат. C−849 (T. do početka 7. Mastykova 2006: 158. 35. 130. 201. br. Bronza. Igla za odeću kružnog preseka. 1–4). sl.

9 cm. br. sonda 26/81. prečnik 2.5 cm. Prstenu od trakastog lima (kat. Smeštaj: Karataš. br. br. prečnik 2. VI/140). 142. 42/4). inv. Gvožđe. prečnik 2.5 cm. iskucavanje. 38 (T.5 cm. 140. br. 1. opredeljen u 4−5. VI/133). 142). Na obe strane glave izvedeni su polukružni urezi. 1980. br. 137. II. Dijana. vek (Riemer 2000: T. inv. kružnog oblika. prečnik 2. Bronza. Prsten sa pločastom glavom pravougaonog oblika. o. 141) i Dijani (kat. sonda 72/94. relativna dubina 0. Bronza. br. neornamentisan. osim dva gvozdena prstena sa pločastom glavom (kat. VI/137).8 cm. depo. kovanje. dužina 14. do prve trećine 7. II. a donji špicasto. Dijana. veka. VI/135). Bronza. sonda 27/81. Bronza. Prsten sa pločastom glavom pravougaonog oblika. 1983. 1981. o. 137. Igla za odeću kružnog preseka. svetlomrka zemlja ispod osnove II. 1994. osnova II. Smeštaj: Karataš. depo. depo. veoma korodiran. Smeštaj: Karataš. 1981. 35 (T. Bronza. pl. 139. relativna dubina 0. Smeštaj: Karataš. 140. I/83. br. prečnik 3 cm. Za prstenje sa pločastom glavom (kat. C−820 (T. očuvana dužina 13. T. C−295. Gornji deo je ukrašen nizom plastičnih rebara. br. prečnik 2. Isto kao kat. 137) sličan je primerak iz groba 1 na nekropoli Rebeko di Orljio u Italiji. završava u obliku spatule. Smeštaj: Karataš. livenje. Dijana. depo. Dijana. inv. VI/134). br. 48/826). prečnik 1. br. G/IV. depo. 822. depo. 137−138).s. ali i zahvaljujući analogijama.1 cm. br. ulica. depo. Mihajlovcu (kat. Sakupljeni primerci uglavnom su izrađeni od bronze. PRSTENJE Prstenje se na Đerdapu javlja u tri osnovna tipa. livenje. kv. Prvi tip čine primerci izrađeni od trake bronzanog lima. 141. 39 Neobjavljeno. Gvožđe. Igla za odeću kružnog preseka. Polomljena. Isto kao kat. u sloju iz 6–7. 135. Prsten kružnog oblika i preseka. Smeštaj: Karataš. VI/139). sa polomljenom pravougaonom glavom. na kojoj se nalazi horizontalno urezana linija. C−6 (T. sonda 60/87. Treći tip čini prstenje jednostavne izrade.s. br. 25/2. Bronza.39 kao i u Sardu (Waldbaum 1983: pl. livenje. ponekad ukrašene urezanim geometrijskim motivima. 1988. kovanje. depo. a donji špicasto. kat. Mihajlovac–Blato. koji potiču iz Dijane (kat. 138. 50/6. 140. 1970. Ušće Porečke reke.3 cm. Trakasti prsten od bronzanog lima kružnog oblika. Dijana (T. 200. br. kv. br. kv. u obliku alke kružnog preseka (kat. 1970. 450.133. 137−139) paralele se sreću u Caričinom gradu. 135−136). 137−139). Isto kao kat. Objavljeno: Grbić 1994: 202. Smeštaj: Karataš. kat. 68 . 1981. prstenje je datovano u period od 5. depo. kv. br. br. severna kapija. Smeštaj: Karataš. Gornji deo je ukrašen mrežastim motivom. sonda 18/80. konstatovano u Ušću Porečke reke (kat. C−402 (T. kovanje. Dijana. 140−142). livenje. Mihajlovac–Blato. iskucavanje. 72 (T. sonda 14. C−2211. G/IV. koji su otkriveni u Ušću Porečke reke i Mihajlovcu (kat. 136. VI/136). čiji se gornji deo 134. С−38/98. T. prečnik 2 cm. Bronza. Trakasti prsten od bronzanog lima Gvožđe.2 cm. Objavljeno: Grbić 1994: 168. depo. Drugi tip obuhvata primerke sa pločastom glavom pravougaonog ili šestougaonog oblika.50 m.45 m. 140). Smeštaj: Karataš. veka. livenje. Smeštaj: Karataš. Na osnovu pratećeg materijala. 47/815−816. br. čiji se gornji deo završava u obliku spatule. Ušće Porečke reke.

Bronza. Narukvice od stakla su zatvorenog kružnog oblika. Smeštaj: Karataš. prečnik 4. Bronza. osnova V. VI/149). 69 . 149. Narukvica otvorenog tipa. br. očuvana dužina 3 cm. depo. sonda 34/82. 156−159) i Dijani (kat. Dijana. 3. C−540 (T. 150. malterni šut ispod osnove. Narukvica načinjena od šipke polukružnog preseka. 146. ispod osnove III. C−2434 (T. Znatan broj staklenih narukvica iz Đerdapa otvara neka pitanja. osnova III. br. depo. od zelenog stakla. Prema obliku. C−745 (T. livenje. Prvom tipu pripadaju dve narukvice sa otvorenim. Staklo. 149). severni bedem. 160−163). dok je drugi kraj polomljen. C−172 (T.s. depo. depo. Smeštaj: Karataš. a poznat je i polihromni primerak ukrašen floralnim motivom (kat. ovalnog i polukružnog preseka (kat. osnova II. br. 1985. Bronza. 1982.5 cm. 1988. prečnik 5 cm. u obliku kružnog proširenja. Prvoj varijanti pripadaju primerci iz Dijane. načinjena od šipke fragmentovana. depo. Narukvica otvorenog tipa. br. U treći tip. 143). 147−148). depo. Buduća istraživanja će pokazati da li njihova pojava u đerdapskim utvrđenjima predstavlja lokalnu karakteristiku ili se radi o nečem drugom. Staklo. 151). mada ih ima u različitim bojama. Uglavnom su monohromne. Isto kao kat. 442. Smeštaj: Karataš. br. br. depo. livenje. VI/146). livenje. Smeštaj: Karataš. C−1276 (T. krajevima. Fragmentovana. Bronza. 147. pošto u Caričinom gradu do sada nisu konstatovane. br. Bronza. prečnik 5 cm. Dijana. 1983. od kojih je jedna ukrašena urezanim motivima u vidu krsta (kat. o. 151. prečnik 5. 148. a druga je neornamentisana (kat. livenje. 32/5). VI/152). sonda 18/80. Dijana. 48/3. sonda 49/85. od kojih jedan nedostaje. 143. T. C−1218. u grobu br. Dijana. pa su izdvojene tri varijante. sa krajevima raskucanim čija su oba kraja oštećena. 149. N/12. od tamnozelenog. kružno raskucanim krajevima. sonda 65/88. sonda 70/89. Na očuvanom kraju urezan je motiv krsta. br. kv. 152. Dijana. Narukvica polukružnog preseka. sa kružno raskucanim krajevima ukrašenim koncentričnim krugovima.4 cm. severni bedem. kružnog. kružnog preseka koja na jednom kraju ima oblik pravougaone ploče. Smeštaj: Karataš. VI/147). 1985. Dijana. Smeštaj: Karataš. 151−163). Narukvica otvorenog tipa. Narukvica otvorenog tipa. Objavljeno: Grbić 1994: kat. 1982. spoljna kula. unutrašnja strana zapadnog bedema. Prelaz između tela narukvice i raskucanog dela ukrašen je sa četiri paralelno urezane linije. depo. čiji se krajevi završavaju pravougaonim proširenjem sa urezanim ornamentima u vidu slova V (kat. Drugi tip je zastupljen narukvicom takođe iz Dijane. a drugoj narukvica kružnog preseka sa lokaliteta Rtkovo – Glamija I (kat. Iznad proširenja urezan je krug. livenje. 143−150) razvrstani su u tri tipa. 1981. 1989. br. C−666. prečnik 4 cm. Objavljeno: Gabričević 1986: fig. Fragmentovana. 144. prečnik 5 cm. ravnomerno zastupljene u Pontesu (kat. Bronza. sonda 8.3 cm. Dijana. 152−155. Narukvica kružnog preseka. Fragmentovana. livenje. C−284 (T. očuvana dužina 7 cm. sa dve varijante. C−313 (T. supstrukcija poda I. Dijana. 145. livenje. prečnik 8 cm. Na bočnim stranama tela narukvice urezane su prave i cik-cak linije. livenje. Fragmentovana. 39/11−12). na jednom kraju Bronza. gotovo crnog stakla. ukrašena stilizovanim floralnim motivima. sa kružno raskucanim 147. VI/144). br. VI/151). Rtkovo – Glamija I. potiče sa Gradine na Jelici (Milinković 2002: Abb. Smeštaj: Karataš. Smeštaj: Karataš. Oba primerka su nađena u Dijani. primerci od bronze (kat. 1982. depo. br. br. Slična narukvica. 145). 1 (Riemer 2000: Taf. 151. depo. načinjeni od šipke polukružnog preseka (kat. Pločasto proširenje ukrašeno je trougaonim urezanim linijama u vidu slova V. Smeštaj: Karataš. 1980. Narukvica kružnog oblika i ovalnog preseka. iznad poda I. br. Smeštaj: Karataš. raskucana u vidu kružnog proširenja sa talasastim ivicama. Sličan primerak otkriven je na nekropoli Onore u Italiji. 146). VI/145). sonda 31/82. Isto kao kat. sonda 51/85. 200−201. tamnomrka zemlja sa ogromnom količinom šuta. Pontes. Bronza.NARUKVICE Narukvice iz utvrđenja na desnoj obali Dunava izrađene su od bronze ili stakla. VI/143). sonda 33/82. ukrašenog koncentričnim krugovima. 23. prečnik 4. C−525 (T. svrstane su zatvorene narukvice.

Pontes. sonda 65/88. očuvana dužina 6 cm. jama 86`. osnova II. Smeštaj: Karataš. 170−171). Treći tip čine naušnice u vidu karičice. C−52. Osim toga. br. br. 1998. Slično kao kat. 1988. 164−166). бр. Pontes. sonda 65/88. Fragmentovana. Т. martirijum – spoljna površina zapadnog zida. Isto kao kat. кат. depo. br. Abb. Singidunuma. 161. 10). Dijana. Za naušnicu izrađenu od dve petljaste. gde su datovani u period od 4. Dijana. 167) sreću se u Makedoniji. 122/6). crne boje. Rakovčana (Miletić 1970: Т. sivomrka zemlja ispod osnove II. Staklo. Smeštaj: Karataš. Smeštaj: Karataš. Smeštaj: Karataš. koje se javljaju u dve varijante. Pontes (kat. Primerci slični naušnici sa poliedarskim dodatkom (kat. Smeštaj: Karataš. 164) direktnu analogiju srećemo u Caričinom gradu. Isto kao kat. osim bronzane žice i lima. Slično kao kat. 157. br. 169) i Hajdučka vodenica (kat. br. 1978. veka (Любенова 1981: 178. I/1.5 cm. Pontes. 160. M/6. Isto kao kat. 40 Neobjavljeno. 1995. 43. Taf. N/5. Staklo. koja potiče iz Dijane (kat. br. vek (Riemer 2000: 43. br. međusobno povezane žice (kat. Smeštaj: Karataš. očuvana dužina 2. br. Smeštaj: Karataš. E8/9. 1988.3 cm. кат. br. slične naušnice poznate su i sa nalazišta Somarkada i Sofija u Italiji. 167). osnova II/III. K-4. prečnik 6 cm. II otkopni sloj. br. I/2). tamnoplave boje. od zelenog stakla. 172). br. Smeštaj: Karataš. Naušnice sa poliedarskim dodatkom livenim izjedna nisu tipičan ranovizantijski proizvod. Rtkovo – Glamija I i Hajdučka vodenica. zelene boje.40 odakle potiče i jedan sličan primerak (Кондић. Isto kao kat. depo.9 cm. br. crne boje. Staklo. Dijana. koje potiču sa nalazišta Rtkovo – Glamija I (kat. br. plave boje. Dijana. očuvana dužina 6. depo. 7). dok drugu čini primerak iz Egete. 157. 159. očuvana dužina 4. C−23. depo. gde se vezuju za germanska plemena (Bjelajac. 152. br. 1987. očuvana dužina 4. C−2306. kv. Ivanišević 1993: Fig. Smeštaj: Karataš. koja ima tri valjkasta dodatka (kat. 45. 6/14). C−343. br. 163.153. 1977: 197. 180. Prva varijanta je zastupljena naušnicama sa kružnim petljastim dodatkom. 1980. kv. 140/2). Поповић. br. 152. 6/2). oбр. 56/9. Slično kao kat. očuvana dužina 5. br. opredeljene u 5. veka (Mikulčić 2002: 245. 155. Dijana. sonda 43/84 i 45/84. južna kapija. Slično kao kat. 168). 70 . Т. sonda 78/01. Smeštaj: Karataš. 156. C−15 (T. br. бр. U prvi tip izdvojene su tzv. Za njihovu izradu. Staklo. depo. bez pomenutog dodatka (kat. 165).4 cm. C−384. Dijana. XVI/2). VI/160). 154. donekle je slična primerku sa dva valjkasta dodatka iz Caričinog grada (Кондић. Naušnica od bronzane žice sa petljasto izvedenim krajevima. Drugi tip predstavlja naušnica sa poliedarskim završetkom. očuvana dužina 5. br. 1980. C−222. kompozitne naušnice sa lokaliteta Pontes. Pernika. 1977: 198. Staklo. depo. depo. 158. C−2349. Staklo. jama 56`. 157. depo. 152. gde su datovane od 5. kv. depo. 1979. Isto kao kat. na lokalitetu Opila u Gradištu. 2001. Narukvica polukružnog preseka. zatim iz Pule (Marušić 1962: T. 160. Поповић. žutomrka zemlja unutar građevine. sonda 77/98. Staklo. očuvana dužina 4 cm. 154. Staklo. prečnik 6. i 6. kv. Staklo. spoljna strana središnjeg zida. NAUŠNICE Raznolikošću oblika i materijala odlikovale su se i naušnice.4 cm.5 cm. do 6. kao i sa lokaliteta Golemanovo Kale (Uenze 1992: T. C−104. XVI/1). očuvana dužina 5. 160. II/6. 154. Smeštaj: Karataš. С−60/97. depo. 162. Staklo.5 cm. Slično kao kat. sloj A. osnova III. depo. 1980. Dijana. crvenkastomrka zemlja. 121. C−1853a. ponekad je korišćeno i raznobojno staklo umetano u ležišta (kat. do početka 7. C−50. južna ulica. Staklo. 162. Pontes. kv. jama 3`.9 cm. sonda 3/78. već su preuzete iz antičke tradicije.

Pontesu i Hajdučkoj vodenici (kat. 1 (T. u kome se nekada nalazio umetak. livenje. ulaz u kulu.Naušnicama sa karičicom. 78. dužina 4 cm.5 cm. 58/17). kv. sektor II. 1981. br. sloj A.00 m. T. C−252 (T. кат. кат. br. identičan je primerak sa prostora Singidunuma. Б. Bronza. do sredine 8. kат. 128. prečnik 2. iz Pernika (Любенова 1981: oбр. ojačanim narebrenim valjkastim dodatkom od bakarnog lima. Objavljeno: Grbić 1994: 197. livenje. gde su datovane od sredine 7. sonda 14. koje su korišćene za izradu ogrlica. relativna dubina 0. Naušnica od bronzane žice sa petljasto izvedenim sa jednom petljom. 166. br. br. 164. 173). opredeljen u 4. livenje. Na Viminacijumu su ovakve perle svrstane u tip 33 i datovane u 530−580. 113 (Riemer 2000: T. Rtkovo – Glamija I. prečnik 3 cm. Naušnica izrađena od dve petljaste. relativna dubina 1. 167. 26/7). kv. 174−175) ili valjkastog oblika (kat. C−31 (T. 1982. Bronza.5 cm. 172. kat. o. mada je nađena i jedna polihromna perla (kat. veka (Garam 1995: 290. depo. 67. loptastog (kat. 5/11−12). N/14.10 m. livenje. kv. depo. Dijana. inv. Pontes. Smeštaj: Karataš. depo.8 cm. prečnik 1. Loptaste perle. livenje.s. 122/2. narebrene u vidu kriški lubenice. kao i sa Gradine na Jelici (Milinković 2002: Abb. kv. 126 (T. Hajdučka vodenica. 1981. Naušnica od bronzane žice sa jednom petljom. br.52). 171. 1969. br. br. PERLE Tokom arheoloških istraživanja u Dijani nađene su perle različitog oblika (kat. prečnik 2. br. I. Smeštaj: Karataš. T. za koje je pričvršćen privezak u obliku nepravilne osmice. C−166 (T. br. 178). Slično kao kat. S druge strane. 256. Gornji deo priveska izveden je petljasto. godinu (Ivanišević. slične primercima sa nekropole Romans d`Isonko u Italiji. kv. M. T. 169. VII/165). бр. takođe iz 4. 50/12. sa spojenim izvijenim krajevima. 78/256/3. 32/1). 168. Na telu naušnice nalaze se tri dodatka u vidu malih valjaka. 258 i 417. T. površinski sloj I (šut I). br. 169). бр. U Đerdapu se javljaju i jednostavne naušnice sa otvorenim krajevima (kat. dužina priveska 1. VII/168). 1981. 49/3). Naušnica od bronzane žice kružnog preseka. Smeštaj: Karataš. E/11. Egeta. Bile su poluloptastog (kat. Bronza. VII/166). 1997: 131. staklo. T.80–1. Bronza. VII/167). 169. 177). očuvana dužina 9 cm. Smeštaj: Karataš. 172) potiču iz Pernika (Любенова 1981: oбр. 294. VII/164). Bronza. 177). Za valjkaste perle od polihromnog stakla analogije potiču iz Feliks Romulijane. sl. vek (Bierbrauer 1987: 152. 170. 173−178). Najčešće su načinjene od jednobojnog stakla.1 cm. prečnik staklenog umetka 1. C−486 (T. 156).4 cm. C−173 (T. Hajdučka vodenica. međusobno 168. kružnog oblika. 413. poznate su sa avarske nekropole Tisaferd. iz grobova br. depo. 3). kv. 165. br. Smeštaj: Karataš. Naušnica od bronzane žice u obliku karičice povezane žice. Isto kao kat. 1969. 169. Bronza. i 5. Bronza. prečnik 2 cm. Isto kao kat. livenje. analogije za jednostavne karičice sa zatvorenim krajevima (kat. depo. 168−171). F-5. Objavljeno: Gabričević 1986: fig. kv. Pontes.3 cm.3 cm. opredeljene u 4. prečnik 3. Izlivena je izjedna. prečnik 1. 1989. 73. br. prečnik 2 cm. Bronza. Mastykova 2006: 72. Rtkovo – Glamija I. F-10. iz groba br. Fig. depo. 78/258/3. 89/417/4). Naušnica se završava priveskom u obliku obruča od lima. livenje. 101. u vidu male alke sa dodatkom u obliku poliedra na jednom kraju. F/12. 1986. 1999: 316. vek (Живић 2003: 104. u koji je umetnuto staklo bele boje. VII/172). 23. sloj B/C. br. Jedna valjkasta perla bila je izrađena od keramike (kat. datovane u 5−7. VII/169). inv. 1969. kakve srećemo u Rtkovu. 121) i Dinogecije 71 . Naušnica od srebrne žice nepravilnog za koju je zakačen privezak valjkastog oblika. K-12. Poznate su i naušnice sa lokaliteta Invilino Ibligo u Italiji. br. inv. br. br. Bronza. livenje. B-1. vek (Петровић. veka (Popović. br. inv. 122/6) i sa lokaliteta Golemanovo Kale (Uenze 1992: T. krajevima. dok slični primerci potiču iz kasnoantičkog sloja tvrđave Ras. br. Smeštaj: Karataš. Kazanski. 104. Hajdučka vodenica.

Dijana. datovane u širi raspon od 4. Smeštaj: Karataš. VII/176). II/3). profil sa unutrašnje strane zapadnog bedema. 45/459). visina 1 cm. koja su bila nanizana na ogrlice (kat. T. C−1329 (T. Dijana. Perla valjkastog oblika. prostorija 2. sloj II. sonda 11/80. Dijana. pravougaoni koštani zatvarači sa zaobljenim. prečnik 0. PRIVESCI Na širem prostoru Đerdapa nađena su dva jednostavna priveska načinjena od zuba vepra. Isto kao kat. br. Smeštaj: Karataš.42 gde se vezuju za germansku populaciju. C−1459. visina 2. prečnik 3 cm. Dijana. 181−185) sa kružno povijenim perforiranim krajevima konstatovani su u Dijani (kat. visina 1. XXVI/5−7). prečnik 1. prečnik perforacije 0. VII/177). 1986. 432−434. 55/19) i u Salamini na Kipru (Chavane 1975: Pl. kat. prečnik 2 cm. prečnik 1 cm. prečnik perforacije 0. 1986. Keramika. 158/12190/4). T. koji su često bili ornamentisani. C−202 (T. VII/174). br. C−21 (T. / OKOVI ZA TORBICE / Sa ranovizantijskih lokaliteta na čitavoj teritoriji Istočnog carstva sakupljeni su mnogobrojni okovi torbica. ali svakako čine deo nošnje. 179/20). na korišćenje torbica upućuju polukružni gvozdeni okovi.3 cm. depo. C−1431 (T.41 Identične perle sa nekropola Kelked − Feketekapu A (Kiss 1996: 70. Dijana. T. iznad vizantijske kaldrme. visina 0. Slične perle javljaju se u Italiji (Bierbrauer 1987: T. VII/173). severna kapija. br.4 cm. sonda 58/86. 183) i Ljubičevcu (kat. br. sonda 1/78. žuta rastresita zemlja. sonda 58/86. kao i bronzane kopče. 1980. 174. depo. 37/19). 57/A231/2) i Tisafired datovane su u vreme od 800. gornjem kraju. 177. sonda 54/85. dužina 9 cm. 1986. rebrasto ukrašena 176. sa talasasto izvedenim ivicama. 72 . 1978. Gvozdeni okovi (kat. 179−180). sa lokaliteta Pčinja u Gradištu u Makedoniji (Mikulčić 2002: Abb. 184−185). U njima su nošeni kresivo. sloj III. kao i perla manjih dimenzija. Borđeju (kat.7 cm.5 cm. veka (Comşa 1967: 322. do 1000. Perla loptastog oblika. VII/179). Perla valjkastog oblika.8 cm. Slični privesci od životinjskih zuba potiču sa Gradine na Jelici. visina 2 cm. Zub. С−36/95. 197. VII/178). kružno perforiran na na sredini. kružno perforiran 180. Kako su vremenom uništene tkanina i koža od kojih su bile načinjene. 181−182). a iz Caričinog grada je poznata perla sa nešto složenijim floralnim motivom (Мано-Зиси 1960: sl. depo. 179. depo. Smeštaj: Karataš. osim ukrasne. VII/180). Smeštaj: Karataš. C−78 (T. Staklo. načinjena Staklo. Golemanovo Kale u Sadovecu. br. depo. od pečene zemlje. dužina 5. Smeštaj: Karataš. imala i funkciju amuleta. 174. koji su često pogrešno identifikovani kao kresiva. Fig. Zub. C−1515 (T. kao i iz Viminacijuma i Ravne (Petković 1995: 88. Privezak od zuba vepra.5 cm. a slični nalazi potiču iz Rakovčana (Miletić 1970: Т. С−41/87. depo. godine (Garam 1995: 298. pa su. Direktne analogije sreću se u zapadnoj Srbiji (Милинковић 1985: Т. Dijana. IV/43). sa plavim premazom. 173. od plavičastog stakla.5 cm. Privezak od zuba vepra.u Rumuniji. depo. sonda 2/78. Smeštaj: Karataš. 178. 33/1). od tamnoplavog stakla. Smeštaj: Karataš. i perforirana sa dve okrugle rupice. 1986. II/10. kružno perforiranim uglovima. gde je 41 Neobjavljeno. Perla valjkastog oblika.5 cm. načinjena od stakla rebrasto ukrašena. sonda 77/98. T.1 cm. DELOVI TORBICA Torbice takođe ne spadaju u odeću. Staklo. Perla poluloptastog oblika. Staklo. 42 Neobjavljeno. visina 1. depo.7 cm. do 7. trud i slični predmeti za svakodnevnu upotrebu. Dijana. Dijana. 1985. Staklo. svetlomrka zemlja ispod osnove II. prečnik 1. C−1458 (T. 1998. 175. Smeštaj: Karataš. ispod osnove I−II. br. br. proširenje.

Slični primerci otkriveni su u Kranju (Bitenc. С−210/01. 188). 46/6). kat. Okov za torbicu (kat. Na središnjem delu nalazi se delimično oštećeno pravougaono proširenje. jugoistočni profil. Smeštaj: Karataš. VII/183). koji ima četiri koncentrična kruga postavljena u jednu liniju (kat. кат. pogrešno opredeljeni u 4. godine (Kazanski 2002: 84.43 Najbogatije ukrašen primerak sa šireg prostora Đerdapa je zatvarač ornamentisan koncentričnim krugovima grupisanim po tri uz kružne otvore. br. C−146.5 cm. Gvožđe. 43 Za ilustrativni primer upotrebe ove vrste nalaza uporediti: Uenze 1992. 44 Neobjavljeno. Okov za torbicu polukružnog oblika. 73 . 181. br. ukrašen životinjskim glavama na povijenim krajevima (Bitenc. 10/6). br. 271. Fig.44 Primerak iz Caričinog grada45 sličan je nalazu sa lokaliteta Donje Butorke. Isto kao kat.47 iz utvrđenja Petrus u srednjem Pomoravlju (Брмболић 2003: 282. Sa lokaliteta Rudna u Sloveniji poznat je bogatije izrađen gvozdeni okov. Po funkciji. 9/7). Abb. očuvana širina 0. 9/753). kao i jedan manji kružni otvor ispod njega. 259). Gvožđe. Gvožđe. kat. očuvana širina 2 cm. br.nađen bogatije ornamentisan primerak (Uenze 1992: T. 240). br. Špehar 2006: 141. paralelno urezane linije na mestu prelaza tela okova u petljasto izvedene krajeve. kao i sa nepoznatog nalazišta u Maloj Aziji (Schulze-Dörrlamm 2002: 127. 1989. С−186/96. tamnomrka zemlja. nagore povijenim krajevima. Ljubičevac−Glamija. sa lučnim. C−1011 (T. 187). sa lučno. i iz ranovizantijskog sloja Caričinog grada. širina 1. ali se uočava urezana linija duž donje ivice. XXII/2) i Gornjeg Streoca (Ivanišević. 37. br. blago proširenim i kružno perforiranim krajevima. 1984: 179). Analogni primerak poznat je iz Ravne (Petković 1995: 85. NMLK 4773. pl. nagore povijenim krajevima. sa lučno. Isto kao kat. Nešto jednostavnije izrađeni okovi su na teritoriji Galije datovani od 450. 391. depo. dok je na sredini unakrsno postavljeno pet krugova (kat. od kojih su dva postavljena vertikalno.5 cm. veka (Bitenc. 189). Iz Dijane potiče zatvarač torbice ukrašen sa sedam koso raspoređenih koncentričnih krugova. zajedno sa ostavom zlatnog novca. VII/181). V. očuvana dužina 7. Ravne (Petković 1995: 85. Pločice pravougaonog oblika. a okov sa Bleda. gde su. br. Knific 2001: 46. koji su petljasto izvedeni. kao i dve dvostruke. 184. do 600/630. kat. sonda A. 186). datovan je u drugu polovinu 6. ovoj grupi predmeta pripadaju i primerci sa lokaliteta Sučidava u Rumuniji (Tudor 1974: fig. ispod osnove I. br.8 cm. Dijana. 16. 45 Neobjavljeno. VII/182. bile su uglavnom ornamentisane koncentričnim krugovima. Dijana. ali se to ne može sigurno utvrditi iz terenske dokumentacije. Ljubičevac−Glamija. tegovima (kat. T. Središnji deo je delimično oštećen. 35/4. Knific 2001: 74.46 Zatvaraču torbice sa tri koncentrična kruga u jednoj liniji. 1980. br. dužina 9 cm. i na početak 7. Krajevi sličnog zatvarača sa Gradine na Jelici ukrašeni su sa po četiri koncentrična kruga. pogrešno protumačen kao kresivo. 37). 263. kat. 183. 183. Smeštaj: Karataš. br. бр. br. širina 1. 182) / ZATVARAČI ZA TORBICE / Koštani zatvarači za torbice takođe su često pogrešno interpretirani. 183. sa lučno. inv. IV/1). kako nam se čini. 272) i keramičkom posudom (Kondić. 47 Neobjavljeno. 390. Gvožđe. Nađen je u Hajdučkoj vodenici. Т. 1984. i 5. T.5 cm. tako da se na njemu ne vidi otvor. Gvožđe. a dva horizontalno. 171).5 cm. С−128/00. a sličan je nalaz sa Gradine na Jelici (Milinković 2002: Abb. dužina 10. dužina 8. Knific 2001: 71. C−43 (T. vek (Живић 2003: 118.7 cm. depo.8. kat. dužina 9. 225/2). Smeštaj: Karataš. novčarskom vagom (kat. očuvana širina 1. koji su petljasto izvedeni i ukrašeni trougaonim urezima duž spoljne ivice. sonda 44/84. koji je nađen u ranovizantijskoj jami u Pontesu (kat. sl. br. Borđej. Koštani zatvarač pokazuje da su ovi predmeti verovatno bili pohranjeni u kožnu ili vunenu torbicu. XXII/3). br. južni bedem. slični su primerci iz Feliks Romulijane. 46 Neobjavljeno. između kojih je jedan samostalni krug (kat. Abb. Sl. br. sonda XV. 5). 185. Na središnjem delu nalazi se pravougaoni otvor. 182. 13 (T. koji ponekad formiraju neki geometrijski motiv ili su bili raspoređeni u pravoj liniji. Okov za torbicu polukružnog oblika. br. Okov za torbicu polukružnog oblika. 3/10). C−70. 124/10). nagore povijenim krajevima. depo.6 cm.

188) Sl. Smeštaj: Karataš. na Krimu. a između njih je jedan koncentrični krug. depo. 40). br. prečnik otvora 0. širina 1. Kost. 3). čiji se zadnji deo završava upravno postavljenim petljastim završetkom pravougaonog oblika. br. širina 3. Zatvarač za torbicu u vidu pravougaone pločice sa lučnim. Sl. E-10. Između otvora se nalaze tri motiva u vidu koncentričnih krugova. Rumuniji i Bugarskoj. Nr. kružno perforiranim krajevima. kružno perforiranog proširenja pruža se profilisan i povijen trn. Direktne analogije potiču iz svih oblasti Romejskog carstva (Schulze-Dörrlamm 2002: 224−225. 191. S. 221−222). sa lučnim. Taб. 189) / KOPČA TIPA PAPA / Bronzane kopče tipa Papa (kat. depo. VII/187). 13. a na sredini pločice tri istovetna ornamenta grupisana u vidu trougla. jama 54`. 396. sl. Bronza. koso postavljena kružića. dužina 8. inv. Zatvarač za torbicu u vidu pravougaone pločice krajevima. Ovaj tip se javlja ne samo u Panoniji. Zatvarač za torbicu u vidu pravougaone pločice sa lučnim. sl. XXII/8.3 cm. C−2223 (T.186. širina 1. kv. Uz otvore se nalazi po jedan koncentrični kružić. 40. Kopča (kat. VII/190). 191) su ovalnog oblika. kako su mislili pojedini autori (Uenze 1966: 149−179. kao i na čitavoj teritoriji nekadašnjeg Romejskog carstva.3 cm. II/1. uz unutrašnju stranu oba otvora. sl. Zatvarač za torbicu (kat. relativna dubina 2.5 cm. Đ.5 cm. VII/189. Kopča sa telom u obliku pravougaone šipke polukružnog preseka. 39). depo. VII/186). 191) 74 . kružno perforiranim krajevima. dužina 7. 1969.70 m od severoistočnog bedema.7 cm. kv. Sl. kružno perforiranim krajevima. Abb.7 cm. koji se datuje u kraj 6. Garam 2001: 109. Na prednjoj strani pločice. 190. Kost. širina 1. T. Smeštaj: Karataš. sl. Objavljeno: Janković. 5.4 cm. dužina 6. 76/1−6) i Rumuniji (Măgureanu 2004: 342. 1981: 179. 1988.9 cm. prečnik otvora 0. Donje Butorke (T. 188. dužina 6. očuvana dužina 5. Sični primerci iz 6. depo. već i u severnom Iranu. T. širina 1. F/15. Smeštaj: Karataš. kv. 38. I/5. C−158 (T. kružno perforirane kvadratne petlje. Dijana. Nr. Pontes.2 cm. i prvu polovinu 7. 110. Kost. Hajdučka vodenica. livenje. 1982. fig. Kost. Smeštaj: Karataš. Oanţă-Margitu 2006: T. 38). dužina 3. IV. 31−37. Od kvadratnog. 187.4 cm. što nedvosmosleno pokazuje da je reč o proizvodu vizantijskih radionica. sonda 61/88. prečnik otvora 0. Objavljeno: Petković 1995: kat. 85. nalaze se po tri koncentrična kruga. VII/188.7 cm. 76/1−6). depo.6 cm. Zatvarač za torbicu sa lučnim.6 cm.5 cm. 73/d. prečnik otvora 0. 1. Dijana. C−106 (T. Smeštaj: Karataš. prečnik otvora 0. ispod osnove II.3 cm. širina 1. kružno perforiranim krajevima. br. Taf. Zatvarač za torbicu u vidu pravougaone pločice sa lučnim. Na sredini pločice je ornament u vidu pet koncentričnih krugova. Delimično oštečen.7 cm. VII/191. br.8 cm. Kladovo. 139 (T. Smeštaj: Muzej Đerdapa. Uence ih je protumačila kao kopče za torbicu (Uenze 1966: 142). Zatvarač za torbicu (kat. Kost. 1979 sonda 1/79. Dijana (T. Na donjoj strani tela nalaze se dve vertikalno postavljene. veka (Schulze-Dörrlamm 2002: 224−226). br. Хараламбиева 1993: 32. 39. veka poznati su sa mnogobrojnih nalazišta u Mađarskoj (Garam 2001: 109−111. sa dve životinjske. a prednji kraj kvadratnim proširenjem sa konveksnim bočnim stranama koje prerastaju u polukružni prednji deo sa ovalnim otvorom. kružno perforiranim 189. Između otvora se nalaze četiri motiva u vidu koncentričnih krugova. Između otvora nalaze se dve grupe od po tri koncentrična. ponekad ptičje glave. br.

kao i mogobrojni polufabrikati. koji takođe ukazuju na radionice za obradu kosti. NMLK 651. predmeti nepoznate namene. 87. 16/8) i Anemurijum (Russell 1982: 136. kuvanjem ili parenjem omogućava se njeno sečenje i oblikovanje. br. 1987: sl. alatka za drešenje čvorova. Ušće Slatinske reke. br. tipičan je ranovizantijski proizvod. br. veka (Petković 1995: 102). vek. Rtkovo − Glamija I. 211−234). 17. br. 53 Neobjavljeno.PREDMETI OD KOSTI I ROGA Zbog specifičnih odlika životinjskih kostiju. Na širem prostoru Đerdapa sakupljena je znatna količina predmeta od kosti. Slični primerci. Petković. Mora Vagei i Akve)52 i ukazuju na postojanje zanatskih centara na ovom prostoru (Petković 1995: 13−14) Poluobrađeni rog (kat. XLIV/308). М. 51 Neobjavljeno. 242). kako se čini pogrešno. pl. sa kvadratnim i kružno perforiranim donjim delom. Među pločama se izdvaja bogato ornamentisana oplata pravougaonog oblika i trapezoidnog preseka. br. br. Drvena drška valjkastog oblika. potiču sa Gradine na Jelici53 i iz Caričinog grada (Bavant 1990: cat. U ovu grupu može se svrstati i alatka za drešenje čvorova. 211) možda je nedovršena svirala-pištaljka. u ranovizantijskom periodu su veoma često od njih izrađivani bogato ornamentisani predmeti. 200−205). reljefno obrađen deo nameštaja nađen je u naseobinskim slojevima Dijane (kat. Ерцеговић-Павловић 1975: 110. čiji je gornji deo kružno perforiran i ukrašen koncentričnim krugovima. br. nađeni su u Dijani. 192). br.16). drške. Uporediti: Petković 1995. br. 198). prema rečima S. C−297/00. Mnogobrojni polufabrikati. br. 247.48 Tu spadaju i pravougaone pločice polukružnog preseka. II/1. 49 Neobjavljeno. 207) poznat je iz Caričinog grada. Identičan primerak potiče iz Brigecija (Borhy 2002: 55−58). br. Daim 1987: 219. 206) nalaze se oznake od 4 do 6. koji možda predstavljaju drške. i to dva puta. Posebnu grupu čine poluproizvodi. Neophodno je napomenuti da je jedna drška (kat. Dijana. odnosno Ljubičevcu ili Ušću Slatinske reke (kat. Sa istog lokaliteta potiče i predmet polukružnog oblika. С−103/98. Ljubičevac−Glamija. Török 1975: 299. Instrument sličan jednostavnoj valjkastoj svirali bez otvora za proizvođenje tonova (kat.51 Predmeti nepoznate namene šestougaonog i petougaonog oblika. Petković tvrdi da je ispunjen crnom pastom. sreću se na lokalitetima Sučidava (Tudor 1974: fig. fig. Predmet sličnog oblika i donekle sličnog ornamenta. svirale. kat. delovi nameštaja. U posebnu vrstu predmeta svrstane su valjkaste drške iz Ljubičevca ili Ušća Slatinske reke i Dijane (kat. Vinski 1962: sl. fig. 193). 197). 48 Za pomenuti predmet S. u kraj 3. 52 O postojanju centra za obradu kosti na lokalitetu Mora Vagei tokom ranovizantijskog perioda nema arheoloških svedočanstava. Potiču sa osam đerdapskih lokaliteta (Hajdučka vodenica. Iako je kost prilično čvrsta i postojana. br. Pontes. ukrašena urezanim mrežastim motivom (kat. potiče iz Gornjeg Streoca na Kosovu (Ivanišević. oprema za igru. potapanjem u vodu. mada su možda korišćene i kao pastirske pištaljke. odvijala u rimskom periodu u kuli na pomenutom lokalitetu. kakav srećemo na Gradini na Jelici (Milinković 2002: Abb. 2. Т. odnosno odsečeni životinjski rogovi. 207−208). Špehar 2006: 141.50 Na kockici za igru iz Dijane (kat. 416. Kovačević. 200) opredeljena. br. Treba pomenuti i deblju pločicu polukružnog preseka iz Mihajlovca (kat. više ili manje obrađeni (kat. možda nezavršeni zatvarači torbica ili delovi češljeva iz Dijane i sa lokaliteta Rtkovo − Glamija I (kat. Uporediti: Petković 1995. T. i to raznovrsne namene. br. u Caričinom gradu49 i Feliks Romulijani (Živić 2003: 136. br. mada se ova vrsta delatnosti. 194−196). takođe iz Dijane (kat. Izdvojene su ploče različitog oblika. 209−210). 30/87. kat. Daim 1996: 360). 3/14). 20/4). XXIV/5. Slični predmeti nađeni su na mnogobrojnim lokalitetima sa teritorije avarskog kaganata (Dimitrijević. opredeljen u 6. Valjkasti. na naspramnim stranama. ornamentisan kružnim i pravoilinijskim urezima (kat. С−14/86. 199). nº 308. Uvidom u materijal utvrđeno je da se radi o tragovima prljavštine i kalcinacije. 61/2. 1177. nađena u Dijani (kat br. 202). i prvu polovinu 4. Dve nedovršene svirale valjkastog oblika nađene su na lokalitetima Rtkovo − Glamija I i Akve (kat. 75 . 50 Neobjavljeno. br. za koju najbližu analogiju nalazimo na lokalitetu Svetinje (Поповић. 35/13) i u Caričinom gradu.

9 cm. reljefno obrađen. Smeštaj: Karataš. 42. kv. dužina 10. 1.6 cm. Rtkovo–Glamija I. C−105 (T.9 cm.s. Objavljeno: Petković 1995: 101. Kost. prečnik 1. Smeštaj: Karataš. br. depo. Objavljeno: Tomović 1986: fig. Alatka za odrešivanje čvorova (kat. 198. Petković 1995: 101. horizontalno urezane linije. ispod osnove IV. C−149 (T. očuvana dužina 5 cm. 44. očuvana dužina 7. 1981. kat. U gornjem delu i na gornjoj strani nalazi se po jedna mala kružna perforacija. XXVII/2. 44). VIII/200. br. depo. Rtkovo–Glamija I. Mihajlovac–Blato. Dijana (T. kv. br. 194. sl.8 cm.5 cm. depo. 23/7. širina 2. Smeštaj: Karataš. 197) pločice lučnog preseka.7 cm. sonda 65/88. sonda 69/89. 620. dužina 10. VIII/195). 1988. Smeštaj: Karataš. Drška valjkastog oblika i ovalnog preseka. profil između sondi 9 i 10. preseka. 193.4 cm. 200) 76 . br. 1980. a preostali deo koncentričnim krugovima. 1989. Sl. Kost. depo. depo.2 cm. inv. C−2381 (T. VIII/192). o.5 cm. depo.s. Pločica pravougaonog oblika i preseka. kružno perforirana na krajevima. Smeštaj: Karataš.3 cm. XXIV/5. br. o. dok je Sl. sl.9 cm. Oplata (kat. Kost. T. a u srednjem su tri vertikalno postavljena koncentrična kruga. Kost. 621. sa talasastim ivicama. 42 (T. 193) Kost. horizontalnim i kosim linijama. 195. depo. širina 1. Oplata (kat. širina 1. koja je na jednom kraju kružno perforirana. kat. br. 41. prečnik perforacije 0. F/IV. VIII/194). Smeštaj: Karataš.8 cm. Drška (kat. depo. širina 1. dužina 14. prečnik 1. 43). površina sa garom. širina 3. dužina 12. prečnik otvora 0. Alatka je ukrašena vertikalnim. 416. A-5. dužina 4. širina 1 cm.9 cm. br. Predmet valjkastog oblika. o. Predmet polukružnog oblika. 195. Kost. 1985. C−235 (T. VIII/193. U prvom i trećem frizu je mrežasti motiv. Dijana. prečnik perforacije 0. 43. sl. T.5 cm. prečnik perforacije 0. dužina 4. Jedna polovina predmeta ukrašena je sa tri paralelna reda vertikalno postavljenih koncentričnih krugova. Površina oplate ukrašena je brojnim neorganizovano postavljenim koncentričnim krugovima. Dijana. VIII/198. Ukrašena ravne strane ima polukružni urez. koji na sredini Najverovatnije je bio deo nameštaja. br. 196. 42). Pločica pravougaonog oblika i polukružnog je ornamentom u tri friza ograničena sa po dve paralelne.6 cm. Dijana (T. dužina 8. C−1191 (T. 407. C−14. T. žutomrka zemlja sa šutom. 41). br. Smeštaj: Karataš. Smeštaj: Karataš. 1980. T. horizontalnim i kružnm nizovima.5 cm. II. br. sredina logora. kat. kat. Dijana. Kost. 197.6 cm. Predmet nepoznate namene u vidu pravougaone Sl. Objavljeno: Petković 1995: 86. Kost. koso i lučno urezanim linijama i stilizovanom predstavom luka i strele. Fragmentovana. XXIII/4. preseka. Smeštaj: Karataš. Objavljeno: Petković 1995: 87. osnova I. Isto kao kat. kv. 102. 198) donji lučno oblikovan i udubljen. depo.192. 1.6 cm. neorganizovanim i povezanim urezanim linijama. osnova II. prečnik 1. VIII/197. Duž ravne ivice ukrašen je mrežasto urezanim linijama. Dijana. 1980. sl. VIII/199).s. XXXVI/2. Koštana alatka valjkastog gornjeg dela. Kost. Oplata u obliku pravougaone ploče trapezastog 199.6 cm. Sl. sonda 50/85.7 cm. A-7. koja je na dva mesta kružno perforirana. 200. kao i koncentričnim krugovima u vertikalnim.

Akve (T. ispod osnove II.2 cm. Isto kao kat. prečnik 2. Rog. dužina 12 cm. koncentrični krugovi i mrežasti motiv. dužina 3. XXXVI/4. Objavljeno: Кораћ 1980: T. a donji ima kružni presek i špicasto se završava. Kost. prečnik 0. Dijana. depo. 1978. IX/211). Objavljeno: Janković. Kost. sonda 72/94. E-11. martirijum – spoljna površina istočnog zida. VIII/202). dužina 4. 1981: 178. sloj crne nagorele zemlje. VIII/201. svetlomrka zemlja. 214. Kost. kat. depo. Objavljeno: Кораћ 1980.201. T. br. a donji deo nizom kružića spojenih kosom linijom. prečnik 3 cm. prečnik 2. 648. 79/d. prečnik 1. Dijana. 216. sonda 9/80. depo. Kost. Dijana.8 cm. sonda 3/78. širina 1. uglačana sa spoljne strane. 208.s. Kost. dužina 10.8 cm. VIII/206). XLVIII/CDXX. br. A-7. C−1819. 1.5 cm. južni profil. kv.2 cm. Ljubičevac−Glamija. prečnik 1. Deo polomljene valjkaste drške. 209. izveden u vidu šestougla. čija je spoljašnja Sl. 1980. Smeštaj: Karataš. čija je spoljašnja strana ukrašena koso urezanim linijama u vidu mrežastih motiva. Smeštaj: Karataš. 214. Svirala valjkastog oblika. C−199 (T. Smeštaj: Karataš. dužina 13. Rtkovo – Glamija I. IX/213). Smeštaj: Karataš. C−104 (T. IX/210). depo. br. C−10 (T. dužina 4. VIII/204).8 cm. Svih pet strana ukrašeno je vertikalnim nizom od devet koncentričnih krugova. kat.1 cm. Nedovršena. T. E-7. u gornjem delu u vidu urezanih koncentričnih kružića. 1970. 1980. 215. kv. petougaon. a donji je kružnog preseka i špicasto se završava. Svirala čija gornja strana ima kružnu i ovalnu Rog. kvadrat I. Dijana. Kost. Smeštaj: Karataš. depo. Drška valjkastog oblika. Rtkovo – Glamija I. očuvana dužina 2. 205. 1981. Smeštaj: Karataš. Smeštaj: Karataš. sl. Drška (kat. Hajdučka vodenica. 214. 214. dužina 10. C−174 (T. C−329 (T. čiji je gornji deo na spoljnoj strani ukrašen urezanim trouglovima ispunjenim kružićima. dimenzije 0.5 cm. C−16 (T. Rtkovo – Glamija I. D-8. dužina 8 cm. prečnik 1. Polufabrikat od roga. 1980.6 cm. Isto kao kat. Kost. kv. C−11 (T.8 cm. 206. Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke (T. 2. o. A-7. 201) 210. dužina 5. br. Isto kao kat. dužina 8. depo. depo. dužina 9 cm. Polufabrikat od jelenjeg roga. sonda 2/78. dužina 11. 213. Đ. Predmet nepoznate namene. 1987. Polufabrikat od roga. 212. Objavljeno: Petković 1995: 104. br. C−134 (T. prečnik 3 cm. br. 77 .1 cm. Hajdučka vodenica. čiji je gornji deo Rog.7 x 0.s.80 m. Rog. 45).7 cm. br. Objavljeno: Petković 1995: 101. Rog.7 x 0. Dijana. depo. Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke. 1979. koje se javljaju dva puta. žućkastomrka zemlja sa malo šuta. 211. crvenkasta raspadnuta opeka.s. kv. Kockica za igru sa oznakama vrednosti 4. zarezan pri vrhu jedne strane. 1994. Spolja je uglačana.2 cm. Smeštaj: Karataš. dužina 14. T. 2. Smeštaj: Karataš.6 cm. Smeštaj: Karataš. o. relativna dubina 0. 45.2 cm. Smeštaj: Karataš. IX/208). sonda 3/79. zasečen na dve strane. IX/209). dužina 9 cm. Rog. 1980. čiji je gornji deo strana ukrašena nizom frizova u kojima se smenjuju kose linije.5.5 cm. kv. IX/207). 207. prečnik 2 cm. XL/10. IV. perforaciju. Objavljeno: Кораћ 1980: T. Vrh jedne strane nekoliko puta je zarezan. XLVII/CDXIV. depo. uglačanih strana. Deo polomljene drške valjkastog oblika. Predmet nepoznate namene. Dijana. Kost. 202. 5 i 6 Rog. 204. depo. depo. sonda 19/80. depo. 217. Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke (T. Kost. 203.6 cm. Rog. platforma kod stepeništa. o.8 cm. Smeštaj: Karataš. kv. sonda 55/86. 211. zapadni bedem. 204. IX/214). 1978. Isto kao kat. br. 1980. C−201. proširenje. XLVIII/CXXXVII. C−22. 1967. Dijana. prečnik 1. Drška valjkastog oblika.5 cm. 608. VIII/203). Isto kao kat. dužina 9 cm. C−118 (T.

tako da su vrednosti bile precizno naznačene (Buljević i dr. Rog. šut I/gar I. sonda 55/86. Objavljeno: Кораћ 1980: T. 1986. Smeštaj: Karataš. Smeštaj: Karataš. br. Stoga je nizom monetarnih reformi. depo. C−1856. Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke.5 i 2. depo. Rog. 214. br. Smeštaj: Karataš. br. prečnik 1. mada su poznati i primerci od stakla. Isto kao kat. 219. C−45. garom i šutom. veka. 222. depo.3 cm. 1980. depo. tj. južna kapija. sloj crne nagorele zemlje. L/6. uglavnom od bronze. br. 222. mrka zemlja sa pepelom. 222. 222. prečnik 2. VAGE I TEGOVI U ranovizantijskim utvrđenjima na Dunavu. 214. br. Rtkovo – Glamija I. prečnik 2. dužina 7 cm. 1986. Dijana. 222. 222.5 cm. 222. depo. Objavljeno: Кораћ 1980: T.7 cm. Atila je zahtevao da se romejska granica. Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke. depo. Isto kao kat. započetih još za vreme Anastazija I. 222. 220. prečnik 1. sloj IV.5 cm. sloj IV. C−1514. Smeštaj: Karataš. C−50. dužina 8. dužina 14. 221. Dijana.218. kv. 229. Isto kao kat.5 cm. depo. depo.5 cm.1 cm. sonda 56/86. prečnik 3. C−159. 232. 1980. posle hunskih osvajanja sredinom 5.4 cm.2 cm. Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke.5 cm. Dijana. ustanovljen odnos između različitih novčanih jedinica na osnovu težine solida. Smeštaj: Karataš. Rtkovo – Glamija I. Dva primerka. Smeštaj: Karataš. pomeri na pet dana hoda južno od Dunava. u Naisus. 225. C−45. Rtkovo – Glamija I. Isto kao kat.s. 230. a pojavljivali su se i falsifikati. Dijana. koja su prvenstveno služila za smeštaj vojnih posada. Rog.5 cm. dužina 7 cm. br. dužina 6. mrka zemlja sa šutom. prečnik 2. Isto kao kat. XLVIII/CLXXIX. žutomrka zemlja. Osnovu monetarnog sistema Romejskog carstva činio je zlatni novac. prečnik 1. depo. kv. Smeštaj: Karataš. 1986. prečnik 3 cm. dužina 13 cm. depo. 5 cm. 54 O postojanju centara na obali Dunava u kojima je razmenjivana roba svedoče i pisani izvori. Isto kao kat.5 cm. Smeštaj: Karataš. Isto kao kat. sloj V. ispod zida 2. prečnik 2 cm. Smeštaj: Karataš. Rog. osnova II/III. depo. Dijana. sonda 59/86. ali i lokalnih proizvoda. Isto kao kat. odvijao se i intenzivan ekonomski život. 227. martirijum – spoljna površina istočnog zida. 1980. Dijana. 222.3 cm. sonda 56/86.8 cm. Rog. C−1500. Uporediti: Prisci Fragmenta 7: ВИИНЈ I 2007: 12−13. Smeštaj: Karataš. prečnik 2. ispod osnove II. Smeštaj: Karataš. C−94. Smeštaj: Karataš. kv. 1979. Smeštaj: Karataš. čija je vrednost bila velika. Rog. 231. 1986.5 cm. XLVIII/CCX. prečnik 1. Naime.4 cm. C−1482. Rog. 1986. br. mrka zemlja sa šutom. prečnik 2 cm. 222. 1986. 1998. Isto kao kat. IX/222). Isto kao kat. B-7. Smeštaj: Karataš. br. Rog. prečnik 3. 223. dužina 13. 1998. Isto kao kat. sonda 77/98. 1978. 78 . depo. 2. Rog.5 cm. dužina 12. 222. Dijana. а samim tim i pogranično ilirsko sajmište. Rog. dužina 14. 234. u prostoriji II. 1987. A-7. južna kapija. sonda 60/87. C−341. Dijana. sloj IV. dužina 10. prečnik 2. dužina 7 cm. Isto kao kat. depo.7 cm i 10. Bez obzira na način izrade. sonda 77/98. Rog. Rog. Rog. sloj A. Rog. Dijana. B-7. sečenje profila sa unutrašnje strane zapadnog bedema. Pontes. kv.2 cm. osnova II/III. 226. Rog. 222. br. Polufabrikat od roga. 224. 1994: 279). dužina 9 cm.8 cm. C−12 (T. 233 Isto kao kat. svetložućkasta zemlja. Dijana. dužina 19 cm. dužina 16 cm.54 U njima je obavljana kupoprodaja importovanih. br. dužina 13 cm. C−1446. Da bi se izračunala pojedinačna vrednost novca korišćene su precizne novčarske vage manjih dimenzija. Isto kao kat. spoljna strana zapadnog zida i profila cd. br. dužina 14 cm. XLVIII/CXXIX. br. 214. br. Isto kao kat. Objavljeno: Кораћ 1980: T. br. Isto kao kat. 228. 214. C−1455. br. pa su postojale menjačnice za razmenu novca i njegovu proveru. šut 1. Rog.2 cm. br. svi su bili baždareni. prečnik 2. sonda 3/78. Usled duge upotrebe ili odsecanja rubova njegova težina se smanjivala. depo. C−1486. Rog. kao i zamenu zlatnih moneta. kao i tegovi izrađivani tehnikom livenja. 222. dužina 5. o.

veka (Garam 2001: T. NOVČARSKE VAGE O menjačkoj delatnosti u utvrđenjima na prostoru Đerdapa svedoči. kroz koje je provlačena žica za spajanje sa tasovima. bakar. 167. B. Pokretni deo ovih vaga je u obliku slova T. 235. С−57/97. M. reljefno obrađenom cilindričnom šipkom čiji su krajevi u vidu kružnih petlji. Bronza. C−201 (T. zatim na Gradini na Jelici (Milinković 2002: Abb. Knific 2001: 63. sa horizontalnom. 67). kojima je vaga kačena na željeno mesto. Na trgovačkim tegovima sreće se oznaka Γ. br. 1969. 189). Datovanje u rasponu od gotovo dva veka za istovetno izrađene vage najverovatnije ukazuje na njihovo dugo trajanje. 1988. prečnik 5.8 cm. ukrašen sa četiri kružne linije grupisane po dve. i to iz ranovizantijskog sloja tvrđave Ras (Popović. T. Deo terazija novčarske vage. poznat je sa Gradine na Jelici. odnosno solida. Hajdučka vodenica. 46. koja je na krajevima petljasto izvedena. osnova IV. 57 Neobjavljeno. ostava. pre svega.45 g. Kroz kružni otvor vertikalno postavljenog dodatka provučen je bronzani lančić od osam karika u obliku slova S. 1994: 279). Očuvana su i dva okrugla tasa sa po tri perforacije. Pokretni deo 237. depo. dužina 16 cm. Sličan primerak. br. Na avarskoj nekropoli Kunšetmarto u Mađarskoj nađena je identična vaga. Isto kao kat. Libra se delila na unce (27. Objavljeno: Кондић. 21/1. Buljević i dr. br. 186) i keramička posuda (Kondić.5 cm.56 sa lokaliteta Sarahčane u Konstantinopolju (Harrison 1986: 257. Špehar 2006: 141. 1994: 279). do 6. Na sredini horizontalnog dela nalazi se vertikalni pravougaoni dodatak sa pravougaonim otvorom. no. Tegovi za proveru težine novca uglavnom su kvadratnog.54 g. Bakar. 236. a analogije su poznate i iz Pernika u Bugarskoj (Любенова 1981: oбр. obeležene grčkim slovima (Sams 1982: 207.6). Jedna unca bila je jednaka dvanaestom delu libre. Kladovo. 235. br. Dijana. Kroz jednu petlju provučena je mala kružna alka. 56 Neobjavljeno. Objavljeno: Кораћ 1980. 119. izrađen od cilindrične ovih vaga je u obliku slova T. Smeštaj: Karataš. С−144/02.57 235. 1989. a na novčarskim tegovima oznaka N. za jednu uncu (27. Bronza. čiji je gornji kraj reljefno obrađen i petljasto završen. Paralele iz 6.5 cm. koštani zatvarač za torbicu (kat. 135. br. Cat. kat. Potpuno očuvana novčarska vaga. bronzane šipke kružnog preseka. 1999: 321. 120/1). veka sreću se u Kranju. dužina 17. bronzana vaga nađena u Hajdučkoj vodenici (kat. 38/4). br. iz Sarda (Waldbaum 1983: pl. V. koja je teoretski iznosila 327. T. 236). br. 1957: 236. inv. X/237). Javljaju se i druge brojčane oznake. sa horizontalnom. 1.5 cm. visina 7. u Caričinom gradu55 i Gornjem Streocu (Ivanišević. koja je prema pratećem materijalu opredeljena u period od 4. 248−249). 34/4−5). 238. sonda 65/88. Tas kružnog oblika. inv. ređe kružnog oblika. 46). br. kat. kat. Objavljeno: Grbić 1994: 163. Poznate su mnogobrojne analogije sa većeg broja lokaliteta. depo. a sastojala se od šest nomizmi težine 4. i sa početka 7. dužina vage 16. i prvu polovinu 7. iako ima i drugačijih mišljenja (Schilbach 1970: 167). Smeštaj: Karataš.Osnovna jedinica za merenje težine ranovizantijskom periodu bila je libra. Novčarska vaga (kat. Iz utvrđenja Ljubičevac ili Ušće Slatinske reke potiče i jedan tas (kat. 237). kao i potpuno očuvana i fragmentovana vaga. T. kат. 29/448. Smeštaj: Muzej Đerdapa. opredeljena u kraj 6. br.28 g). Poznati su i slični primerci iz 6. Dijana. fig. sl. C−2379 (T. br. svetlomrka zemlja ispod osnove II. 10/64. Od jedne libre mogla su da se iskuju 72 zlatnika. veka (László et al. XLV/3). X/235.9 cm. kat. i to kao deo grobnog inventara (Bitenc.28 g). 235) 55 Neobjavljeno. 467). XXXIX/XX. С−76/02. X/238). sa dve kružne perforacije. iz Dijane (kat. oštećen. 4/1). veka. iz Caričinog grada. Ovakav sistem su od Romeja preuzela i pojedina varvarska plemena (Sams 1982: 207. tri tega (kat. prečnik tasa 5 cm. 459). 238). Iz Intercise potiče identična vaga. visina vage 5. i to u ostavi koju čine 29 solida i jedan tremis. fig. br. Bronza. kao i sa nalazišta Anemurijum (Russell 1982: 136. 1984: 179). 160. reljefno obrađenom cilindričnom šipkom čiji su krajevi u vidu kružnih petlji. odnosno sa početka 7. 60. sl. kroz koje je provlačena žica za spajanje sa tasovima. sonda 67/89. Sl. Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke (T. za jednu nomizmu. Buljević i dr. No. 1978: 70. br. br. 240. 79 .

С−288/01. NML 1173. dve (kat. Špehar 2002: 142. ostava. br. br.30 g. kat.61 Svi primerci iz đerdapskih utvrđenja koji bi teoretski trebalo da imaju vrednost jedne nomizme su izmereni. 61 Neobjavljeno. 140 (T. prečnik 1. Bronza. br. 247) poznati su sa Kosova (Ivanišević. X/243). Uočava se tačkasto izvedeno slovo B. Waldbaum 1983: pl. težina 3.37 do 4. Pločasti teg kvadratnog oblika. 58 Neobjavljeno. dimenzije 1.1 cm. i prvu polovinu 7. 7−8). od zelenkastog strani je urezano jednostruko slovo N i utisnuto 12 kružića. inv. Bronza. dimenzije 1.TEGOVI Prema brojnim nalazima iz različitih oblasti nekadašnjeg Istočnog carstva. kao i vrednošću tremisa (kat.1 cm. 1994: 281. Mnogobrojne analogije poznate su iz Salone (Buljević i dr. Objavljeno: Кондић. 1981: 166. 1978: 70.3 x 1. 1969. I/1−2). Hajdučka vodenica. u vrednosti od dve nomizme. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. 61/128). / NOVČARSKI TEGOVI / Tegovi iz đerdapskih utvrđenja najčešće su novčarski. 1981: 166. 244. 136 (T. kao i iz zbirke tegova iz Konstantinopolja (Гурулева 1999: Nº 1−2. dok je na drugoj strani nečitak. br. Hajdučka vodenica. Izrađeni su od bronze i stakla. U gornjem levom i desnom uglu nalaze se po tri mala kružna ornamenta. u kojoj se nalazi i primerak od bronze (Гурулева 1999: 12. na čijoj jednoj stakla. 1969. dimenzije 2. 240). inv. a potiču iz Hajdučke vodenice i Akva. br. kat. 240). Akve (T. tegovi sa šireg prostora Đerdapa podeljeni su na trgovačke. ornamentisan sa četiri reljefna poprsja. E-10. ispod koga su dve vertikalno urezane linije. 242. X/240). Staklo. С−454/00. inv. 247−249). 1969. novčarske i tegove za kantar. X/241). Objavljeno: Кондић 1978. 5. br. Iznad velike oznake i u donjem desnom uglu nalazi se manje slovo A. Primerci identični tegovima za merenje jedne nomizme (kat. 242−246). T.1 x 1. a opredeljeni su u 6.2−3) i iz Sarda (Crawford 1990: E14.7 cm. Pločasti teg kružnog oblika. 241) i jedne nomizme (kat. fig. br. ali bez utisnutih kružića. T. fig. 119/1). kv. 80 . dok sličan teg. Nº 12. Staklo. 240. 243.59 kao i u zbirci tegova iz Konstantinopolja. br. br. br.58 sa avarskog nalazišta Kunsetmarton u Mađarskoj (Garam 2001: T. Objavljeno: Janković. X/242). E-10. sa vrednošću od tri (kat.3 cm. br. To je možda posledica njihove izlizanosti usled česte upotrebe ili pojave lažnih tegova. II). Hajdučka vodenica. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. na čijoj jednoj Na jednoj strani nalazi se monogram NG. i to teoretski. dimenzije 1. pošto nije bilo mogućnosti za njegovo merenje.54 g) i iznosila je od 1. Bronza. livenje. potiče sa Gradine na Jelici. / TRGOVAČKI TEG / Od bronzanih tegova samo jedan je imao vrednost od jedne unce (kat. 29/471). br. na čijoj je gornjoj površini najverovatnije bio urezan veliki krst na sredini. Pločasti teg kvadratnog oblika. 70. 60 Neobjavljeno.2 cm. br. iz Salamine na Kipru (Chavane 1975: T. Pločasti teg kvadratnog oblika. 248) sličan je nalaz iz Caričinog grada. Đ. Pločasti teg kvadratnog oblika. 136 (T. XIX/10.60 Primerku iz Аkva (kat. 60. veka. sa Kosova (Ivanišević.1 x 2.3 x 1. 239. odakle potiče i teg kružnog oblika iste vrednosti. 5. B. tehnika duvanja u kalup. livenje. T. ali i izvan njega. 38/15). kat. 239). odakle potiče i kružni teg iste težine. Primerci slični kvadratnom tegu od zelenkastog stakla (kat. 59 Neobjavljeno. iz Caričinog grada (Мано-Зиси 1960: sl. sreću se na Caričinom gradu. T. X/239). С−71/95. tehnika duvanja u kalup. 812. Akve (T.96 g. fig. kao i jedno malo slovo G u donjem levom uglu.95 g. od zelenkastog stakla. br.1). 241. Objavljeno: Janković. strani je urezano jednostruko slovo N i utisnuto 14 kružića. težina 3. Đ. Špehar 2006: 142. što je kod naših primeraka verovatnije s obzirom da su u pitanju velike razlike. 477−478. XIX/9. 60. livenje. ali je kod svih dobijena težina manja od propisane (4.

Pločasti teg kvadratnog oblika. livenje. težina 1. 2.42 g. T. Bronza.9 cm. i sa broda potonulog kod Jasi Ade (Sams 1982: fig. 433). / TEGOVI ZA KANTAR / Iz utvrđenja sa područja Đerdapa potiče i nekoliko olovnih tegova različitog oblika. tamnomrka osnova I. br. X/245). Objavljeno: Janković.9 x 0. 1981: 166. XIX/7. livenje.1 x 1. бр.3 cm. 252. težina 1. X/250). 253.3 x 1. Akve (T. prečnik 3. Bronza. T.9 x 0. Akve (T. XIX/11. sonda 67/89. X/251). za merenje veće količine robe pomoću kantara. iz Gornjeg Streoca (Ivanišević.30 g. 252−253). 246. Bronza. Dijana.90 g. 1981: 166. C−8 (T. 28/436. Smeštaj: Karataš. Akve (T. 1988. na čijoj jednoj strani 247.2). C−2274 (T. Đ. br. kao i dve kose linije. Kupasto oblikovan teg nađen je u Dijani (kat. Dijana. Bronza. visina 10 cm. mrka zemlja ispod osnove I. a pločasti teg ovalnog oblika u Mihajlovcu (kat. zatim sa lokaliteta Gradac u Donjem Dubiču. visina 5. T. dimenzije 0. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. Iz Dijane potiču i okrugli pločasti tegovi (kat.30 g. Đ. Teg u obliku kupe.3 x 1. 245. na čijoj jednoj strani na čijoj jednoj strani je urezano dvostruko slovo H. Mihajlovac−Blato. koja je oštećena. Dijana. prečnik 5 cm. Objavljeno: Janković. kv. br. X/252). 1981: 166. EF. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. 74 (T. Isto kao kat. Smeštaj: Karataš. s.1 cm. 412).9 cm. Bronza. tamnomrka zemlja ispod osnove I. 2001.3 cm. T. Olovo. na čijoj jednoj strani je utisnuto pet kružića. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. na čijoj je urezano pet kružića. E8/9. sl.37 g. Pločasti teg kvadratnog oblika.244. livenje. Na gornjoj strani nalaze se neorganizovano urezane linije. Pločasti teg kvadratnog oblika. Pločasti teg ovalnog oblika. X/254). Objavljeno: Janković. prečnik 8 cm. Đ. o. XIX/5. i to zajedno sa kantarom (Waldbaum 1983: pl. 1981: 166. Pločasti teg kvadratnog oblika.1 x 1. sonda 78/01. težina 4. 250. Pločasti teg kvadratnog oblika. X/244). T. Bronza. dimenzije 1. težina 4. Špehar 2006: 142. 81 . inv. sa okruglom perforacijom.1 cm. petljom na gornjem delu.5 cm. Đ. br. livenje. Loptasti teg je poznat iz Feliks Romulijane (Живић 2003: 184. Akve (T. perforiran u gornjem delu. Dva primerka. XIX/8. 249.3 cm. 251. 252. Objavljeno: Janković. livenje. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. u blizini Kruševca (Рашковић 2003: 95. Objavljeno: Janković. težina 3. Sarda. livenje. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. X/248). Pločasti teg kvadratnog oblika. kao i loptasto oblikovan primerak sa kružnom petljom za kačenje lanca na gornjem kraju (kat. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. fig. 29/447). dimenzije 1. X/246). C−2. br. X/247). 248. 251). 10/19−20). Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. Đ. Pločasti teg kružnog oblika.55 g. dimenzije 1. br. 254). sredina logora. кат. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. 4. na čije je obe strane urezano slovo X. Olovni teg u obliku lopte. prečnik 8 cm. depo. 1989. 1994. depo Objavljeno: Janković. 250). težina 1. Akve (T. dimenzije 0. Olovo. sonda 64/88. Olovo. C−169 (T. dimenzije 1. XIX/6. velika sonda B. sonda 72/94. Akve (T. Olovo. sa kružnom Olovo. X/249). 254. Dijana. Đ. sa gvozdenom kružnom perforacijom. 1981: 166. osnova II. 1981: 166. je urezano dvostruko slovo N i utisnut jedan kružić. jednoj strani je urezano jednostruko slovo H. depo.

Klinu sa pravougaonom glavom analogan je primerak iz Caričinog grada65 i sa Gradine na Jelici. 1999: 117. klamfe i baglame. mada su u drugim oblastima poznate i građevine sa tri ili četiri libažna reda opeke. 286−290). Egeti. dok su klinovi sa glavom u obliku slova T korišćeni za povezivanje greda. dok je sprat bio od drveta. br. 1984: 286. U prvi tip spadaju veliki gvozdeni klinovi sa piramidalnom glavom. sl. Podatak je dobijen usmeno od dr V. 280−285). nº 4−6. С−32/82. opus mixtum tehnika. br. С−41/82. pl. 51/53. Drugi i najzastupljeniji tip su klinovi sa pločastom glavom kružnog (kat. U građevinsku opremu spadaju klinovi. O drvenim delovima objekata svedoče tragovi gorelih greda. koji predstavljaju spratnu konstrukciju. cat. mada je jedan klin bio od bronze (kat. kao i prozorska okna od stakla ili pločica liskuna. kат. koje se moglo obaviti urezivanjem i uglavljivanjem ili pomoću drvenih. čija dužina dostiže i 25 cm. tehnika suhozida korišćena samo za prizemlje. XXVII/4−6). a neki možda i za izradu nameštaja i kovčega. 257−273) ili pravougaonog oblika (kat. 195−196. 294) i možda je služio za pravljenje nameštaja. С−19/86. Borđeja. Poslednji tip čini primerak sa glavom u obliku slova T (kat. na koju je polagan crep. na prostoru jugozapadne četvrti Donjeg grada.64 a sličan im je nalaz iz ranovizantijskog sloja tvrđave Ras (Popović.62 Krovna konstrukcija takođe je bila od drveta i pokrivena crepom. Njihov oblik je zavisio od načina upotrebe. Ivaniševića. Dijane. Dijani i na lokalitetu Rtkovo − Glamija I (kat. С−217/96. tzv. korišćeni su gvozdeni klinovi. 319. 62 O ovakvom načinu izgradnje svedoče iskopavanja na Caričinom gradu gde su. ključevi. M. klamfe. br. nađene u Hajdučkoj vodenici. 66 Neobjavljeno. odnosno gvozdenih klinova. sa zidovima od komada neobrađenog i pritesanog kamena povezanih blatom. br. rukovodioca iskopavanja 63 Neobjavljeno. čiji su veličina i oblik zavisili od funkcije i mesta na kome su se nalazili. KLINOVI Za povezivanje drvenih delova konstrukcija korišćeni su klinovi različite dužine i oblika glave. koja je podrazumevala upotrebu kamena i maltera. 64 Neobjavljeno. nº 18. Egete i Rtkova − Glamije I. a ponegde je ta. sa nivelacionim redovima opeke čiji broj na širem prostoru Đerdapa uglavnom iznosi pet. Gabričević 1986: 71−72). XXVIII/18). Osim zidova od kvalitetnog materijala. br. Izrađeni su od gvožđa. 21/type 5).66 Treći tip obuhvata gvozdene klinove sa kupastom glavom. nađen u Egeti.GRAĐEVINSKA OPREMA Najrasprostranjeniji način zidanja u ranovizantijskom periodu bila je tzv. U četvrti tip svrstani su klinovi sa glavom postavljenom vertikalno u odnosu na telo (kat. С−2/89. 64/8−9). Budući da je metal daleko postojaniji i znatno čvršći. inv. objekti u kojima je živeo siromašniji sloj stanovništva podizani su od skromnijeg materijala. 67 Neobjavljeno. 40/12). Ljubičevca ili Ušća Slatinske reke. na osnovu čega su razvrstani u pet tipova. П. kao i različiti građevinski elementi izrađeni uglavnom od gvožđa. С−46/81. С−5/82. U nekim slučajevima čitav objekat je ozidan kamenom povezanim blatom. 255−256). Identični primerci poznati su sa Gradine na Jelici67 i iz Caričinog grada (Bavant 1990: 196. 274−279). većina objekata imala je i krovnu konstrukciju od drveta. 40/4143) i u Sardu (Waldbaum 1983: pl. i to iz Hajdučke vodenice. Klinovi sa okruglom glavom potiču iz Hajdučke vodenice. čija je upotreba arheološki potvrđena na lokalitetima Ušće Porečke reke i Rtkovo − Glamija I (Петровић. Za takve klinove analogije su poznate sa Gradine na Jelici63 i iz Caričinog grada. 37/89. Slični klinovi nađeni su na lokalitetu Golemanovo Kale (Uenze 1992: T. brave. Primerci sa Đerdapa bili su upotrebljeni pri izgradnji arhitektonskih objekata. otkriveni na lokalitetima Borđej i Rtkovo − Glamija I (kat. Nasuprot oficijalnim građevinama. 65 Neobjavljeno. Sličan klin potiče sa nalazišta Golemanovo Kale (Uenze 1992: T. kome su analogni klinovi sa Gradine na Jelici68 i iz Caričinog grada (Bavant 1990: cat. pragova. С−65/95. Pri ugradnji drvenih konstrukcija najvažniji je bio način njihovog povezivanja. okvira prozora i vrata. konstatovani objekti sa tragovima intenzivnog gorenja. 291). br. ali i od lepa i nepečene cigle. Dijane i Egete. br. 69 Neobjavljeno. br. br. 127−128. 82 . 68 Neobjavljeno. Klinovima sa pločastom ili kupastom glavom različite veličine uglavnom su ukucavane daske u grede. pl.

268. prečnik glave 2 cm. C−1236 (T. XI/271). prečnik glave 2. A-4.8 cm. Gvožđe. ojačanjem na vratu kvadratnog preseka i telom kvadratnog preseka. C−40.1 cm. br. inv. depo. br. 1970. kovanje. C−5. 273. Rtkovo – Glamija I. dužina 8 cm. dimenzije glave 2. očuvana dužina 10. F-2. površinski sloj. kesa 254. šut I. C−171 (T. XI/274). 28/9. šut 1. depo. br. Smeštaj: Karataš. Isto kao kat. kovanje.s.5 cm. kv.45 m od kočića J-8. Smeštaj: Karataš.5 cm. Borđej. dužina 4. XI/275). br. Smeštaj: Karataš. Rtkovo – Glamija I. br. prečnik glave 1. Gvožđe. Smeštaj: Karataš. dužina 12. prečnik glave 1. depo. prečnik glave 2. koje se špicasto završava. šut I. 258. Isto kao kat. Hajdučka vodenica. kovanje. šut I. E-4. očuvana dužina 6 cm. br. 1980.5 cm. A-2. Gvožđe. 1980. kv. 257. Slično kao kat. severni bedem. relativna dubina 0. 257. prostorija 1. 265. kovanje. Rtkovo – Glamija I. C−5. Isto kao kat. Gvožđe.4 cm. 257. koje se špicasto završava. prečnik glave 2 cm. Gvožđe.2 x 1. kv. 1970. kvadratnog preseka. o. Gvožđe. dužina 9. C−90. br.5 cm. br. depo. br. A-6. Isto kao kat. br. 274. kv.s. prečnik glave 2 cm. 257. 1981. T. A−8. Smeštaj: Karataš. br. kovanje. 257. depo. Smeštaj: Karataš. sonda 49/85. 264. 271. Isto kao kat.5 cm. u obliku piramide i telom pravougaonog preseka.7 cm. 13. dužina 10 cm. depo. kv. 257. Objavljeno: Grbić 1994: 174. Rtkovo – Glamija I. 175. inv. Dijana.255. depo. depo.6 cm. XI/272). Smeštaj: Karataš. relativna dubina 0. Isto kao kat.s.s.5 cm. C−202 (T. Rtkovo – Glamija I.70 m. kesa 158. 2. kovanje.8 cm. kv. 1. kovanje. kv. Klin sa okruglom pločastom glavom i telom Gvožđe. Rtkovo – Glamija I. kovanje. Gvožđe. 262. inv. 263.5 cm. A-8. Smeštaj: Karataš. o. Gvožđe. dužina 25 cm. dužina 8. kovanje. Isto kao kat. 257. Rtkovo – Glamija I. Isto kao kat. 259. kv. sonda B. C−192. br. E-7. gar 1. 272. depo. depo.2 cm. 1. prečnik glave 3 cm. Egeta. Smeštaj: Karataš. prečnik glave 1. 1980. 272. prečnik glave 3 cm. 1. 257. Smeštaj: Karataš. Rtkovo – Glamija I. dimenzije glave 2 x 2 cm.8 cm. depo. kovanje. Klin sa okruglom pločastom glavom i telom Gvožđe.5 cm. sektor II. sonda J-8. Gvožđe. Gvožđe. 1981.5 cm. 276. prečnik glave 1 cm. C−171 (T. prečnik glave 2 cm. Smeštaj: Karataš. 1980.50 m. Isto kao kat. kovanje. Rtkovo – Glamija I. Masivniji klin sa okruglom pločastom glavom.3 cm. Rtkovo – Glamija I. depo. Tri primerka. kovanje. sloj crne zemlje. kv. uz profil AD. 1980.s. C−182 (T. kv. dužina 8. Donji kraj polomljen. očuvana dužina 10 cm. br. depo. sonda B. 275. prečnik 2. depo. Smeštaj: Karataš. Smeštaj: Karataš. 269. dužina 9. 1981. dimenzije glave 1. br. kovanje. Isto kao kat. koje se špicasto završava. Gvožđe. dužina 5. 1983. 1980.3−8. 1980. 1980. 1981. 274. kat. Rtkovo – Glamija I.s. 1. 1981. XI/255). 257. Smeštaj: Karataš. dužina 6. Rtkovo – Glamija I. Hajdučka vodenica. kovanje. br. relativna dubina 0. 260. 270. Rtkovo – Glamija I. Gvožđe. br. Bronza. 1981. 1981. 255. I-8. kovanje. depo. dužina 8. dužina 7 cm. 1980. Borđej. C−4. kv. Smeštaj: Karataš. Smeštaj: Karataš. 2. dužina 6. dužina 6. Gvožđe.20 m od kočića U-8. Isto kao kat. 257. B-8.3 cm. 1981. o. Smeštaj: Karataš. Gvožđe. prečnik glave 2 cm. Smeštaj: Karataš. relativna dubina 1. B-5. depo. očuvana dužina 5.7 x 1.2 cm. koje se špicasto završava. 257. depo. kv.5 cm. XI/258). depo. kvadratnog preseka. 257.5 cm. Isto kao kat. Smeštaj: Karataš. prečnik glave 2. o. 62 (T. C−150. 257. Smeštaj: Karataš. C−59. 1981. 83 . 266. A-5. o. dužina 8. kv. Isto kao kat. prečnik glave 1. Isto kao kat. 1981. kovanje. žućkastomrka zemlja. 2. br. Smeštaj: Karataš. Rtkovo – Glamija I. depo. o. br. Isto kao kat. Rtkovo – Glamija I. 261. Smeštaj: Karataš. šut I. br. depo.7 cm. Veliki masivan klin sa glavom 267. depo. kovanje. kovanje. E-7. XI/257). Rtkovo – Glamija I. depo. kv. br. 28. kv. C−187. kv. čiji je donji kraj polomljen. Klin sa pravougaonom pločastom glavom i telom Gvožđe. 253. C−193.s. 256. Isto kao kat. Gvožđe. kovanje. Gvožđe. dužina 8 cm.3 cm. dužina 8.5 cm. Gvožđe. C−191 (T. kovanje. 274. B-7. o. kovanje. br. sonda 10. Glava je oštećena. Gvožđe. 257.7 cm. sloj gara I. C−5. prečnik glave 1. osnova III. kvadratnog preseka.

kv. br. depo. 286. očuvana dužina 11. Smeštaj: Karataš. 1981. kv. sloj I. M. Gvožđe. XI/280). kovanje. prečnik glave 2 cm. 280. kovanje. br. sonda B. Dijana.30 m (T. 288.8 x 1. kovanje. 42. 310. kesa 90. kv. kovanje. 1981.s. br. kovanje. Pet primeraka. prečnik glave 1. br. sektor II. 1. dimenzije glave 1. inv.7 cm. dužina 6. 1986. depo. prečnik glave 2 cm. sonda 53/85. dužina 9. Objavljeno: Кораћ 1980: 98.2 cm. Gvožđe. Hajdučka vodenica. Smeštaj: Karataš. 1. C−202. dužina 13 cm. kovanje. 1980. koje se špicasto završava. Gvožđe. očuvana dužina 6. dužina 11. uz profil AD.25 m. kат. depo. sonda 13. C−162. sonda H-11. dužina 5.45 m od kočića J−8. Gvožđe. br. kv. Klin u obliku slova T.70 m. 8. 1969. Telo im je pravougaono ili ovalno.5 cm. 287. dužina 8. br. Smeštaj: Karataš. Isto kao kat. kovanje. 284. kv.2 cm. 280. prečnik glave 2 cm. 137−138. Isto kao kat. 278. 84 . Rtkovo – Glamija I. br. svrstane u prvi tip. Isto kao kat.70 69 Neobjavljeno. XI/279). 3. dužina 6−6. kovanje. 1980. Klin sa trougaonom pločastom glavom zabljenih Gvožđe. 64/18−19) i u Caričinom gradu. Gvožđe. 280.7 cm. pa su uglavnom korišćene za spajanje dasaka ili greda na uglovima objekata. depo. XII/286). Isto kao kat. Smeštaj: Karataš. T. Rtkovo − Glamija I i Dijana (kat.5 x 2 cm. B-3. br. Pontes. 1980.5 cm. 292−305). 292−296) potiču klamfe pravougaonog tela. 280. 274. Isto kao kat. relativna dubina 0. 286. kovanje. br. depo. dužina 5.2 cm. Hajdučka vodenica. a od njega se vertikalno pružaju dva špicasta kraka. koje se špicasto završava. E-7. depo. Smeštaj: Karataš.3 cm. Smeštaj: Karataš. Njihove analogije sreću se na nalazištu Liška ćava u zapadnoj Srbiji (Радичевић 2002: сл. Rtkovo – Glamija I. Dijana. relativna dubina 1 m od kočića I−8.5 cm. br. 51/53. u Đerdapu su izdvojena tri tipa klamfi. kovanje. 1969. B-8. kovanje.5 cm. 1981. koje su takođe služile za spajanje građevinskih elemenata od drveta. Isto kao kat. Gvožđe.8 cm. depo. relativna dubina 1. Gvožđe. 274. sonda 58/86. 291. Egeta. šut I. relativna dubina 0. 289. 279. kv.5 cm. Gvožđe. Smeštaj: Karataš. Gvožđe. 1970. dužina 12. Isto kao kat. 274. kovanje. kovanje. C−213 (T. 286.5 cm. Gvožđe. 1999: 117. 283. Smeštaj: Karataš. Smeštaj: Karataš. 1981. Isto kao kat. depo. šut I. 290. br. 286. koje se špicasto završava. širina glave 2. Isto kao kat. relativna dubina 0. Egeta. preseka. dužina 6 cm. 285. Isto kao kat. Rtkovo – Glamija I. kovanje. С−54/87. depo. Gvožđe. 1985. 6. inv. Isto kao kat. Sa lokaliteta Borđej.69 a slični primerci nađeni su u ranovizantijskim slojevima tvrđave Ras (Popović. sektor II. 1981. inv. 7 cm.5 cm. Borđej. C−1319. prečnik glave 2. 41 (T. 70 Neobjavljeno. inv. Egeta. sl. Gvožđe. 281. I−8. C−2. sektor II.5 cm.40 m. br. br. 1981. br. kesa 98. Smeštaj: Karataš. Smeštaj: Karataš. sonda 14. sonda 5. depo. inv. 280. Gvožđe. 9 cm.2 cm. br. Hajdučka vodenica. sloj III. 280. XII/291). dužina 16 cm. A-5. XXVII/XXXVI. relativna dubina 0. 282. prečnik glave 2−2.277. sonda 9. KLAMFE U đerdapskim utvrđenjima nađene su i klamfe različitog oblika i dimenzija (kat. Smeštaj: Karataš. Klin sa kupastom glavom i telom kvadratnog uglova. Prema obliku tela. crvenkasta zemlja ispod osnove I.40 m. br. šut I. depo. 2. br. Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke. br. o. inv. sektor II. br. 286. postavljenom vertikalno u odnosu na telo pravougaonog preseka. kovanje. inv. C−1418. br. Egeta. dužina 13. 9/4) i u Caričinom gradu.6 cm. relativna dubina 0.5 cm. dimenzije glave 2 x 2 cm. Isto kao kat. sa telom kvadratnog preseka Gvožđe. kv. sloj III. 27. depo. dužina 16. br. I−8. 222 (T.5 cm. dimenzije glave 2. Rtkovo – Glamija I. br.

Rtkovo – Glamija I. 292. Gvožđe. Klamfa sa nepravilnim ovalnim telom pravougaonog Gvožđe. Isto kao kat. i blago izvijenim kracima. 1981. kv. 1.4 cm. Rtkovo – Glamija I. Sastoje se od dva ili više delova. inv. dužina 9. širina 0. dužina 7 cm. Isto kao kat. 297. 1980. kv. sonda 9. depo. 299. 2. Smeštaj: Karataš. širina 1. širina 1. širina 0. br. dužina 5. Klamfa sa telom pravougaonog oblika i preseka. o. dok je drugi povijen pod uglom od 90 stepeni i izveden u obliku pravougaone petlje. Smeštaj: Karataš. kovanje. 1980. kovanje.s. 294. 1981. 299. kovanje. Dvodelna baglama sastavljena od pločastog dela. kovanje. С−135/01. br. kovanje.6 cm. 305. Gvožđe. 1980. br. sonda D. Kroz kružnu petlju provučena je dvokraka oštećena šipka. depo. pri čemu je jedan pričvršćivan za vrata ili prozor. o. C−1506 (T. 1.5 cm. kv. G/IV. br. kv. Gvožđe. Smeštaj: Karataš. dužina 5. C−123. С−156/98. Gvožđe. BAGLAMA Baglame su služile za zatvaranje vrata i prozora. Borđej. br. kovanje. dužina 6. osnova IV. Gvožđe. kv. 1980. 299. i sa dva polukružno savijena kraka. Smeštaj: Karataš. E−7. 304.5 cm. Isto kao kat. kovanje. kv. sonda 33/82. 1980. Mihajlovac–Blato. dužina 5 cm. depo. o.s. kv. inv. Smeštaj: Karataš.2 cm. Smeštaj: Karataš. širina 1 cm. i to sa lokaliteta Rtkovo − Glamija I (kat. II. širina 4 cm. 299. širina 4. Smeštaj: Karataš. br. relativna dubina 0. 1981. Rtkovo – Glamija I. Smeštaj: Karataš. Smeštaj: Karataš. Isto kao kat.5 cm. br. 102. depo. 7. 292.4 cm. dužina 14. kv. 1986. br.8 cm. 299. dužina 5 cm. С−1/88. čiji su kraci polomljeni. Mihajlovac–Blato. širina 1. 71 Neobjavljeno. kovanje. Dijana.8 cm. kovanje. Jedini primerak potiče iz Dijane (kat. depo. Smeštaj: Karataš. depo. 292.15 m. C−167 (T. Borđej. br. šut I. 292. 303.71 Treći tip čine klamfe pravougaonog tela. depo. Smeštaj: Karataš. sonda I. a načinjene su isključivo od gvožđa. Isto kao kat. C−141. kovanje. šut I. 295. 39/41−44). C−583. 1979. br. br. Gvožđe. dužina 5. D-2. depo.s.s. C−6. 73 Neobjavljeno. Gvožđe. širina 1 cm. širina 0. 302. dužina 7 cm. 72 Neobjavljeno. br. preseka i sa dva polukružno savijena kraka. 1982.2 cm. dužina 5 cm. kv. 297−298). o. C−5. depo. 292. sa lokaliteta Rtkovo − Glamija I. Rtkovo – Glamija I. C−103. sloj III. sloj I. II. širina 0. Isto kao kat. depo. br. C−37.8 cm. Smeštaj: Karataš. 2. D-2. br.5 cm. Mihajlovac−Blato. Rtkovo – Glamija I. inv.s. o. 214 (T. 306. K/4. depo. Gvožđe.7 cm. kovanje. dužina 6. 1981. br. i pravougaonog preseka. 301. depo. Isto kao kat. Dijana. 85 . kv. 298. 1980. Smeštaj: Karataš. Gvožđe. dužina 5 cm. G/IV.3 cm. kojima su slični primerci iz Caričinog grada. Kraci su oštećeni. 293. C−11. 3. 299. Isto kao kat. 300. depo. C−245 (T. Egeta. 299−305). br. Isto kao kat.s. XII/306). 306). XII/298). Egeta i Borđej (kat.s. Slični nalazi sreću se na Gradini na Jelici. Gvožđe. širina 2 cm.Drugi tip predstavljaju klamfe sa telom nepravilnog ovalnog oblika. kovanje. depo.8 cm. Gvožđe. Rtkovo – Glamija I. Gvožđe. EG. kv.8 cm. o. Isto kao kat. sonda 56/86. depo. Gvožđe. Klamfa sa telom deltoidnog oblika Gvožđe. Klamfa sa pravougaonim telom 299. XII/297). širina 2. koja je oštećena. dužina 5. kovanje. Smeštaj: Karataš. XII/299). C−26 (T. E-7. 1980. Smeštaj: Karataš. A−7. 296. kovanje. Pontes.72 u Caričinom gradu73 i na lokalitetu Golemanovo Kale (Uenze 1992: T. zapadni bedem. 1980.4 cm. dužina 10 cm. Rtkovo – Glamija I. sektor II. XII/292). kovanje. čiji se jedan kraj završava u vidu kružne petlje. o.

45. T. ispod osnove II. Deo brave pravougaonog oblika. Sl. 1987. XIII/307). br. Dijana. sa četiri kružna otvora neodređenog oblika na središnjem delu. Objavljeno: Grbić 1994: kat. br. 1987. dimenzije mehanizma 5 x 2. 311). 93. na kome su očuvane tri kruž- nejednake veličine i jednim otvorom u vidu osmice. širina 5. cat. S druge strane. pl. sl. br. pogrešno protumačen kao brava (Живић 2003: 162. 1980. XXIX/44. Dijana. koja najverovatnije predstavlja otvor za ključić. vek. 309.11). livenje. iznad koga se nalazi perforacija u vidu slova T. 47). sonda 12/80. Bronza. Smeštaj: Karataš. 1980. Katanac u obliku kvadra. vek (László et al. nº 44. Katanac (kat. Analogni primerci. Jedan deo šipke je polomljen. datovan u 6. 13/1. sonda 9/80. C−1594 (T. depo. kat. 308.3 cm. XXX/59). sl. Kvadratna oplata brave izrađena je od bronzanog lima i na sredini prednje strane ima otvor za ključić. 60. žućkastomrka zemlja sa malo šuta. kao i deo brave koji je umetan u bočnu stranu vrata (kat. sonda 58/87. 7 cm. pl. sloj gareži. XIII/310. kao i u Caričinom gradu. Dijana.7 cm. 312. potiče iz Feliks Romulijane gde je. 345). javljaju se u Intercisi. depo. LVIII/3). u Čečanu (Ivanišević. takođe iz Dijane (kat. 153. XIII/312. Bronza. 312). ali od gvožđa. dužina 6. 14/4. svetlomrka zemlja. br. dužina 11. br. nº 59. oko koga su urezani kružni motivi (kat. 311. 10. C−1606 (T. ispod osnove II. Kvadratna oplata brave sa perforacijom 310. kovanje. br. 1987. kao i motiv koncentričnih krugova. potiču sa lokaliteta Golemanovo Kale u Sadovecu (Uenze 1992: Taf. depo. no. 45). Smeštaj: Karataš. depo. 310). бр. Prema načinu ornamentisanja. Sličan primerak. Špehar 2006: 148. br. Objavljeno: Grbić 1994: kat.74 odakle je poznat i sličan deo brave (Bavant 1990: 201. iznad poda od opeka. mada se on vezuje za 4. kako nam se čini. sa lokaliteta Liška ćava (Радичевић 2002: sl. Na ovom lokalitetu nađen je i bronzani deo brave koji je umetan u bočnu stranu vrata (kat. i početak 7. Sličan primerak poznat je iz Intercise. Smeštaj: Karataš. 1957: 331. 32. 48). Dijana. odnosno delovi kvadratne i kružne oplate za bravu (kat. Površina je ukrašena koncentričnim krugovima. XIII/311). sonda 57/86. 307. koja najverovatnije predstavlja otvor za ključić. Ukrašena je kružnim motivom. Oplata brave (kat. 311). 310) KATANAC Katanac u obliku kvadra otkriven je u Dijani (kat. Sl. ne perforacije. najverovatnije otvor za ključić. kvadrat I.3 cm. XIII/309). sa dugmetastim neodređenog oblika na središnjem delu. očuvana širina 2. očuvana dužina 6. 34/6b−14. livenje. livenje. C−200 (T. br. br. Bronza. LX/3).5 cm. 86 . Dijana. Smeštaj: Karataš. vek (László et al. 48. Fragment oplate brave.7 cm. 155. prečnik 4. kat. 47. 312) 74 Neobjavljeno. vek. T. sa ostatkom šipke pravougaonog preseka koja izlazi iz njega. osnova II. opredeljena u 6. C−1883 (T. XIII/308). 1980. Bronza. gde su datovani u 4. 307−310). Bronza. C−226 (T. depo. fig. 117. širina 11 cm.8. Na oplati su četiri simetrično raspoređene kružne perforacije za nitne. 307). Kružna bronzana oplata brave. Smeštaj: Karataš.3 cm. 7/7) potiče analogija za kružnu oplatu od bronzanog lima. spoljna strana bedema. cat. Analogni. depo. C−266 (T. кат. livenje. T. no. livenje. br. očuvana dužina 12. nalazu iz Dijane slična je oplata iz Caričinog grada (Bavant 1990: 203. sonda 60/87. širina 1. sonda 12/80.BRAVE U Dijani su nađeni i mehanizmi za zaključavanje. 35/1a−3b). veka. Dijana. dužina 6 cm. 1957: 335. sa otvorom za ključ u vidu slova T. Na tri očuvana ugla vidljive su kvadratne perforacije. opredeljeni u 6. Gvožđe. crvenkastomrka zemlja. ali i slični katanci. Pravougaona oplata brave sa perforacijom ispupčenjem u sredini. С−154/85. Smeštaj: Karataš. T.

C−827 (T. Gvožđe. 87 . dužina 6. 1/83. širina 4. 316−317). kv. koji mogu da se podele u dva osnovna tipa. širina 1. širina 2. ispod zida 3. čiji se jedan kraj završava u vidu kružnog perforiranog proširenja. C−1492 (T. ispod osnove III. inv. zapadna kapija.9 cm. 313.5 cm. Egeta. Osnovna uloga prozora bila je propuštanje svetlosti. Bronza. iznad poda I. br.KLJUČEVI Iz đerdapskih utvrđenja poznati su i ključevi raznovrsnog oblika. Isto kao kat. depo. očuvana dužina 4.5 cm. Postojanje prozora konstatovano je posredno.6 cm. Ključ sličan prvom tipu potiče iz Caričinog grada.3 cm. kovanje. To je šarka pravougaonog oblika. 1982. preseka. sonda 10.50 m. žute i plave boje. dužina 17. nađena u naseobinskom sloju Dijane. PROZORSKA OKNA Izgradnja kuće završavana je postavljanjem vrata i ramova za prozore. Fragmenti prozorskih okana sakupljeni na prostoru Đerdapa su od stakla zelene. C−821 (T. br. 318). 319−328). depo. C−563. Zbog providnosti. br. Gvožđe. br. zahvaljujući fragmentima okana. sonda 55/86. br. Dijana.5 cm. Abb. C−546. 7).3 cm. ali i održavanje toplote. Smeštaj: Karataš. zapadna kapija. depo. 316. XIII/316). 314. 27. širina 1. očuvana dužina 12. kovanje. Prvom tipu pripadaju ključevi sa četiri pera (kat. depo. Gvožđe. 318.5 cm. staklo je bilo idealan materijal. Analogije su poznate sa gepidske nekropole Kelked − Feketekapu A (grob br. 317. Smeštaj: Karataš. dužina 4. 1982. sektor II.8 cm. depo. 313. br. kovanje. XIII/318). 1986. koje se na jednom kraju račva u dva polukružno savijena kraka. kao i sa dve horizontalne linije od po tri kružića. Smeštaj: Karataš. Smeštaj: Karataš. sonda 31/82. koja potiče iz vremena avarske dominacije (Kiss 1996: T. a imalo je i estetsku vrednost jer je proizvođeno u različitim bojama (kat. čime se dobija krstasti motiv. unutrašnja strana bedema. Dijana. svetlomrka zemlja. Smeštaj: Karataš. svetlomrka zemlja.8 cm. očuvana dužina 5. sa telom u vidu 316. ŠARKA U građevinske elemente uslovno je svrstan i deo mehanizma za zatvaranje koji je najverovatnije pripadao manjem kovčežiću (kat. Smeštaj: Karataš. dok drugi tip čine primerci čiji se donji deo račva u dva lučno savijena kraja (kat. 94/26). 313−315). Dijana. Duž unutrašnje ivice kružnog dela simetrično su raspoređeni kružni motivi. sonda 33/82. Dijana.75 Drugi tip je konstatovan u Mađarskoj. depo. Pravougaoni deo je po vertikalnoj osi ukrašen na isti način. 1983. na nekropolama iz ranog avarskog perioda (Garam 2002: 164. kovanje. relativna dubina 0. kv. kovanje. Gvožđe. 51/38). Donji deo je polomljen. savijenom ulevo pod pravim uglom. nalaze četiri pera. 313. Gvožđe. 315. pa se može samo zamisliti kolorit koji su sunčevi zraci stvarali u unutrašnjosti objekta. prečnik 1. 1983. С−123/88. ispod osnove II. 75 Neobjavljeno. XIII/313). Pravougaona šarka za manji kovčežić. Ključ jednostavnog oblika. Isto kao kat. širina 5 cm. dok se na donjem delu. br. kao i sa Hiosa (Balance 1989: fig. br. Ključ sa telom u obliku šipke pravougaonog trapezoidne šipke koja se u gornjem delu završava perforiranim kružnim proširenjem. Isto kao kat.7 cm Dijana. ispod osnove II. 539). 2/83. 1981.

Providno staklo žućkaste boje. Pontes. Više fragmenata. Pontes. 319. Pošto čitava površina okna nije mogla da se izreže odjednom.5 cm. cama koje su uglavljivane u ram i jednom manjom kružnom perforacijom. šut.79 319. jama 375`. 88 . depo. Isto kao kat. najveće dimenzije 6 x 4 cm. Slično kao kat.3 x 4 cm. 323. Hajdučka vodenica. G-9. Smeštaj: Karataš. Staklo. GH/12. U đerdapskim utvrđenjima nađen je veliki broj fragmenata prozorskog stakla. a potom su stavljane u drvene okvire. depo. dimenzije 4 x 5 cm. površinski šut. tehnika slobodnog duvanja. depo. Smeštaj: Karataš. Isto kao kat. Smeštaj: Karataš. Više fragmenata. depo. Slično kao kat.5 cm. Pontes. jama 82`. kao i iz Caričinog grada.7 cm. depo. br. dimenzije 10 x 4.9 cm.7 cm. osim jednostavnih okana u različitim bojama. 319. 1970. dimenzije 6. 77 Neobjavljeno. sa očuvanom ivicom koja je usađivana u ram. C−13. tehnika slobodnog duvanja. C−73. 36). 1 (T. Ipak.1 cm. Dva fragmenta okna od liskuna. С−152/03. 319. 325. H/12. Isto kao kat. Špehar 2006: 143. 328.5 cm. 76 Usmeni podatak dr V. 324. Više fragmenata. Foy 2005: 19−20). 319. br. Tri fragmenta. 7 x 4 cm. br. kv.5 x 2. na 1 m od južnog zida crkve. koji su sečeni na pravougaone pločice manjih dimenzija. Pontes. kuća 2. Smeštaj: Karataš. 327. Ivaniševića. dimenzije 3. Hajdučka vodenica. 326. rukovodioca iskopavanja. inv. dimenzije 9. dimenzije 4. G/19. sa obrađenim ivi- Staklo.17−19). 6 x 3. depo. 320. C−160. analogno našem primerku. nađeni i luksuzni primerci sa umetnutim zlatnim folijama. depo. Isto kao kat.5 x 3. Dijana. tehnika slobodnog duvanja. Staklo. kao i duvanje u krunu. inv. br. C−205. M/13. nađeno je u Caričinom gradu. fig.3 x 2. Providno staklo plavičaste boje.5 x 4. 8/78. 324. br. tehnika slobodnog duvanja. tehnika slobodnog duvanja. kv. 79 Neobjavljeno. br. pokazalo se da je tehnika duvanja u cilindar bila najdelotvornija jer je tako dobijeno staklo bilo dva do četiri puta tanje. depo. Smeštaj: Karataš. 1981. 1980. kv. C−234. 4. Staklo. Smeštaj: Karataš. tehnika slobodnog duvanja. i to na većini stambenih objekata. tehnika slobodnog duvanja. Borđej. br. sonda 3/78. tehnika slobodnog duvanja. dimenzije 6 x 4. depo. Fragment okna od providnog zelenkastog stakla.3 cm. br. 1985. C−467 (T. 1984. 319. С−36/81. ukop 2. ali je svakako bio delotvoran.5 x 4. martirijum. 5. XIII/329). kv.Prozorska okna sa šireg područja Đerdapa rađena su tehnikom duvanja u cilindar. kv. Smeštaj: Karataš. Analogije potiču iz ranovizantijskih slojeva Gradine na Jelici (Milinković 2002: Abb. 1986.77 gde su. 322. Smeštaj: Karataš. kv. Staklo. XIII/319). 1986. 78 Neobjavljenо. 1982. ove pločice su perforirane i povezivane olovnim zakivcima. Liskun. Staklo. Smeštaj: Karataš. Staklo. sonda A. 327. Isto kao kat. Pontes. dimenzije 12. br. Isto kao kat.76 pa se može pretpostaviti da su staklena okna bila veoma često korišćena u ranovizantijskom periodu. dimenzije 9 x 2. M/13. С−120/89. Pontes. jama 62`. br. spoljna površina južnog zida. kv. Takav način zatvaranja prozorskih otvora najverovatnije je bio manje efikasan i efektan od upotrebe stakla. Isto kao kat. dimenzije 4. br. a samim tim i prozirnije od stakla izrađenog tehnikom duvanja u kalup (Fontaine. Pontes. Okno od liskuna. C−185. kv. o čemu svedoči nalaz iz naseobinskog sloja na lokalitetu Borđej (kat. kula A. br. 329.5 cm. J/4. sloj B. 1967. 324. C−76. Smeštaj: Karataš. 1979. 321. tehnika slobodnog duvanja. depo. F/11.5 x 6 cm. 324. Smeštaj: Karataš. jama 256`. Staklo. Staklo. depo.78 Za izradu prozorskih okana korišćeni su i tanki listovi liskuna beličaste boje. sa Kosova (Ivanišević. С−88/02. tehnika slobodnog duvanja. 329). ali je korišćeno i livenje stakla u kalupima. kao i u Donjem gradu na lokalitetu Caričin grad. Staklo. sloj I. 1978.

depo. Izdvaja se i nosač svetiljki konkavnog oblika. prilikom rušenja zida 1 iz osnove I. Nosač svetiljki od tanje tordirane žice. 331. načinjena od bronzane žice kružnog preseka. fig. dimenzije krsta 3. Dijana. Horizontalni kraci krsta delimično su oštećeni. 331−333). XIV/331. pa su žišci bogato ukrašavani u skladu sa željama vlasnika. na Sl. Nosač polijeleja čiji je donji deo kružnog pločastog oblika. Dijana. jama 62`.2 cm. znatno brojnija grupa. Gvožđe. C−45 (T. Nosač kandila (kat. Na petljasti završetak zakačena su tri identična. kv. depo. koje su u delu ka centralnoj kružnoj perforaciji kružno proširene. br. Smeštaj: Karataš. br. pl. Pontes. 1981.2 cm. obuhvata raznovrsne keramičke i bronzane lampe (žiške). čime je pojačavan intenzitet svetlosti. tri ili više otvora. a prema načinu upotrebe deli se na statičnu i prenosnu.2 cm. Prvoj grupi pripadaju razni nosači lampi od gvožđa ili bronze. Pločasti deo je pričvršćen za tordiranu dršku. sa najmanje dva otvora. Bronza. U jugozapadnoj četvrti Donjeg grada u Caričinom gradu nosači kandila su nađeni u kućama i crkvama. koji je na dva mesta kružno perforiran. dužina 25 cm. dok se u donjem delu petljasto završava. dužina 19. Špehar 2006: 142. XIV/330. sa talasasto obrađenim ivicama. br. koja u donjem delu ima kvadratni. Ivaniševića. kao i staklene lampe. Bronza. Smeštaj: Karataš. depo. 51). 205. potopljen u ulje. 1978. Nosač svetiljki od četiri žice. 330). sl. Nosač kandila (kat. XIV/332. dužina žice 13. 331) tavanicu polukružno je savijen u gornjem delu. 49). 50.80 pa su činili opremu domaćinstva ili deo crkvenog mobilijara. 4/5). XXXI/69. br.OPREMA ZA OSVETLJAVANJE Oprema za osvetljavanje bila je deo kućnog mobilijara. Slični. Sa istog lokaliteta potiču i dva nosača svetiljki jednostavne izrade. Sl. Krak koji je kačen na Sl. a u gornjem kružni presek. unutar bedema uz profil ab. sl. Donji deo drške reljefno je obrađen. koja na zadnjem kraju imaju po jednu kuku. G/19. 89 . sl. Smeštaj: Karataš. rukovodioca iskopavanja.2 x 2. sonda 1/78. 1982. Nosač kandila (kat. 332. od kojih je jedan služio za sipanje ulja. 38/600). za koji su bile prikačene tri žice ili lanca (kat. a iz Pontesa jedan primerak (kat. 51. C−201 (T. na kome se nalazi sedam simetrično raspoređenih pravougaonih perforacija (kat. br. 50). U Dijani je nađen fragmentovan bronzani nosač polijeleja čiji je gornji deo kružnog pločastog oblika sa talasastim ivicama. sonda 29/81. 10) i Sard (Waldbaum 1983: pl. jednostavno izrađeni nosači kandila poznati su sa lokaliteta Gornji Streoc (Ivanišević. 330) jednom kraju petljasto izvedene i provučene kroz ravnokraki krst proširenih krajeva. prečnik 6. Na donjem delu nalazi se sedam simetrično raspoređenih pravougaonih perforacija. kat. Osim funkcionalnosti. Bavant. 334). Caričin grad (Bavant 1990: cat. Ivanišević 2003: 63. nađen u Dijani. br. postepeno goreo. NOSAČI SVETILJKI Ovi predmeti su razvrstani u nekoliko tipova. a drugi za umetanje fitilja koji je. na oba kraja petljasto izvedena kraka. mada su mogle biti položene i na stalak. C−448 (T. Druga.7 cm. Žišci su imali recipijente različitog oblika. br. ponekad su izrađivani i primerci sa dva. nº 69. prilikom njihove izrade poštovan je i estetski princip. U zavisnosti od potrebe. koje su uglavnom nošene u ruci. 330. 49. 332) 80 Usmeni podatak dr V.

Dijana. očuvana visina 2. Smeštaj: Karataš. Isto kao kat. tehnika slobodnog duvanja. očuvana visina 2. 336. levkasto oblikovan deo. C−419. depo. br. sa lokaliteta Golemanovo Kale (Kuzmanov 1992: T. očuvana visina 3. a primerci slični kat. tehnika slobodnog duvanja. depo. veka. Nosač svetiljki sa konkavnom okruglom pločom Bronza.6 cm. Dijana. N/15. očuvana visina 2. sonda 77/98. C−24. 345. 340. XIV/334). osnova III. Smeštaj: Karataš. 336. sonda 60/87. br. Dijana. XIV/335). br. C−17. 2001. Smeštaj: Karataš. očuvana visina 3 cm. 2001. br. sonda 28/81. ispod osnove I. Bronza. prečnik 7. Isto kao kat. kv. E8/9. Staklo. 336. 346. ukop u kvadrant A. samo donji. 90 . tehnika slobodnog duvanja. depo. tehnika slobodnog duvanja. 336. Staklo. 339. tehnika slobodnog duvanja. očuvana visina 3 cm. 336. koje se javljaju od 4. 2001. E8/9. iz lepa. br. tehnika slobodnog duvanja. 68). tehnika slobodnog duvanja.1 cm. tehnika slobodnog duvanja. Staklo. 25/8. tehnika slobodnog duvanja. na lokalitetu Invilino Ibligo (Bierbrauer 1987: T. Smeštaj: Karataš. zapadni bedem. koje su služile za osvetljavanje prostorija. br. očuvana visina 4. 336. očuvana visina 2. br. 345. tamnomrka zemlja. sonda 55/86. Dijana. Isto kao kat. Žućkastozelenkasto staklo. 342. 336. Smeštaj: Karataš. E8/9. C−544. depo. Slično kao kat. br. Isto kao kat. Smeštaj: Karataš. Pontes. 332. sonda 2/78. 337. Svetiljka od zelenkastog stakla.5 cm. mrka zemlja sa šutom ispod osnove II. žutomrka rastresita zemlja sa šutom. 1998. 335. C−8. očuvana visina 2. Ove svetiljke.8 cm. 1987. Smeštaj: Karataš. depo. C−62.3 cm. Staklo. Staklo. U ranovizantijskim slojevima đerdapskih utvrđenja na desnoj obali Dunava nađeni su fragmenti staklenih svetiljki (kat. 349−351 potiču iz Sadoveca. tehnika slobodnog duvanja. Staklo. 1180. C−218 (T. depo. br. kv. Isto kao kat. br. do 13. 1986. Dijana. Smeštaj: Karataš. E8/9. Isto kao kat. depo. sonda 59/98. 50/14. Isto kao kat. Dijana. 2001. C−51. depo. Isto kao kat. kompleks južnog bedema. pod I. br. Stavljane su u poseban nosač kružnog oblika – polijelej. 157/1). 336. br.1 cm. Staklo. Svetiljka od svetlozelenog stakla. C−18. 16). Pontes. zapadna kapija. 335−352).3 cm. osnova II/III. Dijana. sa spoljne strane južnog bedema. Dijana. Isto kao kat.2 cm. Dijana. Isto kao kat. Posude sa levkastim donjim delom. C−5. depo. Staklo. Staklo. depo. depo. samo donji. Smeštaj: Karataš. upravno postavljene kružne alke. br. očuvana visina 3 cm. C−1850. sonda 78/01. depo. poznate su i sa drugih lokaliteta. br. Smeštaj: Karataš. 336−348 odgovarajuće analogije srećemo u Italiji. 338. tehnika slobodnog duvanja. C−471 (T. od koje je očuvan Staklo. Smeštaj: Karataš. Objavljeno: Han 1986: 94. poznate su na čitavom Mediteranu. Ružić 1994: 56. Staklo. sloj V. Rtkovo − Glamija I (T. sonda 9/80. 336.6 cm. dužina 20 cm. ispod osnove III. depo. 1985. južna kapija. šut. Dijana. od koje je očuvan 341. 336. ispod osnove I.3 cm. depo. sloj III. 1981. 344. levkasto oblikovan deo. 343. Slično kao kat. T. Žućkasto staklo. br. tehnika slobodnog duvanja. Dijana. 1978. Staklo. STAKLENE SVETILJKE Staklene svetiljke su bile statični deo opreme za osvetljavanje. kv. iznad nivoa poda I. 1981. očuvana visina 4. 347. koji je lancem kačen za tavanicu i koji je istovremeno nosio veći broj staklenih lampi u koje je sipano ulje i umetan fitilj. 1980. sonda 78/01. 334.333. fig. kv. žutomrka zemlja sa malo šuta. očuvana visina 4. kv. 1982. Smeštaj: Karataš.3 cm. proširenje. XIV/336). kao i sa teritorije kasnoantičkih provincija u unutrašnjosti Evrope (Hadad 2001: 63−64. Dijana. tehnika slobodnog duvanja. XLIII/7. Za primerke kat. sonda 33/82. br. sonda 78/01. 336. G/13. sonda 78/01. C−31. koja na donjoj strani ima tri pravilno raspoređene. Staklo. kat. očuvana visina 4. Smeštaj: Karataš. C−1408. Smeštaj: Karataš. 1998.

F-11. sa površinom oko otvora za ulje ukrašenom kao kod prethodnog primerka i nizom ureza na ramenu. XIV/351). 355). 1994: 277. F/15. kombinovanim sa bobičastim ornamentom. Staklo. br. 8) nađene su identične keramičke lampe. br. C−33. T.2 cm. XI/2. 351. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. 362) i Dijani (kat. br. Smeštaj: Karataš. Smeštaj: Karataš. XV/353). dok je rame ukrašeno valovnicom (kat. 1965.4 cm. br. Ovaj tip se odlikuje masivnom drškom. 353−360. br. 363−365). Žižak od fino prečišćene zemlje mrke boje. prečnik otvora za ulje 1. XLIII/8−9. F/15. 349. br. od koje je očuvan samo donji. očuvana dužina 7. kat. sonda 1. Vertikalno je postavljena mala drška. 364. balkanski tip spadaju lampe sa bikoničnim recipijentom (Vitelli 1982: 190) gotovo kružnog oblika (kat. paralele potiču iz Feliks Romulijane (Јанковић. Objavljeno: Ružić 1994: 56. kod apside. Pontesu (kat. prečnik diska 6. kv.3 cm. tehnika slobodnog duvanja. br. 353. 352. Hajdučka vodenica. polomljenim kljunom. Keramika. sa 354. Isto kao kat. 353−354) nisu retke na teritoriji Istočnog carstva.3 cm. tehnika slobodnog duvanja. poput prethodne. br. prečnik 3. 361. depo. Ђ. vertikalno postavljenom na zadnjem delu. Za žižak sa jednostavnom vertikalnom drškom. Objavljeno: Janković. levkasto izveden deo. 361−362. jama 471. 14) i antičkog grada Nove (Tudor 1974: fig. 207 (T. kat. tehnika slobodnog duvanja. 363. zatim žižak ovoidnog oblika i lampe na stopi. očuvana visina 11.348. očuvana dužina 7. tehnika slobodnog duvanja. br. identičan je primerak sa lokaliteta Golemanovo Kale (Kuzmanov 1992: T. jama 55`. fig. Poznati su i primerci sa istovetnom drškom. Pontes. inv.9 cm. Osim žižaka sa gotovo okruglim recipijentom. 365). U sredini diska nalazi se kružni otvor za ulje. levkasto izveden deo. Isto kao kat. uokviren sa četiri dvostruka trougaona motiva između kojih su polukružni ornamenti. od koje je očuvan samo Više posuda od maslinastog i svetlozelenog stakla. Na zadnjoj strani žiška koso je postavljena drška u vidu krsta. 46/21). jama 53¢. T. depo. kv. 353. KERAMIČKE LAMPE Negleđosane keramičke lampe iz ranovizantijskih slojeva sa šireg prostora Đerdapa razvrstane su u balkanski i maloazijski tip. Akve. a rame je ornamentisano valovnicom. 1983а: 132. Svetiljka od zelenkastog stakla. ponekad oblikovanom u vidu krsta. takođe su raznovrsno ukrašeni. otkriveni u Hadučkoj vodenici (kat. Staklo. br. visina 4. kvadrant B2.2 cm. F/15. Mora Vagei. C−107 (T. Staklo. kod koga je površina oko otvora za sipanje ulja ukrašena radijalno raspoređenim urezima. 350. Smeštaj: Karataš. Ukrašavane su pre pečenja različitim ornamentima. 32/2) i na lokalitetu Nove (Čičikova 1999: 108. 336. br. visina 3 cm. XIV/352). 174). 1172−1179. muz. 366). Slično kao kat. očuvana visina 11. 91 . ali od zemlje crvene boje. samo donji. očuvana visina 6. Na lokalitetu Golemanovo Kale sreće se slična lampa sa četvorolisnim cvetnim motivom oko otvora za ulje. Staklo. XIV/349). ali nešto užim i dužim recipijentom. 361−362) (Kuzmanov 1992: T. od koje je očuvan donji. 356). 1982. Lampe sa krstolikim drškama iz Akva i Hajdučke vodenice (kat. 777−778 (T. Keramika.5 cm. br. 117. 1981: 163. Lampi iz Hajdučke vodenice (kat. Svetiljka od zelenog stakla. 349. i to iz Salone (Buljević i dr. tehnika slobodnog duvanja. Pontes. U Sučidavi (Tudor 1974: fig. inv. poznata je sa prostora Podunavlja. Ova varijanta. br.2 cm. br. depo. Svetiljka od zelenkastog stakla. / LAMPE BALKANSKOG TIPA / U tzv. 32/4). Staklo. očuvana visina 4. 1982. Đ. br. levkasto izveden deo. 366−370).7 cm. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. br.9 cm. кат. Sip. C−76 (T. Fragmentovan. Pontes. 45/16). koji je nađen u Pontesu (kat. AC. i primerci sa nešto izduženijim ovoidnim recipijentom. koji može biti i nešto izduženiji (kat. 1982. бр.

Slično kao kat. kv. XVI/363). Donji deo je zaravnjen i neornamentisan.1 cm. dok je u spuštenom centralnom delu manji ovalni otvor za ulje.6 cm. prečnik diska 8 cm. Keramika. relativna dubina 1. br.5 cm. Žižak od fino prečišćene zemlje crvenkaste boje. visina 3. Hajdučka vodenica. prečnik otvora za ulje 1. prečnik otvora za fitilj 2 cm. sa izduženim kljunom na kome se nalazi ovalni otvor za fitilj. vertikalno postavljena drška u obliku kvadra. Na zadnjem delu je vertikalno postavljena drška. Keramička lampa (kat. M/13.5 cm. kv. Na ramenu su paralelno raspoređeni ovalni urezi. 362. Donji deo žiška je zaravnjen i neornamentisan. F/16. Na zadnjem delu žiška je veća. inv. br. kuća 2. Sl. Rtkovo–Glamija I. dužina 9. dok je čitav disk uokviren valovnicom sa petljastim krajevima. Keramika. dok je na ramenu voluta od S motiva. depo.5 cm. prečnik diska 6.8 cm. Smeštaj: Karataš. dok je rame ukrašeno kosim paralelnim urezima i valovnicom sa potkovičastim krajevima. visina 4. Slično kao kat.7 cm. depo. G/18. sa dve kanelure na prednjoj strani. Keramika.2 cm. br. G/19. 1970. 1982. br. Keramika. vertikalno postavljena drška u obliku kvadra. kv. 355) oštećenim izduženim kljunom na kome se nalazi veći kružni otvor za fitilj. zemlja sive boje. 52). depo. vertikalno postavljena drška u obliku kvadra. Žižak sa izduženim kljunom na kome se nalazi Očuvan je samo deo diska. Žižak od fino prečišćene zemlje žućkaste boje. Smeštaj: Karataš. Na zadnjem delu žiška nalazi se veća. Hajdučka vodenica. prečnik diska 7. dužina 9 cm. sa izduženim. čija je unutrašnjost ukrašena sa tri bobičasta ornamenta. depo. prečnik otvora za ulje 1. 357. Smeštaj: Karataš. sl. prečnik kružnog otvora 2 cm. br. Keramička lampa (kat. Keramika. veći kružni otvor za fitilj. U spuštenom centralnom delu je kružni otvor za ulje. Pontes. prečnik diska 7. Pontes. 357. Fragmentovan. 356. očuvana dužina 5. C−211.6 cm. Pontes. C−253. prečnik otvora za ulje 1. 363.8 cm. Površina oko otvora za ulje ornamentisana je četvorolisnim cvetom sa po četiri bobičasta ukrasa između latica. C−74. Na zadnjem delu je veća. Sa spoljne strane zvezde takođe se nalaze bobičasti ukrasi. G−6/7. vertikalno postavljena drška u obliku kvadra. 361. dok je u spuštenom centralnom delu manji kružni otvor za ulje. 1979. prečnik otvora za fitilj 2 cm. visina 4 cm. radijalno raspoređene linije.2 cm. kv. Smeštaj: Karataš.6 cm. kv. oko koga su polukružne. 1982. zemlja crvenkaste boje. ukop 2. 1981.5 cm. dok je u centralnom. 359. 231 (T. Žižak od fino prečišćene zemlje žućkaste boje. 195 (T. Žižak od fino prečišćene zemlje žućkaste boje. sloj D. dok je u spuštenom centralnom delu kružni otvor za ulje. depo 359. Na zadnjem delu žiška nalazi se veća. 1982. Donji deo žiška je zaravnjen i neornamentisan. kv. prečnik diska 6. XV/356. br. prečnik otvora za ulje 1. oko koga je izveden S motiv. Smeštaj: Karataš. kv. sa Sl. ukrašena sa dve vertikalne kanelure. Na ramenu žiška su paralelno urezane linije. C−164. Donji deo žiška je zaravnjen i neornamentisan. inv. očuvana dužina 7. visina 3. kv. sl. sa dve kanelure na prednjoj strani.8 cm. prečnik otvora za fitilj 1. XV/355. J/4. 357. visina 4.6 cm.7 cm. sloj A. Isto kao kat. Donji deo žiška je zaravnjen i neornamentisan.9 cm. Keramika. dužina 9.6 cm. 1968. 360.5 cm. dužina 10. 53). 53. Keramika. prečnik otvora za ulje 1.1 cm.9 cm. visina 5. 1986. sloj C.7 cm. Keramika. 356) 361. E1/2-F1/2. Smeštaj: Karataš. oko koga su polukružne. spuštenom delu manji otvor za ulje. inv. Smeštaj: Karataš. prečnik otvora za ulje 1. visina 5 cm. br. 78 (T. visina 3. očuvana dužina 9 cm. br. prečnik diska 7. XV/357).355. Hajdučka vodenica. 92 . C−431 (T. očuvana dužina 6. depo. 52. XVI/361). prečnik diska 7. sloj I. 1970. Smeštaj: Karataš. Pontes. kome je kljun polomljen. V−6/7. depo. N-4.25 m od I-4. Keramika. Na ramenu se nalazi S motiv.1 cm. depo. prečnik diska 6.5 cm. C−53 (T. Pontes.3 cm. humus. 358. očuvana dužina 5. radijalno raspoređene linije. oko koga je dvostrukom valovnicom izveden motiv zvezde.1 cm.7 cm.9 cm. prečnik otvora za fitilj 1. Isto kao kat. br. delimično oštećenim kljunom na kome se nalazi veći kružni otvor za fitilj.

očuvana dužina 9. Žižak od fino prečišćene zemlje. prečnik otvora za ulje 1.5 cm. 44/8. XXXIII/1−2. 555. E12. Objavljeno: Jovanović. 1988.7 cm. Hios (Balance 1989: fig. Hajdučka vodenica (T. 61/17). A. / LAMPE MALOAZIJSKOG TIPA / Keramičke lampe tzv. Površina oko otvora za ulje ornamentisana je šestolisnim cvetom. Feliks Romulijane (Јанковић. Donji deo žiška je zaravnjen i neornamentisan.2 cm.5 cm.). Fragmentovan. veka. prečnik otvora za ulje 1. prečnik otvora za ulje 1. visina 5. Žižak od fino prečišćene crvenkaste zemlje. depo.5 cm. Unutar svake latice. кат. Dijana. 172). nalazi se po jedan bobičasti ukras. sl. Keramika. sa izduženim kljunom na kome se nalazi veći kružni otvor za fitilj. očuvana dužina 8. 367. kao i između njih. 1968. depo. prečnik diska 5. Slično kao kat. G−6/7. Поповић. oštećenim kljunom. бр.3 cm. br. Smeštaj: Karataš.9 cm. Fig. Akve. Sučidave (Tudor 1974: fig. i to iz Caričinog grada (Бјелајац 1990: 188. 366. 28/338). sa oštećenim kljunom. uokviren sa dva dvostruka trougaona i dva dvostruka polukružna motiva. Miltner prilikom proučavanja primeraka iz Efesa. C−2225 (T. 163−164. Na ramenu su paralelno urezane linije. Isto kao kat. Žižak od fino prečišćene crvenkaste zemlje. 93 . Unutar svake latice. 427) i Jasi Ada (Vitelli 1982: 193. 1985. Sard (Crawford 1990: E17.3 cm. Ђ. C−131/95. br. dužina 7. 1977: 221. površina sa garom.6 cm. 365. duž koje su vertikalno raspoređeni urezi. Na ramenu je voluta izvedena od S motiva. Т. dužina 6 cm. visina 2. 365). br. Rame recipijenta je ukrašeno valovnicom sa petljastim krajevima. pl. Smeštaj: Karataš. кат. 68/1−3). strmim ramenom i drškom koja se završava u vidu sidra ili ribljeg repa (Vitelli 1982: 190). dok je u spuštenom centralnom delu manji kružni otvor za ulje. Izdvojio ih je F. Keramika. Hajdučka vodenica. XVI/364). između kojih se nalaze bobičasti ornamenti. U spuštenom centralnom delu je kružni otvor za ulje. i početak 7. nalazi se jedan bobičasti ukras.1 cm. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin.7 cm. visina 3.6 cm. 1984: T. br. duž koje su vertikalno raspoređeni urezi. Na zadnjoj strani žiška nedostaje drška. sa lokaliteta Golemanovo Kale (Kuzmanov 1992: T. oštećenog diska nalazi se kružni otvor za ulje. Nove (Čičikova 1999: 105. Donji deo žiška je zaravnjen i neornamentisan. 368. 1988.1 cm. Na zadnjem delu nedostaje drška. Isto kao kat. prečnik diska 7. Кондић. kv. Keramička lampa (kat. dužina 8. prečnik diska 6. prečnik otvora za fitilj 1. 104 (T. visina 3. sonda C−1323 (T. sa 367. 1983а: 132. Na zadnjem delu nalazi se vertikalno postavljena drška. 369. visina 3. očuvana dužina 11 cm. Žižak od fino prečišćene crvenkaste zemlje. prečnik otvora za fitilj 2 cm. Sa šire teritorije Romejskog carstva potiču brojne analogije za primerke iz Đerdapa. Keramika. maloazijskog tipa (kat. Keramika. Fragmentovan. 371−378) karakteristične su za 6. L−11. 37/20. Površina oko njega ornamentisana je šestolisnim cvetom. Keramika. dok je na ramenu voluta izvedena od S motiva. Smeštaj: Karataš. Keramika. Dijana. prečnik otvor za ulje 1. XVI/365. Fig. oko koga je dvostruki srcoliki motiv okružen potkovičastim motivom sa petljastim krajevima. 367. IV/3. XVII/367). Dijana.9 cm. prečnik otvora za fitilj 1. br. 1980.6 cm. visina 3. 4).8 cm. prečnik otvora za ulje 1. 367. kv. sivomrka zemlja.364. U spuštenom centralnom delu nalazi se kružni otvor za ulje. XVII/366). 54. dužina 9. V−6/7. fig.3 cm. depo. prečnik otvora za fitilj 1. Ušće Slatinske reke. oбр. sonda 28/81.3 cm. inv. prečnik diska 6. Poznate su i slične lampe iz Caričinog grada (Мано-Зиси 1960: сл. 2) i Pernika (Любенова 1981: 140. Keramika. Odlikuju se uzdignutom ivicom oko otvora za ulje. 45/1). L12.5 cm. Sl.4 cm. 9/3. XXIII/1). br. sonda plato uz perimetralni istočni zid. U sredini Fragmentovan. 54). a na zadnjem delu je koso postavljena drška. ispod nivoa XII. 370. Donji deo žiška je zaravnjen i neornamentisan. бр. kao i između njih.5 cm. fig. 79.3 cm.4 cm.

1995. prečnik diska 6 cm. 379).4 cm.8 cm. prečnik otvora za fitilj 1. 1986. 371. C−349 (sl. Donja strana Keramika. kv.1 cm. Pontes. L−13. Smeštaj: Karataš. Smeštaj: Karataš. XVII/371). Smeštaj: Karataš. sonda 69/88.5 cm. depo. br. кат.8 cm. kv. br. braon zemlja. prečnik diska 6. dok je u spuštenom centralnom delu kružni otvor za ulje.5 cm. Keramika. supstrukcija poda I. Na zadnjem delu žiška je niska i uska. sonda 33/82. Hajdučka vodenica. br.2 cm. 371. unutrašnja strana bedema. br. prečnik otvora za fitilj. 374. prečnik diska 6.1 cm. C−115. 371. depo.5 cm. C−547 (T. ovalnog 375. Gornja strana ramena ornamentisana je većim brojem bobičastih ukrasa. jama 47`. C−711. dužina 3. Fragmentovan. Keramika. građevina sa apsidom. Sl. kv. br. Keramika. mrka zemlja. prečnik otvora za fitilj. očuvana dužina 4. dužina 6 cm. 1982. K/13.1 cm. br. T. dužina 7. 101) i Salduma. XXXIII/V. 373. dužina 8.7 cm. prečnik diska 6. depo. visina 3. Na zadnjem delu nalazi se koso postavljena manja drška. Očuvan je deo diska sa vratom. vertikalno postavljena drška. Keramika. veka (Јеремић 2003: 120. Slično kao kat. Očuvan je samo deo drške i ornamentisana je urezima.8 cm.7 cm. Središnji deo donje. Abb. Isto kao kat.1 cm. prečnik otvora za fitilj 1. 196 (T. Dijana. 371. pa su analogije poznate iz Trijera (Goethert 1997: 162−163. br.4 cm. Od medaljona ka prednjem delu žiška pružaju se dve trake ispunjene kružnim motivom. 94 . visina 3. širina 5 cm. prečnik otvora za ulje 1. 1980. Ušće Slatinske reke. Isto kao kat.2 cm. sa malom vertikalnom drškom (kat. 377. gornje strane recipijenta. Fragmentovan. oбр. prečnik otvora za fitilj 1. br. visina 3. dok se na zadnjoj strani nalazi stilizovani motiv krina. Smeštaj: Karataš. Keramika. visina 3. br. 1995. depo. 371. / LAMPE NA STOPI / Negleđosane keramičke lampe ovog tipa. Smeštaj: Karataš. Žižak od fino prečišćene žućkaste zemlje. dužina 11 cm. Keramika.6 cm. očuvana dužina 5. Očuvan je samo gornji deo. crvenomrka zemlja. visina 3. XLIX/403−405). / LAMPA OVOIDNOG OBLIKA / Na širem prostoru Đerdapa nađen je i negleđosani žižak izduženog ovoidnog oblika i valjkastog preseka. Slično kao kat.2 cm. Objavljeno: Кораћ 1980: 95. sa izduženim kljunom na kome se nalazi ovalni otvor za fitilj. depo. 380−383). sloj C. oblika. zaravnjene strane lampe ornamentisan je kružnim medaljonom sa četiri kružića. koje se odlikuje koničnim recipijentom na valjkastom i profilisanom postolju. Isto kao kat. br. 371. prečnik otvora za ulje 2 cm. 379. Dijana. dužina 8. One su relativno česte. 378. 372. 375) 376. 371. Slično kao kat. 55). kv. prečnik otvora za ulje 1. prečnik diska 6. бр. XXXIII/LXVII. T. 403−405. Dijana. 1982. kao i iz Pernika (Любенова 1981: 151. prečnik otvora za ulje 1. Keramika. Pontes. 76). 1981. konstatovane su prilikom istraživanja u Dijani (kat. ovoidnog oblika. T. očuvana dužina 6. 1970. inv. postavljena naspramno po dva.371. sa blago izduženim kljunom na kome se nalazi kružni otvor za fitilj.1 cm. dok je u centralnom delu žiška identičan otvor za ulje. 1982.2 cm. C−67/89. Keramička lampa (kat.4 cm.4 cm. C−151. Objavljeno: Кораћ 1980: 95. prečnik otvora za ulje 1. F/16. depo.7 cm. Ušće Slatinske reke. C−77. Smeštaj: Karataš. prečnik otvora za ulje 2. gde su opredeljene u period 4−6. Žižak od crvene zemlje. br. Isto kao kat.4 cm. XVIII/379). L−11. 55. depo. Dijana. Smeštaj: Karataš. Keramika. zapadna kapija. 74/1.

Dvodelna lampa sa kružnim recipijentom i kraćim kljunom. POLJOPRIVREDNE ALATKE Alatke upotrebljavane u ratarstvu i stočarstvu izrađivane su od gvožđa. očuvana dužina 12 cm. kanala. livenje. br. XVIII/381). očuvana dužina 12. Na prelasku diska u kljun nalazi se polukružno savijena šipka. Smeštaj: Karataš. koja su imala prvenstveno vojnu. U 382. sonda 54/85. 1988. dva budaka (kat. temelja i sl. Na zadnjem delu nedostaje drška. sredina logora. spremanje hrane. Dva primerka. depo.5 cm. zatim alat za obradu drveta.8 cm. Dijana. depo. Tokom arheoloških istraživanja đerdapskih utvrđenja sakupljen je znatan broj različitih alatki. br. od koje je očuvan samo donji deo recipijenta (kat.380.. XVIII/383). 385−387). depo. prečnik stope 3. Smeštaj: Karataš. Fragmentovano. 95 . pa je treba prihvatiti uz izvesnu rezervu pošto su neki predmeti imali više namena. oruđe za košenje trave (kat. žutomrka osnova III. C−1335 (T. 1980. dužina 11 cm. sonda 18/80. kamena i metala. 384). osnova II. Keramika. koje samo delimično prikazuju privrednu raznovrsnost kod Romeja jer potiču iz manjeg dela Imperije. br. 384.5 cm. a ne privrednu funkciju. Bronza.3 cm. Smeštaj: Karataš. stilusi. 392−397). Žižak sa blago izduženim oštećenim kljunom. 388). 1989. zatim dvozuba motika za okopavanje vinograda (kat.5 cm. Keramika. za ribolov. Keramika. prostorija 1. Postolje za žižak valjkastog oblika. prečnik diska 8 cm. Dijana. Na disku se vide četiri pravilno raspoređene kružne perforacije. prečnik otvora za ulje 1. očuvana dužina 6. depo. XVIII/382). 381. Na osnovu opšte prihvaćenih podela. osnova II. odnosno za žetvu (kat. 1989. na čijem temenu se uočavaju ostaci dela koji je nalegao na donju polovinu žiška. sivomrka zemlja. treba imati na umu da je reč o alatu iz pograničnih utvrđenja. br. U đerdapskim utvrđenjima nađene su tri motike za obradu zemlje (kat. 389−391) i više krampova (kat. kozmetički pribor. Smeštaj: Karataš. horizont I. 398−401). koničnog oblika. kao i alat nepoznate namene. Izdvojene su poljoprivredne alatke. sonda 64/88.5 cm. neornamentisan i naleže na puno profilisano valjkasto postolje. sredina logora. Isto kao kat. 383. alat i pribor za obradu vune i kože. spuštenom centralnom delu je kružni otvor za ulje. očuvana dužina 7. Keramika. Dijana. C−186 (T. brusevi.1 cm. medicinski instrumenti. br. ali i zbog obezbeđivanja dovoljnih količina robe za trgovinu. BRONZANA LAMPA U Dijani je nađena i dvodelna lampa livena od bronze. sa kupasto oblikovanom stopom. 381. depo. XVII/384). ali i za kopanje rovova. Pri tome. Ova podela je rezultat konvencije.5 cm. ALAT I PRIBOR Stanovnici Đerdapa su se bavili raznovrsnim delatnostima zbog sopstvenih potreba.8 cm. prečnik 7. Smeštaj: Karataš. 1985. XVIII/380). C−185 (T. prečnik otvora za fitilj 2. prečnik 8. poput motika i budaka korišćenih u ratarstvu. C−185 (T. prečnik diska 6. u profilu ispod zida 4. kresiva. ili noževa sa univerzalnom funkcijom.5 cm. C−2415 (T. br. Postolje za žižak od fino prečišćene sive zemlje. Donji deo žiška je zaravnjen. Dijana. Dijana. svi primerci alata su prema funkciji razvrstani u nekoliko grupa. br. Na zadnjem delu žiška vidljivi su ostaci polomljenog gornjeg dela. visina 6.

Т. motike namenjene zemljodelstvu razvrstane su u tri tipa. III/2). бр. Kao i kod prethodnog tipa. Smeštaj: Karataš. veka bila karakteristična za oblasti Carstva južno od donjeg Podunavlja (Henning 1987: 77. Motika sa uskim povijenim trapezoidnim sečivom. Drugi tip čini motika sa trougaonim i povijenim sečivom. Posebnu vrstu predmeta predstavljaju zvona-klepetuše (kat. тип B. 1983. Gvožđe. širina 9. kovanje. dužina 19. IV/3). XX/387). do 7. 1988: 40. Dijana. dok je drugi polomljen. 1988: 40. koje su pratećim materijalom opredeljene u širi period od 1. Motika sa povijenim sečivom trougaonog oblika. Poznate su brojne analogije iz Gornjeg Streoca (Ivanišević. osnova I. Objavljeno: Popović. koja direktno svedoče o postojanju stočarstva. prečnik otvora 2. 385). 1−12. sa lokaliteta Raven−Kale u Makedoniji (Mikulčić 2002: 454. 15−18. br. od kojih su veći primerci najverovatnije služili za krčenje šume ili orezivanje voćnjaka. Dvozuba motika sa ojačanim kružnim otvorom za nasađivanje drške. C−867a (T. варијанта а.5 cm. Abb.8 cm. širina 16.1 cm. 20. бр. I. Gornji deo alatke polukružno je savijen i prerasta u dva paralelna kraka. kao i nekoliko kosira različitih dimenzija (kat. 13/65. Gvožđe. od kojih jedan nedostaje. br. potiče iz Dijane (kat. 1988: 40. Dijana. Smeštaj: Karataš. kovanje. 402−409). Т. prečnik otvora 3. Ivanišević 2003: 67. 776 (T. a na osnovu pratećeg materijala datovani su u raspon od 4. do 6. ojačanim vertikalno postavljenim rebrom na spoljnoj strani. ojačanim vertikalnim rebrom na spoljnoj strani. br. dok je sličan nalaz poznat iz Sarda (Crawford 1990: E10. 388) nađena je u Sipu. Т. Abb. 1−12. očuvana dužina 20 cm. XIX/386). Motika sa širim povijenim sečivom trapezoidnog 387. kovanje. 1 (T. кат. dužina 23. / MOTIKE / Prema obliku sečiva. IV/2. koja se odlikuje uskim povijenim sečivom i kraćim pravougaonim ojačanjem. Gvožđe. Motika trećeg tipa. ostava alata. muz. br. Gvožđe. Caričinog grada (Bavant. 1992. 35. 1988: 41−42. 230).2 cm. fig. / DVOZUBA MOTIKA / Dvozuba motika za okopavanje vinograda (kat. prečnik otvora 3. 386. oбр. T. I. Dijana. Лаловић 1987: 122. Sip. Analogije za ovaj primerak potiču sa većeg broja lokaliteta na teritoriji Srbije. 1988: 40. 388. br. ali iz naseobinskog sloja (kat. 6. takođe iz Dijane. И. II/3. nađena u ostavi alata iz Dijane (kat. kovanje. i kraćim ojačanjem pravougaonog oblika i preseka na zadnjoj strani kružnog otvora za nasađivanje. dužina 29 cm.5). kat.6 cm. 371/1) i iz Pernika u Bugarskoj (Любенова 1981: 164. širina 18 cm. Objavljeno: Popović. veći broj analognih primeraka nađen je na prostoru Srbije.8 cm. Smeštaj: Karataš. 96 . inv. sa konveksnom oštricom i kraćim ojačanjem kvadratnog oblika i preseka na zadnjoj strani kružnog otvora za nasađivanje. br.br.5 cm. XXXVIII/5. бр. inv. II/3). T. br. do 6. veka (Поповић. 1965. T. Špehar 2006: 145. 1978. sonda 52/85.81 Ova vrsta predmeta je od 5. И. 81 Neobjavljeno. 363). prečnik otvora 3. 15−18. XIX/385). Objavljeno: Popović. тип А. XX/388). T. 33). 410−417). a manji za negu vinove loze. И. U prvi tip spada motika sa širim povijenim sečivom trapezoidnog oblika. 103/2). U Caričinom gradu se jedan sličan primerak nalazio u ostavi alata. kula A. 386). br. тип В. fig. širina 16. 1. 387). Т. бр. depo. oblika. 418−419). sa konveksnom oštricom i kraćim ojačanjem kvadratnog oblika i preseka na zadnjoj strani kružnog otvora za nasađivanje.6 cm. Majdanpeka (Поповић. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. I. 385. II/6. inv. br. варијанта b. depo. br.5 cm. čija je oštrica konveksno izvedena. br. II/3. C−28 (T. veka (Поповић. depo. 1988: 46.

Dijana. br. C−179. širina 6 cm.7 cm. sl. Treći tip predstavlja primerak čije je sečivo identično kao kod prvog tipa. 392. T. ispod osnove I.5 cm. 1988: 37.2 cm. C−1326. kv. 28/12. Objavljeno: Popović. Budak sa povijenim sečivom trapezoidnog oblika.8 cm. С−58/01.2 cm. Smeštaj: Karataš. kovanje. 395. 1982. Gvožđe. dužina 30 cm. osnova II. Dijana. 1985. Радичевић 2002: sl. kovanje. Dijana. Analogije za primerke sa trapezoidnim sečivom iz Pontesa (kat. 6. C−1425. depo. варијанта а. do 6. Smeštaj: Karataš. br.2 cm. sloj II. 56). kovanje. sonda 67/89. zadnji deo je fragmentovan. XXI/397. Gvožđe. 392−395)./ BUDACI / Osim u ratarstvu. 1986. Objavljeno: Кораћ 1980: T. 389. dužina 23 cm.9 cm. čija je oštrica konveksno izvedena. kraćim trougaonim šiljkom kvadratnog preseka i ojačanim kružnim otvorom za nasađivanje. Smeštaj: Karataš. depo (T. i kraćim ojačanjem kvadratnog oblika i preseka na zadnjoj strani kružnog otvora za nasađivanje. širina 10. budaci su upotrebljavani za kopanje kanala. Kramp sa povijenim sečivom deltoidnog oblika. prečnik otvora 3. sonda 53/85. Isto kao kat. depo (T. XXXVIII/LIV.4). sredina logora. dužina 31. dužina 25. sonda 55/86. kovanje. I. XXI/392). veka (Поповић.6 cm. Gvožđe. 1988: 37. Prvom i najbrojnijem tipu pripadaju primerci sa povijenim sečivom deltoidnog oblika i kraćim trougaonim šiljkom na zadnjoj strani otvora za nasađivanje drške (kat. kovanje. 393. i dvokrakim dodatkom na zadnjoj strani kružnog otvora za nasađivanje. Špehar 2006: 143. rovova i sl. Smeštaj: Karataš. kovanje. sonda 33/82. br.4 cm.5 cm. prečnik otvora 3 cm. / KRAMPOVI / U utvrđenjima na desnoj obali Dunava nađeno je nekoliko krampova. 392.5 cm.5 cm. br. prečnik otvora 3.4 cm. depo. Sl. 1.7 cm. 389−391) poznate su sa većeg broja lokaliteta u Srbiji. širina 3. Gvožđe. 2−5. НМЛ 25. 83 Neobjavljeno. kv.4 cm. fig. 397). Pontes. XXI/389). osnova II. br. dužina 25. 1985. iz Gornjeg Streoca (Ivanišević. C−546 (T. temelja. 1989. I/4. širina 7. 1984. kovanje. C−50. čija 396. Pontes.3). br.5 cm. Kramp sa povijenim sečivom deltoidnog oblika. И. XXI/396). Smeštaj: Karataš. Kramp (kat. Isto kao kat. 1984. 397) 82 Neobjavljeno. 21/9). бр. Smeštaj: Karataš. čija je oštrica konveksno izvedena. a pratećim materijalom su datovane od 3. širina 5. 56. dok se na zadnjoj strani nalazi dvokraki dodatak (kat. širina 7 cm. dužina 20. Krampovi slični prvom tipu sreću se u Caričinom gradu83 i Gornjem Streocu (Ivanišević. Slični primerci potiču sa Gradine na Jelici (Milinković 2002: Abb. XXI/391). Т. prečnik otvora 4 cm. 396). širina 4. C−1326. br. Isto kao kat. dužina 30 cm. br.5 cm. prečnik otvora 3 cm. Gvožđe. Caričinog grada82 i sa lokaliteta Golemanovo Kale (Uenze 1992: T. br. 28/3). 390. C−179. Gvožđe. 392. Isto kao kat. Špehar 2006: 145. 1988: 37. 6. kovanje. prostorija 1. Dijana. Isto kao kat. dugim uskim šiljkom pravougaonog preseka i gotovo ovalnim otvorom za nasađivanje. I. oblika. Dijana. Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke (T. fig. 389. Gvožđe. 389. sonda 53/85. 392. razvrstanih prema obliku u tri tipa. Gvožđe. prečnik otvora 2. depo. тип B. dužina 31. 391. br.8 cm. širina 9. prečnik otvora 2. kovanje. 97 . depo. C−681. 1989. depo (T. 1. 7/2). 394. Milinković 2002: Abb. Kramp sa uskim povijenim sečivom deltoidnog je oštrica konveksno izvedena. dužina 25. Smeštaj: Karataš. čija je oštrica konveksno izvedena. 397. II/6. Objavljeno: Popović. osnova II. Gvožđe. Drugi tip čini kramp sa uskim povijenim sečivom deltoidnog oblika i dugim uskim pravougaonim dodatkom na zadnjoj strani otvora za nasađivanje (kat. Dijana. depo. Smeštaj: Karataš. sonda 67/89. širina 6. prečnik otvora 2.

3−9. Brović i Šanac. Slično kao kat. I. T. Gvožđe. Smeštaj: Karataš. 398. 398−399) ili tulca (kat. ispod osnova I i II. I. br. 1988: 84−85. Pontes.5 cm. očuvana dužina 27 cm. XV/2). očuvana dužina 17. širina 2. 98 . 1988: 88. 1988: 88. 400−401). Objavljeno: Popović. koje pod tupim uglom prelazi u trn za nasađivanje pravougaonog preseka. Т. kao i iz Gradišta u selu Puhovac. očuvana dužina 24 cm. nº 1. XXXIX/227. C−70. sonda 33/82. 407. depo. T. veka (Лаловић 1987: 124. datovanih pratećim materijalom od 3. 1983. 1986. širina 2. opredeljen u širi period od 5. Pontes. 1988: 88. kovanje. 1988: 84. Pontes. бр. Smeštaj: Karataš. 402. Gvožđe. Isto kao kat. Pontes. Kosa dugog. veka (Поповић. Gvožđe. Gvožđe. Dijana. ispod osnove IV. br. XIV/4. Dijana. i prve polovine 5. sl. 14). I. 1982. Slični primerci potiču iz Gamzigrada.5 cm. 1989. Dijana. Oštećen. 88−89. zapadni bedem. / SRPOVI / Srpovi za žetvu nađeni su u naseobinskim slojevima Pontesa i Dijane (kat. br. Dijana. očuvana dužina 15 cm. 1−11.5 cm. kovanje. do 6. T. XXII/403). Kosa dugog. XV/1. 398. C−1419. тип B. 409. тип A. IV/1). Рашковић 2003: 87−88. kovanje. 1988: 88. C−92 (T. Gvožđe. kovanje. бр. depo. Smeštaj: Karataš. širina 3 cm. 1990: 278. srećemo na brojnim lokalitetima u Srbiji. Dijana. Isto kao kat. Isto kao kat. 6. I. Smeštaj: Karataš. ispod osnova I i II. kovanje. 1983. Smeštaj: Karataš.5 cm. br. 403. Poznat je veći broj paralela u Srbiji. br. typ A. 12). C−178. C−976. Smeštaj: Karataš. Iz Srbije je poznat veći broj analognih primeraka. preseka. Kose identične drugom tipu. očuvana dužina 23. Objavljeno: Popović. depo. Knific 2001: 49. 29. XLIV/1. blago povijenog sečiva trougaonog preseka. 1988: 84. mrka zemlja. T. варијанта b. бр. Držalica je nasađivana pomoću trna (kat. тип А. Srp sa sečivom polukružnog oblika i trougaonog 406. 401./ KOSE / Kose sa lučnim sečivom nađene su u Pontesu i Dijani. XLIV/1. širina 2 cm. preseka. Objavljeno: Popović. 1988: 84. 1988: 84. br. Gvožđe. 186). širina 1. Gvožđe. Gvožđe. širina 4. Gvožđe. Objavljeno: Popović.4 cm. br. XIV/3. 399. I.5 cm. XV/2. T.5 cm. br.5 cm. kovanje. Gvožđe. do 7. depo. širina 2. Т. 403. T. 1980. 1988: 78. 1983. Pontes. XV/1. Т. a na osnovu pratećeg materijala datovane su u raspon od 2. Objavljeno: Popović. XV/2. 10−14. Smeštaj: Karataš. C−275. cat. 1988: 78. C−117. sa Gradine na Jelici (Milinković 2002: Abb. 8). XXII/402). Pontes. Isto kao kat. blago povijenog sečiva trougaonog 400. sloj IIIa. do 6. Isto kao kat. 403. sonda 56/86. 1983. u blizini Kruševca (Рашковић 2003: 89. XXII/398). širina 2. dužina 34. Isto kao kat. 1982. XIV/4. očuvana dužina 28 cm. 14−22. 89. Vrh sečiva prelazi osu trna za nasađivanje. Bavant 1990: 226. T. 400. fig. I. veka (Bitenc. br. Popović. kao i sa lokaliteta Golemanovo Kale (Uenze 1992: T. koji je pogrešno protumačen kao kosir. Smeštaj: Karataš. gde se jedan srp nalazio u ostavi iz poslednje četvrtine 4. 402. Smeštaj: Karataš. Vrh je oštećen. XIV/3. kovanje. Objavljeno: Popović. XV/2. Pontes. nº 227. Objavljeno: Popović. kovanje. 27/11). 402−409). Objavljeno: Popović. Oštećen. 403. 403. sl. širina 2. Isto kao kat. Smeštaj: Karataš. Т. бр. sredina logora. Isto kao kat. br. dužina 23 cm. depo. тип B. sonda 67/89. br. I. 1988: 87−88. Smeštaj: Karataš. kovanje. depo. 403. kat. kovanje. 1−9.5 cm. br. I. C−92. 1989. XIV/3. 26/5. kovanje. И. 1988: 88. кат. C−582 (T. 405. 1983. 404. Gvožđe. бр. do 6. Dosta oštećena. dužina 31. T. br. depo. 1982. depo. 140/1−6). T. širina 2 cm. postavljenog pod tupim uglom u odnosu na pljosnat široki trn za nasađivanje. Т.5 cm. veka (Поповић. gde su datovani u period od 4. kovanje. sa lokaliteta Zidani Gaber u Sloveniji. širina 4 cm. na osnovu čega su izdvojena dva tipa. I. i to za prvi tip sa lokaliteta Salakovac. И.5 cm. XXII/400). očuvana dužina 18. 408. I. očuvana dužina 30 cm. veka (Поповић.8 cm. C−273 (T. I. depo. pl. C−15 (T. kod koga je držalica nasađivana preko tulca. očuvana dužina 18 cm. Objavljeno: Popović. Smeštaj: Karataš. depo. sonda 67/89. 403. Gvožđe. postavljenog pod tupim uglom u odnosu na okrugli tulac za nasađivanje. И. Objavljeno: Popović. C−174. depo. depo.

Slični primerci sreću se u Caričinom gradu. Kosir sa polukružnim sečivom trougaonog preseka. br. 1964. kod koga je prelaz drške u oštricu izveden pod blažim uglom (Milinković 2002: Abb. br. br. 415. dužina 30 cm. 151 (T. C−973. И. kesa 49 (T. 1988: 78. kovanje. sonda III. Mihajlovac−Blato. 85 Neobjavljeno. Dijana. sonda 50/85. preseka. С−29/97. ter. 2. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. c. kome je sličan primerak sa lokaliteta Čečan na Kosovu. Sličan primerak potiče sa Gradine na Jelici. Dijana. zatim iz Caričinog grada. sonda III. 1980. 7. opredeljen u 6. Objavljeno: Поповић. 27/5−6). 6/8). br. 84 Neobjavljeno. Gvožđe. Gvožđe. Objavljeno: Поповић. 37/1). XXIII/415). zapadna kapija. ova vrsta oruđa bila je od 5. vek (Ivanišević.2 cm.5 cm. a ispust sa strane postavljen je pod pravim uglom. 1979. Dijana. sa nešto širim polukružnim sečivom i tulcem za nasađivanje (kat. veka karakteristična za oblasti Carstva južno od donjeg Podunavlja. fig.9 cm. C−341 (T. Objavljeno: Поповић. U drugi tip je izdvojen kosir manjih dimenzija nađen u Mihajlovcu (kat. dužina 11. iz groba br. kosiri sa polukružnim sečivom imali su različitu funkciju. 417). kovanje. С−91/84. br. koje u donjem delu prerasta u tulac kružnog preseka. kovanje. XXIII/411). XXIII/412). ostava alata. koji je otkriven u Dijani (kat. Mali kosir sa polukružnim sečivom trougaonog koje u donjem delu prerasta u tulac kružnog preseka. br. 410. XXIII/410). širina 3 cm. do 7.3 cm. br. 1988: 84. И. o. NMLK 462. kovanje. 415−416) ne mogu da se tipološki bliže opredele. / KLEPETUŠE / Posebnu vrstu opreme za poljoprivredu predstavljaju zvona-klepetuše iz Dijane (kat. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. 1985. 7. o./ KOSIRI / U zavisnosti od veličine. Treća varijanta obuhvata kosire identične prethodnim. 15). Isto kao kat. prečnik tulca 2. dužina 25 cm. 471 sa nekropole Kelked – Feketekapu A (Kiss 1996: T. svetlomrka zemlja ispod zida 5. dužina 22 cm. br. u okolini Kruševca (Рашковић 2003: 89.2 cm. 84/4. 413. 411. koji su konstatovani u Hajdučkoj vodenici i Dijani (kat. 1969. 6) i sa nalazišta Golemanovo Kale (Uenze 1992: T. čiji je vrh oštećen. Usled oštećenosti. Špehar 2006: 145. Poput dvozubih motika. koje je u gornjem delu savijeno gotovo pod pravim uglom. Smeštaj: Karataš. Prema nameni su izdvojena dva tipa. severni bedem. gde je nastavljena rimska tradicija uzgoja grožđa (Henning 1987: 93−94. Drška je kvadratnog preseka i petljasto se završava na donjem kraju. XIV/3. Prvi tip predstavljaju veći primerci. Gvožđe. kovanje. Gvožđe. u pitanju je bio uzgoj krupne stoke. C−565 (T. unutar bedema. 412. dužina 34. očuvana dužina 12 cm. Hajdučka vodenica. 417. koje je fragmentovano. 414. koja potvrđuju da se stanovništvo bavilo stočarstvom. očuvana dužina 23.5 cm. prečnik tulca 2. depo. inv. koji se javljaju u tri varijante. 1984.84 Drugu varijantu čini kosir takođe iz Dijane. žućkastomrka zemlja ispod osnove III. širina 2. kovanje. Na tupoj strani sečiva nalazi se pravougaoni ispust. sonda 32/82.2 cm. Donji deo prerasta u tulac kružnog preseka. kovanje. Gvožđe. 1988: 78. Abb. Dijana. širina 5. Mihajlovac−Blato. C−1339. dva fragmentovana kosira sa lokaliteta Mihajlovac–Blato i Dijana (kat. Abb. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. c. sl. 418–419). dužina 30 cm. kesa 49 (T. T. br. XXIII/417). 99 . VIII/6). Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. Isto kao kat. širina 2 cm. Gvožđe.4 cm. 1982. И. XLIV/1. Kosir sa polukružnim sečivom trougaonog preseka. Dijana. 27/8). Njihove analogije su poznate sa lokaliteta Biograci-Lištice u Bosni i Hercegovini (Čremošnik 1989: T.85 i sa lokaliteta Konopljar u selu Čitluk. 416.5 cm. sonda 19/80. Gvožđe. Kosir sa polukružnim sečivom trougaonog preseka. br. 410). T. 412. 148. br. širina 7. kovanje. 412. Prvoj pripada kosir sa tulcem za nasađivanje drške i polukružnim sečivom. širina 4. a manji za uzgoj vinove loze. inv.1 cm. mada je luk pri vrhu nešto blaži. ali sa pravougaonim dodatkom na tupoj strani sečiva. Kosir sa polukružnim sečivom trougaonog preseka. 411). 1964. 415. širina 4. 412−414). 33). čija je analogija poznata sa Gradine na Jelici (Milinković 2002: 84.8 cm. Pošto su većih dimenzija. širina 4. Gvožđe. Isto kao kat. Veći primerci su korišćeni za krčenje šume ili okopavanje voćnjaka.

br. 454). kv. 420. Gvožđe. br. 350. 17/1297/9). 1989. I. Oštećeno. Gvožđe. Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke (T. za ogrev i sl. Hajdučka vodenica.6 cm. koje su prema drugim nalazima datovane u širi raspon od 3.87 Treći tip predstavljaju sekire sa sečivom upravno postavljenim na držalicu. Slični primerci sreću se na nekoliko lokaliteta u okolini Kruševca (Рашковић 2003: 91−92. XII/3. vrhu nalazi delimično oštećena lučna drška. Oblikom sečiva slična joj je sekira sa Gradine na Jelici. XXIV/420). ostava alata. sonda 78/01. br. 1988: 67. 285). gde se vezuju za 6. br. 420. 9–11. inv. 434–442) i obična dleta (kat. X/1. X/1. И. Bavant 1990: 225. br. koje je korišćeno za izgradnju stambenih i drugih objekata. T. dužina 24. X/1. XXXVIII/LV. br. ispod osnove II. 1969. dužina 23. 2–7. Objavljeno: Popović.5 cm. 3. livenje. Isto kao kat. br. pl. 87 Neobjavljeno. prečnik otvora 3 cm. 6−16. kovanje. D-9. 86 Neobjavljeno. 217. pl. Живић 2003: 146. na čijem se 419.8 cm. 289). kao i sa lokaliteta Golemanovo Kale. 217. kovanje. кат. širina 4. godine (Kazanski 2002: 86. godinu (Kazanski 2002: 85. cat. opredeljeni u 450/475–530/550. U Srbiji postoji veliki broj analogija. I. ALAT ZA OBRADU DRVETA Alat iz đerdapskih utvrđenja pokazuje da je značajna delatnost stanovništva bila i obrada drveta. Isto kao kat. oblikovanim trapezoidnim vratom i konveksnom oštricom. C−208 (T. a posebnom alatkom su vađeni klinovi (kat. 420–424). br. širina 4. Живић 2003: 147.418. 119. do 600/630. kovanje. Objavljeno: Кораћ 1980: T. Hajdučka vodenica. br. na čijoj zadnjoj strani je mali pravougaoni dodatak kvadratnog preseka. 420. T. 1978. depo. 1988: 73. livenje. Drvo je obarano ili cepano pomoću sekira (kat. sonda 69/89. strugači-dleta (kat. br. počevši od obaranja stabla do izrade finalnog proizvoda. Isto kao kat. br. T. otkrivene na lokalitetima Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke. 1988: 67. lučno 422. sa lučno obrađenim stranama. Bavant 1990: 225. Zvono u obliku zarubljene piramide.86 na lokalitetu Golemanovo Kale (Uenze 1992: T. 1. Drugi tip čini sekira sa nešto širim lučnim sečivom trapezoidnog oblika. koje su nađene u Dijani i Borđeju (kat. br. И. X/1. кат. Bronza. 1988: 67. veka (Поповић. 1988: 67. C−15. kv. Gvožđe. Objavljeno: Popović. vek (Uenze 1992: T. razne vrste alata upotrebljavane su u pojedinim fazama obrade. mrka zemlja sa šutom. Mihajlovac i Dijana (kat. I. T. X/1. nº 216. бр. mrka zemlja sa kamenjem i opekom ispod osnove I. 119. 67. XXXVIII/216. do 6. nº 218. D-9. oбр. br. do 7. 100 . u Caričinom gradu. prečnik otvora 3 cm. kovanje. pl. Ima ojačanu kružnu ušicu sa okruglim otvorom za držalicu. Identični nalazi poznati su i sa teritorije Galije. 1. inv. pl. NML 1198. sl. kovanje. Bronza. čije su paralele na prostoru Galije datovane u period od 530/550. veka (Поповић. 1988. / SEKIRE / Sekire iz đerdapskih utvrđenja prema obliku mogu da se razvrstaju u tri tipa. nađena u Dijani (kat. бр. тип F. pl. Isto kao kat. T. Smeštaj: Karataš. visina 8. br. 423. Dijana. 20–23). 2001. 420–430). Gvožđe. 431–433). варијанта b. kojima je zatim grubo skidana kora. držalica za alatke i oružje. 39/2093/2). 1969. širina 4. I. depo. Zbog njegove različite namene.5 cm. Gvožđe. br. бр. 443–453). 421. 21/2) i u Perniku (Любенова 1981: 164. br. бр.4 cm. Smeštaj: Karataš. Za dalju obradu komada drveta korišćeni su potom strugači (kat. 103/2). širina 5 cm. 420. 424. С−20/89. 426–430). XXXVIII/218. XIII/418). cat. Objavljeno: Popović.8 cm. izradu nameštaja. Brojne analogije sa prostora Srbije opredeljene su pratećim materijalom u vreme od 3. očuvana visina 8. 425). Dijana. Mihajlovac. Т. širina 6 cm. U prvi tip spadaju sekire sa lučno povijenim trapezoidnim sečivom. тип B. Dijana. Objavljeno: Popović. dužina 15 cm.8 cm. 420. Isto kao kat. Hajdučka vodenica. dužina 15 cm. 23/1437/11. 21/5). Sekira sa povijenim trapezoidnim sečivom. prečnik otvora 3 cm.

širina 2. širina 1. 1981: 178. 430. Špehar 2006: 147. depo. 73/97. depo. Ušće Porečke reke. 192/c). sonda 55/86. XLIII/4. Smeštaj: Karataš. prečnik tulca 3. Isto kao kat. 8. 1987. 55. čija je 428. širina 1. br. depo. kao i primerak sa Gradine na Jelici (Milinković 2002: Abb. 429. kovanje. кат. Smeštaj: Karataš. C−1802 (T. i početak 4. XXV/432). 1994. 5−10. Gvožđe. inv. crvenkasta zemlja sa šutom ispod osnove IV. Gvožđe. očuvana dužina 19 cm. 426. veka. Gvožđe. postavljenim Gvožđe. dužina 10 cm. 1987. Sekira sa lučnim sečivom. I. C−56 (T. 427. kovanje. 1988: 73. i to u ostavi alata datovanoj u vreme oko 400. ispod osnove I. 426. kat. kovanje. 1978.8 cm. veka (Поповић. 1988: 115. sa kružnom alkom za kačenje na jednom kraju (Bitenc. бр. depo. kovanje. Objavljeno: Popović. 288. XLIII/4. dužina 19. C−743. dužina 21 cm. prečnik otvora 2. Drugi tip čine strugači sa drškom i sečivom u istoj ravni.3 cm. sonda 55/86. sa savijenim kracima za nasađivanje drške. kat. br.88 u Caričinom gradu (Дероко 1950: sl. 1990: 284.2 cm. br. C−550 (T. XXV/431). I. 432.5 cm. Knific 2001: 52. fig. godine (Bitenc. širina 6. oštrica lučno izvedena. br. i konveksnom oštricom. kovanje. 175 (T. Slični primerci sreću se na lokalitetu Limberk u Sloveniji. Objavljeno: Janković. Dijana. Gvožđe. dužina 22. oбр. Strugač sa drškom pravougaonog oblika polaze dva paralelna špicasta kraka. 1988: 115. Poznate su mnoge analogije sa teritorije Srbije. Dijana. pratećim materijalom opredeljene u šire razdoblje od 4. širina 15. zatim na Gradini na Jelici. XXIV/426).5 cm. kat. Isto kao kat. i to iz ostave alata datovane u poslednju četvrtinu 4. kao i za njegovu dalju obradu. Т. С−18/89. depo. / STRUGAČI / U đerdapskim utvrđenjima nađeni su i brojni strugači različitog oblika. očuvana dužina 12 cm. Smeštaj: Karataš.4 cm.425. koji su služili za uklanjanje kore sa drveta. br. Т. kovanje. Sekira sa sečivom trapezoidnog oblika. C−3. U prvi tip svrstan je strugač iz Dijane. Gvožđe. br. sonda 1/78. Strugač sa lučnim sečivom. sonda 72/94. 101 . kovanje. 426. upravno na okrugli otvor za nasađivanje. do 7.6 cm. Isto kao kat. datovani u kraj 3. 87/53). T. 56. бр. Đ. Isto kao kat.7). 431. Gvožđe. očuvana dužina 19 cm. Popović. 72/b. vek (Bitenc. br. 38) i Perniku (Любенова 1981: 164. 1−3. Objavljeno: Popović. Dijana. br. sa čije tupe strane 432. depo. T. depo. Smeštaj: Karataš. širina 2. 146/7). koji su vertikalno postavljeni u odnosu na lučno sečivo (kat. vojnička baraka. Smeštaj: Karataš. veka (Лаловић 1987: 131−133. Dijana. 15/3). XXI/6. 88 Neobjavljeno. koje je oštećeno.4 cm.5 cm. širina 14. 103/2). fig. Feliks Romulijane. br. Knific 2001: 14. VII/3. dok je strugač sa lokaliteta Ajdovski gradec opredeljen u 5−6. depo. koja je dva puta savijena pod pravim uglom i prerasta u sečivo trougaonog preseka.5 cm. 1991. Ušće Porečke reke. i preseka. jugoistočni ugao kod zida 5. Smeštaj: Karataš.9 cm.4 cm. br. Isto kao kat. Popović. I. i prvu polovinu 5. 1970. 1982. kovanje. C−1803. Njima su slični primerci sa lokaliteta Grdavov hrib u Sloveniji. typ B. br. inv. kovanje. тип B. I. 433. Smeštaj: Karataš. Gvožđe. Dijana. širina 16. 426. 426. Knific 2001: 33. Gvožđe. Donje Butorke.9 cm. И. Dijana. Smeštaj: Karataš. br. Jedan od njih je potpuno očuvan. Ušica je oštećena. 1970. 1988: 73. XXV/425). 431). 27/11). Slični su i strugači iz Gornjeg Streoca (Ivanišević. očuvana dužina 10. 4). sl. crvenkasta zemlja sa lepom. sonda 70/89. otkriveni na Ušću Porečke reke (kat. 431−432).

1988: 120.8 cm. Smeštaj: Karataš. И. G. Smeštaj: Karataš. kovanje. depo. 89 Pojedini autori su ovu vrstu alata protumačili kao svrdlo. 1969. sonda 55/86. Gvožđe. Popović. 1988: 120−122. Gvožđe. 1. Objavljeno: Popović. Prvu varijantu čine primerci sa trapezoidnim dletom. fig. br. sonda 71/92. 2. Hajdučka vodenica. kat. 2B. Strugač-dleto sa valjkastom drškom. Dijana. Fragmentovanо. C−1473. kat. do 6. бр. Dijana. veka (Любенова 1981: 164. Gvožđe. veka. širina 1. na čijoj se jednoj strani nalazi dleto pravougaonog oblika i preseka. širina 1. cat. potiču iz ostave sa nalazišta Grdavov hrib (Bitenc. 147 (T. do 7. 437. 7/65. 1−3. кат. Pontes. Gvožđe. širina 2 cm. Dijana.89 čiji je jedan kraj kašikasto izveden. Gvožđe. XXVI/439). I. strugači-dleta. inv. Objavljeno: Кондић 1978: 70. XXII/6. Isto kao kat. 283. C−5. br.2 cm. 22/1−7). 441. Gvožđe. Donje Butorke. depo. i početka 4. br. Isto kao kat.5 cm. datovane od 2. dužina 17 cm. dužina 32 cm. a na drugoj strugač u vidu kašike. br. očuvana dužina 33 cm. Objavljeno: Popović. Knific 2001: 14−15. T. 439. Đ./ STRUGAČI-DLETA / Posebnu vrstu oruđa za obradu drveta čine višenamenske alatke. dužina 33. Smeštaj: Karataš. Poznati su i slični strugači. širina 0. T. u vidu manje kašike. Smeštaj: Karataš. Strugač-dleto od koga je očuvan samo kraj Gvožđe. Smeštaj: Karataš. 439. 439. iz ostave sa lokaliteta Limberk. dok su brojne analogije sa prostora Srbije i Bugarske opredeljene u raspon od 3. br. žuta peskovita zemlja. T. Gvožđe. koji je opredeljen u 5−6. 436. kovanje. br. 3−5. 8. XXII/6). 1982. 1984. 1988: 118 90 Neobjavljeno. br. XLIX/5. 8−22. kovanje. Za drugu varijantu. 49−50). Objavljeno: Popović. XXII/4. primerci iz đerdapskih utvrđenja svrstani su u nekoliko varijanti. očuvana dužina 7. tzv. И. C−242. Dijana i Pontes. Ivanišević. konstatovanu na lokalitetima Rtkovo − Glamija I. širina 3 cm. 15/11−15). Поповић. depo. C−514 (T. depo. br. 1988. Smeštaj: Karataš. inv. I. Bavant 1990: 226. Smeštaj: Karataš. Istovetan strugač sa lokaliteta Biograci−Lištice datovan je u 6. 442. a na drugoj strugač u obliku kašike. dužina 20 cm. 121. 62. pl. Smeštaj: Karataš.5 cm. kat. VII/2). Knific 2001: 33. širina 5 cm. br. Rtkovo – Glamija I. poput onog iz ostave sa lokaliteta Ajdovski gradec. br. 72/v. oбр. 435. 1986. 33−34. dužina 30 cm. 1978. i iz Pernika (Любенова 1981: 164. 434.5 cm. kv. br. a drugi je u vidu dleta različitog oblika. 103/2). očuvana dužina 29. бр. T. sloj V. godine (Bitenc.5 cm. 103/2. 440. 439−441). C−341. Т. 1988: 122. варијанта с. XXII/5. Isto kao kat. širina 1. s kraja 3. Korišćeni su za izdubljivanje i rezbarenje površine drveta. Uporediti: Поповић. 1992. br. 1988: 122. kovanje. Fragmentovanо. ostava alata. sl. nađeni u Hajdučkoj vodenici. варијанта d. veka (Поповић. Strugač-dleto sa valjkastom drškom. 146/10). depo.3 cm. sonda 1/78. kovanje.9 cm. 149. kovanje. oбр. zatim iz ranovizantijskih slojeva Caričinog grada90 i sa lokaliteta Golemanovo kale (Uenze 1992: T. širina 2. Dijani i Borđeju (kat. C−59. na čijoj se jednoj strani nalazi dleto trougaonog oblika. 1981: 178.8−12). Slični primerci. br. inv. kovanje. br. 434−438). depo. br. nº 221. Gvožđe. I. vek (Bitenc. 87/31. бр. 434. тип A. XXVI/434). kat. opredeljene u vreme oko 400. 1979. Špehar 2006: 146. Objavljeno: Janković. 1988: 121. Isto kao kat. 434. sloj B. Dijana. kovanje. 102 . Живић 2003: 146. 1980. dužina 40 cm. 434. kovanje. vek (Čremošnik 1989: 97−98. I. И. XXXIX/221. Pontes. karakteristična su trouglasta dleta (kat. тип A. Knific 2001: 52. širina 1. U zavisnosti od oblika. br. 438. depo. 434. depo.7 cm. Т. Isto kao kat. Isto kao kat. U Srbiji se sreću brojne analogije. kv.

Prvi tip se javlja u tri varijante. br. br. br. koje je sa blago proširenom radnom površinom. 444. 10/2). Pontesa i Milutinovca. Garam ga je protumačila kao ključ (Garam 2002: Аbb. Alatka za vađenje eksera načinjena od šipke pravougaonog preseka. širina 1 cm.5 cm. 447. XXV/3. 453. Hajdučka vodenica. Gvožđe.5 cm. 443. koja je u donjem delu savijena pod pravim uglom. kv. 443. osnova I. br. Analogni primerci iz Boljetina opredeljeni su u 4. sonda 8/80. 1983. C−1198. depo. iz groba br. 443−447). 1997. XXVI/454). Gvožđe. kovanje. br. I. 448. Dleto sa telom kvadratnog preseka. kovanje. I. 103 . Isto kao kat. kovanje. 1980. Sličan primerak. dužina 8 cm. 451. središnji deo. br. 452. Gvožđe. dužina 29. u donjem delu trapezoidno prošireno. 1988: 133. C−204. 1988: 132. 451. donjem delu trapezoidno prošireno. Dleto sa telom pravougaonog oblika. Objavljeno: Popović. 1967. 443. br. 1988: 132. potiče sa lokaliteta Nađiharšani u Mađarskoj. Objavljeno: Popović. kovanje. kovanje. br. C−16 (T. Isto kao kat. koje obuhvataju primerke kvadratnog (kat. koja je najverovatnije služila za vađenje klinova (kat. 59. Gvožđe. u veliko trapezoidno sečivo. XXVI/443). XXV/3. Hajdučka vodenica. 1988: 133. br. 445. Dijana. sonda 75/95. ХХII/1) datovani su u 6. Isto kao kat. br. I. kovanje. XXV/3. širina 1. dužina 16./ DLETA / Za obradu drveta korišćena su i obična dleta. širina 3. 454. Dijana. dužina 9 cm. i to iz Hajdučke vodenice. 1984. Gvožđe. Dijana. Smeštaj: Karataš. Gvožđe. dužina 11. Isto kao kat. sa osnove 1. T. 1967.1 cm. a E. dužina 14 cm. T. Pontes. Dijana. Gvožđe. Smeštaj: Karataš. Gvožđe. koja su prema obliku tela podeljena u dva tipa. 451−452). Objavljeno: Popović. Isto kao kat. čiji je donji deo savijen i račva se u dva kraka. kovanje.5 cm. 1985. br. Hajdučka vodenica.4 cm (T. sloj I. Gvožđe. Gvožđe. XXV/5. 448−450) i kružnog preseka (kat. Dijana. širina 1. alatka ima trougaoni oblik. Milutinovac (T. 1988: 132.3 cm. Dleto sa telom kružnog preseka. sa blago proširenom radnom površinom. u sloju naseljavanja. I. pravougaonog (kat. kovanje. Isto kao kat. dužina 18 cm. Posmatrana sa strane. 1988: 132. 443. 1980. ХХVI/1). Smeštaj: Karataš. I. kovanje. vek. Objavljeno: Popović. Oštećeno. Dijana. 1967. žutomrka zemlja sa šutom ispod poda II. 446. C−812. Gvožđe. XXVI/448). depo. I. Dijane. 1988: 132. Objavljeno: Popović. kovanje. C−2199 (T. 443. C−19. 454). Dleto načinjeno od šipke pravougaonog preseka. kovanje. Dijana. XXVI/453).5 cm. osnova II. sonda 63/88. I. 453). vek (Поповић 1988: 134. Predmeti sličnog oblika protumačeni su kao deo strugača (ascija) (Поповић 1988: 116). širina 2 cm. koje posmatrano sa strane ima trougaoni oblik (kat. XXVI/451). koje prerasta Gvožđe. kovanje. koje je u 449. T. Isto kao kat. Т. M/4. nađena je alatka načinjena od šipke pravougaonog preseka. Objavljeno: Popović. dužina 9.8 cm. širina 0. načinjeno od šipke pravougaonog preseka. širina 2. dužina 11. širina 1. 448. Analogni primerci iz Ravne i Caričinog grada (Поповић 1988: 118. 1984. br. Objavljeno: Popović. Radni deo alatke izveden je u vidu dva paralelna kraka.8 cm.4 cm. Т. Drugi tip čini dleto iz Dijane. širina 1 cm. depo. sa nešto manjim kracima i petljasto oblikovanim gornjim delom. / ORUĐE ZA VAĐENJE KLINOVA / Na lokalitetu Dijana. 1988. 450. T. C−974 (T. C−975. 448.8 cm.

br. 456−457). br. br. a njena obrada započinjala je šišanjem ovaca lučnim jednodelnim makazama (kat. širina 1. širina 2 cm. 472−477). pojasevi i slično. Ovaj primerak je možda služio i za prenos manjih komada kamena. kovanje. a zatim je ispredana. br. br. 514−516) i kosti (kat. koja je kačena na kuku za podizanje (Adam 2005: 44−53. kovanje. br. godine (Bitenc. nakon čega je sušena i dalje obrađivana. br. remenje. sl. 87/30). U ureze na bočnim stranama većeg komada kamena ubacivani su nosači. a kroz petlju na njihovom gornjem kraju provlačena je šipka sa alkom na vrhu. br.ALAT ZA OBRADU KAMENA Pošto su utvrđenja podizana mahom od kamena. Od alata korišćenog za finalnu obradu. S druge strane. br. koji su najverovatnije obrađivani u samom utvrđenju. 104 . Na kraju su pletenjem izrađivani finalni proizvodi. Objavljeno: Кораћ 1980: T. C−456 (T. kat. 458−471). Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke. Takav slučaj je konstatovan u Caričinom gradu. u donjem delu završava četvorostranim špicem. ali i nedovoljne istraženosti đerdapskih utvrđenja. čiji je gornji kraj petljasto oblikovan. 531−541). na potesu između ušća Porečke reke i ušća Timoka nije konstatovano postojanje metalurških radionica. fig. XXVI/456). načinjenih od keramike (kat. 1982. 779−781 (T. 382. dužina 18. a raspoloživa dokumentacija ne pruža nikakve podatke o eventualnim nalazima zgure.7 cm. gde je nađen i deo arhitrava pripremljen za dalju obradu i sekundarnu upotrebu (Špehar 2008: 96−100.6 cm. 542−545). i to na lokalitetima Rtkovo − Glamija I i Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke. Smeštaj: Karataš. ne može se ni zamisliti da u utvrdama nisu postojale makar radionice za popravku vojne opreme i neophodnog alata. C−6. 1). Zbog malog broja nađenog oruđa za obradu metala. kamena (kat. Alatka čiji je gornji deo petljasto izveden. Izrađena je od šipke kvadratnog preseka. br. Bila je deo sistema za nošenje kamena. Gvožđe. dok je donji deo trapezoidnog oblika i savijen pod pravim uglom. kvadrant B-5. inv. kovanje. koje se 457. olova (kat. u utvrđenjima na Đerdapu nađeno je samo nekoliko gvozdenih probojaca za pravljenje kružnih otvora (kat. 28/4) i iz Caričinog grada (Špehar 2008: 160. Gvožđe. odnosno odevni predmeti. 1965. 546−547). ALAT ZA OBRADU METALA Iako iz đerdapskih utvrđenja potiču mnogobrojni predmeti od metala. Koža je čišćena pomoću specijalnih gvozdenih noževa sa vrhom povijenim nagore (kat. br. br.4 cm.5 cm. br. vuna je češljana pomoću grebena (kat. sonda 2. stiče se utisak da se stanovnici nisu bavili kovačkim zanatom. 42−43). Nađena je. Iako se izrada oruđa. 455. arheološki nalazi ne ukazuju na radioničke centre za njegovu obradu. Rtkovo – Glamija I. 455). br. ALAT I PRIBOR ZA OBRADU VUNE I KOŽE Od vune je pravljena odeća.91 456. 110). humus. Sličan primerak sa poligonalnim telom poznat je iz ostave sa lokaliteta Limberk u Sloveniji. Sip. širina 1. muz. O tom procesu svedoče nalazi bronzanih preslica (kat. XXVI/455). 496−512). br. kao i igle za šivenje (kat. 478−495) i pršljenaka različitog oblika. kat. depo. a donji je trapezoidan i savijen pod pravim uglom (kat. samo jedna alatka korišćena u tu svrhu. XXXVII/III. Probojac sa telom poligonalnog preseka. njegova obrada svakako je činila značajnu privrednu delatnost stanovništva na đerdapskom limesu. datovane u vreme oko 400. od životinjske kože su izrađivani delovi odeće i obuće. kojima su pravljeni otvori odgovarajućeg oblika i veličine. Gvožđe. Isto kao kat. Nađena su samo dva probojca za metal (kat. Posle pranja i sušenja. Slični predmeti poznati su sa Gradine na Jelici (Milinković 2002: Abb. dužina 9. dužina 21 cm. Knific 2001: 33. br. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. 513). 91 Tokom dosadašnjih arheoloških iskopavanja u utvrđenjima na desnoj obali Dunava. međutim. kv. oružja i drugih proizvoda od metala odvijala u velikim proizvodnim centrima. 517−530).

1995. 1988: 97. pl. 1988: 97. C−2215. Isto kao kat. depo. veka (Bitenc. I. 28/10) i iz Caričinog grada. Gvožđe. br. Knific 2001: 33. Sl. 463. kovanje. Dijana (T. očuvana dužina 18. 458−459). Smeštaj: Karataš. očuvana dužina 18. Т. C−74. sonda 75/95.5 cm. 87/59. C−1834a. nº 168. Sečivo lučnih makaza trapezoidnog oblika i trou- Gvožđe. 66/4).5 cm. Isto kao kat. depo. 458. očuvana dužina 12. Живић 2003: 145−146. depo. Gvožđe. kovanje. depo. C−580. Isto kao kat. kovanje. širina 4.5−6). iz ostave sa nalazišta Tinje nad Loko. 1979. 28/10.5 cm. 458. kovanje. Gvožđe. širina 4. 217. sonda 74/958. očuvana dužina 19 cm. inv. depo. 57.2 cm. širina sečiva 2. a treći iz ostave alata (kat. br. Gvožđe. Ušće Porečke reke. širina sečiva 3 cm. бр. iz ostave sa lokaliteta Limberk. 462−469). sa delimično očuvanom drškom. a na spoljašnjoj ravan. 2. konstatovana su u Ušću Porečke reke.92 U Dijani su nađene i makaze sa omega drškom (kat. ostava alata. Dijana. do 6. br. kao i iz Caričinog grada (Bavant 1990: cat. 461. 87/59−60). širina 2. br. XXVII/458.2 cm.2 cm. sonda 55/86. 462. depo. Dijana. 470−471). 462. širina 1. kao i na brojnim lokalitetima u Srbiji. 458. 466. omega drškom. C−43 (T. XXXV/164. 462. тип A. br. sa trougaonim sečivom trougaonog preseka. варијанта а. 8. br. Hajdučka vodenica. depo. 92 Neobjavljeno. Smeštaj: Karataš. zatim iz groba muškarca sa nekropole Romans d`Isonko u oblasti Friuli u Italiji (Riemer 2000: 131. očuvana dužina 6 cm. a na spoljašnjoj je izveden koso i pravolinijski. gaonog preseka. Gvožđe. tokom istraživanja Ušća Porečke reke i Dijane nađena su i dva sečiva makaza kod kojih je prelaz trna u sečivo konkavan na obe strane (kat. Slični primerci potiču iz ratničkog groba u oblasti Vesthajm u Nemačkoj. 462. Smeštaj: Karataš. Analogije za ovu vrstu nalaza potiču sa Kosova. 183. 460). br. depo. Smeštaj: Karataš. kat. od kojih je jedno polomljeno. Dijana. С−50/98. XXXV/168). 9/754). br. osnova I. 57). br. br. mrka zemlja sa raspadnutom opekom. 281−282). Gvožđe. ispod osnove I. Bavant 1990: cat. Objavljeno: Popović. zapadni bedem. Smeštaj: Karataš. 1967. kovanje. Isto kao kat. s kraja 6. Makaze (kat. Pojedinačna sečiva makaza. Objavljeno: Popović. И. godine (Bitenc. Prelaz trna u sečivo na unutrašnjoj strani je konkavan. kovanje. XVII/4. Osim toga. бр. Špehar 2006: 147. širina 1. i to dva primerka iz naseobinskog sloja (kat. inv. očuvana dužina 13 cm. br. gde se datuju u period od 4. nº 166. I. 1988: 97. 150. očuvana dužina 28. sl.7 cm. Dijana. T. depo. Gvožđe.2 cm. 461). 458) 464. br. pl. Abb. Smeštaj: Karataš. potiču iz Dijane. 166. kat.7 cm. 1982. XXVII/461). 1980. okeržuta zemlja. Isto kao kat. Slično kao kat. 1987. Smeštaj: Karataš. XLVII/1. Abb. kovanje. 462. Smeštaj: Karataš. koja je datovana u vreme oko 400. Knific 2001: 33. osnova IV. Fragmentovano. Dijani.7 cm. I. svetlomrka zemlja. Prelaz drške u sečivo na unutrašnjoj strani je konkavan. br. širina 2 cm. širina 2. br. 1970. Dijana. 10−11. кат. 459. 1995. br. Fragmentovane. 60). širina 5 cm. br. kovanje. C−43. kod kojih je prelaz trna u sečivo na unutrašnjoj strani izveden konkavno. 458. 2. 105 . 465. kovanje. 1988. 49/11. Lučne jednodelne makaze sa sečivima trougaonog oblika i preseka. sonda 63/88. 3−6. 467. Identične makaze sreću se na prostoru Galije (Kazanski 2002: pl. Isto kao kat. sa lokaliteta Čečan i Gornji Streoc (Ivanišević. Smeštaj: Karataš./ MAKAZE / Potpuno očuvane lučne makaze.5 cm. br.8 cm. dužina 25 cm. br. Dijana. 460. Pontes. veka (Поповић. br. Objavljeno: Popović. sa tzv.3 cm. Gvožđe. 1988: 97. a na spoljašnjoj ravno. sonda 33/82. kovanje. 462. Pontesu i Hajdučkoj vodenici (kat. Gvožđe. dužina 18. Milinković 2002: Abb. Isto kao kat. 217. širina sečiva 2. Fig. sa Gradine na Jelici (Milinković 2002: Abb.

očuvana dužina 20 cm. 95 Neobjavljeno. osnova IV.5 cm. pomoću koga su preslice stavljane na prst. 3/65. 473. бр. Problem namene razrešen je zahvaljujući likovnim predstavama iz ranovizantijskog perioda. čiji gornji deo ima oblik ravnokrakog krsta. kovanje. 1985. depo. koji je izrađen od gvožđa. mada su poznati i gvozdeni. C−23 (T. Gvožđe. pojedini istraživači su pogrešno interpretirali namenu preslica. br. Smeštaj: Karataš. 94 Neobjavljeno. 476. kovanje. tamnomrka zemlja sa šutom. sa delimično očuvanom drškom. 1980. Dijana. sloj III. kovanje. 106 . koje su bile ukrašene predstavom stidljive Venere (Venera pudicitia). Smeštaj: Karataš. ali i kao kozmetički štapići za nanošenje mirišljavih ulja ili masti na telo (Petković 1995: 35−36). бр. sonda 18/80. sonda 50/85. Stavljane su na mali prst leve ruke. 11 cm. br. Smeštaj: Karataš. dužina 9. 469. Bronzane preslice obično su izrađivane od valjkasto oblikovane šipke. Abb. sloj III. Grebena od kojih su očuvana četiri zuba kvadratnog 475. Isto kao kat. br. 474. 1986. koja se u donjem delu špicasto završavaju. sonda 58/86. / PRESLICE / Za namotavanje ispredene vune korišćene su ručne preslice od drveta i bronze. XXVII/473). 478−495). br. Isto kao kat. dužina 12. inv. br. Dijana. 215. кат. a pridržavane su sa tri prsta. prepoznajući u njima kultne predmete (Vetters 1948). 473. sloj I. br. Objavljeno: Popović. Gvožđe. sonda 58/86. osim primerka iz Dijane (kat. golub). Ђ. donjem delu špicasto završava. 470. Smeštaj: Karataš. Isto kao kat. 118−119). M/4. br. očuvana dužina 12 cm. kovanje. Dijana. sloj II. sonda 58/86.93 U Pontesu i Dijani sakupljeni su i zubi grebena (kat. бр. Dijana. inv. kovanje. 478). br.468. 1986. kovanje. Smeštaj: Karataš. С−76/84. sličan je primerak iz Caričinog grada. кат. 1988: 97. depo. 1967. 471. 1986. 77/66. Dva primerka. Zub grebena od šipke kvadratnog preseka. br. XXVII/472). 113. C−1393. Gvožđe. Najočuvaniji je primerak iz Dijane (kat. koja je ponekad reljefno obrađena i ornamentisana urezima. 472). Isto kao kat. U đerdapskim utvrđenjima nađen je znatan broj preslica načinjenih gotovo isključivo od bronze (kat. C−1401. C−1423. Hajdučka vodenica. dužina 10 cm. Njihovom analizom ustanovljeno je da se radi o ručnim preslicama nastalim još u vreme ranog Rimskog carstva. sa krstasto ukrašenim gornjim delom (kat. 470. depo. Osim preslica sa krstolikim proširenjem 93 Neobjavljeno.2 cm. širina 2 cm. Dijana. žutomrka zemlja sa šutom. mrka zemlja. očuvana dužina 13 cm. 1981: 176−177) ili su tumačene kao oprema za miropomazanje (Живић 2003: 129. 495). depo. Dva primerka. Fragmentovano. dužina 11 cm. br. 202. 473. I. Gvožđe. 473. kovanje. 473. Poznate su brojne paralele sa raznih lokaliteta. dok je gornji deo bio u obliku krsta ili ptice (petao. Gvožđe. Zbog pojave hrišćanskih simbola. dužina 11. depo. depo. br. C−334. gaonog preseka. Dijana. kovanje. C−292 (T. Pontes. čije se analogije takođe sreću u Caričinom gradu. Sečivo lučnih makaza trapezoidnog oblika i trou- Gvožđe. depo. kv. Ušće Porečke reke. 170−172. inv. 1970. Smeštaj: Karataš. br. Smeštaj: Karataš. severni bedem.94 472. 1980. 462. 439). 473−477). / GREBENA / Višeredna grebena za češljanje vune i lana načinjena su od gvožđa.5 cm. Tako su vezivane za pripadnike Bonusove jeresi (Јанковић. osnova I. preseka. Preslici iz Akva. depo. C−1216. Smeštaj: Karataš. širina 2 cm. 380−386). kovanje. Isto kao kat. 477. Donji deo se završavao u vidu obruča. Gvožđe.8 cm.95 kao i sa nepoznatog lokaliteta na teritoriji Singidunuma (Крунић 1997: 258. Isto kao kat. Dijana. Smeštaj: Karataš. С−12/82. dakle bez palca (König 1987: 130−132. Gvožđe. depo. кат. Deo drške lučnih jednodelnih makaza. Prelaz trna u sečivo je konkavan. za koji su analogije poznate iz Caričinog grada. koštani i stakleni primerci. C−1434. 136−137. kovanje. koji se u Gvožđe. br. dužina 12. sonda 58/86. Gvožđe. 1986. br. 1980. sonda 18/80.

C−5. ispod koje se nalazi pravougaono pločasto proširenje. кат. 2. 1981: 176−177. Isto kao kat. Ђ.5 cm. prečnik 2. sonda 75/95. depo. očuvana dužina 8. Ta varijanta konstatovana je i u drugim oblastima. Preslica sa telom u obliku šipke kružnog preseka. očuvana širina 1. čiji se gornji deo završava predstavom ptice. ponekad ukrašenim proširenjem. NML-104. očuvana dužina 22 cm. Preslica sa telom u obliku šipke kružnog preseka. 479. Dijana. Preslica sa telom u obliku šipke kružnog čiji se gornji deo završava predstavom ptice sa koncentričnim krugovima. C−326 (T. koja je oštećena. širina 3 cm. 1983а: 136. Bronza. otkrivene u Donjim Butorkama (kat. prečnik 2. 482.96 U Dijani su nađene i preslice sa predstavom ptice na vrhu. očuvana dužina 7. kojima su slični primerci sa lokaliteta Golemanovo Kale (Uenze 1992: T. Bronza. očuvana dužina 21. očuvana dužina 17. br. očuvana širina 1. 177: kat. 30/5. širina 2. C−5 (T. 1994. Mora Vagei. depo. 30/4. prečnik 2 cm. Bronza. Objavljeno: Janković. Smeštaj: Karataš. poznati su i primerci sa pločastim pravougaonim. C−1710 (T. Donji deo je u vidu proširenog petljastog okruglog završetka. Analogija za preslicu iz Dijane (kat. br. XXVIII/479). ispod koje se nalazi pravougaono pločasto proširenje sa šest paralelnih horizontalnih rebara. 480. koji je delimično oštećen. 483. 1026 (T. livenje. XVIII/482). 484. livenje.5 cm. XXVIII/483). br. livenje. 485. na čijem je gornjem delu izvedena predstava petla (Uenze 1992: T. Ispod ptice. Akve (T. ukrašene koncentričnim krugovima (kat. 1979. očuvana dužina 10. 278. na čijoj se donjoj strani nalazi reljefno obrađen dugmetasti kraj. 486−487). Donji deo preslice je polomljen. Preslica sa telom u obliku šipke kružnog preseka. čiji se gornji deo završava predstavom ptice ukrašene koncentričnim motivima. nalazi se pravougaono reljefno proširenje. mada je taj nalaz. 1990. livenje. Bronza. livenje. Ђ. 479) slična je preslica iz Gamzigrada (Јанковић. ispod koje se nalazi tanko pločasto proširenje. 490) (Uenze 1992: T. koji je polomljen. kojima su slični nalazi iz Caričinog grada. Bronza. Telo preslice je reljefno obrađeno. Donji deo je polomljen. XVIII/1. 96 Neobjavljeno.3 cm. Dijana. br.1 cm. čiji se gornji deo završava predstavom ptice ukrašene koncentričnim krugovima. Smeštaj: Karataš.9 cm. budući da je u donjem delu oštećen.3 cm. Središnji deo preslice reljefno je obrađen.2 cm. Т. depo. 6). širina 2 cm. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. Objavljeno: Grbić 1994: 177. p. 479 (T. sonda 72/94. XXVIII/486). čiji se gornji deo završava predstavom ptice. T. Primerku sa lokaliteta Mora Vagei (kat. livenje. кат. 478. 5/2. Akve. T. br. XXVII/481). XXVII/480). 1977: 201.7 cm. Preslica sa telom u obliku šipke kružnog preseka. Donje Butorke. 6/2). Ispod predstave ptice nalazi se proširenje u obliku kvadra. Objavljeno: Janković. кат. бр.2 cm. C−61 (T. mrka zemlja sa fragmentima opeke. 1983а: 132. Dijana. 176). prečnik 2. livenje. žutomrka (svetlomrka) zemlja. odakle potiče i primerak sličan preslici sa nalazišta Ljubičevac−Glamije ili Ušće Slatinske reke (kat. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. XVIII/7. br. Preslica sa telom u obliku šipke kružnog čiji se gornji deo završava predstavom ptice. Bronza. Đ. Smeštaj: Karataš. br. kv. depo. Objavljeno: Grbić 1994. kat. 187). 482) potiče iz Caričinog grada. osnova I.3 cm. širina 2 cm. 1987. ukrašeno motivima u vidu linije.7 cm. br. 1981: 176−177. T. T. Središnji deo tela preslice ukrašen je sa pet rebara. br. 486. očuvana dužina 17. Smeštaj: Karataš. ispod koje se nalazi tanko pločasto proširenje. preseka. kao i preslica iz Sadoveca. Preslica sa telom u obliku šipke kružnog preseka. a sa strane je ukrašena koncentričnim krugovima. koji je polomljen. Bronza. inv. 484. 484) i Dijani (kat. Preslica sa telom u obliku šipke kružnog preseka. XXVIII/478). kat. očuvana dužina 16.5 cm. čiji je donji deo u vidu petljastog okruglog završetka. Bronza. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. očuvana dužina 17 cm. Donji deo preslice ima proširen petljasti kružni završetak. 279. 107 . širina 2.1 cm. br. Ovom primerku slična je i preslica iz Gamzigrada (Јанковић. dok je donji deo u vidu proširenog petljastog kružnog završetka. livenje. XVI/4). Donji deo nedostaje. (T. 277. 1995. Nešto jednostavniji oblik imaju preslice sa tankim pločastim proširenjem ispod predstave ptice. 30/6. Bronza. T.ispod predstave ptice.9 cm. 59. romba i koncentričnih krugova. Dijana. kao i na središnjem delu preslice. 101 ili 114. dok je donji deo polomljen. Поповић. širina 2 cm. Smeštaj: Karataš. br. бр. čiji se gornji deo završava predstavom ptice sa koncentričnim krugovima. br. protumačen kao igla pribadača (Кондић. 485). бр. depo. preseka. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. Objavljeno: Grbić 1994: 177. 5/3). Dijana. dok je telo preslice na sredini reljefno obrađeno. Đ.9 cm. br. 481. očuvana širina 1. ispod koje se nalazi krstoliko proširenje. XXIX/484). livenje.

97 Sa ovog nalazišta. br. br. čiji se gornji deo završava predstavom ptice (golub). 98 Neobjavljeno. 489. 19/53. širina 3. žućkastomrka zemlja. XXIX/488). sl. a slični primerci sa Gradine na Jelici. očuvana dužina 4. 1981: 176−177. Pršljenci nađeni na prostoru Đerdapa izrađeni su od keramike.100 iz Caričinog grada101 i sa lokaliteta Golemanovo Kale (Uenze 1992: T. br. 496−506). 486. kovanje. Direktne analogije nisu poznate. sreću se i u ranovizantijskom sloju tvrđave Ras (Popović. br. 30/3. Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke (T. livenje. С−267/00.9 cm. Donji deo preslice je u vidu proširenog petljastog kružnog završetka. depo. depo. С−36/88. br. žućkasta zemlja ispod osnove IV. 276. Smeštaj: Karataš. kат. koji je delimično oštećen.98 kao i sa lokaliteta Golemanovo Kale (Uenze 1992: T. C−2281. С−2/84.5 cm. kat. površina sa garom ispod osnove IV. br.4 cm. O načinu njihove upotrebe najbolje svedoči vreteno sa lokaliteta Vranje kod Sevnice u Sloveniji. С−228/97. br. ispod osnove IV. čiji se gornji deo završava predstavom ptice. 506). poluloptastog (kat. 490. ornamentisani su motivom valovnice. sonda 65/88. livenje.2 cm. Preslica sa telom u obliku šipke kružnog preseka. koji je na trbuhu ukrašen kraćim vertikalnim urezima (kat. 181−182. 1988.1 cm. 500) i Dijani (kat. Dijana. očuvana dužina 20 cm. Donji deo tela preslice kružnog preseka. Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke. 103 Neobjavljeno. br. U grupu bikoničnih pršljenaka spada i primerak iz Dijane. Smeštaj: Karataš. br.2 cm. 491. Bronza. Objavljeno: Кораћ 1980: T. br. očuvana dužina 23. Isto kao kat. 101 Neobjavljeno. Objavljeno: Grbić 1994: 177.103 Pločasti pršljenci. 495. Dijana. br. prečnik 1. Objavljeno: Grbić 1994. Bronza. T. sonda 58/86. sonda 72/94. Isto kao kat. Akve (T. Preslica sa telom u obliku šipke kružnog preseka. br. kamena ili životinjskih kostiju. br. livenje. sonda 62/88. depo. 70/10−11). C−17. XXIX/490). 56/54. očuvana dužina 3.6 cm. očuvana dužina 11. žućkastomrka zemlja. 1987. Bronza. kat. širina 2. br. br. Za bikonične pršljenke blaže profilacije. Bronza. Isto kao kat. širina 3 cm. 498). 109/55. XVIII/11. 97 Neobjavljeno.2 cm. XXVIII/491). potiču primerci slični bikoničnom pršljenku sa lokaliteta Rtkovo − Glamija I (kat. 15). a sličan. prečnik 2. XXIV/CC. prečnik 2. 491. širina 2. očuvana dužina 16 cm. 275. konstatovane u Pontesu (kat. Bronza. Dijana. br. br. koji su davali zamajac vretenu i sprečavali upredanje niti. br. 492. inv. Donji deo je u vidu proširenog petljastog okruglog završetka. prečnik 2. Keramički pršljenci su bikoničnog (kat. livenje. br. 1988. Pršljenak u obliku zarubljene kupe konstatovan je na lokalitetu Rtkovo − Glamija I (kat.102 Za poluloptasti pršljenak iz Dijane (kat. M. Smeštaj: Karataš. Isto kao kat. 100 Neobjavljeno. 32). čiji se gornji deo završava predstavom ptice (golub). mada se neornamentisani primerak sličnog oblika sreće u Caričinom gradu. livenje. sonda 62/88. Objavljeno: Кораћ 1980: T. Dijana. Preslica sa telom u obliku šipke kružnog preseka. Donji deo preslice je u vidu proširenog petljastog kružnog završetka. vojničke barake. 488. koji je delimično oštećen. C−2188. 30/2.4 cm. 508−511). 512). 501−505). Dijana.5cm. 493. 27/276). očuvana dužina 3. 14/44). 1988.2 cm. olova. br.487. depo. nešto manji pršljenak iz Caričinog grada. prečnik 2. 508−511). C−1577. sa pravou- Bronza. Bronza.3 cm. dužina 22 cm. XXIX/495). ispod osnove IV. livenje. prečnik 2.6 cm. C−2382 (T. Smeštaj: Karataš. XXIV/CCVIII. depo. ispod koga se nalazi manji vertikalni dodatak. 512). 491. 507) i pločastog oblika (kat. 1994. inv. ispod osnove I. Dijana (T. kat. 102 Neobjavljeno. Njemu donekle nalikuje primerak iz Caričinog grada. 494.2 cm. 15/14−15). С−44/03. Bronza. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. inv. livenje. br. 1999: 322. 491. 507) paralele potiču iz Salamine na Kipru (Chavane 1975: pl. prečnik 2. mada je nešto drugačije ornamentisan. 496). U središnjem delu telo preslice je ukrašeno sa pet plastičnih rebara. analogije su poznate iz Caričinog grada99 i Salamine na Kipru (Chavane 1975: pl.8 cm. Smeštaj: Karataš. kakvi su poznati iz Dijane (kat. 177. širina 4 cm. Objavljeno: Janković. čiji je donji kraj bio provučen kroz pršljenak (Knific 1991: 21. prečnik 2 cm. / PRŠLJENCI / Tokom ispredanja i pletenja vune korišćeni su pršljenci. ispod koga je kružni završetak koji na donjoj strani ima reljefno obrađen dodatak. gaonim proširenjem. depo.7 cm. 99 Neobjavljeno. T. // KERAMIČKI PRŠLJENCI // 108 . a ponekad i u vidu zarubljene kupe (kat. br. livenje. Isto kao kat. Smeštaj: Karataš. Pojedini bikonični pršljenci. 15/14. br. poput primerka iz Dijane (kat. Đ. С−16/84. 488. Gvožđe. T. 27/268). očuvana dužina 5. br. a njegova analogija potiče sa nalazišta Golemanovo Kale (Uenze 1992: T.

505. Smeštaj: Karataš. 1989. 509. 499. depo. 1988. od svetlomrke zemlje. XXX/508). Keramika. Smeštaj: Karataš. prečnik otvora 0. Dijana. gar I. Smeštaj: Karataš.3 cm.6 cm.8 cm. Pršljenak od zemlje tamnomrke boje. mrka zemlja. Smeštaj: Karataš. prečnik otvora 1. Isto kao kat. Bikonični pršljenak ornamentisan kratkim sive boje i ornamentisan paralelnim vertikalnim urezima i jednim horizontalnim urezom. 1980. sonda 67/89. depo. prečnik otvora 0. Dijana. Smeštaj: Karataš. C−93 (T.1 cm. visina 3. paralelno izvedenim urezima na trbuhu. br. 1981. Isto kao kat. 498. prečnik 4. br. Keramika.5 cm.1 cm. visina 2. prečnik 3. C−147 (T. 502. Dijana. Keramika. prečnik 4 cm. E8/9. Dijana. depo. C−18. prečnik otvora 1.7 cm. Smeštaj: Karataš. 500. kv. 1986. visina 2. sonda 78/01.8 cm. 500. br. prečnik otvora 0. visina 2 cm.9 cm. sonda 75/95. Keramika.8 cm. Keramika. prečnik otvora 1. Isto kao kat. Smeštaj: Karataš. 508. XXX/507). Smeštaj: Karataš. visina 1. kv. sonda 75/94. prečnik otvora 1. izrađen od zemlje Keramika. prečnik 3. depo.4 cm. sa uzdignutim ivicama. 497. Smeštaj: Karataš. 1996.4 cm. C−196. sonda 20/80.4 cm. Isto kao kat.496. prečnik 4 cm.9 cm. depo.7 cm. XXX/512). Keramika. C−39. depo. C−134 (T. Rtkovo – Glamija I. N-14. XXX/496). prečnik baze 3 cm. XXX/498). C−4. 24. kv. 1989. depo. 1995. br. Keramika. načinjen od mrke zemlje. visina 1. žućkastomrka zemlja ispod osnove II−III.8 cm. depo.8 cm. C−12 (T. Keramika. C−248. Smeštaj: Karataš. 508. prečnik 1. vertikalnim. Dijana. Pršljenak valjkastog oblika. Dijana. sonda 69/89. sonda 58/86. jama 370.7 cm. depo.5 cm.2 cm. visina 3. Pločasti pršljenak kružnog oblika. Keramika. visina 2 cm. 503. Pločasti pršljenak kružnog oblika.8 cm. depo. depo. Keramika. prečnik 3. prečnik 3. Smeštaj: Karataš. kv. sonda 75/95. u obliku zarubljene kupe. depo. Smeštaj: Karataš. Pršljenak poluloptastog oblika. 1980. na donjoj Keramika. depo. 511. visina 1. Slično kao kat. prečnik otvora 1 cm. B-2. prečnik 2. Dijana. 109 . prečnik otvora 1.1 cm. 1997. XXX/497). prečnik otvora 0. Dijana. osnova II. načinjen i bočnim površinama ornamentisan urezanim kružnim linijama. prečnik 4. prečnik otvora 1. 1997.6 cm. 508. ispod osnove II.4 cm. 500. Keramika. prečnik otvora 1 cm. Keramika. Smeštaj: Karataš. Dijana. Isto kao kat. Smeštaj: Karataš. 501. 504. C−148. C−1489. visina 0. čišćenje osnove II. Slično kao kat. C−148. 1980. Smeštaj: Karataš. Dijana. kv. sonda 62-63/89. visina 3 cm.9 cm. Isto kao kat. prečnik 4 cm. C−12 (T. Dijana. Dijana. depo. C−316 (T. prečnik 3. čišćenje osnove II. visina 2. visina 1. 512. 2001. 500. 2001. Pršljenak valjkastog oblika. XXX/511).5 cm. Keramika. XXX/506). 1989. mrkožuta zemlja. E8/9. C−42 (T.8 cm. Dijana. prečnik 3. Smeštaj: Karataš. 498. Rtkovo – Glamija I. sonda 69/89.5 cm.4 cm. prečnik otvora 1 cm. Keramika. sivomrka zemlja. prečnik otvora 1. prečnik 2. C−189 (T. visina 1. br. prečnik vrha 2 cm. visina 1. br. 507. prečnik 3.8 cm.5 cm. prečnik 3. gar I. br. 498. Isto kao kat. 1989. Pontes. Dijana. XXX/500).7 cm. 506. prečnik otvora 0. sonda 74/95. 500. 500. prečnik otvora 0.5 cm.1 cm. depo. br. Objavljeno: Gabričević 1986: fig.2 cm. sonda 67/89.9 cm. br.8 cm.5 cm. Smeštaj: Karataš. 1989. C−302 (T. unutrašnja strana zida 1. sonda 78/01. depo. Bikonični pršljenak od sive zemlje. C−18. 510. depo.8 cm. Keramika. sloj IV. mrka zemlja sa šutom iznad osnove I. ornamentisan motivom valovnice. svetlomrka rastresita zemlja. prečnik otvora 0.

521). С−14/96. Rtkovo – Glamija I. tamnomrka zemlja. Neornamentisani primerak sa lokaliteta Ljubičevac−Glamija (kat. Na donjoj strani ukrašen je sa dve. sl. prečnik otvora 1.5 cm. C−1242 (T. С−1/97. br. br.6 cm. Rtkovo – Glamija I. Pontesa i Hajdučke vodenice (kat. pri čemu se po tri kruga nalaze u vertikalnoj osi (kat.// OLOVNI PRŠLJENAK // U Dijani je nađen pločasti pršljenak od olova (kat. kome je donekle sličan primerak iz Caričinog grada. što pokazuje sličnost primeraka sa lokaliteta Rtkovo − Glamija I (kat. XXIX/513). кат. XXIX/515. 14/31). 59). 1980. br. 106 Neobjavljeno. a na bočnim stranama sa tri paralelno urezane linije. 70/2) i Caričinog grada. Pločasti pršljenak beličaste boje. 529) identičan je pršljencima sa Gradine na Jelici106 i iz Caričinog grada. Donja strana poluloptastih primeraka uglavnom je ravna.s.4 cm. visina 1. ukrašen sa tri grupisana koncentrična kruga (Живић 2003: 129. br. Poluloptastim i bikoničnim pršljencima iz Dijane. dok su pločasti znatno ređi (kat. Dijana. 56/1). Donja strana koničnog pršljenka iz Pontesa ukrašena je sa četiri simetrično raspoređena krstasta motiva. 513). M. br. šut I. prečnik 1 cm. 519). 58). C−45 (T. Na sličnom primerku iz Sadoveca nalaze se dva kružića na vertikalnoj osi (Uenze 1992: T. visina 0. br.4 cm. 517−530) najčešće imaju oblik polulopte. a zelenom pršljenku iz Dijane (kat.5 cm. Pršljenci od kamena nisu osobenost đerdapske oblasti. severni bedem. Smeštaj: Karataš. br. 515. 520−522) sličan je primerak iz Gamzigrada. C−165 (T. Sl. mada je poznat i primerak u vidu zarubljene kupe (kat. Dijana. intenzivan šut. br. depo. Pršljenak (kat. бр. poznat je mali broj analogija.107 104 Neobjavljeno. izvedena sa pet koncentričnih krugova. 59. Poluloptastom pršljenku iz Dijane (kat. 515). sl. Bikonični pršljenak crne boje. XXIX/514. Pršljenak u obliku zarubljene kupe. br. 1999: 322. 13/31). Sl. visina 1. br. sonda 3/78. koji na donjoj strani ima ornament u vidu sedam koncentričnih krugova. 516). o. prečnik otvora 1 cm. 517. 514) i bikoničnog su oblika (kat. Olovo. 107 Neobjavljeno. Pršljenak (kat. 515) // KOŠTANI PRŠLJENCI // Pršljenci izrađeni od kosti (kat. // KAMENI PRŠLJENCI // Pršljenci su izrađivani od kamena.105 514. Bikonični pršljenak. C−38 (T. 514) i Golemanovo Kale (Uenze 1992: T.9 cm. Smeštaj: Karataš. a samo ponekad konkavna (kat. 105 Neobjavljeno. F-6. 1978. sličan je primerak sa lokaliteta Invilino Ibligo u Italiji (Bierbrauer 1987: T. 3. С−345/00. prečnik 2. depo. br. 514) Kamen. br. br. 110 . visina 2 cm. od fino obrađenog i uglačanog kamena zelene boje. sl. Smeštaj: Karataš. Mermer. kv. prečnik 4 cm. Pošto koštani pršljenci sa teritorije nekadašnjeg Romejskog carstva imaju raznolike motive u skladu sa lokalnim tradicijama. Smeštaj: Karataš. br. 58. 516. depo.1 cm. 215). 529). pa čak i od mermera. XXIX/516). 173. br. 1980. 521). prečnik otvora 0. B-7. prečnik 2. С−47/02.104 513. 1985. sonda 51/85. kат. martirijum – iz južnog profila. 516) slični su nalazi iz ranovizantijskih slojeva tvrđave Ras (Popović. br. Poluloptasti pršljenci odlikuju se raznovrsnom i bogatom ornamentikom u vidu koncentričnih krugova različite veličine i paralelno urezanih linija ili njihovih kombinacija. Kamen. depo. kv. Pločastog (kat.

kao i sa šest pravilno raspoređenih motiva u vidu tri grupisana koncentrična kruga. br. kao i sa osam ovalnih koncentričnih motiva grupisanih u četiri grupe po dva ispod paralelnih linija u gornjem delu. depo. Unutar svakog dela nalazi se po jedan koncentrični krug. br. Pršljenak poluloptastog oblika.9 cm. XXX/520). 519. dok je bočna strana ukrašena sa po tri paralelne linije urezane u gornjem i donjem delu. depo. unutar bedema. Donja površina je ispupčenoj i zaglačanoj strani urezane su po dve linije uz spoljnu ivicu i uz ivicu otvora. XXIX/10. kao i sa tri grupe od po tri koncentrična kruga. sloj IV. Kost. G-12. br. je još jedna urezana linija. K-12. Na bočnim površinama. visina 1. Bočne strane su ukrašene sa dve paralelno urezane linije. prečnik otvora 0. prečnik otvora 0. Između njih. prečnik otvora 0. 125 (T. Kost. Donja površina. Kost. 1969. kv. Pršljenak poluloptastog oblika. Dijana. 1985. 1987. duž spoljne ivice ornamentisana sa dve urezane linije. ispod osnove V. 60. 1986. Bočne strane ukrašene su sa tri paralelno urezane linije. kv. br. šut. sivomrka zemlja. kat. prečnik 2. bliže spoljnoj ivici.5 cm. C−570 (T. Pršljenak poluloptastog oblika.6 cm. 525. koje bočnu stranu dele na osam delova. 1983. 84 (T. Smeštaj: Karataš. U donjem delu bočnih strana urezane su tri paralelne linije. kat. blago ispupčenoj površini urezane su dve paralelne linije uz spoljnu ivicu. Dijana. 1981−1982 (T. prečnik 2.6 cm. koje se nalaze u donjem delu. Sl.7 cm (T. 521.4 cm.2 cm. visina 1. osnova IV.8 cm. urezane su dve paralelne linije. Od temena se zrakasto pruža jedanaest dvojnih paralelnih linija. XXX/518). 1988. 1969. visina 0. 464.3 cm. inv. Donja površina ornamentisana je sa dve paralelne linije urezane duž spoljne ivice. 1981. Na donjoj. Kost. Smeštaj: Karataš. XXX/526). Dijana.5 cm. depo. XXX/521. sonda 33/82. 523.517. 92. Na donjoj. prečnik 4 cm. depo. prečnik 2. 485. Objavljeno: Milošević. visina 1. 1/83. 520. Donja površina ornamentisana sa dve paralelne linije urezane uz spoljnju ivicu i sa šest neorganizovano raspoređenih koncentričnih krugova. T. M/15. br. visina 1. Pršljenak (kat. Smeštaj: Karataš. koja je oštećena. visina 1. T. prečnik otvora 0. Dijana. XXXI/4. sloj B1. Kost. Bočna strana pršljenka ukrašena je sa dve paralelno urezane linije. neornamentisana. inv. Smeštaj: Karataš. Hajdučka vodenica. 467. Pršljenak poluloptastog oblika. 60). Pršljenak poluloptastog oblika i uglačane površine. Pršljenak poluloptastog oblika.3 cm. prečnik 3.8 cm.8 cm. Smeštaj: Karataš. prečnik 3 cm. Ovaj deo pršljenka ukrašen je i sa tri pravilno raspoređena motiva u vidu tri grupisana koncentrična kruga. XXX/525). depo. Donja površina ornamentisana je urezanom linijom duž spoljne ivice. a uz perforaciju tri paralelne linije. Pršljenak poluloptastog oblika. dok su bočne strane ukrašene sa četiri paralelno urezane linije u donjem delu i tri u središnjem delu. kao i sa osam parova koncentričnih krugova. Objavljeno: Petković 1995: 91. C−418 (T.8 cm. 91. izvedena koncentričnim krugovima raspoređenim po tri u vertikalnoj i po dva u horizontalnoj osi ornamenta. zapadni bedem. depo. C−814. 1982. XXXI/524). prečnik 3 cm. XXX/2. Dijana. depo. svetlomrka zemlja. šut. prečnik 3 cm. Smeštaj: Karataš. konično ornamentisana je sa osam paralelno urezanih linija grupisanih po dve. 14/h. Kost. u donjem delu. kv. Na istoj strani su i četiri. Kost. C−1463. Kost.7 cm. prečnik 3.8 cm. depo. prečnik otvora 0. Od vrha pršljenka zrakasto se prostire osam grupa od po tri paralelne linije.8 cm. dva po dva naspramno postavljena T motiva. visina 1. sonda 63/88.2 cm. br. kao i sa 12 pravilno raspoređenih koncentričnih krugova. Smeštaj: Karataš. Pršljenak poluloptastog oblika. Objavljeno: Petković 1995: kat. Objavljeno: Petković 1995: 91.4 cm. Jeremić 1986: fig. 463. depo. međusobno povezanih sa po tri urezane prave linije. 521) 111 . C−1842. mrkožuta rastresita zemlja. prečnik otvora 1 cm. Bočna strana je 522. Kost. sonda 28/81.5 cm. Kost. Smeštaj: Karataš. prečnik otvora 0. Dijana. XXIX/7. C−2384. Smeštaj: Karataš. XXX/523). visina 1. Pršljenak poluloptastog oblika. Hajdučka vodenica. XXX/522). svetlomrka zemlja. 524. prečnik 3. Bočne strane su ukrašene sa dve paralelno urezane linije.6 cm. T. visina 1. XXX/519). ispod osnove II.3 cm (T. br. prečnik otvora 0. prečnik otvora 0. Milutinovac. Donja površina je Oštećen je i neornamentisan. sonda 58/86. 518. Pršljenak poluloptastog oblika.8 cm. XXX/517). visina 1. sonda 55/86. Donja površina je neornamentisana. C−356 (T. Objavljeno: Petković 1995: kat. Pontes.8 cm (T. T. prečnik otvora 0. koje se nalaze u donjem delu. sl. 526.8 cm (T. kv. ornamentisana je sa dve paralelne linije urezane duž spoljne ivice.

109 531.6 cm. Prostor između dvostrukih linija ispunjen je sa tri koncentrična kruga. depo. a gornja površina i bočne strane nizom kosih. 540). iz Caričinog grada (Popović. 109 Neobjavljeno.4 cm. noževi i strugači za primarnu obradu kože svrstani su u dva tipa (kat. konstatovana na lokalitetima Donje Butorke (kat. Popović. XXX/530). 87/54).4 cm. Kost. br. XLVI/VII. odlikuje se širokim sečivom i tordiranom drškom.4 cm. br. 535). C−262. kod koga je mali povijen trn nasađivan na dršku. sl. a između njih se nalazi 11 neravnomerno raspoređenih koncentričnih krugova. pl. 1990: 280. Objavljeno: Cermanović-Kuzmanović. 538−539). Stanković 1986. Objavljeno: Janković. i početak 7. бр. Ljubičevac−Glamija (kat.1 cm. sonda 72/94. Objavljeno: Popović. Gornja površina je podeljena na sedam nejednakih delova dvostrukim pravim urezanim linijama.5 cm. 535−541). 1981. prečnik otvora 0. Smeštaj: Karataš.6 cm. depo. veka (Bitenc. br. veka.6 cm. br. 533). 536). kat. br. br. spada primerak sa Ušća Porečke reke (kat. I. paralelno urezanih linija. i iz Caričinog grada (Bavant 1990: 220.108 U drugu varijantu. prečnik otvora 0. širina 2. NMLK 672. М. br. Gvožđe. Pršljenak poluloptastog oblika. 268). br. ispod osnove II. Donje Butorke. 1981: 178. Prva varijanta ovog tipa. Pršljenak pločastog kružnog oblika. dužina 22 cm. IV/4). datovan u 4. ornamentisana je sa dve paralelne linije urezane duž spoljne ivice. visina 1. кат. prečnik 3. veka. br. 530. 1988: 94. 1972. inv. 188/b) i Feliks Romulijane (Живић 2003: 145. i početak 7. 541). vek (Поповић. 528. visina 1. 531. sonda 5. br. br. Kost.9 cm. prečnik 2. Takav nož potiče iz Akva (kat. 1981. godine (Bitenc. 531−541). 15/5).527.2 cm. br. 108 Neobjavljeno. Prvom tipu. 1994. gde je datovan u 4. C− 117 (T. visina 0. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. prečnik 2. sa vertikalno postavljenom drškom na kojoj se nalazi tulac za nasađivanje otvorenog tipa (kat. Pršljenak poluloptastog oblika. povijenim sečivom i tordiranom. Donja površina 529. typе В. kat.2 cm. Knific 2001: 33. 534). Pontes (kat. 8/4. južni profil. Ljubičevac−Glamija. 278−279). Knific 2001: 14. Drugi tip predstavlja strugač iz Dijane sa vertikalno postavljenom i tordiranom drškom (kat. XXX/527). Smeštaj: Karataš. datovan u kraj 3.8 cm. gde se vezuju za 6. br. br. 532). Zavisno od veličine sečiva i dužine drške. Objavljeno: Кораћ 1980: T. širina 2. o. Pršljenak poluloptastog oblika. Dijana. nº 205. nagore 532 Isto kao kat. Drugom tipu pripadaju primerci koji su najverovatnije imali dva sečiva naspramno postavljena na tordiranu dršku. 1988: 94. 1983: 11.6 cm. U treći tip spada strugač iz Sipa. Slični primerci potiču iz ostave sa lokaliteta Limberk. visina 1. dok je nož iz Caričinog grada opredeljen u 6. br. kovanje. 531) i Pontes (kat. sa uskim sečivom i trnom za nasađivanje. 72/g. XXX/528). Strugači imaju trapezoidno sečivo i konveksnu oštricu (kat. potiče iz Feliks Romulijane (Живић 2003: 142. Analogije su poznate sa lokaliteta Grdavov hrib u Sloveniji. dužina 19. prečnik 3. 19/53. br. C−16 (T. Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke (T.5 cm. datovane u vreme oko 400. Sličan primerak sreće se na lokalitetu Šarski krš u jugozapadnoj Srbiji. XXXI/531).s 1 (T. prečnik otvora 0. Gvožđe. Kost. i prvu polovinu 5. na zadnjem delu polukružno raskucanom drškom. nº 1.9 cm. Na dršci se nalaze dve gvozdene alke. 537) i Dijana (kat. Т. I. Sličan primerak. sl. i početak 4. od kojih je jedna oštećena. cat. Pontes. Donja površina Neornamentisan. кат. I. br. Mora Vagei (T. izdvojena su tri tipa. veka. Kod prvog tipa sečivo i drška su postavljeni u istu ravan. Đ. Nož za obradu kože sa lučno oblikovanim. koje se uz spoljnu ivicu na obe strane završavaju sa po tri koso urezane linije. gde je u ostavi nađen strugač sa nazubljenom oštricom. XXXVII/205). kao i u Caričinom gradu. 112 . prečnik otvora 0. pripadaju primerci sa lokaliteta Mihajlovac (kat. Kost. / NOŽEVI I STRUGAČI ZA OBRADU KOŽE / Prema veličini i obliku. ornamentisana je sa dve paralelne linije urezane duž spoljne i jednom duž unutrašnje ivice. XXX/529). бр. kovanje. fig.

br. br. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin.5 cm. L/13. depo. 110 Neobjavljeno.7 cm. Dijana. br. dužina 22 cm. dužina 10. Ljubičevac−Glamija. depo. 534. br. dužina 11. i lučnom oštricom na koju je vertikalno postavljen otvoreni tulac kružnog oblika. Gvožđe. C−6. XXXII/541). kovanje. 536. 543. širina 7. muz. Bronzana igla valjkastog oblika. završava. Isto kao kat. dužina 4 cm. osnova II. 535. br. br. širina 6 cm. 1981. Probojac sa valjkastim telom koje se špicasto Gvožđe. Smeštaj: Karataš. šut 1. Gvožđe. Gvožđe. Akve.9 cm. Dijana. Na tordiranoj dršci se nalaze dve gvozdene alke. XXXI/533). kv. kovanje. br. 54/65.5 cm. 543) i Dijana (kat. 536. 1981.5 cm. dužina 11 cm. Nož za obradu kože sa lučnim. unutrašnja strana bedema. Isto kao kat. 1982. 196 (T. C−598. Gvožđe. / PROBOJCI / Probojci za kožu iz đerdapskih utvrđenja različitog su oblika. Gvožđe. br. 113 . Dijana. 1970.5 cm. inv. 542). koja je najverovatnije na drugoj strani imala još jedno sečivo. 1990: 288. kv. Smeštaj: Karataš. 1980. dužina 7 cm. U drugi tip spada nešto veći probojac iz Borđeja. širina 4. zapadna kapija. Mihajlovac−Blato. br. / IGLE / Igle za obradu kože napravljene su od bronze ili životinjskih kostiju (kat. 1982. povijenim sečivom i tordiranom drškom. br. br.1 cm. sonda 33/82. Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke. 542. Gvožđe. južni profil. br. dužina 5 cm. koji imaju nešto širu radnu površinu (Popović. 547) odlikuje se specifično obrađenom glavom. 1982. širina 2. C−545. iznad poda I.1 cm.3 cm. u deltoidnu radnu površinu sa savijenim bočnim ivicama. sečiva i polukružnom oštricom. prečnik tulca 2. širina 10. dužina 5. 7. kovanje. XXXII/545). nagore Gvožđe. sonda III.2 cm. čišćenje ulice. 1964. XXVII/XVII. Strugač za kožu sa trapezoidnim sečivom Gvožđe. kv. br. dužina 10. Isto kao kat. Sečivo se u gornjem delu postepeno sužava i prerasta u dršku pravougaonog oblika i preseka. širina 7 cm. Rtkovo – Glamija I. 536. C−120. Smeštaj: Karataš. kovanje. 540. širina 11. XXXI/534). I. 1964. kovanje. Smeštaj: Karataš. čiji donji deo prerasta 544. depo. 538. o. 546−547). Prvi tip čine primerci sa valjkastim telom i deltoidnom. 544). inv. Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke (kat. Sip. br. 541. br. sa očuvanim okruglim otvorom za zakivak. sa valjkastim telom čiji se donji deo završava špicasto (kat. Probojac sa valjkastim telom. 307s (T.110 Koštana igla sa lokaliteta Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke (kat. dužina 11 cm. kovanje. 536. 542. depo. širina 1. 212 (T. EG. kovanje. a sličan primerak poznat je iz Caričinog grada. dužina 21. 1989. Smeštaj: Karataš. širina 8. 49 (T. kovanje. Objavljeno: Кораћ 1980: T. Gvožđe. istočni bedem. Smeštaj: Karataš. sa eliptičnim otvorom za uvlačenje konca. Isto kao kat. 545). Strugač za kožu sa drškom pravougaonog preseka. inv.533. Borđej. dužina 17. XXXII/542). Isto kao kat. danas polomljeno. br. i konveksnom nazubljenom oštricom. Gvožđe. Vrh noža je povijen nagore. tako da se alatka završava špicasto. variante b. Iz Caričinog grada potiču slični primerci. br. 539. potiče iz Dijane (kat.9 cm. dok je trn trapezoidnog oblika i pravougaonog preseka. 542. koji su nađeni na lokalitetima Rtkovo − Glamija I (kat. nº 1. sredina logora. sonda 33/82. Ušće Porečke reke. dok je donji kraj tordiran i prerasta u vertikalno postavljeno polukružno sečivo. koja je savijena pod pravim uglom. fig. inv. dužina 4. br. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. Smeštaj: Karataš.5 cm. prečnik otvora 3 cm. kovanje. XXXI/535). Isto kao kat. 196/c). depo. dok se u gornjem delu nalazi tulac kružnog oblika. Strugač za kožu sa trapezoidnim sečivom Gvožđe. 502. špicasto završenom radnom površinom. kovanje. depo.1 cm. C−29 (T. Gvožđe. Nož za obradu kože sa ravnom gornjom ivicom 537.5 cm. C−400. odnosno ima dva paralelna horizontalna otvora. Smeštaj: Karataš. depo.5 cm. XXXII/540). jama 343`. XXXI/536). kovanje. Dijana. sonda D. 546). 847-849 (T. kovanje. Pontes. C−180 (T. 1989. depo. 545. kovanje. depo. sonda 23/81. inv. typе D. čiji je gornji kraj petljasto izveden. c. Smeštaj: Karataš. C−480 (T.

C−151 (T. zapadna kapija. visina 10. kao i jedan olovni teg za plovak (kat. 548−552). prečnik 4. Gvožđe. Igla valjkastog oblika. širina 1. 555. PRIBOR ZA RIBOLOV U đerdapskim utvrđenjima. kат. ispod osnove II. Smeštaj: Karataš. Perforiran po horizontalnoj Keramika. čiji je vrh polomljen. depo. Objavljeno: Кораћ 1980. dužina 4. prečnik 7. br. Igla za pletenje mreže. Koštane igle za pletenje mreža. livenje. 550. dužina 6 cm. Teg za mrežu u obliku zarubljene kupe. br. čiji je jedan kraj špicast. Mreže nisu nađene zbog trošnosti materijala od koga su napravljene. depo. br.4 cm. Dijana (kat. Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke (T. 561). najverovatnije iz čamca. radionički deo uz peć 3. Keramika. prečnik 8. dužina 10 cm. a sa strane vertikalnim pravolinijskim urezima. Kost. crvena pečena zemlja. 549. šut I. Keramika. potiču sa lokaliteta Rtkovo − Glamija I (kat. sonda 31/81. XXXIII/548. 1981. Analogija za veću gvozdenu iglu iz Dijane (kat. prečnik 6 cm. 1968. Isto kao kat. 548). sa većom ušicom izduženog trougaonog oblika i pravougaonog preseka. Dijana. br.2 cm. sonda 58/86. Donekle im je sličan predmet sa lokaliteta Golemanovo Kale. br. Na donjoj strani ukrašen je urezanim cik-cak linijama. sonda 31/82. Dva paralelna. perforiran. sonda 31/82. osnova III. ali o njima indirektno svedoče koštane i gvozdene igle pomoću kojih su pletene i popravljane (kat.111 a za gvozdene udice sa lokaliteta Rtkovo − Glamija I (kat. Smeštaj: Karataš. 318. 61). 549) i Hajdučka vodenica (kat. 1987. C−1568 (T. 61/15) i sa nalazišta Anemurijum (Russell 1982: 136. po vertikalnoj osi. 116. Igla valjkastog oblika. depo. depo. 75. Dijana. 1986. Isto kao kat. 548. visina 12 cm. Smeštaj: Karataš. 562−566) i Ljubičevac ili Ušće Slatinske reke (kat. 1982. Keramika. sonda 56/87.2) i Hios (Balance 1989: pl. 1986. 1. depo. M. 553. kv.5 cm. Fragmentovan. Bronza. 548.7 cm. XXXII/547). sečenje profila sa unutrašnje strane zapadnog bedema. 551. br. Igla za pletenje mreže (kat. XXXIII/554). XXXII/546). sl. prečnik 7. Dijana. u gornjem delu perforiran. C−554 (T. čiji je jedan kraj špicast. 1999: 114. 111 Neobjavljeno. koji su mogli da služe i kao tkački tegovi (kat. br. C−1502 (T.8 cm. 551−560). Sl. osnova II. V-7/8. 567) iz ranovizantijskih slojeva tvrđave Ras (Popović. Hajdučka vodenica. T. a drugi se račva. G-7/8. Dijana. sivomrka zemlja sa sitnim šutom. depo. Kost. iznad osnove V. sonda 75/95. kovanje. vojničke barake. Smeštaj: Karataš.5 cm. 1980. širina 0. protumačen kao deo opreme za tkanje (Uenze 1992: T. br. 1997. visina 11 cm. depo.546. br.5 cm. Teg za mrežu u obliku kupe. Rtkovo – Glamija I. 61. 550) poznata je iz Caričinog grada. Igla za pletenje mreže. osnova III. B-3. br. XLVII/XXIX. Dijana. 16/9). 551. Na ovakav način ribolova ukazuju i keramički tegovi za mreže. br.5 cm.7 cm. Smeštaj: Karataš. 568). osi. sa kružnim otvorom u sredini. C−586 (T. perforiran Kost. XXXIII/553). 548) 553. Pločasti teg za mrežu nepravilnog kružnog oblika. na obali velike reke. visina 3. br. dužina 5. Smeštaj: Karataš. XXXIII/551). horizontalno postavljena kružna otvora nalaze se pri vrhu. 554. a nalazi pokazuju da je obavljan na dva načina. Dijana. Keramika. čiji je gornji deo vertikalno ovalno perforiran.2 cm. br. C−1452. depo. br. 561−567). С−504/00. inv.4 cm. Smeštaj: Karataš. C−37 (T. mada su identične gvozdene igle korišćene i u kožarskom zanatu. 552. očuvana dužina 6. XXXIII/550).8 cm. kv. XXXIII/555). Smeštaj: Karataš. ribolov je sigurno bio značajna privredna delatnost. Pecanje pomoću štapa potvrđuju gvozdene udice (kat. širina 0. 114 . br. zapadni bedem. br. Prvi je bio uobičajeni ribolov pomoću mreža. sl. Dijana. C−555 (T. Isto kao kat. a drugi račvast. 1982. 31/69). čiji je gornji deo 547. fig.

1980. Krajevi su petljasto izvedeni. B−1. Drška od lučno oblikovane šipke pravougaonog sa polukružnim krajevima. sonda 78/01. 2001. Rtkovo – Glamija I. C−367 (T. Dijana.2 cm. Teg za plovak (kat. Sl. 113 Neobjavljeno. žućkastomrka zemlja. 561. Drška izrađena od šipke pravougaonog preseka. 555. sonda 33/82. 112 Neobjavljeno. C−311. ispod osnove IV. kv. prečnik 3. sonda 75/95. Isto kao kat. depo. C−285. 559. mrka zemlja sa šutom. dužina 7 cm. šut I. Isto kao kat. 1980. o. Smeštaj: Karataš. br. 779−781 (T. 569−570). Isto kao kat. Isto kao kat. 558. Isto kao kat. Gvožđe. Na bočnim stranama se naziru kružni motivi izvedeni punktiranjem. Smeštaj: Karataš. odnosno višestrukom namenom. očuvana dužina 8 cm. br. 566. C−14. Smeštaj: Karataš. Keramika. kovanje. sonda 2. 561. E8/9. Rtkovo – Glamija I. kv. 555.7 cm. Smeštaj: Karataš. 560. 561. Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke. Isto kao kat. hranjenje životinja i sl. depo. Sip. Gvozdene drške sa lokaliteta Sip i Rtkovo − Glamija I imaju analogije na Gradini na Jelici112 i u Caričinom gradu. C−1443. Dijana. prečnik 6. sonda 8/80. žućkastomrka zemlja sa raspadnutim malterom. С−57/98. očuvana dužina 5 cm. 564. sonda 64/88. perforiran po vertikalnoj osi. depo. C−577. 22/9. kovanje. 62. 568) ALAT I PRIBOR ZA OBRADU HRANE Prema nameni. XXXIV/570). prečnik 12 cm. C−8. 3. Dijana. 115 . Gvožđe. Smeštaj: Karataš. br. Keramika. čišćenje. 561. depo. 565. br. alat za obradu mesa. Isto kao kat. E-1. zapadni bedem. 1982. Smeštaj: Karataš. Udica sa telom pravougaonog preseka. Vrh udice je zaoštren i ima zalizak. 1988. kv.9 cm. C−2298. sonda 65/88. alat i pribor za spravljanje hrane iz đerdapskih utvrđenja podeljeni su na vedrice. prečnik 3. Keramika. kvadrant B5. Isto kao kat. pri čemu je jedan polomljen. br. 555. prečnik 0. svetlomrka zemlja. XXXII/568. Dijana. sl. Teg za plovak. 1978. kovanje. C−33. kovanje. preseka. depo. depo.113 569. sonda 20/80. očuvana dužina 19. C−492 (T. dužina 3. koje u Gvožđe. očuvana dužina 8 cm. br. Gvožđe.2 cm.3 cm. 561. br. alat korišćen pri pravljenju hleba i noževe sa univerzalnom. Dijana. depo. С−148/97. Dijana. sonda 18/80. br. Gornji deo je oštećen. XLI/CCCII. sloj tamnomrke zemlje u okviru zidova. 568. 1980.5 cm. XXXIII/561). br. Gvožđe. br. 1986. depo. 62). sonda 1/78. 561. 1988. 2−4. 555. inv. Smeštaj: Karataš. mrka zemlja ispod osnove II. Keramika. Isto kao kat. Smeštaj: Karataš.556. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. Rtkovo – Glamija I. muz. Dijana. depo. ispod osnove II. Smeštaj: Karataš. Gvožđe. Objavljeno: Кораћ 1980: T. Smeštaj: Karataš. A−4. depo. kovanje. očuvana dužina 6. Olovo. br. Isto kao kat. Smeštaj: Karataš. Gvožđe.s. očuvana dužina 9. Smeštaj: Karataš. peskovita zemlja. (kat. depo. Dijana. Gornji deo je oštećen. 1982.9 cm. 563. kovanje. XXXIV/569). Objavljeno: Gabričević 1986: fig. 555. prečnik 6 cm. proširenje sonde. C−2418. 1980. Gornji deo je oštećen. Keramika. 1981. tamnomrka zemlja sa ogromnom količinom šuta. Fragmentovana. Dijana. dužina 26. Gornji deo je oštećen. 561. Gvožđe. / DRŠKE / U pribor za spremanje hrane uvrštene su i gvozdene drške metalnih kotlića za kuvanje ili drvenih vedrica za zahvatanje vode. br. br. 557. C−61 (T.8 cm. kovanje. očuvana dužina 14 cm. valjkasto oblikovan i kružno gornjem delu ima oblik proširene kružne petlje. kovanje. 1965. ispod osnove IV. depo. Smeštaj: Karataš. depo. kv. kovanje. br. 562.5 cm. C−223. Dijana. kv. Gvožđe. Isto kao kat. 1997. 567. 570.

dužina 8. Gvožđe.5 cm. sonda 78/01. 577. Dijana. širina 3. Milutinovac. Sl. Smeštaj: Karataš. C−230 (T.116 573. očuvana dužina 19. 571) i čengele (kat. 117−118. Gvožđe. Očuvana je polukružna pločasta drška. Kamen. Isto kao kat. Gvožđe. Dijana. vek (Bitenc. najverovatnije i okruglim petljastim završetkom na gornjem kraju. 576. Zadnja strana ojačana je rebrom kvadratnog oblika. Pre svega. iz Caričinog grada. C−27. Rtkovo – Glamija I. sonda 1/78. 146/10). sloj tamnomrke zemlje izvan zidova I i II. Donji deo alatke je oštećen. sonda 1/78. prečnik okova 3. 1987. C−2228 (T. inv. br. 114 Neobjavljeno. Jeremić 1984: fig. br. 574−575). 576−579). Dijana. depo. Strugač za testo sa drškom pravougaonog preseka Kamen. 572) iz Dijane. Čengele sa dve kuke kružnog oblika. kv. No. br. što je potvrđeno i na lokalitetu Jatrus u Bugarskoj (Stančev 1995: 129. XXXIV/573). 75/1.115 gde su takođe bili deo kućnog inventara. T.4 cm. očuvana dužina 11. najverovatnije Gvožđe. XXXIV/576). širina 4 cm. prečnik 15 cm. 33−34. depo.5 cm. lučno povijenim ivicama. Kamen. 14/a. kat. šminke itd. Smeštaj: Karataš. a korišćen je i pri spravljanju lekova. kovanje. Oštećen. Isto kao kat. kovanje. depo. М. Spoj čeone i donje ivice izbačen je u odnosu na spoj čeone i gornje ivice. širina 4. proširenje sonde. 572) / PEKARSKI ALAT I PRIBOR / Nekoliko predmeta iz đerdapskih utvrđenja vezuje se za pravljenje hleba. Satara sa sečivom nepravilnog trapezoidnog oblika. svetlomrka rastresita zemlja sa šutom. 573) za mlevenje zrna žitarica. br. Isto kao kat. ispod poda I od opeka. Osim toga. C−242. sloj svetlomrke zemlje. Gvožđe. 115 Neobjavljeno. širina 8 cm. 576. C−41 (T. širina 5. opredeljene u 5−6. proširenje. Smeštaj: Karataš. br. Fragmentovani mortarijum. očuvana dužina 8 cm. XXXIV/575). izdvaja se kameni pločasti žrvanj (kat.7 cm. depo. kovanje.1 cm. ispod osnove III. sonda 13/80. Dijana. širina 11. 53/2. Dijana. 2001. 572. u supstrukciji poda I. br. Slični mortarijumi poznati su sa Gradine na Jelici (Милинковић 1986: Т. 1980. sonda 61/82. Objavljeno: Milošević. unutar unutrašnje kule.4 cm.114 571. poluloptastog oblika. br. С−82/98. proširenje južno od apside. sonda 55/86. XXXIV/572. Na trnu se nalazi okrugli okov. sonda 8/80. kovanje. crvenkastomrka zemlja sa lepom. potiču iz ostave sa lokaliteta Ajdovski gradec u Sloveniji. spojene na gornjem kraju. 116 Za identifikaciju ove vrste nalaza uporediti: Guillou 1986. očuvana dužina 20 cm. 14/32−33). 1981−1982. Smeštaj: Karataš. 63). i iz Caričinog grada. depo. C−6. II. XXXIV/571). očuvana dužina 9. iz Kule u Kaludri (Поповић. očuvana dužina 15 cm. 116 . 1978. koji spada u kuhinjsku opremu ranovizantijskih domaćinstava. C−463 (T.1 cm. 1980. kroz koji je provučena kružna alka. poluloptastog oblika. Smeštaj: Karataš. br. 574. petljasto sa dužim. Smeštaj: Karataš. od koga se pruža trn za nasađivanje pravougaonog oblika i preseka. Zatim slede delovi kamenog mortarijuma (kat. XXXIV/574). 1982. Dijana. ispod osnove II. depo. Deo pločastog žrvnja kružnog oblika. br. C−1803 (T. 1978. depo. Dijana. Smeštaj: Karataš. nađeno je i više gvozdenih strugača za testo (kat. depo. br. 576. Očuvani su polukružna pločasta drška i izlivnik. Smeštaj: Karataš. 576. Kat. 575. Slične čengele./ MESARSKI ALAT / O mesarskom zanatu svedoče gvozdena satara (kat. kv. Fragmentovani mortarijum. dužina 29. Oštećen. Čengele (kat. Knific 2001: 52.5 cm. protumačene kao ključ. sl. 1984: 16) i Salamine na Kipru (Chavane 1975: pl. kovanje. žućkastomrka zemlja. kovanje. 578. Gvožđe. C−57 (T. 1988. 55/105. 63. 579. IV−VII). br.2 cm. 57/6−7).6 cm.

širina 1. sl. 117 Neobjavljeno. 1980. Noževi raznovrsnog oblika javljaju se i na drugim ranovizantijskim nalazištima. Nož sa sečivom koje ima ravnu gornju ivicu 587. kovanje. 9 (T. С−10/84. nº 150. dužina 17 cm. depo. kula A. pl. 586. i polukružnu oštricu. kovanje. Prelaz obe ivice drške u sečivo izveden je konveksno. kат. C−100. 1999: 317. sloj I. cat. XXXIV/583). Vrh je polomljen. 583. br. o. gornje ivice drške i lučnu oštricu. C−457 (T. Pontes. br. 96. br. Rtkovo – Glamija I. С−92/84. Smeštaj: Karataš. Vrh je polomljen. depo. 17/1−14). Objavljeno: Кораћ 1980: T. M/4./ NOŽEVI / Najčešći i najbrojniji pribor za obradu hrane predstavljaju gvozdeni noževi. 1982. II o. Smeštaj: Karataš. 37. dužina 12. inv. Smeštaj: Karataš. 1980. 1.8 cm. Smeštaj: Karataš. XXXV/151).7 cm. C−19. Hajdučka vodenica. Gvožđe.119 dok se primerci slični trećem tipu sreću u Caričinom gradu (Bavant 1990: 215. kv. 592−616). XXXV/150). širina 2 cm. kv. Četvrti tip ima paralele u Caričinom gradu (Bavant 1990: cat. Prelaz gornje ivice drške u sečivo je konkavan. 580. 592.3 cm. kovanje.7 cm.8 cm. a slični primerci u Caričinom gradu (Bavant 1990: cat. kovanje. Vrh je polomljen. i koso obrađenom oštricom. depo. 584. Nož sa sečivom koje ima ravnu gornju ivicu Gvožđe. Smeštaj: Karataš. širina 2 cm. br. pl. inv.3 cm. Četvrti tip obuhvata noževe sa ravnom gornjom ivicom sečiva. XXXIV/593). Gvožđe. sonda 58/86. depo. dužina 15. ispod osnove I. 1987. Dijana. kovanje. C−170 (T. Hajdučka vodenica. 117 . širina 0. br.4 cm. kv. XXXIV/592). Dijana. br. Isto kao kat. Smeštaj: Karataš. Isto kao kat. kovanje. G-9 (T. Prelaz gornje ivice drške u sečivo je konkavan. 584. 1969. C−19. 589−591). kv. a prelaz donje konveksan. humus.117 u Caričinom gradu118 i Sadovecu (Uenze 1992: T. 589. G-11. Isto kao kat. Smeštaj: Karataš. Smeštaj: Karataš. Pontes. Gvožđe. nº 151. Rtkovo – Glamija I. S/7. Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke.5 cm. a prelaz donje konveksan. širina 2. uzdignutom iznad gornje ivice drške. depo. 591. Vrh noža je polomljen. 1985. širina 1. 1970. dužina 9. koji nedostaje. br. sloj A. dok je sam spoj ojačan sa dva vertikalna rebra. širina 2. Borđej. K/4. širina 1. XXXII/LXVIII. širina 3. 1967. inv. u ranovizantijskim slojevima tvrđave Ras (Popović. 581. 590. 580. 584. 580. kv. dužina 8 cm. Smeštaj: Karataš. depo. dužina 12. mada se mogu smatrati višenamenskim pomoćnim alatkama. depo. Prelaz trna u sečivo izveden je konveksno. kovanje. depo. VII). br. Gvožđe. 107 (T. С−3/95. 580−588). 215. br. Pontes. Vrh je polomljen. depo. Drugi tip čine noževi kod kojih su obe ivice sečiva izvedene koso. sonda 54/85. prostorija 1. širina 2 cm. Prvom tipu pripadaju primerci čije sečivo ima ravnu gornju ivicu. br. 589. sonda A. Isto kao kat. dužina 12 cm. Isto kao kat.1 cm. XXXIV/584). kovanje. depo. sloj I. 584. Nož sa sečivom trapezastog oblika. širina 2 cm. 119 Neobjavljeno. 582. br. Vrh noža nedostaje. 589. depo. C−6. 617−618). 60/4) i na lokalitetu Golemanovo Kale u Sadovecu (Uenze 1992: T. Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke.8 cm. br. M. Hajdučka vodenica. br. XXXIV/580). 593. 585.8 cm. Gvožđe. br. kovanje. širina 1. br. Noževi drugog tipa takođe su poznati sa Gradine na Jelici. XXX/XXXVII. očuvana dužina 8 cm. Isto kao kat. kv. očuvana dužina 32. Nož sa sečivom koje ima ravnu gornju ivicu čije su ivice prave i postepeno se sužavaju ka vrhu.8 cm. širina 2 cm. 588.5 cm. i polukružnu oštricu koja se završava špicasto. Nož sa sečivom koje ima ravnu gornju ivicu iznad i kosu oštricu. 118 Neobjavljeno. 1979.5 cm. kesa 303. kovanje.5 cm. Gvožđe. tako da se vrh noža završava špicasto (kat. Gvožđe. Nož sa sečivom koje ima ravnu gornju ivicu Gvožđe. a oštrica je koso oblikovana (kat. 1980. kovanje. Gvožđe. M/4. C−19. dužina 10. sloj II. Smeštaj: Karataš. a prelaz donje ivice je konveksan.5 cm. 18/27). širina 2. Fragmentovan. Objavljeno: Кораћ 1980: T. Isto kao kat. kv. dužina 17 cm.7 cm. koja se završava špicasto (kat. C−1333 (T. Prelaz trna u sečivo izveden je konveksno. dok u treći tip spadaju noževi sa ravnim gornjim delom sečiva i polukružnom oštricom (kat. br. Za prvi tip analogije se sreću na Gradini na Jelici. kovanje. Smeštaj: Karataš.s. nº 154. depo. pl. 216. kovanje. 1980. Noževi iz đerdapskih utvrđenja su prema obliku podeljeni na nekoliko tipova. kv. Prelaz gornje ivice drške u sečivo je konkavan. svetlomrka zemlja ispod osnove II. Gvožđe. XXXV/154) i Sapaji (Димитријевић 1984: T. C−1333. A-5. Gvožđe. XXXIV/589). Gvožđe. dužina 13. dužina 11. kovanje. dužina 12 cm. Gvožđe. Smeštaj: Karataš.s. 584. Pontes. Vrh je polomljen. Isto kao kat. 1980. i polukružnu oštricu koja se završava špicasto.

kovanje. očuvana dužina 8 cm. br. Isto kao kat. 597. depo. dužina 13 cm. dužina 16. Gvožđe. 593.1 cm. 1981. dužina 23 cm.5 cm. sonda 63/88. 593. sonda 58/86. Gvožđe. br. C−1411.5 cm. Smeštaj: Karataš. kovanje. br. kovanje. Dijana. sonda 58/86. depo. Smeštaj: Karataš. br. depo. 608. Isto kao kat. 38/83.5 cm. Dijana. kovanje.1 cm. Isto kao kat. Gvožđe. sonda 56/86. kovanje. Smeštaj: Karataš. Dijana. depo. Isto kao kat. širina 3.5 cm.5 cm. depo. žutomrka zemlja izvan prostorije 1.2 cm. Gvožđe. kovanje. kovanje. Isto kao kat. širina 2 cm. kovanje. 1986. 605. Smeštaj: Karataš. dužina 13 cm. 593. depo. 1986. C−2250. III. br. sonda 67/89. kovanje. Smeštaj: Karataš. dužina 13 cm. 593. Dijana. Gvožđe. dužina 15 cm. dužina 15. 595. 593. 599. Smeštaj: Karataš. Dijana. Isto kao kat. 615. Dijana. dužina 11. C−1398. sonda 66/89. Isto kao kat.2 cm.6 cm. 1983. sonda 74/95. 593. dužina 11 cm. širina 1. 613. dužina 10. Isto kao kat. širina 2. Dijana. kovanje. 616. br.5 cm. Gvožđe. širina 2 cm. Dijana. Nož sa sečivom čije su obe strane konveksne. Dijana. sloj III. C−1560. dužina 15. Isto kao kat. Gvožđe. Smeštaj: Karataš. C−1415. depo. čišćenje. dužina 9 cm. širina 1. 1986. depo. Isto kao kat. depo. Isto kao kat. sonda 56/86. C−172. 1986. sonda 1983. širina 2. kovanje. osnova II. širina 1. 593. Dijana.5 cm. širina 2. širina 2. 1995. Smeštaj: Karataš. C−16. širina 1. depo. mrka zemlja. Gvožđe. br. Isto kao kat.5 cm. dužina 17. kovanje. ispod osnove I. Isto kao kat. Dijana.2 cm. 593. ispod osnove II−III. svetlomrka (žutomrka) zemlja. Gvožđe. 606. 2-4. 612. Smeštaj: Karataš. svetlomrka zemlja sa šutom.4 cm. kovanje. br. 601. ispred ulaza. Gvožđe. Dijana. C−1421. 1989. širina 1. depo. Gvožđe. kv. mrka zemlja.5 cm. br. širina 2. širina 1. Dijana. kovanje. sonda 29/81. C−171.5 cm. sonda 58/86. Smeštaj: Karataš. Isto kao kat. sečenje profila sa unutrašnje strane zapadnog bedema. dužina 17 cm. depo.5 cm. kovanje. ispod osnove II-III. 1981. kovanje. Isto kao kat. sonda 58/86. Gvožđe. kovanje. br.1 cm. osnova I. br. depo. tamnomrka zemlja sa garom. Dijana. sonda 38/83. širina 5 cm. Gvožđe.5 cm. Gvožđe.5 cm. Isto kao kat. depo. C−920. br. osnova sloja III.7 cm. 593. Smeštaj: Karataš. 1987. 593. C−80. 604. širina 2 cm. 593. kv. Gvožđe. Gvožđe. širina 1. širina 1. Smeštaj: Karataš. 1989. Smeštaj: Karataš. dužina 18 cm. Smeštaj: Karataš. Dijana. C−421. mrka rastresita zemlja ispod osnove I. 593. Smeštaj: Karataš. 609. Dijana. 1994.4 cm. br.594. Dijana. ispod osnove II. Dijana. C−897. kovanje. depo. širina 2. pod I. 1986. Isto kao kat. XXXIV/616). Isto kao kat. Gvožđe. C−1420. mrka zemlja ispod vizantijske konstrukcije. vojničke barake. Gvožđe. 1986. depo. Gvožđe. Smeštaj: Karataš. br. C−1596. kovanje. 593. 1986. kompleks južnog bedema. sloj III. Smeštaj: Karataš. sredina logora. C−1442. južna kapija. širina 2. dužina 10 cm. br. C−246. depo. Isto kao kat. kovanje. žućkastomrka zemlja. mrka zemlja ispod osnove I. Dijana. sonda 67/89. depo. 593. Smeštaj: Karataš.7 cm. Vrh je polomljen. 607.5 cm. Dijana. sonda 72/94. 1989.2 cm. C−1453. Dijana. sloj IV. 1985. Gvožđe. kovanje. Gvožđe.6 cm. 611. br. C−1207. Smeštaj: Karataš. sonda 67/89. Dijana.7 cm. 593. svetlomrka zemlja. depo. Gvožđe. 593. Smeštaj: Karataš. 602. depo. kovanje. osnova I. Smeštaj: Karataš. Isto kao kat. depo. širina 1. dužina 14 cm. 593. sonda 50/85. Isto kao kat. 1986. br. C−1470 (T. 1986. 593. 1987. dužina 8. 118 . dužina 12 cm. 603. C−13. 593. širina 1. Smeštaj: Karataš. 614. građevina sa apsidom. 598. depo. depo. br. C−427. 593. sloj III. 593. sloj IV. 593. 1989. 596. Isto kao kat. tamnomrka zemlja. dužina 15 cm. C−1387a. br. severni bedem. 610. br. br. Smeštaj: Karataš. kovanje. dužina 15. Dijana. 1988. sonda 56/86. br. Gvožđe. čišćenje terena. širina 1. 600. dužina 17.

kružno savijene šipke. širina 2. sonda 58/86. dužina 6. 1986. Mihajlovac–Blato. C−575. kv. lučno savijena. 21. 65. E-7. lučno povijena drška sa lokaliteta Rtkovo − Glamija I (kat. depo. Nož sa sečivom koje ima ravnu gornju ivicu. Rtkovo – Glamija I. Hajdučka vodenica. II. 620) i Dijana (kat. 623). Rtkovo – Glamija I. 619. 23. Sl. XXXV/619). 27/1556/10). 1981. 622) / PINCETE / Pincete su najverovatnije koristile pripadnice lepšeg pola. dužina 14 cm. koje ima 622. Smeštaj: Karataš. Pinceta (kat. Objavljeno: Gabričević 1986: fig. očuvana dužina 10. livenje. Identičan primerak nađen je u Galiji. XXXIV/617). Smeštaj: Karataš. Bronza. 65). kovanje. F/IV. dužina 14. pl. Prelaz obe ivice drške u sečivo izveden je konveksno. Gvožđe. Pinceta ima i graničnik od manje. Dijana. šut I/gar I. 47. Gvožđe. br. šut I/gar I.s. 1970. širina 2 cm. sloj V. br. 619. Smeštaj: Karataš. s tim što je donji deo lučno povijen u suprotnom pravcu. depo. širina 1 cm. očuvana dužina 12 cm.5 cm. depo. Isto kao kat. Smeštaj: Karataš. KOZMETIČKI PRIBOR Tokom istraživanja uvrđenja u široj oblasti Đerdapa sakupljena je znatna količina kozmetičkog pribora. br. br. kovanje. 119 . sl. od koga se pružaju dva kraka koja se postepeno udaljavaju. br. Brijač sa sečivom trougaonog preseka. presavijene na sredini tako da se u gornjem delu petljasto završava. i kosu oštricu koja se završava špicasto. kv. gde je datovan u kraj 3. Smeštaj: Karataš. koji je razvrstan na brijače. Mihajlovac (kat. br. C−195 (T. / BRIJAČI / Brijači sa konkavnom oštricom i ravnom gornjom ivicom (kat. Rtkovo – Glamija I. 64). o. pincete. koji je polomljen. 64. širina 2. Drška brijača načinjena od šipke pravougaonog ravnu gornju ivicu i konkavnu oštricu. Gvožđe. XXXV/623.617. 619−621) nađeni su na lokalitetima Rtkovo − Glamija I (kat. C−1508. 619). br. 619. Na donjem delu. Pinceta od šipke pravougaonog preseka. Isto kao kat. C−64 (T. kesa 303. kovanje. Objavljeno: Gabričević 1986: fig. 617. A-7.2 cm. br.8 cm. Sl. Ovoj vrsti predmeta pripada i bronzana. kovanje. 1981. uzdi- 618. Isto kao kat. Prelaz gornje ivice drške u gornju ivicu sečiva izveden je gotovo pod pravim uglom. Gvožđe.4 cm. 621. potiče sa lokaliteta Rtkovo − Glamija I (kat. kv. 621). Gvožđe. br. Smeštaj: Karataš. kovanje. širina 2 cm. 1980. preseka. Primerak od šipke pravougaonog preseka. br. XXXV/622. sl. depo. C−3. inv. na čijem se gornjem delu nalazi kružna perforacija kroz koju je provučen donji kraj graničnika. veka (Kazanski 2002: 64. kamene palete i češljeve. gnutu iznad gornje ivice drške. Donji deo oba kraka lučno je oblikovan. Gvožđe. 1982. ispod prostorije 4. ispod osnove IV. kovanje. depo. C−21 (T.6 cm. žuta glina. koja je presavijena na sredini tako da u gornjem delu ima kružni petljasti završetak. br. 623). depo. vide se dva zakivka. depo. kv. kv. 1980. Brijač (kat. G-9 (T. dužina 14 cm. Smeštaj: Karataš. Dijana. 622). 623.6 cm. i početak 4. 620. dužina 11 cm. zapadni bedem. šut I. širina 1. br.

/ PALETE / Pravougaone kamene palete sa zaobljenim uglovima koristile su žene
prilikom ulepšavanja (kat. br. 624−625) jer su na njima drobile i mešale šminku, a upotrebljavane su i prilikom spravljanja lekova. Za primerke iz Dijane analogije se sreću u Caričinom gradu.120
624. Fragmentovana pravougaona paleta zaobljenih 625. Isto kao kat. br. 624.

uglova, na čijoj se gornjoj strani nalazi kružno udubljenje. Kamen; očuvana dužina 6 cm, širina 3,8 cm. Dijana, 1985, sonda 50/85, severni bedem, osnova I, C−1221 (T. XXXV/624). Smeštaj: Karataš, depo.

Kamen; očuvana dužina 10 cm, širina 6,5 cm. Dijana, 1980, sonda 8/80, kv. II, tvrda mrka zemlja, C−219. Smeštaj: Karataš, depo.

/ ČEŠLJEVI / Češljevi načinjeni od roga prvenstveno se vezuju za žene, mada su ih
koristili i muškarci. To su uglavnom višedelni dvoredi češljevi, na čijoj su jednoj strani zupci bili gusto zbijeni, a na drugoj su imali nešto veći prored. Telo češlja sastojalo se od pločice pravougaonog preseka, na bočnim stranama ojačane sa dve pločice polukružnog preseka, koje su bile povezane gvozdenim, bronzanim ili koštanim zakivcima. Takvi češljevi bili su neornamentisani ili raznovrsno ukrašeni na ojačanjima, i to urezanim pravim ili cik-cak linijama i koncentričnim krugovima. Iz đerdapskih utvrđenja poznat je i primerak jednoredog češlja, kao i fragmentovana futrola za češalj (kat. br. 626−658).

// DVOREDI ČEŠLJEVI // Neornamentisani dvoredi češljevi (kat. br. 626−634)
nađeni su u Pontesu (kat. br. 626), Hajdučkoj vodenici (kat. br. 627−628), Mihajlovcu (kat. br. 629) i Dijani (kat. br. 630−634). Za njih postoje brojne analogije, od kojih izdvajamo nalaz sa prostora Singidunuma, koji je datovan u 4−5. vek (Petković 1995: 57, kat. br. 5, T. I/2), zatim sa Gradine na Jelici (Milinković 1995: Abb. 18/e), iz ranovizantijskog sloja tvrđave Ras (Popović, M. 1999: 119−120, 321, kат. br. 161−162, sl. 68/1−2) i Caričinog grada.121 Češalj ornamentisan sa četiri grupe od po pet paralelnih vertikalnih linija na ojačanju potiče iz Dijane (kat. br. 637), a njemu je donekle sličan primerak iz Caričinog grada.122 Češlju ukrašenom sa četiri vertikalne paralelne linije na kraćoj i jednom linijom na dužoj ivici ojačanja, koji je nađen u Pontesu (kat. br. 644), sličan je nalaz sa Gradine na Jelici, na kome je ornament malo drugačiji, u vidu dve paralelne linije uz duže ivice ojačanja (Milinković 2002: Abb. 35/1). Za primerak iz utvrđenja Mora Vagei, ukrašen na ojačanju unakrsnim linijama uokvirenim sa po tri vertikalne linije (kat. br. 645), analogije srećemo u Kranju (Bitenc, Knific 2001: 62, kat. br. 184/7), Feliks Romulijani, gde je nalaz opredeljen u 4. i 5. vek (Живић 2003: 109, кат. бр. 135), dok sličan primerak potiče sa lokaliteta Invilino Ibligo u Italiji (Bierbrauer 1987: T. 57/6). Češlju iz Dijane, koji se odlikuje nešto kraćim unakrsnim linijama, uokvirenim sa po dve vertikalne linije (kat. br. 647), sličan je primerak iz Feliks Romulijane, koji je datovan u 4−5. vek (Живић 2003: 118, кат. бр. 173), i iz Caričinog grada.123 Češlju ukrašenom kosim urezanim linijama iz Milutinovca (kat. br. 650) sličan je primerak sa Gradine na Jelici,124 a češlju iz Velikog Golubinja (kat. br. 652), sa složenim ornamentom u vidu dvostruke valovnice, nalaz iz Feliks Romulijane (Petković 1995: 61, kat. br. 60, T. III/9).
626. Trodelni dvoredi češalj pravougaonog oblika, sa

ravnim bočnim stranama. Srednji deo između zubaca ojačan je izduženim pravougaonim oplatama sa obe strane, koje su pričvršćene sa tri zakivka. Na oplatama se vide nizovi ureza nastali prilikom usecanja zubaca, koji su na jednoj strani širi, a na drugoj uži. Rog; očuvana dužina 9,5 cm, očuvana širina 4,5 cm. Pontes, 1985, kv. L/13, sloj D, C−201 (T. XXXV/626, sl. 66). Smeštaj: Karataš, depo. Objavljeno: Petković 1995: 60, kat. br. 46.
120 Neobjavljeno, С−35/82; С−181/84; С−90/88. 123 Neobjavljeno, С−75/90.

Sl. 66. Češalj (kat. br. 626)
122 Neobjavljeno, С−57/90.

121 Neobjavljeno, С−195/85; С−7/00; С−56/97. 124 Neobjavljeno, С−152/97.

120

627. Isto kao kat. br. 626.

637. Središnja oplata trodelnog dvoredog češlja, sa četiri

Rog; očuvana dužina 8,5 cm, širina 4,7 cm. Hajdučka vodenica, 1968, kv. V-7/8, G-7/8, inv. br. 64.
628. Isto kao kat. br. 626.

Rog; očuvana dužina 9,2 cm, širina 4,5 cm. Hajdučka vodenica, 1968, kv. V-7/8, G-7/8, inv. br. 74.
629. Isto kao kat. br. 626.

Rog; očuvana dužina 8,5 cm, širina 4,5 cm. Hajdučka vodenica, 1968, kv. V-7/8, G-7/8, inv. br. 77.
630. Isto kao kat. br. 626. Fragmentovan.

očuvana zakivka. Na oplati se vide nizovi ureza nastali prilikom usecanja zubaca, koji su na jednoj strani širi, a na drugoj uži. Ukrašena je sa četiri grupe od po osam paralelnih linija urezanih po kraćoj osi, kao i sa dva ureza po dužoj osi. Rog; očuvana dužina 8 cm, širina 1,3 cm. Dijana, 1988, sonda 62/88, žutooker peskovita zemlja, ispod osnove II, C−2217 (T. XXXV/637). Smeštaj: Karataš, depo.
638. Trodelni dvoredi češalj pravougaonog oblika, sa

Rog; očuvana dužina 7,5 cm, širina 4,6 cm. Mihajlovac–Blato, 1981, kv. A/IV, relativna dubina 0,85 m, inv. br. 28. Smeštaj: Karataš, depo.
631. Isto kao kat. br. 626. Fragmentovan.

Rog; očuvana dužina 5,1 cm, širina 4,7 cm. Dijana, 1982, sonda 33/82, zapadna kapija, u spoljnoj kuli, iznad poda I, C−556. Smeštaj: Karataš, depo. Objavljeno: Petković 1995: 59, kat. br. 27.
632. Isto kao kat. br. 626. Fragmentovan.

ravnim bočnim stranama. Srednji deo između zubaca ojačan je izduženim pravougaonim oplatama sa obe strane, koje su pričvršćene zakivcima, od kojih su očuvana dva. Na oplatama se vide nizovi ureza nastali prilikom usecanja zubaca, koji su na jednoj strani širi, a na drugoj uži. Oplata je ukrašena sa pet paralelnih linija urezanih duž kraće ivice i dve paralelne linije urezane duž duže ivice. Fragmentovan. Rog; očuvana dužina 5,7 cm, očuvana širina 5,5 cm. Pontes, 1985, kv. M/12, jama 256, C−158 (T. XXXV/638). Smeštaj: Karataš, depo. Objavljeno: Petković 1995: 60, kat. br. 47.
639. Isto kao kat. br. 638. Fragmentovan.

Rog; očuvana dužina 6 cm, širina 4,5 cm. Dijana, 1986, sonda 55/86, ispod zida 4, C−1490. Smeštaj: Karataš, depo. Objavljeno: Petković 1995: 59, kat. br. 33.
633. Isto kao kat. br. 626. Fragmentovan.

Rog; očuvana dužina 10,3 cm, očuvana širina 4,5 cm. Pontes, 1984, kv. G/13, jama 67, C−24 (sl. 67). Smeštaj: Karataš, depo. Objavljeno: Petković 1995, 60, kat. br. 40.125

Rog; očuvana dužina 2,9 cm, širina 5,4 cm. Dijana, 1982, sonda 33/82, zapadna kapija, unutar bedema, žućkastomrka zemlja, C−563. Smeštaj: Karataš, depo.
634. Isto kao kat. br. 626. Fragmentovan.

Rog; očuvana dužina 2 cm, širina 4,6 cm. Dijana, 1985, sonda 49/85, severni bedem, mrka zemlja ispod osnove I, C−1217. Smeštaj: Karataš, depo.
635. Trodelni dvoredi češalj pravougaonog oblika,

Sl. 67. Češalj (kat. br. 639)

sa ravnim bočnim stranama. Srednji deo između zubaca ojačan je izduženim pravougaonim oplatama sa obe strane, koje su pričvršćene zakivcima, od kojih je očuvan jedan. Na oplatama se vide nizovi ureza nastali prilikom usecanja zubaca, koji su na jednoj strani širi, a na drugoj uži. Rog; očuvana dužina 3,7 cm, širina 5 cm. Mora Vagei, kv. I/9, o.c. VI (T. XXXV/635). Objavljeno: Petković 1995: 60, kat. br. 53, T. III/4.
636. Trodelni dvoredi češalj pravougaonog oblika, sa

640. Isto kao kat. br. 638.

Rog; očuvana dužina 7,3 cm, očuvana širina 4,6 cm. Pontes, 1986, kv. M/13, ukop 2, kuća 2, C−432 (sl. 68). Smeštaj: Karataš, depo. Objavljeno: Petković 1995: kat. br. 49, 60, T. III/2.

ravnim bočnim stranama. Srednji deo između zubaca ojačan je izduženim pravougaonim oplatama sa obe strane, koje su bile pričvršćene zakivcima. Na oplati se vide nizovi ureza nastali prilikom usecanja zubaca, koji su na jednoj strani širi, a na drugoj uži. Oplata je ukrašena nizom paralelnih linija urezanih duž kraće ivice, upravno na užu ivicu. Rog; očuvana dužina 2,8 cm, očuvana širina 4,9 cm (T. XXXV/636). Pontes, 1989, kv. L/13, jama 343`, C−28. Smeštaj: Karataš, depo.
125 Nalaz je publikovan sa dva broja C kartona, C−24 i C−24a.

Sl. 68. Češalj (kat. br. 640) 641. Isto kao kat. br. 638. Fragmentovan.

Rog; očuvana dužina 6,5 cm, očuvana širina 4,5 cm. Pontes, 1986, kv. N/14, jama 370`a, C−74. Smeštaj: Karataš, depo. Objavljeno: Petković 1995: kat. br. 48, 60, T. III/1.

121

642. Isto kao kat. br. 638. Fragmentovan.

648. Trodelni dvoredi češalj pravougaonog oblika, sa

Rog; očuvana dužina 4,5 cm, očuvana širina 1,6 cm. Pontes, 1980, kv. R/6-7, bedem, C−88. Smeštaj: Karataš, depo.
643. Isto kao kat. br. 638. Fragmentovan.

Rog; očuvana dužina 8,5 cm, očuvana širina 4,3 cm. Hajdučka vodenica, 1968, kv. V-7/8, G-7/8, C−76. Smeštaj: Karataš, depo.
644. Trodelni dvoredi češalj pravougaonog oblika,

sa ravnim bočnim stranama. Srednji deo između zubaca ojačan je izduženim pravougaonim oplatama sa obe strane, koje su bile pričvršćene zakivcima. Na oplati se vide nizovi ureza nastali prilikom usecanja zubaca, koji su na jednoj strani širi, a na drugoj uži. Oplata je ukrašena sa četiri paralelne linije urezane duž kraće ivice i jednim urezom duž duže ivice. Rog; očuvana dužina 5,4 cm, očuvana širina 4 cm. Pontes, 1982, kv. G/19, jama 62`, C−202 (T. XXXV/644). Smeštaj: Karataš, depo. Objavljeno: Petković 1995: kat. br. 38, 59−60.
645. Trodelni dvoredi češalj pravougaonog oblika,

ravnim bočnim stranama. Srednji deo između zubaca ojačan je izduženim pravougaonim oplatama sa obe strane, koje su pričvršćene zakivcima, od kojih su očuvana tri. Na oplati se vide nizovi ureza nastali prilikom usecanja zubaca, koji su na jednoj strani širi, a na drugoj uži. Oplata je ukrašena sa pet paralelnih linija urezanih duž kraće ivice i tri paralelne linije urezane duž duže ivice, kao i sa po dve unakrsno urezane linije kod središnjeg zakivka. Rog; očuvana dužina 8,5 cm, širina 5,5 cm. Dijana, 1983, sonda 33/82, spoljna kula, šut iz kule, C−803 (T. XXXV/648). Smeštaj: Karataš, depo. Objavljeno: Petković 1995: 59, kat. br. 28.
649. Trodelni dvoredi češalj pravougaonog oblika,

sa ravnim bočnim stranama. Srednji deo između zubaca ojačan je izduženim pravougaonim oplatama sa obe strane, koje su pričvršćene zakivcima, od kojih je očuvan jedan. Na oplatama se vide nizovi ureza nastali prilikom usecanja zubaca, koji su na jednoj strani širi, a na drugoj uži. Oplata je ukrašena sa četiri paralelne linije urezane duž kraće ivice, kao i nizom paralelnih linija uz dužu stranu. Rog; očuvana dužina 4,3 cm, širina 4 cm. Mora Vagei, kv. I/8, o.c. XII (T. XXXV/645). Objavljeno: Petković 1995, kat. br. 54, 60, T. III/5.
646. Trodelni dvoredi češalj pravougaonog oblika, sa

sa ravnim bočnim stranama. Srednji deo između zubaca ojačan je izduženim pravougaonim oplatama sa obe strane, koje su pričvršćene zakivcima, od kojih su očuvana tri. Na oplati se vide nizovi ureza nastali prilikom usecanja zubaca, koji su na jednoj strani širi, a na drugoj uži. Oplata je ukrašena sa pet paralelnih linija urezanih duž kraće ivice, kosim urezima duž krajnjih zakivaka i dvostrukom horizontalnom linijom urezanom duž horizontalne ose ojačanja. Rog; očuvana dužina 8 cm, širina 5,8 cm. Dijana, 1987, sonda 55/86, vojnička baraka, proširenje, žuta zemlja, C−1805 (T. XXXVI/649). Smeštaj: Karataš, depo.
650. Trodelni dvoredi češalj pravougaonog oblika, sa

ravnim bočnim stranama. Srednji deo između zubaca ojačan je izduženim pravougaonim oplatama sa obe strane, koje su pričvršćene zakivcima, od kojih su očuvana dva. Na oplati se vide nizovi ureza nastali prilikom usecanja zubaca, koji su na jednoj strani širi, a na drugoj uži. Oplata je ukrašena sa četiri paralelno urezane linije između kojih su dve ukrštene linije. Rog; očuvana dužina 4,3 cm, širina 4 cm. Mora Vagei, kv. II, o.c. IV (T. XXXV/646). Objavljeno: Petković 1995: 61, kat. br. 56, T. III/7.
647. Trodelni dvoredi češalj pravougaonog oblika, sa

ravnim bočnim stranama. Srednji deo između zubaca ojačan je izduženim pravougaonim oplatama sa obe strane, koje su pričvršćene zakivcima, od kojih su očuvana dva. Na oplati se vide nizovi ureza nastali prilikom usecanja zubaca, koji su na jednoj strani širi, a na drugoj uži. Oplata je ukrašena sa četiri paralelne linije urezane duž kraće ivice, pravougaonim motivom i motivom riblje kosti. Rog; očuvana dužina 4,3 cm, širina 4,4 cm. Milutinovac (T. XXXVI/650). Objavljeno: Milošević, Jeremić 1986: 250, fig. 14/g; Petković 1995: 60, kat. br. 51, T. III/3a-b.
651. Trodelni dvoredi češalj pravougaonog oblika,

ravnim bočnim stranama. Srednji deo između zubaca ojačan je izduženim pravougaonim oplatama sa obe strane, koje su pričvršćene zakivcima, od kojih su očuvana četiri. Na oplati se vide nizovi ureza nastali prilikom usecanja zubaca, koji su na jednoj strani širi, a na drugoj uži. Oplata je ukrašena sa dva kvadratna polja, unutar kojih su kose linije urezane u obliku slova H. Rog; očuvana dužina 8,5 cm, širina 5,3 cm. Dijana, sonda 66/89, osnova III, 1989, C−73 (T. XXXV/647). Smeštaj: Karataš, depo. Objavljeno: Petković 1995: 59, kat. br. 37, T. III/8.

sa ravnim bočnim stranama. Srednji deo između zubaca ojačan je izduženim pravougaonim oplatama sa obe strane, koje su pričvršćene zakivcima, od kojih je očuvan jedan. Na oplati se vide nizovi ureza nastali prilikom usecanja zubaca, koji su na jednoj strani širi, a na drugoj uži. Oplata je ukrašena sa pet neorganizovano postavljenih koncentričnih krugova. Rog; očuvana dužina 5 cm, očuvana širina 4,7 cm. Dijana, 1982, zapadni bedem, uz unutrašnje lice bedema, mrka i rastresita zemlja, C−567 (T. XXXVI/651). Smeštaj: Karataš, depo.

122

652. Trodelni dvoredi češalj pravougaonog oblika, sa

655. Središnja oplata trodelnog dvoredog češlja, sa dva

ravnim bočnim stranama. Srednji deo između zubaca ojačan je izduženim pravougaonim oplatama sa obe strane, koje su pričvršćene zakivcima, od kojih su očuvana tri. Na oplati se vide nizovi ureza nastali prilikom usecanja zubaca, koji su na jednoj strani širi, a na drugoj uži. Na oplati je urezan motiv pletenice. Rog; očuvana dužina 8,1 cm, očuvana širina 4,2 cm. Veliko Golubinje, 1962 (T. XXXVI/652). Smeštaj: Muzej Krajine Negotin.
653. Trodelni dvoredi češalj pravougaonog oblika, sa

očuvana zakivka. Na oplati se vide nizovi ureza nastali prilikom usecanja zubaca, koji su na jednoj strani širi, a na drugoj uži. Na oplati je urezan motiv pletenice u vidu naizmenično postavljenih polovina koncentričnogih krugova. Rog; očuvana dužina 7,1 cm, očuvana širina 2,2 cm. Mora Vagei, kv. G7/8, III o.s. (T. XXXVI/655). Objavljeno: Petković 1995: 61, kat. br. 55, T. III/6.
656. Središnja oplata trodelnog dvoredog češlja, sa dva

talasasto obrađenim bočnim stranama. Srednji deo između zubaca ojačan je izduženim pravougaonim oplatama sa obe strane, koje su pričvršćene zakivcima, od kojih su očuvana dva. Rog; očuvana dužina 2,3 cm, širina 4,8 cm. Dijana, 1980, sonda 20/80, C−315 (T. XXXVI/653). Smeštaj: Karataš, depo.
654. Isto kao kat. br. 653.

očuvana zakivka. Na oplati se vide nizovi ureza nastali prilikom usecanja zubaca, koji su na jednoj strani širi, a na drugoj uži. Oplata je ukrašena sa četiri kvadratna polja, u kojima su naizmenično urezane kose linije i koncentrični krugovi. Rog; očuvana dužina 5,8 cm, širina 1,8 cm. Dijana, 1988, sonda 63/88, osnova II, C−2227 (T. XXXVI/656). Smeštaj: Karataš, depo.

Rog; očuvana dužina 2,4 cm, širina 4,9 cm. Dijana, 1996, sonda 72/94, C−315. Smeštaj: Karataš, depo.

// JEDNOREDI ČEŠALJ // Iz Pontesa potiče jednoredi češalj čija izrada nije završena
(kat. br. 657), što znači da je ovde postojala radionica za izradu češljeva. Pošto ovakvi češljevi nisu karakteristični za Romeje, ovaj primerak možda ukazuje na prisustvo Germana.
657. Jednoredi češalj sa lučno oblikovanom bočnom

stranom, nezavršen i fragmentovan. Rog; očuvana dužina 5 cm, očuvana širina 4,5 cm. Pontes, 1980, kv. S I/5, sloj B, C−391 (T. XXXVI/657). Smeštaj: Karataš, depo.

/ FUTROLA ZA ČEŠALJ / U Dijani je nađen deo futrole za češalj, u vidu pravougaone ploče ukrašene velikim koncentričnim krugovima koje uokviruju manji koncentrični krugovi (kat. br. 658). Sličan primerak, sa nešto grublje izvedenim koncentričnim krugovima, poznat je sa prostora Singidunuma, gde je datovan u 4−5. vek (Bjelajac, Ivanišević 1993: 127, fig. 2), kao i sa Gradine na Jelici, ali sa nešto drugačijim ornamentom (Milinković 2002: 84, Abb. 11).
658. Deo futrole za češalj u obliku pravougaone ploče

trapezoidnog preseka, sa zaobljenim uglovima. Površina je ukrašena velikim koncentričnim krugovima koje uokviruju manji koncentrični krugovi. Dva fragmenta. Kost; očuvana dužina 10,8 i 5,9 cm, širina 2,2 cm. Dijana, sonda 75/95, osnova II, 1997, C−12 (T. XXXVI/658, sl. 69). Smeštaj: Karataš, depo.
Sl. 69. Futrola za češalj (kat. br. 658)

123

XXXVII/668). Smeštaj: Karataš. Riemer 2000: T. svetlomrka rastresita zemlja. 9/6) i Sarda (Waldbaum 1983: pl. br. dužina 19. sonda 65/88. Smeštaj: Karataš. 3. 669. takođe perforiran na jednom kraju. C−1475. Kamen. 662. o. Dijana. 659. 127 Neobjavljeno. br.5 cm. uglačanih 664. dimenzije 9 x 3 x 1.5 x 2 x 1. 669. br.7 cm. za koje analogije potiču sa Gradine na Jelici (Милинковић 2001: T. 71/2−5) i iz Caričinog grada. 1988. 661. I/ III−IV. sonda 57/87. XXXVII/666).127 Iz Rasa je poznat i primerak sličan kat.s. C−1481. kovanje. kružno perforiran. Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke. dužina 4. Brus u obliku kvadra tamnosive boje. dimenzije 6 x 3 cm. sloj V. 659. 27 (T. depo. II/1−4). br. 1981. kv. Isto kao kat. inv. kат. pravougaonog pre- seka. kovanje. br. br. dimenzije 6 x 3 x 3 cm.3 cm. br. sa unutrašnje strane bedema. С−59/97. depo. Gvožđe.5 cm. br. 124 . površina sa garom ispod osnove IV. II. 1980. 576. XXXVII/659). 33 (T. sl. STILUSI Stilusi su korišćeni za pisanje po drvenim pločicama presvučenim slojem voska. poligonalnog preseka. C−1440. kovanje. 58/1016). Dijana. sonda 55/86. 185−188. sonda 13/80. br. širina 1. depo. XXXVII/669). Kamen. Isto kao kat. Objavljeno: Кораћ 1980: T. Stilus sa valjkastim telom koje se postepeno širi ka 670. depo. Slična kresiva potiču iz Italije (Bierbrauer 1987: T. Isto kao kat. Površina šire strane je nažlebljena oštricom sečiva tokom upotrebe. С−9/86. Dijana. XXXIX/XL. sonda 55/86. dužina 7. Dijana. inv. izvan prostorije I. 126 Neobjavljeno.5 cm. 668). 663. br.5 x 3 cm. C−1698.126 iz ranovizantijskog sloja tvrđave Ras (Popović. 665. Smeštaj: Karataš. 659. C−1476. Egeta. 1986. E-7. 1986. Kamen. 1980. 198. Isto kao kat.2 cm. 666. sonda 55/86. Smeštaj: Karataš.7 cm. 59/15. Dijana. 1986. depo. Kamen. ispod osnove I. dimenzije 11. 668. kv. Kamen.5 x 2. M. sloj III. Smeštaj: Karataš. Smeštaj: Karataš. Kamen. Brus nepravilnog oblika. sonda 9. trapezasto oblikovanom kraju. sa pravougaonim ojačanjem na središnjem delu. Dijana. kao i po olovnim pločicama. 659. Za kamene bruseve iz đerdapskih utvrđenja analogije potiču sa Gradine na Jelici. 660. čiji je jedan kraj Kamen. koji su polomljeni (kat. 1987. Gvožđe. Kresivo lučno povijenih krajeva. 669−671). 6598. depo. depo.5 x 1. dužina 13. Smeštaj: Karataš. C−2383. gornjem. Isto kao kat. Smeštaj: Karataš. Isto kao kat. 667. depo. 1999: 322. U utvrđenjima iz ranovizantijskog perioda na širem prostoru Đerdapa nađena su tri primerka (kat. Mihajlovac–Blato. o. svetlomrka zemlja sa garom. Rtkovo – Glamija I. Smeštaj: Karataš. prostorija 1. Brus od kamena. br. C−68 (T.5 cm. Gvožđe. dimenzije 6. 659−667). dimenzije 14 x 3 x 3.BRUSEVI Brusevima su oštrena sečiva raznih noževa i drugih alatki (kat. strana. 659. sloj III. C−301 (T. sektor II. Smeštaj: Karataš. 659. depo. br. Dijana. depo. 1986. Isto kao kat. Kamen.5 cm. 1980. KRESIVO U Egeti je nađeno kresivo sa lučno povijenim krajevima. širina 1. br.5 cm. br. sloj IVa.s. sonda 55/86. depo. Kamen. površinski sloj. dimenzije 8 x 2 x 2 cm. dimenzije 7 x 3. C−288 (T. Smeštaj: Karataš. XXXVII/667). Dijana. sonda 19/80.

T. 1978. Bronza. II. svetlomrka zemlja. depo. кат. čiji je gornji deo petljasto izveden. Dijana. ali ih ima i iz druge polovine 3. B101−108. XXXVII/672). mrka rastresita zemlja sa šutom. Smeštaj: Karataš. protumačeni kao skalpeli. vek a u Maloj Aziji u 2. veka (Künzl 2002: 37. B8. 41/629−637). očuvana dužina 8. 412). 403−404). Primerci iz Dijane potvrđuju da je lečenje u ranovizantijskom periodu obavljano prema antičkoj tradiciji.3 cm. Smeštaj: Karataš. Gvožđe. XXXVII/676). 65/88. br. koja u donjem Bronza. 2. čija je drška znatno duža od sečiva. 8/B8. koja u 674. identifikovan kao sonda. livenje. 676). 53/C57−67. 5. 672. Gvožđe. C−843. kv. 118−119. 1983. kovanje. u oblasti Rajne i u Maloj Aziji opredeljeni su u 1−2. 676. Isto kao kat. vek. veka (Künzl 2002: 27. veka. sonda 27/81. XXXVII/673). 673. br. Fragmentovan. T. C−88. Dijana. Sonda za uši sa valjkastom drškom. br. No.6 cm. 5/A19−21). br. 673. dužina 14 cm. Dijana. Slični primerci od bronze. C−523 (T. T. No. Kat. dužina 11. A19−21. T. Isto kao kat. kv. No. sonda 53/85. Drugom tipu pripadaju tri instrumenta koja se sastoje od valjkaste drške i malog kašikastog recipijenta (kat.9 cm. Dijana. Isto kao kat. kv. dužina 17. 1/78. 19. 1988. Na osnovu predočenih nalaza. T. Alatka nepoznate namene. 411.671. dužina 9. širina 1. Dijana. C−1317 (T. br.9 cm. 669. sa drškom i sečivom gotovo jednake dužine. livenje. donjem delu prerasta u trougaonu radnu površinu zaobljenih uglova. Dijana. datovan je u 2−3. čija namena nije poznata (kat. ispod osnove I. kovanje. br. C48−67. бр. 49−50. 1985. depo. kv. koji potiču iz ranovizantijskog horizonta (Russell 1982: 137. A24. Kat. 41/640) i Anemurijuma. Smeštaj: Karataš. 673. mada se u Efesu vezuju za prvu polovinu 3. кат. br.3 cm. depo. vek. 24/8.8 cm. crvenkasta zemlja ispod osnove I. 675. Objavljeno: Grbić 1994: kat. Kat. T. Fragmentovana. Smeštaj: Karataš. No. T. što se ogleda i u obliku i nameni medicinskih instrumenata. T. depo. kv. a prema obliku su razvrstani u dva tipa. Sličan instrument sa šireg prostora Singidunuma datovan je u 2−3. Smeštaj: Karataš. širina 1. No. 5/A24). može se zaključiti da su ovakvi medicinski instrumenti upotrebljavani veoma rano. vek (Крунић 1997: 251. ALAT NEPOZNATE NAMENE Iz Đerdapa potiče gvozdena alatka sa širim poluloptastim recipijentom. No. okarakterisani kao sonde za uši. Smeštaj: Karataš. u oblasti Rajne opredeljeni su u 1−2. dok se u Sardu vezuje za 6. Poznati su i primerci iz Sarda (Waldbaum 1983: pl.5 cm. 211. livenje. C−2249 (T. Skalpel sa drškom kvadratnog preseka. Slični predmeti od gvožđa. 11−16. 19/B11−16. fig. 672−675). kovanje. Bronza. 1981. vek (Waldbaum 1983: pl. 170. depo. Prvi tip predstavlja instrument sa izduženim trougaonim recipijentom (kat. 20/B17−2. 64. vek (Крунић 1997: 249. T. delu prerasta u manju kružnu kašiku. 2/83. Sličan predmet sa šireg prostora Singidunuma. širina 5. 29−30. T. Fragmentovana. dok je donji proširen u obliku trapezoida i ima lučni presek. Kat. Kat. MEDICINSKI INSTRUMENTI Medicinski instrumenti otkriveni su u Dijani (kat. 36/B101−108. 673−675). 52/C48−56.37). dužina 9 cm. 187A63. koji se datuju od 1. 125 . 672). depo. бр. Gvožđe. Kat. br. do 6.

Vojnici su. 24. veći broj utvrđenja samo je delimično istražen. 24). kovanje. 680) pripadaju tipu koji su prihvatila i razna varvarska plemena. veka (Bitenc. pa ovi predmeti nisu olako ostavljani na bojnom polju ili u utvrđenju. od 49 primeraka oružja. bili različito naoružani i međusobno su se razlikovali prema kvalitetu oružja. sl. a s druge. gde su povezani sa germanskim plemenima. nož) i borbu na daljinu (koplje. luk i različite vrste strela). veka (Radman-Livaja 2004: 85. 681) i Sip (kat. kao i sa dva fragmentovana umba. С−1/01. tzv. Kopnene jedinice sastojale su se od pešadije i konjice. 126 . što je neobično s obzirom da je limes bio prva linija odbrane. MAČ Nađen je samo jedan vrh dvoseklog mača. a to su deo polomljenog dvoseklog mača. koliko je sakupljeno na potesu između ušća Porečke reke i ušća Timoka. Defanzivno oružje je na prostoru Đerdapa zastupljeno sa više rukohvata štitova. br. koja je mogla brzo da prelazi velike razdaljine. br. XXXVIII/677). koje su Rimljani preuzeli od Grka. Бикић 2004: 170). oklop i štit. štit i oklop ili samo mač. dužina 12 cm. 677. 677). 128 Neobjavljeno. kat. C−1220 (T. opstanak je često zavisio od oružja. Dijana. poput refleksnog luka. br. М. 1985. mač. i to namenjeno za blisku borbu (mač. tj. Naime. u Kranju. koji su nasađivani preko trna ili tulca. Knific 2001: 78. Rtkovo − Glamija I (kat. odnosno koplje.2−5. i to iz 6. a 32 vrhovi strelica. br. Поповић.5 cm. u Caričinom gradu. Osnovno naoružanje romejskih konjanika činili su luk i strele. br. Tokom dosadašnjih iskopavanja u đerdapskim utvrđenjima na desnoj obali Dunava nađen je relativno mali broj primeraka oružja. dok se na unutrašnjoj strani nalazio rukohvat od gvožđa. pa je i njihova zastupljenost trebalo da bude daleko veća. crvenkastomrka zemlja. sonda 50/85. Kazanski. 46. severni bedem. Udarnu snagu činila je konjica. kao i na viminacijumskim nekropolama iz perioda Seobe naroda (Ivanišević. 251/3). tribulusi.5). To. kao i da namami neprijatelja u zasedu gde ga je čekala pešadija. Romeji su koristili i oružje koje nije bilo deo njihove vojne tradicije jer su pojedine vrste. međutim. Posebnu grupu u pešadiji činili su strelci naoružani lukovima. najverovatnije Gepidima (Поповић. tri su oplate refleksnog luka. kopnenu vojsku i mornaricu. na očekivanim pravcima prolaza neprijateljske konjice. Smeštaj: Karataš. širina 4. i to u Dijani (kat. što pokazuje da je najviše bila korišćena. 5/3). dva koplja u obliku lovorovog i tri koplja u obliku vrbinog lista. I naoružanju za blisku borbu pripada manji broj nalaza. a u različitim vidovima korišćene su do 20. da neočekivano napadne i povuče se. S jedne strane. U pešadiji su korišćeni mač. pa se slični primerci sreću u Italiji (Riemer 2000: Taf. Vrh dvoseklog mača. depo. Oprema za borbu na daljinu u ranovizantijskim utvrđenjima u Đerdapu znatno je češća. Mastykova 2006: 43. koja je ponekad bila ornamentisana.ORUŽJE Romejske vojne snage bile su podeljene u dva osnovna roda. već su ih uzimali ili osvajači ili branioci. oklop) i ofanzivno.. Naoružanju u širem smislu pripadaju prepreke za konjicu. fig. a samim tim i prema stepenu efikasnosti. 678). koje je imalo i veliku novčanu vrednost budući da je proizvođeno samo u posebnim radioničarskim centrima. može da se objasni na dva načina. Gvožđe. ŠTITOVI Štitovi su bili načinjeni od drveta i ojačani metalnim ispupčenjem (umbom) na sredini spoljašnje strane. Posipane su po putu ili livadama. М. kako bi se usporila ili zaustavila jer je oštro trnje oštećivalo kopita konja. koplje.128 na lokalitetu Svetinja kod Viminacijuma. preuzeli od varvara. Oružje iz ranovizantijskog perioda razvrstano je u defanzivno (štit. 679. koje su bile naoružane različitim oružjem. Rukohvati štitova sa lokaliteta Dijana (kat. 1987: 30. dakle.

sonda 67/89. proširenje d. depo. Rtkovo – Glamija I.4 cm. 685. prečnik 3 cm. Smeštaj: Karataš. Objavljeno: Gabričević 1986: fig. E-3. br.5 cm. i iz Caričinog grada. Dijana. 1981−1982. depo. Smeštaj: Karataš. 686−688). br. Smeštaj: Karataš. širina 3. kv. 679. Egeta. br. Isto kao kat. očuvana širina 4 cm. sonda 11/80. Gvožđe. A-6.5 cm. kovanje. 682−683). prečnik 2 cm. br. o.s. br. Isto kao kat. dužina 26 cm. koji je opredeljen u 6. visina 6. Gvožđe. Mrkobrad 1980: T. kv. 1982. Vinski 1962: 13. Smeštaj: Karataš. relativna dubina 0. vek (Bitenc. očuvana dužina 7. od koplja su na široj teritoriji Đerdapa sačuvani samo vrhovi. br.5 cm. br. C−72 (T. 686. depo. kovanje. očuvana širina 5. 1980. Rukohvat štita od koga su delimično očuvani Gvožđe. kovanje. Rtkovo – Glamija I. XXXVIII/684). Rtkovo – Glamija I. sl. Gvožđe. slična su nalazima sa prostora Italije (Riemer 2000: T. sl. Dijana. koja potiču sa lokaliteta Rtkovo − Glamija I i Hajdučka vodenica. Gvožđe. prečnik 17. kv. Korodiran. Vrhovima u obliku lovorovog lista. 680. kovanje. preseka. kovanje.90 m.2 cm. 14/f. nađenim u Egeti i Dijani (kat. J-11. br. C−561 (T. 1980. sličan je primerak iz Kranja. 688. kv. C−136 (T. dužina 22 cm. br. Kovačević. 127 . očuvana širina 5 cm. 682. sredina logora. mrka rastresita zemlja. kovanje. 530/00. B-7. 1980. Milinković 1997: 222. 1.5 cm. 130 Neobjavljeno. dužina 20.8 cm. očuvana širina 3. br. prečnik 2 cm. 1980. XXXVIII/679). bez inv. depo. 131 Neobjavljeno.2 cm. 2. 683. depo. Korodiran i fragmentovan. br. kovanje. 22/7. središnji pravougaoni deo sa vertikalno savijenim bočnim ivicama i kraci sa obe strane. kat.s. Knific 2001: 78. Objavljeno: Gabričević 1986: fig. Sip. 682. očuvana dužina 11. ispod osnove I. XXXVIII/678). očuvana dužina 19. Objavljeno: Milošević. sa lokaliteta Bregovina (Jeremić. Hajdučka vodenica. XLII/6−7). sa tulcem kružnog preseka. deltoidnog deltoidnog preseka. o. kovanje. KOPLJA Pošto su drške u međuvremenu istrulile. 1989. Fragmentovan. kv. Gvožđe. 686. XXXVIII/686). 5/4). Isto kao kat. 681. o. Dijana i Milutinovac (kat.s. kovanje. sl. C−167. kat.7 cm. Dijana. 41. 1965. Smeštaj: Karataš. C−67. Vrh koplja u obliku lovorovog lista. Smeštaj: Karataš. vek (Bitenc. 1981. 3. visina 7 cm. Gvožđe.130 Vrhovi koplja u obliku vrbinog lista konstatovani su u utvrđenjima Rtkovo − Glamija I. Korodiran. inv. Gvožđe. Аbb. a sličan im je primerak iz Caričinog grada. Vrh koplja u obliku vrbinog lista. Smeštaj: Karataš. 129 Neobjavljeno. 32 (T. prečnik 17 cm. C−316 (T. br. C−206. 129 678. 30/d) i iz Caričinog grada. 686. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin.5 cm. 684. 687. Isto kao kat. 51/1). kovanje. širina 3. Knific 2001: 78. 1980.131 Oba tipa se javljaju i na nalazištima koja se vezuju za varvarska plemena (Dimitrijević. br. Fragmentovan. prečnik 3 cm. Jeremić 1986: fig. 153. Isto kao kat. 3. 684−685). kvadrant A-1 i A-6. 1969. 55. Gvožđe. Rukohvat štita.Dva umba u obliku kupe (kat. šut I. zapadna kapija. depo. E-7. sonda 33/82. Smeštaj: Karataš. dužina 15. XXXVIII/682). opredeljen u 6. Gvožđe. С−170/84. br. osnova III. Gvožđe. dužina 26 cm. Milutinovac. Isto kao kat. 3. Rtkovo – Glamija I. br. sektor II. kovanje. depo. bez inv. inv. Umbo kupastog oblika. Smeštaj: Karataš. sonda 5. žuta rastresita zemlja. 684. 679. 2. dužina 10. depo. kao i primerku iz Kranja.4 cm. 251/2). 22/8. 679. depo. sa tulcem kružnog preseka.2 cm.

TRIBULUSI Predmeti u obliku četvorokrakog trna. 693. 571. šut. br. br. 690. dok je čitav donji deo oplate ukrašen neorganizovano urezanim cik-cak linijama. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. širina 8 cm. Dijana. kovanje. 693) 132 Neobjavljeno. Gvožđe. 128 . Jedan krak je oštećen. Tekija. Objavljeno: Cermanović-Kuzmanović. otvorom za vezivanje tetive. br. Jovanović. II/2a-b). 70. Fragmentovana. ukrašena urezanim mrežastim motivom. C−726. 1982. sonda V. 1969. 689−692). 692. širina 1. br. očuvana dužina 21. Dijana. Slična oplata. L/13.50 m. jasno je da su korišćene još za vreme Rimljana. širina 8 cm. 693. čime je uvećavana njihova brzina. XXXVIII/693. 2004: 241. Jovanović. kao i probojna moć (Ковачевић 1977: 116−117).132 689. Jedan krak je oštećen. korišćeni kao prepreka za konjicu. Kost. severozapadni ugao utvrđenja. Sl. a kod drugog je završetak povijen nagore. Za ovu vrstu predmeta postoje mnogobrojne analogije sa nekadašnje avarske teritorije. Oplata refleksnog luka sa izrezanim pravougaonim 694. Jovanović. C−205. 102. br 191−201. T. Isto kao kat. 34/191−199. potiče iz Herakleje Linkestis i Stoba. Drugi tip je takođe poznat iz Pontesa. inv. Oplata prvog tipa potiče iz Pontesa i Tekije. nije morala da se zateže do ramena već samo do grudi. relativna dubina 0. pri čemu je primerak iz Tekije opredeljen u kraj 4. LUK I STRELE Refleksni lukovi i trobridne strelice označili su revolucionarnu promenu u načinu ratovanja. Abb. 1986. br. 133 Neobjavljeno.5 cm. Spoljna ivica luka je iznad ovog otvora povijena nadole. Iako su refleksni luk i trobridne strelice dugo pripisivani isključivo Avarima. br. brojna arheološka istraživanja pokazuju da su ovu vrstu ubojitog oružja koristili razni narodi. 689. / OPLATA REFLEKSNOG LUKA / Na širem prostoru Đerdapa nađena su tri primerka oplate refleksnog luka. Tekija.5 cm. 340/6). br. 1969. Oplata refleksnog luka (kat. C−199 (T. kovanje. dužina 8 cm.5 cm. br. gde je protumačena kao hunska i datovana u sredinu 5. kat. Isto kao kat. kada su Avari stigli u Panoniju. Osim toga. inv. T. Gvožđe. XXXVIII/689). Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. Pošto se trobridne strelice u Galiji i na germanskim nekropolama javljaju pre 568. 1980. izvan bedema.6 cm. Prepreka za konjicu u vidu zvezde sa četiri kraka 691. Objavljeno: Cermanović-Kuzmanović. jama 357`. širina 7 cm.3 cm.133 a analogija sa teritorije Mađarske datovana je u ranoavarski period (Bona 2000: Т. Slični nalazi sreću se u Caričinom gradu. nađeni su u Dijani i Tekiji (kat. A. 16. inv. 689. 500. br. Kat. kv. 17. depo. Prvi tip se odlikuje završetkom povijenim nadole. dužina 7 cm. koji su ih najverovatnije preuzeli od istočnjačkih naroda (Freeden 1991: 595). kovanje. 70). br. kat. С−353/00. Gvožđe. Isto kao kat. sonda 1/64. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. sonda 8/80. Isto kao kat. očuvana dužina 14. sonda VII. veka (Mikulčić 2002: 263−268. Gvožđe. pa i Romeji. 689. 159/1. С−43/98. zbog koštanog ojačanja luka. širina 2. koja su razvrstana u dva tipa (kat. dužina 8 cm. godine. 1−5 (T. 693−695). dužina 7 cm. br. Slični primerci potiču iz Siska (Radman-Livaja 2004: 131. i početak 5. kovanje. Objavljeno: Petković 1995: kat. 2004: 241). sl. Kost. 1964. 629. 2004: 241. XXXVIII/3. trobridne strelice lakše su rotirale oko uzdužne ose. С−100/89. 3. T. 35/200−201) i iz ranovizantijskog horizonta Caričinog grada. Dijana. žutomrka zemlja ispod poda II. Abb. širina 6. 423. 2/64. veka (Cermanović-Kuzmanović. Pontes. br. Smeštaj: Karataš. kao i brzine njihovog ispaljivanja jer tetiva. koja se završavaju trougaonim proširenjem. Znatno delotvornije dejstvo omogućeno je povećanjem dometa strela sa 80 na 400 m.

veka (Bierbrauer 1987: 169. kojima su slični primerci iz Caričinog grada. T. ispod osnove IV. бр.2 cm. kovanje. 697). 698−708). nađene na lokalitetima Ušće Porečke reke i Pontes. br. mrka zemlja sa malterom. XXVIII/XXIII. Spoljna ivica luka je iznad ovog otvora povijena nagore. 2 na lokalitetu Jakovo−Kormadin. izdvojene su dve varijante prvog tipa strelica. kv. 71). Gvožđe. C−1900. Četvrti je tzv. širina 2. kovanje. kат. 1981. Trobridna strelica u obliku izduženog deltoida. dužina 6. sa lokaliteta Invilino Ibligo. 666−680). Bavant 1990: 230. С−13/98. Isto kao kat. Mogu biti pljosnate. a identičan nalaz potiče iz ranovizantijskih slojeva tvrđave Ras (Popović. širina 1. 86. za koju se paralele sreću u Italiji (Bierbrauer 1987: 171. C−1201. 695). Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke (T. depo. XL/244). dužina 6. 60/7). gde se vezuje za 6. Na osnovu izgleda vrha. kao i iz Caričinog grada (Кондић. br. datovana u kraj 6. dužina 9. različitog oblika i veličine (kat. 59/1). br. // STRELICE SA TRNOM // Prema obliku glave. Т. sonda 60/87. Isto kao kat. kovanje. 696. br. br. br. Smeštaj: Karataš. u istom tobolcu nalazili manji i veći primerci trobridnih strelica (Димитријевић 1960: 10−11). Drugu varijantu čine trobridne strelice sa jednostavno oblikovanim vrhom (kat. br. Gvožđe. dužina 5. Pontes. 709−711). С−46/82. trougaonog preseka i dugim trnom kružnog preseka.25−28). С−106/98. 23. jama 343`. Gvožđe. 99. sa vrhom u vidu lastinog repa. Kako su se u grobu br. i početak 7. 23/3) i iz Caričinog grada. U Dijani je nađena strelica sa oštrim uglovima (kat. cat. Smeštaj: Karataš. 697). 696. 713). 1977: 211. кат. 1987.5 cm. 712). kat. Takva strelica otkrivena je u Pontesu. kovanje. koji ima oštre uglove i duži donji deo. trobridne (kat. pri čemu su manji primerci stariji. 699. Trobridna strelica sa manjim trnom kružnog preseka. 696. Sl. 697. br. C−34 (T. analogna je strelica iz Italije. deltoidne i trougaone (kat. sl.135 Treći tip obuhvata strelice deltoidnog oblika (kat. 59/4). 681−683). kv. 22/3. i početak 7. Kost. Rtkovo – Glamija I. 696−708). br. 216/1). 129 . br. koje su bile i najefikasnije. fig. XXXIX/696). Objavljeno: Кораћ 1980: T. Prvoj pripadaju primerci sa trougaonim vrhom (kat. Gvožđe. 134 Neobjavljeno. sa vrhom 698. depo. dok su strelice većih dimenzija mlađe (Freeden 1991: 605−608). Objavljeno: Petković 1995: 102.5 cm. Поповић. M. kao i na viminacijumskim nekropolama iz perioda Seobe naroda (Ivanišević. 135 Neobjavljeno. 41/29). Objavljeno: Gabričević 1986: fig. Smeštaj: Karataš. severni bedem. depo. 698. T. sonda 50/84. br. Na lokalitetima duž desne obale Dunava nađeno je 13 strelica ovog tipa. br.2 cm. L/13. T. 1985. mrka osnova I. Oplata refleksnog luka (kat. mišljenja smo da ovakav stav nije dovoljno utemeljen. Kazanski. br. Primerku iz Pontesa (kat. C−275 (T. širina 1. 630. 71. B-4/C−4.6 cm. 1999: 113. Mastykova 2006: 41. Smeštaj: Karataš. depo. nº 244. / VRHOVI STRELICA / Vrhovi strelica se pre svega dele prema načinu nasađivanja pomoću trna ili tulca kružnog oblika. Fragmentovana. mediteranski tip (kat. XXXIX/698). 1989. br. kakve su poznate iz ranovizantijskih slojeva sa Gradine na Jelici (Milinković 2002: Abb. XXXVIII/4. br.5 cm. 712−714). 715). širina 1.134 Drugi tip su pljosnate trougaone strelice (kat. br. strelice sa trnom za nasađivanje mogu se razvrstati u nekoliko tipova. pl. gar 2. XXXVIII/695. Prvi tip su trobridne strelice.5 cm.695. Oplata refleksnog luka sa izrezanim pravougaonim otvorom za vezivanje tetive. veka. 316.5 cm. a sličan nalaz potiče sa lokaliteta Mokranjske stene (Сретеновић 1984: sl.8 cm. širina 1. 684−696) i u vidu lastinog repa (kat. XXVIII/2. očuvana dužina 13 cm. Neki autori smatraju da je moguće njihovo preciznije hronološko opredeljivanje. Dijana. za koje se analogije sreću na lokalitetu Golemanovo Kale u Bugarskoj (Uenze 1992: T. br. sl. zatim u obliku probojca sa tulcem (kat. Dijana.

42 (T. 1970. 704. 698. kovanje. Dijana. 712.7 cm. br. kovanje. sa lučno oblikovanim Gvožđe. 701. Gvožđe. 704. depo. Gvožđe. Na mestu prelaska glave u trn nalazi se ojačanje kvadratnog preseka. depo. Smeštaj: Karataš. sonda 2/79. kovanje. 713. 1979. Dijana. Objavljeno: Janković. dužina 5. sonda 23/81.9 cm. očuvana širina 1. Strelica mediteranskog tipa (kat. 705. 1981. XXXIX/709). žutomrka zemlja. širina 1. dužina 8. depo. Pontes. 1979. Isto kao kat. sa oštro obrađenim Gvožđe. 698. kovanje. Dijana. Vrh je polomljen. Isto kao kat. kovanje. očuvana širina 1. Dijana. 1979. 706. depo. inv. depo. sloj I. Gvožđe. Dijana. br. sonda 58/86. lučno oblikovanim ivicama i dužim trnom kvadratnog preseka. br. širina 1. C−391. tordiranim telom i dugim trnom za nasađivanje. C−40.5 cm. inv. 704. Gvožđe.6 cm. širina 0. Smeštaj: Karataš. 73). širina 1. Ušće Porečke reke. C−4 (T. Smeštaj: Karataš. Smeštaj: Karataš. XXXIX/711). 714. Gvožđe.5 cm. 713. kovanje. Isto kao kat. C−218 (T. 704) Gvožđe. Gvožđe. sl. 124 (T. C−392. U/10.3 cm. C−16. Smeštaj: Karataš. kovanje.1 cm. C−1496. br. 1981. dužina 6.8 cm. depo.700. Gvožđe. Smeštaj: Karataš. Gvožđe. Strelica deltoidnog oblika. 715) 130 . sloj I. uglovima i trnom za nasađivanje. 1986. XXXIX/704. C−2 (T. 709. Sl. br. širina 1. 698. 711. br. širina 1. kovanje. dužina 6. Smeštaj: Karataš. Isto kao kat. br. Strelica deltoidnog oblika. širina 1. dužina 7. depo. dužina 4. uglovima i dužim donjim delom koji prerasta u trn za nasađivanje. 1997. kovanje. Đ. sonda 58/86. Trobridna strelica sa manjim trnom kružnog preseka. 1995. dužina 8. sl. očuvana dužina 8 cm. depo. C−109. 1979. XXXIX/713). sonda 75/95. br.7 cm. Dijana. Gvožđe. depo. Smeštaj: Karataš. lučno Gvožđe. 703. Isto kao kat. kv. Sl. sonda 23/81. oblikovanim uglovima i trnom za nasađivanje kvadratnog preseka. dužina 8. Dijana.9 cm. kovanje. dužina 7. 72/a. kovanje. depo. dužina 3. 1988. kv. Strelica sa pljosnatom trougaonom glavom.2 cm. širina 1.2 cm. 707. K/4. Dijana. Akve. 73. Dijana. Smeštaj: Karataš.5 cm. 703. kv. dužina 6. sl. depo. kovanje. Fragmentovana. sonda 75/95. Gvožđe. Fragmentovana. sonda 1/79. depo. depo. Smeštaj: Karataš. očuvana dužina 6. ispod osnove I. sonda 74/95. C−57 (T. Pontes.7 cm. XXXIX/715. kovanje. dužina 3. M/13.5 cm.2 cm. depo. Gvožđe. Trobridna strelica sa trnom kružnog preseka. kovanje. Ima duži vrat i ojačanje kvadratnog preseka na mestu prelaska vrata u trn. Isto kao kat. Smeštaj: Karataš. 1986. Isto kao kat. Smeštaj: Karataš. Isto kao kat. 702. br. širina 1.8 cm. 709. sloj I. dužina 7.7 cm. L/13. XXXIX/703).6 cm. br. C−1392. kovanje. kovanje.4 cm. br.8 cm. 1981: 178. 715. širina 1. 704. 72).8 cm.2 cm. Isto kao kat. 1985. 710. XXXIX/712). C−389 (T. dužina 7 cm. depo. sloj V. 708. Strelica sa trougaonom pljosnatom glavom.8 cm.6 cm. Pontes. Ušće Porečke reke. br. Strelica sa blago razmaknutim kracima. Pontes. jama 289. br.4 cm. kv. Trobridna strelica (kat. Smeštaj: Karataš. XXXIX/708). osnova II. 1970. 72. Smeštaj: Karataš. Gvožđe. 1997. C−15 (T. Smeštaj: Karataš.

С−100/97. sonda 77/98. Gvožđe. Objavljeno: Кораћ 1980: T. 59/8). prečnik 0. C−12 (T. 718. Dijana. XXXIX/726). 724. Objavljeno: Кораћ 1980: T. kovanje. 718. kovanje. sektor termi. Isto kao kat. kovanje. 716. XXXIX/724). gde su datovane u period od 5. XXXIX/716). Dijana. šut 1/gar 1. br. 1982. Smeštaj: Karataš. do 7. 1989. depo. depo. Kupasta strelica sa tulcem kružnog preseka. zapadna kapija. 14 (T. a vrh je polomljen.136 odakle potiče i primerak sličan pljosnatoj strelici kat. Dijana. kovanje. veka (Bierbrauer 1987: 170. Isto kao kat. 718. sonda 32/82.137 Drugi tip obuhvata strelice u obliku probojca. br.5 cm. mrka zemlja sa šutom ispod osnove II. 726. širina 1. širina 2. nº 251.5 cm. 716. B-1. 719. kovanje. XLI/251). inv. Isto kao kat. depo. dužina 8 cm. Strelica deltoidnog oblika i oštrih uglova. kovanje. 23. Gvožđe. Mastykova 2006: 40.9-23) i iz Caričinog grada. 78/65. 136 Neobjavljeno. koji su prema obliku svrstani u dva tipa. C−1279.9 cm. br. Objavljeno: Кораћ 1980: T.8 cm. kovanje.// STRELICE SA TULCEM // Ovoj vrsti strelica pripada nešto manji broj primeraka. C−251. 722. С−93/88. 723. depo. kružnog preseka. 1980. kovanje. Strelica čije je telo u donjem delu kvadratnog Gvožđe. dužina 7. XXXIX/718). XXXIX/725). dužina 8. C−14 (T. sa tulcem za nasađivanje kružnog preseka. 1968. 1982. 721. br. Objavljeno: Кораћ 1980: T. C−478 (T. očuvana dužina 8 cm. Strelica u obliku piramide. sa dužim donjim delom koji prerasta u tulac za nasađivanje kružnog preseka. rebrom na obe strane. kovanje. Smeštaj: Karataš. br. Isto kao kat. Isto kao kat. kovanje. prečnik tulca 0. 131 . br. sa viminacijumskih nekropola iz perioda Seobe naroda (Ivanišević.2 cm. ojačana vertikalnim rebrom na obe strane. dužina 11. С−18/89. T. br. Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke (T. br. Kazanski. preseka. XXVIII/XXVI. širina 2. 1985. Prvom tipu pripadaju strelice deltoidnog oblika (kat.8 cm. 718. 726− 727). XXVIII/XIII. dužina 8. širina 1.3 cm. 137 Neobjavljeno. Gvožđe. br. br. sa trnom za nasađivanje Gvožđe. Strelica deltoidnog oblika. kovanje.7 cm. 718. sa špicastim vrhom kvadratnog (kat. Glava strelice je nešto uža. Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke.8 cm. 725) ili kružnog preseka (kat. Objavljeno: Кораћ 1980: T. Na donjem delu strelice nalazi se tulac nepravilnog kružnog preseka. br. pl. fig. Smeštaj: Karataš. 718. ojačana vertikalnim Gvožđe.2 cm. Gvožđe. cat. kv. 1998. Gvožđe. Smeštaj: Karataš. Rtkovo – Glamija I. Smeštaj: Karataš. dužina 9 cm. 725. sonda 51/85. dužina 7. Prelaz tela u trn je ojačan.5 cm. prečnik 0. V otkopni sloj. širina 1. A-7. osnova III. inv.8 cm. Dijana. a potom postaje okruglo i špicasto se završava. depo. kovanje. XXVIII/CXIX.1 cm. depo. 724. dužina 9 cm. 727.5 cm. sa tulcem za nasađivanje kružnog preseka. dužina 7. 138 Neobjavljeno. Isto kao kat.2 cm. Rtkovo – Glamija I. Iz Caričinog grada potiču paralele za prvu varijantu. Gvožđe. 720.8 cm. XXVIII/XVI. Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke. prečnik tulca 1. Gvožđe. prečnik tulca 1 cm. Gvožđe. širina 2. širina 2. sonda 68/89. kv. severni bedem. Analogije su poznate sa lokaliteta Invilino Ibligo. dužina 14. XXXIX/727). južna kapija. br. a javlja se u dve varijante.2 cm. Gvožđe.8 cm. 716−724). Ušće Porečke reke. Smeštaj: Karataš. Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke. C−550. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. dužina 8.138 kao i primerci slični strelicama druge varijante (Bavant 1990: 231. Ušće Slatinske reke (T. Strelica deltoidnog oblika. Vrh je polomljen.8 cm. 717. XXVIII/XXIII. šut I.

i to sa većeg broja lokaliteta. korišćena je i za ulepšavanje konja. br. Gvožđe. koja je donekla slična predmetu iz Sadoveca. 753−754).s. 729). С−110/87. br.7 cm. br. od kojih je jedan pločastog rade i uvek od gvožđa: jedan đem (kat. br. izrađene od gvožđa. To su alke različitog preseka. 746−750. br. 743). С−67/97. kovanje. depo. Iz naseobinskog sloja utvrđenja Rtkovo − Glamija I potiče trodelna kuka (kat. 754). a iz Sipa fragmentovana šipka valjkastog oblika. načinjene od bronze (kat. 745). protumačenom kao deo pojasne garniture (Uenze 1992: T. Žvale od dva dela. Tu je i četvorokraki predmet nepoznate namene.141 730. 752). sa lučno povijenim krajevima koji se završavaju dugmetastim proširenjem. Ušće Porečke reke. 730). U ovu grupu predmeta spadaju i raznovrsne ploče. Dobro uvežbani i opremljeni konjanici mogli su uspešno da se suprotstave uglavnom brojnijim.139 kao i sa Gradine na Jelici140 potiču dvodelne žvale slične primerku iz Rtkova (kat. širina 14. 140 Neobjavljeno. br. XLIII/288). dužina 14. 132 . pri čemu je jedan u obliku šipke se na jednom kraju završava loptastim proširenjem. prečnik 2. br. 139 Neobjavljeno. osnova IV. Gvožđe. Smeštaj: Karataš. koji je u sredini proširen u vidu pravougaone petlje. kao i bronzani okov (kat. 11/9). Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. C−578 (T. br. Za što veću efikasnost i udarnu moć konjice prilikom napada bila je važna veština upravljanja konjem. 731) ili gvožđa (kat. dužina 10 cm. od koga se pruža pravougaoni dodatak lučno oblikovanih ivica. pl. Konjska oprema (kat. br. sa kružnim petljastim. br. Zanimljiva je šipka sa polukružno savijenim gornjim delom. Na Ušću Porečke reke nađena je mala pravougaona bronzana aplikacija sa kružnim i srpastim ornamentima izvedenim u tehnici prolamanja (kat. ali i za isticanje društvenog položaja vlasnika. i gvozdeni okovi u vidu obruča (kat. br. ukrašena sa četiri paralelna horizontalna rebra (kat. 756). dok se na sredini nalazi pravougaoni dodatak sa lučno oblikovanim uglovima. zapadni bedem. inv. koja pravougaonog oblika. Tokom arheoloških istraživanja Đerdapa nađen je mali broj ovih predmeta. 74). kovanje. br. XXXVIII/729). sonda 5. 732−740). Đem od dva dela. paralele su poznate iz ranovizantijskog sloja Caričinog grada. u obliku kružne stope na koju je vertikalno postavljena reljefno obrađena noga (kat.5 cm. br. Smeštaj: Karataš. relativna dubina 2 m. C−6. 1982. 755) pokazuje da je u utvrđenju postojao vodovodni sistem. Sa istog lokaliteta. i to jednostavne iz728. 49 (T. XXXVIII/728). 141 Neobjavljeno. Ovakvi delovi konjske opreme korišćeni su na čitavoj teritoriji Carstva. Za očuvani deo žvala iz Dijane (kat. 74. 730) RAZNO Iz ranovizantijskih utvrđenja u Đerdapu poznati su i predmeti čiji oblik ne dozvoljava da se sigurno svrstaju u neku grupu. Ovoj grupi pripada i bronzano postolje iz Dijane. 729−730). 741− 742). ali taktički slabije organizovanim odredima varvara. u vidu povijene šipke kružnog preseka. 1. U Dijani je nađen i deo bronzanog lanca sa četiri alke (kat.KONJSKA OPREMA U strategiji romejskih vojskovođa konjica je imala značajnu ulogu. Đemu iz Ušća Porečke reke (kat. cat. C−461 (T. bakra i bronze (kat. 729. br. o. 744). 728) i dva primerka žvala (kat. Iako je imala prvenstveno funkcionalni karakter. Rtkovo – Glamija I. 1982. Gvožđe. koja se petljasto završava. sa dve perforacije. depo. Dijana. Jedan kraj je polomljen. Olovna vodovodna cev iz Mihajlovca (kat. br. kv. Kroz horizontalno postavljenu petlju provučena je šipka kvadratnog preseka. dužina 9 cm. aplikacije i oplate različitog oblika. sonda 33/82.2 cm. 751). С−289/00. Drugi deo čini kružna alka provučena kroz petljasti završetak. br. vertikalno postavljenim završetkom na jednom kraju i kružnim horizontalnim završetkom na drugom kraju. pa je bila neophodna odgovarajuća konjska oprema. br. 728) sličan je nalaz iz Caričinog grada (Bavant 1990: 241. otkriven u Dijani (kat. Sl. br. XXXVIII/730. kružnog preseka. nº 288. sl. br. kovanje. Deo žvala načinjen od šipke kružnog preseka.

kv. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. br. prečnik 3. 1980. svetlomrka zemlja. bakarnog lima. 1986. prečnik 3. Okov u vidu obruča. sonda III. XL/738). 133 . 747. 734. Okrugla. Gvožđe. crvenkastomrka zemlja. 720. Gvožđe. 749.3 cm. čije su ivice savijene. 741. I. dužina 12. očuvana visina 4. 1980. strana polukružna.3 cm. 1981. XLI/749). prečnik 2. Isto kao kat. kv. 736. o. 8 (T. S/VI. depo. C−121 (T. mrka zemlja sa raspadnutom opekom i kamenom. depo. o. Smeštaj: Karataš. B-7. B-7. Gvožđe. kovanje. 742. XL/737).s. kovanje. br. Gvožđe. depo. kv. 1989.731. Hajdučka vodenica. depo. Smeštaj: Karataš. Gvožđe. o. XL/744). Ploča gotovo pravougaonog oblika. o.7 cm. o. livenje. prečnik 6 cm. Dijana.s. visina 2. kv. XLI/750). Smeštaj: Karataš. delimično presavijena aplikacija od Gvožđe. prečnik 6. 23. Isto kao kat. Mihajlovac–Blato. čišćenje središnjeg dela terena. 1981. depo. br. depo. Bronza. 739. trake pravougaonog preseka. prečnik 6 cm. kv. 97 (T. 740. 1987. XL/740). Smeštaj: Karataš. očuvana dužina 6 cm. 1. Objavljeno: Gabričević 1986: fig. širina 1. inv. depo. 731. šut I. Dijana. 44. depo. Smeštaj: Karataš. E-2.5 cm. XL/741). Mihajlovac−Blato. kovanje. depo. 743. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. XL/745). čiji je donji kraj u vidu ovalne petlje. Gvožđe. depo. 1968. sonda 69/89. 1981. martirijum – spoljna površina južnog zida. Smeštaj: Karataš. kovanje. Dijana. br. Gvožđe. C−16 (T. 750. prečnik 4 cm. C−82 (T. prečnik 6. br. I/ III-IV. kv. 1967. pri čemu je donja petlja otvorenog tipa. 1985. C−1444 (T. prečnik 7 cm. 731. Isto kao kat. livenje. 731. kovanje. livenje. Mihajlovac–Blato. kv. Smeštaj: Karataš. kv. u sredini kružno perforirana aplikacija. livenje. Smeštaj: Karataš. br. koja je na donjoj strani kružno perforirana. Pločice su povezane sa dve valjkaste nitne. Trodelna kuka čiji je donji deo napravljen od Gvožđe. prečnik 6. 735. očuvana dužina 7 cm. Smeštaj: Karataš. crvenkastomrka zemlja ispod osnove II. sonda 69/89. 43 (T. Bronza. kovanje. inv. kovanje. 732. Dijana. kula A.s. 1964. inv. Deo lanca sa četiri karike u obliku broja osam. Rtkovo – Glamija I. Smeštaj: Karataš. 1986. prečnik 4 cm. XLI/748). Rtkovo – Glamija I. XL/731). depo. EF. mrka zemlja sa raspadnutom opekom i kamenom. C−205 (T. 748. kovanje. o. od zida 2 do profila a2-a3. 1980. Ušće Porečke reke. 746. 738. depo. Isto kao kat. 6 (T.s. Gvožđe. 733. 3. na koju pod pravim uglom naleže valjkasta. Kružna. sonda 64/88.s. XL/746). C−1865a (T. sonda 53/85. Dijana. čija je jedna Gvožđe. Dijana. Mihajlovac–Blato. 2. sonda 19/80. 1988. Smeštaj: Karataš. prečnik 4. 1978. 731. prečnik 4. kv. prečnik 5 cm. depo. Dvodelna oplata od pločica trapezoidnog oblika. 1980. Mihajlovac–Blato. I.7 cm. o. Kroz trapezoidnu petlju. Duž spoljne ivice pravilno je raspoređeno devet kružnih perforacija za prićvršćivanje. Smeštaj: Karataš. čiji se gornji kraj završava u vidu kupastog proširenja. Dijana. Bronza. Kružna alka kružnog preseka. C−1325. C−332 (T. XL/742). Smeštaj: Karataš. dužina 15. C/VI. br. 3. kv. Kružna alka pravougaonog preseka. XL/743). Bronza. spoljna strana zida 1. prečnik 3. 737. livenje. kovanje. kovanje. Dijana. br. inv. o. Gvožđe. Rtkovo – Glamija I. C−206. I/ 3-4.s. II. sektor termi. depo. 1989. širina 10 cm. Kružna alka polukružnog preseka. Kroz gornju petlju provučen je drugi deo trake. Isto kao kat. čiji je donji deo kružno proširen. sonda 3/78.4 cm. 744. kovanje. br. Bronza. C−1454 (T.s. XLI/747).5 cm. kružno perforirana. 731. Dijana. Smeštaj: Karataš. II. Smeštaj: Karataš. kovanje. livenje.1 cm. depo. 2. 1981. Smeštaj: Karataš. kv. provučena je kuka načinjena od šipke kružnog preseka. Smeštaj: Karataš. Smeštaj: Karataš. Bronza. koja je na krajevima izvedena u vidu kružnih petlji. C−103 (T. 1980.1 cm. XL/739). 745. A-7. depo. Kružna alka ovalnog preseka. Rtkovo – Glamija I. br. C−2257 (T. Postolje u vidu kružno oblikovane stope. Bakar. Gvožđe. C−17 (T. depo. Kružna alka ovalnog preseka. Isto kao kat.8 cm. livenje.3 cm. kovanje. Okrugla pločasta aplikacija. depo. ispod osnove I. reljefno obrađena noga.5 cm.5 cm. sečenje profila sa unutrašnje strane zapadnog bedema. a gornji u obliku trapeza.8 cm. prečnik 2 cm. visina 1.5 cm.s.

kovanje. tj. kv. širina 1. prema opšte prihvaćenom mišljenju. Bronza.3 cm. XLI/753). E8/9. sl. zaobljenim uglovima. godine sproveo novu monetarnu reformu. livenje. 1/24 deo libre. godine. godine folis imao istu vrednost kao i u periodu od 538. koje je zaustavljeno 498. dužina 16. Smeštaj: Karataš. Tokom Tiberijeve vladavine (578−582). Bilo je i manjih novčanih jedinica. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. Duži kraj je oštećen. Od 134 538. sonda 78/01. NOVAC Tokom više decenija Istočno carstvo je bilo uzdrmano slabljenjem novčanog sistema. Smeštaj: Karataš. očuvana dužina 8. 1/15 deo libre. Bronza. XLI/752.5 cm. sloj III. 75).50 g. do 542. Na novcu se javlja vojnička predstava cara. 1/18 deo libre. 22/9. 1/24 deo libre. čiju je osnovu činila numija. 1981.7 cm. čija gornja strana ima Olovo. 756. Na donjoj strani je upravno postavljen manji pravougaoni dodatak zaobljenih uglova.s. II (T. br. depo. Predmet nepoznate namena (kat.44 g. Bronza.36 g.7 cm. T. livenje.44 g. Dijana. imala je oznaku M (40 numija). Kao osnova je zadržana rimska libra. dužina 5. U poslednjoj fazi Justinijanove vladavine ova privremena inflacija je zaustavljena. Mihajlovac–Blato. sonda 60/87. Predmet nepoznate namene (kat. U skladu sa reformom.45 g. čija je teoretska težina. novčani sistem se blago oporavio 579. 75.88 g. Ε (5 numija).5 cm. XLI/751). kv.5 cm. koji je 538.3 cm. inv. kružno perforiran. ispod osnove V. 1970. pa je i bronzani novac sa monogramom imao novu težinu.92 g. 76). Smeštaj: Karataš. kada je Anastazije I (491−518) sproveo monetarnu reformu. Za vreme vladavine Justina II (565−578) ponovo je došlo do devalvacije. tj. 76. Donji deo je polomljen. očuvana dužina 3. iznosila 327. C−1919 (T. Ponovo je. 1/21 deo libre. folis.45 m. kvadrant A-1 i A-6 (T. 756). F III. Na donjoj strani krakova povijenih nagore nalazi se po jedan mali špicasti dodatak. Najveća od njih. Okov pravougaonog oblika. tj. kovnice su izdavale zlatni. širina 10 cm. br. Dva kvadratni petljasti dodatak. dok je očuvana kraća strana talasasto obrađena. Predmet nepoznate namene. šipke. Sip. depo. godine. depo. očuvana dužina 2 cm. C−26 (T. br. godine uspostavljen je teoretski odnos po kome je jedan folis težio 26. Hahn 1973: 23−24). Bronza. Ušće Porečke reke. sa naspramna kraka savijena su nagore i petljasto su oblikovana. 752) kraćom stranom. tj. postojao je čitav niz nominala. dužina 25 cm. do 565. tj. depo. sa oštećenom jednom Sl. Dijana.4 cm. sl. Predmet nepoznate namene u obliku valjkaste 755. kao i mnogih drugih (Morrisson 1970: 15−16. tako da je od 548. većih i manjih nominala (Hahn 1973: 20−22). Osim promene težine novca. Objavljeno: Grbić 1994: kat. 754. Smeštaj: Karataš. relativna dubina 0. 753. 174. Površina okova ukrašena je nizom polumesečastih i kružnih motiva izvedenih tehnikom prolamanja. uvedeno je i obeležavanje godine vladavine. međutim.751. 2001. XLI/755). širina 11. livenje. a folis iz ove serije teoretski je težio 17. kada je folis težio 21. sa oznakama I (10 numija). 752. 1986. Kod bakarnog novca. C−1407 (T. Okov od bronzanog lima pravougaonog oblika. Dijana. Ovaj odnos zadržao se i za vreme kasni- . 1987. i 548. 12 (T. 164. tj. Smeštaj: Karataš. čiji je gornji deo blago polukružno povijen i ukrašen sa četiri paralelna horizontalna rebra i jednom vertikalno urezanom linijom. a polufolis oznaku K (20 numija). a u seriji sa krstom 13. ali je ta vrednost smanjena između 542.1 cm. Vodovodna cev presavijena na pola. visina 6. dok su druga dva povijena nadole. br. kada je jedan folis teoretski težio 13. godine. sonda 55/86. Okov cilindričnog oblika. svetlomrka rastresita zemlja sa šutom. prečnik 0. srebrni i bronzani novac u vidu brojnih. XLI/754). prečnik 0. usledila inflacija. Lako i teško kovanje istovremeno se zadržalo do Justinijana I. Gvožđe. sa četiri kraka. 1965. depo. 1/12 deo libre. XLI/756. širina 2. godine. Sl. tako da je jedan folis teoretski težio 15. presavijen na dva nejednaka dela spojena nitnom. o.8 cm. do 542.

Morrisson. godine (tabela 1). 91. dobila je veći značaj između 518.50 9 1 19 9 4 6 1 40 6. a zatim od 512.17%). sa 132 komada (22.67 2 2 1 1 5 1 31 70 18 ukupno % 5 0. V. kovale su bronzani novac sa drugačijim oznakama vrednosti (Hahn 1973: 65−68).07 121 7 25 6 151 92 2 6 24 65 16 496 82. odnosno 532−537. Popović. Najbrojnija su kovanja Justina I.04%). Ivanišević 2006: 77−78. godine. Justina I i Justinijana I. za koje se vezuje 551 primerak.1 4. Popović. Aleksandrija i Solun. tj.50%) i 20 polufolisa (3.7 3.99% ukupnog broja u ostavi. o čemu svedoče brojne ostave iz ovog perioda (Morrisson. kojih ima 27 (4. 1979: 607). Osim standardnih oznaka.50%). jer ukazuju na nedovoljnu administrativnu kontrolu novca (Popović. dok su pojedinačni primerci prikazani u katalogu numizmatičkih nalaza. a sledi 27 imitacija folisa (4. kojoj pripada devet komada (1.80 2 0.33%). 1/24 deo libre (Morrisson 1970: 61. Lemerle 1954: 285. Hajdučke vodenice. do 517. godine. do 522. a slede emisije Anastazija I. Ivanišević 2006: 315−316).1 1 5.33 9 1. V.17 11. Ušća Slatinske reke i Tekije više puta su publikovane. neke kovnice. npr. U utvrđenjima na području Đerdapa nađen je veliki broj primeraka novca pohranjenih u četiri ostave. Ivanišević 2006: 58−60. kao i niz pojedinačnih komada. S druge strane. pa ovde nisu kataloški obrađene. Posebno su zanimljive imitacije vladarskih kovanja Anastazija I i Justina I.44 g. godine (Procopius – Bellum Gothicum III 29: ВИИНЈ I 2007: 38. što daje terminus post quem za pohranjivanje ostave. Ostave iz Akva. U Justinijanovo vreme najčešće su emisije iz 522−527. kovnica u Solunu. Najviše novca pripisano je kovnicama na Propontidi (Konstantinopolj.9 1.50 599 100 Tabela 1. Hahn 1973: 24-27). sa 599 komada Anastazija I. 10a−b). Tokom vladavine Mavrikija (582−602). i 522. sa 157 primeraka (26. kojima pripada 310 komada (51.50%). Foke (602−610) i Iraklija (610−641) jedan folis je teoretski i dalje težio 13. Popović. Justina I i Justinijana I.30 27 4. Najveći deo ostave čine 552 folisa (92.9 1 20 3.jih vladara. Najveći intenzitet kovanja zabeležen je od 518.75%). carte 2). Velika zastupljenost ovih kovnica na prostoru Balkana karakteristična je za vreme Anastazija I.22 17. Popović. fig. 1984: 57−82. tj. godine.17 30. Najmlađi novac (18 komada) kovan je 537/538. i Justinijana I. koja je najverovatnije zakopana usled opasnosti od kutrigurskog pohoda 539−540. Ostava iz Akva: zastupljenost novca po godinama kovanja i kovnicama 135 .21%). o čemu svedoče najnovija istraživanja o protoku novca u podunavskom delu Ilirika (Morrisson. kada su iskovani ovi primerci.4 1.17 4. 9. Nikomedija i Kizik). datovanje 512−517 512−518 517/518 518−527 518−522 522−527 527 527−537 527−532 532−537 537−538 CON (M) CON (K) THE (M) NIC (M) CYZ (M) ANT (M) imitacije ukupno (M) 3 125 7 25 19 25 181 104 7 6 % 20. OSTAVA IZ AKVA Najstarija ostava novca na potesu između ušća Porečke reke i ušća Timoka potiče iz Akva.

33%) i Zenona I (3. treba napomenuti da je čak 11 komada iz Soluna iskovano između 537. Popović. Ivanišević 2006: 71. 186) (Kondić.33 3. br.67%). br.67%) i četiri iz epohe Justina I (13. 271−272). Manji broj primeraka novca potiče iz perioda pre Justinijanove vladavine: po jedan komad Lava I (3.33%). Najveći deo ostave. Ostava iz Hajdučke vodenice: zastupljenost novca po godinama kovanja i kovnicama 136 .33 1 1 1 1 2 1 1 1 1 4 3 1 13 43.33%). Ivanišević 2006: 312. dva komada Anastazija I (6. 2.33 10 3. Vreme pohranjivanja ostave najverovatnije treba vezati za kutrigurske pohode tokom pete decenije 6. Što se tiče nominala. i 542. Najbrojnija je grupa iz 537−542.34%). Morrisson. godine. Zlatni novac iz ostave gotovo je podjednako kovan u Solunu (15 komada ili 50%) i Konstantinopolju (14 komada ili 46. Vaga i novčarski tegovi pokazuju da je ostavu najverovatnije zakopao menjač zbog opasnosti od varvara. kada je protok novca očigledno bio najveći (tabela 2). novčarsku vagu (kat.33 6. 263.33 3.67 36.33 15 50. keramičku posudu.00 1 3. tj. dok jedan primerak potiče iz Rima (3. Popović. Ipak. pripada kovanju Justinijana I (70%). 259) i tegove (kat.70 m od severoistočnog bedema.34 1 3. veka (Morrisson. br. kao i koštani zatvarač za torbicu (kat. a sadržala je 30 primeraka zlatnog novca.68%).33%). V. godine (11 komada. 313). u ostavi se nalazilo 29 solida (96.33%).OSTAVA IZ HAJDUČKE VODENICE Ostava iz Hajdučke vodenice nađena je severoistočno od južnog ramena apside bazilike.33 3. 1984: 179.68 13.34 10 3.33 3. a jedan primerak kovanju germanskih vladara u ime Justinijana I (3. 36.33 1 11 1 3 1 1 2 11 4 3 1 30 ukupno % 100 Tabela 2. 21 komad. datovanje 457−474 474−491 492−507 492−518 518−522 522−527 527−536 527−537 537−542 538−542 542−552 527−565 CON solid CON tremis THE solid ROM solid ukupno 1 1 1 % 3.67%) i samo jedan tremis (3. 77−78).

9. 18. mada takav odnos nije tipičan za dunavski deo Ilirika. A.54 4.27 1 4. V.65 4.54 4. 10c).54 18. Popović.54 13.65 4. 1979: 617. Morrisson. godine. 328. Ivanišević 2006: 327−328).65 4.55%). carte 4).19 4.54 4. godine. Jovanović.54 4. 95.54 13.45 2 9. U kovnicama na Propontidi iskovano je 12 komada (54. Najveći deo ostave (4 komada.99%) potiče iz 574/575.OSTAVA IZ UŠĆA SLATINSKE REKE U utvrđenju na ušću Slatinske reke nađena je ostava bronzanog novca sa 22 primerka (Jovanović. Ivanišević 2006: 79−80. koja je sadržala kovanja Justinijana I i Justina II. može se pretpostaviti da je ostava pohranjena pred avarskim napadima 584/585.54 2 9. gde su i dalje dominirala kovanja sa Propontide (Morrisson. 1984a. Ivanišević 2006: 58−62. datovanje 539/540 541/542 543/544 544/545 556/557 563/564 567/568 568/569 569/570 570/571 571/572 574/575 575/576 CON (M) CON (K) THE (K) NIC (M) NIC (K) CYZ (M) ukupno 1 1 3 1 1 1 3 1 % 4.45%) (tabela 3). A. godine (Popović.10 1 4. Ostavu čine folisi (21 komad. Najnovija istraživanja na Balkanu i u Maloj Aziji pokazuju da je novac tokom vladavine Justina II bio gotovo jednako kovan na Propontidi i u Solunu. Pošto najmlađi primerak potiče iz 575/576.45%) i samo jedan polufolis (4. Popović. Ostava iz Ušća Slatinske reke: zastupljenost novca po godinama kovanja i kovnicama 137 .54 13. Morrisson. Popović.55%). fig. 1984a.54     3 1     1   1               1 2 1       1             1         1 1 1 4 1 1 1 3 1 4 1 ukupno % 6 27. a u solunskim kovnicama 10 (45.54 10 45.10 22 100 Tabela 3.

OSTAVA IZ TEKIJE
Prilikom istraživanja tekijskog utvrđenja nađena je ostava sa 24 komada bronzanog novca kovanog u širem vremenskom rasponu. Jedan primerak pripada Justinu I, dva Justinu I ili Justinijanu I, jedan Justinijanu I, osam komada Justinu II, jedan Tiberiju II i jedan Justinu II. Za četiri primerka se ne može sigurno utvrditi vreme kovanja: jedan možda pripada Tiberiju II (578−582) ili Mavrikiju (582−602), drugi Justinijanu I, Tiberiju II ili Mavrikiju, treći Justinu II ili Mavrikiju, dok se za četvrti ne može ni približno odrediti vladar kome pripada (Поповић, В. 1984: 72−75; Morrisson, Popović, Ivanišević 2006: 328−329). Najveći broj (3 primerka, tj. 12,50%) potiče iz 574/575. godine. Najveći deo ostave, odnosno 14 primeraka (58,32%), nastao je u solunskim kovnicama. Ostavu uglavnom čine polufolisi (21 komad, 87,50%), a folisi su zastupljeni sa tri primerka (12,50%) (tabela 4). Kako je najmlađi primerak kovan 578/579. godine, može se pretpostaviti da je ostava pohranjena usled opasnosti od Avara 582. godine, kada je pao i Sirmijum (Popović, Ivanišević 2006: 329).

datovanje
518−527 518−538 522−537 563/564 565−578 568/569 569/570 569−574 570/571 571/572 574/575 577/578 578/579 568-582 posle 562/563 567/568−584/585

CON (M)

CON (K)

THE (K)

NIC (M)

NIC (K)

? (K)

? (M)

ukupno
1

%
4,17 4,17 4,17 4,17 4,17 8,33 8,33 4,17 4,17 4,17 12,50 4,17 4,17 8,33 16,68 4,17

1 1 1 1 1 2 2 1 1 1 3 1 1 2 1 1 1 4,17 1 4,17 14 58,32 1 4,17 2 8,33 4 16,67 1 4,17 3

1 1 1 1 2 2 1 1 1 3 1 1 2 4 1 24

ukupno %

100

Tabela 4. Ostava iz Tekije: zastupljenost novca po godinama kovanja i kovnicama

138

POJEDINAČNI NALAZI NOVCA
Pojedinačni nalazi (52 komada, od toga 37 iz Dijane)142 omogućavaju samo opšti uvid u pojavu i opticaj novca u đerdapskim utvrđenjima tokom ranovizantijskog perioda. Najstariji je primerak Anastazija I, a sledi novac koji se može vezati za Justina I i Justinijana I, zatim iz vremena Justina II, dok su najmlađa dva primerka iz 587/588. godine, koja se pripisuju Mavrikiju (582−602). Hronološko opredeljenje tri komada nije bilo moguće (tabela 5). Najveća cirkulacija novca bila je za vreme Justina I, pri čemu iz 518−527. godine potiče 14 komada (26,93%). Do sledećeg skoka u cirkulaciji dolazi u periodu 527−538. godine, iz koga potiče šest nalaza (11,54%), dok je poslednji uspon zabeležen 574/575. godine, kada su kovana tri primerka (5,78%). Pojedinačno nađen novac najviše je kovan u oblasti Propontide (Konstantinopolj, Nikomedija i Kizik) (39 komada, 79,59%), a slede Solun (8 komada, 16,33%) i Antiohija (2 komada, 4,08%). Zanimljivo je da je solunska kovnica dobila veći značaj tokom vladavine Justina II, kome pripada šest primeraka. Ovakva procentualna zastupljenost novca po kovnicama karakteristična je za čitav podunavski deo Ilirika (Morrisson, Popović, Ivanišević 2006: 58−60, fig. 9, 10a−b). Od nominala su najbrojniji folisi (32 komada, 61,54%), a slede polufolisi (19 komada, 36,54%), dok jedan primerak ima vrednost od 16 numija (1,92%).
757. Anastazije I (491−518); Konstantinopolj; folis. 762. Justin I (518−527); Konstantinopolj; folis.

Av. DANASTA- () Bista imperatora nadesno. Rv. M; iznad +; levo *; desno *; ispod A; u odsečku CON. Datovanje: 498−518; težina 15,75 g, prečnik 33,5 mm. Dijana. Ref. MIB, 23.143 Objavljeno: Radić 2006: cat. no. 1.
758. Anastazije I (491−518); Konstantinopolj; folis.

Av. DNIVSTI-( )S( )AVC Bista imperatora nadesno. Rv. M; iznad +; levo *; desno *; ispod A; u odsečku CO(). Datovanje: 518−527; težina 16,64 g, prečnik 31 mm. Dijana. Ref. MIB 11. Objavljeno: Radić 2006: cat. no. 5.
763. Justin I (518−527); Konstantinopolj; folis.

Av. () NASTA-SIVSPPAVC Bista imperatora nadesno. Rv. M; iznad +; levo *; desno *; ispod Г; u odsečku CON. Datovanje: 498−518; težina 15,55 g, prečnik 33 mm. Dijana. Ref. MIB 27. Objavljeno: Radić 2006: cat. no. 2.
759. Anastazije I (491−518); Konstantinopolj; polufolis.

Av. DNIVSTI-( )PPAVC Bista imperatora nadesno. Rv. M; iznad +; levo *; desno *; ispod (?); u odsečku CON. Datovanje: 518−527; težina 18,43 g, prečnik 31 mm. Dijana. Ref. MIB 11. Objavljeno: Radić 2006: cat. no. 6.
764. Justin I (518−527); Konstantinopolj; folis.

Av. DANAST( )-SIVSPP() Bista imperatora nadesno. Rv. K; gore +; u odsečku C(). Datovanje: 498−518; težina 6,21 g, prečnik 28 mm. Dijana. Ref. MIB 33. Objavljeno: Radić 2006: cat. no. 3.
760. Anastazije I (491−518); Konstantinopolj; folis.

Av. DNIVSTI-NVS () Bista imperatora nadesno. Rv. M; iznad +; levo *; desno *; ispod A; u odsečku CO(). Datovanje: 518−527; težina 16,21 g, prečnik 30 mm. Dijana. Ref. MIB 11. Objavljeno: Radić 2006: cat. no. 7.
765. Justin I (518−527); Konstantinopolj; folis.

Av. DNANASTA-SIVSPFAVG Glava imperatora nadesno, sa dijademom. Rv. M, gore +, levo *, desno *, u odsečku CON. Datovanje: 512−517. Tekija, unutrašnjost utvrđenja, kod zapadne kapije. Ref. MIB 512. Objavljeno. Cermanović-Kuzmanović, Jovanović 2004: 74, Nr. 101.
761. Justin I (518−527); Konstantinopolj; folis.

Av. DNIVSTI-NVSPPAVC Bista imperatora nadesno. Rv. M; iznad +; levo *; desno +; ispod A; u odcečku CON. Datovanje: 518−527; težina 14,10 g, prečnik 30 mm. Dijana. Ref. MIB 12. Objavljeno: Radić 2006: cat. no. 8.
766. Justin I (518−527); Konstantinopolj; folis.

Av. DNIVSTI-NVSPPAVC Bista imperatora nadesno. Rv. M; iznad +; levo *; desno *; ispod A; u odsečku CON. Datovanje: 518−527; težina 15,29 g, prečnik 31 mm. Dijana. Ref. MIB 11. Objavljeno: Radić 2006: cat. no. 4.

Av. DNIVSTI-NVSPPAVC Bista imeratora nadesno. Rv. M; iznad +; levo *; desno +; ispod E; u odsečku CON. Datovanje: 518−527; težina 15,95 g, prečnik 31 mm. Dijana. Ref. MIB 12. Objavljeno: Radić 2006: cat. no. 9.

142 Rad o pojedinačnim nalazima ranovizantijskog novca iz Dijane prezentovala je V. Radić na 21. Međunarodnom kongresu vizantologa, održanom u Londonu 2006. godine. Integralna verzija rada je u štampi, dok je trenuto dostupan samo apstrakt. Uporediti: Radić 2006. 143 Svi pojedinačni nalazi novca opredeljeni su prema katalogu Moneta Imperii Byzantini: Uporediti: Hahn 1973; Hahn 1975.

139

140

datovanje
(M) (K)

CON (M)

CON (K)

THE (M)

THE (K)

THE (IS)

NIC (M)

NIC (K)

KYZ (M)

KYZ (K)

ANT (M)

ANT (K)

ukupno
3 1 1,92 26,93 7,70 1,92 1 6 1,92 11,54 1 1 1 1,92 1,92 1,92 4 1 1 7,70 1,92 1,92 5,78

%

498-518 1 2 1 1 4 1 1 14

2

1

512-517

1

518-527

8

3

518-538

2

527-562

527-565 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1

1

527-538

4

2

529-533

543/544

1

545/546

556/557

2

558/559

562/563

565-578

1 1 1 1 1 1

1,92 1,92 1,92 1,92 1,92 1,92 3 2 2 5,78 3,84 3,84

565/566

566/567

567/568

569/570 2

1

570/571

1

574/575

1

587/588

1

1

???

2

ukupno
1 11,54 1,92 6 1

25

9

2 3,84

1 1,92

1 1,92

1 1,92

1 1,92

1 1,92

2 3,84

1 1,92

52

%

48,10

17,32

1,92

Tabela 5. Pojedinačni nalazi novca: zastupljenost po godinama kovanja i kovnicama

767. Justin I (518−527); Konstantinopolj (?); folis.

774. Justin I (518−527) ili Justinijan I (527−565); folis.

Av.() -NVSPPAVC Bista imperatora nadesno. Rv. M; iznad +; levo *; desno +; ispod (?); u odsečku (?). Datovanje: 518−527; težina 14,73 g, prečnik 32,5 mm. Dijana. Ref. MIB 12. Objavljeno: Radić 2006: cat. no. 10.
768. Justin I (518−527); Konstantinopolj; polufolis.

Av. Goreo i nečitak. Rv. M, gore +. Datovanje: pre 538. godine; težina 19,05 g, prečnik 30 mm. Sip, kvadrant C−16, 1965, inv. br. 46, muz. inv. br. 787. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin.
775. Justin I (518−527) ili Justinijan I (527−565);

Av.( )NIVSTI-NVSPPAVC Bista imperatora nadesno. Rv. K; iznad *; levo +; desno Г; ispod *. Datovanje: 518−527; težina 9,25 g, prečnik 26 mm. Dijana. Ref. MIB 19. Objavljeno: Radić 2006: cat. no. 11.
769. Justin I (518−527); Konstantinopolj; polufolis

Konstantinopolj; folis. Av. Nečitak. Rv. M, gore +, levo *, desno +, dole A. Datovanje: pre 538. godine; težina 16,47 g, prečnik 31 mm. Dijana, lokalitet 55, sonda 7, 1964, inv. br. 1211. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin.
776. Justin I (518−527) ili Justinijan I (527−565); Kon-

Av. DNIVSTI-NVSPPAVC Bista imperatora nadesno. Rv. K; iznad +; levo +; desno A; ispod *. Datovanje: 518−527; težina 8,69 g, prečnik 26 mm. Dijana. Ref. MIB 19. Objavljeno: Radić 2006: cat. no. 12.
770. Justin I (518−527); Konstantinopolj, polufolis.

stantinopolj; folis. Av. Nečitak. Rv. M, gore +, levo *, dole Г, u odsečku CON. Datovanje: pre 538. godine; prečnik 30 mm. Rtkovo − Glamija I. Smeštaj: Karataš, depo.
777. Justin I (518−527) ili Justinijan I (527−565); folis.

Av.( )-NVSPPA() Bista imperatora nadesno. Rv. K; iznad *; levo +; desno E; ispod *. Datovanje: 517−528; težina 6,59 g, prečnik 26 mm. Dijana. Ref. MIB 19. Objavljeno: Radić 2006: cat. no. 13.
771. Justin I (518−527); Solun; folis.

Av. DNIVSTIN Poprsje vladara. Rv. M. Datovanje: pre 538. godine; prečnik 34 mm. Hajdučka vodenica, kv. V−7/8, G-7/8, 1968, inv. br. 72.
778. Justinijan I (527−565); Konstantinopolj; polufolis.

Av. DNIVSTINI-ANVSPPAVG Lik vladara nalevo. Rv. K, gore +, dole B. Datovanje: 527−565; prečnik 26 mm. Hajdučka vodenica
779. Justinijan I (527−565); Solun; 16 numija.

Av. ()-NVSPPAVC Bista imperatora nadesno. Rv. M; iznad +; levo *; desno *; ispod A; u odsečku (T)HESSOB. Datovanje: 517−528; težina 15,37 g, prečnik 30 mm. Dijana. Ref. MIB 70. Objavljeno: Radić 2006: cat. no. 14.
772. Justin I (518−527); Nikomedija; folis.

Av. Natpis nečitak. Bista imperatora nadesno. Rv. IS; iznad +; levo A; desno P. Datovanje: 527−562; težina 3,86 g, prečnik 22 mm. Dijana. Ref. MIB 169a. Objavljeno: Radić 2006: cat. no. 24.
780. Justinijan I (527−565); Konstantinopolj; folis.

Av. ()TI-NVSPPAVC Bista imperatora sa dijademom, oklopom i paludamentumom, nadesno. Rv. M; iznad +; levo *; desno *; ispod B; u odsečku NKM. Datovanje: 518−527; težina 14,13 g, prečnik 32 mm. Dijana. Ref. MIB 35. Objavljeno: Radić 2006: cat. no. 15.
773. Justin I (518−527); Kizik; polufolis.

Av. DNIVSTINI-ANVSPPA Poprsje imperatora sa glavom nadesno. Rv. M, gore +, levo *, desno +, dole V, u odsečku CON. Datovanje: pre 538. godine; prečnik 32 mm. Milutinovac, 1981−1982. Objavljeno: Milošević, Jeremić 1986: fig. 14/1.
781. Justinijan I (527−565); Konstantinopolj; folis.

Av. DNIVSTI-( )V() Bista imperatora nadesno. Rv. K; levo +; kod krakova K-V ; desno *. Datovanje: 518−527; težina 9,90 g, prečnik 21 mm. Dijana. Ref. MIB 55. Objavljeno: Radić 2006: cat. no. 16.

Av. DNIVST( )-ANVSPP() Bista imperatora nadesno. Rv. M; gore +, levo*, desno +; dole E; u odsečku CON. Datovanje: 527−538; težina 15,62 g, prečnik 33 mm. Dijana. Ref. MIB 84. Objavljeno: Radić 2006: cat. no. 17.

141

no. gore *. gore +. Objavljeno: Radić 2006: cat. polufolis Av. no. U desnom polju predstava krsta. Ref. desno +. 787. Ref. Datovanje: 545/546. oklopom i štitom. Malo Golubinje. DNIVSTINI-ANIVSPPAVC Bista imperatora én face. 314. folis. Datovanje: 556/557. Datovanje: 556/557. dole *. Dijana. MIB 90. K. Konstantinopolj. Rv. prečnik 23 mm. oklopom i štitom. cat.144 Rv. 23. Objavljeno: Radić 2006: cat. Rv. DNIVSTINH() Bista imperatora nadesno. Rv. desno Г. u odsečku NI. težina 17. 3. Dijana.44 g. Datovanje: 556/557. Justinijan I (527−565). prečnik 31 mm. MIB 116a. Malo Golubinje. MIB 180. 1984: 59. oklopom i štitom. Objavljeno: Radić 2006: cat. Morrisson. 26. 794. Objavljeno: Radić 2006: cat. težina 7. MIB 135. Datovanje: 527−538. prečnik 30 mm. u odsečku KYZ. gore +. 789. Justinijan I (527−565). 783. gore +. u odsečku CON. Rv. levo +. levo A/N/N/O. u odsečku NIKO. no.82 g. desno XX (?). dole E. u odsečku CON. Justinijan I (527−565). Antiohija. desno XXX/II. OSTINI-ANVSPPAVC Bista imperatora nadesno. folis.()AVC Bista imperatora én face. levo +. prečnik 33 mm. Popović. Av.5 mm. Konstantinopolj. prečnik 34. Av. 1968. M. D-5. Ref. Av. levo +: izmedju uglova krsta T/E. dole Δ. Av.13 g. Morrisson. dole TES. Justinijan I (527−565). M. DNIVSTINI-ANVSPPAVC Bista imperatora én face. Konstantinopolj. Objavljeno: Popović. K. 793. V. gore Hristov monogram. MIB 147. Ref. Ref. 313−314. Ref. Av. levo A/N/N/O. Datovanje: 529−533. Ivanišević 2006. 784. cat. M. gore +. Dijana. Ref. Dijana. Rv. kv. Justinijan I (527−565). Justinijan I (527−565). gore +. Objavljeno: Radić 2006: cat. DNIVSTINI-ANVSPPAVC Figura imperatora sa šlemom. polufolis. 1. no. D-5.90 g. dole A. no. Justinijan I (527−565). DNIVSTINI-ANVSPPAVC Figura imperatora sa šlemom. 18. Dijana. Datovanje: 556/557.. gore +. Objavljeno: Radić 2006: cat. Konstantinopolj. K. težina 19. Rv. M. . U desnom polju predstava krsta. levo A/N/N/O. M. prečnik 28. levo A/N/N/O. no. 22. Objavljeno: Radić 2006: cat. prečnik 23 mm.80 g. K. prečnik 35 mm. 1evo A/N/N/O.40 g. M. 20. desno X/X/IЧI/I. Datovanje: 558/559. DNIVS()-()PPAVC Bista imperatora nadesno. polufolis. no. 1984: 59. MIB 87. U desnoj ruci drži glob sa krstom. Kizik.47 g. Popović. Justinijan I (527−565). primerci novca iz Malog Golubinja (kat. težina 7. folis. Konstantinopolj.36 g. Solun. u odsečku THЧE. Rv. levo +. 142 144 Po mišljenju pojedinih autora. 22. Ref. dole B. desno Г. Nikomedija. MIB 95a. 313−314. Justinijan I (527−565). Nikomedija. desno Г. D-5. težina 14. Rv.H/Ч/B. gore +. MIB 113b. Datovanje: 527−538. M. U desnoj ruci drži glob sa krstom. cat. Av. Uporediti: Morrisson. DNIVSTINI-ANVSPPAVC Figura imperatora sa šlemom. K. Ivanišević 2006: 313−314. U desnom polju predstava krsta. Av. ()TINI-A() Bista imperatora en face. 313. no. 1984: 59. Datovanje: 527−538. folis. 21.45 g. br. težina 6.5 mm. V. Av. u desnoj ruci drži skiptar. gore +. 788−790) potiču iz ostave. Rv. desno X/Ч/II. no. Dijana. 786. Datovanje: 562/563?. U desnoj ruci drži glob sa krstom. težina 17. polufolis. Konstantinopolj.35 g. MIB 120a. u odsečku (C)ON. 19. polufolis. 785. () NIVSTINI-()PPA() Imperator sedi na prestolu en face. težina 5. dole *. Datovanje: 543−544. levo A/N/N/O. gore *. 790. dole E. 28. desno X/X/X. Rv. Rv. MIB 87. M. Dijana. prečnik 34 mm. folis. 1968. dole B. Dijana. desno +. Av. Popović. 25. 1968. težina 17. Ref. težina 17. Datovanje: 527−538. no. MIB 95a. Ref. V. Justinijan I (527−565). prečnik 31 mm. MIB 90. Av. kv. Rv. Dijana.79 g. Objavljeno: Radić 2006: cat. Ref. težina 8. Objavljeno: Popović. levo A/N/N/O. levo +. folis. Ref. no. Malo Golubinje. težina 15. Av. Dijana. Objavljeno: Radić 2006: cat. težina 16. Justinijan I (527−565). Ref. MIB 95a. Antiohija. Konstantinopolj. prečnik 26 mm. Popović. Justinijan I (527−565). u odsečku CON. u levoj glob sa krstom. Ivanišević 2006. prečnik 27 mm. 791. 788. prečnik 30 mm. desno X/I/X. kv. Objavljeno: Popović. u odsečku CON. (). gore +. Justinijan I (527−565). Ivanišević 2006. 792.782. Morrisson. levo A/N/N/O. folis. no. folis. ()-ANVSPPAVC Bista imperatora nadesno.22 g.47 g.

D-9. Dijana. težina 14. 799. Nečitak. Dijana. MIB 70C−d. DNIVSTI. no. u odsečku CON. prečnik 27 mm. dole TES. desno H.795. Objavljeno: Radić 2006: cat. Justin II (565−578). 1969. a carica skiptar sa krstom. folis. Solun. 1965. folis. Rv. br. Datovanje: 565/566. Objavljeno: Radić 2006: cat. Rv. Av. Konstantinopolj.68 g. D-9. desno Ч. Rv. Ref. Hajdučka vodenica.5 mm. Ref. MIB 44d. 29. kv. prečnik 20 mm. Av. inv. 797. 804. Težina 4. 801. Ref. levo A/N/N/O. Hajdučka vodenica. polufolis. Solun. 34. Av.() Justin II (levo) i Sofija (desno) sa nimbom. Ref. Av. težina 5.92 g. gore +. polufolis. prečnik 31 mm. dole B. Av. no. Rv. 72. Justin II (565−578). Datovanje: 566/567. 796. Hajdučka vodenica. prečnik 20 mm. a carica skiptar sa krstom. Justin II (565−578). Imperator u desnoj ruci drži glob sa krstom. Justin II (565−578). no. K. 104. gore +. sede na prestolu én face. K. Smeštaj: Muzej Krajine Negotin. Objavljeno: Radić 2006: cat. Rv. K gore Θ+C. Av. Konstantinopolj. Nečitak. 798. levo A/N/N/O. C−4. Prečnik 25 mm. u odsečku CON. no. Av. Objavljeno: Radić 2006: cat. 30. folis. o. V-7/8. dole (?). M. 800. 143 . Imperator u desnoj ruci drži glob sa krstom. no. 808. Konstantinopolj. dole E. ()-NVSPPAVC Justin II (levo) i Sofija (desno) sa nimbom. a carica skiptar sa krstom. Mavrikije (582−602). prečnik 25 mm. 807. prečnik 28 mm. Dijana. gore +. prečnik 21. sede na prestolu én face. dole E. Rv. 35.11 g. kv. Objavljeno: Radić 2006: cat. Mavrikije (582−602). levo A/N/N/O. Av. dole A. Konstantinopolj. 91. Justin II (levo) i Sofija (desno) sa nimbom. prečnik 21. desno I. br. Datovanje: 574/575. Hajdučka vodenica. težina 14. M. Justin II (565−578). Datovanje: 565−578. Konstantinopolj. oštećen i nečitak. dole E.14 g. godina. dole TES. 769−771. šut. levo A/N/N/O. dole T(). gore +. Justin II (565−578). Oštećen i nečitak. () TIBCPPA() Bista imperatora én face. a carica skiptar sa krstom. no.74 g. br. Konstantinopolj. 99.20 g. Rv. desno Ч. u odsečku TES. prečnik 25 mm. M. Av. Prečnik 38 mm. Ref. Datovanje: 569/570. Justin II (565−578). Imperator u desnoj ruci drži glob sa krstom. Av. levo A/N/N/O. Justin II (565−578). MIB 68a. sonda 2. inv. MIB 43a. Dijana. Rv. kv. 805.75 g. MIB 67d. polufolis. Justin II (levo) i Sofija (desno) sa nimbom. desno III. K. no. 806. Natpis nečitak. 1968. Solun. 802. F-l l. prečnik 20 mm. G-7/8. 33. gore +. no. Ref. inv. u odsečku CON. K. Dijana. Sip. desno X. Objavljeno: Radić 2006: cat. Rv. II. Rv.s.27 g. 36. K. Datovanje: 574−575. no. u odsečku TES. levo A/N/N/O. 37. Imperator u desnoj ruci drži glob sa krstom. M. K. folis. MIB 68b. Car u desnoj ruci drži glob sa krstom. ()-() Bista imperatora én face. DNMA()-()ERPPA() Bista imperatora én face. B-51. sede na prestolu én face. polufolis. gore Θ. šut. Ref. Dijana. Prečnik 28 mm. DNIVSTI-() Bista imperatora én face. inv. gore +. Dijana. Solun. dole E. ()-NVSPPAVC Bista imperatora én face. a carica skiptar sa krstom. Ref. 1969. polufolis. desno II. Rv. MIB 68a. polufolis. Datovanje: 567/568. MIB 43a. sede na prestolu én face. inv. a carica skiptar sa krstom. Objavljeno: Radić 2006: cat. Av. težina 4. Imperator u desnoj ruci drži glob sa krstom. sede na prestolu én face. sede na prestolu én face. 32. polufolis. gore hristogram. u odsečku ()O?(). 1969. kv.5 mm. Datovanje 570/571. desno X. polufolis. Polufolis. Rv. težina 5. Justin II (levo) i Sofija (desno) sa nimbom. desno Ч. Av. desno Ч. K. težina 10. 803. Konstantinopolj. 1evo A/N/N/O. K. težina 4. težina 6. gore +. br. Datovanje: 587/588. kv. Justin II (565−578). Ref. Av. Av.50 g. DNVSTI-NVS() Justin II (levo) i Sofija (desno) sa nimbom. Dijana. Datovanje: 574/575. prečnik 31 mm. folis. Objavljeno: Radić 2006: cat. težina 5. MIB 70e. Solun. levo A/N/N/O. M. oštećen i nečitak. Objavljeno: Radić 2006: cat. br. gore +. 31.37 g.

.

Mirković 2006. 119. Popović. I 8: ВИИНЈ I 2007: 106. veka grade se utvrđenja manjih dimenzija. snaga bedema uvećavana je proteihizmama i valumima.ZAKLJUČNA RAZMATRANJA P o završetku osvajanja Balkana. međutim. Donje Butorke. kao i kanale sa obilazak dunavskih katarakti (Sip). tj. Theophylacti Simocattae historiae I 3. Mihajlovac−Blato. Drugi važan pravac vodio je od Velike Morave ka severoistočnoj Bugarskoj (Procopius – Bellum Gothicum III 39: ВИИНЈ I 2007: 45. od kojih se jedan duž Porečke reke pružao ka rudnim oblastima u zaleđu provincije. U njen sastav ušla je i desna obala Dunava od ušća Porečke reke do ušća Timoka.. Zotović 1971: 38). bila su napravljena od zemlje sa palisadnom zaštitom. najverovatnije posle 9. zamenile fortifikacije od kamena. npr. koje zauzimaju od 0. Скржинской 1960: 118. sa površinom od jednog do dva hektara. Sa promenom načina odbrane krajem 3. Mirković 2006: 99−100). Ipak. u Dijani i Milutinovcu. VIII 5−6: ВИИНЈ I 2007: 120. П. Lemerle 1954: 279−280. kako bi se osvajačima onemogućio lak prodor postojećim putnim pravcima. arheološki je konstatovano više od 20 fortifikacija iz ranovizantijskog perioda. Iako njihova prevlast nije dugo trajala (Острогорски 1959: 79. a ponekad su služile samo za smeštaj manjih vojnih jedinica. državna blagajna je ojačana brojnim reformama. Tu je prolazila i glavna komunikacija. kastrum.5 do 1 hektara. čime je povećana i snaga Carstva. Mora Vagei i Borđej (Тоmović 1987: 97). 1984: 285). polukružne. 125−126. Bavant 2004: 313). napomenuti da ova podela ima izvesne nedostatke budući da su pojedina utvrđenja imala i podgrađe koje nije bilo stalno naseljeno. 109. sprovedene su i vojne reforme. Ušće Slatinske reke. između ušća Porečke reke i ušća Timoka. potvrdila su već poznatu činjenicu da je na teritoriji Istočnog carstva u ranovizantijskom periodu veliki broj utvrđenja obnovljen. Ove mere uspešno su nastavili Anastazijevi naslednici. kao i poternama kroz koje su vršeni prepadi na neprijatelja (Kondić 1984a). Stoga su na mestima gde se ulivaju u Dunav nicala utvrđenja. međutim. dugačkom oko 200 km. preko Miroča do antičke Egete (Петровић. utvrde srednje veličine. podignute na ušću Slatinske reke. i mala utvrđenja površine do 0. i u prvoj polovini 4. zatim na velika utvrđenja. koja je činila deo limesa u ovoj provinciji (karta 1). Pontesu i Dijani (Kondić. Po dolasku na presto Anastazija I (491−518). a neka su bila značajna za transport robe i vojske jer su se u okviru njihovih bedema nalazila pristaništa (Hajdučka vodenica. V. Naka utvrđenja kontrolisala su gazove preko Dunava. Utvrđenja iz ranovizantijskog perioda na širem prostoru Đerdapa (karta 2) uslovno su podeljena na gradove. koju su kasnije podelili na dve provincije. Daljom administrativnom reorganizacijom za vreme Dioklecijana (282−302) uspostavljena je provincija Dacia Ripensis (Vetters 1950: 6−7). u okviru kojih su ponovo utvrđene odbrambene linije na granici. Na desnoj obali Dunava. Najstarija utvrđenja na ovom prostoru. kružne. izgradnjom kula različitih tipova (poligonalne. Neke su bile veliki administrativno-vojno-crkveni centri. koja su na đerdapskom limesu konstatovana na lokalitetima Hajdučka vodenica. kao što je bio slučaj na ušću Porečke i Slatinske reke i Timoka.e. već je služilo za smeštaj stoke tokom 145 . Bilo je i lokalnih puteva. Ubrzo su ih. dok su ređe podizane nove fortifikacije radi jačanja postojećeg odbrambenog sistema i sprečavanja daljeg nadiranja varvara. Sve ove promene konstatovane su i na prostoru Đerdapa. u Tekiji. Od veličine pritoka Dunava. o čemu svedoče brojna. koju je vojska Istočnog carstva često koristila u pohodima ka severnim granicama (Theophylacti Simocattae historiae VII 3−5. Osim toga. Uporedo sa ekonomskim.) fortifikacioni sistemi je poboljšan i omogućavao je bolju odbranu od opsadnih sprava. i to obnavljanjem oštećenih i podizanjem novih fortifikacija. Dijana). osmatračnica) određivao je i njihov oblik i dimenzije. Arheološka istraživanja na ovom delu Dunava. Bavant 2004: 313). severne granice Carstva i dalje su ugrožavala razna varvarska plemena. namenjena za smeštaj rimskih legija. arheološki potvrđena utvrđenja iz ovog perioda. 1b. Tokom obnove limesa. Posebnu grupu čine fortifikacije čija površina nije ustanovljena. Treba. Rimljani su osnovali provinciju Meziju. a drugi od ušća Porečke reke. tzv. 123. širine njihovih korita i dolina zavisila je i mogućnost prodora varvara u unutrašnjost provincije. 98). pa su limes sredinom 5. 7−8: ВИИНЈ I 2007: 9−12. Njihov raznorodni karakter (utvrđeni grad. a na desnoj obali Dunava ponovo su zaposednuti privremeno napušteni položaji. 1975: 471−472. godine n. burgusi. Rtkovo − Glamija I. V. time nisu sprečeni prodori varvara. potkovičaste i sl.5 hektara (tabela 6). pa je za vreme Justini- jana I (527−565) Carstvo obnovljeno. koji se prostiru na površini većoj od 10 hektara. veka probili Huni (Prisci Fragmenta 1.

odnosno 5. Pontes). Najbrojniju grupu čine fortifikacije malih dimenzija (14. Ljubičevac. 146 . Na šest lokaliteta novi bedemi su izgradjeni oko kasnoantičkih burgusa. stariji bedemi su u ranovizantijskom periodu obnovljeni na četiri lokaliteta (Tekija. Sip. a na dva (Vajuga−Karaula i Akve) se obnova može pretpostaviti. Dijana.5 ha 1 utvrđenja nepoznate veličine Ušće Porečke reke Veliko Golubinje Malo Golubinje Hajdučka vodenica Tekija Sip Dijana Donje Butorke Pontes Rtkovo − Glamija I Korbovo Vajuga−Karaula Milutinovac Ljubičevac-Glamija Egeta Ušće Slatinske reke Mihajlovac Mora Vagei Borđej Akve Radujevac-Karamizar Ušće Timoka 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 1 14 4 2 2 1 ukupno Tabela 6. slede velika utvrđenja (2 ili 11. Шпехар 2008b. dok je podignuto devet novih utvrđenja (Vasić. možda zbog velike oštećenosti antičkog 145 Isti tipovi utvrđenja konstatovani su i u zaleđu provincije Dalmacije.12%). Takav je slučaj u Hajdučkoj vodenici. Uporediti: Špehar 2008a. Površina četiri utvrđenja nije mogla da se ustanovi. Mora Vagei i Borđej. ponekad veoma skromnih podataka. na lokalitetima Donje Butorke. Kondić 1986: 555).5−1 ha mala utvrđenja do 0.55%). Mihajlovac. a ujedno su formiranjem dvostrukih zidina ojačane postojeće. Na Ušću Slatinske reke nije primenjen isti princip. odnosno 77.145 Na osnovu raspoloživih. dok najmanje ima gradova i utvrđenja srednje veličine (po jedan. Zastupljenost utvrđenja prema površini opasnosti.lokaliteti grad velika utvrđenja više od 10 utvrđenja srednje veličine ha 1−2 ha 0.78%). Rtkovo − Glamija I. čime je povećana branjena površina.

Za osvetljavanje je korišćena statična i pokretna oprema. Ušće Timoka). međutim. 755). tj. Najzastupljeniji je tzv. što dokazuje nalaz olovne cevi (kat. između ušća Porečke reke i Sipa. koje je enterijeru davalo poseban kolorit. br. na mogućnost da je sekundarna proizvodnja stakla u 6. Gabričević 1986: 71−72). Malo Golubinje. 318) i fragment nameštaja izrađen od kosti (kat. okvira prozora i vrata. klamfe (kat. 58. 1984: 286. br. dok drugu. lampe ovoidnog oblika i lampe na stopi (tabela 7). 575). pre svega raznobojni pehari na stopi (kat. gvozdeni delovi mehanizma za zaključavanje (kat. balkanski tip (18 primeraka. br. To pokazuju i mnogi primerci iz Caričinog grada. a da ilirsko sajmište bude smešteno u Nišu umesto na obali Dunava (Prisci Fragmenta 7: ВИИНЈ I 2007: 9−12). Naime. br. Na korišćenje drveta za izgradnju ukazuju ostaci gorelih greda. 335−352). U nešto manjem broju javljaju se lampe maloazijskog tipa (osam primeraka. i vojska je bila manja. fig. načinjeni uglavnom od gvožđa.5 ha. Stamenković 2009) i Gornjeg Streoca (Ivanišević. dok je krov bio pokriven crepom. već osmatranje granica i obaveštavanje o eventualnim prodorima varvara. 330−334). opus mixtum tehnici. pošto je nova utvrda sagrađena uzvodno od starije. 573) i dva fragmenta kamenog mortarijuma (kat. odnosno do usvajanja defanzivne taktike. U stambene objekte su ugrađivani i prozori. katanac (kat. odnosno bronzana oplata brave (kat. Za sedam utvrđenja nema sigurnih podataka o njihovom odnosu prema starijim građevinskim fazama (Ušće Porečke reke.81%). U Milutinovcu nisu konstatovani tragovi rimske fortifikacije.23%). 199). Egeta. zatim kameni žrvanj (kat. 313−317). zatim lampe na stopi (četiri primerka. pre svega vojne. br. mada su izrađivana i od tankih listova liskuna beličaste boje (kat. što je dovelo i do promena u načinu ratovanja. br. O izgledu stambenih objekata u ranovizantijskom periodu govore i delovi vrata od bronze i gvožđa. br. ponekad pokrivenih crepom. godine zahtevao. ima samo šest. 348). 1−39). 4/11) ukazuju. u fortifikacijama su podizane i druge građevine. kao i staklene svetiljke sa levkastim donjim delom (kat. a nađena je i oprema za zaključavanje vrata. Osim objekata za vojne potrebe. br. br.90%) i samo jedna lampa ovoidnog oblika (3. pa su postala i trgovački centri. br. br. tj. Radujevac−Karamizar. Zbog 147 . Ostaci ruiniranih peći i vitrifikovanih opeka. ali i privredne. 307−310). od neobrađenog i pritesanog kamena povezanog blatom. veku postojala i na Balkanu. Špehar 2006: 143. 292−305) i baglame (kat. znatno brojniju grupu čine lampe uglavnom od keramike (kat. 1−44). između ostalog. br. Kao što se vidi. O tome najrečitije govori podatak da je Atila 447/448. sa površinom koja nije veća od 0. nađeni u stambeno-zanatskom kompleksu u jugozapadnoj četvrti Donjeg grada. koje su koristili svi slojevi stanovništva. Utvrđenja na prostoru Đerdapa bila su podignuta prvenstveno za smeštaj vojnih posada. Veliko Golubinje. Utvrđenja su podizana u skladu sa geografskim odlikama terena. Najzastupljeniju vrstu kućnog inventara iz paleovizantijskog perioda čine stakleni pehari. Iako su utvrđenja na limesu podignuta prvenstveno zbog odbrane od varvarskih plemena. br. br. 319−328). kao i odgovarajuća vodovodna i kanalizaciona mreža. br. Stoga zadatak posada u većini utvrđenja na đerdapskom limesu nije bio sprečavanje nadiranja neprijatelja. U đerdapskim utvrđenjima su se odvijale raznovrsne delatnosti. br. 329). veka. pri čemu na ušću Porečke reke i u Egeti nije dokazano podizanje novih utvrda tokom 6. građenih znatno skromnije. 25. Korbovo. što pokazuje pokretni arheološki materijal sakupljen tokom dosadašnjih istraživanja. a nađen je i jedan primerak od bronze (kat. br. 311). Broj predmeta koji čine opremu domaćinstva veoma je mali i ne pruža jasan i dokumentovan uvid u svakodnevni život u ranovizantijskim utvrđenjima u Đerdapu. a tamo gde je granica preko Vlaške nizije bila otvorena ka teritoriji varvara konstatovano je čak 16 (karta 2). U skladu sa opšte prihvaćenim podelama. 312) i ključevi različitog oblika i dimenzija (kat. 353−383). koji je i inače karakterističan za ovaj deo Istočnog carstva. tj. 12. kao i nalazi sirovina iz Caričinog grada (Ivanišević. Bilo je i manje reprezentativnih objekata. najveći je broj malih fortifikacija. već ostaci građevina koje se vezuju za Dačane. mahom u tzv. Najčešće se smatra da se primarna proizvodnja stakla u kasnoantičkom periodu odvijala uglavnom u centrima na Istoku. 255−291). 574. što svedoči i o njihovoj nameni. U prvu grupu spadaju različiti nosači svetiljki (kat. kao što su različiti klinovi (kat. predstavljala su i najisturenije dodirne tačke sa njima. П. Tu spadaju deo šarke kovčega (kat. čija je upotreba bila veoma raširena. kao i raznovrsni elementi za njihovo učvršćivanje. br. pa ih na nepristupačnijem delu limesa. 306). keramičke svetiljke su razvrstane na lampe balkanskog i maloazijskog tipa. zbog smanjenja broja stanovnika u Carstvu.burgusa. br. Postojala je putna. br. da se granica sa Carstvom pomeri na pet dana hoda južno od Dunava.06%). koji je nađen na lokalitetima Ušće Porečke reke i Rtkovo − Glamija I (Петровић. od ćerpiča ili lepa. što pokazuju fragmentovana okna od stakla širokog spektra boja (kat. Sliku o kućnom mobilijaru donekle upotpunjuju nalazi staklenih posuda (kat.

ali sa određenim stepenom samostalnosti. pre svega konjanici. odnosno tribulusi (kat. tj. br. Mora Vagei.23% Balkanski tip Maloazijski tip Lampe na stopi Lampa ovoidnog oblika 18 8 4 1 ukupno 31 Tabela 7. u provincijama Meziji I. koje su pokosile čak 40% žitelja Konstantinopolja. 678−681). čijim je vojnim snagama zapovedao magister militum per Illyricum. zanatlije. O njenom prisustvu u Đerdapu svedoče tri dela konjske opreme (kat. odnosno činovnici i crkveni dostojanstvenici. pet kopalja (kat. bili su dux Moesia I i dux Dacia (Ripensis?). Glavno zanimanje bila je poljoprivreda.90% 3. 677). br. Tipologija keramičkih lampi 100% sve većeg priliva napadača.500 bilo u Meziji I. više rukohvata štitova (kat. Priobalnoj Dakiji. Deo limesa od Singidunuma do ušća Dunava u Crno more tada su branile snage od oko 44. 728−730). br.06% 25. 683). Osnovne jedinice su prema potrebi mogle da se udružuju u veće formacije (Dennis. br. . kakve su i najčešće na dunavskom limesu. pri čemu je odnos između broja pešadinaca i konjanika iznosio 2:1. Laiou 2002: 44). Vajuga. O delatnostima kojima su se bavili svedoči raznovrstan alat i pribor.000 vojnika. 684−688). pre svega germanski nalazi sa lokaliteta Kladovo. U severnim pograničnim delovima prefekture zapovednici nižeg ranga. a 9. raznovrsne strelice (kat. Duž Dunava. kao i zbog smanjenja broja stanovnika usled stalnih sukoba. 659−662). U đerdapskim utvrđenjima nađeno je različito oružje: mač (kat. prepreke za konjicu. seljaci. Najbrojnije je oružje za borbu na daljinu (35 primeraka). kao i više od četrdeset pomoćnih jedinica (Максимовић 1980: 20). veka na prostoru Ilirika su uništena velika dobra − vile. Špehar 2010. u periodu od 5. dok su glavni strateški centri imali 1000−1500 vojnika. Rtkovo − Glamija I. formiranu tokom 5−6.146 Osim toga. Korbovo. Borđej. Т. naoružana lukovima i strelama. Akve i Radujevac. 682. Uporediti: Милинковић 1998: 282−299. ribari i drugi. Gamillscheg 1981: 75−91). Osim vojske. do 7. dok su ostale vrste naoružanja zastupljene manje i gotovo podjednako. veka bile smeštene posade sa najviše 500 ljudi. dok su pogranične trupe bile zadužene za osmatranje i uzbunjivanje. od kojih je 30−40 bilo naoružano lukom i strelama. uz oslanjanje na manje vojne odrede. Veliki broj nalaza oružja za borbu na daljinu potvrđuje dosadašnja saznanja da je konjica. veka pripadala prefekturi Ilirik. Znatne vojne snage. trgovci. čime su postavljeni temelji kasnijih tema (Zuckerman 2004: 145−167). a angažovani su i varvari u svojstvu federata. krajem 4. Pontes. Podizanje brojnih utvrđenja na granicama Carstva označilo je prelazak na defanzivnu taktiku ratovanja. uvedena je nova strategija odbrane (Geyer 2002: 41. Sve ove promene bile su rezultat novog načina ratovanja. pa se poljoprivreda 148 146 O prisustvu federata na delu limesa od ušća Porečke reke do ušća Timoka svedoče varvarski. 87−100. kao poseban vid naoružanja. Pretpostavlja se da su u malim utvrdama. u utvrđenjima je živelo i civilno stanovništvo. šest pomoćnih odreda (auxilia palatina) i dva posebna odreda (vexillatio comitatensis). br. formirane su pokretne jedinice sa manjim brojem vojnika.tip broj primeraka procentualna zastupljenost 58. osam pokretnih legija (legio comitanensis). imala presudnu ulogu. 693−695). dva umba (kat. Tamošnje stanovništvo vezivano je za vojnu službu dodeljivanjem zemlje. 696−727) i. 10. a osnovnu formaciju činio je odred od 300 do 400 ljudi. zemljoradnja i stočarstvo. čije su posade činile pograničnu vojsku (limitanei milites). veka. br. koji su imali četiri do šest legija. br. od čega je 12. devet drugih legija (legio pseudocomitatensis).81% 12. 11500 u Dakiji Ripenzis. a naročito posle epidemija boginja i kuge 541/542. zatim oplata refleksnog luka (kat. Pod njegovom komandom nalazili su se jedna legio palatina. a ostali kopljima. sada su neprijatelja čekale u unutrašnjosti. Oblast Đerdapa je tokom 6.500 u Meziji II. stacionirana su 104 garnizona. godine. Usled pustošenja varvara.500 u Skitiji (Whitby 2007: 143). br. Meziji II i Skitiji.

odvijala u blizini utvrđenja (Henning 1987: 35−40, Abb. 11). Nalazi motika (kat. br. 385−387), budaka (kat. br. 389−391) i krampova (kat. br. 392−397) ukazuju na intenzivnu obradu zemlje, a nalaz dvozube motike (kat. br. 388) na vinogradarstvo, koje je bilo karakteristično od 5. do 7. veka za oblasti Carstva južno od donjeg Podunavlja (Henning 1987: 77, Abb. 33). Za košenje trave i žetvu služile su kose (kat. br. 398−401) i srpovi (kat. br. 402−409). Veći kosiri (kat. br. 410−417) najverovatnije su korišćeni za krčenje šume ili za rad u voćnjaku, a manji za negu vinograda. Kao i dvozube motike, vinogradarski kosiri su od 5. do 7. veka bili karakteristični prvenstveno za oblasti južno od donjeg Podunavlja, gde je romejsko stanovništvo nastavilo antičku tradiciju gajenja grožđa (Henning 1987: 93−94, Abb. 45). O stočarstvu govore samo dva zvonaklepetuše (kat. br. 418−419), iako je, sudeći prema brojnim nalazima alata za obradu vune i kože, sigurno bilo značajno. Drvo je korišćeno pri izgradnji objekata, za izradu nameštaja, držalica za alatke i oružje, za ogrev i sl. Zbog jnegove višestruke primene, različite vrste alata su upotrebljavane u pojedinim fazama obrade, od obaranja stabla do izrade gotovog proizvoda. Na to ukazuju sekire (kat. br. 420−430), strugači (kat. br. 431−433), strugači-dleta (kat. br. 434−442) i obična dleta (kat. br. 443−453). Značajna delatnost bila je i obrada kamena jer su đerdapska utvrđenja podignuta uglavnom od ovog materijala. O tome, međutim, za sada svedoči samo jedan primerak alata (kat. br. 455), korišćen u završnoj fazi obrade, tj. za prenošenje manjih komada kamena. Iako sa prostora Đerdapa potiču brojni predmeti od metala, sudeći prema malobrojnim primercima odgovarajućeg alata (kat. br. 456−457), kao i odsustvu arheološki potvrđenih radionica, njegova obrada je u utvrđenjima bila slabo zastupljena. To ipak treba prihvatiti sa rezervom jer je verovatno u pitanju nedovoljan stepen istraženosti. Posebna i veoma razvijena zanatska delatnost na prostoru Đerdapa bila je obrada životinjskih kostiju i rogova. Osim finalnih proizvoda, prikupljen je i znatan broj polufabrikata (kat. br. 211−234), koji ukazuju na lokalne radionice u utvrđenjima Hajdučka vodenica, Dijana, Pontes, Rtkovo − Glamija I, Ljubičevac−Glamija, Ušće Slatinske reke, Mora Vagei i Akve. Alat za obradu vune i kože posredno svedoči o razvijenom stočarstvu, kojim su obezbeđivane sirovine poput vune, kože i rogova. U dugotrajnom procesu obrade vune korišćeno je raznovrsno oruđe, kao što su makaze za šišanje ovaca (kat. br. 458−471), grebena za češljanje vune (kat. br.

472−477), preslice (kat. br. 478−495) i pršljenci različitog oblika, načinjeni od keramike (kat. br. 496−512), olova (kat. br. 513), kamena (kat. br. 514−516) i kosti (kat. br. 517−530). Njihov broj ukazuje da je to bila najvažnija privredna delatnost u široj oblasti Đerdapa. Za obradu kože upotrebljavani su polukružni noževi i strugači (kat. br. 531−541), probojci (kat. br. 542−545) i igle za šivenje (kat. br. 546−547) (grafikon 1). Zbog blizine velike reke bogate ribom, stanovnici đerdapskih utvrđenja bavili su se ribolovom, što potvrđuju igle za pletenje i popravku mreža (kat. br. 548−550), tegovi za mreže (kat. br. 551−560), udice (kat. br. 561−567) i teg za plovak (kat. br. 568). O aktivnostima vezanim za spremanje hrane svedoče gvozdene drške vedrica (kat. br. 569−570), satara (kat. br. 571) i čengele (kat. br. 572), koje možda ukazuju na mesarski zanat, dok o pekarskoj delatnosti govore mortarijum (kat. br. 573) i nekoliko strugača za testo (kat. br. 576−579). Ovoj vrsti predmeta pripadaju i dva žrvnja (kat. br. 574−575), kao i višenamenski noževi različitog oblika (kat. br. 580−618). Sudeći prema broju alatki za poljoprivredu (36 komada) i obradu vune i kože (90 komada), može se zaključiti da je poljoprivreda bila veoma značajna privredna grana u ranovizantijskim utvrđenjima (grafikon 1). Bila je zasnovana na ratarstvu u uskim plodnim rečnim dolinama, kao i na vinogradarstvu i voćarstvu, dok su planinske padine u zaleđu đerdapske oblasti pružale povoljne uslove za stočarstvo. Stoga se može pretpostaviti relativno veliki izbor prehrambenih sirovina, kao i mogućnost njihovog izvoza, pre svega mesa, mlečnih prerađevina, kože, vina i sl. U strukturi poljoprivrednih alatki, ratarstvu pripada 77,78%, stočarstvu 16,67%, a vinogradarstvu 5,56%. S druge strane, veliki broj primeraka alata za obradu vune i kože pokazuje da je stočarstvo možda bilo značajnije od ratarstva. Ipak, obrada vune i kože svedoči prvenstveno o stepenu iskorišćavanja sirovina, a ne o stepenu razvijenosti stočarstva i ratarstva. Iako su se njive nalazile izvan bedema, stanovništvo koje ih je obrađivalo nije živelo u selima blizu poljoprivrednih dobara, već je sigurnost tražilo unutar tvrđava. Prisustvo seoskog stanovništva na gradskom prostoru govori o ruralizaciji, koja je zahvatila urbane centre Romejskog carstva tokom 6. veka. Takav je slučaj sa Sirmijumom i Caričinim gradom, gde je nađeno poljoprivredno oruđe iako je reč o velikim i značajnim gradovima (Поповић, В. 2003: 239−258). Lagano propadanja gradova zabeleženo je u ranovizantijskom periodu na teritoriji čitavog Carstva, a kao poseban vid naselja javljaju se tzv. sekundarni cen-

149

tri kao prelazni tip između sela i grada (Morrison, Sodini 2002: 177−179). U tu sliku uklapaju se i đerdapska utvrđenja, u kojima je zanatstvo bilo znatno manje razvijeno nego poljoprivreda, osim obrade vune i kože (grafikon 1). Kako na širem prostoru Đerdapa nije nađen alat za finiju obradu drveta (probojci, svrdla, itd.), može se pretpostaviti da je u utvrđenjima ova sirovina bila korišćena samo u tesarskom zanatu. Mali broj primeraka alata za obradu kamena najverovatnije je posledica nedovoljne istraženosti ovog prostora, mada ne treba isključiti ni mogućnost da se odvijala izvan utvrđenja. Samo dva primerka alata za obradu metala pokazuju da su se kovačnice takođe nalazile izvan bedema. Sa osam lokaliteta potiču raznovrsni predmeti od kosti, prvenstveno
80
80

za lokalne proizvode koji su, takođe Dunavom, upućivani ka konačnim odredištima. Nekoliko vaga istog oblika nađeno je i u Dijani (kat. br. 235−237), a iz Ušća Slatinske reke ili Ljubičevca potiče tas (kat. br. 238). Opremu menjačnica činili su i tegovi od bronze i stakla, koji su prema nameni razvrstani na trgovačke (kat. br. 239) i novčarske (kat. br. 240−249). Trgovački su bili i masivniji keramički tegovi (kat. br. 250−254), korišćeni za veće vage, odnosno kantare. Trgovina koja se odvijala u ranovizantijskom periodu duž limesa u Đerdapu bila uglavnom lokalnog karaktera. Ipak, osim novca, iz velikih urbanih centara, najviše iz Konstantinopolja i Soluna, stizala je i raznovrsna roba namenjena domaćem stanovništvu, ali i varvarima (Bavant 2004: 332, 333). Pojedini predmeti bili su importovani, kao što su

70
70

60
60

50
50

40
40

30
30

20
20

10
10

0
0
e du du o d ala b t z radu rvet a dr al a o ve at b r t za a a d ala ob ra u m du e z m tala al za et az o al b za ra a ob du rd k u am ka ala m en en a al t z at a a za ob ob ra ra du du v a v u un allat ne e at z a za oo bb ra ra du du kok ož že pp e r i rb alaa ibo or r zz t la i tpi arr a rpirbi ib ib b olo oo olvo rr zz v aa o ob br ra addu uhr harn ae n

ed u

pr iv r

ol jo

po ljo

tz ap

al at a za

ala

Grafikon 1. Zastupljenost privrednih delatnosti prema broju primeraka alata češljevi, ali i polufabrikati, što znači da su na ovom delu dunavskog limesa postojali radionički centri. Zbog razvijene trgovine, u đerdapskim utvrđenjima su postojale menjačnice za usitnjavanje krupnih moneta i proveru njihove ispravnosti. Bronzana vaga iz Hajdučke vodenice, nađena u ostavi zajedno sa 29 zlatnih solida, jednim tremisom i tegovima, potvrđuje da je novčarska aktivnost bila razvijena u ovom utvrđenju, u čije je pristanište brodovima dovožena roba iz udaljenih krajeva Carstva. Tu se verovatno nalazio i sabirni centar žišci maloazijskog tipa. Pouzdanija svedočanstva o trgovini sa drugim delovima Carstva, i to uglavnom rečnim putem, pružaju keramičke posude, pre svega amfore, koje su služile i kao ambalaža za transport robe neophodne vojnim posadama, kao što su pokazala istraživanja na lokalitetu Svetinje kod Viminacijuma (Поповић, М. 1988: 24). Na lokalitetima Hajdučka vodenica, Tekija, Dijana, Pontes, Milutinovac, Mihajlovac, Ušće Slatinske reke i Akve nađene su pontske (Bjelajac 1996: 67−72, 77, 78, tip XX, XXII) i afričke amfore (Bjelajac 1996: 85−91,

150

al at za

lat

za o

br a

pr ivr

e

92−93, tip XXVI, XXVII, XXIX), koje pokazuju iz kojih je oblasti stizala imortovana roba. Sigurno datovane analogije ukazuju da se ove posude u donjem Podunavlju javljaju još u 4. veku, mada ih najviše ima u 5. i 6. veku, a pontske amfore zastupljene su i početkom 7. veka (Bjelajac 1996: 72−93). Pokretni nalazi iz đerdapskih utvrđenja pružaju podatke i o načinu odevanja, kao i o estetskim potrebama i sklonostima stanovnika. Materijal za izradu pojedinih delova odeće i nakita bio je raznovrstan. Korišćen je metal, najčešće gvožđe i bronza, a ponekad i kost i staklo. Predmeti ove vrste podeljeni su u nekoliko grupa: delovi pojasa (kat. br. 45−68), fibule (kat. br. 69−130), igle za odeću (kat. br. 131−134), prstenje (kat. br. 135−142), narukvice (kat. br. 143−163), naušnice (kat. br. 164−172), perle (kat. br. 173−178), koštani amuleti (kat. br. 179−180) i delovi torbica (kat. br. 181−191). Nošnjom i nakitom izražavana je pripadnost određenoj etničkoj ili socijalno-ekonomskoj grupi (Милинковић 2004: 185, 186), mada se pojedini primerci, karakteristični za romejsko stanovništvo, sreću i kod varvara. Tipični ranovizantijski proizvodi su tri kopče sa okovima, koje pripadaju tipu Salona-Histrija (kat. br. 45−47), kao i dve tzv. Sučidava kopče (kat. br. 48−49). Analogije za kopče prvog tipa sreću se na prostoru Istočnog carstva, ali i u oblastima pod kontrolom Avara (Kiss 1996: Taf. 50/6; Garam 2001: 109, T. 75/2), a kopče tipa Sučidava i na matičnoj germanskoj teritoriji (Schulze-Dörrlamm 2002: 235, Abb. 89/3). Široka rasprostranjenost ranovizantijskih kopči iz druge polovine 6. i prve polovine 7. veka pokazuje da su varvarska plemena bila izložena procesu akulturacije. Značajni nalazi iz ranovizantijskog perioda i tipični romejski proizvodi su tri jezička za pojas iz Hajdučke vodenice, izrađena od pozlaćenog srebra (kat. br. 68). Zanimljiv je i izbor materijala od koga su napravljeni jer se, osim novca, na đerdapskom limesu u ovom periodu samo retko javljaju predmeti od plemenitih metala. Raznovrsni delovi odeće i nakita, sakupljeni prilikom istraživanja utvrđenja na desnoj obali Dunava u Djerdapu, su jednostavni i skromni. Načinjeni su uglavnom od bronze i gvožđa, a ponekad od stakla i kosti. Izuzetak su pomenuti jezičci iz Hajdučke vodenice (kat. br. 68). Materijal i način izrade metalnih i koštanih delova odeće, kao i nakita od bronze, uz sporadičnu upotrebu kosti i stakla, ukazuju na stanovništvo skromnih ekonomskih mogućnosti, koje je bilo naseljeno u pograničnoj oblasti Istočnog carstva i izloženo stalnim napadima varvarskih plemena. O gotovo isključivoj upotrebi jednostavnih i jeftinih proizvoda govori podatak da su na potesu između ušća Porečke reke i

ušća Timoka nađena samo tri pozlaćena srebrna jezička i jedna srebrna naušnica, čiji su vlasnici bili nešto bogatiji. Najbrojnije delove odeće čine fibule, koje su sigurno bile ranovizantijski proizvod. Koristile su ih žene za pričvršćivanje odeće, i to po jednu, najčešće na grudima (Милинковић 2004: 192). Prema odlikama su izdvojene bronzane fibule sa posuvraćenom nogom i obmotajem (kat. br. 69−88) i fibule sa posuvraćenom nogom i pseudoobmotajem, načinjene od bronze (kat. br. 89−126) ili gvožđa (kat. br. 127−129). Iako se obe vrste javljaju istovremeno, tokom 6. i 7. veka, nešto su starije fibule sa obmotajem, u čijem su razvoju, na osnovu odnosa između širine stope i luka, kao i ukrasa, uočene tri etape. Najstarije su fibule sa jednakom širinom luka i ukrašene stope. U drugoj fazi širina luka se povećava, a ornamenti se, osim na stopi, javljaju i na luku, dok je u trećoj fazi ornamentisan samo znatno širi luk (Uenze 1992: 146−154). Nasuprot njima, kod fibula sa pseudoobmotajem se na prelazu luka u stopu nalaze plastična rebra koja imitiraju namotaje, a ornamentisan je samo luk, mada se ponekad i na stopi javljaju izlivena plastična rebra. Ranovizantijskoj materijalnoj kulturi pripada manji broj primeraka nakita. Karakteristična je bronzana narukvica otvorenog tipa, sa kružno raskucanim krajevima ukrašenim urezanim motivom u vidu krsta (kat. br. 143), kao i kompozitna naušnica od bronzane žice i lima, sa staklom umetnutim u ležište (kat. br. 164). U nošnju su spadale i torbice, uglavnom od kože ili tkanine koje nisu sačuvane, pa o njihovom izgledu svedoče samo polukružni gvozdeni okovi (kat. br. 181−185), često pogrešno protumačeni kao kresiva, ali i pravougaoni koštani zatvarači zaobljenih uglova, ponekad veoma bogato ornamentisani koncentričnim krugovima (kat. br. 186−190), kao i jedna kopča za torbicu tipa Papa, s kraja 6. i iz prve polovine 7. veka (kat. br. 191). U pribor koji su stanovnici đerdapskih utvrđenja koristili za održavanje higijene i ulepšavanje spadaju brijači (kat. br. 616−622), pinceta (kat. br. 623) i dve fragmentovane kamene palete (kat. br. 624, 625), koje su najverovatnije koristile žene za mešanje šminke, zatim veliki broj dvoredih češljeva od roga (kat. br. 626−656), jedan jednoredi češalj (kat. br. 657) i deo futrole za češalj (kat. br. 658). O drugim aspektima života u utvrđenjima na ovom prostoru ne zna se mnogo. Na trenutke dokolice i zabave možda ukazuju koštana kockica za igru (kat. br. 206) i koštane svirale (kat. br. 207−208). Za pisanje su korišćeni stilusi (kat. br. 669−671), a za lečenje različiti medicinski instrumenti (kat. br. 672−675).

151

Mali je broj podataka i o religiji. Bazilike su konstatovane samo na lokalitetima Hajdučka vodenica, Dijana, Vajuga−Karaula i Akve (karta 2). Pošto je većina đerdapskih utvrđenja istražena samo sondažno, možda će buduća iskopavanja pokazati stvarni broj crkava. Najveći hrišćanski centar u Đerdapu bile su Akve, gde je već u 4. veku stolovao episkop (Zeiller 1918: 154). Iako se ova episkopija pominje dosta rano, njena kasnija sudbina je malo poznata, a ni arheološki podaci nisu od velike pomoći jer je areal nekadašnjeg grada uglavnom neistražen. Na osnovu očuvanih pisanih izvora znamo da je Ilirik, u čijem se okviru nalazio i potes od ušća Porečke reke do ušća Timoka, bio deo solunske arhiepiskopije do 535. godine, kada je formirana nova, sa centrom u gradu Justinijana Prima (Živković 2004: 37−38, 43−44). Sudeći prema raspoloživim podacima, posle hunskih osvajanja sredinom 5. veka reokupaciju fortifikacija na đerdapskom limesu započeo je Anastazije I, a njen vrhunac dostignut je za vlade Justinijana I. U pokušaju da jasno sagledamo ovaj proces na širem prostoru Đerdapa, srećemo se sa mnogim teškoćama, jer su saznanja o događajima na centralnom Balkanu u drugoj polovini 5. veka veoma sumarna i nepotpuna. Sa znatno više podataka raspolažemo za 6. vek, kada pisani izvori i promet novca ukazuju na bolje ekonomsko stanje u državi, omogućeno njenim osnaženim vojno-političkim položajem. Izuzimajući zlatna kovanja Lava I (457−474) i Zenona (475−491), veći protok novca započinje sa vladavinom Anastazija I, tačnije 497/498. godine. Njegova kulminacija, a i ekonomski uspon države vezuju se za Justina I i Justinijana I, dok za vreme Justina II država ekonomski lagano opada, što se ogleda i u sve manjem dotoku novca. Najmlađi poznati primerci na desnoj obali Dunava u Đerdapu pripadaju Mavrikiju i opredeljeni su u 587/588. godinu. Preračunavanjem svih bronzanih nominala u vrednost folisa, pri čemu je kovanje od 16 numija izjednačeno sa polufolisom, omogućen je uvid u cirkulaciju novca na širem prostoru Đerdapa. Posle napada Huna sredinom 5. veka, cirkulacija novca je u vreme Anastazija I obnovljena u Sirmijumu

(Popović, V. 1978) i Naisusu (Црноглавац 2005), a u Viminacijumu (Иванишевић 1988) i Singidunumu (Иванишевић 1987) za vreme Justina I. U severnom Iliriku, kao i u Sirmijumu, tokom vladavine Justina I i u prvoj polovini vladavine Justinijana I dominiraju folisi, a kasnije polufolisi. Do daljeg smanjenja produkcije novca dolazi posle Justina II, a potpuni prekid njegove cirkulacije uočava se najpre u Singidunumu, gde najmlađe kovanje potiče iz 577/578. godine (Иванишевић 1987), a zatim u Sirmijumu, sa najmlađim novcem iz 578/579. godine (Popović, V. 1978). Najmlađi primerci sa šireg prostora Đerdapa vezuju se za Mavrikija, odnosno za 587/588. godinu, jer su tokom 90-ih godina 6. veka đerdapska utvrđenja izgubljena. Nasuprot tome, u Viminacijumu najmlađi novac potiče iz 592/593. godine (Иванишевић 1988). Protok novca najduže se održao u okolini Niša, gde se najmlađi primerak (heksagram) vezuje za Iraklija (610−641), tj. traje do 615. godine (Црноглавац 2005) (grafikon 2). I na suprotnoj strani Gvozdenih vrata, u Olteniji, najviše kovanja potiče iz vremena Justina II, posle čega produkcija novca lagano opada, tako da su poslednji primerci opredeljeni u vreme Iraklija (Oberlander-Târnoveanu 2001: 33−60). U severnom Iliriku najzastupljeniji je novac iz kovnica na Propontidi (Konstantinopolj, Nikomedija, Kizik), mada je od 518. do 522. godine i u Solunu zabeležena veća produkcija. Početkom vladavine Justina II solunskim novcem očigledno je finansirana vojska (Oberlander-Târnoveanu 2001: 33−60). S druge strane, novac iz Antiohije najčešći je u vreme Justina I, kao i tokom prvih godina vladavine Justinijana I (pre monetarne reforme iz 538/539. godine), a posle toga u Đerdapu se retko javlja. Znatno veći broj primeraka iz Konstantinopolja nego iz drugih kovnica posledica je velikog značaja dunavskog limesa za odbranu Carstva, koji je bio pod direktnom komandom cara. Stoga su u đerdapskim utvrđenjima najbrojniji primerci kovani u prestonici, odakle su Dunavom upućivane namirnice, vojna pojačanja, ali i plate (Petrović, P., Vasić 1996: 18).

*********************
Ponovno uspostavljanje romejske vlasti na desnoj obali Dunava krajem 5. i početkom 6. veka, kao i obnova već postojećih fortifikacija nisu, nažalost, doveli do željenog mira jer su se severne granice Carstva često nalazile na udaru varvarskih plemena. Proces oporavka, koji je započeo Anastazije, nastavljen je i za vreme njegovog naslednika,
152

Justina I, koji je svog sposobnog i među podanicima omiljenog sinovca Justinijana veoma rano imenovao za naslednika, a u poslednjoj godini vladavine i za savladara. Iako poreklom iz unutrašnjosti, Justinijan I je bio svestan nekadašnjeg značaja Rimskog carstva, pa je od početka vladavine težio ka povretku izgu-

01 497/498 501/502 505/506 509/510 513/514 517/518 521/522 525/526 529/530 533/534 537/538 541/542 545/546 549/550 553/554 557/558 561/562 565/566 569/570 573/574 577/578 581/582 585/586 589/590 593/594 597/598 601/602 605/606 609/610 613/614 0 0. Na prostoru Ilirika tada je podignuto i obnovljeno oko 460 fortifikacija. kao i zbog mogućih novih pobuna. 1979: 623−624). V. pobuna u vojsci. ali je carska vojska mogla da im se suprotstavi tek po sklapanju mira sa Parćanima 591. Romeji su pod komandom Priska. izbila je. a izgrađeno je i jedno novo (Procopius – De aedificiis. Novi prodor Avara preko Dunava. preduzeli invaziju na prostor južnog Banata i Potisja. Avari su krenuli isključivo u pljačku. godine. međutim. 11: ВИИНЈ I 2007: 113−121. prepuštene na milost i nemi- 497/498 512/513 507/508 502/503 527/528 522/523 517/518 Đerdap 542/543 537/538 532/533 Sirmium 557/558 552/553 547/548 Singidunum 572/573 567/568 562/563 587/588 582/583 577/578 Viminacium 602/603 597/598 592/593 612/613 607/608 Naissus 153 . Najpre je pristupio poreskim. 600. a zatim je nastupilo gotovo dvogodišnje primirje. Trebonijan. Pohl 1988: 156−159). međutim. porušili utvrđenja na đerdapskom limesu. Ubrzo potom. borbe su i tada vođene uglavnom u donjem Podunavlju i oko Singidunuma. To je. ostvarenju njegovih težnji doprineli su i sjajni saradnici kojima je bio okružen (Velizar. Jovan Kapadokijski). monetarnim i pravnim reformama. Popović. veka obeležena stalnim sukobima Romeja i raznih varvarskih plemena. do 596. Bez obzira na vizionarski dar novoustoličenog imperatora. godine). 4−5. tokom koje su Avari pretrpeli nekoliko poraza (Theophylacti Simocattae historiae VII 3: ВИИНЈ I 2007: 123−124). mali broj pisanih podataka odnosi se na prostor đerdapskog limesa. 11. V. Dagron 1984: 6). pa se krah Avara činio neizbežnim. uz dogovor da granicu na Dunavu Romeji mogu da prelaze samo u slučaju pohoda na Slovene (Theophylacti Simocattae historiae VII 15: ВИИНЈ I 2007: 122. sa različitim pobudama.7 6 100 5 10 4 Sirmium 1 Singidunum Viminacium Djerdap Naissus 3 2 0. Romejski protivudar nastavljen je i naredne godine. Samo u oblasti grada Ad Aquas (Prahovo) obnovljeno je 37 utvrđenja. severne granice Imperije ostale su bez zaštite. Pritisak ova dva plemena postajao je sve jači. Potom su se povukli. obnavljajući postojeća i gradeći nova utvrđenja. godine. o čemu svedoči i prestanak cirkulacije novca kovanog u Solunu (Theophylacti Simocattae historiae VI 6−9. Pošto su gotovo sve vojne snage povučene u prestonicu zbog sukoba sa Persijom. Ipak. godine. međutim. dok su se Sloveni postepeno naseljavali na teritoriji severnog Ilirika. a presto je uzurpirao Foka. VII 2. ali je istovremeno jačao granice Carstva. godine. Avari su. na severnim granicama Carstva su se pojavili Avari i Sloveni.001 Grafikon 2. godine bili usmereni na Dalmaciju (Theophylacti Simocattae historiae VII 12: ВИИНЈ I 2007: 121−122). bila samo priprema za poduhvat koji je obeležio njegovu epohu. Popović. IV 4: ВИИНЈ I 2007: 64−65. Lemerle 1954: 291−292. Kao najveća pretnja. čiji je cilj bio opsada Konstantinopolja (599−600. 1975: 463−464. Narzes. Avarski napadi su 597. Posle neuspelih operacija na avarskoj teritoriji 602.1 1 0. kada je kod Viminacijuma izvojevana značajna pobeda. Iako je čitava druga polovina 6. Nizom napada od 593. odnosno za osvajanje izgubljenih teritorija (Острогорски 1969: 87−88). završen je neuspešno. Opticaj bronzanog novca u Đerdapu i u pojedinim gradovima u Dačkoj dijecezi i Panoniji II bljene slave.

malobrojni pojedinačni primerci novca s početka 7. Popоvić. i početak 7. Na to. 9/3. 50/6. Janković. To potkrepljuje i nedostatak pisanih izvora o avarsko-slovenskim napadima tokom Fokine vladavine. jer su analogni primerci sa mesta brodoloma kod Jasi Ade opredeljeni u prvu polovinu 7. a zatim su napali Trakiju. i prvu trećinu 7. za vreme vladavine Iraklija. godine zaključio mir sa Avarima i plaćao im danak. i prvu polovinu 7. na lokalitetima Ušće Porečke reke. dati prave odgovore. iz groba br. nastupio je nejasan sled događaja. U drugoj deceniji 7. ovaj period ranovizantijske istorije još uvek nije potpuno razjašnjen i različite su interpretacije događaja po Fokinom dolasku na presto. čije se analogije sa avarske nekropole Dešk G. Марјановић-Вујовић 1984: 25−27. veka. Pouzdano datovane analogije pokazuju da je u pojedinim slučajevima život u đerdapskim utvrđenjima nastavljen i početkom 7. otkrivena u Dijani i opredeljena u kraj 6. godine sklopili međusobni mir. Keramičke lampe maloazijskog tipa takođe možda potiču s početka 7. 154 . 75/2). udruženi Avari i Sloveni ponovo su napali teritoriju Carstva. činilo stanovništvo ograničenih ekonomskih mogućnosti. Pojedina utvrđenja privremeno su osvojili varvari. V. mada su bili zastupljeni i zanati. Ove procese potvrđuje i. upućuju i pojedinačni nalazi Iraklijevog novca. Suočen sa opasnošću. kao što su obrada vune. gde su datovane u kraj 6. Foka je 604. 1986: 384−387). Баришић 1956: 74. S druge strane. Ipak. ili početkom 7. na kojoj su se još uvek donekle zadržali tragovi centralne uprave. osim vojnika. za vreme Fokine vladavine severne granice Carstva na Balkanu bile su otvorene za konstantne prodore varvarskih. veku naseljeno najpre Ušće Slatinske reke (Топић. nedostatak crkvene organizacije. L12. Korać. utvrđenja duž desne obale Dunava. a ponekad se odustajalo od izgradnje novih. kao što je slučaj na lokalitetu Rtkovo − Glamija I. veka. Schulze-Dörrlamm 2002: 224−226). koji ih je na kraju savladao i nesmetano nastavio put ka unutrašnjosti Balkana. Izuzetno teška vremena u ovom delu Imperije nisu bila milostiva prema romejskoj populaciji.lost varvarskim plemenima (Theophylacti Simocattae historiae VIII 5−6: ВИИНЈ I 2007: 124−126. Tada je potpuno slomljena romejska vlast na ovim prostorima. Jovanović. Pohl 1988: 159−162). ne može sigurno da se govori o postojanju života u đerdapskim utvrđenjima početkom 7. S druge strane. 61/8). kako se čini. veka (Vitelli 1982: 193. na potesu između ušća Porečke reke i ušća Timoka. Pontes. pre svega slovenskih i avarskih plemena. Васић. kao i odsustvo arheoloških potvrda. Vasić 1999: 34−35). Uprkos prilagođavanju i upornosti. Stoga su za sada otvorena mnoga pitanja. Zatim je u 7−8. Garam 2001: 109. fig. Ferjančić 1984: 85). veka ukazuju da je severni Ilirik tada bio deo romejske teritorije kojim je car u Konstantinopolju upravljao samo nominalno. Ipak. neki autori smatraju da su Avari. Prema mišljenju većeg broja istraživača (Grafenauer 1950: 74−75. koje se uglavnom bavilo poljoprivredom. a Sloveni su se trajno naselili (Popović. 490. 25. veka usledio veliki prodor Avara i Slovena. posle sloma romejske dominacije bila su napuštena. između ostalog. Vajuga. pa im je bila potrebna stabilnost na severnim granicama (Баришић 1956: 75−76). 1979: 627−631). Vasić 1997: 150. V. koji su razorili gotovo sva utvrđenja u unutrašnjosti Balkana. Kako se čini. pošto arheološki materijal nije nađen u jasno definisanim celinama. Sloveni i Langobardi 602. Sakupljeni i predočeni arheološki nalazi iz ranovizantijskog perioda pokazuju da je populaciju nastanjenu u đerdapskim utvrđenjima. a u 9−10. kože i kostiju. Mešavina vojnika i siromašnih poljoprivrednika nije bila znatno drugačija nego u unutrašnjosti Ilirika. T. Egeta i Mora Vagei uočeni su ostaci naselja i nekropola iz punog srednjeg veka. Izgleda da je sredinom druge decenije 7. Hajdučka vodenica. vezuju za kraj 6. činjenica da su se žitelji đerdapskih utvrđenja nalazili na prvoj liniji odbrane Carstva i da su bili izloženi snažnim napadima varvara znatno je otežavala njihov položaj. Bez obzira na to da li je đerdapski limes prestao da postoji krajem 6. od kojih su samo četiri izrađena od plemenitog materijala. Ipak. koji je u nekim slučajevima bio privremen. posle čega su osvajili Istru. To su kopče tipa Salona-Histrija sa teritorije Mađarske. 1975: 489. Миленковић 1982. posle pada dunavskog limesa u poslednjoj deceniji 6. veka. To je odgovaralo obema stranama jer su Avari pretrpeli nekoliko teških poraza. kao i trgovina. veka (Garam 2001: T. godine. a u drugim trajan. zatim kopča za torbicu tipa Papa. veka. zajedno sa očuvanim izvorima. veka (Kiss 1996: T. koji je na prostoru centralnog Balkana bio u opticaju do 615. veka. 4). Nasuprot tome. Slično su datovane i kopče tipa Sučidava. veka (Garam 2001: 110. o ruralizaciji i dezintegraciji nekadašnjeg načina života svedoči relativno skroman repertoar odevnih predmeta i nakita. na koja će buduća iskopavanja. dok je veća opasnost Romejima stizala iz Persije. Lemerle 1954: 292. veku Pontes (Гарашанин. stanovništvo đerdapskih utvrđenja nije moglo da se održi pred daleko nadmoćnijim protivnikom. 44−47. Osim poljoprivrednih alatki nađenih unutar bedema. veka. odnosno ostava novca.

VIII/193 − Petković 1995: T. XXXI/635 − Petković 1995: T. T. Đ. XXX/524 − Milošević. T. T. II/51 − Кораћ 1980: T. III/3a-b. XXIV/5. 13/1. XXI/392 − Кораћ 1980: T. T. T. XVI/3. XXVIII/XXVI. 1981: T. 70. 54. VII/192 − Petković 1995: T. T. T. T. XXVI/XXXVI. VIII/197 − Кораћ 1980: T. T. Stanković 1986: sl. III/9. XXXV/716 − Кораћ 1980: T. 69/E. T. T. XV/6. T. XL/9. T. 1981: T. T. III/87 −Janković. II/67 − Petković 1995: T. T. I/6 − Ružić 1994: T. IV/102 − Cermanović-Kuzmanović. III/5. XL/10. T. II/50 − Кораћ 1980: T. T. 14/h. XXV/8. XL/10. 1981: sl. XXIX/490 − Кораћ 1980: T. T. 28/9. T. T. T. XXXVIII/LV. T. III/85 −Janković. T. XXVI/LXXXVII. XXV/9. IV/91 − Grbić 1994: 191. XXIV/CC. Đ. T. XX/420 − Кораћ 1980: T. 60. Đ. II/64 − Grbić 1994: T. T. VII/167 − Grbić 1994: T. 25/2. III/6. VI/133 − Grbić 1994: T. I/15 − Ružić 1994: T. 51/11. T. IV/103 − Janković. T. 14/4. 10/9. A. T. XXXII/655 − Petković 1995: T. Jeremić 1986: fig. XI/271 − Grbić 1994: T. 1981: sl. XII/309 − Grbić 1994: T. T. XXIII/4. XXX/528 −Cermanović-Kuzmanović. T. VIII/206 − Petković 1995: T. XXVIII/XXIII. Stanković 1984: sl. T. 51/9. III/69 − Grbić 1994: T. III/84 − Janković. 8/4. T. VII/187 − Janković. 1981: sl. II/48 − Grbić 1994: T. II/66 − Petković 1995: T. 1984: T. 1981: sl. Đ. III/4. XXXVIII/LIV. T. T. T. T.SPISAK PREUZETIH CRTEŽA T. br. IX/210 − Кораћ 1980: T. Đ. XLVIII/CDXX. Đ. T. XLVII/CDXIV. III/83 − Janković. 73/d. XXXII/650 − Petković 1995: T. T. 50/12. V/122 − Jovanović. 25/1. XIII/307 − Grbić 1994: T. T. 41/6. XXXI/645 − Petković 1995: kat. 69/A. VI/132 − Grbić 1994: T. XXXV/724 − Кораћ 1980: T. T. .

.

SUMMARY .

.

The said comparative method made it possible to compare the frontier zone with the other parts of the Empire. one should stress that the illustrations of these items do not depict all of the finds. photographs have also been provided in certain cases. The said region was the frontier zone of the Serbian part of the province of Dacia Ripensis in a length of about 200 km. all the preserved finds of Early Byzantine material culture were collected and catalogued.147 which were unearthed in the fortifications erected on the right bank of the Danube. the Danubian limes was the scene of turbulent events from the end of the 5th to the first half of the 7th century. Needless to say. given that some of the field research was done more than forty years ago. Cermanović-Kuzmanović 1986. and a significant quantity of items of material culture dating from the Early Byzantine period were also recorded. Jeremić 1986. 159 . stratigraphically defined. faced numerous challenges owing to the immediate proximity of the enemy. On the other hand. a large number of finds have not been clearly. the population of the frontier fortifications. Their classification according to function was followed by their typologisation and comparison with analogous or similar finds. which did not only reflect on the Romaic Empire but also on the neighbouring barbarian tribes. Unfortunately. the decision was made to assemble in one place all the known and accessible. Цермановић-Кузмановић 1984. a portion of the material. all the mobile finds of the Early Byzantine horizon of the Đerdap fortifications were examined and classified into several. who were engaged either in activities of a military or agricultural nature. Јовановић 1984. Milošević. has been destroyed or lost. Cf. Seeing that there is no appropriate work that deals comprehensively with this circle of problems. and because of their relatively poor economic potential. on the section from the confluence of the Porečka River to that of the Timok. due to inadequate treatment. 147 A very small portion of the ceramic material from the Early Byzantine period has been published in the reports on the excavations in particular forts. considering that the majority of papers were reports on the archaeological excavations. In spite of these difficulties. in some cases. although some archaeological investigations were finished several decades ago. Janković 1986. Besides the drawings. one can notice that in the region of northern Illyricum. In such a situation. which should be the basic source of information. Томовић 1984а. where 22 fortifications of diverse sizes and importance were archaeologically documented and researched. Korać. the numerical figures of which correspond to the catalogue number of the find. according to their utilitarian value. Likewise. they show only the typologically representative items belonging to particular kinds of materials. enabled the more precise chronological attribution of finds from the broader region of Đerdap. Gabričević 1986. small finds of Early Byzantine culture. accurately dated analogies. On this occasion. except ceramics. The excavations that went on in this area in the course of several decades resulted in the discovery of a series of fortifications. generally accepted groups. Tomović 1986. where traces of residential architecture and necropoles were found in addition to the remains of ramparts. Apart from that. are mostly incomplete.On the basis of preserved historical data. Jovanović. and were interpreted in an attempt to shed light on the social and economic structure of the population that lived in the border lying fortifications. considering that the field records. the publication of the material and results of the excavations was not done satisfactorily. relying on the traces of material culture.

testimony of which are the numerous archaeologically documented fortifications from this period. as well as sally ports. in Tekija. which increased the Empire’s strength. proteichisma and valli were added to increase the defensive power of the walls. The said section was the region of Đerdap. The renewal of the limes brought an improvement in the fortification system. and so on). 7−8: ВИИНЈ I 2007: 9−12. at the 160 . Donje Butorke. which consisted of the Đerdap Gorge and part of the Valachian Plain. Rtkovo − Glamija I. semi-circular. These measures were continued successfully by his successors so that during the time of Justinian I (527−565). which constituted part of the limes of the province of Dacia Ripensis (Map No. for instance. Popović. Depending on the size of the tributaries of the Danube. which provided greater protection from the threat of siege devices.****** After the Romans had completed their conquest of the Balkans. In further administrative reorganisation during the rule of Diocletian (282−302). The different nature of the fortifications (fortified town.1). there were other. The aforesaid situation was also attested in the region of Đerdap where. The purpose of the oldest fort in this region was to accommodate the Roman legions.e. one of which extended along the Porečka River towards the mineral rich regions in the hinterland of the province. These palisades were soon replaced by stone fortifications erected on the confluence of the River Slatina. most probably after the year 9 AD. 1b. the opportunities to penetrate into the interior of the province were that much greater. with the new fortification system it was still impossible to contain the barbarian attacks so that in the middle of the 5th century the limes fell (Prisci Fragmenta 1. Lemerle 1954: 279−280. Bavant 2004: 313). the temporarily abandoned positions along the right bank of the Danube were retrieved. Even though the Hun domination did not last long (Острогорски 1959: 79. a large number of fortifications were renewed in order to strengthen the existing defence system and prevent further barbarian penetration. they formed the province of Moesia. castrum. 125−126. among other things. while the other stretched from the confluence of the Porečka River. military and ecclesiastical centres. 123. whereas cases of completely rebuilding fortifications were rarer.eastern Bulgaria (Procopius – Bellum Gothicum III 39: ВИИНЈ I 2007: 45. Zotović 1971: 38). tax and military reforms were also introduced. the province of Dacia Ripensis came into being (Vetters 1950: 6−7). Apart from the said roads. Parallel to economic reforms. different barbarian tribes still plagued the northern borders of the Empire with their constant incursions. less important routes of a local character. 1975: 471−472. П. 98). During this process. Ušće Slatinske reke. whereas they were sometimes built for stationing small military units. that is. Pontes and Dijana (Kondić. V. through which attacks were launched against the enemy (Kondić 1984a). Forts were erected along the communication routes. VIII 5−6: ВИИНЈ I 2007: 120. Bavant 2004: 313). simply confirms the well-known fact that in the territory of the Eastern Empire during the Early Byzantine period. Mirković 2006: 99−100). smaller forts were built. the primary effect of which was the reinforcement of the defence lines along the border. on the right bank of the Danube between the confluence of the Porečka River and the confluence of the Timok. Mirković 2006. Theophylacti Simocattae historiae I 3. It is precisely in these places that fortifications were located to prevent the easy penetration of invaders. It was made of earth and protected by a palisade. The basic communication route across this region. With the accession of Anastasius I (491−518) to the throne. 1984: 285). on the width of the bed and basin through which they flowed. a section of which included the right bank of the Danube from the confluence of the River Porečka to the confluence of the Timok. Скржинской 1960: 118−119. In addition. they served as large administrative. 109. while the other important traveling route ran from the Morava River basin towards the territory of today’s north. in the renewal of damaged and the erection of new fortresses in order to check the barbarian advances. which. I 8: ВИИНЈ I 2007: 106. As a result of changes in the defence system at the end of the III and in the first half of the IV century. was along the right bank of the Danube (Theophylacti Simocattae historiae VII 3−5. Mora Vagei and Borđej (Тоmović 1987: 97). observation post) stipulated both their shape and dimensions. circular. so-called burgus. more than twenty fortifications were archaeologically documented as having been in use during the Early Byzantine period. which was subsequently divided into two provinces. i. Mihajlovac−Blato. However. the state treasury was replenished by carrying out numerous reforms. horseshoe. The number of fortifications discovered on this 200 km long section of the Danube. in the Đerdap part of the limes. seeing that in some cases. which involved the construction of different shapes of towers (polygonal. were recorded to have existed on the localities of Hajdučka vodenica. it was possible to launch the revival of the Empire. across Mount Miroč to ancient Egeta (Петровић. which was frequently used by the military forces of the Eastern Empire during the campaigns towards the northern frontier territories.

Fortifications of medium size occupied from 0. Dijana). In analysing the surface area of the fortifications over the broader area of Đerdap (Map No.5 to one hectare. 1. The distribution of fortifications according to their surface area confluence of the Porečka River. fortifications also served to control the shallows across the Danube. 2) that were in use during the Early Byzantine period. like at Dijana and Milutinovac.5−1 ha 0.5 ha 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 1 14 4 2 2 1 Ušće Porečke reke Veliko Golubinje Malo Golubinje Hajdučka vodenica Tekija Sip Dijana Donje Butorke Pontes Rtkovo − Glamija I Korbovo Vajuga-Karaule Milutinovac Ljubičevac-Glamija Egeta Ušće Slatinske reke Mihajlovac Mora Vagei Borđej Akve RadujevacUšće Timoka total Table No.site small fortifications town big medium sized fortifications with more than fortifications fortifications less than unknown size 10 ha 1−2 ha 0. the Slatina River and the Timok. a provisional division was made according to which cities spread over an areal larger than 10 hectares. while they sometimes played an important role in the transport of the necessary goods and troops since there were docks within their walls (Hajdučka vodenica. while the large fortifications had an areal of between one and two hectares. Apart from that. while small forts did not exceed a surface area of 161 . as well as at the canal for bypassing the Danube cataracts (the Sip Canal).

which was open to territory occupied by barbarians by way of the Valachian Plain. Whereas in Milutinovac. the reduced population of the Empire called for a less numerous army. daub. we do not possess enough confirmed data on the existence of new fortifications that were erected during the 6th century. Attila demanded that the frontier with the Romaic Empire be shifted south of the Danube by the distance of a five-day walk.0. Mora Vagei and Borđej. which testifies to their purpose. as a separate group. while in the part of the Danubian limes. as well as a suitable water and sewage system were built beside the buildings inside the fortifications.78 %). other buildings were also constructed mostly in the opus mixtum technique. the fort was erected on a location where traces of earlier. Pontes as well on the localities of Vajuga-Karaule and Akve. As we can see. Ljubičevac. one should mention that in the case of seven forts. That is why the fortifications on the limes were also centres where goods were exchanged. among other things. the walls of new Early Byzantine fortifications were erected around the existing burgi of Late Antiquity. 755). at the same time they were the most exposed points of communication with them. where the said renovation can be assumed. П. Rtkovo − Glamija I. the existing ramparts were reconstructed on six localities during the Early Byzantine period. Ušće Timoka). evidence of which are the mobile archaeological finds so far collected during the archaeological excavations in the Đerdap region.12 %). which also led to changes in the method of warfare. Finally. instead of it being on the banks of the Danube (Prisci Fragmenta 7: ВИИНЈ I 2007: 9−12). 1984: 286. since the new fortress was shifted further upstream than the earlier erected walls. Cf. which in some case is extremely scarce. Špehar 2008a. No. while their roofs were covered with tiles. The most numerous group consists of small-sized fortifications. Egeta. However. The said facilities also had tile roofs. Apart from that. The fortifications erected along the northern frontier of the Empire were distinguished by a diversified life. Korbovo.2) Although the fortifications were erected principally for defence from incursions by barbarian tribes. Kondić 1986: 555). through which trading was done. ancient fortifications were not attested. in which people were primarily occupied with military activities. the crew that manned most of the fortifications along the Đerdap limes did not have the task of preventing enemy attacks but observing the border and sending information about eventual barbarian advances. This involved Hajdučka vodenica. one may also single out fortifications. which now focused on defensive tactics. considering that some fortifications could have had suburbs that were not inhabited all the time but served for the accommodation of livestock when danger arose. 1). cities and medium-sized fortresses. The fortifications themselves were erected in keeping with the geographical features so that in the most inaccessible part (the section between the confluence of the Porečka River and the Sip Canal). On six localities. traces of buildings did exist which can be linked with the Dacians. however. Namely. in which the surface area was not ascertained. Sip. 148 The same types of fortifications were noticed in the hinterland of the province Dalmatia. while we have no data about the surface area of four fortifications. In the case of the confluence of the River Slatina. we should mention that the said division has certain shortcomings. the existence of which was proved by a find of lead pipe (Cat. Therefore. given that in this way double defence walls were formed. we have no data that can shed light with any certainty regarding their connection with the earlier phases of fortification building (Ušće Porečke reke. Mihajlovac. When erecting the fortifications beside the facilities intended for military purposes. In addition to buildings.5 hectares.148 Based on the available data. the largest number of fortifications consisted of small forts. but it also features different economic activities and crafts. The existence of wood in parts of the structures was indicated by the remains of beams that had been charred. Veliko Golubinje. The best illustration of this is the fact that in 447−448 AD. Radujevac−Karamizar. Malo Golubinje. that is in Tekija. Dijana. Nevertheless. which were observed individually were the fewest (5. thereby increasing the surface area that was defended and strengthening the existing walls. Finally. encompassing 14 forts (77. and that the Illyrian goods market be moved to Naissus. Шпехар 2008b. the surface of which did not exceed 0. evidence of which is to be found in finds of this type of material unearthed in the Ušće Porečke reke and the Rtkovo − Glamija I localities (Петровић.5 hectares (Table No. or mortar. Donje Butorke. there were only six fortifications. a road. followed by large fortifications that were recorded on two localities (11. as were various construction elements used for fixing and consolidating the wooden sections of buildings. while for the Ušće Porečke reke and Egeta. window-frames and doors. the said principle was not applied perhaps due to the excessive damage on the burgus. Gabričević 1986: 71−72). we recorded 16 fortifications (Map No. less representative facilities also existed. which were erected in a rather more modest way by using rough or slightly hewn stone bonded with mud. 162 .55 %). whereas new fortifications were erected in nine cases (Vasić.

307−310). This was provided by static or movable lighting equipment. Apart from doors. 292−305) and a hinge (Cat. 2. much larger group consisted mostly of ceramic lamps (Cat. the collected quantity of finds that could be described as household utensils is extremely modest so that it does not offer a clear.23 %.81% 12. lamps of ovoid shape. Additional evidence of this lies in the number of specimens of this type of find discovered inside the residential and artisans’ complex in Caričin grad. Nos.06% 25. metal sections of doors made of bronze and iron tell us about the appearance of residential buildings during the Early Byzantine period. According to all the data presented so far. Nos. whitish-coloured leaves of mica. Besides construction elements for fixing. 335−352). parts of devices for locking doors were found. 353−383). 330−334). The first group consisted of lamp holders (Cat. There were fewer specimens of the Asia Minor type. the multi-coloured window-panes gave a certain colour to the light in the interior of the building. 319−328).e. Besides them. as well as keys of different shapes and dimensions (Cat. When the sun shone. clamps (Cat. No. Nos. Nos. No. 313−317). Nos. the use of which was widespread during the paleo-Byzantine period. 3. the existence of which was proved by the fragmented finds of window-panes. such as different types of nails (Cat. No. there was also lighting at night. 306). exclusively made of bronze (Cat. complemented by glass vessels (Cat. Nos. 12. and lamps on a foot (Table No. that is. 1−44). 312). Unfortunately.23% Balkan type Asia Minor type Lamps on foot Ovoid shaped lamp 18 8 4 1 total 31 Table No. as well as specimens of glass lamps with conically shaped lower sections (Cat. 2). the most numerous type of household inventory consisted of finds of glass cups. 1−39). offer a modest insight into the inventory of the households in the Đerdap fortifications. 58. Nos. cut in the shape of rectangular little plates (Cat. such as the metal plating of locks. Nos. and there was one specimen of an ovoid shaped lamp. No. 329) were also used for making window-panes. The picture of household furniture is. as well. to some extent. eight in all (25.06 %). in 163 . i. a grindstone (Cat. 574−575). during the construction of buildings windows were also installed. No. a padlock (Cat. The other. The most frequent were the so-called Balkan type (18 specimens i. were also documented iron parts of lock mechanisms (Cat. thin. 573). part of the hinge from a chest of smaller dimensions (Cat. which were then perforated and connected by lead rivets and placed in wooden frames.type number of specimens distribution in percentages 58.e. 348) was discovered. 255−291). Besides lighting equipment. documented insight into this domain of life in the Early Byzantine fortifications.90% 3. 199). No. No. which was actually characteristic for this region of the Eastern Empire. 318). as well as two fragments of a stone mortarium (Cat. No. although a bronze specimen (Cat. On the other hand. The typology of ceramic lamps: 100% These having been mostly made of iron. which were principally represented by multi-coloured specimens of cups with a stem (Cat. Nos.90 %. the ceramic lamps were classified as lamps of the Balkan and the Asia Minor types. Nos. Nos. In addition to sunlight that was regulated by means of windows. 311). as well as a fragment of furniture made of bone (Cat. In the course of investigating the Early Byzantine horizon in the Đerdap fortifications. lamps with a foot were represented by four finds.81 %). Based on the accepted divisions. made primarily of glass that was produced in a broad spectrum of colours (Cat.

part of the Romaic population was conscripted to military service in return for the awarding of land. Moesia II and Scythia. or even entice the enemy into an ambush. the primary production of glass took place in the manufacturing centres in the East.500 of whom were in Moesia I. 4/11). six auxiliary detachments (auxilia palatina). Apart from that. Laiou 2002: 44).149 Also. we may conclude that in that period. lay in wait for the enemy in the interior. more mobile units were created in which there were fewer troops. the military forces of which were commanded by the magister militum per Illyricum. The said items of weaponry were used in different combinations. 30 or 40 of them armed with bows and arrows and the others with spears. and to epidemics of smallpox or the plague (541−542). formed during the 5th and the 6th century. the view prevails among professional circles that during the period of Late Antiquity. attested during archaeological research in the region of Đerdap. nine other legions (legio pseudo-comitatensis). spear. One should not exclude the likelihood that a glass manufacturing centre actually existed in Caričin grad. Given that we encountered an extremely large number of finds of glass vessels in the said area. the naval and the land troops. and two special detachments (vexillatio comitatensis). The weapons used in battle. with the basic military formation consisting of a detachment of a strength of 300−400 men. and 9. as well as armour and shields. During the 6th century. as was the case with Constantinople (Geyer 2002: 41. according to the generally accepted divisions. as lower-ranking commanders who could take action with some measure of independence were the doux of Moesia I and the doux of Dacia (Ripensis?). The basic advantage of the cavalry lay in its ability to rapidly traverse vast distances. in the northern frontier lying regions of the prefecture. Accordingly. in the territory of the province of Moesia I. eight mobile legions (legio comitatensis). 12. depending on the military arm. along the Danube. and warfare at a distance (lance.the south-western quarter of its Lower Town. Besides that. 11.500 in Moesia II. while the archers constituted a separate group 164 . armour) and offensive. Thus. certain barbarian tribes started being engaged in the capacity of federati. whereas the finds of offensive weapons included those used in close combat (sword. shields and armour or. Špehar 2006: 143. one may assume that they were used by all layers of the population. swords. first of all cavalry. The soldiers stationed in the said fortresses. In this way. from where it was distributed to the wider region (Ivanišević. were the limitanei milites.000 soldiers. The numerous fortifications. which reduced the numbers of the population by nearly 40 %. there were 104 military garrisons. consisting of the infantry and the cavalry. only with swords or spears. testimony of which is also the find of raw materials for making glass. on the locality of Gornji Streoc (Ivanišević. bow and arrow). Thus. units of a maximum of 500 men were stationed. Under his command was one legio palatina.000 to 1. seeing that the available population was largely reduced.500 in Dacia Ripensis. the limes from Singidunum to the confluence of the Danube in the Black Sea was defended by forces of around 44. According to what we have learned so far. the assumption prevails that at the end of 4th century in small forts. as well as over 40 auxiliary units (Максимовић 1980: 20). The erection of numerous fortifications on the frontiers of the Roman Empire led to a defensive technique of warfare that was primarily based on manning the interior of the fortresses with fewer troops. owing to constant battles with assailants. Dacia Ripensis. to make glass indicates that glass was also manufactured in the Balkans during the 6th century. in which the ratio of infantry to cavalry was 2:1.500 in Scythia (Whitby 2007: 143). making it possible to launch surprise attacks and swiftly withdraw. infantrymen could be armed with swords. who under their command had four to six legions.500 troops. The numerical strength of the enemy required a new strategy of defence. Gamillscheg 1981: 75−91). knife). Stamenković: 2009). the section of the Đerdap region between the confluence of the Porečka River and the confluence of the Timok belonged to the prefecture of Illyricum. If it was necessary. Therefore. Stamenković 2009). which were the most frequent along the Danubian limes. while the main strategic centres could have had 1. fig. On the other hand. 10. which also represented the strike force. thereby laying the foundations for creating what were later to become the themes (Zuckerman 2004: 145−167). All these changes were required by the new method of warfare in which significant military forces. can be classified into defensive (shield. the basic weapons of the Romaic cavalry consisted of bows and arrows. The Romaic military forces were divided into two arms. these basic units could be combined to form larger formations (Dennis. while the frontier troops were responsible primarily for observation and sounding the alarm. were erected primarily for the accommodation and protection of military units. The discovery in Caričin grad of the remains of glass making workshops and the raw materials (Ivanišević.

The tribulus. representatives of the administration and the ecclesiastical organisation. 431−433). i. different items of weaponry were collected over the broader area of Đerdap. Like the two-pronged hoes. testimony of which is the find of a two-pronged hoe (Cat. two specimens of spears with a laurel-shaped tip (Cat. which served to till the soil around the vines in vineyards. which included soldiers. No. as well as pruning knives of different sizes (Cat. artisans. Thus. Nos. of which there were 35 specimens. Nos. starting with the felling of trees. dating from between the 5th and the 7th centuries.e. two fragments of an umbo (Cat. Nos. correspond to our hitherto information according to which the cavalry. 398−401) and sickles (Cat. In the view of J. 402−409) which served to cut grass and harvest crops. seeing that this territory was still populated by Romaic inhabitants (Henning 1987: 93−94. and scrape irons (Cat. Abb. Another aspect of crop-growing activities is illustrated by scythes (Cat. toolhandles. Judging by the diverse tools and utensils that originated in the Early Byzantine layers of the Đerdap fortifications located on the right bank of the Danube. where the tradition of processing grapes continued.armed with bows and arrows. Nos. was used as an obstacle against cavalry (Cat. Abb. Hemming. Nos. 443−453). to all appearances. Nos. Nos. 434−442). the finds of this kind of material included specimens of the coating from a reflexive bow (Cat. In contrast to the many different tools used in crop-growing. Another activity was wood-working. for instance. very few finds directly indicated the existence of cattle-raising because only two specimens of cow-bells were documented (Cat. six fragmented finds of shields were unearthed. 693−695). played a crucial role. Nos. No. fuel and so on. 11). The other types of weapons were almost equally represented. and three specimens with tips in the shape of a willow-leaf (Cat. the pruning knives used in the cultivation of vineyards during the 5th to the 7th century were principally linked with the regions south of the Lower Danubian Basin. fishermen. apart from military detachments. mattocks (Cat. four tribuli. which had many purposes and uses. 418−419). No. with the exception of a single specimen of the so-called Mediterranean type. as were several handles of shields (Cat. This situation suggests that different shapes of darts could be used at the same time and that their diversity depended on their purpose: for hunting or for waging war. The perceived features of the diverse types of weaponry. as well as different kinds of darts (Cat. 678−681). and pick-axes (Cat. Nos. It is interesting to note that there was not much difference in the types of darts. was used in the final processing stage for transferring smaller pieces of stone. 410−417). considering that stone was one of the basic building materials. while the smaller ones were used in the cultivation of vineyards. as evidenced by the discovery of axes (Cat. We singled out agriculture as the first aspect of economic activity. weapons. farming activities were done in the neighbourhood of the fortress (Henning 1987: 35−40. is characteristic of the regions of the Empire that were south of the Lower Danubian Basin (Henning 1987: 77. and suchlike. in more detail. Nos. merchants. cattle-raising played an important role in the life of the Romaic population. given that wood was used as one of the basic raw materials in the construction of buildings and for producing furniture. were of a diverse nature. Nos. for the present exists in only one specimen of tool (Cat. they also housed members of the civilian population. as well as farmers. Stone-working was also another craft in the Đerdap forts. Given that in the course of the 5th to the 7th century. 696−727). The many uses of wood led to the manufacture of various tools that were used in the particular stages of wood processing. 686−688). 684−685). Nos. which we shall discuss later. 165 . 677). the largest specimens of which were most probably used for clearing forestland or for cultivating orchards. Nevertheless. as well as ordinary chisels (Cat. five spearheads. Nos. planes (Cat. 45). 455). in which weapons intended for combat at a distance were dominant. evidence of which are the numerous finds of tools for processing wool and leather. a sword was unearthed (Cat.villas . Nos. Finds of hoes (Cat. 392−397) indicate the developed cultivation of the soil. who made it possible for the fortress to have a functioning economy. 659−662).vanished after a series of barbarian invasions in Illyricum. in the shape of a four-pronged briar. 420−430). which. Besides these. Nos. right up to manufacturing finished products. 728−730). The most numerous type of weapon consisted of specimens intended for long distance warfare. Archaeological confirmation of the said activity. 389−391). this type of find. the activities the fort’s inhabitants engaged in. Nos. Nos. the large agricultural holdings . and one fragmented find of a sword. 682−683). Although the forts were primarily erected in order to fulfill a military function. Abb. 388). which consisted of farming the land and cattle-raising. the sharp thorns of which pierced the soft tissue on horses’ hoofs. 385−387). Nos. who were equipped with bows and arrows and whose existence was confirmed in the region of Đerdap by three specimens of horses’ harnesses (Cat. 33). Nos. During archaeological excavations in the fortifications on the right bank of the Danube.

478−495). Nos. 16. which later made it possible to produce garments. seeing that the small number of tools intended for this type of craft was most probably due to the scale of research that was done. indirect testimony of which we find in a grindstone (Cat. Nos. was a lengthy process during which a variety of tools were used in the different production phases. hardly existed at all inside the fortress walls. wine and suchlike. a large number of tools intended for producing wool and leather indicates that cattle-raising played a more important role than crop-growing. from which items of clothing and footwear were made. Agricultural activities focused on crop-growing.56 % to vine-growing. after which it was cleaned by means of special. 573). Parallel to the aforesaid crafts there was also wool and leather-processing. leather was also produced. No. after which the wool was washed and dried and then combed with iron carding combs (Cat. as well as the absence of archaeologically documented foundries. In this respect. as well as vinegrowing. as well as a weight for a float (Cat. and several collected pastry scrapers (Cat. Besides wool. 551−560). Tools connected with fishing as another kind of economic activity constituted a separate group. a cleaver for chopping meat (Cat. Further processing entailed the spinning of wool into thread and finally weaving. 496−512). 517−530). a number of punches were discovered (Cat. from which clothing was later made. 1). as well as clay weights of different shapes for weighing down the nets (Cat. leather. 571). 568). 576−579). which suggest the existence of the butcher’s trade. testimony of which are finds of bone and the iron needles required for weaving. as we can see from the numerous finds of fish hooks (Cat. Rtkovo − Glamija I. Besides catching fish on a large scale. a significant number of semi-products was also gathered (Cat. Nos. scissors (Cat. During excavations. Nos. Ušće Slatinske reke. one should not forget the fact that wool and leather 166 . as well as differently shaped whorls made of clay (Cat. besides meat and dairy products. Judging by the collected finds of appropriate tools for this kind of economic activity. and cattle-raising. semi-circular shaped knives and scrape irons (Cat. 572). fishing on a large scale was mainly done by means of nets. on the slopes of the mountains that rose in the hinterland of the Đerdap region. The process of making leather began by removing the skin from the animal’s body. and a hook (Cat No. Evidence of this manufacturing process was verified in the finds of bronze and iron distaffs (Cat. Nos. Ljubičevac−Glamija. and repairing nets (Cat. The most numerous finds of utensils for preparing food were knives of different shapes (Cat. inside the fortresses in the localities of Hajdučka vodenica. No. as well as the number of specimens of tools for wool and leather processing (90 items). Among the finds intended for food processing were two specimens of mortarium (Cat. No. Dijana. Wool processing. stone (Cat. 472−477).78 % of the tools belonged to the crop-growing domain. On the other hand. which indicates that the bone was processed by local craftsmen. specimens of needles for sewing clothes (Cat. one should maintain a degree of reserve. 211−234). proof of which were the iron handles of pots (Cat. which. 458−471). 561−567). Pontes. also provided much needed raw materials such as wool. 580−618) although. leather and horn. lead (Cat. satchels. Thus. Nos. Besides finished products of bone. or bone (Cat. such as meat. processed milk products. which was very widespread in the region of Đerdap. 574−575). straps. A particularly developed type of craft was the production of bone items. one would remark that 77. Besides butchery.1). As the Đerdap fortress was located on the bank of a large river that was rich in fish. Nos. fruit-growing.Although numerous metal objects originated from the Đerdap region. Nos. belts and so forth. fishing by means of fishing lines was also done. which was done in the narrow fertile valleys of rivers. Nos. which certainly went on. as well as articles for export. 514−516). and 5. one may consider them to be auxiliary tools that can be used for many purposes. which served to grind wheat. however. 569−570). Nos. were used to shear the sheep. Nos. Nos. 513). No. Mora Vagei and Akve. Nos. 548−550). one may conclude that farming played the leading role in the economic life of Early Byzantine fortresses (Graph No. 542−545). harnesses. the existence was recorded of the baker’s trade. Of the tools used for the finalisation process. Nos. after which the skin was dried and then treated. Still. metal-working as a craft. 531−541). Nos. one can see that the processing of wool was the most important domain of economic activty in the broader region of Đerdap (Graph No. Nos. The various aspects of agriculture point to a relatively large choice of nutritive raw materials. Nos. because of their universality. The preparation of food was another type of activity. judging by the few collected specimens of the relevant tools (Cat. which was a customary item among household utensils. Nos. Judging by the number of agricultural tools (36 items). by means of which circular openings were created.67 % to cattle-raising. which refers indirectly to the existence of small and large cattle. 546−547) were also unearthed. If one were to observe the structure of agricultural tools. 456−457).

The scarcity of tools for stonework was most probably due to the 80 70 60 50 40 30 20 10 0 80 70 60 50 40 30 20 10 0 amount of archaeological research that was done although one should not exclude the possibility that stone working was done outside the fortress. On the other hand. precision scales of smaller dimensions and weights were used to weigh coins and thereby determine their market value. on the other hand. the people who cultivated them did not live in villages near the farmland but sought refuge inside the fortress walls. drills …). however. the fundamental difficulty in money changing was the fact that as a result of protracted use and because the edges of coins were sometimes clipped off. В. Since specimens of tools for producing more intricate woodwork were not attested in the broader region of Đerdap (punches. Given that gold coins constituted the basis of the monetary system. only wood. In order to avoid these problems. metal. the scarcity of tools used in metalworking (two items) points to the fact that foundries. were nevertheless an aspect of handicraft and primarily testify to the degree of using raw materials and not to the relationship between cattle-raising and crop-growing.1). Sodini 2002: 177−179). testifies to the process of ruralisation that swept through the urban centres of the Romaic Empire during the 6th century. where a variety of goods were delivered. Precisely because of this. were outside the fortress walls.processing. was confirmed by numerous finds of finished bone objects. trading was also an occupation in the Đerdap fortresses. one may assume that wood-processing inside the fortress mainly focused on carpentry. and bone were processed. Although the fields and meadows were beyond the fortress walls. given that some fortresses had harbours (Hajdučka vodenica and most probably Dijana and Akve). some specimens of coin lost weight. the appearance of forged coins was not unusual. In addition to farming and diverse crafts. The equipment used for weighing coins and money-changing was attested in Hajdučka vodenica. where the repair of tools and military equipment could be performed. seeing that other than leather and wool. Illustrating this thesis is the fact that as opposed to agriculture. The presence of a village population in an urban area. as was the case with Sirmium and Caričin grad where finds of agricultural tools were recorded even though it was a large and important ecclesiastical centre (Поповић. which clearly indicates the existence of workshop centres in this part of the Danubian limes. The said process was recorded in the territory of the whole Empire during the Early Byzantine period. while a specific type of settlement appeared. primarily combs. On the other hand. craftwork. with the exception of the aforesaid wool and leather processing. 2003: 239−258). in which the gradual deterioration of the cities was evident. was far less frequent (Graph No. The processing of bone. money changing existed inside the fortresses where large monetary denominations were exchanged for smaller ones and their exact value was verified. and also by the semi-finished products attested on eight localities. the so-called secondary centre. where bronze scales were buried as part of Graph No. representing a transitional type of settlement between a village and a city (Morrison. 1: The representation of economic activities according to discovered specimens of tools 167 s or agri ki cul n g tur to al to m ol ols wo et s od al wo wor kin rk g in to ol g m s e t o t sto al o wo l ne rk s in w g or to ol s ktio to s n ng ol ew sf toork or to oinlg s to pr ols ol f oc or s to es pro ol sin ce s s f too or ls f g w sing o wo pr or p oc roc ol ol e es sin ssing le gl ea athe r th e f is r hi to ng of ish ls to ol fo to s i r n p ol rg oc sf teo ss or oin lsg pr fo oc od es sin gf oo d dw ag ric ul tu wo o ra l to ol .

Nos. Abb. Nos. 135−142). bone amulets (Cat. Nos. The broad areal of the distribution of Early Byzantine buckles from the second half of the 6th and the first half of the 7th century testify to the process of acculturation. On the basis of the conclusions of Lj. Three buckles with metalwork of the SalonaHistria type were singled out as typical Early Byzantine products (Cat. apart from metals (most often iron and bronze). On the other hand. and it also had social and economic implications so that particular finds of this kind of material can be viewed as specimens that were mainly though not exclusively characteristic of members of the Romaic population. specimens of material culture made of precious metals were rarely attested. Nos. we may single out three buckle tongues discovered at Hajdučka vodenica. 239). According to their purpose. mainly through the waterways. pins for fastening clothing (Cat. No. sometimes bone was used. which were made of silver. Taf. primarily amphorae. Nevertheless. During archaeological research in the area of Đerdap. Mihajlovac. which were attested in the Đerdap fortifications. Nos. Nos. was a place where goods were delivered by ship from distant places in the Empire by way of the Danube. However. bracelets (Cat. The mercantile weights consisted of massive ceramic specimens of weights (Cat. XXIX). exists in certain forms of ceramic vessels. 131−134). as well as glass. the money-changers’ equipment included weights. Pontes. М. The specimens of Salona-Histria buckles had appropriate parallels in the territory of the eastern Empire although they were also to be found in the region controlled by the Avars (Kiss 1996: Taf. and parts of satchels (Cat. 45−68). 250−254). whereas a slightly more reliable testimony of trade between the broader region of Đerdap and certain parts of the Empire. 179−180). besides money. primarily Constantinople and Salonika. No. 89/3). as important and typically representative Byzantine finds. Milutinovac. 173−178). and on the inhabitants’ aesthetic needs and preferences. fibulae (Cat. a tremissis and weights. with the exception of coins. 181−191). one can classify the collected specimens as mercantile (Cat. type XXVI−XXVII. Besides Hajdučka vodenica. which were then dispatched by ship to their final destinations. the imported goods reached the region of Đerdap. which could be made of bronze or glass. Besides scales. the presence of amphorae can also be linked with the transportation of the goods needed by military units. in the broader region of Đerdap on the localities of Hajdučka vodenica. Dijana. Trade which went on in the Đerdap region was primarily of a local nature. 143−163). Costume and jewelry were primarily a way to show that one belonged to a particular ethnic group. rings (Cat. The said discovery confirms the existence of money changing activities in this fortress. such as sections of belts (Cat. Ušće Slatinske reke and Akve. or monetary weights (Cat. Bjelajac. 50/6. Nos. which were intended both for the Romaic. the said types already appeared in the IV century although they reached their peak during the 5th and 6th century. Nos. Garam 2001: 109. 92−93. 68). Tekija. such as lamps of the Asia Minor type. several groups of these types of find were documented. Nos. No. XXII) and from Africa (Bjelajac 1996: 85−91. 45−47). The materials from which they were made is also interesting. Nos. The Sucidava type of buckle was also to be found in the original territory of the Germanic population (Schulze-Dörrlamm 2002: 235. seeing that these items were also encountered among the barbarians. which were used for a large weighing machine. collected during the investigation of the forts on the section of the right bank of the Danube between the Ušće Porečke reke and the . type XX. Judging by dated analogies. Nos. considering that in the broader Đerdap region during this period. because of its harbour. which arrived from the large urban centres. Besides the typical buckles of the Early Byzantine period. 168 Besides a review of the social-economic structure of the population of Đerdap fortresses. 235−237) while the find of a pan originated from Ušće Slatinske reke or Ljubičevac. as was the case on the locality of Svetinje near Viminacium (Поповић. 238). which. mobile finds collected during research in this region provided details on the manner of clothing. several finds of scales of the same shape were discovered in Dijana (Cat. 1988: 24). 164−172). primarily in the regions of the Lower Danubian Basin (Bjelajac 1996: 72−93). different kinds of goods arrived. there was also inter-regional trade so that in this region. 48−49). Nos. Nos. beads (Cat. one may assume that certain kinds of finds belonged to imports. On the basis of information so far. as well as two so-called Sucidava buckles (Cat. 75/2). it is possible to observe from which areas of the Empire. 240−249). (Cat.a hoard. Various materials were used for producing clothing accessories and jewelry and. 69−130). earrings (Cat. The numerous finds of clothing accessories and jewelry. coated with gold (Cat. this fortress was most probably a particular type of collecting station for local products. while the Pontes amphorae were also attributed to the beginning of the 7th century. along with 29 gold solidi. to which the barbarian tribes were exposed. Nos. as well as for the barbarian population (Bavant 2004: 332−333). 77−78. who identified amphorae from Pontes (Bjelajac 1996: 67−72.

while the use of bone and glass was a little rarer. No. 89−126) or iron (Cat. 191). Nos. The review of material finds from the Early Byzantine period so far has dealt with the economic activities of the population and with the way in which they dressed. and the ornamentation appeared both on the bow and the foot. the movable finds collected on the broader Đerdap region. 181−185) which testify primarily to their appearance. as well as tweezers (Cat. on which the ornamentation was to be found exclusively on the bow. 186-190). Thus. 626−656). Nos. 623). which could be very richly ornamented with motives of concentric circles (Cat. the fibulae with the pseudo-coil on the transition of the bow into the foot had raised ribs. 207−208). Nos. Nos. The exceptions to this were the three specimens of the goldplated silver buckle tongues discovered at Hajdučka vodenica (Cat. Nos. were principally made of bronze and iron. and the finds of iron. Nos. Although both kinds of fibulae appeared at the same time (during the 6th and 7th century). there were also bone buckles that had a rectangular shape and rounded edges. while in the third phase. were diverse but relatively simple. 624−625). 658). A separate. The fibula was the basic element women used to fasten their clothing and was most often attached at the breast (Милинковић 2004: 192). indicated a population of modest economic potential that lived in the frontier region of the eastern Empire. while the foot was mainly undecorated. appeared as the earliest type. which could indicate a slighter wealthier individual. Besides these. No. 616−522). which one can reliably claim to represent Early Byzantine products were the numerous specimens of fibulae. 669−671). fibulae. the width of the bow increased. 68). 169 . one may distinguish fibulae with a back turned foot and a coil made of bronze (Cat. in which the width of the bow and the foot were identical and the foot was decorated. as well as a composite earring made of bronze wire. in the development of which three stages were observed. testimony of which lies in finds of razors (Cat Nos. As for jewelry. a much broader. semi-circular buckles (Cat Nos. 164). 127−129). to some extent. No. fixed in a particular setting (Cat. pipes made of hollow bone (Cat. gold-plated buckle tongues were recorded. 657). and on the ornamented part of the fibula. or medical instruments (Cat. though they were often mistakenly classified as flints. as well as fibulae with a back turned foot and a pseudo-coil. Finally. with the periodical appearance of bone and glass. of the Papa type. engraved with a motif in the shape of a cross (Cat. fibulae or jewelry but were obliged to content themselves with simply made items produced on a large scale. based on the ratio of the width of the foot and of the bow. 69−88). The choice of materials and the manner of producing the metal and bone accessories and bronze jewelry. 206). No. Nos. 143). such as the maintenance of hygiene and embellishment. which one should primarily link with the male population. who were unable to buy expensive kinds of buckles. No. fine metal plate and glass.Ušće Timoka. In contrast to the fibulae with a turned back foot. But apart from that. are considered to be slightly older. 672−675). No. modest specimens mostly made of bronze and iron and occasionally of glass and bone. and two fragmented stone palettes (Cat. very numerous group of these finds consisted of a large number of two-row combs made of bone (Cat. The relatively numerous finds of costume accessories and jewelry that originated over the broader Đerdap region. as well as the find of a buckle for a satchel. given that the evidence of them are the few items that have been discovered. Based on their features. which were most probably used by the female population. which is linked to the end of the 6th and the first half of the 7th century (Cat. No. No. mainly leather or cloth satchels. also made of bronze (Cat. and part of a sheath for a comb (Cat. shed light on the other aspects of life. as well as the specimen of a single row comb (Cat. The extent to which simple and cheap products were used in this region is illustrated by the fact that on the section between the confluence of the Porečka River and the confluence of the Timok. although sometimes ribs could appear on it. such as bone dice (Cat. only three specimens of silver. fewer finds were unearthed which one could describe as being mainly typical of Early Byzantine material culture. We do not know much about the other aspects of life that went on inside the Đerdap forts. Nos. which was almost constantly exposed to attacks by different barbarian tribes. the fibulae with a turned back foot. and stili (Cat. The choice of much cheaper materials as well as the simple handwork suggest the limited economic potential of the inhabitants in the Đerdap forts. A bronze bracelet of the open type with circular beaten ends. ornamented bow was predominant (Uenze 1992: 146−154). which were often very richly ornamented. there were finds belonging to the domain of costume accessories which consisted of pieces of small. No. The most numerous finds of costume accessories. as well as a silver earring. During the second phase. can be singled out as characteristic specimens. which could testify to the existence of literacy.

Dijana. in which not even archaeological data has been of any great help. whereas later. after which a gradual decline in the production of coins followed. the possibility remains that the small number of churches was not a true reflection of circumstances in the field but the result of incomplete investigation. Given that the majority of the Đerdap fortifications were examined by means of test pits. In an attempt to clearly define how the process of renewal of the limes unfolded in the broader area of Đerdap. 43−44). which otherwise depended directly on its military-political position. while the last specimens of coinage were dated to the reign of Heraclius (Oberlander-Târnoveanu 2001: 33−60). like in Sirmium. its fate was little known during later periods. Based on the preserved written data. i. the semi-follis took precedence. Nikomedia. 1978) and Naissus (Црноглавац 2005). we have very little data. The collected coins. in the region of northern Illyricum. to the period of 615−625 (Црноглавац 2005) (Graph No. The circulation of coins held out the longest in the vicinity of Naissus. Viewed through the prism of the mints. Cyzicus). whereas it was impossible to determine the emission period for three specimens. the coinage of folles prevailed during the rule of Justinus I and in the first half of the rule of Justinian I. to be precise. and ceased completely first of all in Singidunum where the last coins were struck in the year 577/578 (Иванишевић 1987). In his reign. after the Hunic conquest in the middle of the V century. After the collapse as a result of attacks by the Huns in the middle of the 5th century. 1978). A further decline in the minting of coins issued after the reign of Justinus II. belonged to Maurikios and are dated to the period of 587/588. with the exception of the gold coinage of Leo I and of Zenon. basilicas were attested only on the localities of Hajdučka vodenica. 2). which is connected with the fact that the Đerdap fortifications fell during the nineties of the 6th century. accompanied by an ever decreasing inflow of money. from 497/498. Although this episcopal centre was mentioned fairly early. during the archaeological research on the section of the right bank of the Danube between the confluence of the Porečka River and the confluence of the Timok. In contrast to that. In the region of northern Illyricum. where the last known specimen was dated to the year 578/579. while the earliest coinage in Viminacium is connected with Justinus I (Иванишевић 1988). as well as Singidunum (Иванишевић 1987). the last emission of coins was attributed to Maurikios. V. we encounter numerous difficulties. A much better situation prevailed during the 6th century when written sources. It is also interesting to note that on the other side of the Iron Gorge. when a new archbishopric was formed with its centre in the city of Justinian Prima was formed (Живковић 2004: 37−38. seeing that most of the areal of the former city has not been researched.As regards the religious aspect of life that went on in the Đerdap forts during the Early Byzantine period.e. The main Christian centre in Đerdap was Akve. only to reach its culmination during the rule of Justinian I. coupled with the fact that in the period of 518−522. most of the coins were attributed to the rule of Justinus II. V. where the last coinage (Hexagram) is attributed to Heraclius. most probably began during the time of Anastasius I. monetary circulation was resumed both in Sirmium (Popović. the circulation of coins was renewed in the time of Anastasius I. as well as finds of coins and their circulation indicated the economic circumstances in the state. and dated from 587/588. in Olthenia. The culmination. wherein the value of the coinage of 16 nummia was equated with semi-folles. is very scanty and incomplete. Judging by the available data. and only during the rule of Justinus II. The last known specimens of coins discovered in the broader area of Đerdap on the right bank of the Danube. which is also evidence of the economic progress of the state. given that our knowledge of events in the central Balkans during the second half and the end of the 5th century. was attested under the rule of Justinus I and Justinian I. 2). the process of the reoccupying the forts in the region of the Đerdap limes. enabled an insight into the circulation of coins across the broader area of Đerdap. we know that the region of Illyricum in which the section along the right bank of Danube between the confluence of the Porečka River and the confluence of the Timok was part of the archbishopric based in Salonika until the year 535. and subsequently in Sirmium (Popović. In the broader region of Đerdap. the last coinage in Viminacium is connected to the year 592/593 (Иванишевић 1988). was there a gradual decline in the Romaic economy. where a bishop had his seat during the 4th century (Zeiller 1918: 154). Vajuga-Karaula and Akve (Map No. Namely. The beginning of the rule of Justinus II signaled an increase of coins minted 170 . the mint in Salonika increased its production. The calculation of all bronze nominals in the value of folles. suggest that a more significant flow of money began during the reign of Anastasius I. the most frequent coinage was that of Propontis (Constantinople.

IV 4: ВИИНЈ I 2007: 64−65. his co-ruler. That was the reason why the most numerous specimens of coins came from the capital. On the other hand. and in the last year of his reign. after which they only appeared as individual coins. did not lead to a desire for peace. During this venture. The re-conquest of lost territories (Острогорски 1969: 87−88). and he constructed another fortress (Procopius – De aedificiis. arrived primarily on ships by way of the Danube (Petrović.01 1 0 0. the brilliant men who worked with 613/614 171 . he aspired renew of its lost glory.001 497/498 512/513 507/508 502/503 527/528 522/523 517/518 542/543 537/538 532/533 557/558 552/553 547/548 572/573 567/568 562/563 587/588 582/583 577/578 602/603 597/598 592/593 612/613 607/608 497/498 501/502 505/506 509/510 513/514 517/518 521/522 525/526 529/530 533/534 537/538 541/542 545/546 549/550 553/554 557/558 561/562 565/566 569/570 573/574 577/578 581/582 585/586 589/590 593/594 597/598 601/602 605/606 609/610 Đerdap Sirmium Singidunum Viminacium Naissus Graph No. Dagron 1984: 6). Vasić 1996: 18). Justinus I (518−527). he also worked on strengthening the frontiers of the Empire by means of renewing the existing and constructing new fortifications. from which source the army was evidently financed. given that food supplies. Justinian I was aware of the former importance of the Roman Empire and so. No matter how visionary the newly enthroned emperor was. All of the activities he undertook were merely a preparation for the project that was to represent the principal feature of his entire rule. reinforcements. ********************* The restoration of Byzantine power along the right bank of the Danube at the end of the 5th or beginning of the 6th century.in Salonika. as well as in the first years of the rule of Justinian I (before the monetary reform of 538/539). Although by origin from the interior of the Empire. who very soon nominated his able and widely popular nephew Justinian as his heir. given that the Empire’s northern frontiers were frequently under attack by barbarian tribes. as well as the strengthening of the existing fortifications. which was under the direct command of the Emperor. from the beginning of his rule. 2 A comparison of the circulation of bronze coins in the Đerdap region with certain cities in the region of the Dacian diocese and Pannonia II. First of all. The striking frequency of specimens minted in Constantinople compared to other mints 7 was due to the importance of the Danubian limes for the defence of the Empire’s territory. The process of renewal in eastern Empire commenced by Anastasius was resumed during the period of his successor. monetary and legal reforms. unfortunately. parallel to these. the coinage from Antioch featured most frequently in the time of Justinus I. 6 100 5 10 4 Sirmium 1 Singidunum Viminacium Djerdap Naissus 3 0. he erected and renewed about 460 fortifications in the region of Illyricum. in which 37 forts were renewed in the region of the city of Ad Aquas (Prahovo) alone. But. as well as pay.1 2 0. Justinian commenced tax.

Lemerle 1954: 292. a Byzantine invasion followed in the region of Southern Banat and the Tisa River under the command of Priskus. Ferjančić 1984: 85). The more acceptable view among the majority of scholars is that during Phokas’ rule. suggesting this were several individual finds of coins belonging to Heraclius that were in circulation in the region of the central part of the Balkans until 615. in which the Avars suffered several defeats (Theophylacti Simocattae historiae VII 3: ВИИНЈ I 2007: 123−124). which was usurped by Phokas (602−610). neither did the Avars hesitate and in the period between 593 and 596. the northern frontiers of the Empire apparently remained unprotected. Soon. as well as the absence of archaeological evidence (hoards of coins) that would indicate barbarian incursions. 1979: 623−624). only in the event of a campaign against the Slavs (Theophylacti Simocattae historiae VII 15: ВИИНЈ I 2007: 122. Narses. this period of Early Byzantine history has not yet been explained fully. 11. A two-year lull followed after which the Avars launched a fresh assault across the Danube. while the Byzantines considered the threat from Persia far more dangerous. only after having signed an agreement with the Byzantines that the latter could cross the Danube. the Avars and Slavs imposed themselves as the chief rivals of the Byzantines on the northern frontiers of the Empire. The absence of written sources regarding the Avar-Slav incursions during Phokas’ reign. Nevertheless. The Avars continued their attacks in 597. which in some cases was temporary. after which it seemed that the Avars would finally be routed. after the fall of the Danubian limes during the last decades of the 6th century. 1975: 463−464. they needed peace on their northern borders (Баришић 1956: 75−75). Pohl 1988: 159−162). On the other hand. during the year 600. It would appear. The Avars then withdrew. Pohl 1988: 156−159). the northern borders of the Empire in the Balkans were open to constant barbarian incursions. are conducive to this opinion. Nonetheless after unsuccessful operations conducted in Avar-held territory in 602. considering that different views exist regarding the events that occurred after the arrival of Phokas on the throne. that a period followed with a unclear sequence of events and. Popović. Slavs and Langobards signed a peace treaty in 602. According to F. 11: ВИИНЈ I 2007: 113−121. V. the small quantities of individual specimens of coins dating from the beginning of the 7th century indicate that. Soon. Among other things. at this point. the region of northern Illyricum represented part of Byzantine territory over which the court in Constantinople only had nominal authority. Popović. whereas in others. The pressure of these two tribes was continually growing so that it was not until after signing a peace treaty with the Parthians in 591 that the Empire was able to oppose them. they staged a series of attacks as a result of which the fortifications on the Đerdap section of the limes were destroyed. therefore. which can be seen from the halt in the circulation of coins produced in Salonika (Theophylacti Simocattae historiae VI 6−9. even then. by an attack on Thrace. John of Cappadokia) deserved credit for the achievement of his aspirations. On the other hand. there are views according to which the Avars. Phokas confronted with danger. the aim of which was to lay siege to Constantinople (599-600). They had different reasons for waging war. there was a large penetration by these two tribes. which represented the border. Given that almost all the military forces were withdrawn to the capital due to the clashes with Persia and because of possible insurrection. battles were waged mainly in the region of the Lower Danube. in the course of the second decade of the 7th century during the rule of Heraclius. It would seem that in the middle of the second decade of the 7th century. The Avars were exclusively focused on looting while the Slavs gradually settled in the region of northern Illyricum. but it resulted in failure. a military uprising broke out and a change occurred on the throne. Lemerle 1954: 291−292. V. Barišić. This was followed by the conquest of Istria and then. principally by Slav and Avar tribes (Grafenauer 1950: 74−75. abandoned to the mercy of barbarian tribes (Theophylacti Simocattae historiae VIII 5−6: ВИИНЈ I 2007: 124−126. VII 2. A Romaic counter-attack resumed the following year. during which almost all the fortifications in the interior of the Balkans were 172 . seeing that the Avars were shaken after several serious defeats.him (Belisarius. Although the entire second half of the 6th century was marked by constant wars the Byzantines waged with different barbarian tribes. there are few written accounts that testify to the conflict in the region of the Đerdap limes. Conversely. Still. concentrating on Dalmatia (Theophylacti Simocattae historiae VII 12: ВИИНЈ I 2007: 121−122). in 604 signed a truce and paid tribute to the Avar leader. was of a more permanent nature. there was a fresh AvarSlav onslaught against the imperial territory where the remains or traces of central administration still survived to some extent. Tribonian. the truce was convenient for both sides. when a significant victory was scored near Viminacium. 4−5. Баришић 1956: 74. or military operations were launched around Singidunum.

in certain cases based on accurately dated analogous finds. Васић. which originated in the territory of Hungary. Korać. unimpeded. one can only speculate on the possibility that such a situation developed and only future excavations. the inhabitants of the Đerdap forts were of relatively modest potential. Namely. Hajdučka vodenica. 9/3−4). Vasić 1997: 150. and only four finds produced from precious materials. The finds of the Sucidava type buckle. T. On the other hand. considering that they were exposed to overwhelming barbarian attacks. seeing that corresponding parallels dated to the first half of the 7th century were documented to have been found in the location of a shipwreck near Jasi Ade (Vitelli 1982: 193. one may observe that besides being manned by troops. grave No. this mixed population of military troops and farmers. Đ. by the very poor church organisation. such as wool and leather. after the end of Byzantine domination. Garam 2001: 109. 25 (Garam 2001: T. 75/2). dated to the end of the 6th century or beginning of the 7th century can be similarly classified. Still. as well as in a certain level of trading. Viewed through the prism of the archaeological finds. the fact that the inhabitants of the Đerdap fortifications were on the Empire’s front line of defence made life significantly more difficult in this region. the construction of the fortress that was commenced on the locality of Rtkovo − Glamija I was never finished. Vajuga. most probably due to the danger from enemy attacks. first of all the Ušće Slatinske reke locality was settled in the 8−9th century and subsequently (Jovanović. In addition to the finds of agricultural tools inside the city walls. 1975: 489−490. as the said specimens do not originate from stratigraphically. whose economic potential was modest. Judging by the finds of remains of material culture. During the early medieval period. and the walls remained incomplete. Nevertheless. Primarily testifying to this were analogous finds of the Salona-Histria type of buckle. Janković. Pontes. to the first third of the 7th century (Kiss 1996: T. 61/8). The specimens of ceramic lamps of the Asia Minor type may also have belonged to the beginning of the 7th century. V. 50/6. the population of the Đerdap fortresses was unable to sustain itself in the face of a far more powerful adversary. 1979: 627−631). where they were dated to the end of the 6th. fig. as well as the specimen of a buckle of the Papa type of satchel discovered in Dijana. that is. on Ušće Porečke reke. we know of a case in which it was decided not to finish a new fortress. combined with the sources that are still preserved. the ruralisation and disintegration of the former way of life was confirmed by a relatively modest group of costume accessories and jewelry. of which we know the analogies from the Avar necropolis Dešk G. speak of the possible existence of life in the Đerdap forts at the beginning of the 7th century. Regardless of whether the Đerdap limes ceased to exist at the end of the 6th or beginning of the 7th century. can give a suitable and definite answer. leading to the total collapse of Byzantine authority and to the permanent settlement of the Slavs in these regions (Popović. one could. Марјановић-Вујовић 1984: 25−27. and it seems. in the period from the 9th to the 10th century (Гарашанин. who were primarily engaged in agriculture. which is dated to the end of the 6th or first half of the 7th century (Garam 2001: 110. Based on the collected and presented finds of Early Byzantine material culture. which finally vanquished it and resumed its advance. V. Schulze-Dörrlamm 2002: 224−226). differed very little from its compatriots in the interior of Illyricum. The extremely hard times that were the dominant feature in this part of the Empire during the 6th century were not merciful to the Byzantine population so that besides the temporary defeats of certain forts. Despite its adaptability and determination. L12.destroyed. Vasić 1999: 34−35). although some kinds of crafts or trades were clearly represented. 1986: 384−387). 173 . Pontes. clearly defined ensembles. the remains of settlements and necropoles were seen to have existed throughout the high medieval period. or bone processing. Egeta and Mora Vagei. Popоvić. However. one cannot reliably speak of the existence of life at the beginning of the 7th century. further into the Balkans. 44−47. the fortifications on the section along the right bank of the Danube between the confluence of the Porečka river and the confluence of the Timok became deserted over a longer period of time.

.

Bjelajac. 1990 Хронология Mогильнков Kрима позднеримского и раннесредневекового времени. 161−190. Belgrade–Rome. ур. Микић. Bošković. 2002 Gepidische Gräberfelder am Theissgebiet I. Bavant. 123−160. 1967 Arheološka istraživanja na području Đerdapa 1967. Bierbrauer. K. 2000 Ein frühawarisches Gräberfeld in der Unio-Sandgrube von Vàrpalo. И. Bona. L. 1983 Пловидба Ђердапом у Трајаново доба. T. истории и этнографии Tаврии. 2002 Alea falsa est? Gedanken zu einem trügerischen Wörfel aus Brigetio. Симферополь. Paris. 144−151. godine. Чубриловић. Bitenc.641). 55−56. 1969 Arheološka istraživanja na području Đerdapa 1969.. у: Споменица Јована Ковачевића. Arheološki pregled 9. J. Paris.BIBLIOGRAFIJA Adam. Београд. Belgrade–Rome. London. A. З. 1990 Les petits objets. V. 53−54. 1996 Amfore gornjomezijskog Podunavlja. Budapest. Брмболић. Đ. ур: В. 85−86. 1990 La céramique et les lampes. 1991 Рекогносцирање реке Тимока. Beograd. godine. M. Баришић. Бошковић. V. Ђ. V. Arheološki pregled 10.. 73−86. Balance. 2003 Рановизантијска утврђења у средњем Поморављу. 123−139. 87−95. 1966 Arheološka istraživanja na području Đerdapa 1966. 1956 Цар Фока (602-610) и подунавски АвароСловени. I. Старинар LV. еd. Beograd. Београд. Spieser. Mатериалы по археологии. 67−69. 2001 Od Rimljanov do Slovanov: predmeti. éd. Београд. 2005 La construction Romaine. 55−58. Београд. выпуск I. 1968 Arheološka istraživanja na području Đerdapa 1968. Nitra. Morrisson. М. godine. 175 . 2004 L`Illyricum. J. Зборник радова Византолошког института 4. P. 161−177. Lj. V. Bavant. Ж. Communicationes Archaeologicae Hungariae. 2006 A Contribution to the Study of Lamellar Armours. Бунарџић. 1993 Les témoignages archéologiques des Grandes Invasions à Singidunum. B. Београд. Београд.-P. Bóna. J. Matériaux et techniques. ed.) 1989 Excavations in Chios. Aйбабин. B. Die römische Siedlung und das spätantik-frühmittelalterlische Castrum. Spieser. Knific. Ф. 303−347. Bugarski. Beograd. Geburstag. Arheološki pregled 11. Bjelajac. Р.. B. I.. Beograd. I. Старинар XLII.. in: Caričin Grad II. Lj. C. Ivanišević. Bavant. Festshrift für Titus Kolník zum 70. B. Nagy. Beograd. K. Bavant. у: Пловидба Дунавом и његовим притокама кроз векове. Гласник Српског археолошког друштва 8.-M. Јанковић. M. 2003 Iustiniana Prima – Caričin Grad. Kondić. ed. Kuzmová. in: Le Monde Byzantine I – L`Empire romain d`Orient (330. Arheološki pregled 8. Ivanišević. in: Zwischen Rom und Barbaricum. (ed. Borhy. 1987 Invillino-Ibligo in Friauli I–II. Rajtár. Pieta. godine. 281−291. B. München. Budapest. J. Ljubljana.-M. 3−86. 191−257. Beograd. in: Caričin Grad II. Kondić.

Beograd. M. 1984 Текија (Transdierna). Dennis. J. Z. Zemun. A. године. Београд. 1962 Seoba naroda: arheološki nalazi jugoslovenskog Podunavlja. 1984 Сапаја. G. Kovačević.rimsko i paleovizantijsko utvrđenje. Beograd. A. u: Salona Christiana.. В. 337−343. Београд. 65−67. А. ed. 107−113. Diaconu. Arheološki pregled 11. E. Vinski. Arheološki pregled 10. Anke. Chavane. нека разматрања. Е. 1987 Das awarische Gräberfeld von Leoberdorf. Зборник Народног музеја у Нишу 13−14. R. D. Цвијић. 1968 Antički lokaliteti u Tekiji i njenoj okolini. 29−62. i dr. 57−59. London. 1979 Римско утврђење код Кладова.. 1990 The Byzantine shops in Sardis. години). 176 . 1984 Борђеј – касноантичко утврђење. Jovanović.Buljević. Čičikova. P. Beograd. Band 1. 333−335. 105−110. 302−324. римско и средњовековно утврђење на острву код Старе Паланке. Ş. А. I. у: Ђerdapske sveske III. Bucureşti. Eрцеговић-Павловић. Čremošnik. Beograd. Comşa. 1981 Das Strategikon des Maurikios.-J. Београд. von Buelov. 171−200. С. ed. 1996 Holz-. T. Rome. Glasnik Zemaljskog muzeja 42/43. Arheološki pregled 10. Arheološki pregled 9. Vida. 1969 Tekija – rimsko-vizantijski kastel i civilno (?) naselje. in: Dinogetia I. Jahrbuch des Römisch-Germanischen Zentralmuseums Mainz 34. Београд. 1966 Балканско полуострво и јужнословенске земље: oснови антропогеографије. NÖ. Paris. Београд. Старинар XXXIII−XXXIV. 213−290. Wien. 1984 Les villes dans l’Illyricum protobyzantine. 358−361. 1960 Гепидска некропола ‘’Kормадин’’ код Jакова. Београд. Emilio Marin. средњовековно насеље и некропола.. 5−50. Claus. 1991 Геоморфологија I. G. Z. M. in: Villes et peuplement dans l’Illyricum protobyzyntine (Actes du colloque organisé par l’École française de Rome – Rome 12-14. М. Рад војвођанских музеја 9. Eine Untersuchung zur Frauentracht im frühen Mittelalter. 1987 Die Tragsitte von Bügelfibeln. in: Der Limes an der unteren Donau von Diokletian bis Heraklios. Старинар XXXIII−XXXIV. 1950 Oткопавање Царичина Града 1947. Sofia. Ниш. Нови Сад. 2005 Византијски новац (491-1078) из збирке Народног музеја у Нишу. Pascu. Čerškov. F. Eisensdadt. 58−61. J. A. T. Београд. S. Stefan et al. Ćetaće – kasnoantički castellum. Београд. 453−466. 127−133. Wien. Ђердапске свеске II. ur. 1999 Lampes paleobyzantines de Novae. Crawford. G. Старинар XXXIII−XXXIV. 119−142. J. Daim. Knochen. G. Д. С. ed: B. 1−19.. Révesz. Димитријевић. Mainz. Sarajevo. mai 1982). 1975 Salamine de Chypre VI: les petits objets. Црноглавац. A. 1967 Hajdučka vodenica. 1986 La forteresse antique Mora Vagei prés de Mihajlovac (Fouiles de 1981). ed. Bucureşti. 1989 Rimsko utvrđenje na Gradini u Biogracima kod Lištice.. Cermanović-Kuzmanović. Старинар I. 217−218. 1975 Socio-Economic Organization of the DacoRomanic and Slav Populations on the Lower Danube during the 6th-8th Centuries. Gamillscheg.und Geweihverarbeitung. Станковић. Београд. 1994 Artes Minores. (Извештај о археолошким истраживањима у 1980. Milčeva. Цермановић-Кузмановић. 83−128. Constatinescu. Beograd. Dagron. E. Старинар XXVIII−XXIX. 1968 Hajdučka vodenica . 88−92. Split.. in: Hunnen + Awaren: Reitervölker aus den Osten. 1975 Aварски коњанички гроб из Mанђелоса. 1984 Хајдучка воденица. Cermanović-Kuzmanović. Старинар XXIV−XXV. Dimitrijević. Београд. Gh. 491−603. Дероко. 61−162. 2004 Tekija. 1967 Podoabele de sticlă. in: Relations between the autochthonous population and the migratory populations.

Е. 1980 Tрајанов мост – кастел Понтес. D. J. 1975 Moneta Imperii Byzantini: von Justinus II bis Phocas (565-610). U. Wien 135−250. А. Г. M. Odeljenje za arheologiju Filozofskog fakulteta. Београд. Hadad. Леннинград. А. Чачак. in: Awarenforschungen. Fontaine. 2005 La modernité. 32−46. Гурулева. M. 87−101. години). le confort et les procédés de fabrication des vitrages antiques. и 1982. ed. 85−108. Garam. 1997 Römische Lampen und Leuchter: Auswahlkatalog des Rheinischen Landesmuseums Trier. Freeden. 1986 Objets en verre. Gabričević. Ljubljana. Conn. Београд. 593−627. от Добричкия музей. mai 1982). 1987 Castrum Pontes (извештај о археолошким истраживањима у 1981. Communicationes Archaeologicae Hungaricae 2002. 1988 Налази стакла са Градине на Jелици. W. 63−76. magistarska teza. 6−12. 2002 Ketten und Schlüssel in frühawarenzeitlichen Frauengräber. Paris. Wien. Jahrbuch des Römisch-Germanischen Zentralmuseums Mainz 38/2. 1986 Rtkovo − Glamija I – une forteresse de la basse époque. А. bis zum Ende des 7. E. 1984 Tрајанов мост – Castrum Pontes (Извештај о археолошким истраживањима у 1980. Wien. Rome. B. in: Villes et peuplement dans l’Illyricum protobyzyntine (Actes du colloque organisé par l’École française de Rome. Bulletin of the American School of Prehistoric research 15. Jahrhunderts. 177 . 1984 Invasions et installation des Slaves dans les Balkans. 71−116. 1993 Kоланни токи от IV-VII в. Ђердапске свеске IV. Daim. Гарашанин. ed. D. 15−24. М. Москва 1999. D. години). Grbić. Добруджа сборник 10. Марјановић-Вујовић. 71−91. Foy. 1950 Nekaj vprašanj iz dobe naseljavanja južnih Slovanov. Васић. Geyer. 31−45. A. Journal of Glass Studies 43. Beograd. 1986 Les outils dans les Balkans du Moyen Age a nos jours I-II. 1999 Византйские весовие знаки бывшего музея Русского Aрхеологического института в Kонстантинополе. 2001 Glass lamps from the Byzantine through Mamluk periods at Bet Shean. fouilles de 1980−1982. Ђердапске свеске I. Ђердапске свеске II. in: The Economic History of Byzantium: from the Seventh through Fifteenth Century I.. В. F.. у: Ђердапске свеске III. Budapest. Laiou. Guillou. Budapest. Old Lyme. Goethert. V. Гаврилова. М. in: De transparentes spéculations: vitres de l’Antiquité et du Haut Moyen Âge (Occident-Orient). 153−178. Е. ed. В. 23−126. 25−54.. Washington. Београд. Mainz. Гавриловић. Београд. Ђердапске свеске III. Гарашанин. Нумизматика и епиграфика XVI. 1994 Predmeti od bronze iz vojnog utvrđenja Dijana. Foy. Rtkovo − Glamija I. S. 1973 Moneta Imperii Byzantini: von Anastasius I bis Justinianus I (491-565). B. 2002 Physical Factors in the Evolution of the Landscape and Land Use. 1939 Report on the 1938 Summer Term of the School. Hahn. S. Rome 12-14. A. 1965 Могильник Kудыргэ как источник по истории Aлтайских племен. Добрич–Силистра. Budapest. Zgodovinski časopis 4. M. Београд. Israel. Grafenauer. 92−94. fon 1991 Awarische funde in Süddeutschland?. Trier. D. 82−98. Fewkes. K. V. Васић. Зборник радова Народног музеја у Чачку XVIII. 1992 Die münzdatierten Gräber der Awarenzeit. Хараламбиева. New York..Ferjančić. Han. 2001 Funde byzantinischer Herkunft in der Awarenzeit vom des 6. 7−24. 1995 Das awarenzeitliche Gräberfeld von Tiszafüred.. B.

Paris. И. ed. В. Београд. 301−340. 378−400. Budapest. М. F. Д. 178 . Stamenković. A. V. Ivanišević. Isings. 57−59. 87−97. 257−258. 319−331.. 2006 Les nécropoles de Viminacium à l époque des Grandes Migrations. 1983а Рановизантијски Гамзиград. C. у: Aнтичка бронза Сингидунума. Београд. M. Д. Kazanski. M. Jанковић. 99−119. Jанковић. 1984a Un petit trésor de monnaies de bronze de la forteresse protobyzantine près de Slatinska reka. 1997 Сеоба народа. Berlin. Jеremić. Иванишевић. 1964 Sip – rimski kastel. Jовановић. 1984 Ушће Слатинске реке: рановизантијски кастел (извештај о археолошким истраживањима у 1980. М. V. Diadora 18−19. М. Paris. 1996 Das awarenzeitlich gepidische Gräbfelder von Kölked-Feketakapu A. Београд. Wien. Београд. Jahrtaunsend u. С. Beograd. Београд. Špehar. Kiss. 31−35.. земља и становништво од римског доба до краја XIX века II. Jordović. 2002 La nécropole gallo-romaine et mérovingienne de Breny (Aisne)– d après les collections et les archives du Musée des Antiquités Nationales.Harrison. ур. 2006 Early Byzantine Finds from Čečan and Gornji Streoc (Kosovo). 2009 “Glass Workshop” from Caričin Grad (Justiniana Prima) (u štampi).. 1986 L`Embouchure de la rivière Slatinska reka. Ф. Janković. Washington. Ђердапске свеске III. Beograd. Innsbruck. 88−106. Korać. 1978 Накит у римској Дарданији.. 1981 Подунавски део области Aквиса у VI и почетком VII века. Groningen−Djakarta. 2009 Saldum: Roman and Earlybyzantinefortifications. М. Belgrade. Beograd. 191−193. P. 1997 Grobovi s Gospina otoka u Solinu. Kаниц. Henning. 1985 Србија. Milinković. G. ур. A.. години). 1996 The Roman Road in the Iron Gate Gorge. каснантички царски дворац. у: Гамзиград. Jовановић. 2000 Excavations at Saraçhane in Istanbul 1. Београд. Z. Београд. 351−364. Ivanišević. 1997 Die Byzantinische Festung von Bregovina (Südserbien). 1988 Византијски новац (494−1092) из збирке Народног музеја у Пожаревцу. 2001 Das awarenzeitlich gepidische Gräbfelder von Kölked-Feketakapu B I-II. 1892 Römische Studien in Serbien. 7−18.. Kazanski.. S. Petrović. София. А. Zadar. Montagnac. J. Београд. Mastykova. Antiquité Tardive III. 1990 Kасноантичко утврђење на Златном камену код Новог Пазара. Нови Пазар. R. М. М. A. Извори за Българската история III 1959 Извори за Българската история III. 209−225. Jeremić.. 1983 У сутону антике. Старинар XXXIII−XXXIV. Č. 1957 Roman glass from dated finds. А. Нумизматичар 11.. Београд. Ђ. in: Roman Limes on the Middle and Lower Danube. B. 133−158. Београд. Београд. Ivanišević. Đ. Срејовић. Нумизматичар 7. Katić. Kораћ. Срејовић. Kрунић. 1987 Византијски новац са Београдске тврђаве. 1987 Südosteuropa zwischen Antike und Mittelalter: archäologische Beiträge zur Landwirtschaft des 1. Jovanović. 1984 Хајдучка воденица: касноантичко и рановизантијско утврђење. Београд. Нумизматичар 10. P. ур. V. Новопазарски зборник 14.. Kanitz. Дуйчев et al. Arheološki pregled 6. ур. Старинар LV. у: Гамзиград: касноантички царски дворац. Jovanović. 120−141. М. Ђердапске свеске II.

1984a Les formes des fortifications protobyzantines dans la région des Portes de fer. В. P. козметички и други инструменти. Старинар XXXIII−XXXIV. 223−233. Утврђено насеље у византијском Илирику. Kuzmanov. ed.. Laiou. Београд. В. B. Knific. M. Любенова. 105−109. E. медицински. 48−55. Roth-Rubi. ed. 1978 Aрхеолошко благо Ђердапа. Popović. in: Caričin Grad I. E. 1987 Statio cataractarum Diana. König. 43−44. P. Jud. 1977 Царичин Град. A. in: The Economic History of Byzantium from the seventh through fifteenth Century I. et al. Zotović. G. Duval. László. Kондић. in: Roman Limes on the Middle and Lower Danube.) 1957 Intercisa I−II. Kondić. 2004 O cataramă de tip Păpa descoperită în fortificaţia romano-bizantină Halmyris (Murghiol. 1984b Босман. Т. in: Villes et peuplement dans l’Illyricum protobyzyntine (Actes du colloque organiséе par l’École française de Rome. С. 1992 Die lampen. Београд. 343−351. ed. 1981 Селището от римската и рановизантийската епоха. E. Beograd. Зборник Историјског музеја Србије 24. Београд. Mainz. Kрунић. T. 1977 Aварски каганат. in: Roman Limes on the Middle and Lower Danube. ed. Revue historique 211. Beograd. ed. А. in: Die spätantiken Befestigungen von Sadovec (Bulgarien). В. J. Măgureanu. V. éd. у: Aнтичка бронза Сингидунума. Kondić. Гласник Српског aрхеолошког друштва 13. Rome 12-14. M. Laiou. Bеоград. in: Pismo brez pisave: arheologija o prvih stoletjih krščanstva na Slovenskem. Београд. (eds. Neagu. 1984 Le trésor de monnaies d’or de Hajdučka vodenica. 231−260. 1996 The Earliest Fortifications of Diana. R. Beograd. ed. А. 2008 Fibulele turnate romano-bizantine. 1980 Kасноантичке и рановизантијске фортификације код Љубичевца и Ушћа Слатинске реке. Sîrbu. Kondić. 1996 Late roman and early Byzantine fort of Ljubičevac. u: Materijali VI (VIII Kongres arheologa Jugoslavije. Kондић. 2002 The Human Resources. Bucureşti. Rome. Lj. 1997 Мерни. Bor 1969). Kovačević. Budapest. 70−91. H. Washington. Kораћ. in: Prinos lui Petre Diaconu la 80 de ani. 107−204. Београд.. 137−144. 1991 Arheologija o prvih stoletjih krščanstva na Slovenskem. Поповић. Ђердапске свеске IV. I. 1987 Die Fingerkunkel aus Grab 156. K. Arheološki pregled 7. 11−35. С. München. 131−161. София. 1965 Antički i srednjevekovni lokaliteti na Dunavu od Dubravice do Radujevca. A. 1971 Rimske i ranovizantijske tvrđave u Đerdapu. 1954 Invasions et migrations dans les Balkans depuis la fin de l’époque romaine jusqu’au VIIe siècle. Ј. 1987 Oстава бронзаних и гвоздених предмета из Гамзиграда (Ромулиана). Odeljenje za arheologiju Filozofskog fakulteta. Petrović. ed. Beograd. 179−188. Лаловић. Künzl. Mădgearu. 1997 Налази стилуса из Гамзиграда (Ромулијана). Tulcea). Beograd.Knific. V. 99−155. Lemerle. Београд. P. Paris. Petrović. Cândea. Sennhauser. Sagadin. V. 81−86. S. N. 179 . Kрунић. Brăila. Materiale şi cercetări arheologice IV. V. 1982). 117−134. Zürich. 38−45. 2002 Medizinische Instrumente der römischen Kaiserzeit im Römisch-Germanischen Zentralmuseum. G. in: Verenamünster Zurzach (Ausgrabungen und Bauutersuchung) – römische Strasse und Gräber. Belgrade−Rome. magistarska teza. 313−315. ур. Ljubljana. Beograd. Перник I. ур. M. Uenze. В. рановизантијско утврђење. 265−308. 129−144. A.

М. и 7. 47−60. 185−195. D. Mirković. 1985 Рановизантијско утврђење на Tупом кршу и околна утврђења у тутинској области. 1970 Gesellschaft und Romanisation in der römischen Provinz Moesia Superior. Milošević. Jahrbuch des Römisch-Germanischen Zentralmuseums Mainz 38. De Boor. Милошевић. Paris. 1968 Ušće Porečke reke: srednjevekovno naselje. 1986 Градина на Jелици. Мано-Zиси. М. Београд. касноантичко утврђење. Ракоција.. Милинковић. Старинар XXXIII−XXXIV. Београд. Зборник радова Византолошког института VIII/2. 1962 Neki nalazi iz vremena seobe naroda u Istri. 47−54. 2002 Die byzantinische Höhenanlage auf der Jelica in Serbien – ein Beispiel aus dem nördlichen Illyricum des 6. Beograd. Београд. 1876 Кнежевина Србија. ed. 1984 Сип. Чачак. M. 72−73. 32−34. Mikulčić. други научни скуп. у: Ниш и Византија. 123−139. 2004 Aрхеологија моде као археологија идентитета. Sarajevo. 255−275. Старинар XLI. М. P. Jadranski zbornik V. 1986 Viminacium et Margum. 1964 O хронологији словенских упада на византијску територију крајем седамдесетих и почетком осамдесетих година VI века. 263−270. Бeoград. М. В. Новопазарски зборник 9. Љ. 71−130. Mócsy. A. 2001 Игле и стилуси са Градине на Jелици. и 1954. 1960 Ископавања на Царичином Граду 1953. Arheološki pregled 10. Зборник радова Народног музеја XVI. 245−263. 1984 Поречка река: средњовековно насеље и некропола. П. 293−296. Mainz. докторска дисертација. зборник радова II. Ђ. Гласник Српског археолошког друштва 2. 155−180. Годишен зборник на Филозофски факултет Скопје 22 (48). 1995 Tradition und Wandel der fübelgeschmückten frühmittelalterlichen Frauenkleidung. Нови Пазар. Rijeka−Pula. 1995 Фибули и појасни украси од 6. 180 . Београд. Menandar .Еxcerpta de legationibus. 17−53. Berlin 1903. Jeremić. 203−225. Београд. 2006 Sirmium. Martin. Budapest. 1995 Die Gradina auf dem Jelica Gebirge und die frühbyzantinischen Befestigungen in der Umgebung von Čačak. Лилчиќ. Скопје. Београд. Jh. Београд. N. Милићевић. Београд. L. 2002 Spätantike und frühbyzаntinische Befestigungen in Nordmakedonien. B. И. 1986 Le castellum à Milutinovac. Marsigli. 119−177. Старинар V−VI. ур. Ниш.Еxcerpta de legationibus Menandar . 1970 Ranosrednjovekovna nekropola u Rakovčanima. Hagae. Зборник радова Византолошког института XIX. Ђердапске свеске III. Београд. годинe. Beograd. Phisicis Perlustratus I−II. Sremska Mitrovica. istorija rimskog grada od I do kraja VI veka. F. Minić. 357−362.. nekropola i utvrđenje. 1968 Rimski gradovi na Dunavu u Gornjoj Meziji. век во Македонија. Berlin − New York 2006. in: Reallexikon der Germanischen Altertumskunde 32.Максимовић. Marušić. Микулчиќ. München. Miletić. Старинар XXXIII−XXXIV. 2006 Vajuga. јун 2003. 1726 Danubius Pannonico-Mysicus Observationibus Geographicis. 629−680. 1998 Германска племена на Балкану: археолошки налази из времена сеобе народа. 1985а Истраживања Jанка Шафарика у рудничком и чачанском округу и почеци aрхеологије у Србији. 74−81. Саопштења XXXIII−XXXIV. 159−187. Београд. 1980 Северни Илирик у VI веку. Hydrographicis. Glasnik Zemaljskog muzeja u Sarajevu XXV. Antiquité tardive III. I. 3-5. Oastronomicis. Ниш. M. Одељење за археологију Филозофског факултета.

-M. 60−62. Sodini. 29−69. Petrović. Bucarest. in: A la recherched`une Colonie. A. 1970 Hajdučka vodenica – kasnoantičko i ranovizantijsko utvrđenje. 49−51. 1995 Rimski predmeti od kosti i roga sa teritorije Gornje Mezije. Petrović. Б. m. Arheološki pregled 12. The Relationship between Late Antique and Early Medieval Peoples and Kingdoms in the Transformation of the Roman World. in: The Economic History of Byzantium from the seventh through fifteenth Century I. W. С. Oanţă-Margitu. Actes du Colloque International 40 ans de recherche arcéologique à Orgamè/Argamum. Petković. Etudes Byzantines et Post-Byzantines IV. aprila 1974. Petrović. Bucarest-Tulcea-Jurilovca 3-5 octobre 2005. V. у: Античка бронза Сингидунума. 15−26. D. 1984 Поречка река. Wien. Beograd. Београд. Arheološki pregled 8. Pavlović. ур. Plesničar-Gec. В. C. ed. C. ed. B. in: Regna end Gentes. Bavant. Г. 1990 Les activités professionnelles à Caričin Grad vers la fin du VIe et le début du VIIe siécle d`aprés les outils de fer. Popović. 25−32. ed. Петровић. u Beogradu. 98−100. Београд. Jarnut. M. in: Roman Limes on the Middle and Lower Danube. у: Степи Евразии в эпоху средневековья. 85−157. Kondić. P. 171−220. ed. N. Arheološki pregled 11. 2003 A non-Roman Empire in central Europe: The Avars. 2006 Argamum ĭntre Imperiul Roman târziu şi „Barbari“ obiectele Mărunte ca ipostaze ale comunicării. 99−100. 571−595. 269−306. 346−367. in: Caričin Grad II. 1970 Catalogue des monnaies byzantines de la Bibliothèque Nationale I (491-711). Morrisson. години – антика. Spieser. 1984а Брза Паланка – Егета: извештај о археолошким истраживањима у 1980. J. 1988 Die Awaren. N.–P. 285−291. Laiou. ур. Ein Steppenvolk im Mitteleuropa 567-822. 29−52. Београд. 1997 Накит. Beograd. Београд. Paris. P. Arheološki pregled 12. Leiden−Boston. Chr. V. F. Morrisson. E. in: Awarenforschungen I. Paris. Београд. do 24. S. u: Srednjovekovno staklo na Balkanu (V-XV vek).. С. Pohl. Старинар XXXIII−XXXIV. Москва. Ниш. 153−159. C. А. Petrović.. J. 54−56. А. 1981 Тюрки. ed. Ivanišević. Morrisson. И. Petrović. 1975 Poznoantičke staklene čaše iz Emone. Lj. B. сабирни центар за снабдевање римских трупа у Ђердапу. 1996 The Roman frontier in Upper Moesia: аrchaeological investigations in the Iron Gate area – main results.. H-W. Phillips. 1976 Ниш у античко доба. 1992 Circus Factions and Barbarian Dress in Sixth Century Constantinople. 1980 Arheološki nalazi seobe naroda u Jugoslaviji. S. Beograd.Могильников. Крунић. 1969 Hajdučka vodenica: kasnoantičko i ranovizantijsko utvrđenje. E. Beograd. R. Zbornik radova sa međunarodnog savetovanja održanog od 22. 1969 Историја Византије. Mănueu-Adameşteanu. 2001 From the Late Antiquity to Early Middle Ages: the Byzantine coins in the territories of the Iron Gates of the Danube from the second half of the 6th Century to the first half of the 8th Century. 2002 The Sixth-Century Economy. Beograd. 1988 Античко оруђе од гвожђа у Србији. W. Washington.. 181 . Belgrade–Rome. 1966 Hajdučka vodenica: ranovizantijsko utvrđenje. 1970 Ušće Porečke reke: antičko utvrđenje i naselje. Плетнева. ed. V. Beograd. Oberlander-Târnoveanu. Mrkobrad. P. 2006 Les Trésors monétaires byzantins des Balkans et d`Asie Mineure (491-713). Goetz. Поповић. Pohl. J. München. М. Ђердапске свеске II.. Острогорски. Beograd. Beograd. Vasić. Daim. Iaşi.

Д. нови подаци о рановизантијском Виминацијуму. 1975 Les témoins archéologiques des invasions Avaro-Slaves dans l`Illyricum byzantine. 57−82. Jahrhundert. Нумизматичар 7. Radić.. 95−139. 1984 Караташ . 1984a Мало и Велико Голубиње. град царева и мученика: сабрани радови о археологији и историји Сирмијума. B. и др. ed. 1968 Malo Golubinje: rimski castrum. 2004 Комплекс средњовековне митрополије у Београду. I. 5−14. 2004 Militaria Sisciensia 1. 1−37. 5−36. 81−100. Radman-Livaja. 133−154. Ј. V. 55−57. Rahden/Westf. Lj. ed. Крушевац. Нови Пазар. 7−10. 50−60. Старинар XXXVIII. 275-352. 1979 La descente des Koutrigurs. 68−69. Ранков. 1964 Mihajlovac: antičko utvrđenje. De bellis. 1999 Das awarenzeitliche Gräberfeld in SzekslárdBogyiszló straße. 1984 Утврђење на Кули у Калудри. L. Ђердапске свеске II. 2003а Дезинтеграција и рурализација града у источном Илирику од 5. ed. London. 2002 Археолошка истраживања на Лишкој Ћави у 2000. Haury. Procopii De bellis Procopii Caesarensis. Paris. Haury. 181−193. Крушевачки зборник 9/10. Arheološki pregled 10. 1987 Светиња. 1978 Catalogue des monnaies byzantines du Musée de Srem. 1982 Byzantine instrumenta domestica from Anemurium: the significance of context. 2000 Romanische Grabfunde des 5-8. Popović. Београд. Е.in: Historici graeci minori I. L.. 182 . Hänsel. Nalazi rimske vojne opreme iz Siska u fundusu Arheološkog muzeja u Zagrebu. 37−50. Mélanges de l’école française de Rome 87. bis 8. 11−18. ed. Budapest. Старинар XXXIII−XXXIV. Ђердапске свеске IV. Dindorf. 1983 Античко утврђење на Шарском кршу код Дуге пољане. in: Sirmium VIII – Études de numismatique Danubienne. Нови Пазар. III Abstracts and Communications. Крушевац. Београд. R. Jahrhunderts. 1984 Вајуга-Караула: извештај о археолошким истраживањима у 1980. Beograd. Д. Lipsiae 1906. New York. В. Sirmium. Arheološki pregled 6. Riemer. J. Prisci Fragmenta Prisci Fragmenta. Lipsiae 1913. 597−648.Statio cataractarum Dianaе. Zagreb. и 2001. Сремска Митровица. Београд. Бикић. Beograd. 239−258. 1980 Ископавања на Караташу (први претходни извештај 1978/79). М. Ђердапске свеске II. Bošković et al. Procopiii De aedificiis Procopii Caesarensis. Rome. Новопазарски зборник 8. Town and Countryside in the Early Byzantine era. Lj. 297−299. до 7. 116−117. Поповић. ed. Zotović. V. London. Радичевић. 1987 Statio cataractarum Diana (Извештај о археолошким истраживањима у 1982. 2006 The Byzantine coins from Diana (Zanes) on the Danubian limes. Prodanović. München. in: City. Поповић. години. години. in: Die Völker Südosteuropas im 6. Lipsiae 1870. Јужна капија: извештај о археолошким истраживањима у 1980. 445−504. J. J. 1999 Tvrđava Ras. des Slaves et des Avars vers la mer Égée: le témoignage de l’archéologie. 109. 1984 Petits trésors et trésors demembrés de monnaies de bronze protobyzantins de Serbie. Đ.Popović. Београд.е. 2003 Античко оруђе од гвожђа у збирци Народног музеја Крушевац.. Beograd. Београд.. Rosner. Београд. години. века н. Hohlfelder. juillet−octobre. Београд. M. Зборник радова народног музеја у Чачку XXXII. Новопазарски зборник 7. Чачак. G. in: Proceedings of the 21st International Congress of Byzantine Studies. Београд. 1987 Die süddanubischen Provinzen in der Spätantiken vom Ende des 4. Rome−Belgrade. Russel. 21-26 August 2006: Vol. Д. Ђердапске свеске I. Рашковић. De Aedificiis. римсковизантијско налазиште. bis zur Mitte des 5. Рашковић. Jahrhunderts in Italien. години). 2000 Рановизантијска утврђења у крушевачком окружју. М. ed. Comptes rendus des l annee 1978.

J. München. 2008 Obrada kamena u Caričinom Gradu. Schulze-Dörrlamm. I. 284−304. Зборник за историју Босне и Херцеговине 5. Berlin − New York. 1970 Byzantinische Metrologie. Шасел. 1974 Sucidava. Ђердапске свеске II. in: Nicopolis ad Istrum. Tejral. Budapest. Lipsiae 1887. und 7. Swoboda. Van Doorninck Jr. Craiova. Ivanišević. Zeitschrift für Archäologie 28. Сретеновић. керамика са утврђења. 2008b Касноантичка и рановизантијска утврђења у Босни и Херцеговини (залеђе провинције Далмацијe). Gh. Vagalinski. 2002 Byzantinische Gürtelschnallen und Gürtelbeschläge im Römisch-Germanischen Zentralmuseum I. 1984a Текија. G. 221−225. 1999 The Glass. in: Yassi Ada vol. 1983 Речна пловидба и привреда у античком Подунављу. 91−100. V. 1939 Forschungen am Obermösischen Limes. 1997 Fibules byzantines des Ve−VIIe siècle dans l`espace Carpato−Danubiano−Pontique. J. Старинар V/1. F. Topić. M.. ur. S. Mainz. London. 1984 Mihajlovac – Blato: une forteresse de la basse antiquité. Teodor. ed. Schilbach. Beograd.oder Bügelfibeln) aus dem Donau−Karpaten−Becken (M. Валтровић. G. 2008a Late Antique and Early Byzantine fortifications in Bosnia and Herzegovina (hinterland of the province of Dalmatia). Београд. у: Пловидба Дунавом и његовим притокама кроз векове. ed. G. Београд. 401−431. Београд. Tudor. 183 . 69−91. P. in: Avar finds in the Hungarian National Museum: Cemeteries of the Avar Period (567-829) in Hungary 1. 1982 Ušće Slatinske reke – srednjevekovno nalazište VI-X veka. 1982 The weighing implements. D. M. V. M. Ljubljana. 6. Archaeologia Iugoslavica 24. 1888 Две римске опеке с натписом. F. 1987 Les tours fortifiées de la basse antiquité sur le limes des Portes de Fer. Török. 19−22. Bayerische Vorgeschichtblätter 31. Ivanišević.).Ružić. К. München. V. Kazanski (u štampi). 137−199. M. ур: В. −7. 142−181. Београд. S. 122−123. Poulter. M. Beograd. 1966 Die Schnallen mit Riemenschlaufe aus dem 6. in: Höhensiedlungen zwischen Antike und Mittelalter. Theophylacti Simocattae historiae Theophylacti Simocattae historiae. D. ed. Bucureşti. ed. Špehar. De Boor. D. Codex Vindobonensis. Ђердапске свеске III. 2010 Danubian limes between Lederata and Aquae during the Migration period. S. Sheperd. Tomović. Kovrig. Београд. in: The ponto-danubian Therritory during the Great Migration Period (5th−6th Century). A. 345−353. 1975 The Kiskorös Pohibuj – Macko – Dulo Cemetery. ed. Bass. 91−101. Чубриловић. 559−594. 261−305. Uenze. München. I: A seventh-Century Byzantine Shipwerk. години) . C. The pottery and glass. G. 1984 Мокрањске стене − вишеслојно налазиште: извештај o археолошким истраживањима у 1980. Uenze. 1992 Die kleinfunde. H. ed. Berlin. М. Steuer. E. D. Jahrhundert. 1995 Grabungen im Kastell Iatrus von 1984 bis 1988. in: Iatrus Krivina V. E. J. Beograd. ed. a Roman to Early Byzantine city. M. Graz. L.. u: Francusko-srpska saradnja u oblasti arheologije. 123−130. Milenković. Etudes byzantines et post-bzyantines III. 217−230. Tabula Peutingeriana 1976 Tabula Peutingeriana I−II. 1994 Zur Frage der ethnischen Herkunft der späten Strahlebfibeln (Finger. Београд. Sams. H. 97−108. Старинар XXXIII−XXXIV. Wien. 1994 Rimsko staklo u Srbiji. Arheološki pregled 22. Berlin. 17−48. in: Die spätantiken Befestigungen von Sadovec (Bulgarien). Stančev. Jh. Bierbrauer.

B. 3−60. Г. 1961 Iskopavanja kod Donjeg Milanovca i u Prahovu. 5−87. Poulter. Zeiller. G. 1974 Kasnoantički starosjedioci u salonitanskoj regiji prema arheološkoj ostavštini predslavenskog supstrata. in: Reinecke Festschrift. M. i 7. 77−108. in: Studien zu den Militärgrenzen Roms III. D. Schriften der Balkankommission XI/1. 135−161. Живић. Opuscula archaeologica III. 1948 Der Vogel auf der Stangeein Kultzeichen. 1986 Le limes romain et paléobyzantin des Portes de Fer. Z. Vitelli. 189−201. in: Mélanges d`histoire et d`epigraphie offerts á Fanoula Papazoglou par ses élèves á l`occasion de son quatre-vingtième anniversaire. T. Београд. Arheološki pregled 10. 235−242. Rahden/Westf. Beograd. Werner. 1918 Les origines chrétientês dans les provinces danubiennnes de l`empire romain. J. Yelda Olcay. Stuttgart. G. Vinski. J. Старинар XXXIII−XXXIV. Beograd.. Jahrhundert. T. Wien. 1997 Late Roman bricks with stamps from the fort Transdrobeta. Völling. 2004 L’ Armée. Oxford. Arheološki pregled 9. Kondić. T. М. 542−560. Београд. ed. Васић. Split. Jahreshefte des Österreichischen Archäologischen Institutes in Wien XXXV. K. C. Milčeva. H. J. in: The Transition to Late Antiquity on the Danube and beyond. 1950 Slawische Bügelfibeln des 7. M. 1961 Ranokarolinška pojasna garnitura iz Mogorjela kod Čapljine (Hercegovina). Paris. ur. New York. Beograd. 1999 Transdrobeta (Pontes) in the Late Antiquity. Wien. ed. ed. V. Von Bülow. 1983 Налаз солида Теодосија II у каструму Понтес. und 7. 1983 Metalwork finds from Sardis: the finds through 1974. C. F. stoljeća u Jugoslaviji sa posebnim osvrtom na ostavštinu iz vremena prvog avarskog kaganata. M. G. Vida. 2007 The Late Roman Army and the Defence of the Balkans.. 149−177. 143−180. 2004 Црквена организација у српским земљама (рани средњи век). 1962 Brza Palanka. Mainz.. 99−111. Waldbaum. 2000 Das slawische Brandgräberfeld von Olympia.Varsik. 2003 Felix Romvliana: 50 година одгонетања. 1984 Чезава – Castrum Novae. Mirković et al. 137−139. Острогорски. 104−107. in: Der Limes an der unteren Donau von Diokletian bis Heraklios. Werner. Vetters. Vasić. 184 . Vučković-Todorović. 2001 Lighting methods in the Byzantine period and findings of glass lamps in Anatolia. Paris. 1992 Byzantinische Gürtel Schnallen im Mittleren und Unteren Donauraum im 6. 150−172. in: Yassi Ada I: a seventh-century Byzantine Shipwerk. Sarajevo. H. Vjesnik za arheologiju i historiju dalmatinsku LXIX. C. Beograd. Harward−London. Slovenská Arheológia XL-1. Jahrhunderts.. Зајечар. 27−35. Нумизматичар 6. ed. Morrisson. Zagreb. 1969 Ušće Porečke reke: rimsko-vizantijsko utvrđenje. Whitby. 77−87. ed. Beograd. A. Београд. Nitra. Београд. G. Bass. Arheološki pregled 4. Grbić. ур. M. J. D. 208−210. 131−150. ВИИНЈ I 2007 Византијски извори за историју народа Југославије I. 1958 O nalazima 6. A. Zuckerman. in: Le Monde Byzantine I: l`Empire romain d`Orient (330-641). 1950 Dacia Ripensis. Journal of Glass Studies 43. 1982 The lamps. ed. V. u: Limes u Jugoslaviji I. M. 1967 Ušće Porečke reke − antičko utvrđenje. Живковић. 62−65. Van Doorninck Jr. Behrens. F. 91−122. 3−57. Glasnik Zemaljskog muzeja u Sarajevu XV−XVI. Sofia.

TABLE .

.

Pontes (1.T. 35. 21. 10. 6. razmera 2:3 187 . 30). 37. 31. 12. 41). Mihajlovac−Blato (3). 16. 40. 4. I Hajdučka vodenica (24. Dijana (34). Mora Vagei (15).

Mihajlovac−Blato (58). II Ušće Porečke reke (61). Dijana (48. 52−54. Sip (45).T. 57). Rtkovo − Glamija I (65). 59. Ljubičevac−Glamija (50−51). Pontes (56. 62−64). 68). Hajdučka vodenica (57. razmera 2:3 188 . Mora Vagei (67).

81. 87). 78. 84−85. Akve (71. Mora Vagei (72). Korbovo (83).T. Pontes (86). 75−77. III Dijana (69−70. 73. razmera 2:3 189 . 80−81. 88).

92. 101). Pontes (94). 99. 95−97. Rtkovo − Glamija I (98). 103). IV Dijana (91. Mora Vagei (102). Akve (89−90.T. razmera 2:3 190 .

Akve (100. 130). Pontes (104. V Hajdučka vodenica (122). Dijana (115. 106−109. 105). 127). razmera 2:3 191 . 124−126. 121.T. 118−119.

VI Ušče Porečke reke (135. Mihajlovac−Blato (136).T. 160). 140). Rtkovo − Glamija I (131. 139. 143−147. 137. 152. Pontes (151). Dijana (132−134. razmera 2:3 192 . 149).

189−191). razmera 2:3 193 . Borđej (183). 186). 176−182. 169. Pontes (164. 173−174. Rtkovo − Glamija I (165. VII Hajdučka vodenica (166. 188).T. Donje Butorke (187). Egeta (172). Dijana (167. 168).

T. Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke (203). razmera 2:3 194 . 198−203. Mihajlovac-Blato (197). Ljubičevac−Glamija (204). 206). Rtkovo − Glamija I (195). VIII Dijana (192−194.

Rtkovo − Glamija I (207. Akve (208). Dijana (209.T. IX Hajdučka vodenica (211). Ljubičevac−Glamija (210). 213. razmera 2:3 195 . 214). 222).

254). Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke (238). 250. Dijana (235. razmera 2:3 196 .T X Hajdučka vodenica (239−241). 237. 252. Mihajlovac−Blato (251). Akve (242−249).

T. Borđej (255). 280). razmera 2:3 197 . Rtkovo − Glamija I (257−258. 274−275. XI Hajdučka vodenica (280). Dijana (271). 272.

razmera 2:3 198 .T. Egeta (291). Rtkovo − Glamija I (297−299). XII Hajdučka vodenica (286). Dijana (306). Borđej (292).

razmera 2:3 199 . 316−317). XIII Dijana (307−313. Borđej (329).T. Pontes (319).

331. 334). 351).T. Pontes (332. Dijana (330. 349. XIV Sip (352). Rtkovo − Glamija I (335). 336. razmera 2:3 200 .

T. razmera 2:3 201 . Pontes (355. XV Hajdučka vodenica (357). Akve (353). 357).

razmera 2:3 202 . 363).T. Dijana (364−365). XVI Hajdučka vodenica (361.

XVII Hajdučka vodenica (366.T. razmera 2:3 203 . Akve (367). 371). Dijana (384).

razmera 2:3 204 .T. XVIII Dijana (379−383).

T. XIX Dijana (385−386). razmera 1:3 205 .

XX Sip (388).T. razmera 1:3 206 . Dijana (387).

T. razmera 1:3 207 . 396−397). XXI Dijana (391. Ljubučevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke (392). Pontes (389).

XXII Dijana (402). razmera 1:3 208 . 400. 403). Pontes (398.T.

411. Mihajlovac−Blato (415. Dijana (410. razmera 1:3 209 . 418). XXIII Hajdučka vodenica (412). 425).T.

razmera 2:3 210 . Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke (420).T. XXIV Dijana (426).

XXV Ušće Porečke reke (432). 431). razmera 2:3 211 .T. Dijana (425.

453−454).T. Dijana (448. XXVI Hajdučka vodenica (434). 456). Rtkovo − Glamija I (439. Milutinovac (451). razmera 2:3 212 . Pontes (443). Sip (455).

T. XXVII Dijana (458. 472). Pontes (473). 461. razmera 2:3 213 .

481. 491). 482−483. Akve (478. razmera 2:3 214 .T. Mora Vagei (479). XXVIII Dijana (480. 486).

razmera 2:3 215 . 516).T. 513. Rtkovo − Glamija I (514−515). Donje Butorke (484). 495. XXIX Dijana (488. Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke (490).

530). Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke (527). 506. Mora Vagei (528). 508. Ljubičevac−Glamija (529). XXX Hajdučka vodenica (522. Dijana (496−497. Milutinovac (524). 512).T. Rtkovo − Glamija I (498. 517−520. 521). 525−526. 523). 511. razmera 2:3 216 . Pontes (500.

XXXI Ušće Porečke reke (534). Donje Butorke (531). razmera 2:3 217 .T. Akve (533). Pontes (536). Mihajlovac−Blato (535).

Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke (547). Borđej (545). Dijana (540. XXXII Sip (541). razmera 2:3 218 . 546). Rtkovo − Glamija I (542).T.

XXXIII Dijana (550−551.T. razmera 2:3 219 . 561. Rtkovo − Glamija I (548. 553−555). 568).

razmera 1:3 220 .T. Pontes (592). 584. 589. 593). Sip (569). 617). XXXIV Hajdučka vodenica (580. 576. 616). Dijana (571−574. Rtkovo − Glamija I (570.

636. 644). 622−623). Pontes (626. XXXV Dijana (624. 647−648). 637. 647−648). Rtkovo − Glamija I (619. 638.T. razmera 2:3 221 . Mora Vagei (635.

razmera 2:3 222 . 651.T. 656. Pontes (657). Mora Vagei (655). 653. XXXVI Veliko Golubinje (652). 658). Dijana (649.

673. razmera 2:3 223 . Mihajlovac−Blato (669). 676). Rtkovo − Glamija I (659). 672. XXXVII Dijana (666−667. Egeta (668).T.

Egeta (684). XXXVIII Ušće Porečke reke (728). Rtkovo − Glamija I (679. 682.T. 695). Pontes (693. Dijana (677−678. 730). razmera 1:3 224 . 686. 699. 729).

XXXIX Ušće Porečke reke (709. 711. 726). 708.T. Dijana (703−704. 713. 727). 725). Ljubičevac−Glamija ili Ušće Slatinske reke (716). 718. Rtkovo − Glamija I (698. 715). Ušće Slatinske reke (724). razmera 2:3 225 . Pontes (712.

Mihajlovac−Blato (742). Dijana (739. 741. XL Ušće Porečke reke (745). 740. razmera 2:3 226 . Rtkovo − Glamija I (731. 743−744).T. Hajdučka vodenica (738). 746). 737.

osim 755−756 razmera 1:3 227 . Sip (751). 752−753. Mihajlovac−Blato (747.T. razmera 2:3. Dijana (748−750. XLI Ušće Porečke reke (754). 756). 755).

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->