P. 1
Pag-aandukha ng Kristiyanismo sa Pilipinas

Pag-aandukha ng Kristiyanismo sa Pilipinas

3.33

|Views: 31,621|Likes:

thesis submitted at the Department of Filipino and Philippine Literature, College of Arts and Letters, University of the Philippines-Diliman, March 2007

thesis submitted at the Department of Filipino and Philippine Literature, College of Arts and Letters, University of the Philippines-Diliman, March 2007

More info:

Categories:Types, Research, History
Published by: Kristine Conde-Bebis on May 14, 2009
Copyright:Traditional Copyright: All rights reserved

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
See more
See less

09/07/2015

ANG PAG-AANDUKHA NG KRISTIYANISMO SA PILIPINAS: PAGSUSURI SA IGLESIA FILIPINA INDEPENDIENTE (IFI

)

Ang Iglesia Filipina Independiente (IFI) o mas kilala bilang Simabahang Aglipayano ay isa sa mga pangunahing institusyon sa lipunang Pilipino. Pangunahin nitong katangian ang maka-Diyos at maka-Bayan nitong adhikain. Makikita ito sa mga ritwal, gawaing pansimbahan, mga pagsamba at ideolohiya ng mga simbahang ito. Sa simula pa lamang ng pagkakatatag nito ay ipinagmamalaki na niya ang kanyang pagiging maka-Pilipino. Naitatag ang simbahang ito sa pagnanais na magkaroon ng Pambansang Simbahan na magbibigay na pangungunahan ng mga Pilipino at maglilingkod para sa mga Pilipino. Naging pangunahin ng Simbahang ito sa pagiging radikal at sa pagtuligsa sa anumang hindi magagandang pangyayari sa lipunang Pilipino. Nanguna ito sa pagtutol sa mga patakarang Amerikano at katulong ng mga progresibong samahan sa mga gawain upang isulong ang ganap na kalayaan ng bansa. Isa sa mga litaw na kasangkapan ng simbahang ito upang mapanatili ang kanyang pagiging katutubo ay ang kanyang liturhiya ng misa. Mula sa wikang ginagamit dito hanggang sa mga salitang ginamit ay nilalaman ito ng maka-Pilipinong pananaw. Sa papel na ito ay susuriin ang mga katangiang ito at titingnan kung patuloy nga bang tinataglay ng Simbahang ito ang kanyang pinagmulang adhikain.

1

KABANATA I : INTRODUKSIYON NG PANANALIKSIK
Nagsimula akong maging aktibo sa Kabataan ng IFI noong taong 1999. Mas higit na nabigyang linaw sa akin ang kasaysayan at ministeryo nito noong dumalo ako sa unang pagkakataon nsa isang taunang gawain ng Kabataan ng simbahan noong 2000 sa lalawigan ng Laguna. Mula noon ay unti-unti na akong nagkaroon ng interes sa simbahang kinabibilangan ko. Noon din ay sinimulan ko ang pagbulatlat sa Kasaysayan at Pinagmulan ng Iglesia Filipina Independiente. Sa pitong taon ng mahigit na aktibong pananatili at pakikibahagi sa mga gawain sa loob ng simbahan, hindi ko kailanman napagtuunan ng pansin ang liturhiya ng misa na sa kakatuwang pagkakataon ay madali kong nakabisa bunga ng tuwinang pagsisimba. Sinasabing palaging naisasantabi nga ang aspektong ito ng mga miyembro ng IFI. Kakaunti ang pag-aaral na nagawa para sa liturhiya at ang ilan ay pawang pagsasalaysay lamang ng mga pagbabago at pag-unlad na naganap sa liturhiyang ito. Bunga nito, mababaw din ang naging pagkakaunawa ng mga tao sa mga litanyang palagi nilang binabanggit sa pagdaraos ng misa. Kadalasan pa nga, sa mga ordinaryong maninimba ay nagiging isang bahagi lang ito ng gawaing simbahan, isang napakapamilyar na sangkap ng pananampalataya. Sa kasawiang palad, ang liturhiya ay hindi nabigyan ng sapat na pagkilala bilang isang mahalagang elemento ng simbahang ito na naging instrumento upang patuloy na maisabuhay at maisalin ang ipinagmamalaking tradisyon ng Simbahang Aglipayano. Dahil dito, nais tangkain ng mananaliksik na suriin ng mas masinsin at malalim ang teksto ng pagsamba na ginagamit ng Iglesia Filipina Independiente mula pa nang itatag ito. Nais nitong bigyan ng mas malinaw, mas malalim, at mas matibay na identidad ang aspektong ito ng simbahan na palagi na lang hindi nabibigyan ng pansin. Isa itong paraan upang lubusan kong makilala ang kinabibilangang simbahan sa pamamagitan ng liturhiya nito at alamin ang

2

kahalagahan ng liturhiyang ito sa patuloy na pag-inog at pagpapatibay ng tradisyong ng Simbahang Aglipayano. Nais nitong tuklasin ang kagandahan at yaman ng teksto (at musika – liriko lamang) ng pagsamba na itinuturing na “buhay na pamana” ng Iglesia Filipina Independiente sa mga miyembro nito at sa kasaysayan ng simbahan sa lipunang Pilipino.

SAKLAW AT LALIM:
Ang pag-aaral na ito ay magtatangkang isalaysay at suriin ang mahabang kasaysayan ng Iglesia Filipina Independiente, gayundin ang mga sentral na ideolohiyang isinasabuhay ng simbahang ito. Mula dito ay sisimulang hugutin ang mga aspekto at konseptong nabuo sa loob ng simbahang ito, kung saan nagmula ang identidad nito na maka-Diyos, makabayan at radikal. Isasalaysay din ang mga karanasang nangyari sa looob ng institusyong ito na patuloy na humubog sa kanyang identidad at ideolohiya. Magbibigay din ng maikli ngunit masinsin na pagsilip sa teolohiyang sinusundan ng Iglesia Filipina Independiente, ang mga katuruang nakapaloob dito, pati na rin ang kulturang pumapaloob o sumasaklaw sa teolohiyang ito. Magkakaroon rin ng pagtatangka na bigyang paghahambing ang teolohiya ng Iglesia Filipina Independiente at ng liturhiya ng Romano Katoliko upang higit na mapalitaw ang katangian ng IFI na sa ganang siya lamang ang nagtataglay. Mula rito ay bibigyang pagsusuri ang liturhiyang pumapaimbulog sa loob ng 104 taong eksistensiya ng Iglesia Filipina Independiente sa lipunang Pilipino. Sa pamamagitan ng paglalahad ng kasaysayan ng pag-unlad at pagbabagong-anyo ng opisyal na liturhiya nito, ipakikita kung paano ito ginamit upang lubusang pumaloob sa katutubong paniniwala, tradisyon at kultura ng mga Pilipino. Titingnan din kung paanong ang liturhiyang ito ay naging

3

instrumento sa pagpapanatili at pagpapatuloy ng “Tradisyon at Pamana” ng Simbahang Aglipayano sa kanyang mga miyembro. Kasama na rito ang halaga nito sa kasaysayan ng Kristiyanismo sa bansa at sa pagunlad ng pagkaunawa ng Pilipino sa kanyang pananampalataya. Partikular na titingnan ng pag-aaral na ito ang Oficio Divino ni Isabelo de los Reye Sr. na ginamit mula 1906-1961, ang Filipino Missal at Filipino Rituals na naging opisyal na gamit ng IFI mula 1961 hanggang sa kasalukuyan. Bahagi na ng dalawang nabanggit ang liturhiyang ginagamit sa pagdaraos ng misa at iba pang selebrasyon sa kasalukuyan. Ang liturhiyang ginagamit sa pagdaraos ng misa (ordinaryong misa na idinaraos tuwing linggo) ang pangunahing pag-aaralan at susuriin ng pagaaral na ito. Mula dito’y palilitawin ang mga katangian nito na tanging IFI lamang ang nagtataglay. Ang mga sangguniang gagamitin para sa pag-aaral na ito ay iyon lamang mga tekstong nakasulat sa wikang Filipino at/o Ingles, sa kadahilanang ang mananaliksik ay walang sapat na kaalaman para suriin ang mga tekstong nakasulat sa wikang Kastila at Iloko. Gayunpaman, ang mga tekstong ito na may kasalukuyan nang salin sa wikang Filipino at/o Ingles ay gagamitin na rin bilang sanggunian. Bukod pa dito, bibigyang pagkilala rin ang pagkakaroon ng ganitong mga teksto na naging mga pangunahin rin namang dokumento ng IFI. Gayundin, magkakaroon ng paglilista at pagsusuri ng mga awitin ng IFI na itinuturing na malaking bahagi ng liturhiya at pagsamba ng simbahang ito. Ipakikita kung paanong ang pagaangkla ng musika at panitikan ay naging isang mahusay na kasangkapan upang higit na mapatatag at mapa-unlad ang pananampalataya ng mga miyembro nito.

TALASALITAAN:
Kristiyanismo - unibersal na simbahan; ang pananampalataya batay sa mga katuruan, sa buhay, at sa mga halimbawang ipinakita ni Kristo; ang paniniwala kay Kristo bilang siyang anak

4

ng Diyos at tagapagligtas ng tao; isang relihiyong monoteista na nakabatay sa buhay at turo ni Hesus ng Nazareth ayon sa isinulat ng kanyang mga tagapagsunod sa Bagong Tipan Teolohiya – isang Pilosopiya ng relihiyon; ito ay ang pag-aaral sa kahulugan ng konsepto ng Diyos at ang pagkamakatwiran ng paniniwala na merong Diyos; ang pag-aaral ng relihiyon, lalo na ang Kristiyanong pananampalataya at ang kaugnayan ng Diyos sa mundo; ito ay isang didiplina na nagtatangkang magpahayag at magsabuhay ng isang pananampalataya bilang pangunahing adhikain, pahayag o pinaniniwalaan, sa pamamagitan ng kanyang mga salita, gawain, at mga ritwal. Liturhiya – ang daloy ng mga gawaing pang-simbahan, karaniwang sa pagdaraos ng banal na misa; ang pagkakasunod ng mga ritwal sa isang pormal na pagsamba, lalo na sa pagdaraos ng Banal na Eukaristiya, o ang Huling Hapunan ni Kristo. Pag-aandukha – ang “pag-aampon” ng isang konseptong banyaga upang iangkop sasariling lipunan at konteksto. Sa pamamaraang ito, sinasala ang mga bagong ideolohiyang hinago sa ibang lipunan at ibinabagay ito sa sariling kalinangan at pagpapahalaga ng mga mamamayan. Nasyonalismo – Ayon kay Renato Constantino, ang Nasyonalismo ay isang konsepto ng pagkakilala at isang kamalayan tungkol sa iyong sariling bayan o bansa. Kung susuriin natin, ang Nasyonalismo ay pinagsamang mga salita ng “nasyon” o bayan o bansa at ng “ismo” o ang isang kilusan, o doktrina o paniniwala. Kung gayon, ang Nasyonalismo ay isang kilusan o pagkilala sa isang nasyon o bayan. Kaya’t bago pa man tayo nagsimula sa malalimang pagtalakay ng Nasyonalismo, mabuti sigurong talakayin natin kung ano ang konsepto ng Nasyon. Ayon pa kay Renato Constantino, maraming salik ang isinasaalang-alang bago makabuo at masabing mayroong

5

umiiral na isang nasyon o bayan. Ito ay ang Pagkakakilanlan o “Identity” at ang Kamalayan o “Conciousness”. Ang Pagkakakilanlan ay kinapapalooban ng mga bagay o materyal na pisikal, at otomatiko nang naibibigay sa isang bansa. Ito ang mga salik na taal ang pagkakaroon ng isang bansa o mamamayan, gaya ng Hangganan, Pamahalaan, Kasaysayan, Pagkamamamayan o Citzienship, at Wika. Ang Kamalayan naman ay may mas malalim na pangangailangang maunawaan. Ito ang salik na may higit na pagkilala sa isang bayan. Naririto ang damdamin para sa bayan o ang pagmamahal dito, kultura, tradisyon, paniniwala, seremonya, atbp. Ayon naman kay Anthony David Smith, ang Nasyonalismo ay isang kilusan pangideolohiya para sa paggiit at pangangalaga ng isang malaya, nagkakaisa, at identidad ng isang grupo ng tao na may mga mamamayang magbubuo ng isang magiging tunay na bansa o bayan.

KABULUHAN/SAYSAY:
Marami-rami na rin ang naging pag-aaral tungkol sa liturhiya ng Iglesia Filipina Independiente. Sinuri nito ang pag-unlad ng liturhiya ng Simbahang it at kung paano nito tinataglay ang tradisyon ng Nasyonalismo at pagpapaloob ng Kulturang Pilipino sa kanyang mga gawain at pagdiriwang. Dito mas higit na nakilala ang Simbahang Aglipayano at ipinagmamalaki nitong nananatiling buhay ang identidad na ito. Sa mga naging pag-aaral na ito, binagtas ang mga pagbabago at pag-unlad na nagyari sa liturhiya ng IFI. Mula sa mga naunang pananaliksik na ito, layon ng pagaaral na ito na magkaroon ng mas masinsin na pagsusuri sa kasaysayan at teksto ng opisyal na liturhiya. Mula dito ay magtatangkang palitawin ang mga salik na nagtulak sa maraming pagbabagong binagtas ng

6

Simbahang Aglipayano sa kanyang liturhiya at ano ang mga naging pagtanggap at/o pagtugon ng mga miyembro nito sa mga nasabing pagbabago. Kaakibat nito ay mayroong pagtingin sa kasalukuyang pagtingin at pag-unawa sa pagunlad ng liturhiya at ano ang kinakaharap nitong hamon na kailangang matugunan sa darating na hinaharap. Titingnan din ng pag-aaral na ito ang pinagbabatayang Teolohiya ng Iglesia Filipina Independiente upang higit na maunawaan ang liturhiya ng Simbahang ito. Sa pamamagitan ng pagsusuring ito ay unti-unting huhubugin at bibigyang mukha ang identidad ng IFI na naging daan din sa unti-unti at patuloy na pagaandukha ng Kristiyanismo sa Pilipinas. Ang pag-aaral na ito ay magkakaroon ng pagtingin batay sa pang-unawa at punto de bista ng miyembro nito na walang malalim na kaalaman sa teolohiya nito. Ang obserbasyong gagawin ng pananaliksik ay sa anggulong pang-akademiko, bago para sa ganitong pag-aaral at iba sa nakagawian na ang mananaliksik ay isang teologo o isang kleriko. Tunguhin din ng pag-aaral na ito na alamin kung bakit nagkaroon ng pangangailangan para iugat sa kultura at Nasyonalismo ng Iglesia Filipina Independiente ang pagsasagawa ng kanyang liturhiya, na kakaiba sa tradisyunal na liturhiya ng Simbahang Romano Katoliko na kanyang pinagmulan. Higit sa lahat, nais ng pananaliksik na ito na ipakita kung paano isina-Pilipino o inandukha ng Iglesia Filipina Independiente ang Kristiyanismo, kung paano nito ipinahayag ang pananampalataya na naka-ugat sa kamalayan at pagpapahalagang Pilipino. Titingnan kung paano nito ipinahayag ang kanyang sariling paniniwala, paninindigan at damdamin na sadyang nakaugat sa Kulturang Pilipino sa pamamagitan ng pagsusuri sa kanyang liturhiya o teksto ng pagsamba.

7

LAPIT/DULOG:
Ang pananaliksik na ito ay gagamit ng pagsasalaysay upang bagtasin ang maikling kasaysayan ng IFI at nang maipakita ang pagbabago at pag-unlad ng liturhiya ng simbahang ito. Ang kasaysayan ng Simbahang Aglipayano ay hahatiin ng mananaliksik sa apat na yugto kung kailan nagkaroon ng malalaki at mahahalagang pagbabago sa kanyang kabuuan. Isasalaysay din sa apat na bahagi ang kasaysayan ng liturhiya ng IFI, mula sa pagkatatag ng simbahan hanggang sa pinakabagong inilathalang gabay sa liturhiya. Ang paghahating ito sa apat ay batay sa pagbabagong-anyo ng liturhiya ng IFI at ang tugon nitong maglathala ng bagong pisyal na gabay sa liturhiya. Gayundin, susuriin nito kung paan naging isang mahalagang salik ang kultura sa ganap na pagsasakatuparan ng maipakita ang pangangailangan sa Pag-aandukha ng Kristiyanismo sa Pilipinas na pinangunahan ng IFI. Tatalakay din ito kung paano nilangkapan ng kulturang Pilipino ang pananampalataya at kung gaano it kalitaw sa ilang mga gawaing pangsimbahan gaya ng liturhiya ng kanyang banal na misa. Dito’y susuriin kung paanong ang mga elemento ng kultura ay inilangkap sa liturhiya upang magkaroon ng isang pananampalatayang Kristiyano na naipapahayag bilang maka-Pilipino. Magkakaroon din ito ng pagsilip sa mga Aralin sa Teolohiya upang mapalitaw ang paniniwala at pananaw ng IFI at kung paano ito nakikita sa kanyang liturhiya. Mula dito ay magkakaroon rin ng pagsusuri sa teolohiyang ito upang higit na mapaigting ang pagbubuo ng identidad ng Pagsasa-Pilipino ng Kristiyanismo ng IFI. Mula sa mga ito ay papalitawin ang konsepto ng Nasyonalismo na pangunahing batayan ng pagkakatatag ng Iglesia Filipina Independiente at siyang itinuturing na tatak nito.

8

Ang mga datos na gagamitin sa pag-aaral na ito ay magbubuhat sa mga nauna nang pagaaral ukol sa IFI at sa ilang pag-aaral sa kanyang liturhiya. Gayundin ay magkakaroon ng pakikipanayam sa mga pari at teologo ng IFI na may sapat na kaalaman sa teolohiya at liturhiya nito. Bukod pa dito ay magsusuri rin ng liriko ng mga kantang ginagamit sa pagsamba ng IFI na siyang mas nagpapakita ng tradisyon at kultura ng Simbahang Aglipayano; at gayundin ay bahagi na din naman ng liturhiya nito. Magkakaroon din ng pakikipanayam sa mga miyembro at hindi-miyembro ng IFI tungkol sa kanilang pananaw at tingin sa teksto ng pagsamba at paniniwala ng IFI.

PAG-AARAL NG MGA KAUGNAY NA PANANALIKSIK:
Ang liturhiya ng ay ginamit ng Iglesia Filipina Independiente upang makapagbuo ng isang identidad na maka-Diyos at maka-Pilipino. Isa itong mahalagang salik na siyang nagpatatag at nagpaigting ng pagnanasang maiangkop ang Kristiyanismo sa kontekstong Pilipino na siyang magiging inspirasyon upang mapaglingkuran ang kapwa at ang kanyang bayan. Sa pamamagitan ng pagpapaloob ng kultura sa pananampalataya, i.e. paggamit ng sariling wika sa pagdaraos ng banal na misa, ay unti-unting umugat ang Kristiyanismo sa kamalayang Pilipino. Batay na rin sa mga ginawang sa pagaaral at sulatin nila. Isa ito sa mga pangunahing nagawa ng IFI sa simula ng kanyang pagkatatag na humimok ng maraming Pilipino na makiisa sa kanyang mga adhikain. Ang pagpapaloob ng kultura sa Kristiyanismo ay isang mabisang paraan upang higit na maipaunawa sa tao ang kanyang pananampalataya. Sa pamamagitan nito, naipapahayag ang Kristiyanismo sa paraang nauunawaan ng mga Pilipino sa katutubong paraan na kanilang nalalaman at batay sa kanyang kultura. Ang ganitong interpretasyon o pagpapahayag ng

9

Kristiyanismo ay tinawag na Folk Catholicism. Ayon sa pag-aaral ni Jose de Mesa, ang Folk Catholicism ay isang anyo ng pananampalatayang Kristiyano na nakaangkla sa tradisyon at kultura ng tao at itinuturing na komunal na katangian ng kanyang lipunan. Ipinapahayag ito sa pamamagitan ng mga paniniwala, pagpapahalaga, kagawian, at mga institusyon ng mga Pilipino. Nakatutulong ito sa pagbuo ng isang Pangkalinangang Pagkakakilanlan (Cultural Identity) bunga ng pagsasanib ng isang mayamang kultura at isang natatanging relihiyon.1 Ang Simbahang Katoliko ay aminadong malaki ang maitutulong ng pagpapaloob ng pananampalataya sa kultura ng tao upang higit na mapatatag ang mga lokal na simbahan at patuloy na umunlad ang buong simbahan sa kanyang lipunang kinabibilangan. Ito ay bilang pagkilala sa Plurality of Culture,2 na hindi maiiwasang nagdudulot ng pagkakaiba at paglihis sa doktrina at/o ideolohiya ng Iglesia Romana Katolika. Bilang bahagi ng pagpapaunlad ng teolohiya nito, nagpalabas ng apat na mahahalagang dokumento para sa pagsasakatuparan ng reporma ng simbahan noong dekada ’50 sa pagpupulong na kilala bilang Vatican II. Ito ay ang Dei Verbum (The Dogmatic Constitution on Divine Revelation, November 1965), Lumen Gentium (The Dogmatic Constitution on the Church, Novemer 1964), Gaudium et Spes (The Pastoral Constitution on the Church in the Modern World) at Sacrosantum Concilium (The Constitution on the Sacred Liturgy, December 1963). Sa pamamagitan ng huling dokumento, ay binigyang diin ang kahalagahan ng liturhiya bilang pangunahing instrumento sa pagsasakultura sa Kristiyanismo.3 Hango sa Inculturation and Filipino Theology ni Rev. Fr. Leonardo Mercado, ang

1

Jose M. de Mesa, Why Theology is Never Far from Home (Maynila: De LA Salle University Press, 2003), p.81.. 2 ibid., p.4. 3 ibid., p.6

10

pagsasakultura ng teolohiya ay isang dinamikong proseso kung saan pumapalob at nagiging ganap na bahagi ng kultura ang pananampalataya.4 Ang prosesong ito ng pagsasakultura ay dumaraan sa maraming hakbang upang ganap na maging bahagi ng kultura ang kanyang inaangking kaisipan. Ang unang hakbang ay ang panggagaya o tuluyang paggamit ng konsepto bilang sariling ideya. Susundan ito ng paggamit ng sariling wika upang makabuo ng mga konsepto sa sariling pagkakaunawa at pakahulugan. Ang huling bahagi ng proseso ng pagaandukha ay ang pagbuo ng ng isang taal na katutubong konsepto batay sa sariling paniniwala at halagahin ng mga katutubo.5 Sa pag-aaral na ito, kinikilala ang liturhiya bilang catalyst para sa Pag-aandukha o Pagsasa-Pilipino ng Kristiyanismo sa Pilipinas. Ang liturhiya bilang isang instrumento ng pagaandukha ay mayroon tatlong katangian. Ito ay nagtataglay ng mga simbolo, mga ritwal at gawain na napapaloob sa pagpapakahulugan at naiintindihan ng mga mamamayan. Nararapat rin na ang mga nilalaman ng liturhiya ay nakapaloob sa pagka-unawa ng tao kung ano ang katotohanan. At higit sa lahat, mahalaga rin na matugunan ng liturhiya ang pangangailangan ng mga mananampalataya.6 Malaki ang pangangailangan sa Pag-aandukhang ito dahil sa ang mga Pilipino ay likas na may pagtutol sa anumang bagay na dayuhan sa kanya at labas na sa kanyang pangunawa at nakagawiang tradisyon. Gaya ng Pagsasakultura ng Teolohiya, ang Pagsasakultura ng Liturhiya o Pagpapaloob ng Liturhiya sa Kultura ng tao ay isang magandang hakbang upang higit na maunawaan ng tao ang kanyang pananapalataya at gayundin ay mapaunlad ang kanilang ispiritwalidad. Ang ganitong katangian ng liturhiya ay makikita na sa pagsibol pa lamang ng Iglesia Filipina Independiente. Bagama’t sa simula ay batay sa liturhiya ng Romano Katoliko ang mga panalangin ng pagsamba
4
5

Leonardo N. Mercado, Inculturation and Filipino Theology (Maynila: Divine Word Publications, 1992), p.23. ibid., p.24. 6 ibid., p.135-136.

11

ng Simbahang Aglipayano, nagpatuloy ang pagbabagong-bihis nito upang ganap na maisilang ang isang liturhiyang may katangiang natatangi lamang sa Simbahang ito. Tinutuligsa nila Achutegui at Bernad ang panimulang liturhiya ng IFI bilang huwad at kinopya lamang sa misa Romano Katoliko at sinipi mula sa Book of Common Prayer ng Simbahang Episcopal. Ngunit sa pagsusuri ng teksto ng liturhiya ng IFI ay makikitang nananatili ang pagtatangka nitong humubog ng sariling identidad at estilo batay sa kanyang paniniwala at teolohiya. Ipinakikita lamang nit ang patuloy na pagnanais nitong tumayo sa sariling mga paa at ipakitang siya man ay may sariling hitsura, na kakaiba sa Iglesia Romana Katolika. Sa pagsisimula ng IFI ay nakita na nito ang pangangailangan na gamitin ang kultura upang higit na mapalalim ang pananampalataya at magagap ang Kristiyanismo. Isa ito sa mga ipinagmamalaking tradisyon ng IFI bilang Makabayang Simbahan. Sa pag-aaral ni Msgr. Moises Andrada at Edgar Yanga sa Oficio Divino ni Isabelo de los Reyes Sr., kinilala niya ang pangunguna ni De los Reyes Sr. na ipagdiwang ang Banal na Misa nang masaya at masigla. Ito ay dahil naniniwala siya na dapat na maging representasyon ito ng ginhawa ng langit habang nasa lupa, kung saan mayroong kalayaan, pagkakapantay-pantay, at pagkakapatiran. Ito ay sa pamamagitan ng pagsaliw sa masasayang musika at awitin sa mga panalangin.7 Ang pagdaragdag ng musika sa pagsamba ay nakatutulong sa pagbuo ng kapayapaan at kaisahan sa mga taong nananalangin. Sa pamamagitan nito ay kumawala ang pananampalataya sa paniniwalang ito ay makakamit lamang sa pamamagitan ng pribado o pansariling pananalangin. Dito’y nabuo ang konsepto ng samasamang pagsamba na nagbibigay sigla at kaligayahan sa mga tao. Sa pamamagitan ng magkakatulad na karanasan ng mga tao at

7

Moises B. Andrade S.L.D. at Edgardo S. Yanga, The Oficio Divino and the Liturgy Inculturation by Isabelo de los Reyes (Lungsod ng Quezon: Samba-Likhaan Foundation: The Asian School of Music, Worship and the Arts, 2002), p. 16.

12

ng kanilang pananabik sa kaginhawahan ay nakapaghabi ng mga panalangin na papawi sa kalungkutan at pagkapagal ng mga tao, gayundin, ang patuloy na pagbibigay ng pag-asa na makakamit ang inaasaham na saya. Dahil sa ganitong katangian ng Oficio Divino, nagkaroon ng pagdiin sa kahalagahan ng personal na pakikipag-ugnayan ng tao sa Diyos na hindi na nangangailangan ng isang tagapamagitan sa anyo ng mga santo. Binura din nito ang paniniwalang ang kaginhawahan ay matatangap lamang ng tao sa langit batay sa kanyang paglilingkod sa simbahan na siyang alagad ng Diyos sa lupa; bagkus ang kaginhawahan ay iginagantimpala sa lupa sa pamamagitan ng produktibong pakikibahagi ng sarili sa kapwa at sa lipunan. At higit sa lahat, ipinamamalita ng liturhiyang ito ang mabuting balita ng paglaya ng tao sa kanyang pagkaalipin ay gawa ng Diyos sa pamamagitan ng patuloy na pagnanais ng taong buuin at patatagin ang kanyang sambayanan.8 Gayunpaman, maging ang liturhiya ng IFI ay umunlad at nagbagong-anyo. May mga pagkakataong nakita ang pangangailangang bihisan ng bago ang teolohiya at liturhiya ng simbahang ito. Ang mga pagbabagong ito ay nagbigay ng impluwensiya sa pagbuo ng kamalayan ng mga bagong miyembro ng simbahan. Sinasabing dala ng pagkakataon ay unti-unting naglaho ang makabayang tradisyon ng IFI. Ngunit ang pagtugon ng tao sa ganitong pagbabago ay nananatiling sa paghahanap ng nakagawiang tradisyon ng pananampalataya. Ang Liturhiya ay isang pangunahing gawain ng Simbahan, ayon kay ni Rev. Fr. Tomas Maddela. Sa kanyang pagsusuri sa kasaysayan at pagbabago ng tradisyon sa pagsamba ng IFI. ng hiihingi ng ng panahon, maging sa tono ng hinihiling niya ang muling paglalagom ng teolohiya nais tunguhin ng simbahan at muling balikan ang kahalagahan ng kultura sa pag-unawa ng sariling pananampalataya. Ang katangiang ito ang nagsilbing identidad ng simbahan na dapat pangalagaan at isabuhay sa mahabang panahon. Ayon pa sa kanya, ang kasalukuyang hamon na
8

ibid., p. 28.

13

muling buhayin ang maka-Diyos, makabayan, at radikal na identidad ng Iglesia Filipina Independiente bilang kanyang tradisyon at pamana ay makikita sa kanyang liturhiya.9 Sa pag-aaral ni H. Ellsworth Chandlee, mahalaga ang liturhiya ng Iglesia Filipina Independiente sapagkat ito ang patunay na maaaring maipahayag ang pananampalatayang Kristiyanismo sa paraang maka-Pilipino.10 Ipinakikita nito kung paanong inilagay ng IFI ang kanyang sarili sa mapa ng kasaysayan ng Pilipinas at sa Kasaysayan ng Kristiyanismo sa daigdig. Tinataglay nito ang namumukod-tanging katangian ng pagsasanib ng Kristiyanismo at katutubong kultura ng Pilipino upang humubog ng isang maaaring tawaging katutubong Kristiyanismo. Ipinaliwanag ng kanyang artikulo ang pagbabagong anyo ng liturhiya ng IFI b bilang pangangailangan nang magkaroon ng pakikipag-ugnayan ang IFI sa Protestant Episcopal Church Of the United States of America bilang bahagi ng Concordat of Full Communion na pinasok ng dalawang simbahan.11 Isinalaysay rin niya rito kung paano binuo ng IFI ang kanyang bagong liturhiya sa tulong ng mga Episkopal.12 Ang nabuong bagong liturhiyang ito na tinawag na Filipino Missal at Filipino Ritual ay isang patunay ng pagbabago ng paniniwala sa loob ng Simbahang Aglipayano. Nagkaroon ito ng pag-angkin ng maraming panalangin mula sa liturhiya ng iba’t ibang simbahan, pangunahin na ang Book of Common Prayer ng Simbahang Episkopal ng Estados Unidos. Ang liturhiyang ito ang nagtaglay ng bagong pag-aandukha at pag-aangkin sa loob ng Iglesia Filipina Independiente. Ayon naman sa pag-aaral ni Rev. Ranche, isang kilalang sumusulat ng Kasaysayan ng Iglesia Filipina Independiente, ang pag-aaral at ang pagbabaybay ng kasaysayan ng IFI at ng
9

Rev. Tomas S. Maddela, “Pagsamba at Pakikibaka: Ang Ating Buhay na Pamana” (Isang Papel na iniharap sa Pambungad na Misa sa Pagdiriwang ng ika-98 Anibersaryo ng Iglesia Filipina Independiente sa Lungsod ng Dumaguete, ika-1 ng Agosto, 2000), walang pahina. 10 Harry Ellsworth Chandlee, “The Liturgy of the Philippine Independent Church” Studies in Philippine Church History (Ithaca at London: Cornell University Press, 1969, p.257. 11 ibid., p.265-266. 12 Ibid., p.267-268.

14

kanyang liturhiya ay hindi lamang dapat magkaroon ng layunin na alamain ang mga pangyayari sa nakaraan, kundi ang mga pangyayaring ito ay dapat na maging isang inspirasyon upang ipagpatuloy ang simulain ng simbahan. Pinag-ugnay niya ang Katipunan at ang Iglesia Filipina Independiente sa pamamagitn ng pagpapakita ng mga konseptong tinataglay ng Simbahang Aglipayano na may batayang hinango sa mga kaisipan ng Katipunan.13 Dito niya pinagtibay ang pagkilala ng IFI sa Nasyonalismong iniwagayway ng Katipunan at kung paano ito ginamit ng nauna upang taglayin ang damdaming pilit na kumakawala sa bawat Pilipino. Sumasang-ayon si Rebd. Ranche na sa mahabang panahon ng Simbahang Aglipayano ay nagkaroon ng mga pagkakataon na nanahimik at nabawasan ang pagiging radikal at progresibo ng Simbahan, bunga na rin ng ilang mga sitwasyon at pangangailangan. Ngunit ang mga pangyayaring ito ay dapat maging hamon upang muling maglagom ang buong Simbahan tungkol sa kanyang mga layunin at adhikain sa kanyang kasalukuyan. Ito ang magtuturo sa buong IFI kung paano nito isasabuhay na muli ang kanyang “buhay na pamana” na sa mahabang panahon ay tila nahihimbing na. Ang pag-aaral na ito ay humihingi ng mas masuring pag-unawa at pagkilala sa mga katuruan ng simbahan at kung paanong ang pagiging Kristiyano ay isang instrumento upang ipagpatuloy ang pagnanasang makamit ang kalayaan at kaginhawahan para sa kanyang kapwa at sa buong bansa.

13

Rev. Apolonoi M. Ranche, “Liturgy and Ritual in the Iglesia Filipina Independiente” ( Isang Papel Pananaliksik na iniharap sa St. Andrew’s Theological Seminary, Oktubre 2001), p. 10.

15

KABANATA II : ANG KRISTIYANISMO AT ANG PANANAMPALATAYANG PILIPINO
Ang Kristiyanismo sa Pilipinas ay mahigit na sa apat na daang taong pumapailanlang, simula ng tumuntong si ni Fernáo Magalháes sa kapuluan ng bansa. Mula noon ay naging isang mahalagang bahagi na ito sa buhay at paniniwala ng mga Pilipino. Naging isa itong kasangkapan upang mas mabilis at mas madaling masakop ng mga dayuhan ang ating mga ninuno. Ginamit ang mga katuruan nito upang ipawaksi sa mga katutubo ang kanilang relihiyong Bathalaismo at Animismo. Simula noon, lubusang nang napaloob sa Kulturang Pilipino ang Kristiyanismo bilang isang aspekto ng katauhan ng isang indibidwal. Dalawa ang naging mukha ng Kristiyanismo sa mga unang siglo nito sa Pilipinas. Ang una ay sa anyong mapang-akit ngunit mapanlinlang sa mga katutubo. Sa pamamagitan ng relihiyong ito ay nahikayat ng dayuhan ang mga Pilipino na magpasailalim sa kanilang kapangyarihan bilang tagapagligtas ng huli mula sa mga apoy ng impiyerno. Ito ay makikita sa paggamit ng konsepto ng liwanag at kaliwanagan upang manghikayat ng marami sa paniniwalang ang Krus na dala ng Kristiyanismo ay siyang magbibigay ng liwanag sa kamangmangan at ginhawa sa kahirapan ng mga katutubo. Ang kwento ng buhay ni Hesukristo sa Pasyon ay nagsilbing pangaral sa mga tao na ang tao’y dapat maghirap sa lupa dahil siya’y makasalanan at makatatanggap lamang siya nang ginhawa sa langit kung siya’y naging masunurin sa mga prayle. Ang ikalawang mukha naman ay ang kabaligtaran ng una – mapagkalinga at tagapaghatid ng pag-asa. Ito ang mga katuruang Kristiyano na kinilala at nag-ugat na sa ating kultura. Ginamit itong dahilan ng mga Pilipino upang ipagpatuloy ang ilan sa kanilang mga kagawian at ritwal na namana pa sa mga ninuno, o kaya nama’y dahilan upang kumilos sila ayon sa kanilang

16

pinaniniwalaan. Halimbawa, ang ideya ng isang tagapagligtas na tutubos sa paghihirap ng mga tao (na isinalaysay sa Pasyon ni Hesukristo) ay ginamit upang mapagtibay ang pagsulpot ng mga Kilusang Milinaryan at/o mga Samahan/Sektang Pangrelihiyon (kung saan ang pinuno ang siyang itinuturing na tagapagligtas) na magliligtas sa sangkatauhan laban sa mga mapang-api at mapang-abuso. Hanggang sa kasalukuyan ay may mga kaso pa nang pagsulpot ng mga relihiyosong grupo na naniniwala sa pagdating ng kanilang tagapagligtas sa katauhan ng kanilang pinuno. Ang unang mukha ng Kristiyanismo ay ang relihiyong ipinakilala at ipinilit sa atin ng mga dayuhang mananakop habang ang ikalawang mukha ay ang naging pagtanggap at/o pagtugon ng mga Pilipino sa ipinakilalang pananampalataya. Ang naging tunggalian at talaban ng dalawang mukhang ito ang siyang nagpa-unlad at humubog sa kasalukuyang pagtingin natin sa Kristiyanismo bilang isang relihiyon at bahagi ng ating kultura. Ang prosesong pinagdaanan ng Kristiyanismo upang ganap na maging bahagi ng Kultura at Kamalayang Pilipino ay isang mahalagang kaganapan sa pagbuo ng Pananampalatayang Pilipino. Ang pag-aangkop ng Kristiyanismo, na isang dayuhang ideolohiya, sa konteksto ng lipunang Pilipino ay dumaan sa mahabang proseso ng pagsusuri sa nasabing konsepto; kaakibat ng unti-unting pagtuklas at pagkilala sa sarili upang higit na maiayon ang kalooban sa nilalaman ng inaangking kaisipan. At sa dulo ng mahabang paglalakbay ng Kristiyanismo sa kasaysayan ng Pilipinas, unti-unti na itong nagbagong hubog at nagkaroon ng bagong hugis batay sa kung paano ito hinubog ng kalinangang Pilipino. At ang Kristiyanismong iniluwal ng pagbabagong anyong ito ay mas kilala na ngayon bilang Pananampalatayang Pilipino - isang relihiyong nananatiling nakaangkla sa unibersal na konsepto ng Pananampalatayang Kristiyanismo, ngunit ipinapahayag sa paraang tunay na Pilipino o Pananampalatayang Kristiyano ng mga

17

Pilipino. Ang proseso ng Pag-aandukha ay hindi na bago sa lipunang Pilipino. Mula pa nang dumating ang mga dayuhan sa kapuluan ng Pilipinas, dala ang kanilang mga baong kagamitan at kaalaman, ay natuto na ang mga Pilipino na makiangkop sa mga dayuhang ideya. Batay sa prosesong ito, ang pagtanggap ng dayuhang konsepto ay dumadaan sa proseso ng pag-alam, pagsusuri, pagsasala, pag-aangkop, at pag-aangkin. Ang Kristiyanismo, marahil, ay dumaan din sa ganitong proseso sa loob ng mahabang panahon. Ang Iglesia Filipina Independiente (IFI), o mas kilala bilang Simbahang Aglipayano, ay itinatag ng sambayanang Pilipino noong ika-3 ng Agosto, taong 1902 upang magkaroon ng isang Simbahang Sarili na tutugon sa pangangailangang ispiritwal ng mga Pilipino. Isang hakbang din ito upang maipakitang kaya ng Pilipinong pamahalaan ang kanyang sarili. Ang simbahang ito ay iniluwal ng mahabang panahon ng pakikibaka para sa kasarinlan, nagsisilbing tagapagtaguyod ng patuloy na pakikibaka para sa kalayaan mula sa mas maraming anyo ng pang-aalipin at tagapagkanlong ng minimithing kaginhawaan para sa susunod na henerasyon ng mga Pilipino. Ang simbahang ito ay higit na nakilala sa mga radikal nitong pagkilos laban sa dayuhang mananakop. Ipinagmamalaki nito ang kanyang adhikain na “Paglingkuran ang Diyos at Bayan!” (Pro Deo et Patria). At sa kadahilanang nais nitong itatag ang isang Makabayang Pananampalataya, ang mga gawain, ritwal, at panalangin ng IFI ay may katangiang makabayan at laban sa mapanakop na dayuhan, na isang mabuting halimbawa ng Pananampalatayang Pilipino.

18

KABANATA III : ANG KASAYSAYAN NG IGLESIA FILIPINA INDEPENDIENTE
Ang kasaysayan ay may kanya-kanyang yugto, mga kabanatang nagsisilbing “panandang bato” ng pagsisimula ng mga bagong pangyayari. Bawat isa nito ay nagsasalaysay ng mga pagbabagong anyong pinagdaanan ng isinasalaysay at kung paano ito yumabong upang iukit ang kanyang kalalagyan sa kasaysayan ng lipunan. Kritikal ang bawat yugto ng kasaysayan. Ito ang humuhubog, nagbibigay hitsura at nagbibigay hugis sa identidad ng isang indibidwal o institusyon. Ang paghabi ng isang kabanata ay dumaraan sa mahaba at masalimuot na proseso ng maingat na pagsasala ng mga pangyayaring may malaking kinalaman sa kasalukuyang kakaniyahan. Ginugunita nito ang nakaraan upang mabuo ang isang salaysay na magbibigay linaw sa isang mas malaki at mahalagang pangyayari sa panahong kasalukuyan. Ang kasaysayan ng Iglesia Filipina Independiente ay nahahati rin sa maraming yugto. Bawat yugto ay nagpapakita ng pagkabuo ng bagong mga ideya at paghubog sa nagbabagong pulitikal, ideyolohikal at ispiritwal na aspekto ng buong Simbahan. Ipinakikita nito ang bawat landasing tinahak ng Simbahang Aglipayano upang maging isang mahalaga at matatag na institusyon sa lipunang Pilipino. Ipinagmamalaki ng Aglipayano na ang kanyang kasaysayan ay bunga ng maraming pagbabagong bihis ng lipunan sa paghubog ng kanyang sariling identidad. Ang pagkakasangkot ng Simbahang Aglipayano sa maraming pagkilos upang isilang ang bayan ng Pilipinas ay isang malaking karangalan at kadakilaan para sa buong Kongregasyon.

19

UNANG YUGTO: Ang Pagsibol ng Nasyonalismo sa Pilipinas Ang bawat pagsilang ay hindi ang nagsisilbing simula ng buhay ng isang indibidwal. Kadalasang ito ang pinaniniwalaan ng maraming manunulat ng kasaysayan. Tinitingnan na ang pagsulat ng kasaysayan ay nagsisimula sa pagsilang ng isang indibidwal o pagkakatatag ng isang institusyon. Kung tutuusin, ang umpisa ng kasaysayan ay dapat ugatin sa mas nauna pa sa “pagsisilang” o “pagtatatag” – ito ang mga pangyayaring naging dahilan ng “pagsisilang” at “pagtatatag”. Ito ay sa kadahilangang ang bawat pagbubuo o pagsisilang o pagtatatag ay bunga ng mas mga naunang pagkilos o pagsisilang o pagtatatag. Sa kasaysayan ng Iglesia Filipina Independiente, ang pagkabuo ng konsepto ng isang Pambansang Simbahang Pilipino ay maiuuugat sa pagkabuo ng konsepto ng “Pambansa” at “Pilipino” – ang pagsibol ng Nasyonalismo sa kapuluan ng Pilipinas. Ito ang mahabang proseso ng pagbibigay anyo at pagpapakahulugan sa tinatawag na “Pilipino” at “Bansa”. Nag-uumpisa ito sa pagnanais na kilalanin ang sarili bilang isang indibidwal hanggang sa kilalanin niya ang kanyang kinabibilangang lipunan at pahalagahan ang kanyang sarili bilang bahagi ng lipunang ito. Ang yugtong ito ang babagtas kung paanong nagkaroon ng hubog ang Iglesia Filipina Independiente mula sa tatlong malalaking kilusan sa kasaysayan ng Pilipinas. Ang mga kilusang ito ay maituturing na mahahalagang elemento na naka-impluwensiya sa pagkabuo ng kaisipan sa isang Simbahang Pilipino at kung paano ito ginamit upang lumaya mula sa pagkaka-alipin – sa aspektong pampulitika, panrelihiyon, panlipunan, at pangkabuhayan.

20

Ito ay mga pangyayaring ibinunga ng mahabang proseso ng pagbubuo ng konsepto ng Nasyonalismo – ang Kilusang Sekularisasyon ng mga Paring Pilipino para sa Simbahan, ang Himagsikang Pilipino laban sa mga dayuhang mananakop at ang Kilusang Manggagawa sa Pilipinas.

Kilusang Pilipinisasyon/ Sekularisasyon ng mga Paring Pilipino Nang ipinataw ang estado ng Patronato Rea14l sa kanyang kolonyang Pilipinas, nagkaroon ng matibay na pundasyon ang Simbahang Romano bilang isang institusyon sa pamamahala ng buong kapuluan. Sa pamamagitan nito, pinangangalagaan ng Pamahalaan ng Espanya ang kalagayan at karapatan ng Simbahang pamahalaan ang mga katutubo at lupain ng kolonya. Mas higit itong nabigyang diin nang ipag-utos ni Haring Philip II noong 1594 na hatiin ang Pilipinas sa iba’t ibang rehiyon at hayaan itong pamahalaan ng mga relihiyosong orden. Ipinag-utos niya rin kay Gobernador-Heneral Dasmariñas na tiyakin na ang bawat rehiyon ay pangangalagaan ng isang orden lamang – ang pamamahalaan ng mga Agustino ay hindi nasasakupan ng mga Dominiko o mga Pransiskano o ng mga Heswita.15 Ito ay upang maiwasan ang anumang alitan sa pagitan ng mga orden. Sinundan ito ng mga dekreto noong 1557 at 1561 kung saan ipinag-utos na ang mga obispo ay walang kakayahan at karapatan na maglipat o magbigay ng parokya o misyon sa mga Sekular na pari kung ang mga ito ay nasasakupan na ng mga Regular na pari.16 Sa pamamagitan nito, nawalan ng mga parokyang pamamahalaan ang mga sekular na pari at kadalasang nauuwi na lamang sila sa pagiging ikalawang kura o katulong
14

Ang Patronato Real ay ang estado kung saan ang Hari ng Espanya ay itinalaga ng Santo Papa sa Roma na siyang mangangalaga sa kalagayan ng mga Simbahan at mga misyonero sa kanyang mga kolonya upang magpalaganap ng Kristiyanismo. Sa estadong ito ay nagsasanib ang kapangyarihan ng Estado o Pamahalaan at ng Simbahan. 15 Horacio de la Costa, S.J. , “The Development of the Native Clergy in the Philippines”, Studies in Philippine Church History, Gerald H. Anderson, ed. (Ithaca: Cornell University Press, 1969), p.70. 16 Ang mga Regular na pari ay iyong mga pari, karaniwang Espanyol, na kasapi ng iba’t ibang relihiyosong orden. Ang mga Sekular na pari naman ay iyong mga HINDI kasapi ng mga orden at karaniwang mga Pilipino.

21

ng kura paroko. Ang mga dekritong ito ang higit na nagpatibay sa kapangyarihan ng mga regular na pari upang malayang pamahalaan ang kanilang mga nasasakupang parokya at kalayaang gawin ang anumang kanilang nais sa kanilang mga pag-aari. Ang mga kautusang ito ay naging balakid sa pagkakaroon ng mga katutubo sa hanay ng kaparian. Una, ang mga orden na ito ay hindi tumatanggap ng katutubong Pilipino upang maging kasapi ng kanilang mga orden. Batay na rin ito sa napagkasunduan sa pagpupulong sa Ikalawang Konseho ng Lima noong 1591, na siya ring ipinatupad sa Pilipinas. Ipinapalagay ng mga orden na ang mga katutubo ay hindi pa handang pumasok sa bokasyon ng pagpapari dahil hindi ganap na nauunawaan ng huli ang Pananampalatayang Kristiyanismo at hindi pa nito kayang talikuran ang kanyang mala-paganong mga paniniwala at tradisyon. Ang pagtanggap ng mga katutubo sa bokasyon ng pagppari ay maaaring magdulot lamang ng kaguluhan at pagkalito. Ikalawa, nasa kamay ng mga ordeng ito ang kakayahang magturo ng doktrina ng Simbahan. At sa kadahilanang nakaatang sa mga regular ang tungkuling pangalagaan ang kanilang mga parokya at ipagpatuloy ang pagpapalaganap ng Relihiyong Kristiyanismo sa mga katutubo sa buong kapuluan, hindi na ninanais pa ng mga ito na magkaroon ng mga karagdagang gawain, liban pa sa kanilang mga gawaing pang-Simbahan. Ikatlo, walang paaralan o seminaryo na ipinatayo ang Espanya upang magsanay ng mga katutubo sa bokasyon ng pagpapari sa Pilipinas. Gayundin, hindi na ninais pa ng mga regular na pari na magsanay ng mga katutubo upang maging pari. At kung sakaling magkakaroon man ng mga katutubo sa hanay ng kaparian, ang mga ito ay magiging mga sekular lamang na katulong ng mga paring regular sa parokya. Dito pa lamang ay wala nang pagkakataon ang mga katutubong pari na magkaroon ng pamamahalaang parokya. Nabigyang pansin ang kawalan ng pormal na pagsasanay sa mga katutubo para sa pagpapari sa Pilipinas noong kalagitnaan ng ika-17 siglo. Kapansin-pansin ito para sa mga

22

dumadalaw na kasapi ng Banal na Kongregasyon ng Propaganda, samahang nagsusulong ng pagsasanay ng mga katutubo upang maging pari at tulungan itong ipalaganap ang Kristiyanismo. Sa panahong ito, marami nang lugar, sa Timog Amerika at sa mga karatig bansa sa Asya, tulad ng Hapon at Tsina; ay nagpapadala ng mga misyonero na nakatalaga upang magsanay ng mga katutubo upang maging mga pari. Inapila ito ni Mnsgr. Francois Pallu, ng Banal na Kongregasyon ng Propaganda sa Hari ng Espanya, batay sa kanyang mga nasaksihan nang minsan siyang napadaong sa Pilipinas sa kanyang paglalakbay patungong Tsina. Taong 1667 nang tugunin ito nang hari sa pamamagitan ng isang kautusan para sa Arsobispo ng Maynila at sa mga obispo na simulan ang pagsasanay sa mga katutubo, magpatayo ng mga seminaryo para sa mga ito upang makapag-aral sila at mahasa sa bokasyon ng pagpapari. Ang mga katutubong ito ay dapat na isang Kristiyano mula pa sa kanyang pagkabata, anak ng mga Kristiyanong magulang, at nararapat na may kakayahan at kapasidad na mag-aral ng mga doktrina bilang paghahanda sa kanilang pagpapari.17 Ngunit hindi pa ito ang naging simula upang magkaroon na ng mga paring katutubo. Nagkaroon ng pagtatangkang magpatayo ng seminaryong magsasanay ng mga katutubo ngunit hindi rin ito nangyari. Mga unang taon ng ika-18 siglo lamang nang magsimulang tumanggap ng mga katutubo ang maraming seminaryo at institusyon. Simula noon ay nagkaroon na ng mga katutubong pari sa Pilipinas at noong 1750 ay sinasabing mayroong 142 paring Pilipino ang nakatalaga na sa mga parokya.18 Naging mabisa ang maraming katutubong Pilipino sa kanilang pagpapari. Ang ilan pa, gaya nila Eugenio de Santa Cruz ng Diyosesis ng Cebu at Bartolome Saguinsin ng Distrito ng Quiapo, ay pinuri ng isang Espanyol na Heswita na si Delgado sa kanyang isinulat na Historia General.19 Sa kabila nito, hindi nagtagal ay nagkaroon ng mga isyu sa pagitan ng mga Paring
17

Nasa Coleccion Pastells de Madrid, Philippine Section, XIV, p.103v. Ang buong kopya ng kautusang ito ay matatagpuan din sa artikulo ni Horacio de la Costa, ibid, p.81. 18 De la Costa, op. cit., p.87. 19 Ibid.

23

Pilipino at ng mga Paring Regular o mas kilala sa tawag na Prayle. Bago pa man pinahintulutan ang pagkakaroon ng mga paring Pilipino, ang mga Obispo ng mga Diyosesis ay may malaki nang problema sa kanilang nasasakupan na pinamamahalaan ng mga paring regular. Dahil sa mga kautusang ipinalabas ng Hari ng Espanya noong 1557 at 1561, nagkaroon ng limitasayon ang hurisdiksiyon at kapangyarihan ng mga Obispo pagdating sa mga kapakanan ng mga parokya. Palaging nagkakaroon ng alitan sa pagitan ng Obispo at mga Paring Regular pagdating sa pagpapatupad ng ilang mga gawain at pagsunod sa kautusan ng mga Obispo. Dahil ang mga paring regular ay mga kasapi ng iba’t ibang orden, ang mga ito ay mas higit na kumikilala sa sumusunod sa ipinag-uutos ng kanilang pinuno o nakatataas sa orden kaysa sa mga Obispo. Bilang tugon, binabawi ng mga Obispo ang mga parokya mula sa mga paring Regular at ibinibigay ito sa mga paring Sekular na palaging sumusunod sa kanya upang pamahalaan. Matatandaang ang mga orden ay hindi tumatanggap ng mga Pilipino kaya ang huli ay nagiging mga paring sekular, na siyang pinamamahala sa mga parokyang binabawi ng mga Obispo. Ang pagkiling ng mga Obispo sa mga paring sekular ay isang magandang pagkakataon para sa mga Pilipino upang maipakitang mabisa sila sa pamamahala ng mga parokya at hindi nararapat na maging katulong lamang ng kura. Ngunit para sa mga regular, ang mga sekular ay naging malaking banta sa kanilang kapangyarihan. Ayon sa Patronato, ang tanging paraan lamang upang magkaroon ng pamamahalaang parokya ang isang sekular ay ang pagkawala ng isang regular na hahawak nito. Nangangahulugan ito na lahat ng paring Pilipino ay makapangangasiwa na ng mga parokya kung aalisin na ang mga regular.20 Sa panahong ito, ang mga relihiyosong orden ang namamahala ng pag-aaral ng mga katutubo sa pagpapari. Karaniwan nang nililimitahan ang pag-aaral ng mga katutubo na sapat lamang upang maging katulong siya

20

Ibid., p.92.

24

ng kura paroko, idinadahilang ang mga ito ay mangmang, hindi nababagay at hindi karapat-dapat sa karangalan na maging isang klerigo. Kaya’t bagamat pinahintulutan ang pagpapari ng mga Pilipino at mayroon nang pagkakataon ang mga ito na mamahala ng parokya, naging mahirap pa rin para sa kanila ang maisakatuparan ito. Mahigpit pa rin ang patakaran sa paglilipat ng parokya sa mga sekular. Bukod pa rito, palaging pinagdududahan ang kanilang kakayahang mamahala ng parokya at mamuno sa mga gawaing pang-simbahan. Mas madalas pa ring itinatalaga ang mga sekular bilang mga pangalawa o katulong lamang ng mga kurang regular, may kakayahan man sila o wala. Di nagtagal, tuluyan nang tinutulan ng mga orden ang pagpasok ng mga Pilipino sa pagpapari. Marami ang nagbigay ng pagkadismaya sa pagpapahintulot sa mga katutubong mamahala ng mga parokya. Hindi iilan ang nagpalabas ng mga hinaing ng mga mananampalataya tungkol sa kawalan ng kagandahang-asal ng kanyang Pilipinong kura o ang kamangmangan ng mga ito sa mga doktrina at kawalan ng kaalaman sa wikang Latin. Mayroong mga nagsabing hindi nababagay sa bokasyon ng klerigo ang mga Pilipino at mas maraming gawain ang dapat nitong mas higit na pagtuunan ng pansin kaysa ang pagpasok sa mga seminaryo at mag-aral. Si Francisco Cañamaque, isang publisista ay isa sa mga hindi sumasangayon sa pagpapari ng mga Pilipino. Ayon sa kanya:
”Ang paring indio ay isang aktuwal na karikatura…. Siya ay isang karikatura ng mga Espanyol, isang karikatura ng mga meztizo, isang karikatura ng bawat isa. Animo siya isang pinagtagpi-tagping piraso ng lahat, ngunit walang sariling identidad. Ngunit malabis na masama ang aking sinambit; siya ay kakaiba, sa kabila ng lahat; mas higit pa siya sa pagiging kakaiba… siya ay kaaway ng Espanya.”21
21

W. E. Retana, Frailes y clérigos (Madrid, 1890), p.100. Makikita rin sa artikulo ni De la Costa, ibid, p.99-100.

25

Sa likod ng mga masasamang paratang sa mga paring Pilipino ay may mas malalim na dahilan sa mariing pagtutol ng marami sa paghawak ng mga katutubo ng mga parokya. Kinatatakutan ang pagbibigay ng karapatan at kapangyarihan sa mga paring sekular. Ipinapalagay na kung matututunan nitong pamahalaan ang mga parokya, maaaring dumating ang araw na matuklasan ng paring Pilipino na may kakayahan na siyang pamunuan at pangalagaan ang kanyang sarili, na kapag lumaon ay magbubunga ng pag-iisip na di na nito kailangan pa ang tulong ng kanyang mananakop upang siya ay pamahalaan. Matututuhan din ng mga Pilipinong pari ang mga doktrina at patakaran ng Simbahan at Pamahalaan. Kaakibat nito, may kakayahan ang mga paring Pilipino na makipag-ugnayan at makipagtalakayan sa kanyang parokyano, maaari niyang gamitin ito upang ang kanyang pagkatuto sa kakayahan niyang mamuno ng sarili ay maipahayag at maipakalat niya sa lahat ng katutubo. Maaaring ipahayag ng paring ito ang kanyang kakayahan at kaalaman sa kanyang mga kapwa katutubo at mula dito ay pangunahan niya ang pagkamit ng kapangyarihang pamahalaan ang kaniyang sariling bayan. Sa madaling sabi, makahihikayat siya ng maraming tao upang makinig sa kanyang mga saloobin at mahihimok niya ito sa anumang pagbabagong nanaisin niya. Isa rin ito sa mga argumentong ginamit ng mga paring regular upang iparating sa pamahalaan ng Espanya ang panganib na maaaring idulot ng pagpapahintulot sa mga Pilipino na mamuno sa mga parokya. Isang patunay lamang ito na dapat na manatili ang mga regular sa kanilang mga nasasakupan at ang mga sekular ay maging kanila lamang katulong sa mga gawain. Sa katunayan, marami ang nakapapansin sa pagsulpot ng ganitong mga kaso. Hindi iilan ang naganap, na sa tuwing ang paring sekular ay nagpakita ng kanyang husay at kakayahan sa kanyang mga gawain, marami ang agad na humahanga at sumusunod sa kanyang mga

26

pananalita. Nakahihimok agad siya ng maraming tagasunod sa kanyang mga gawain. Sa panahong ito, palagiang nakikitang marami sa mga sumusulpot na kaguluhan o pagsuway sa pamahalaan sa buong kapuluan ay pinangungunahan ng mga mahuhusay na paring sekular, o kung hindi man, ay sa pari klerigo nagmula ang kaisipang kumalat sa pamayanan. Pinatunayan ito ng ginawang pagmamasid ni Patricio de la Escosura, isang Espanyol:
“Dito sa Pilipinas, sa tuwing mayroong isang paring Pilipino na natatangi dahil sa kanyang kaalaman o kanyang gawain, sa tuwing nakikita siya bilang isang matagumpay sa larangang kanyang tinatahak, sa tuwing nagiging bantog siya sa ilang mga paraan o dahilan, palagi at palaging nangyayari ang isang pagkakamali; ipinapalagay ng taong-bayan na isa siyang manghihimagsik, sinusundan at sinasamahan siya agad ng mga hindi nakukuntento sa pagpapalakad ng mga Espanyol, samantalang iyong (pari) mga tapat (sa Espanya) ay kanilang agad na nilalayuan at iniiwasan… Tila hindi mapasusubalian na hangga’t mayroong mga Pilipinong abogado at klerigo na may natatanging katayuan sa kahit na anong bayan o lalawigan ng kapuluan, magkakaroon at magkakaroon ng paghihimahsik o iba pang kaguluhan.”22

Bunga nito, hindi naging madali para sa mga paring Pilipino na matamo ang kanilang kahilingang magkaroon ng mga parokyang mapamamahalaan at nanatili silang nasa likod lamang ng mga kura parokong regular. Matagal na panahong hiniling ng mga sekular na pari na mabigyan din sila ng karapatang maging kura ngunit mahigpit din ang pagtutol ng mga relihiyosong orden. Sinasabing ito ang simula nang pagnanais ng mga Pilipino na magkaroon ng karapatan sa pamamahala sa kanilang sarili at sa pagkilala sa kanilang kakayahan bilang mga Pilipino. Ang patuloy na pagpigil ng mga regular na pari at ng mga opisyal ng pamahalaan sa kolonya ay pangunahing nagpasimula ng pagkawala ng tiwala at pagkapoot ng mga Pilipino sa
22

Retana, ibid., p102. de la Costa, op. cit., p.100.

27

kanilang mga dayuhang mananakop. Mula dito ay lalong tumindi ang galit ng mga Pilipino laban sa mga Espanyol, higit sa mga prayle, at unti-unting nagkahugis ang pagkilala sa sariling bayan at sa pagpapahalaga sa pagiging isang Pilipino. Nang sumibol ang mga Ilustrado bilang isang bagong estado sa lipunan, nagkaroon ng kakampi ang mga paring Pilipino sa kanilang pakikipagtunggali sa mga Espanyol. 23 Ang tinatawag na mga Ilustrado ay anak ng mga may-kayang Pilipino na nagkaroon ng pagkakataong mag-aral sa mga unibersidad sa Maynila at sa mga bansa sa Europa, lalo na sa Madrid sa Espanya. Sila rin ay mulat sa kultura at mga tradisyong Espanyol, marunong ng wikang Espanyol at nagbibihis na katulad ng mga ito. Dahil sa kanilang pagkatuto ng mga radikal na ideya, dala ng Rebolusyong Pranses, nagkaroon sila ng inspirasyon upang gumawa ng hakbang na magkaroon ng tinig sa Pamahalaang Espanya. Ninais nilang magkamit ng mga reporma, gaya ng paghiling sa Hari ng Espanya na kilalanin ang Pilipinas bilang isa sa mga lalawigan ng Espanya, at sa gayon ay mabigyan rin ng kapantay na karapatan ng mga Espanyol ang mga Pilipino. Kaakibat nito ay nais rin nilang magkaroon ng kinatawan ang Pilipinas sa Cortes ng Espanya. Bahagi ng mga kahilingang ito ng mga tinatawag ding Repormista ay ang Sekularisasyon ng mga Parokya. Kung tutuusin, ang mga Ilustrado, tulad ng mga Paring Pilipino ay naghahangad din lamang ng kapangyarihan na mamahala sa kanyang bayan. Dahil may sapat silang edukasyon, may kakayahan silang mamuno at magkaroon ng katayuan sa pamahalaang sibil at may kakayahan din silang mapabilang sa hanay ng mga milisya. Sa pamamagitan ng huli, lalong pinaigting ang hidwaan sa pagitan ng mga Espanyol at ng mga Paring Pilipino at napalitaw ang kaso ng Sekularisasyon ng mga Parokya. Bunga ng mga kahilingang ito, ang mga

23

Ang salitang Ilustrado ay ginamit ng mga Pilipinong nakapag-aral sa Europa, kapalit ng Indio na tinitingnan bilang isang taong nasa mas mababang uri. Ang Ilustrado ay nangangahulugang “enlightened”- marunong at may pinag-aralan.

28

Ilustrado ay naging mahigpit na kaaway na rin ng mga Espanyol at mabuting kaibigan ng mga Paring Pilipino.

Himagsikang Pilipino Magpapatuloy ang pagsasalaysay sa patuloy na pagtindi ng poot ng mga Pilipino sa mga Espanyol. Ang kilusang sekularisasyon ay nagsimula lamang bilang pagnanais ng mga Pilipinong pari na magkaroon ng kapangyarihan sa pamamahala ng simbahan, at mabawasan ang ganap na kapangyarihang tinataglay ng mga paring Espanyol. Ang sentimiyentong ito ay untiunting kumalat sa mga magulang, kapatid at kamag-anak ng mga paring sekular hanggang sa halos lahat na ng Pilipino ay nakikisimpatiya sa mga ito. Dahil sa malaking impluwensiya ng mga paring ito sa mga Pilipino, nakita sila bilang instrumento para sa mga pagkilos ng mga rebolusyunaryo. Sa katunayan, malaki ang papel na ginampanan ng mga klerigong Pilipino sa mabilis na pagkalat ng ideya ng himagsikan. Ang nararanasan nilang opresyon mula sa Simbahang Romano Katoliko ay isa sa mga pangunahing sanhi ng Himagsikan.24 Sila ang nagsilbing tagapagpatuloy at tagapagdugtong ng kaalaman sa bawat Pilipino ukol sa pambansang kilusan, pinananatili nila paniniwalang ang Himagsikan ang simulain ng pagbubuo ng bansa o bayang Pilipinas.25 Isang mahalagang pangyayari sa kasaysayan ang pag-aalsang naganap sa Cavite at ang pagbitay sa mga Pilipinong Pari na si Padre Mariano Gomez, Padre Jose Burgos at Padre Jacinto Zamora sa paratang na pinamunuan nila ang pag-aalsa at hinimok nila ang marami na labanan ang mga Espanyol at sumuway sa Pamahalaan. Ika-17 ng Pebrero, taong 1872 nang igarote sa
24

Richard Deats, “The Philippine Independent Church as Outgrowth of Nationalism”, Nationalism and Christianity in the Philippines (Dallas: Southern Methodist University Press, 1967), p.63. 25 John N. Schumacher, S. J. “Epilog: The One and the Many Revolutions”, Revolutionary Clergy: The Filipino Clergy and the Nationalist Movement, 1850-1903 (Lungsod ng Quezon: Ateneo deManila University Press, 1981), p.268.

29

harap ng publiko ang tatlong pari, mas kilala sa tawag na GomBurZa, na isa sa mga nagpatingkad sa pang-aabuso at paniniil ng mga Espanyol sa mga Pilipino.26 Sa tulong nito ay lalong nagliyab ang galit ng mga Pilipino sa mga dayuhang mananakop. Dalawang elemento ng pangyayaring ito ang naging dahilan ng pagsiklab ng matinding galit ng mga Pilipino. Una, ang pagbitay sa mga pari sa harap ng madla, mga alagad ng Diyos na nagtuturo ng mabuting gawa at nangangalaga at gumagabay sa buhay ng mga tao batay sa turo ng Relihiyong Kristiyanismo. Ang mga alagad na ito ay malalapit sa puso ng mga tao, at naging mga pangunahing guro. Ikalawa, sila ay mga Pilipino. Walang sinuman ang nagnais na makapanood ng kanyang kapwa, kalahi, kadugo at kababayan; na tanggalan ng buhay sa kaniyang harapan. Mas lalong hindi nito ninanasang masaksihang isang dayuhan, mula ibang lahi, mula sa ibang bayan at may ibang dugo; ang kikitil sa buhay ng kanyang kababayan. Ang “krimen” na ito ay maituturing na pagyurak sa karangalan at hindi paggalang sa kahalagahan ng buhay ng tao. Ayon sa pagsusuri ng isang manunulat ng kasaysayan, ang mga pari ay isang mahalagang personalidad sa lipunan sa panahon ng pananakop ng mga Espanyol at ang pagbitay sa GomBurZa ay isang malaking pagkakamali ng Espanya:
“Ang mga klerigo, sa kabuuan, ay palaging nagtatamasa ng karisma sa lipunang Pilipino; at ang pagbitay sa publiko (sa GomBurZa) ay lumikha ng pagkasindak, pagkayanig at alingasngas sa mga tao. Ang pagtanggi ng Arsobispo ng Maynila na bawiin ang ordinasyon ng tatlong pari, ang nagdadalamhating pagtunog ng mga kampana ng katedral sa araw ng pagbitay, ang pagiging lihim ng paglilitis, ang pagpapahayag ng kainosentihan ng mga akusado hanggang sa huling sandali, at ang hindi pagkakalingid sa kaalaman ng lahat na sinalangsang ng mga ito ang mga prayle tungkol sa usapin ng

26

Ibid.

30

sekularisasyon; ang pagsasama-sama ng lahat ng ito ay lumikha ng paniniwala sa mga tao na ang mga pari ay pawang walang-kasalanan at biktima lamang ng mga prayle.27

Marami ang nakisimpatiya sa sinapit ng tatlong pari at ng mga kasamahan nitong ipinatapon sa labas ng bansa. Lalong lumala ang hidwaan sa pagitan ng mga Pilipino at ng mga Espanyol. Pinaniniwalaan ang GomBurZa, kasama ni Dr. Jose Rizal, ay mga bayaning martir na siyang nagpahinang sa pagnanais ng mga Pilipino sa kasarinlan ng bansa na may kaakibat na kalayaan sa pananampalataya.28 Nagsimula ang lantarang pagkasuklam ng marami sa ginawa ng mga prayle. Marami ang namulat sa katotohanang inaabuso ng mga prayle ang kanilang kapangyarihan. Marami ang nagsimulang mag-aklas, sumulpot ang iba’t ibang paghihimagsik sa mga bayan sa buong kapuluan. Sumulpot ang ilang magigiting na pinuno upang pamunuan ang mga pag-aalsa. Nang sumiklab ang Himagsikan laban sa mga Espanyol, naging mahalagang bahagi nito ang mga paring Pilipino. Kabahagi sila sa pagnanais na makuha ang kalayaan ng bansa upang makapagsarili at mapamahalaan ang kanyang sarili. Gayundin, nakita ng mga pinuno ng Himagsikan na mahalaga ang papel na gagampanan ng mga pari sa nagaganap na Pag-aalsa upang manghimok ng maraming mamamayan na lumahok sa pag-aalsa dahil sa taglay nitong natural na karisma. Dagdag pa rito, ang mga paring Pilipino rin ang hahalili sa pamumuno ng simbahan kapag napatalsik na ang mga mapang-abusong prayle sa bansa. Hindi rin matatawaran ang tulong na maibibigay ng mga klerigo. Katuwang sila ng mga rebolusyunaryo sa maraming paraan. Ang ilan ay buong pusong nagbibigay ng suporta, tulong pinansiyal, pagkain, gamit, at

27

Cesar Adib Majul, “Anticlericalism during the Reform Movement and the Philippine Revolution”, Studies in Philippine Church History, Gerald H. Anderson, ed. (Ithaca: Cornell University Press, 1969), p.156. 28 Deats, op.cit.

31

kung minsan ay sumasama rin sa pakikipaglaban. Marami pa sa mga paring ito ay naging mga pinuno ng ilang hukbo. Isa sa mga pangunahing pinuno at tagapagsalita para sa mga klerigong Pilipino si Padre Gregorio Aglipay mula sa Ilocos Norte.29 Isa siyang mabuting pari at kilala sa kanyang kahusayan at kaugnayan sa mga matataas na pinuno ng Simbahang Katoliko sa Pilipinas. Sa panahon ng Rebolusyon, isa siya sa mg pangunahing paring Pilipino na nagkaroon ng ugnayan sa Himagsikan habang nananatiling alagad ng Simbahang Katoliko. Katunayan, sa gitna ng mga pag-aalsa ay pinagkatiwalaan siya ng matataas na pinuno ng Simbahang Katoliko upang siyang maging tagapamagitan ng mga prayle at ng mga rebolusyunaryo. Noong 1898, inatasan ni Bernardino Nozaleda, Arsobispo ng Maynila noong panahon ng Himagsikan, si Padre Aglipay upang tumungo sa hilagang Luzon upang pasiglahin ang

pagsalungat sa pagpasok ng mga Amerikanong Protestante sa rehiyon. 30 Bago pa man ito ay nagsilbi nang emisaryo ni Nozaleda si Aglipay sa mga pakikipagegosasyon ng Simbahan sa pagpapalaya ng mga pari (at madreng) bihag ng mga nag-aalsa. Bukod pa rito, taong 1898 rin nang italaga ni Obispo José Hevia Campomanes, ang Dominikong Obispo ng Nueva Segovia (Vigan) si Aglipay bilang Ecclesiastical Governor ng Nueva Segovia habang ang obispo ay nakakulong pa sa kuta ng mga rebolusyunaryo.31 Lingid sa kaalaman ni Nozaleda, si Aglipay ay bahagi na noon ng Rebolusyon. Sa katunayan, noong ika-20 ng Oktubre hinirang siya ni Emilio Aguinaldo, pangulo ng Pamahalaang Rebolusyunaryo ng Pilipina, na maging Vicario General Castrence.32 Si Aglipay lamang ang natatanging paring kasapi noon ng Kongreso ng Pamahaaan ni Aguinaldo.33 Dahil
29 30

Ibid., p.64. Ibid. 31 Lewis Bliss Whittemore, Struggle for Freedom (Greenwich, Connecticut: Seabury Press, 1961), p.75. 32 Ibid., p.72. 33 Deats, op.cit.

32

dito, nagpalabas si Aglipay ng mga sirkular kung saan hinihimok niya ang mga klerigong Pilipino na magbigay ng pinansiyal na suporta sa Pamahalaang Rebolusyunaryo. Ipinag-utos niya ang pagkakaroon ng ambagan at paghingi ng mga abuloy upang ipagkaloob sa mga nagaalsa. Mahigpit ang kanyang naging paalala na kung sakaling mabigo ang Rebolusyon ay muling maghahari ang mga prayle at muling babawiin ang mga parokya mula sa pamamahala ng mga Pilipino.34 Nang matuklasan ni Nozaleda ang kaugnayan ni Aglipay sa Rebolusyon ay isinulong niya ang pag-ekskomunika sa naturang pari noong ika-5 Mayo ng 1899 dahil sa paggamit ng huli sa titulong Vicario General Castrence at pagkamkam ng kapangyarihang eklesyastikal.35 Sa balita ng ekskomunikasyon ni Aglipay, ang pangunahing tagapayo ni Aguinaldo na si Apolinario Mabini ay nagpalabas ng isang manipesto na naghihikayat sa pagtatayo ng isang Pambansang Simbahang Katoliko na siyang tuwirang makikipag-ugnayan sa Roma nang hindi nagdaraan sa mga obispong Espanyol na mga kaaway ng taong-bayan.36 Tinugon ito ni Aglipay sa pamamagitan ng pagpapatawag ng isang Eklesyastikal na Pagtitipon sa Paniqui, Tarlac noong ika-23 ng Oktubre 1899. Layunin ng kapulungang ito na bumuo ng isang Pambansang Simbahan na pinamamahalaan ng mga paring Pilipino at magiging tapat sa Santo Papa sa Roma. Ang dalawampu’t pitong klerikong dumalo sa kongregasyong ito ay nakapagbalangkas ng pansamantalang Konstitusyon na mayroong bisa hanggang magtalaga na ang Roma ng isang obispo mula sa hanay ng mga Pilipinong klerigo.37 Si Padre Gregorio Aglipay ang hinirang na pansamantalang pangulo38 at si Isabelo de los Reyes Sr. naman, na noon ay nasa Espanya, ang
34

William Henry Scott, ”The Philippine Independent Church in History”, inilathala sa Siliman Journal, Tomo V, Ikatlong Kwarto ng 1963, p.2. 35 Deats, op.cit., p.80-83. Maaari ring tingnan si Cesar Adib Majul, “Mabini and the Philippine Revolution”, inilathala sa Diliman Review, Blg. 5 noong 1957, p.412-418. 36 Ibid., p.66. 37 Ibid. 38 Whittemore, op.cit., p.87.

33

pinakiusapang makipag-ugnayan sa Santo Papa sa Roma para sa mga kahilingang ito ng mga paring Pilipino.39 Sinasabing ang Kapulungan sa Paniqui, kung tutuusin, ang unang hakbang tungo sa paghiwalay ng mga Pilipino ngunit ito ay paghiwalay mula sa Simbahang Romano, hindi sa Banal na Simbahang Katoliko.40 Bukod kay de los Reyes Sr., pinili rin sila Padre Araullo at Padre Chanco upang maging tagapagsalita ng mga klerigo ng Pambansang Simbahan. Nagtungo sila sa Roma noong Abril ng 1901 upang makipag-ugnayan sa Santo Papa.41 Ngunit bago pa man nakarating ang dalawa sa Roma ay nakapagpaabot na rito ng ulat ang mga Obispong Espanyol tungkol sa mga Pilipinong pari. Dahil dito, tinitingnan ang mga klerigong Pilipino bilang mga tagapagpunla ng ligalig na kumakatawan sa mapangahas na banta sa matatag na kapangyarihan ng Roma.42 Bunga nito, hindi nakinig ang Papa sa kahilingan ng mga paring Pilipino43 at mas naniwala siya sa mga ulat na ipinahatid doon ng mga Ordeng Espanyol.44 Ang pangyayaring ito ay naging isang insulto para sa mga Pilipino dahil sa negatibong pagtugon ng Roma sa kahilingan ng mga paring Pilipino. Dagdag pa, sinasabing kailanman ay hindi pahihintulutan ng Santo Papa ang pagkakaroon ng mga obispong Pilipino kahit pa pugutin ng mga rebolusyunaryo ang ulo ng lahat ng prayleng kanilang bihag. Ito ay dahil ang mga Pilipino ay walang kakayahan na maging obispado.45 Nang araw na iyon, naglabas ng mga pahayag ang mga klerigong Pilipino laban sa Simbahang Romano at pinagtibay nila ang pagsasanib ng Nasyonalismo at pagkakaroon ng

39 40

Frank C. Laubach, The People of the Philipines (New York: George H. Doran Co., 1925), p.135. Whittemore, op.cit., p.89. 41 Pedro s. de Achutegui at Miguel S. Bernad, Religious Revolution in the Philippines, The Life of Gregorio Aglipay: 1860-1960. Tomo I: From Aglipay’s Birth to His Death, 1860-1940 (Maynila: Ateneo de Manila University Press, 1960), p.457. 42 Deats, op.cit., p.67. 43 Sinasabi pa nga na hindi man lamang hinarap ng Santo Papa ang mga emisaryo ng Pambansang Simbahan ng Pilipinas nang magtungo ang mga ito sa Roma. 44 Whittemore, op.cit., p.97. 45 Scott, op.cit., p. 3

34

reporma sa simbahan. Nang mga panahong ito ay matunog ang islogan na “Ang Kasarinlan ng Simbahan ay Kasarinlan ng Pilipinas!”.46 Ngunit tila hindi umaayon ang panahon sa mga paring Pilipino. Ilang buwan lamang matapos ang pagtitipon sa Paniqui ay nakubkob ng mga Amerikano ang Pamahalaang Rebolusyunaryo sa Malolos. Nagtungo si Aglipay sa Ilocos Norte at doon ay naging TinyenteHeneral ng sarili niyang rebolusyunaryong grupo. Naging matagumpay siyang pinuno ng mga gerilya dahil nag-alok ang mga Amerikano ng P50,000 bilang pabuya sa sinumang makahuhuli sa kanya, buhay man ito o patay. Isa’t kalahating taon na nagtago si Aglipay mula sa mga pwersang Amerikano hanggang sa noong ika-25 ng Mayo taong 1901 nang napilitang sumuko si Padre Aglipay sa mga Amerikano sa Laog.47 Dahil sa nananatili na ekskomunikado, hindi makapaglingkod bilang pari si Aglipay. 48 Nakita niya ang Relihiyon at Nasyonalismo bilang magkatuwang na motibo na ikaliligaya niyang maging sanhi ng kanyang kamatayan.49 Ngunit naiinip na siya at hindi niya nagugustuhan ang pagsasawalang-kibo ng mga Pilipinong klerigo at ang paghihintay lamang ng mga ito ng kautusan mula sa Roma. Bunga nito, nagpasya siyang makipag-usap kay Isabelo de los Reyes Sr. upang makipagtalakayan ukol sa kasalukuyang nagaganap sa bansa. Noong Agosto ng taong iyon ay nakipagpulong sina Aglipay at de los Reyes Sr. sa mga Protestante upang humingi ng tulong sa pagbubuo ng Malayang Simbahan ngunit nabigo lamang ito. Bunga nito, ang kilusan para sa Pambansang Simbahang Katoliko ay napilitang mabuwag.50

46

Ibid. Alfredo Navarro Salanga, The Aglipayan Question: Literary and Historical Studies on the Life and Times of Gregorio Aglipay (Lungsod ng Quezon: University of the Philipines Press, 1982), p. 11. Makikita rin kay Laubach, op.cit., p.97. 48 Ibid. 49 Deats, op.cit., p.69. 50 Homer C. Stauntz, The Philippines and the Far East (New York: Eaton and Mains, 1904), p.409.
47

35

Matatandaang sa pagdating ng mga Amerikano bilang mga bagong mananakop ng bansa, tuluyan nitong sinikil ang mga lumiliyab na apoy ng Himagsikan ng mga huling taon bago ang ika-20 siglo. Bagama’t masidhi ang Nasyonalismong umiiral upang bigyang laya ang bansa, hindi ito naging sapat laban sa mga armas at kaalaman ng mga Amerikanong sundalo. Kahit ang Pamahalaang Rebolusyunaryo na itinayo nila Heneral Emilio Aguinaldo ay nagawang buwagin ng mga Amerikanong opisyal na diplomatiko sa mga karatig-bansa.51 Sa pamamagitan ng Kasunduan ng Biak na Bato ay napawalang bisa ang pamahalaang pinamumunuan ni Aguinaldo. Nasundan ito ng pag-alis niya sa bansa upang tumgo ng Hongkong bilang pagtupad sa napagkasunduan. Dahil inaakala niyang isa lamang itong magandang taktika at ang hakbang na ito ay higit na makabuti para sa kanilang hangarin, ginamit niya itong pagkakataon upang makipag-ugnayan sa mga Amerikano. Ngunit sa pagkagulat niya at ng kanyang mga kasama, dahil dito ay unti-unti nang humihinto ang pag-usad ng Himagsikan. Kahit na ang pangyayaring ito ay naglunsad ng Digmaang Pilipino-Amerikano, lumiit na ang pagkakataong magwagi ang mga Pilipino bunga ng pagkawala ng maraming mahuhusay na pinuno, ang ilan sa mga kapwa Pilipino ay nagnais na makipagtulungan sa mga Amerikano, at marami rin ang nahikayat sa paniniwalang ang Estados Unidos ang tumulong sa mga Pilipinong palayain ang Pilipinas mula sa Espanya kaya’t kaibigan ang mga Amerikanong dumating sa bansa. Ang pagkakahuli sa mga pinuno ng Rebolusyon, tulad nila Aguinaldo at Sakay, ang siyang nagtakda ng katapusan ng Insureksiyon.52 Mula dito ay magkakaroon ng bagong-anyo ang Rebolusyon sa pamamagitan ng pagsilang ng isang bagong sektor bilang pangunahing behikulo ng Nasyonalismo. Mula sa hanay
51

Mga aralin sa klase ng Kasaysayan 115 (Kasaysayang Pang-Diplomatiko ng Pilipinas), Unang Semestre, taong 2005-2006. Sa ilalim ni Propesor Ricardo T. Jose. 52 Ang pakikipaglaban ng mga Pilipino sa mga Amerikano ay tinawag na Insureksiyon. Ito ang ginamit na salita ng mga Amerikano sa Paghihimagsik ng mga Pilipino na naging mga bahagi ng mga Rebolusyong 1896 at 1898 upang iakita ang kahinaan nito. Ipinapalagay ng Estados Unidos na ang mga pag-aalsang naganap ay pawang maliliit na kaguluhan lamang, pabugso-bugso at hindi kalakasan.

36

ng mga rebolusyunaryo ay lilitaw ang isang grupo bilang mga bagong tagapagsulong ng rebolusyon. Sa kanilang pagsilang bilang bagong sektor ng lipunan Pilipino, makikita ang kaalinsabay na pags ubok mula rito ng isang mas mapagbuklod na Nasyonalismo – mas malalim at mas matinding pagnanasang tuluyan nang lumaya mula sa pagkaalipin ng naglalakihang industriya ng mga pabrika at pagawaan. Ito ang simula ng pagsibol ng mga manggagawa bilang mga bagong tagapagtaguyod ng himagsikan para sa kalayaan, kasarinlan at kaginhawahan.

Kilusang Manggagawa sa Pilipinas53 Sa bisa ng Kasunduan sa Paris noong 1898, na niratipikahan ng Kongreso ng Estados Unidos noong 1899, ay tuluyan nang napasailalim ng Estados Unidos ang buong kapuluan ng Pilipinas.54 Sariwa pa ang mga sugat at pagal pa ang katawan ng mga Pilipino nang mapasailalim ang buong bansa sa isang bagong papanginoonin. Dala ang Imperyalistang interes sa bansa, tuluyan nang naisakatuparan ang layunin ng Estados Unidos sa pagdating nila sa Pilipinas.55 Maituturing na isang tagumpay ito sa Estados Unidos dahil malaking tulong ang Pilipinas para sa mas higit na ikauunlad ng kanilang bansa. Una, mayroon na silang mapagkukunan ng maraming hilaw na produkto na kailangan nila sa kanilang mga industriya. Malaki ang interes ng Estados Unidos sa asukal, tabako, at abaka ng Pilipinas na iniaangkat nito sa maraming bansa. Ikalawa, nakakuha sila ng bagong pamilihan
53

Ang pananaliksik sa bahaging ito ay batay sa naunang pag-aaral na ginawa ng mananaliksik ukol sa Pagsibol ng Kilusang Manggagawa sa Pilipinas, para sa Panghuling Pangangailangan sa kursong Kasaysayan 111 (Kasaysayan ng Pilipinas sa Ilalim ng Pananakop ng mga Amerikano at Hapones), Ikalawang Semestre, taong 2005-2006. Sa ilalim ni Propesor Ricardo T. Jose. 54 _______________. “UOD Facts: First Labor Unions in the Philippines: 100 Taong Tagumpay at Pakikibaka ng Pilipinong Unyonista, Sistema pa rin ang Problema. Sulong Masa! Lumaban Ka!”, isang artikulong nakalathala sa internet. Matatagpuan sa http://www.apl.org.ph o sa http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/154.html. 55 Ang Imperyalismo ng Estados Unidos ay bunga ng Polisiya sa Pagpapalawak (Expansionism Policy), kung saan tinitingnan ang posibilidad na humanap at humawak ng mga bagong lupain bilang kolonya at dito ilagak ang “sobrang kapital” upang mapa-unlad. Ang paniniwalang ito ay bunga na rin, marahil, ng paniniwalang ang “pagpapalawak ng nasasakupan ay magpapakita ng lakas at kapangyarihan ng isang bansa”. Ang paniniwalang ito ay pinangunahan ni Mahan, isang Amerikanong pinuno ng mga marino sa panahon bago pumasok ang Estados Unidos sa Digmaang Espanyol-Amerikano a huling taon ng ika-19 na siglo.

37

para sa kanilang labis na mga produkto. At dahil sa agrikultural ang bansang Pilipinas, nakita nilang maari itong pagbentahan mga makinaryang pangbukid, at maaari ring pagbutihin ang sektor ng transportasyon at komunikasyon na magagamit sa higit na paglinang ng ekonomiya ng bansa. Ikatlo, ang bagong bansang sakop ay maaari ring paglaanan ng labis na kapital ng Estados Unidos. Matatandaang sa panahong ito ay marami ang “Liquid Capital” na hindi nagagamit sa Estados Unidos at naghihintay lamang ng bagong mapaglalaanan nito. Bukod pa rito, mainam din ang lokasyon ng Pilipinas para sa malaganap na pagpapaunlad at pagpapalawak ng industriya ng Estados Unidos sa Pasipiko, partikular na sa interes nito sa pakikipag-ugnayan at pakikilahok sa kalakalan ng Tsina. Nakikita ang Pilipinas bilang isang “fueling station” sa Timog Silangang Asya, at ang “easy access” nito sa lahat ng bansa sa kanyang rehiyon.56 At sa pagpasok na ito ng mga Amerikano at pakikialam sa pagpapatakbo ng kabuhayan ng Pilipinas makikita kung paano mula sa patakaran ng mananakop ay sumibol ang isang bagong pagkilos na nagtampok sa malaking bahagi ng populasyon ng bansa na simula noon ay patuloy na kumikilos upang isulong ang kanilang mga layunin at pinag-ugatan na rin ng maraming pagkilos at samahan na nananatiling namamayani sa bansa hanggang sa kasalukuyan. Sa patuloy na pagnanais ng Estados Unidos na linangin ang kabuhayan ng bansa para sa kanila ring ikabubuti, iba’t ibang patakaran o polisiyang pang-ekonomiya ang kanilang ipinatupad. Nariyan ang Organic Act ng 1902, ang Payne-Aldrich Act ng 1909, at ang SimmonsUnderwood Act ng 1913 na lahat ay may layuning siguraduhin ang pagkakaroon ng isang “malayang kalakalan” sa pagitan ng isang bansang agrikultural at isang bansang industriyalisado

56

Mga aralin sa klase ng Kasaysayan 111 (Kasaysayan ng Pilipinas sa Ilalim ng Pananakop ng mga Amerikano at Hapones), Ikalawang Semestre, taong 2005-2006. Sa ilalim ni Propesor Ricardo T. Jose.

38

bagamat sa likod ng mga ito ay nananatiling may mga limitasyon na ipinapataw sa mga produkto ng Pilipinas.57 Dahil sa mga polisiyang ito, mabilis na umunlad ang mga industriya lalo’t higit ang industriya ng asukal. Kung titingnan pa, maraming mayayamang Pilipino ang naakit ng pagunlad na ito dahil karamihan sa mga kompanyang Amerikano, na walang kakayahang magmayari ng malalaking plantasyon sa Pilipinas dahil sa Organic Act ng 1902, ay handang magbigay ng tulong pinansiyal sa sinumang Pilipino na may plantasyon ng asukal at nangangailangan ng suporta para sa kanyang kabuhayan. Nagkaroon ng paglaki sa pangangailangan sa mga manggagawa58 sa bukid at malalaking plantasyon. Labis ang naging pagtitiwala sa manwal na paggawa upang mapabilis ang produksyon ng mga produkto sa mga pagawaan ng asukal at pabrika ng tabako. Sa kabilang banda, hindi nawala ang mga ideya ng Rebolusyon sa bansa. Bagamat napigilan ng mga Amerikano ang paglakas ng Pag-alsa laban sa kanila, marami pa rin ang naniniwala na mapagtatagumpayan ng mga Pilipino na labanan ang bago niyang mananakop. Malaganap ang mga nasyonalistang pagkilos at pagsusulong ng makabuluhang paglaban sa mga sundalong Amerikano. Bunga nito, sunod-sunod ang paglalabas ng mga batas laban sa mga pagkilos na ito. Nariyan ang Sedition Law ng 1901 na laban sa mga personalidad na nangunguna sa paglaban sa Pamahalaang Amerikano, ang Brigandige Act ng 1902 na nagbabawal sa pagpupulong o pag-oorganisa ng mahigit sa dalawang tao, ang Reconcentration Act ng 1903 na naglilimita sa espasyong magagalawan ng isang Pilipino, at ang Flag Law ng 1907 na

57

Mga aralin sa klase ng Araling Pilipino 193 (Kabuhayan at Lipunan ng Pilipinas mula Kalakalang Galyon hanggang Panahon ng Globalisasyon), Ikalawang Semestre, taong 2005-2006. Sa ilalim ni Propesor Leoncio Co. 58 Ang “manggagawa” sa pananaliksik na ito ay mangangahulugang lahat ng uri ng manggagawa sa bansa – ang mga mangggagawa sa bukid o mangbubukid/magsasaka, mga manggagawa sa daungan at palaisdaan/mangingisda, mga manggagawa sa imprentahan, manggagawa sa mga pabrika, etc.

39

nagbabawal sa pagwawagayway ng watawat ng Pilipinas at sa pagpapatugtog ng Pambansang Awit o Martsa ng bansa.59 Mapapansing walang anumang patakaran para sa kalagayan ng mga manggagawa sa mga pabrika ang ipinalabas sa unang dekada ng Pamamahala ng Estados Unidos sa Pilipinas. Lahat ng batas na ipinatupad sa bansa ay may layuning supilin ang pambansang sentimiyento ng masang Pilipino at gayundin ay lalo pang patatagin at paugatin ang paghawak at pamamahala ng Estados Unidos sa pulitika at ekonomiya ng Pilipinas. Naisantabi ang kapakanan ng mga manggagawa na siyang pangunahing bahagi ng kabuhayang pinauunlad ng mga Amerikano sa bansa. Ang tanging isinaalaala ng mga Amerikano ay ang pagpapabuti ng Kapitalismo sa bansa at kung paano pa higit na makikinabang sa mga produkto ng bansa. Marahil ay ito na ang naging daan upang mapasimulan ang pagkilos upang igiit at bigyang pansin ang kalagayan at mga pangangailangan ng mga manggagawa. Sa patuloy na paglinang ng Estados Unidos sa Pilipinas, patuloy ding dumami ang mga sektor ng lipunan na nangangailangan na manwal na paggawa upang mapabilis ang gawain sa mga industriya. Nangailangan ng mga manggagawa para sa pagpapagawa ng mga riles o daanan ng tren na mag-uugnay sa mga malalayong probinsiya sa Maynila upang mapabilis ang pagdadala ng mga produkto sa lungsod at sa mga daungan. Lumitaw ang industriya ng pagmimina sa mga minahan ng mga Amerikanong kapitalista na nangailangan ng mga manggagawang may kakayahan sa mabigat na trabaho. Bukod sa mga ito, nariyan pa rin ang mga manggagawa sa mga plantasyon ng abaka at asukal, mga manggagawa sa mga pabrika ng tabako, mga manggagawa sa mga imprenta, barbero, sapatero, karpintero, at mga manggagawa

59

___________________. “Celebrating the Heritage for Natonal Freedom, Independence and Abundant Life: A Historical Sketch. Commemorative Bible Cetenarty of the Iglesia Filipina Inddependiente (Manila: Philippine Bible Society, 2002), p.385

40

sa iba pang mga pagawaan. Sa gayon, malaking bahagi ng populasyon ng bansa ang binubuo ng mga manggagawa- lalaki at babae.60 Ang unang dekada ng ika-20 siglo ang naging saksi sa pagsilang ng Kilusang Manggagawa sa bansa. Dahil na rin sa lubusang pagwawalang-bahala ng Pamahalaan sa mga manggagawa, sila na mismo ang kumilos upang tumawag ng pansin at igiit ang kanilang mga pangangailangan bilang tao at bilang manggagawa sa mga pagawaan. Nais nilang mapabuti ang kanilang kalagayan sa mga pagawaan, at gayundin ay ipagpatuloy ang paghingi ng kalayaan mula sa mga mapang-abuso at mapang-aping mananakop. Hulyo ng taong 1901 nang bumalik si Isabelo de los Reyes Sr., kilala sa tawag na Don Belong o Ka Belong, sa Pilipinas mula sa kanyang pagkakakulong sa Barcelona sa Espanya.61 Sa kanyang pagdating ay may dala-dala siyang mga babasahin tungkol sa sosyalismo. Kabilang sa mga ito ay mga librong isinulat ni Karl Marx, Friederick Engels, Proudhon, Malatesta, La Salle, Danton, Victor Hugo, Marat, Bakunin, at iba pang nasa larangan ng Sosyalismo. Sa pagbabalik niyang ito ay sinasabing ipinakilala niya ang Sosyalismo sa mga Pilipino at sinimulan niya ang pagtatangi sa mga manggagawa bilang isang natatanging sektor ng lipunan. Noon din ay nakipagkita siya kay Hermenegildo Cruz, na dati nang pinuno nang Union de Impresores y Litografos de Filipinas (UILF).62 Nagpatawag sila ng isang pagpupulong noong ika-30 ng Disyembre, 1901 bilang paggunita sa anibersaryo ng kagitingan ni Dr. Jose Rizal sa iba’t-ibang unyon ng mga manggagawa sa imprentahan at doon ay binuo ang Union Impresores de Filipinas (UIF). Dumalo sa naturang pulong sila Arturo Soriano, Melanio de Jesus, Luis Santos, Juan Geronimo, Timoteo Anzures, Nazario Pasicolan, Leopoldo Soriano at Margarita
60

_____________. Manggagawa: Noon at Ngayon (Sa okasyon ng Ika-100 Taon ng Militanteng Unyon, (Lungsod ng Quezon: Ecumenical Institute for Labor Education and Research, Inc (EILER), 2002), Ikalawang Edisyon, p.810. 61 Ibid., p.11. 62 Ibid, p.12.

41

Pasamola, na lahat ay pawang mga pangunahing pinuno ng mga unyon ng manggagawa. Dito rin kauna-unahang ginamit ang “Marxist Slogan of the 1st International” na nagsasabing “Ang Paglaya ng Uring Manggagawa ay nasa Mangagawa mismo”, na kanila rin inangkin bilang isang batayang pronsipyo ng samahan.63 Ang Union Impresores de Filipinas (UIF) ang nagsilbing ugat ng Union Obrera Democratica (UOD) na siyang kinikilala bilang Kauna-unahang Pederasyon ng mga Manggagawa sa Pilipinas. Noong ika-2 ng Enero, taong 1902 ay nagpatawag ng pulong si Don Belong sa Teatro Variedades sa Sampaloc, Maynila. Dito ay bumuo sila ng isang konstitusyon para sa panukalang pagtatayo ng isang pederasyon ng mga manggagawa na kanila ring ipinalathala sa mga pahayagan upang maging bukas sa pagkokomento at pag-aapruba ng mga manggagawa. Ang saligang-batas na ito ay nakabatay o naglalaman ng mga prinsipyong inangkat sa mga akdang Vida e Obras de Carlos Marx ni Engels at ang Los Dos Campesinos ni Malatesta.64 Makalipas ang isang buwan, ika-2 ng Pebrero, 1902 nang muling magpulong sina de los Reyes na dinaluhan ng 140 manggagawa mula sa iba’t-ibang sektor. Pinagtibay nila ang ipinanukalang Konstitusyon at noon din ay itinatag ang Union Obrera Democratica (UOD) bilang unang Pederasyon ng Manggagawa sa Kasaysayan ng Pilipinas. Nahalal si Isabelo de los Reyes bilang Pangulo at si Hermenegildo Cruz bilang Pangalawang Pangulo.65 Ang mga naging kasapi ng UOD ay mga manggagawa mula sa hanay ng imprentahan, barberohan, mga gumagawa ng damit, mga mekaniko, draftsmen, mga klerk, mananahi, manggagawa sa pabrika ng tabako, at maging ang mga manggagawa sa Manila Railroad at Custom’s Office.66 Sa
63 64

Ibid. Ibid. p. 13. 65 “Union Obrera Democratica”, The American Colonial Period in the Philippines (artikulo sa internet). Matatagpun sa http://daga.dhs.org/daga/press/labour/chapter%201-C.htm. 66 Manggagawa: Noon at Ngayon, op. cit.

42

kongreso nito ay binatikos nila ang Imperyalismong Estados Unidos at ang Simbahang Romano Katoliko. Pangunahin nilang naging layunin na pag-alabin pa ang araw na ito ng mga sigaw para sa kalayaan ng mga manggagawa at sambayanan mula sa kahirapan, kamangmangan at lahat ng uri ng pang-aapi.67 Hindi lamang itinuon ng UOD ang kanilang mga adhikain sa pagpapabuti ng kalagayan ng mga manggagawa, kundi naging higit itong progresibo sa pagbibigay pansin sa patuloy na pagkilos upang makamtan ang kalayaan ng bansa mula sa mga Amerikano. Bilang reaksiyon ni Gobernador William Howard Taft ng Pamahalaang Sibil ng Estados Unidos ay ipinag-utos niya ang paglalagay sa “blacklist” ng sinumang mapag-aalamang kasapi ng unyon at tiktikan ang bawat galaw ng mga ito.68 Ang UOD ay nagplano at nagsagawa ng isang malawakang pagkilos na pumatak sa ika-2 ng Agosto 1902 upang igiit ang kanilang panawagan na itaas ang sahod ng mga manggagawa na nauna nang ipinagsawalang bahala ng pamahalaan. Ang panawagang ito ay naaayon lamang dahil sa patuloy na krisis sa inflation rates sa bansa. Dahil dito, si Don Belong ay ipinaaresto at kinasuhan ni Taft ng kasong Sedisyon at Rebelyon bilang paglabag sa Artikulo 543 ng Penal Code o “Conspiracy to raise the price of labor” na bahagi pa ng Lumang Conspiracy Law na ipinatupad ng mga Kastila.69 Ngunit mula pa ng buwan ng Hunyo ay nagsimula na ang pagkakaroon ng mga pagkilos o rali sa iba’t-ibang pagawaan kaya nag-apila ang mga manggagawa kay Taft na mayroon silang karapatan na mag-organisa at ipaglaban ang kanilang mga karapatan at pangangailangan. Pinatawad naman ni Taft si Don Belong at pinalaya mula sa pagkakakulong ng huli sa loob ng dalawang buwan. Sa kasamaang palad, nadala ng paninindak ng Pamahalaang Amerikano si Don Belong kaya’t nagbitiw siya sa kanyang tungkulin sa UOD

67 68

“UOD Facts: First Labor Unions in the Philippines…”, op.cit. Manggagawa: Noon at Ngayon, op. cit., p.14. 69 Ibid.

43

noong Setyembre ng parehong taon upang mas bigyan ng atensiyon ang kanyang posisyon at tungkulin sa Iglesia Filipina Independiente.70 Malaki ang naging papel ng Kilusang Manggagawa sa pagsasatinig ng mga hinaing ng mga mahihirap na manggagawang naapi at gayundin sa pagpukaw ng Nasyonalismo sa mga Pilipino. Malaki ang papel na ginampanan ng mga manggagawa sa pagsusulong ng pagkakaisa sa kasaysayan ng bansa. Simula ng isinilang ang kilusang ito ay patuloy nang nagkaroon ng espasyo ang lipunan para itampok ang sektor ng manggagawa. Isinilang ang Uring Manggagawa sa bansa bago pa ang pagdating ng mga Amerikano, ngunit sumibol sila bilang isang bagong mahlagang sektor ng lipunan nang manakop ang mga Amerikano at dalhin ang Industriya ng kanilang bansa sa Pilipinas. Lumaki ang bilang ng mga manggagawa kasabay ng pag-unlad ng dayuhang pamumuhunan na dinisenyo upang mapakinabangan ang mababang presyo ng paggawa, at ang mayamang hilaw na mga materyales o produkto na ibinibigay ng Pilipinas.71 At bagamat ang pagsilang ng Kilusang Manggagawa sa bansa ay maaaring ituring na isa lamang pagtugon o reaksiyon ng mga Pilipino sa Pamamahala ng mga Amerikano ay patuloy pa ring naging mahalagang bahagi ng kasaysayan ng bansa ang pagsulpot ng sektor na ito ng lipunan. Ang mga natatag na unyon ay pinamumunuan ng mga ilustrado na siyang nanguna sa pagpapakalat ng mga ideolohiya sa pakiisa ng uring manggagawa. Ang mga Ilustrado ring ito ang naging behikulo ng mga kaisipan ukol sa Nasyonalismo at Reporma sa panahon ng Himagsikan. Ang mga manggagawa naman ang siyang pangunahing kumikilos at nakikibaka upang isakatuparan ang mga layuning napapaloob sa Nasyonalismo at Kilusang Reporma.
70

Ibid. Matatagpuan rin sa “Union Obrera Democratica”, op. cit. Vivencio R. Jose, “Workers’ Response to American Rule: Manila 1900-1935 (Trends and Highlights)” . Isang Papel na Iprenesenta sa 4th National Conference on Local History sa Cebu City, Nobyembre 27-29, 1981. Nakalathala sa The Journal of History (Vol.27, Nos. 1&2, January to December) ng Philippine National Historical Society, p.106.
71

44

Silang dalawa ang nagtulong upang patuloy na makibaka para sa minimithing kalayaan at sa patuloy na pagkilala ng sariling identidad. Ang UOD ay mga halimbawa nito kung saan sa loob ng kanilang patuloy na pagkilos ay natuto sila, mula sa kanilang mga sariling karanasan at pagtatasa, na mas matagumpay ang isang malaking pagkilos o makakamit ang isang malaking pagbabago kung sama-sama silang kikilos sa isang organisadong paraan na kanilang magagamit upang higit pang mapabuti ang kanilang kalagayan o kundisyon sa buhay at sa pagawaan. Ang masinop na pagsusuri sa kanilang mga layunin bilang isang samahan at sa mga paraan o proseso na kanilang gagamitin sa kanilang pakikibaka ay makakatulong din, lalo’t higit sa patuloy na pagbuo ng oryentasyong pulitikal na maglalayong makamtan ang kasarinlan ng bansa at mabigyan ng kalayaan ang malaking bahagi ng populasyon mula sa paghihirap at pagkakaalipin. Kung gayon, nagkaroon ng ugnayan ang mga nakapag-aral at ang mga manggagawa upang isulong ang karapatan at kahalagahan ng huli, at magkatuwang na isulong ang pagkamit ng kalayaan ng bansa. Naging espada nila ang malawakang pagkilos ng masa upang ipahayag at ibuyangyang ang karahasang ginagawa ng estado o pamahalaan laban sa hanay ng mga manggagawa.72 Kinikilala ng Iglesia Filipina Independiente ang kahalagahan ng Kilusang Manggagagwa sa pamamagitan ng pagkakatatag ng Union Obrera Democratica sa pagkabuo ng simbahan. Ang mga manggagawang ito ang siyang bumuo at bumalangkas sa simbahang kakatawan at tutugon sa mga pangangailangan ng mga manggagawa bilang mga Kristiyanong Pilipino. Ang Iglesia Filipina Independiente ay naninindigan sa tungkulin nitong kalingain ang mga manggagawa ta maging instrumento sa pagpapabuti ng kalagayan ng mga manggagawa sa buong bansa. Naging magka-angkla ang dalawa upang maipagpatuloy ang layuning sinimulan ng Mapagpalayang Kilusan ng mga Pilipino sa mas naunang panahon. At hanggang sa kasalukuyan ay mananatiling
72

Ibid.

45

bahagi ng Simbahang Aglipayano ang pagkilala nito sa mga manggagawa bilang isang mahalagang sektor ng lipunan at patuloy itong makikisangkot upang tugunan ang pangangailangan ng mga mamamayang nagsilbing haligi ng simbahang ito.

IKALAWANG YUGTO: Ang Pagsilang ng Iglesia Filipina Independiente Pagkatapos ng mahabang proseso ng paghubog sa kamalayan ay tuluyan nang hindi mapipigilan ang paglikha. Sa mahabang salaysayin ng kasaysayan ng Pilipinas at sa gitna ng walang-tigil na pag-aasam na magsarili ang bansa mula sa mga mananakop ay isinilang ang isang institusyon na siyang magpapatuloy ng lahat ng pagnanasang bumuo ng sariling bansa at magtataglay at tutugon sa hinaing na matagal nang hinahanpan ng lunas. Ang yugtong ito ay kinikilala bilang panahon ng pagsasanib ng mga naunang pagkilos upang maisakatuparan ang minimithing kalayaan ng bansa. Magugunita na ang pagkatuto sa konsepto ng Nasyonalismo ay nagsimula sa pagnanais ng mga paring Pilipino na magkaroon ng lugar sa pagpapatakbo ng mga Simbahang Katoliko sa Pilipinas. Ang hangaring ito, na mahigpit na tinututulan ng mga prayleng Espanyol; ay lumawig at mas masaklaw na hangarin kung saan hindi na lamang pagkilala ng Inang Espanya sa Pilipinas, bilang kanyang probinsiya, kundi ang mas malaking pangarap na humiwalay mula sa kanyang mananakop at bumuo ng kanyang sariling bayan/ bansa. Sa pinagsanib na pwersa ng mga Ilustradong nakapag-aral sa Europa at ng mga Pilipinong hindi na nakokontento sa pamamalakad ng mga Espanyol, habang patuloy na ibinabaka ang kahilingan ng mga paring Pilipino, ay isinilang ang Rebolusyunaryong pananaw at pumutok ang Himagsikang Pilipino. Sa pagdating ng mga Amerikano bilang mga bagong mananakop ng bansa, sinikil nito ang mga lumiliyab na apoy ng Himagsikan bago pa pumasok ang ika-20 siglo. Bunga ng maraming pagkakamali, alitan at alingasngas sa loob mismo ng mga

46

pangunahing tagapagsulong ng Rebolusyon; ay nabigo ang Himagsikan ng 1896 at Himagsikan ng 1898. Ang anumang muling pagsiklab ng pag-alsa laban sa Estados Unidos ay agad nang kinubkob. Mula sa hanay ng mga nag-aalsa, may sektor na lilitaw bilang mga bagong

rebolusyunaryo. Ang kanilang pagsibol ay hindi isang insidente, bagkus, ay bunga na ng sinisikil na Nasyonalismo sa panahon pa lamang ng Himagsikan. Sila ang mga manggagawang iniluwal ng pagulpot ng mga pagawaan at pagyabong ng mga industriya sa bansa. Matatandaan na ang naganap na rebolusyon noong 1896 na pinamunuan ni Andres Bonifacio ay sinasabing pinakakakaiba o natatangi sa lahat ng naganap na himagsikan sa kasaysayan ng Pilipinas. Ito ay sa kadahilanang ang pangunahing katangian nito ay ang pagkakaroon nito ng mga kasapi mula sa hanay ng mga manggagawa na may paniniwala sa demokratiko-rebolusyunaryong ideolohiya.73 At tunay nga na malaking bahagi ng Himagsikan ng 1896 at 1898 ang mga manggagawa. Ang mga ito ang siyang magpapatuloy ng pakikipaglaban sa mga mananakop nang mabigo ang Rebolusyong 1896 at Rebolusyong 1898 na maisakatuparan ang pagnanasa ng mga Pilipino na lubusang kumawala sa pang-aabuso at pang-aalipin ng kanilang mga dayuhang mananakop. Sa pamamagitan ng Kilusang Manggagawa ay muling naisabuhay ang damdaming Nasyonalismo. Sa Kilusang Manggagawa rin nag-ugat ang marami pang pagkilos ng iba’t-ibang sektor na lalong nagbigay ng kapangyarihan sa tao o sa masa upang ipahayag ang kanilang pagnanais sa ganap na paglaya. Mula dito ay isinilang ang Iglesia Filipina Independiente. Ang mahabang pakikibaka upang igiit ang kalayaan ng bansa ay nagkaroon ng bagong pag-asa sa pagkakatatag ng IFI bilang bagong binhi ng Pagpapalaya. Ito ang katuparan sa matagal ng paghahangad ng mga paring Pilipino na magkaroon ng kapangyarihan at kilalanin ang kanilang kakayahan upang maging bahagi ng herarkiya ng Simbahang Katoliko nang pangunahin nitong tinaglay ang pamumuno ng mga klerikong Pilipino na malaya sa
73

Ibid, p.98.

47

kapangyarihan ng Santo Papa sa Roma. Ang IFI rin ang naging tugon sa pagnanais na ipagpatuloy ang kilusang Mapagpalaya na inilunsad ng Himagsikang 1896 at 1898. Sa kabila ng pagkabigo ng mga Rebolusyong ito upang itaguyod ang malayang Pilipinas, kinanlong ng IFI ang damdamin at kilusang tinaglay ng Himagsikan. Sa kauna-unahang pagkakataon, may isang bahagi ng lipunang Pilipino ang naging ganap na nagsarili at lumaya mula sa anumang paghahari ng kapangyarihang dayuhan at ito ay ang Simbahang Pilipino. Ang Union Obrera Democratica ang naging instrumento upang iluwal ang Iglesia Filipina Independiente. Bunsod ng kalikasan ng kilusang manggagawa, ang kaakibat na pagsusulong nito sa karapatan ng mga manggagawa at sa kalayaan nito mula sa mga mapang-abusong patakaran ng mga kapitalista, ang pagkakatatag ng IFI ay naka-angkla sa patuloy na paninindigan para sa pagpapabuti ng kalagayan ng mga manggagawa at ng mamamayan sa kabuuan. Nang muling bumalik si Padre Gregorio Aglipay sa Maynila, si Isabelo de los Reyes Sr. ay nakababad na sa mga gawain ng Kilusang Manggagawa.74 Sa pagtatapos ng taong 1901, ang Pamahalaan ng Estados Unidos ay nagpadala ng isang misyon sa Roma upang makipagtalakayan at ayusin ang suliranin sa kalagayan ng mga prayle sa Pilipinas.75 Kasama na sa mga isyung tatalakayin ng misyon na iyon ang tungkol sa pagbili ng mga lupaing pag-aari ng Simbahan Katoliko.76 Lumabas ang balita ng pagkabigo ng misyong ito ilang buwan lamang ang lumipas. Bunga nito, lalong lumakas ang Propaganda laban sa mga prayle sa Pilipinas at mga Amerikano.77 Bunga nito, nagpatawag ng pulong ng Union Obrera Democratica (UOD) si de los Reyes para talakayin ang usapin tungkol sa nabigong misyon sa Roma. Ang pulong ay naganap noong
74

Sister Mary Dorita Clifford, B.V.M., “The Iglesia Filipina Independiente: The Revolutioary Church”, Studies in Philippine Church History, Gerald H. Anderson, ed. (Ithaca: Cornell University Press, 1969), p. 235. 75 Ibid. p. 236 76 Francis H. Wise, “The History of the Philippine Independent Church”. Isang Masteradong Tesis na iniharap sa Unibersidad ng Pilipinas-Diliman, 1955, p.161. 77 Clifford, op.cit., p.237

48

ika-3 ng Agosto 1902 sa Centro de Bellas Artes.78 Sa pagpupulong na ito, ayon sa pahayagang Manila American, ipinahayag ni de los Reyes ang pagpapasinaya sa Iglesia Filipina Independiente,79 isang Simbahang mamamahala sa pagpapaunlad ng Kristiyanismo sa Pilipinas, na pamamahalaan ng mga paring Pilipino, at magtataglay ng mga hangarin at paniniwalang tunay na Pilipino. Ang Simbahang ito ay hindi pamumunuan ng kahit na sinong dayuhan at hiwalay sa kapangyarihan ng Papa sa Roma. Naglatag siya ng magiging balangkas nito at nagsaad ng mga personalidad na mamumuno sa pamamalakad ng simbahang ito. Magkakaroon ng mga bagong Obispo na Pilipino, at mula sa kanila ay pipili ng magiging ulo ng simbahan. Si Gregorio Aglipay ang kanyang ipinanukala na maging Obispo Maximo; samantalang sila Pardo de Tavera, Emilio Aguinaldo, at William Howard Taft ang mga pangalang maaaring mailuklok bilang pangunahing layko.80 Ang pagpapasinayang ito ay lingid sa kaalaman ng mga paring nabanggit, at ang pangunahing reaksiyon ng mga ito ay itanggi ang kaniyang kinalaman sa itinayong simbahan at tinanggihan ang pwestong ibinibigay sa kanya.81 Makalipas ang labing-apat na araw, ipinahayag ng Manila American na ang Iglesia Filipina Independiente ay isang simbahang tila namatay na bago pa ito maitatag.82 Dagdag pa, noong ika-20 ng Agosto, nagpalabas ng pahayag si Aglipay sa mga paring Pilipino na hindi niya pinahintulutan ang ganitong paghiwalay sa Roma at nananawagan siya na magkaroon sila ng talastasan upang pag-usapan ang naganap na pagpapasinaya sa pagpupulong ng UOD.83 Sa kabila ng tila hindi magandang pagsisimula ng IFI, isang Arthur Prautch sa kanyang artikulo sa Manila Times; ang nagtanggol sa ginawang ito ni de los Reyes at sa patuloy na paghahangad ng mga paring Pilipino sa kanilang karapatan sa pamamahala ng mga Simbahan.
78 79

Wise, op.cit., p.150. Clifford, op.cit. 80 Ibid. 81 Wise, op.cit. 82 Ibid., 239. 83 Ibid., p.238.

49

Pinaniniwalaan niya na kahit na walang paring Pilipino ang tumayo at kumilos na payabungin ang simbahang ito, o hindi siya magtangkang palaganapin ang kilusang ito sa labas ng Maynila, sapat na ang kalikasan ng pang-aabusong dinanas ng mga Pilipino na gumising sa kanilang sentimiyento ng Nasyonalismo; ang Simbahang ito ay hindi kailanman mamamatay. Ang nagbubunsod dito ay mula sa kailaliman ng kamalayang Pilipino, kaya’t hindi magiging hadlang ang pagkakabilanggo ng nagpasinaya nito,84 ang mga Pilipino ay may pagkakaunawaan at may sariling ugmaan na ipagpatuloy ang nasimulang kilusan.85 Ito ang kauna-unahang pagtatanggol sa itinatag na IFI at siyang nagsilbing tugon sa ipinahayag ng Manila American at lalong nagpalakas sa sentimiyento ng mga Pilipino para sa Simbahang pinasinayaan. Setyembre nang nagdesisyon si Aglipay na maging bahagi na ng IFI. Isa sa mga nagbunsod kay Aglipay para sumali sa Iglesia Filipina Independiente ay ang pagkabigo ng kanyang pakikipagpulong sa mga Heswita sa Retreat House ng mga ito sa Sta.Ana noong ika-19 ng Setyembre. Ito ang huling pagkakataon na isinaalang-alang ni Aglipay ang muling pakikipagayos sa Simbahang Katoliko. Ngunit hindi nagustuhan ng pari ang naging takbo ng kanilang paguusap kaya’t matapos ang apat na araw na pananatili sa piling ng mga Heswita ay nagpasya siyang lumabas na at lagdaan ang Six Fundamental Epistles at Konstitusyon na binalangkas ni de los Reyes Sr. para sa Iglesia Filipina Independiente.86 Ika-22 ng buwang iyon ng magpalabas ang IFI ng isang pahayag na may lagda ni Aglipay bilang Obispo Maximo ng IFI, kasama nila de los Reyes bilang Punong Ehekutibo at Simeon Manuel bilang Pangkalahatang Kalihim. Ito ay
84

Si Isabelo de los Reyes ay dinakip at nabilanggo noong ika-12 ng Agosto sa kasong isinampa sa kanya ng mga welgista ng isang pagawaan ng tabako sa Malabon, dahil umano sa pagpipigil nito at ng ilang kapwa opisyal ng UOD na bumalik sila sa paggawa matapos mabigo ang kanilang pag-aalsa. Sinasabi pang nagbanta ang mga nasasakdal sa sinumang bablik sa pagawaan. 85 Ibid., p.240. Lumabas ito sa Manila Times noong ika-21 ng Agosto, isang araw pagkatapos itanggi ni Aglipay ang kanyang pagkakasangkot sa IFI. 86 Deats, op.cit., p.71. Sa pagpupulong na ito ay pinilit ng mga Heswita na magbalik-loob si Aglipay sa Roma at lumagda sa isang kasulatan ng Retraksiyon. Ang pagbabalik-loob na ito ay hindi mangangahulugan na bibigyang katuparan ang kahilingan ng mga paring Pilipino. Ikinagalit ito ni Aglipay kaya nagpasya na siyang tuluyang humiwalay sa Roma.

50

ang kauna-unahang kalatas na siyang nagbigay linaw sa organisasyon ng IFI. Sinasabing ang nagbunsod sa pakikilahok ni Aglipay sa simbahang ito ay ang pagdating ng mga paring Amerikano sa Pilipinas na siyang pumalit sa mga umalis na paring Espanyol.87 Ito na ang nagpapatunay na hindi na magkakaroon ng magandang kasunduan ang mga paring Pilipino at ang Roma sa isyu ng sekularisasyon ng mga parokya.88 Isang katangi-tanging klerigo ang tila nagpatunay sa prediksiyon ni Prautch. Sa Diyosesis ng Nueva Segovia (ngayon ay kilala bilang lalawigan ng Ilocos Norte) kung saan isinilang si Gregorio Aglipay, ay nagpahayag si Pedro Brillantes ng kanyang pamumuno sa buong diyosesis bilang bago nitong Obispo. Idineklara niya ang Parokya ng San Santiago Apostol sa bayan ng Bacarra bilang sentro ng kanyang hurisdiksiyon. Dalawampu at apat na pari ang nagkonsagra sa kanya noong ika-20 ng Oktubre bilang pagsunod sa Unang Epistula na inilabas ng IFI.89 Sa kanyang talumpati, pinagtitibay niya ang kanyang pagsang-ayon sa pagpapasinaya ng simbahang maka-Pilipino na hiwalay sa kapangyarihan ng Roma:
“Kikilalanin ko ang Santo Papa kung kikilalanin niya ako at kung tatalikuran niya ang kanyang mga patakaran at pamamalakad na ipinataw na mapang-api sa mga Pilipino. Kung itatama niya ang kanyang mga pagkakamali ay tiyk na mapapatawad ko siya.”90

87

Sa kabila ng pakiipag-ugnayan ni Aglipay kay Taft para sa kahilingan ng mga paring Pilipino, sa pag-asang sa pag-alis ng prayle sa Pilipinas, bibiyan ng Estados Unidos ng pagkakataon ang mga paring Pilipino na mamuno sa mga simbahan sa Pilipinas. 88 Sinabi ni Aglipay sa kanyang pahayag noong ika-20 ng Agosto na hindi niya sinasang-ayunan ang pagtatatag ng isang simbahang hiwalay sa Roma hanggat hindi nabibigyan ng pagkakataon na magkaroon ng isang pormal na pakikipag-ugnayan at pakikipagtalakayan sa mga pinuno sa Roma. Dahil dito ay bukas pa rin si Aglipay sa anumang kasunduang ilalatag ng Roma para sa mga paring Pilipino kung magkaroon na ito ng pagkakataon. 89 “Celebrating the Heritage for Natonal Freedom, Independence and Abundant Life: A Historical Sketch”, op. cit., p. 287. 90 Pedro de Achutegui at Miguel Bernad. Religious Revolutions in the Philippines, Tomo 1-4 (Maynila: Ateneo de Manila, 1960-1969, p. 194.

51

Ang pormal na pagpapasinaya sa Iglesia Filipina Independiente ay naganap noong ika-26 ng Oktubre sa pamamagitan ng pagdaraos ng isang Misang Pontifical91 sa Paseo de Azcarraga sa Tondo, Maynila.92 Pinangunahan ito ni Gregorio Aglipay bilang pinuno ng Iglesia Filipina Independiete.93 Ang misang ito na dinaos sa labas ng bahay ng isang kaibigan ni Aglipay94 at dinaluhan ng libong tao kaya’t kinailangang gumawa ng isang mas malaking altar upang makita ng lahat95; kabilang na si de los Reyes at nang mga magiging pangunahing layko ng IFI. 96 Gumawa ng isang malaking balita sa mga pahayagan ang misang ito kinabukasan. Kinilala ng mga pahayagang Pilipino ang halaga ng pangyayaring ito sa pagpapalakas ng kilusang ito.97 Ito ay sinundan pa ng isang misa noong ika-2 ng Nobyembre bilang pag-alaala sa mga bayani ng Himagsikan na namatay sa gitna ng pakikibaka.98 Ito ay isang manipestasyon ng pagkilala ng simbahan sa kagitingan ng mga Pilipino sa pakikibaka upang makamtan ang sariling kasarinlan. Ang ganitong Nasyonalismo ang pangunahing naging paniniwala ng Iglesia Filipina Independiente at naging pangunahing dahilan ng pagkakaroon nito ng progresibo at radikal na oryentasyon. Ito ang pangunahing nakahimok sa maraming Pilipino na lisanin ang Simbahang Katoliko at sumapi sa bagong tatag na simbahan. Nakikita ng marami na ang Simbahang ito ang bukod-tanging nagtataglay ng katangiang naiwan ng Himagsikan ng nakarang daantaon at sa patuloy na paglakas ng Nasyonalismo sa maraming Pilipino, hindi mapigilan ang pagkagiliw sa IFI bilang tagapagtaglay ng damdaming ito. Nasyonalismo rin ang dahilan kung bakit noong ika-17 ng Setyembre 1903, pormal na ipinalagay bilang mga Pilipinong santo si Rizal at ang mga
91

Ang isang Pontifical Mass ay maaari lamang gawin ng isang konsagrado nang Obispo. Bagamat hindi pa pormal na nakokonsagra si Aglipay sa panahong ito, kinikilala pa rin ang kanyang kakayahang magdaos ng ganitong misa. 92 Clifford, op. cit., p.242. 93 Wise, op.cit., p.170. 94 Ibid. 95 Ibid., p.243. 96 Ibid. 97 Ibid, p.241. Batay sa mga inilathalang artikulo sa mga pahayagan, ika-27 ng Oktubre, at sa pahayag ng La Democracia, pahayagan ng Partido Liberal ni Dr. Frank Bourns at Arthur Prautch, mga dating Metodistang Pastor na tumutulong sa unti-unting pagpapatanggap sa mga Pilipino ng pananakop ng mga Amerikano sa Pilipinas. 98 Ibid., p.243.

52

paring si Gomez, Burgos at Zamora.99 Sa hakbang na ito ng simbahan, tiniyak at nilinaw nito na ang mga bayaning ito ay dapat kilalanin bilang mabubuting halimbawa na dapat tularan ng mga Pilipino, at hindi dapat sambahin gaya ng pagsampalataya sa Diyos. Sa loob lamang ng isang taon, ang mga kasapi ng Iglesia Filipina Independiente ay tinatayang umabot na sa isa’t kalahating milyon, na bumubuo sa ikaapat na bahagdan ng populasyon ng bansa,100 nakababahalang bilang para sa Simbahang Katoliko. Pinakamabilis ang pagdami ng kasapian sa mga lugar na malakas ang kapangyarihan at pang-aabuso ng mga prayle at kung saan lubhang malaki ang lupang pag-aari ng simbahan. Ilan sa mga lugar na ito ang isla ng Panay, ang mga lalawigan ng Ilocos Norte, Ilocos Sur, Abra, malaking bahagi ng Visayas at Hilagang Mindanao.101 Dahil dito, sari-saring batikos ang ipinukol dito ng huli. Nagkaroon ng pangangailangan na pigilan ang malawakang paglaki ng kasapian ng IFI, at kinakailangan ito sa lalong madaling panahon. Unang-una na ang kawalan ng doktrina ng Simbahang Aglipayano102 para sa kanyang buong Kongregasyon.103 Bilang tugon, pinangunahan ni Aglipay ang paglagda sa unang Konstitusyon ng Iglesia Filipina Independiente noong 1902.104 Gayundin, magkakasunod na inilabas ang Ikalawa, Ikatlo hanggang Ika-Anim na Epistula ng Simbahan mula Setyembre ng 1902 hanggang Agosto ng 1903. Nasusugan pa ito nang sa sumunod na taon ay ilabas ang

99

“Celebrating the Heritage for Natonal Freedom, Independence and Abundant Life: A Historical Sketch”, op. cit., p.390. 100 Ibid., .387. 101 Whittemore, op.cit., p.128. 102 Nang lumaon ay mas naging kilala ang Iglesia Filipina Independiente bilang Simbahang Aglipayano. Bagamat hindi si Aglipay ang nagtatag ng simbahang ito, siya ang pangunahing personalidad na naka-angkla sa simbahan. Ang mga kasapi ng IFI ay tinawag na ring mga Aglipayano. 103 Ito ay isa sa mga pangunahing argumento inilatag nila Achutegui at Bernad sa kanilang inilabas na Religious Revolutions in the Philippines, apat na tomo ng pag-aaral sa buhay ni Gregorio Aglipay at sa kasaysayan ng Iglesia Filipina Independiente, op. cit. 104 “Celebrating the Heritage for Natonal Freedom, Independence and Abundant Life: A Historical Sketch”, op. cit., p.388.

53

Doctrinas y Reglas Constitutionales (DRC) Simbahan.106

105

, na pumalit sa naunang Pangunahing Kalatas ng

Ikalawa, ang pagiging Ekskomunikado ng kinikilalang Obispo Maximo at ang hindi pa pagkokonsagra sa kanya bilang Obispo ay isa rin usapin. Noong ika-18 ng Enero 1903, si Padre Gregorio Aglipay ay kinonsagra ng mga konsagrado nang Obispo107 nang mga Diyosesis ng Isabela, Cagayan, Abra, Nueva Ecija, Cavite at Maynila,108 sa pagdiriwang ng Kapistahan ng Tondo.109 Sa ganitong paraan, mas higit na pinatatag si Aglipay bilang isang pundasyon ng IFI. Dahil nakita rin ng Simbahang Katoliko na isang mahalagang salik na nakapangaakit ng mga kasapi sa IFI ang pagkakaroon nito ng mga Pilipinong klerigo bilang pinuno ng simbahan. Noong 1906, si Padre Jorge Barlin110, ng Diyosesis ng Nueva Caceres (dating pangalan ng rehiyon ng Kabikulan); ay naging kauna-unahang Obispong Pilipino ng Simbahang Katoliko sa pamamagitan ng isang lihim na kapulungan. Katulad ni Aglipay, isa rin siyang kilalang klerigo sa panahon pa lamang ng Himagsikan laban sa mga Kastila. Ito ang paraan ng Simbahang Katoliko upang ipakita sa taong-bayan na siya ang kasagutan sa matagal nang panambitan ng mga paring Pilipino na mamahala na simbahan at magkaroon ng katayuan bilang Episkopado.111 Si Barlin ang susi sa pinakamatinding bayo ng Simbahang Katoliko sa Simbahang Aglipayano.112 Pangunahin niyang binigyang tuldok ang lahat ng kaguluhan sa usapin ng pag105

Ang nilalaman ng Anim na Pangunahing Kalatas/Epistulo, ang 1902 Konstitusyon ng IFI at ang Doctrinas y Reglas Consitutionales ay matatagpuan sa Apendiks. 106 Ibid., p.390. 107 Ang mga ito ay kinonsagra na ng mga pari sa kanyang diyosesis, tulad ng kay Pedro Brillantes ng Ilocos. 108 Ibid., p.389. 109 Wise, op.cit. 110 Sinasabing minsang inalok ni Aglipay kay Barlin ang susunod na pamumuno ng Iglesia Filipina Independiente ngunit mahigpit itong tinanggihan ng huli dahil sa pagtutol nito sa paghiwalay ng IFI sa Roma. 111 “Bonus Miles Christi: Pastoral Letter on the Commemoration of the Centenary of the Episcopal Consecration of Bishop Jorge Barlin (1906), isang pahayag na inilabas ng Catholics Bishops’ Conference of the Philippines (CBCP) noong ika-28 ng Enero 2007. Ito ay nilagdaan ni Angel N. Lagdameo, D.D., Pangulo ng CBCP at Arsobispo ng Jaro (Iloilo). 112 Ibid. Aminado ang CBCP na mabigat ang naging epekto ng ginawa ni Barlin sa pagsasampa niya ng kaso laban sa IFI. Ayon pa sa kanila, kung hindi dahil kay Barlin ay tuluyan ng naagaw ang mga simbahan at nanatili na itong kubkob ng mga Aglipayano. Nabanggit rin ito kay Clifford, op. cit., p.248.

54

aari ng mga Simbahan. Sa pagtingkad ng IFI sa kasapian sa kasikatan, maraming mananampalataya ang naghimok sa kanilang mga kura na lumipat sa Simbahang Aglipayano.113 Sa “Declaration of Peaceable Possession” na inihatag ni Taft upang ayusin ang suliranin sa pagaagawan ng simbahan, nagkaroon ng pansamantalang pagtitigil sa kaguluhan hanggang hindi pa ibinababa ang desisyon ng korte tungkol sa kaso sa karapatan sa pag-aari ng mga simbahan. Isinulong ni Barlin ang kaso hanggang sa noong 1906 ay maghatol ang Kataas-taasang Hukuman ng Estados Unidos na ang lahat ng simbahang inagaw ay nararapat na ibalik sa pangangalaga ng mga Katoliko.114 Bunga nito, nawalan ng mga gusaling sasambahan ang mga Aglipayano. Tila isang kabalintuanan, ang biglang pagdami ng kasapi sa simula ng pagkatatag ng IFI ay nasundan rin ng biglang pag-unti nito matapos maibalik ang pamamahala ng mga simbahan sa mga Katoliko. Bukod pa sa pagkawala ng mga simbahan, isa ring dahilan ng pagbaba ng bilang ng mga kasapi ng IFI ay ang pagkabigo nitong makakuha ng “Apostolic Succession”115 sa mga unang pagtatangka ni Aglipay na makamtan ito mula kay Bishop Edward Hertz ng Swiss Independent Church of Sweden o kay Bishop Brent ng Protestant Episcopal Church.116 Ang paglakas ng IFI noong dekada ‘20 ay napansin ni Frank Laubach, ng Congressional Missionary to the Philippines at ipinaabot ito kay Dr. John Lathrop na isang klerigong

113

Kadalasan nang nangyayari na ang isang buong parokya ay sumasapi sa IFI at dala nito pati ang pag-angkin sa mga Simbahang Katoliko. Ang mga Pilipino ang sapilitang nagbuwis ng pawis at dugo upang maitayo ang naglalakihang simbahan ng mga prayle kaya’t nararapat lamang na ang mga nagpagod ang magmay-ari ng mga ito. Malakas naman ang pagtutol ng Simbahang Katoliko dahil ayon sa Patronato Real na ipinataw sa Pilipinas, lahat ng pag-aaring makakamtan ng simbahan ay mananatili sa kanilang pangangalaga. 114 “Celebrating the Heritage for Natonal Freedom, Independence and Abundant Life: A Historical Sketch”, op. cit., p.392. 115 Mahalaga ang Apostolic Succession upang magkaroon ng ligalidad ng simbahan. Makukuha lamang ang estadong ito kung may iba pang simbahan na kikilala sa bagong tatag na simbahan at ikokonsagra nito ag mga obispo bilang pinuno ng bagong simbahan. Sa pamamagitan nito ay kinikilala ng iba pang mga Konggregasyon ang simbahang bagong tatag bilang kasapi ng Unibersal na Pananampalatayang Kristiyanismo. Isa ito sa mga naging panghunahing suliranin ng Iglesia Filipina Independiente nang siya at itinatag. 116 Clifford, op. cit., p.247.

55

Unitarian.117 Ito ang simula ng pagkakaroon ng ugnayan sa pagitan ni Aglipay at ni Lathrop ng Unitaryanismo.118 Sa tulong ni Laubach at Lathrop ay nabigyan ng pagkakataon si Aglipay, kasama si Santiago Fonacier at Isabelo de los Reyes, na makapunta at makapag-ikot sa Estados Unidos upang dumalo sa pagpupulong ng International Association of Religious Liberals. Bunga nito, nagkaroon ng pagkakahati sa hanay ng mga Aglipayano – ang mga Konserbatibo na ayaw talikuran ang Tradisyong Trinitaryan at ang mga Radikal na sumasang-ayon sa pagbabago ng Ideolohiya ng buong IFI. 119 At bagaman si Aglipay, sa kanyang sariling pananaw ay nahahalina sa Unitaryanismo at ginamit ito bilang batayang prinsipyo sa mga patakaran at paniniwala; ang kalakhang kasapian, maging layko man o klerigo, ay nanatili sa Trinitaryanismo.120 Hunyo ng taong 1935, tumakbong kandidato sa pagkapangulo ng Pamahalaang Komonwelt si Aglipay, katunggali sila Emilio Aguinaldo at si Manuel L. Quezon. Si Isabelo de los Reyes Sr. naman ay nangampanya rin upang magkaroon ng partisipasyon sa National Assembly. Bagama’t magkatuwang sila sa pagpapayabong ng IFI, nagkaroon ng alitan ang dalawa dahil sa kapwa nila pagtanggi na suportahan ang isa’t isa. Hindi nagustuhan ni Aglipay ang paggamit ni de los Reyes Sr. sa kanyang pangalan upang makalikom ng boto kaya’t hindi nito inaprubahan ang kandidatura ng huli. Kapwa sila hindi pinalad sa naganap na halalan ngunit tuluyan nang nalamatan ang kanilang pagkakaibigan hanggang mamatay si Isabelo de los Reyes noong taong 1938.121 Nang pumanaw si Aglipay noon unang araw ng Setyembre 1940, matindi ang pagkilala at paggalang na tinanggap niya mula sa mga Pilipino bilang isang katangi-tanging personalidad sa
117 118

Ibid., p. 248. Ang Unitaryanismo ay ang relihiyong naniniwala sa iisang Diyos lamang bilang nag-iisang panginoon. Salungat ito sa tradisyong Trinitaryanismo ng Simbahang Katoliko na naniniwala sa tatlong persona o katauhan ng Diyos: ang Ama, ang Anak at ang Espiritu Santo. Si Kristo para sa mga Unitariyan ay isa lamang halimbawa ng mabuting mananampalataya ng Diyos. 119 Clifford, op. cit., p.249. 120 Ibid., p.248. 121 Ibid., p. 250

56

panahon ng Himagsikan at sa panahon ng patuloy na pakikibaka para sa inasam na Kalayaan. Kahit si Manuel Quezon, na siyang nagwaging Pangulo ng Komonwelt at ang kanyang kabinete at ilan pang matataas ng opisyal ng pamahalaan ay nagbigay galang sa kanyang wala nang buhay na katawan. Maging ang mga pahayagan ay nagbigay-pugay kay Aglipay at kinilala siya bilang “Martin Luther” ng Pilipinas, ang tagapagsulong ng reporma sa pananampalataya sa kasaysayan ng bansa.122

IKATLONG YUGTO: Ang Pagpihit ng Ideolohiya Sa pagpanaw ng mga pangunahing tauhan sa pagsilang ng Iglesia Filipina Independiente, nagkaroon ng pangangailangan sa pagsibol ng mga bagong pinuno sa loob ng simbahan. Ang pinunong ito ay kinakailangang nagtataglay din ng mga katangiang nagtatag at nagpayabong ng Simbahang Aglipayano. At sa paglitaw ng mga bagong lider, ang ideyolohiyang pumaimbabaw sa IFI ay nagkaroon ng bagong-anyo. Ang Nasyonalimong Pamana ng Simbahan ay maisasantabi pansamantala at magbabago ng tatahaking landas ang buong IFI upang patibayin ang kanyang katayuan sa lipunang Pilipino at sa kasaysayan ng Simbahan sa Pilipinas. Ang karangalan na maging susunod na Obispo Maximo ay pinagpilian sa pagitan ni Obispo Severando Castro, isang Konserbatibo, at ni Obispo Santiago Fonacier, ang kasama ni Aglipay sa pakikipag-ugnyan sa mga Unitaryan sa Estados Unidos. Dahil si Castro ay pitumpu’t pitong taong gulang na ng panahong iyon, pinakiusapan siya ni Fonacier na bigyang daan ang kanyang pagnanais na mamuno kapalit ng pangangakong pagtitibaying muli ng Iglesia Filipina Independiente ang paniniwala nito sa Trinitaryanismo. Ang pagsasamong ito ay tinugunan ng pagsang-ayon ni Castro at naging ganap na nga ang pamumuno ni Fonacier.123
122

Ibid., p.250-251. Nasaad rin sa “Celebrating the Heritage for Natonal Freedom, Independence and Abundant Life: A Historical Sketch”, op. cit., p. 294. 123 Ibid., p.251.

57

Ngunit kasabay ng pagputok ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, nagkaroon rin ng hidwaan sa loob ng simbahan. Nagkaroon ng alingasngas tungkol sa maling pamamalakad ni Fonacier, ang pagsuway niya sa mga probisyon ng Konstitusyon sa paglilipat ng mga klerigo sa ibang parokya o diyosesis, ang hindi nito pag-uulat ng pampinansiyang kalagayan ng simbahan at marami pang iba.124 Ang Pinakamataas na Konseho ng mga Obispo ng IFI ay nagatawag ng pagpupulong upang ayusin ang naturang gulo at sa pagpupulong na iyon ay nahatulang alisin si Fonacier sa kanyang posisyon at magpalit ng Obispo Maximo pansamantala sa pagkakahalal kay Obispo Gerardo Bayaca. Inatasan rin ng konsehong ito na mag-ulat si Fonacier ng kalagayang pampinansiya ng kanyang administrasyon. Sa muling pagpapatawag ng pulong ay pormal na naihalal si Obispo Isabelo de los Reyes Jr., anak ni Isabelo de los Reyes Sr., bilang Obispo Maximo.125 Bilang pagtutol, si Fonacier at ang kanyang mga tagasunod ay nagdaos rin ng pagtatalaga kay Obispo Juan Jamias bilang bagong Punong Obispo. Ang kalituhang nilikha ng pagkakahating ito ay umabot sa hukuman upang ayusin ang ligalidad ng pag-aari ng mga simbahang Aglipayano at kung sino ang grupong karapat-dapat sa paggamit ng pangalang Iglesia Filipina Independiente.126 Taong 1950 nang magbaba ng hatol ang Mababang Hukuman pabor sa grupo ni de los Reyes Jr.127 at pinagtibay ito ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas noong ika28 ng Enero 1955. Bunga nito, tumiwalag si Fonacier mula sa IFI at nagtatag ng bagong simbahan. Tinawag niya itong Independent Church of Filipino Christians (ICFC).128 Nang mamuno si de los Reyes Jr. bilang bagong Obispo Maximo nang IFI, binigyan niya ng bagong pakahulugan ang Nasyonalismo at Pakikibaka ng IFI. Tinalikuran nito ang Tradisyong
124

“Celebrating the Heritage for Natonal Freedom, Independence and Abundant Life: A Historical Sketch”, op. cit., p.395. 125 Ibid. 126 Clifford, op. cit, p.252. 127 “Celebrating the Heritage for Natonal Freedom, Independence and Abundant Life: A Historical Sketch”, op. cit., p.395-396. 128 Ibid., p.396. At sa artkulo ni Clifford, op. cit, p.252.

58

Makabayan ng simbahan at iniwasan ang anumang muling pagkakadawit sa usapin ukol sa Rebolusyong Pilipino. Sa bagong kabanata sa “buhay” ng Simbahang Aglipayano, mas higit na binigyang pansin ng kahalagahan ng Ekyumenismo,129 bilang isang bagong kilusan sa larangan ng pananampalataya. Dito magsisimula ang IFI sa kanyang pakikipag-ugnayan sa iba’t ibang simbahan sa lahat ng panig ng mundo. Taong 1947, sa Pangkalahatang Kapulungan ng IFI ay gumawa ng petisyon sa Episcopal House of Bishops upang mabigyan ang simbahan ng”Apostolic Succession”,130 sa pamamagitan ng pakikipag-ugnayan kay Obispo Norman Binsted.131 Ika-5 ng Agosto nang nagbalangkas ang IFI ng bagong Declaration of Faith and Articles of Religion (DFAR) at bagong Konstitusyon bilang isang kinakailangan upang maaprubahan ang hinihiling na Succession.132 Ang kahilingang ito ay binigyang pansin naman ng Episcopal House of Bishops ang hakbang na ginawa ng IFI pagkatapos pagtibayin ng huli ang paniniwala nila sa Trinitaryanismo at tuluyang pagtalikod sa mga impluwensiya ng Unitaryanismo sa kanilang mga doktrina at paniniwala.133 Ang matagal nang inaasam na Apostolic Succession ay ipinagkaloob sa Simbahang Aglipayano noong ika-6 ng Nobyembre.134 At bilang pagsasakatuparan nito, noong ika-7 ng Abril 1948 ay kinonsagra nila Bp. Norman Binsted, Bishop Harry Kennedy, at Bishop Robert Wilmer sina Obispo Isabelo de los Reyes Jr., Obispo Gerardo Bayaca, at Obispo Manuel Aguilar sa Pro-Cathedral ng San Lucas sa

129

Ibid. Ang Ekyumenismo ay nagmula sa OIKOUMENE, na nangangahulugang “ang buong sanlibutan”; mula ito sa pinagsanib na ”Oikos” (tahanan) at ng “Meneo” (tumira, maglagi, o manatili). Sa kabuuan, ang Ecumenism ay isang “ang unibersal at pandaigdig na tirahan kung saan lahat ng nilikha ng Diyos ay may ugmaan at pagkakaisa”. 130 “Celebrating the Heritage for Natonal Freedom, Independence and Abundant Life: A Historical Sketch”, op. cit., p.396. 131 Clifford, op. cit, p.252. 132 “Celebrating the Heritage for Natonal Freedom, Independence and Abundant Life: A Historical Sketch”, op. cit. Ang bagong Declaration of Faith and Articles of Religion (DFAR)at ang bagong Konstitusyon ay nararapat na iharap at maaprubahan ng Simbahang Episcopal upang masiguradong walang maiiwang bakas ng Unitaryanismo sa paniniwala ng IFI. 133 Ibid., p.253. Sa talumpating binigkas ni d los Reyes Jr. sa Kapulungan ng Episcopal House of Bishops ay ipinagtibay niya na ang kailanman ay hindi lumampas sa 5% ng kasapian ng IFI ang sumunod sa mga katuruan ng Unitaryanismo. 134 Ibid.

59

Maynila.135 Sinundan ito ng pagkakaroon ng Concordat of Full Communion136 kasama ang Protestant Episcopal Church of the United States of America (PECUSA). Dahil dito, ang Iglesia Filipina Independiente ay kinilala bilang “Tunay na Bahagi ng Iisang Banal, Katolika, at Apostolikang Simbahan”.137 Nakatulong nang malaki ang pagpasok ng IFI sa Concordat of Full Communion sa PECUSA dahil tinulungan ito ng huli na maisaayos ang doktrina ng IFI at tuluyan nang maalis ang kalituhan sa mga paniniwala sa loob ng simbahan. Dahil sa Concordat a nabigyan ng pagkakaton ang mga Aglipayanong nais maging pari na makapag-aral sa St. Andrew’s Theological Seminary (SATS) na para lamang sa mga Episkopal. Noong 1966, pinangunahan ni Most Rev. John Hines ang pagkakaloob ng 3,500 metro kwadrado na lupa ng ECUSA sa Iglesia Filipina Independiente, na matatagpuan sa kahabaan ng Taft Avenue sa Maynila.138 Ito ang nagsilbing pasimula ng mas malawak na pakikipag-ugnayan ng IFI sa iba’t ibang simbahan sa labas ng Pilipinas. Taong 1958 nang naging aktibong kasapi ng World Council of Churches (WCC) ang IFI.139 Ang Iglesia Filipina Independiente ay naging bahagi din at isa sa mga naging aktibo sa papapasinaya ng National Council of Churches in the Philippines (NCCP) noong ika-7 ng Nobyembre, kung saan si Obispo Maximo Isabelo de los Reyes Jr. ang nahalal bilang kauna-unahang Tagapangulo ng Konseho.140 Mula dito ay sunod-sunod na ang pikikipagtulungan ng IFI sa marami pang simbahan sa buong mundo. At higit pa, mas napatatag ang IFI bilang isang ligal na Simbahan, isang ganap na kasapi ng mga Simbahan sa buong
135

Ibid. At sa “Celebrating the Heritage for Natonal Freedom, Independence and Abundant Life: A Historical Sketch”, op. cit. 136 Ang Concordat of Full Communion ay nangangahulugan ng mahigpit na ugnayan at pagtutulungan ng dalawang simbahan upang mapa-unlad ang kanilang mga sarili at maging magkatuwang sa kanilang mga gawaing pansimbahan. 137 Clifford, op. cit, p.255. 138 Ang lupang ito ang kasalukuyang kinatitirikan ng Katedral ng Banal na Anak, ang Pambansang Katedral ng Iglesioa Filipina Independiente. 139 “Celebrating the Heritage for Natonal Freedom, Independence and Abundant Life: A Historical Sketch”, op. cit., p. 397. 140 Ibid., p.398.

60

daigdig. Pumasok ito sa maraming Concordat of Full Communion mula taong 1962 hanggang 1964. Sa loob ng mga panahong ito ay umabot sa dalawampu’t apat na simbahan ang naging bagong katuwang ng IFI sa kanilang mga layunin at gawain.141 Hindi nagtagal, naging kasapi rin ang IFI ng Christian Conference of Asia (CCA) na dating kilala bilang East Asia Christian Conference (EACC).142 Sa kabuuan, ang pagiging aktibo ng Iglesia Filipina Independiente sa Kilusang Ekyumenikal ang tila nagtabon sa Tradisyong Nasyonalismo ng Simbahan. Maging ang mga pinuno ng Simbahan ay nakapagpalabas ng mga ideyang reaksiyunaryo ngunit hindi ito nakatawag ng pansin sa kasapian.143 Naisantabi ang layunin nitong makiisa sa pakikibaka ng mga Pilipino laban sa mga mapang-abuso. Sinasabing sa panahong ito ay unti-unting nabura ang ipinagmamalaking pamana ng IFI, ang “Pro Deo et Patria!” (“Para sa Diyos at Bayan!”). Sa kabanata ring ito unti-unting naorganisa at napatatag ang kahalagahan ng iba’t ibang sektor ng layko sa mga gawain ng Simbahan. Ang Kababaihan ay unang naisaayos nang magkaroon ito ng Kauna-unahang Pambansang Kapulungan noong ika-10 hanggang ika-11 ng Mayo 1957 sa St. Andrew’s Theological Seminary (SATS) kung saan si Bb. Ella Cabreza ang lumitaw bilang unang pangulo ng Women’s Auxiliary of the Philippine Independent Church. Sinundan ito ng mga Kalalakihan sa kanilang pagtitipon noong ika-2 ng Setyembre ng parehong taon. Dito ay nahalal si G. Apolonio Pisig bilang tagapangulo. Ang hanay naman ng kabataan ay
141

“Celebrating the Heritage for Natonal Freedom, Independence and Abundant Life: A Historical Sketch”, op. cit., p. 397. Ang mga simbahang nagkaroon ng Concordat of Full Communion sa IFI ay ang Protestant Episcopal Church of the USA (1961), Province of West Indies (1962), The Church of the Provine of Central Africa (1962), The Church of the Provine of West Africa (1962), The Church of the Provine of East Africa (1962), The Church ofInda, Pakistan, Burma and Ceylon (1963), The Nippon SeiKo Kai (1963), The Church of Ireland (1963), The Lusitanian Church (1963), The Church of England (1963), The Episcopal Church of Scotland (1963), The Anglican Church of Canada (1963), The Church of Uganda, Ruwanda and Urungi (1963), Spanish Reformed Church (1963), The Church of the Provine of New Zealand (1964), Catholis Church of Austria (1964), The Old Catholic Church of Czechoslovakia (1964), The Old Catholic Church of Germany (1964), The Old Catholic Church of Holland (1964), The Old Catholic Church of Switzerland (1964), The Polish National Catholic Church of America (1964), The Old Catholic Church of Yugoslavia (1964), at The Episcopal Church of Brazil (1964). 142 Ibid., p.398-399. 143 Ibid., p. 399.

61

unti-unti pa lamang nagkakaroon ng hugis sa mga panahong ito. Nagsilmula ang maliliit na pagoorganisa sa mga lalawigan at rehiyon hanggang sa maisakatuparan ang isang Pambansang Pagtitipon ng mga Kabataan ng Iglesia Filipina Independiente noon lamang 1969.144 Mahalaga ang pagkakatatag ng mga sektor sa loob ng simbahan, lalong igiit ang hanay ng Kabataan, sa muling pagsusuri ng kalakaran ng simbahan at sa muling paglalagom sa misyon at ministeryo ng IFI. Sa pagpasok ng bagong dekada, ang kabataan ang pangunahing pumuna sa landas na tinatahak ng simbahan at sa kanyang pagkilala sa kanyang dakilang pamana. Ito ang nagtakda sa pagsibol na muli ng Nasyonalismo sa loob ng IFI at sa pagsibol ng isang bagong kabanata sa buhay ng simbahang ito.

IKAAPAT NA YUGTO: Ang Pagbangon ng Makabayang Tradisyon Sa gitna ng tumitinding kaguluhan at kalituhan sa Pilipinas noong mga huling taon ng dekada ’60 at mga unang taon ng dekada ‘70, pumaimbabaw ang tinig ng kabataan para sa paghamon sa kasalukuyang kalagayan at tunguhin ng simbahan. Bunga na rin ng malawakang pagkilos ng iba’t ibang sektor ng lipunan ay muling naituon ang pansin ng mga Aglipayano, lalo na ang mga pinuno ng simbahan, sa Nasyonalismong umiral sa loob ng Simbahan. Nang pormal na maorganisa ang Kabataan, nagpaabot ito ng apila sa pamunuan ng simbahan sa pagkakaroon ng mga reporma sa simbahan.145 Taong 1977 nang muling magkaroon ng bagong Konstitusyon ang Iglesia Filipina Independiente upang baguhin ang istruktura ng buong simbahan at bigyang halaga ang papel na ginagampanan ng mga mananampalataya, ang mga sektor na bumubuo ng simbahan, sa pagpapatakbo at buhay ng simbahan.146

144 145

Ibid. Ibid., p.401-402. 146 Ibid., 405.

62

Panahon noon ng Batas Militar sa ilalim ni Pangulong Ferdinand Marcos, kabi-kabilaan ang kaguluhan at pag-aalsa ng mamamayan, naging isang malaking usapin sa loob ng simbahan ang pakikipagtulungan ni Obiso Macario Ga, noon ay ang naging Obispo Maximo kapalit ni de los Reyes Jr., sa Rehimen ni Marcos.147 Marami sa mga kasapi ang hindi sumang-ayon at tumuligsa sa hakbang na ito ni Ga. Nagkaroon ng tensiyon sa hanay ng mga Obispo, klerigo, at layko. Nagkaroon ng mga sariling pagkilos ang mga kasapian. Bawat isa ay nagkaroon ng pagsusuri sa kanilang mga paninindigan at muling nag-organisa upang tugunan ang kasalukuyang pangangailangan sa muling pagkilos. Ang kabataan ay nanguna na sa muling paglalagom. Sinundan ito ng kaparian nang sila rin ay mag-organisa sa pamamagitan ng Concerned Individuals for Renewal of Church Leadership (CIRCLE) na may adhikaing hanguin ang IFI mula sa tatlong dekada nitong pagkakatulog at paglimot sa Rebolusyunaryong Paninindigan ng Simbahan. Naglunsad sila ng serye ng mga pag-aaral tungkol sa Teolohiya ng Paglaya (Theology of Struggle)148 at naging kritikal sa mga pangyayari sa simbahan. Mas higit na tumatag ang kilusang ito nang buuin ang National Priest Organization (NPO) noong 1978 upang magkaroon ng mga pagbabago sa loob ng IFI at muling isabuhay ang pamana ng Rebolusyunaryong Nasyonalismo na ugat ng simbahan.149 Bunga nito, maraming Kabataang

147

Ibid., p. 402. Mga huling taon ng Dekada ’60 nang isinilang ang Theology of Liberation sa Latin Amerika upang ilahok sa konsepto ng “Kaligtasan” ang mga teoryang pang-pulitika, pang-ekonomiya at panlipunan. Sa pamamagitan nito, nagkaroon ng bagong landasin ang Simbahan upang makita ang higit na pangangailangan na matugunan ang lubhang kahirapan sa buong rehiyon at gamitin ang mga aral at turo ng Diyos upang matulungang umahon ang mga mahihirap sa kanilang kinasasadlakan. Sa Pilipinas ay nagkaroon ito ng ibang mukha. Sa patuloy na pagsasabuhay ng Pananampalatayang Kristiyano, nagkaroon ng pagtawag ng pansin sa mas umiigting na tunggalian sa pagitan ng mga mayayaman/maykapangyarihan at ng mga mahihirap/magsasaka/manggagawa. Bukod sa lumalaki ang pagitan ng dalawang uri ay kasabay rin nitong lumalala ang pang-aabuso ng nakatataas sa nakabababa. Nagkahubog bilang “Theology of Struggle”, hinimok nito ang pagkakaroon ng buhay Kristiyano kung saan ginagawang batayan ang buhay ni Kristo upang ipagpatuloy ang pakikipagtunggalian laban sa mga mapang-abuso at mapang-alipin. Ito ang pangunahing batayan ng malaking bahagi ng sektor ng Simbahan sa kanilang pakikisangkot sa mga isyung panlipunan na alam nilang nangangailangan ng higit na atensiyon dahil maapektuhan nito ang naghihirap na bahagi ng populasyon. 149 “Celebrating the Heritage for Natonal Freedom, Independence and Abundant Life: A Historical Sketch”, op. cit., p.403.
148

63

Aglipayano at mga klerigo ang napasailalim sa pagmamatyag ng militar, ang iba ay dinakip at ikinulong bilang mga pulitikal na bilanggo.150 Lalong tumindi ang tensiyon sa loob ng IFI nang noong 1981 ay naglabas si Ga ng pagbati sa Konstabularyong pangkat na nakahuli kay Padre Jeremias Aquino, isa sa mga progresibong klerigong IFI, sa byahe ng huli patungo sa bulubundukin ng Cordillera upang sumapi sa Pag-aalsa laban kay Marcos.151 Kumilos ang NPO upang magpatawag ng malawakang pagpupulong at bigyang aksiyon ang ginawa ni Ga. Noong 1981 inihalal, sa Pambansang Pagtitipon ng mga Aglipayano, si Obispo Abdias de la Cruz bilang bagong Obispo Maximo. Hindi ito nagustuhan ni Ga kaya nagsampa siya ng petisyon sa Securities and Exchange Commission (SEC) upang ipawalang-bisa ang naganap na halalan. Binigo ng Court of Appeals ang petisyon ni Ga at pumanig ito kay de la Cruz kaya’t noong 1987 ay humiwalay si Ga sa IFI at itinatag ang Iglesia Catolica Filipina Independiente (ICFI).152 Sa muling pagsibol ng Nasyonalismo at Progresibong Pagkilos sa loob ng simbahan, nagkaroon ng maraming konsultasyon sa bawat sektor ng kasapian upang magsulong ng mga pagbabago sa ilang patakaran ng simbahan at muling buhayin ang Nasyonalismong pamana.153 Nagkaroon ng isang Pambansang Programa noong 1981, bunga na rin ng pagkilos sa hanay ng mga klerigo. Binigyang diin nito ang kahalagahan ng Pananampalatayang Kristiyano sa Pakikibaka ng mga Pilipino. Isinama sa kurikulum sa mga seminaryo154 ang pag-aaral sa kasaysayan ng Simbahang Aglipayano upang maisabuhay ang iniwan nitong pamana. Kinilala rin ng repormang ito ang pagkilala sa kakayahan ng kababaihan sa pagpapalaganap ng
150 151

Ibid. Ibid. 152 Ibid. 153 Ibid. 154 Noon ay mayroon nang tatlong seminaryo ang Iglesia Filipina Independiente, ang Aglipayan Central Theological Seminary (ACTS) sa Urdaneta, Pangasinan; ang St. Paul Theological Seminary (SPTS) sa Iloilo; at ang St. Andrew’s Theological Seminary (SATS), na pag-aari ng mga Episkopal sa Quezon City.

64

ministerya ng simbahan. Mula noon pinahintulutan na ang pagpasok ng mga babae sa seminaryo upang maging mga babaeng klerigo.155 Simula rin noon, ang IFI ay nagpapalabas ng mga pahayag ukol sa mga pambansang usapin at ng pagpapaabot ng suporta ng simbahan sa patuloy na pakikibaka para sa pagkamit ng katarungan at kapayapaan. Noong 1989 ang Obispo Maximo na si Tito Pasco ay naglabas ng kanyang Three-Year Vision Plan kung saan nilalayon nitong palakasin ang paglilingkod at pag-aaral sa loob ng simbahan upang makamit ang tiwala a sarili, mapaunlad ang pamamahala sa sarili at pagpapalaganap ng sarili sa loob ng tatlong taon. Inaprubahan naman ng Supreme Council of Bishops ang Peace-Building Mission of the IFI” noong Mayo 1990 upang maglunsad ng mga talakayan tungkol sa karahasan sa bansa dala ng hindi pagkakapantay, pang-aabuso sa kapangyarihan at pagkakawatak-watak ng bansa. Tinutuligsa rin nito ang mga relihiyosong grupo na sumusuporta o nagsasawalang-kibo sa ganitong mga kalagayan.156 Inilunsad rin noong 1992 ang Centennial Decade Celebration kung saan pinasimulan ang sampung taong pagdiriwang ng sentenaryo ng Iglesia Filipina Independiente.157 Naging aktibo ang IFI sa pagpuna at pagsusuri sa mga usaping kinaharap ng bansa. Noong 1991 ay naging bahagi ng monitoring committee ng CARHRIL o Komprehensibong Kasunduan sa Paggalang sa Karapatang-tao at Internasyunal na Makataong Batas sa katauhan ni Obispo Alberto Ramento. Ito ay ayon sa rekomendasyon ng National Democratic Front (NDF) na ipinarating sa Pamahalaang Aquino. Kasama rin si Bp. Ramento ni Bp. Tiples, ang National Council of Churches General Secretary, at ni Jose Ma. Sison sa pagpirma ng Communique of Dialogue. Bahagi rin ang IFI sa pakikipagnegosasyon ng pamahalaan para sa pagpapalaya ng mga tinatawag na “bilanggo ng digmaan”. Nahalal na Obispo Maximo si Obispo Alberto
155

“Celebrating the Heritage for Natonal Freedom, Independence and Abundant Life: A Historical Sketch”, op. cit., p.404. 156 Ibid., p. 406-407. 157 Ibid., p.407.

65

Ramento at nabigyan ng mas higit na atensiyon ang pagkilala sa simbahan dahil sa mga ginawa ni Bp. Ramento. Naging pangunahing instrumento siya sa pagpapagitan at pakikipagkasunduan para sa maraming bihag ng rebolusyunaryong kilusan. Taong 2000 naman ng tumungo si Bp. Tomas Millamena, isa ring obispo ng IFI, kasama sina Sen. Loren Legarda at Bp. Jesus Varela ng Romano Katoliko sa Utrecht, The Netherlands para sa pakikipagkasunduan sa mga pinuno ng National Democratic Front sa pagpapalaya kay Major Noel Buan at PNP Chief Inspector Abelardo Martin na noon ay mga bihag ng New People’s Army (NPA). Nagtagumpay ito at noong ika-6 ng Abril 2001 ay pinalaya si Buan sa Mansalay, Oriental Mindoro. Si Bp. Millamena ay naging opisyal na kasapi ng GRP-NDFP Negotiating Panel sa Oslo, Norway noong ika-27 ng Abril. Sa panahong ito ay naging isang mahalagang tagapamagitan ng pamahalaan at ng National Democratic Front ang mga pinuno ng Iglesia Filipina Independiente.158 Sa ika-93 Pagdiriwang ng Pagtatatag ng Iglesia Filipina Independiente ay nagpalabas ng pahayag ang Supreme Council of Bishops na pinamagatang “Remembering and Continuing the Unfinished Revolution” kung saan ang patuloy na pakikibaka ng mga progresibong kilusan sa bansa ay ang pagpapatuloy ng pambansang demokratikong rebolusyon ng 1896. Ang ika-98 Pagdiriwang naman na ginanap sa Lungsod ng Dumaguete at may temang “Pagsamba at Pakikibaka: Ang Ating Buhay na Pamana” ay nagpatotoo sa tagumpay ng mga kabataan ng Unang Sigwa na sa pamamagitan ng kanilang pagiging aktibo sa kilusang mapagpalaya ay siyang humimok sa mga klerigo upang pagningasin muli ang pagbabalik tanaw sa rebolusyunaryong tradisyon ng Simbahang Aglipayano. Taong 1999 nang magbalangkas ng bagong kurikulum ang NPO para sa mga seminaristang Aglipayano. Sa bagong kurikulum ay

158

Ibid., p.407-409.

66

binigyang halaga ang pag-aaral ng Pamana ng Iglesia Filipina Independiente at ang Pananampalatayang Aglipayano.159 Lalong naging aktibo ang IFI sa mga pagkilos na nagaganap sa lipunan. Nakikilahok ito sa mga pagkilos at mga komperensiya ukol sa mga isyung panlipunan. Dahil dito, muling nailagay sa pagmamatyag ng militar ang maraming kasapi ng Simbahang Aglipayano. May mga obispo, klerigo, at kasapi na napasailalim sa pagbabantay at panggugulo ng mga militar. Noong Disyembre ng 1999 ay ginawaran ng warrant of arrest si Rebd. Noel Dacuycuy at Rebd. Emelyn Gasco-Dacuycuy, kasama ng labing-dalawa pang magbubukid, sa akusang pagpatay kay Rebd. Conrado Balweg ng CPLA. Si Lorna Rivera-Baba, isang aktibong church worker ay dinukot ng militar at pigilin ng militar sa loob ng maraming buwan sa bintang na isa itong kasapi ng NPA. Mayroong mga ulat na marami sa mga obispo at pari ng IFI ang nakatala sa Order of Battle (OB) ng Militar bilang bahagi ng Counter-Insurgency Operations ng pamahalaan. Noong 1999 ay ibinunyag ni Bp. Millamena ang pagrerekluta ng mga klerigo sa militar. Pinatotohanan ito ni Bp. Emer Foja nang siya ay takutin ng matataas na opisyal ng militar at pilitin siyang magpalista, kasama ng kanyang mga klerigo, bilang mga reserba ng Hukbong Sandatahan ng Pilipinas.160 Dahil dito, kinondena ng simbahan ang Administrasyon ni Estrada dahil sa pagkunsinti nito sa pang-aabuso at panggugulo ng militar sa hanay ng kaparian noong Setyembre 1999.161 Noong 1999, si Bp.Tomas Millamena ay pinasinayaang bagong Obispo Maximo. Sa ilalim niya ay pinagtibay ang Three-Year Rolling Plan (TYRP). Nagkaroon ng dalawang malaking konsultasyon ukol sa Centralization of Funds at Ministry of the Laity kung saan binigyang halaga ang muling pagsasaayos ng simbahan. Sa ika-141 Taon ng Pagdiriwang ng

159 160

Ibid., p. 409. Ibid., p.409-410. 161 Ibid., p.410.

67

Kapanganakan ni Gregorio Aglipay, ika-8 ng Mayo 2001, ay pinasinayaan ang pagtatayo ng Iglesia Filipina Independiente Jubilee House sa kampo ng National Cathedral.162 Aktibong nakibahagi ang IFI sa pagpapatalsik kay Joseph Estrada noong 2001. Disyembre 2000 ay nagpalabas na ito ng pagkadisgusto sa pamamalakad ng pangulo at hiniling ang pagbibitiw nito sa lalong madaling panahon. Sa naganap na halalan noong Mayo 2001 ay pinahintulutan ni Bp. Millamena na ipagamit ang National Cathedral upang pagdausan ng campaign meeting ng Bayan Muna, isang progresibong partylist. Nagdiwang ng Unang Sentenaryo ng Pagkakatatag ng Union Obrera Democratica (UOD) sa National Cathedral noong ika-2 ng Pebrero 2002. Ang okasyong ito ay pinngunahan ng IFI at ng Kilusang Mayo Uno (KMU). Ang Ika-100 taon naman ng pagkakatatag ng Iglesia Filipina Independiente ay ipinagdiwang noong ika-2 hanggang ika-4 ng Agosto sa Quirino Grandstand sa Luneta. Dinaluhan ito ng mga Aglipayano buhat sa tatlumpu at apat nitong diyosesis sa buong bansa at ng Diyosesis ng Estados Unidos at Canada (USACA). Ang malaking pagtitipon na ito ay naging pista ng mga awit, sayaw, at dula na inihandog ng bawat sektor buhat sa mga diyosesis. Patuloy na nakikilahok ang Iglesia Filipina Independiente sa pakikilahok sa iba’t ibang progresibong pagkilos at nagpapaabot ng kaniyang pagtuligsa sa anumang mapang-api at mapang-abusong hankbang na ginagawa ng pamahalaan. Naging bahagi ang Simbahang Aglipayano sa mga Fact-finding Mission at isa sa mga tagapagtaguyod ng pagkilos upang makamit ang katotohanan at hustisya sa mga progresibong dinukot at/o pinaslang ng militar. At hindi rin nakaligtas ang mga taong simbahan sa paglaganap ng mga Extra-Judicial Killings na ito. Taong 2005 nang barilin si Rebd. William Tadena sa bayan ng La Paz, lalawigan ng Tarlac. Isa siyang pangunahing tagapagsuporta sa mga mangsasakang nagwewelga sa Hacienda Luisita
162

Ibid., p.410-411.

68

noong 2004. Kamakailan lang din nang natagpuang naliligo sa sariling dugo si Obispo Alberto Ramento sa loob ng kanyang kumbento sa Victoria, lalawigan pa rin ng Tarlac. Isa rin siyang kilalang personalidad na namumuno sa pagtuligsa sa mga pagpatay ng militar sa mga militante. Bukod sa kanila, marami sa hanay ng kaparian at layko ang mayroong banta sa kanilang buhay at patuloy na pinararatangang miyembro ng makakaliwang grupo. Isa lamang itong patunay na muling sumiklab ang makabayang damdamin sa loob ng simbahan. Sa ika-104 na taon ng Iglesia Filipina Independiente, naging isang mahalagang bahagi ito ng kasaysayan, hindi lamang ng kasaysayan ng bansa kundi maging ng kasaysayan ng Kristiyanismo sa mundo. Sa kabila ng maraming unos ay nanatili itong nakatindig upang ipagpatuloy at ipaalala ang matagal na pakikipaglaban ng ating mga ninuno upang magkaroon ng ganap na kalayaan ang bansa. At habang namamayagpag ang simbahang ito, hindi maglalaho ang Nasyonalismo at patuloy na magkakaroon ng pagkilos para sa pagbabago hanggang hindi nakakamtan ng mga Pilipino ang matagal na nitong inaasam na kalayaan, pagsasarili at kaginhawaan.

69

KABANATA IV : ANG NASYONALISMO, ANG TEOLOHIYA, AT ANG LITURHIYA NG IGLESIA FILIPINA INDEPENDIENTE ANG TEOLOHIYANG PILIPINO
Ang teolohiya ay isang Pilosopiya ng relihiyon; ito ay ang pag-aaral sa kahulugan ng konsepto ng Diyos at ang pagkamakatwiran ng paniniwala na mayroong Diyos; ang pag-aaral ng relihiyon, lalo na ang Kristiyanong pananampalataya at ang kaugnayan ng Diyos sa mundo; ito ay isang disiplina na nagtatangkang magpahayag at magsabuhay ng isang pananampalataya bilang pangunahing adhikain, pahayag o pinaniniwalaan, sa pamamagitan ng kanyang mga salita, gawain, at mga ritwal. Ang teolohiya ng Iglesia Filipina Independiente ay isang Makabayang Pananampalataya. Nakabatay ito sa tradisyon na Judaeo-Christian kung saan ang pananampalataya ay hinango sa mga aral ni Kristo at may adhikaing mamuhay nang naaayon sa huwarang buhay ni Hesukristo na bugtong na anak ng Diyos. Unibersal ang pananampalatayang ito na sumasaklaw sa sangkalahatan at kumikilala sa pagkakaiba ng kultura ng bawat grupo ng tao. Ang teolohiyang ito ay tumutugon sa pangangailangan ng Pilipino bilang isang Kristiyano. Matatagpuan sa Declaration of Faith and Articles of Religion ang batayang teolohiya ng Simbahang Aglipayano at tinutugon nito ang anumang katanungan o kalituhan na mayroon ang isang Aglipayano. Mahalaga rin ang papel ng wika sa pagpapalaganap ng pananampalatayang tinataglay ng Iglesia Filipina Independiente. Ang wika ang nagsisilbing tagapag-ingat at tagapagtaguyod ng tradisyon at siyang nagiging tulay upang maunawaan natin ang isa’t isa at mabigyan ng pakahulugan ang pagiging bahagi natin ng ating lipunan.163 Sa simula ay wikang Espanyol ang pangunahing gamit ng simbahan bilang siyang pangunahing wika na ginagamit ng mga tagapagtaguyod ng simbahang ito. Ngunit binigyang halaga pa rin ang paggamit ng bernakular
163

Jose M. de Mesa, Why Theology is Never Far from Home (Maynila: De LA Salle University Press, 2003), p.75.

70

na wika upang makabuo ng isang matibay na ugnayan sa pagitan ng mga klerigo at ng mga maninimba. Ginamit rin ang wikang Ingles bilang batayan sa pagsulat ng mga pahayag. Bunga ito ng pakikipag-ugnayan ng IFI sa mga Amerikanong Anglikano at bunsod na rin ito ng kasalukuyang paglaganap ng wikang Ingles sa bansa dahil sa pananakop gn Estados Unidos. Ngunit sa pagpapalit ng wika ay hindi tinatalikdan ang paggamit ng wikang bernakular upang pangunahing tagapag-ugnay sa mga kasapian. Binigyang halaga ng mga tagapagtaguyod ng Simbahang Aglipayano ang pagkilala sa wika ng mamamayan upang ganap na maipahatid at maipaunawa ang nilalaman ng Pananampalatayang Kristiyanismo sa mga Pilipino. Sa mga panayam kina Aglipay at de los Reyes Sr. ay palagi nilang binibigyang diin na “Ang opisyal na wika ng simbahan ay ang wika ng bayan”. Pangunahing katangian ng teolohiya ng IFI ang Nasyonalismo bunga na rin ng mga liberal na ideyang dinala ni de los Reyes Sr., isa sa mga pangunahing tagapagtaguyod ng simbahang ito. Bukod pa rito, ang IFI ay nagkaroon ng maraming pakikipag-ugnayan sa iba’tibang simbahan at denominasyon. Sa kaniyang pakikihalubilo sa kanyang mga kapwa simbahan ay hindi maiwasan ang pagkakaroon ng impluwensiya ng huli sa mga paniniwala ng IFI. Ilan lamang sa mga pangunahing impluwensiyang ito ay mula sa mga Unitaryan sa mga unang taon ng kanyang pagkakatatag. Nagkaroon din ng malakas na impluwensiya ang mga ideolohiyang makabayan, radikal o progresibo. Hindi rin naiwasan ang pagkakaroon ng impluwensiya ng mga Anglikano at iba pang mga simbahan na nagkaroon ng pakikipag-ugnayan sa mga Aglipayano. Sinasabi pa nga na naging malaking tendensiya ng Iglesia Filipina Independiente ang pagiging “eglectic” o ang paghango nito ng mga kaisipan mula sa iba’t ibang batis. Ngunit kung lalagumin, ang pangyayaring ito ay naganap lamang dahil ang Simbahang Aglipayano ay may

71

kakayahang magsuri at mag-angkop ng mga ideolohiya batay at para sa kanyang mga pangangailangan. Mga huling taon ng Dekada ’60 nang isinilang ang Theology of Liberation sa Latin Amerika upang ilahok sa konsepto ng “Kaligtasan” ang mga teoryang pampulitika, pangekonomiya at panlipunan. Sa pamamagitan nito, nagkaroon ng bagong landasin ang Simbahan upang makita ang higit na pangangailangan na matugunan ang lubhang kahirapan sa buong rehiyon at gamitin ang mga aral at turo ng Diyos upang matulungang umahon ang mga mahihirap sa kanilang kinasasadlakan. Ang teolohiyang ito ay matagal nang nasa puso ng Simbahang Aglipayano.

ANG NASYONALISMONG PILIPINO
Ang Nasyonalismo bilang Teolohiya Ang Nasyonalismo ay isang makabuluhang damdamin na sa loob ng mahabang panahon ay nagpasalinsalin sa ibang anyo ngunit nananatiling nasa puso ng bawat Pilipino. Ang patuloy na pagnanasa na lumaya mula sa lahat ng uri ng pananakop ang siyang patuloy na nagpapaningas ng alab ng pakikibaka. Bilang isang ideolohiya, ang Nasyonalismo ay pumapaloob sa iba’t ibang konteksto at doon ay kusang nagpapayabong ng sarili. Maging sa teolohiya ay nakikianib ito upang lumitaw bilang isang bagong anyo ng Nasyonalismo at lumikha ng isang bagong teolohiya at pananampalataya. Mahalagang elemento ng teolohiya ng Simbahang Aglipayano ang Nasyonalismo. Kinikilala niya ang Nasyonalismo bilang pangunahin niyang gabay sa kanyang pananampalataya sa Diyos at paglilingkod sa kanyang bayan. Ang kanyang paniniwala sa Diyos at pagsunod sa kanyang mga katuruan ay palaging inaangkla sa huwarang ipinakita ni Kristo bilang isang

72

tagapagligtas at tagapagpalaya ng bayan mula sa mga makapangyarihan at mapang-api. Ang kanyang adhikaing “Maglingkod para sa Diyos at Bayan” ay hango sa paniniwalang ang pananampalataya sa Diyos ay higit na maipapahayag sa patuloy na pagbabahagi ng sarili upang mapalingkuran ang kanyang bayan. Palagian nitong inuugat ang kanyang pagkakatatag sa mahabang proseso ng mapagpalayang kilusan sa Pilipinas. Naniniwala ang IFI na ang kanyang pagkakatatag ay iniluwal ng pagtugon sa pangangailangang ipagpatuloy ang pakikibakang inilunsad ng Panginoon para palayain ang kanyang mga anak. Dagdag pa, sa pagsilang ng IFI ay tinataglay nito ang dalawang katangian. Una, Ang IFI ay may makabayang prinsipyo, pananaw at paninindigan. Ang simbahang ito ay itinatag ng Sambayanang Pilipino at hinubog ng isang kilusang makabayan para sa ganap na kalayaan at demokrasya ng ating Inang Bayan. Isinusulong nito ang pagmamahal sa kalayaan at may damdaming nagsususlong sa patuloy na pagkamit ng hinahangad na kasarinlan. Sa karanasan ng Pilipinas sa mahaba nitong kasaysayan, ang pagkatuto ng konsepto ng kalayaan ay kaakibat ng maraming sakit, pagtitiis at pagsasakripisyo ng buong bayan. Sa tagal ng pagkaalipin ng bansa mula sa mga dayuhan, ang kalayaan ay naging isang kayamanan na walang kasing-halaga. Ito ang nasasaad sa ika-6 na Kalatas ng IFI:
“Ipahahayag na malaya ang lahat sa buong lupain…ang alipin ay babalik sa kanyang sariling tahanan at ang lupaing naipagbili ay isasauli sa dating may-ari (Levitico 25:10)“

Bukod pa rito, ang pagkakamit ng kalayaan ay mahabang proseso ng pakikibaka. Ang pagtahak sa landas patungo sa ganap na kasarinlan ay tila isang pagsuong sa kagubatan ng pangamba, panganib at pakikipagtunggalian. At kung kinakailangan, hindi dapat na mangiming makidigma sa sinumang nagnanais na pigilan ang iyong paglaya. Ito ang nilalaman ng ikalawang 73

kalatas ng IFI. Hindi nito itinatakwil ang dahas sa pagkakaroon ng isang armadong pakikibaka, kung kinakailangan, upang makamtan ang minimithing kalayaan. Ikalawa, ang Simbahang Aglipayano ay may misyon at ministriya na maka-manggagawa at maka-mamamayan. Ipinapahayag ng Konstitusyon ng simbahan ang kanyang layunin bilang isang simbahang maglilingkod para sa mga mahihirap, mga inaapi, mga salat at mga itinakwil. Naniniwala ang mga Aglipayano na darating ang takdang araw na ang bansang Pilipinas ay magiging malaya mula sa anumang dayuhang pananakop, kung saan namamayani ang katarungan at kapayapaan, ang kanyang mamamayan ay nagkakaisa sa buhay na pagpapatotoo ng pag-ibig ng Diyos sa sansinukob.164 Ang Pananampalatayang Aglipayano ay batay sa damdaming makabayan ng mga Pilipino. Ginamit niya ito upang patuloy na buhayin ang pag-asam sa kalayaan at himukin ang kanyang kasapian sa dakilang paglilingkod sa sambayanan. Nilangkapan ng Nasyonalismo ang kanyang teolohiya upang pagtibayin ang kahalagahan ng pakikisangkot ng tao sa patuloy na tunggalian sa loob ng lipunan, bilang isang mahalagang gawain na itinuro at ipinakitang huwaranni Kristo sa kanyang buhay. Ito ay naging isa sa pangunahing naghimok sa maraming Pilipino na sumapi sa Iglesia Filipina Independiente. At sa panahon ng matinding Nasyonalismo sa Pilipinas, maging ang Simbahang Katoliko Romano ay naglangkap ng Nasyonalismo sa kanyang mga katuruan upang pakita ang patuloy na pakikiisa ng simbahan sa pakikibaka ng bayan. Sa pamamagitan ng Simbahang Aglipayano, patuloy na ikinikintal sa puso ng bawat Pilipino ang kahulugan ng bayan at ang kahalagahan niya bilang isang Inang tagapagkalinga. At ang Inang ito ay patuloy na inaalipin at pinagsasamantalahan ng maraming uri ng makapangyarihang pananakop at ang kanyang mga anak ay nararapat lamang na kumilos upang
164

IFI Vision Statement, Mayo 2002.

74

tapusin na ang matagal na paghihirap ng kanyang ina. Sa loob ng mga puso ng mga Aglipayano, nananatili ang paniniwala na kung mayroon kang pagnanais na mapaglingkuran ang iyong Diyos nararapat lamang na paglingkuran mo muna ang iyong bayan at ang iyong kapwa upang maging kalugod-lugod ka sa kanya.

Ang Teolohiya bilang Nasyonalismo Kung ang paglilingkod sa iyong bayan at iyong kapwa ay paglilingkod sa Diyos, kinakailangan din na sa panglilingkod na ito ay alamin at suriin muna ang mga katuruan na nagpapatunay at nagpapatibay sa kahalagahan ng paglilingkod sa pamamagitan ng kanyang mga salita. Ito ang kaakibat na prinsipyo ng “Pro Deo et Patria”. Sa naunang bahagi ay tinalakay ang paglalangkap ng Nasyonalismo sa mga paniniwala at pananampalataya ng Iglesia Filipina Independiente. Ngunit hindi rin dapat isantabi ang paraan kung paano ginamit ng Simbahang Aglipayano ang teolohiya upang pagtibayin ang kanyang Nasyonalismo. Nasa kasulatan ang mga tagubilin ng Panginooon sa kanyang mga nilikha na pangalagaan ang kanyang biyayang kalayaan bilang tungkulin ng tao sa kanyang tagapaglikha. Ayon sa isang kawikaan:
“Pinalaya tayo ni Kristo upang manatiling malaya. Magpakatatag nga kayo, at huwag nang paaalipin uli! (Galacia 5:1)”165

Sa Pilipinas, ang patuloy na pagsasabuhay ng Pananampalatayang Kristiyano ay nagkaroon ng pagtawag ng pansin sa mas umiigting na tunggalian sa pagitan ng mga mayayaman/maykapangyarihan at ng mga mahihirap/magsasaka/manggagawa. Bukod sa lumalaki ang pagitan ng dalawang uri ay kasabay rin nitong lumalala ang pang-aabuso ng nakatataas sa nakabababa.
165

Panimulang kawikaan ng Epistle VI, Six Fundamental Epistles. 17 Agosto 1903.

75

Nagkahubog bilang “Theology of Struggle”, hinimok nito ang pagkakaroon ng buhay Kristiyano kung saan ginagawang batayan ang buhay ni Kristo upang ipagpatuloy ang pakikipagtunggalian laban sa mga mapang-abuso at mapang-alipin. Ito ang teolohiyang napapaloob sa Nasyonalismo ng Iglesia Filipina Independiente. Nagsisilbing isang sandata ang mga katuruan ng Diyos upang patuloy na isabuhay at ipagpatuloy ang Mapagpalayang Kilusan at ang kanyang patuloy na pakikisangkot sa mga isyung panlipunan. Ito ay kanyang tugon sa panawagan ng Panginoon sa kanyang mga alagad na Kristiyano. Pangunahing batayan ito upang ang malaking bahagi ng sektor ng Simbahan ay makisangkot sa mga isyung panlipunan na alam nilang nangangailangan ng higit na atensiyon dahil maapektuhan nito ang naghihirap na bahagi ng populasyon. Sa Iglesia Filipina Independiente, ang Theology of Struggle ay matagal nang bahagi ng kanyang

Pananampalataya. Mula sa pagluwal ng bayan sa simbahang ito ay naka-ukit na sa puso nito ang tunggalian sa lipunan at ang pangangailangang matugunan ito batay sa mga katuruan ng kanyang tagapaglikha. Hindi pa man nabubuo ang “Theology of Struggle” bilang isang ideolohiyang napapaloob sa Nasyonalismo sa Pilipinas, ang IFI ay nagtaguyod na ng paninindigang ang pananampalataya ay dapat tumugon sa pangangailangan ng kapwa at kapatid sa Panginoon.

ANG LITURHIYA BILANG TEKSTO NG PAGSAMBA
Ang Liturhiya bilang Isang Teksto Ang Liturhiya ay ang daloy ng mga gawaing pang-simbahan, karaniwang sa pagdaraos ng banal na misa; ang pagkakasunod ng mga ritwal sa isang pormal na pagsamba, lalo na sa pagdaraos ng Banal na Eukaristiya, o ang Huling Hapunan ni Kristo. Gumagamit ito ng kalipunan ng mga dasal upang maisaayos ang daloy ng kanyang pagsamba.

76

Sa Simbahan, ang liturhiya ang sentrong gawain ng pananampalataya at mahalagang bahagi sa buhay ng simbahan. Bukod pa sa mga pangunahing dokumento at doktrina ukol sa paniniwala, paninindigan, misyon at ministriya ng simbahan, ang liturhiya ang pangunahing panitikan ng sektor ng simbahan. Napapaloob dito ang buong teolohiya ng simbahan na nakapahayag sa pinakasimpleng mga salita na madaling magagagap ng mamamayan. Ang liturhiya ang pangunahing teksto na naipapaabot sa lahat ng mananampalataya at pinaka-lagom ng buong pananampalataya ng iglesya. Bukod pa dito, ang liturhiya ang nagtataglay at nagpapakita ng mga katangiang natatangi para sa buong simbahan. Katulad ng wika, isinasalaysay rin nito ang mga tradisyon ng simbahan at tagapag-ingat ng identidad na tinataglay ng kanyang pananampalataya. Dito ganap na matatagpuan ang pananampalatayang tinataglay ng simbahan. Sa Iglesia Filipins Independiente, ang liturhiya ang pangunahing nagtataguyod ng mga paniniwala ng simbahan sa kanyang mga kasapi. Mula sa wikang ginagamit nito hanggang sa nilalaman niyang teksto ay makikita ang identidad ng simbahan bilang isang Kristiyano at simbahang maka-Pilipino.

Ang Nasyonalismo sa Liturhiya Ang Pananampalataya sa loob ng Iglesia Filipina Independiente ay napapalooban ng Nasyonalismo. Sa kanyang mga pagdaraos ng mga ritwal at gawaing pansimbahan ay mapapansin ang ilang mga tekstong nagpapahiwatig ng makabayang damdamin na tinataglay ng buong simbahan. Katulad ng kanyang teolohiya, ang liturhiya ay mabisang instrumento sa pagpapakita ng damdaming Nasyonalismo at bahagi sa pagpapatuloy ng pagtitimo ng kahalagahan ng kilusang makabayan sa mga mananampalataya bilang bahagi ng Pananampalatayang Kristiyanismo sa

77

kulturang Pilipino. Sa patuloy na pagbabago ng liturhiya ng Simbahang Aglipayano, maraming ulit na ring nagbagong anyo ang Nasyonalismo upang iangkop ang kanyang mga kaisipan sa pagsamba ng mga Aglipayano. At sa kabila ng mga pagbabagong ito ay hindi nawala ang pagiging makabayan ng liturhiya. Bagama’t may mga panahong naisantabi ang nasyonalismo sa pagdaraos ng misa, nanatili ang pagnanasa ng tao na ituloy ang makabayang damdamin at ipahayag ito sa kanyang mga panalangin. Ang Liturhiya at Nasyonalismo sa Iglesia Filipina Independiente ay naging magkatuwang upang taglayin ang identidad na iniingatan at pinagyayaman ng kanyang simbahan. Sa pamamagitan nito ay patuloy na ikinakawing sa pananampalataya ang panawagang ipagpatuloy ang mapagpalayang kilusan na magdudulot sa tao ng kanyang inaasam na kaginhawaan Ang pagsasanib ng dalawa ay pinaghusay ng walang hanggang pagnanasa sa mabuting pagpapala ng Diyos sa langit habang pilit na kamtin ang magandang buhay sa lupa.

Ang Pagsasakultura ng Liturhiya Ang Simbahang Katoliko ay aminadong malaki ang maitutulong ng pagpapaloob ng pananampalataya sa kultura ng tao upang higit na mapatatag ang mga lokal na simbahan at patuloy na umunlad ang buong simbahan sa kanyang lipunang kinabibilangan. Ito ay bilang pagkilala sa Plurality of Culture, na hindi maiiwasang nagdudulot ng pagkakaiba at paglihis sa doktrina at/o ideolohiya ng Iglesia Romana Katolika. Bilang bahagi ng pagpapaunlad ng teolohiya nito, nagpalabas ng apat na mahahalagang dokumento para sa pagsasakatuparan ng reporma ng simbahan noong dekada ’50 sa pagpupulong na kilala bilang Vatican II. Ito ay ang Dei Verbum (The Dogmatic Constitution on Divine Revelation, November 1965), Lumen

78

Gentium (The Dogmatic Constitution on the Church, Novemer 1964), Gaudium et Spes (The Pastoral Constitution on the Church in the Modern World) at Sacrosantum Concilium (The Constitution on the Sacred Liturgy, December 1963). Sa pamamagitan ng huling dokumento, ay binigyang diin ang kahalagahan ng liturhiya bilang pangunahing instrumento sa pagsasakultura sa Kristiyanismo.166 Ang pagsasakultura ng teolohiya ay isang dinamikong proseso kung saan pumapalob at nagiging ganap na bahagi ng kultura ang pananampalataya. Kinikilala nito ang liturhiya bilang catalyst para sa Pag-aandukha o Pagsasa-Pilipino ng Kristiyanismo sa Pilipinas. Malaki ang pangangailangan sa Pag-aandukhang ito dahil sa ang mga Pilipino ay likas na may pagtutol sa anumang bagay na dayuhan sa kanya at labas na sa kanyang pangunawa at nakagawiang tradisyon.167 Gaya ng Pagsasakultura ng Teolohiya, ang Pagsasakultura ng Liturhiya o Pagpapaloob ng Liturhiya sa Kultura ng tao ay isang magandang hakbang upang higit na maunawaan ng tao ang kanyang pananapalataya at gayundin ay mapaunlad ang kanilang ispiritwalidad. Ang ganitong katangian ng liturhiya ay makikita na sa pagsibol pa lamang ng Iglesia Filipina Independiente. Bagama’t sa simula ay batay sa liturhiya ng Romano Katoliko ang mga panalangin ng pagsamba ng Simbahang Aglipayano, nagpatuloy ang pagbabagong-bihis nitoupang ganap na maisilang ang isang liturhiyang may katangiang natatangi lamang sa Simbahang ito. Tinutuligsa nila Achutegui at Bernad ang panimulang liturhiya ng IFI bilang huwad at kinopya lamang sa misa Romano Katoliko at sinipi mula sa Book of Common Prayer ng Simbahang Episcopal. Ngunit sa pagsusuri ng teksto ng liturhiya ng IFI ay makikitang nananatili ang pagtatangka nitong humubog ng sariling identidad at estilo batay sa kanyang paniniwala at teolohiya. Ipinakikita
166 167

De Mesa, op.cit., p.5-6. Leonardo N. Mercado, Inculturation and Filipino Theology (Maynila: Divine Word Publications, 1992), p.23.

79

lamang nito ang patuloy na pagnanais nitong tumayo sa sariling mga paa at ipakitang siya man ay may sariling hitsura, na kakaiba sa Iglesia Romana Katolika. Sa pagsisimula ng IFI ay nakita na nito ang pangangailangan na gamitin ang kultura upang higit na mapalalim ang pananampalataya at magagap ang Kristiyanismo. Sa liturhiya lubos na ipinapakita ng Simbahang Aglipayano ang kulturang Pilipino at pananampalatayang Kristiyanismo. At hanggang sa kasalukuyan ay patuloy ang integrasyon ng Pilipinong kalinangan sa Pananampalatyang Kristiyanismo sa loob ng Iglesia Filipina Independiente. Ang kanyang pinapanday na pananampalataya ay patuloy na hinuhubog ng kanyang katutubong kalinangan, tradisyon at paniniwala. Isa ito sa mga ipinagmamalaking tradisyon ng IFI bilang Makabayang Simbahan.

80

KABANATA V : ANG LITURHIYA NG IGLESIA FILIPINA INDEPENDIENTE
ANG KASAYSAYAN NG TEKSTO NG PAGSAMBA Kaakibat ng kasaysayan ng Iglesia Filipina Independiente ay ang kasaysayan ng liturhiya nito. Ang teksto ng pagsamba ng Simbahang Aglipayano ay dumaan rin sa mahabang proseso ng pagbabago ayon sa hinihingi ng panahon. Ang pagkabuo nito mula sa wala ay nagpapakita kung paano tinaglay ng mga titik ang identidad na matagal nang dinadala ng simbahan – ang Nasyonalismo. Ang kasaysayan ng liturhiya ay hinati sa bawat tipan. Ang tipan ay nangangahulugang testamento o kasunduan. Gagamitin ang salitan “tipan” upang maging tagapgtakda ng pagsisimula ng bawat pagbabago sa liturhiya ng simbahan dahil ang pagbuo nito ay batay sa pangkabuuang kahilingan at pangangailangan ng buong simbahan, kasama na ang kanyang kasapian. Nagpagkasunduan ang pagbuo ng bawat liturhiya kayat nangangahulugan na ang bawat liturhiya ay dumaan sa pagkakasunduan ng lahat ng bumubuo sa sSimbahang Aglipayano. Ang iba’t ibang pagbabago sa liturhiya ay bunsod ng pangangailangang tugunan ang hinihingi ng kasalukuyang kalagayan ng simbahan. Bawat pagbabagong anyo na pinagdaanan nito ay bahagi ng kabuuang pagbabago at pag-unlad ng IFI. Bawat pagsilang sa isang bagong liturhiya ay iniluwal ng pangkalahatang konsesyon at sinang-ayunan ng mga Aglipayano.

UNANG TIPAN: Ang Pangangailangang Magkaroon ng Sariling Teksto ng Pagsamba TIPAN: Nang isilang ang Iglesia Filipina Independiente noong 1902, wala itong anumang sariling pinanghahawakang doktrina. Ang mga paniniwala nito ay nakabatay sa mga turo ng Simbahang Romano Katoliko. Kahit ang mga ritwal at gawaing pansimbahan ay hango pa rin sa Doktrinang

81

Katoliko. Matatandaang isa ito sa mga tinuligsa ng Simbahang Katoliko sa humiwalay na simbahan sa Roma at naging pangunahing suliranin ng mga namumuno ng IFI.168 Sa simula, patuloy na ginagamit ng mga klerigong Aglipayano ang mga panalangin at katuruan ng Roma. Ang isang katangiang kakaiba lamang rito ay ang paggamit ng mga pari ng wikang bernakular sa pagdaraos ng misa at ang pagharap nito sa mga maninimba. Sinasabing mahalaga ang paggamit ng wikang bernakular sa pagdaraos ng misa ng IFI. Sa pamamahala ng mga Prayle, ang misa ay binabanggit sa salitang Latin . Kung gayon, hindi nauunawaan ng mga sumisimba kung ano ang binibigkas ng kanilang pari. Kadalasan na kung tinatanong ang isang deboto tungkol sa nilalaman ng misa ay hindi ito nakakasagot kahit saulado niya ang mga panalanging binigkas sa misa. Ang paggamit ng sariling wika sa misa ay isa sa mga ipinagmamalaki ng Simbahang Aglipayano. At sa patuloy na paglakas at pagdami ng kasapian ng IFI, lalong lumakas ang pangangailangan na magkaroon ito ng sariling liturhiya na magtataglay ng patuloy na pakikibaka at pagsusumamo ng mamamayang Pilipino para sa kalayaan ng bansa.

IKALAWANG TIPAN: Ang Bagong Teksto ng Pagsamba TIPAN: Taong 1906 nang ilathala ang Oficio Divino bilang unang pagtatangka na makalikha ng sariling liturhiya ang Iglesia Filipina Independiente.169 Ito ay ginawa ni Isabelo de los Reyes Sr., ang nagpasinaya ng IFI noong 1902. Nakita niya ang Karapatang Sumamba Bilang Pilipino.170

168

Ito ay isa sa mga pangunahing argumento inilatag nila Achutegui at Bernad sa kanilang inilabas na Religious Revolutions in the Philippines, apat na tomo ng pag-aaral sa buhay ni Gregorio Aglipay at sa kasaysayan ng Iglesia Filipina Independiente., op. cit. 169 ___________________. “Celebrating the Heritage for Natonal Freedom, Independence and Abundant Life: A Historical Sketch”, Commemorative Bible Cetenarty of the Iglesia Filipina Inddependiente (Manila: Philippine Bible Society, 2002), p.392. 170 Moises B. Andrade, S.L.D. at Edgardo S. Yanga. The Oficio Divino and the Liturgy Inculturation by Isabelo de los Reyes (Lungsod ng Quezon: Samba-Likhaan Foundation: The Asian School of Music, Worship and the Arts, 2002), p.8.

82

Sinasabing si de los Reyes Sr. ay mayroong malaking interes sa teolohiya at nagkusa siyang mag-aral at magbasa ng mga libro ukol dito. Ang kanyang kaalaman ang kanyang ginamit upang likhain ang Oficio Divino.171 Ito ay nakasulat sa wikang Espanyol at binubuo ng tatlong bahagi: una ay ilang mga tala hango sa Bibliya at iba pang mga babasahin kung saan nakaayos ito sa mga aralin, tatlo bawat araw. Ang ikalawang bahagi ay ang talaan ng iba’t ibang gawaing pansimbahan at ang ikatlo ay ang talaan ng mga puna at mga karagdagang tala tungkol sa nilalaman ng Oficio Divino.172 Ika-10 ng Enero 1907 nang pinasinayaan ito ng IFI at naging opisyal nitong Gabay ng mga Panalangin at Ritwal ng Simbahan hanggang 1947.173 Sa liham ni de los Reyes Sr. kay Aglipay at sa iba pang puno ng Simbahan na ang Oficio Divino ay isalin sa mga pangunahing wika sa bansa174. Ang pagsasalin nito sa wikang Tagalog ay naisakatuparan sa paglalathala ng Mga Panalanging Hinango sa Oficio Divino ng Iglesia Filipina Independiente, isang katipunan na ginawa ni Padre Sabino Rigor at isinalin ni Padre Ceferino Ramirez.175 Ang Oficio Divino ay hinango sa liturhiya ng Simbahang Katoliko ngunit tinataglay nito ang Nasyonalismo na taglay ng Simbahang Aglipayano. Sa pamamagitan nito ay binigyan ng ibang kulay ang pagsamba bilang isang instrumento ng patuloy na pagkamit ng kalayaan ng Pilpinas. Mula dito ay lalong napalakas ang sentimiyento ng pagkamakabansa ng mga mananampalataya. Noong 1910, nagsimula ang IFI sa pagdaraos ng isang natatanging misa- ang Misang Parangal sa Mga Bayani ng Himagsikan. Una itong idinaos sa noong ika-4 ng Hunyo

171

Harry Ellsworth Chandlee, “The Liturgy of the Philippine Independent Church”, Studies in Philippine Church History, Gerald H. Anderson, ed. (Ithaca: Cornell University Press, 1969), p.261-262. 172 Ibid. 173 “Celebrating the Heritage for Natonal Freedom, Independence and Abundant Life: A Historical Sketch”, op. cit. 174 Ibid. Ang kahilingang ito ang nilalaman ng dalawang liham ni de los Reyes Sr. mula sa Barcelona, na inilathla ng El Renacimiento, noong Pebrero ng 1908 para kay Aglipay. Ang una ay ang kahilingan na magsalin sa wikang bernakular at ang ikalawa ay paghingi ng nauna ng paumanhin sa mabigat na responsibilidad na iniatang niya kina Aglipay. 175 Ibid.

83

Pagdiriwang ng Kapistahan ng Mahal na Birhen ng Maulawin sa bayan ng Sta.Cruz, lalawigan ng Laguna.176 Isa sa pinakamahalagang bahagi ng misang ito ang bahagi ng Prefacio177 kung saan higit na nadarama ang Nasyonalismo ng Simbahang IFI. Sa okasyon ito, marami sa mga naroroon ang lumuluha nang sambitin ni Aglipay ang Prefacio:
“Kaya nga kaming mga paring Pilipino ay nananambitan na iyong idulot na sumikat nawa ang maligayang araw ng aming kalayaan, pagsasarili at

kaginhawaan.”178

Ang mga salitang ito ang patuloy na nagpapaalab ng Nasyonalismo sa mga kasapi ng IFI. Ipinapaalala ng mga katagang ito ang nilalaman ng Kartilya ng Katipunan.179 Kasama ng Prefaciong ito ang Katapusang Awit o ang Bendicion, isang makahulugang awitin ng nagpapatibay sa pagsusumamo sa agarang pagkamit ng “kalayaan, pagsasarili at kaginhawaan”. Panahong ito nang nagsimula ang paglitaw ng mga makabayang awitin na naging bahagi na rin ng mga pagdaraos ng misa. Ilan lamang sa mga ito ay ang Alavado, isang awiting Ilokano na naglalaman rin ng mga elemento ng kalayan180; at ang Ambahanon Sang Himaya (Awit ng Pagsamba) na kinatha ni Padre Jose Javellana, isang klerigo sa Diyosesis ng Antique, sa wikang Hiligaynon.181 Naging palasak sa loob ng simbahang ito ang pagdaraos ng liturhiya na nagtataguyod ng Kalayaan ng Pilipinas. Katunayan, noong 1930 ay nagpatawag ng Unang Kapulungan para sa
176 177

Ibid. Ang Prefacio ay ang simula ng liturhiya ng banal na Eukaristiya. Ito ay nagsisilbing panawagan at pagpapatibay ng pananampalataya sa Diyos sa isang partikular na pagdiriwang na maaaring batay sa panahon o intensiyon. 178 Rev. Apolonio M. Ranche, “Liturgy and Ritual in the Iglesia Filipina Independiente”, (Isang Papel Pananaliksik na iniharap sa St. Andrew’s Theological Seminary, Oktubre 2001), p.12. 179 “Celebrating the Heritage for Natonal Freedom, Independence and Abundant Life: A Historical Sketch”, op. cit., p. 392. 180 Ranche, op.cit. 181 “Celebrating the Heritage for Natonal Freedom, Independence and Abundant Life: A Historical Sketch”, op. cit. Ang bersiyon nito sa Tagalog ay makikita bilang Imno 89 sa Imnaryong Pilipno na inilathala ng Diyosesis ng Cavite noong 1990 at kasalukuyang pangunahing aklat ng mga awitin ng IFI.

84

Kalayaan si Gregorio Alipay. Nanawagan siya sa mga Aglipayanong pari at mananampalataya na makilahok sa mga gawaing nagsusulong ng kalayaan. Ipinahayag niya na mahalaga ang pakikilahok ng kaparian sa kilusang ito sapagkat “sa ilalim ng kanilang mga abito, sila ay nananatiling mga Pilipino”182. Ang lahat ng pangyayaring ito ay nagpapatunay lamang ng matinding damdamin ng mga Pilipino na palayain ang bansa. Pinakamahalagang katangian ng pagbabago ng “Pagsamba” sa panahong ito ay na pagsasanib ng Pananampalataya at Nasyonalismo. Patunay lamang ito na bagaman at nasukol ng mga Amerikano ang Himagsikan ay hindi pa rin nito napigilan ang paglakas ng Mapagpalayang Kilusan at nakahanap pa rin ito ng paraan upang ipagpatuloy, palakasin at palaganapin pang higit ang pagsusulong ng Kalayaan ng Pilipinas.

IKATLONG TIPAN: Ang Pagtalikod sa Makabayang Tradisyon TIPAN: Ang pamamayagpag ng Nasyonalismo sa Iglesia Filipina Independiente ay unti-unting naglaho sa pagtatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Dekada ’40 nang ideklara ng Estados Unidos ang pagbibigay nito ng Kalayaan sa Pilipinas. Marahil, bunga ng pagkakaloob ng kasarinlan na matagal nang inaasam ng buong bansa, nagbago ng anyo ang Nasyonalismo upang tugunan ang hinihingi ng bagong Pilipinas. Naging pangunahing panawagan sa mga Pilipino ang iahon ang sarili mula sa pagkabusabos dala ng nakaraang digmaan. Sa nakaraan ay mga dayuhang mananakop ang kalaban ng bayan, pagkatapos ng digmaan ay mga sarili naman ang naging katunggali ng Pilipino. Kailangang labanan ang kawalang pag-asa, matinding kahirapan, at pagsasawalang bahala upang maibangon ang bayan at buuin ang isang bansa. At sa pagbabagong ito ay naging pangunahing personalidad si Isabelo de los Reyes Jr.

182

“Celebrating the Heritage for Natonal Freedom, Independence and Abundant Life: A Historical Sketch”, op. cit.

85

Taong 1947 nang magkaroon ng panawagan para sa pagkakaroon ng bagong liturhiya. Bunga ito ng pakikipag-ugnayan ng IFI sa Protestant Episcopal Church of the United States of America (PECUSA).183 Sa paghiling ng Simbahang Aglipayano ng ”Apostolic Succession” mula sa mga Episkopal, kinailangan nitong magkaroon ng matibay na pagpapahayag sa paniniwalang Trinitaryan ng IFI.184 Sa pamamagitan ng Pambansang Pagtitipon noong 1947 ay nagbalangkas ang IFI ng bagong Declaration of Faith and Articles of Religion (DFAR) at bagong Konstitusyon bilang isang kinakailangan upang maaprubahan ang hinihiling na Succession.185 Ngunit sa panahong ito ay mas higit na kinakailangang tugunan ang pangangailangang ayusin ang mga nasira ng digmaan at hindi pa handa ang IFI sa ganitong pagbabago. Wala pang sapat na kaalaman at kasanayan ang mga Aglipayano sa pagbuo ng bagong liturhiya sa lalong madaling panahon kaya’t napagkaisahan ng Mataas na Kapulungan ng mga Obiso ng IFI na gamitin pansamantala ang Book of Common Prayer (BCP) ng PECUSA. Ginamit ito ayon sa pangangailangan ng Iglesia Filipina Independiente. Nagkaroon ng matinding impluwensiya ang Book of Common Prayer sa liturhiya ng Simbahang Aglipayano. Ngunit hindi ganap na inangkin ng IFI ang naturang aklat ng panalangin. Napagtanto ng IFI na masyadong Anglican ang pagpapahayag ng naturang libro, maliban pa sa nakasulat ito sa malalim na wikang Ingles. Kung gayon, hindi nito tinataglay ang paniniwalang Aglipayano. Ang nilalaman ng Book of Common Prayer ay pagpapahayag ng pananampalataya ng ibang kultura. Kaya ang naging kalakaran sa IFI ay hanguin lamang mula dito ang mga pangalanging naaayon sa paniniwala ng IFI at panatilihin ang paggamit ng ilang bahagi ng Oficio Divino.186 Gumamit rin siya ng iba pang libro ng panalangin upang maging gabay sa mga gawaing pansimbahan. Ngunit sa kabila nito, hindi
183

“Celebrating the Heritage for Natonal Freedom, Independence and Abundant Life: A Historical Sketch”, op. cit., p.396. 184 Sister Mary Dorita Clifford, B.V.M., “The Iglesia Filipina Independiente: The Revolutionary Church”, Studies in Philippine Church History, Gerald H. Anderson, ed. (Ithaca: Cornell University Press, 1969), p. 253. 185 “Celebrating the Heritage for Natonal Freedom, Independence and Abundant Life: A Historical Sketch”, op. cit. 186 Chandlee, op.cit., p.265-266.

86

nawalan ng pag-asa ang mga Aglipayano na makagawa ng sariling lituriya. Nagtitiwala ang marami na magagawa rin ng Iglesia Filipina Independiente ang nagawa na ng ibang simbahan; ang sundan ang mga unibersal na pahayag ng pananampalataya, halawin ang mapagkukunan ng tradisyon sa liturhiya ng simbahan, at mula dito ay andukhain ito upang magkaroon ng liturhiyang magtataglay ng mga pangangilangan at paniniwala ng mga Aglipayano at magpapakita ng unibersal na Pananampalatayang Kristiyanismo.187 Nagsimula ang pagsusulat ng bagong liturhiya noong 1953. Ang IFI ay nagdaos ng mga pagpupulong upang talakayin ang gawaing ito. Nakipag-ugnayan sila kay Dr. Massey Shepherd upang tulungan sila sa proyektong ito. Ayon sa kilalang Amerikanong iskolar ng liturhiya, ang bagong liturhiya ng Simbahang Aglipayano ay nararapat na pagsasaalang-alang ng pitong salik: (1) ang bagong liturhiya ay hawig sa kagawiang Romano bilang pinagmulan ng Kristiyanismo, (2) ang balangkas ng mga gawaing nagmula sa Simbahang Romano ay dapat na panatilihin, (3) ang mga panalanging hango sa Oficio Divino ay dapat na suriin at pagnilayan, sakaling magkaroon ng ilang pagbabago, ngunit panatilihin ang mahahalagang nilalaman nito; (4) bigyang pansin ang pagsasaalang-alang ng mga panalanging hango sa Book of Common Prayer, lalo ang para sa banal na Eukaristiya, ordinasyon ng mga klerigo at divine office; (5) dapat na ilathala sa wikang Ingles ang bagong liturhiya dahil ito ang wikang ginagamit ng marami, ang pagsasalin sa mga wikang bernakular ay dapat na isunod; (6) dapat na panatilihin ang mga tradisyunal na seremonya at dapat na maging masusi ang paggawa nito upang maging mabuting gabay para sa mga klerigo, at (7) ang mga seremonya na nagtataglay ng pagka-Aglipayano at pagka-Pilipino ay panatilihin.188

187 188

Ibid., p.267. Ibid., p.267-268.

87

Gamit ang mga batayang ito, bumuo ng isang komite na binubuo ng ilang obispo, klerigo, at mga Anglikano upang manguna sa pagsasaayos ng bagong liturhiya. Ang grupong ito ang siyang nagsagawa ng pagsusuri sa iba’t ibang libro ng panalangin, kasama na ang Oficio Divino. Ang komiteng ito ay pinamunuan mismo ng Obispo Maximo. Sa loob ng maraming taon ay nagkaroon ng pagsubok sa nabuong liturhiya upang tingnan kung paano ito tinatanggap ng mga Aglipayano. Habang nasa proseso ng paggawa ng bagong liturhiya, napansin ng mg kasapi ng komite na hindi sapat ang paglalathala ng isang libro ng mga panalangin lamang kaya’t ninais nilang maglathala pa ng ikalawang libro upang doon naman ilagay ang daloy ng mga ritwal, gawain at seremonya sa loob ng simbahan. Ang pagsusulat ng unang libro na pinamagatang Filipino Missal ay pinangunahan ni Rt. Rev Bartolome Remigio habang ang ikalawang libro naman ay pinamunuan ni Rt. Rev. Horacio Santamaria. Gumawa sila ng burador at isinangguni sa mga Anglikano. Nagkaroon rin ng mga pagbabago sa paggamit ng wika at ng mga pahayag na isasama sa bagong liturhiya.189 Ang Filipino Missal ay inilathala noong 1961190 at niratipikahan ng Pambansang Kapulungan noong ika-8 ng Mayo ng taon ring iyon bilang opisyal ng kapalit ng Oficio Divino at bagong liturhiya ng Iglesia Filipina Independiente.191 Ang panimula ng librong ito ay ang Declaration of Faith and Articles of Religion (DFAR) at ang ilang bahagi ng bagong Konstitusyon na may patungkol sa liturhiya ng IFI. Nahahati ito sa tatlong bahagi, una na ang The Missal na naglalaman ng Kalendaryo ng mga gawain, pista, at iba pang selebrasyon na kinikilala ng IFI. Narito rin ang The Ordinary of the Mass192 na siyang sinusunod na daloy ng liturhiya sa pagdaraos ng misa, ang Propers of Season and Saints at ang Votive and Requiem
189 190

Ibid., p.268-269. Ibid., p.269. 191 “Celebrating the Heritage for Natonal Freedom, Independence and Abundant Life: A Historical Sketch”, op. cit. 192 Ang The Ordinary of the Mass ang liturhiya tuwing nagdaraos ng misa. Laman nito ang susuriin sa susunod na bahagi ng pag-aaral na ito.

88

Mass. Ang ikalalawang bahagi ay ang The Ordinal na naglalaman ng mga gawaing naayon sa pag-oordina ng tatlong pangunahing kaurian ng ministro ng simbahan, kasama na ang mga gawain ng mga tagabasa, sakristan at iba pang naglilingkod sa simbahan na hindi kinakailangang na-ordinahan. The Pontifical naman ang tawag sa huling bahagi na nagsasaad ng mga ritwal at panalangin sa Pagkukumpil, Konsagrasyon ng langis at ng mga simbahn, pati na rin ang iba pang mga gawaing pansimbahan na karaniwang pinangungunahan ng Obispo.193 Makalipas ng ilang buwan ay inilathala naman ang Filipino Ritual. Naglalaman ito ng mga dasal, lectionary, daloy ng pang-umaga at panggabing panalangin, at ng litany. Ilan sa mga panalangin dito ay hinalaw sa Book of Common Prayer at nilagyan ng kaunting pagbabago. Ang Oficio Divino naman ay halos hindi nagkaroon ng impluwensiya sa librong ito. Karaniwan sa mga nilalaman nito ay mga panalanging halaw sa iba’t ibang tradisyon – sa mga Anglikano, Romano Katoliko, at iba pa habang pinanatili rin naman nito ang ilang mga ritwal na nakasanayan na ng mga Pilipino.194 Kasabay ng pagbabagong ito sa liturhiya, binigyang pansin rin ang kaalaman ng mga Aglipayano, partikular ng ang mga klerigo, sa liturhiya. Nagkaroon ng programa para sa pagpapalaganap ng aralin sa liturhiya at ang paggamit ng bagong Filipino Missal at Filipino Ritual. Sa mga seminaryo nagdagdag rin ang IFI ng apat na kurso tungkol sa liturhiya at dalawang dagdag pang kurso tungkol sa pangunguna ng mga pampublikong gawain. Bahagi ito ng kurikulum na sinusunod ng mga seminaristang Aglipayano. At bilang pagsasanay sa mga seminarista, nagsilbing laboratoryo ang Kapilya ng seminaryo.195

193 194

Chandlee, op.cit. Ibid., p.273-274. 195 Ibid., p.275.

89

IKAAPAT NA TIPAN: Ang Muling Pagbangon ng Nasyonalismo Sa muling pagkaalipin ng buong bansa sa mapang-aping pamamahala ng Rehimeng Marcos, muling bumangon ang damdaming Nasyonalismo sa maraming Pilipino. Muling nabuhay ang pakikibaka para sa paglaya sa bagong anyo ng pananakop. Nagkaroon ng maraming pag-aalsa laban sa pamahalaan at lumakas ang panawagan para sa malawakang pagkilos ng mga mamamayan na patalsikin ang namamayaning rehimen. Sa gitna ng kaguluhang ito ay muli ring ginising ang Nasyonalismo ng Iglesia Filipina Independiente. Pinangunahan ng mga kabataan ang paghamon sa kasalukuyang katayuan at kaayusan ng simbahan. Nanawagan sila para sa mga pagbabago sa loob ng IFI.196 Sinundan naman ang panawagang ito ng iba pang sektor ng simbahan.197 Hindi nakaligtas ang liturhiya sa pagbabagong ito. Nang muling maglagom ang simbahan sa kanyang tradisyon ay napansin ang pangangilangang suriing muli ang pagpapahayag ng Nasyonalismong pamana ng simbahan. Nakita ang kahalagahang baguhin ang liturhiya upang matugunan ang nagbabagong pangangailangan ng lumalaking simbahan at muling alalahanin ang makabayang damdamin nito.198 Taong 1988 nang pangunahan ni Obispo Maximo Soliman Ganno ang pagsusulong ng pagbabago sa liturhiya ng IFI. Ang Komisyon sa Liturhiya at Komisyon sa Musika ay pinulong ni Ganno upang talakayin ang usapin ng pagbabago. Nagkaroon ng isang Pambansang Palihan noong Mayo 1989 sa Episcopal Church of the Philippines Mission Center upang simulan ang pagbabagong gagawin sa liturhiya. Ngunit habang nasa ikalawang araw ng palihan ay inatake sa

196

“Celebrating the Heritage for Natonal Freedom, Independence and Abundant Life: A Historical Sketch”, op. cit. 401-402. Makikita rin kay Ranche, op.cit., p.13. 197 Ranche, op.cit., p.13 198 Rev. Tomas S. Maddela, “Pagsamba at Pakikibaka: Ang Ating Buhay na Pamana”. Isang Papel na iniharap sa Pambungad na Misa sa Pagdiriwang ng ika-98 Anibersaryo ng Iglesia Filipina Independiente sa Lungsod ng Dumaguete, ika-1 ng Agosto, 2000, hindi nilagyan ng bilang ng pahina.

90

puso si Ganno na kanyang ikinamatay. Ang unang pagtatangka upang mgakaroon ng kaunaunahang palihan para sa pagbabago ng liturhiya ay nahinto.199 Sa Ikalawang Pagpupulong ng Komisyon sa Liturhiya at Komisyon sa Musika sa Philippine Episcopal Church (PEC) Hostel noong ika-29 hanggang ika-30 ng Hulyo, nagkaroon ng pag-uulat si Fr. Robert Ilay, ang noon ay Comprehensive National Program Director tungkol sa ilang programa para sa pagbabago ng liturhiya. Ayon sa kanyang ulat, ang rehiyon ng Ilocos ay nagkaroon ng Pangrehiyong Konsultasyon tungkol sa Liturhiya. Ang gawaing ito ay nagnanais na maghatag ng balangkas para sa pagpapanibabago, pagpapayaman at pagwawasto ng kasalukuyang liturhiya (at musika) ng simbahan upang muling gunitain ang makabayan nitong tradisyon. Isinusulong rin ng konsultasyon na ito ang pagkakaroon ng malawakang pagsasalin ng mga panalangin sa mga wikang bernakular.200 Gayundin, sa naturang Pagpupulong ng dalawang komisyon ay pinasinayaan ni Obispo Maximo Tito Pasco ang pagsisimula ng Centennial Decade201. Dagdag pa ng huli, magiging bahagi ng Decade Agenda ang pagwawasto at malawakang produksiyon ng mga libro sa liturhiya sa mga pangunahing wika ng bansa; at gayundin ay pananatilihin ang mga gawain ukol sa pagbabago ng liturhiya, kasama ang kaparian at ang kasapian. At ukol naman sa musikang pansimbahan, isusulong ang paglalathala at pagpapalabas ng IFI Hymnbook202 upang pigilan ang maanumalyang paggamit ng mga awiting hindi naaayon sa ting kultura; at ang palagiang pagdaraos ng palihan sa pagpapanibago ng musika, kasama na ang pagkatha ng mga bagong awitin at ang pagsusulong na sa pagdating ng taong 2002, ang lahat ng parokya ng IFI ay

199 200

Ibid. Ranche, op.cit., p.14. 201 Ang Centennial Decade ay isang pambansang programa ng IFI bilang paghahanda sa nalalapit na Ika-isang daan Anibersaryo ng pagkakatatag ng Iglesia Filipina Independiente sa taong 2002. 202 Noon ay mayroon ng nailathalang Imnaryong Pilipino (IP), isang katipunan ng mga awiting pansimbahan ng Iglesia Filipina Independiente noong 1990 sa pamamagitan ng Diyosesis ng Cavite.

91

mayroon ng sariling koro. Kaakibat rin nito, ang Komisyon ay maaaring magdaos ng taunang pista ng musikang pansimbahan bilang bahagi ng programa.203 Noong 1994 ay nagkaroon muli ng Palihan sa pangunguna ng Komisyon sa Liturhiya at Musika. Nais nitong ipagpatuloy at isakatuparan ang mga naunang programang inilunsad para sa liturhiya at musika. Sa kasawiang palad, hanggang sa tanggalin ang Liturgy Desk ng simbahan ay wala pa ring matibay na proyekto para maganp na ang pagpapanibago ng liturhiya.204 Ang adhikaing ito ay ipinagpatuloy ng Commission on National Projects ang proyekto. Nagpalabas ng pambansang programa na tinawag na Focus of the Proclamation Anniversary 2000. Alisunod dito, magkakaroon ng malawakang produksiyon ng mga awiting Aglipayano, magkakaroon ng pagwawasto sa mga libro sa Liturhiya at bubuuin ang 2002 Centennial Choir. Bilang bahagi rin ng programa para sa taong 2000, nagkaroon ng isang Liturgists and Musicians Conference sa Sambalikhaan noong ika-30 hanggnag ika-31 ng Marso.205 At noong ika- 98 Pagdiriwang ng Pagkakatatag ng Iglesia Filipina Independiente na ginanap sa Lungsod ng Dumaguete ay isinulong ang selebrasyon sa tema nitong “Pagsamba at Pakikibaka: Ang Ating Buhay na Pamana” (“Worship and Struggle: Our Living Heritage). Ang karangalan na

magbigay ng kanyang panayam para sa okasyong iyon ay ibinigay kay Rebd. Tomas S. Maddela.206 Hanggang sa kasalukuyan ay nananatili ang pagsusulong sa pagpapanibago ng liturhiya ng Iglesia Filipina Independiente. Ilang mga pagdiriwang ng liturhiya ay nagkaroon na ng mga pagwawasto ayon sa pangangailangan ng panahon. Isang halimbawa ay ang Kaayusan ng Banal na Misa sa Pagdiriwang ng Linggo ng School of Labor and Industrial Relations (SOLAIR) at ika137 Taong Anibersaryo ng Pagsilang ni G. Isabelo de los Reyes Sr., Ama ng Kilusang Paggawa;
203 204

Ranche, op.cit., p.14-15 Ibid. 205 Ibid. 206 Maddela, op.cit.

92

at Ika-99 na Taon ng Kilusang Paggawa. Ito ay naganap noong ika-7 ng Hulyo 2001 sa Bulwagang Isabelo de los Reyes, Bonifacio Hall sa Unibersidad ng Pilipinas-Diliman. Ang liturhiya ng misang ito ay nagkaroon ng pagbabago ayon sa hinihingi ng okasyon.207 Maaari ngang tama ang ginawang pagtatapos ni Rebd. Ranche sa kanyang pag-aaral sa liturhiya at ritwal ng IFI. Ayon sa kanya, ang panawagan para sa pagbabago ng liturhiya at pgbangon ng Nasyonalismo sa IFI ay bunsod na rin ng patuloy na pagnanasa ng mga Pilipino na makamtan ang kalayaan at kaginhawaan.208 Sa kabila ng pagkamit ng Kasarinlan ng Pilipinasmula sa kanyang mananakop, nanatiling naghahangad ang bansa ng inaasam na kalayaan at kaginhawaan – kalayaan mula sa pang-aabuso ng kanyang kapwa at pang-aalipin ng mga makapangyarihan; at kaginhawaan mula sa kahirapan para sa kanyang susunod na henerasyon. At kung sususugan ang panayam na ginawa ni Rebd. Maddela sa ika-98 Pagdiriwang ng Anibersaryo ng Pagkakatatag ng Iglesia Filipina Independiente, darating ang panahon na ang Simbahang Aglipayano ay magpapasinaya ng bagong pamamaraan ng Pagsamba na siyang magpapatingkad sa nag-aalab na Nasyonalismo ng IFI at magsisilbing katuwang ng mga Aglipayano sa kanilang patuloy na Pakikibaka para sa kalayaang ipinamana ng kanyang mga ninuno. At ito ang magiging Buhay na Pamana ng kasalukuyan sa susunod na salinlahi ng mga Aglipayano.209

ANG LITURHIYA SA PAGDARAOS NG MISA
207 208

Ranche, op.cit., p.16. Ibid., p.17. 209 Maddela, op.cit.

93

Ang Misa hango sa Oficio Divino Ang Oficio Divino ang kauna-unahang libro sa liturhiya ng Iglesia Filipina Independiente. Mahalaga ang paglalathala nito bilang isang bahagi ng bagong tatag na simbahan. Marami sa mga katangian nito ang nagpapakita ng lantarang paghiwalay ng liturhiya ng Simbahang Aglipayano sa Liturgical Renewal ng Vatican I na pinangunahan ni Papa Pius X.210 Ang mga katangian ng Oficio Divino ay batay sa pangangailangan ng mga Pilipino ukol sa pagbabago sa kanilang pananampalataya. Sadyang ginawa ito upang iayon sa pangangailangang payabungin ang pananampalataya ng mga manggagawa at iba pang bahagi ng lakas-paggawa.211 Ayon kay de los Reyes Sr., ang pagtitipon ng mga tao, na kumakayod para sa pang-araw-raw nilang kakanin, ay kahalintulad sa araw-araw na paggawa ni Kristo sa Nazareth. Ang kanilang pagsasama-sama sa araw ng pagsamba ay isang pagdiriwang ng kanilang (manggagawa) pakikipag-isa sa katawan at dugo ni Kristo.212 Sa pagdaraos ng banal na misa sa Oficio Divino, binigyang halaga ang elemento ng sigla at saya. Ito ay dahil naniniwala si Isabelo de los Reyes Sr., ang bumuo ng librong ito, 213 na dapat na maging kinatawan ang liturhiya ng ginhawa hatid ng langit habang nasa lupa, kung saan mayroong kalayaan, pagkakapantay-pantay, at pagkakapatiran.214 Ito ay sa pamamagitan ng pagsasaliw sa masasayang musika at awitin sa mga panalangin. Ang pagdaragdag ng musika sa pagsamba ay nakatutulong sa pagbuo ng kapayapaan at kaisahan sa mga taong nananalangin.215 Ipinanukala ni de los Reyes Sr. ang paggamit ng piyano, harmonium, biyolin, at iba pang
210

Moises B. Andrade, S.L.D. at Edgardo S. Yanga. The Oficio Divino and the Liturgy Inculturation by Isabelo de los Reyes (Lungsod ng Quezon: Samba-Likhaan Foundation: The Asian School of Music, Worship and the Arts, 2002), p. 13-14 211 Ibid., p.17. 212 Ibid., p.10. 213 Pedro de Achutegui at Miguel Bernad, Religious Revolutions in the Philippines, Tomo 1 (Maynila: Ateneo de Manila, 1960-1969), kabanata IX. 214 Andrade, op.cit., p.14. 215 Ibid. p.15.

94

instrumento sa paglalagay ng musika sa ilang mga teksto bilang dagdag panghikayat sa masayang pagtitipon ng isa o bilang bahagi ng panalangin sa Panginoon.216 At para sa mga manggagawa, magsasaka, at ordinaryong tao na pagod sa araw-araw nilang paggawa, nakagagaan ng pakiramdam at naghahatid ligaya ang makarinig ng musika bilang isang masayang pagdiriwang ng misa. Sa pamamagitan nito ay kumawala ang pananampalataya sa paniniwalang ito ay makakamit lamang sa pamamagitan ng pribado o pansariling pananalangin.217 Ito ang pangunahing itinuro ng mga prayle sa mga Pilipino bilang tanging paraan para makibahagi sa pagdaraos ng misa.218 Dito’y nabuo ang konsepto ng sama-samang pagsamba na nagbibigay sigla at kaligayahan sa mga tao. Sa pamamagitan ng magkakatulad na karanasan ng mga tao at ng kanilang pananabik sa kaginhawahan ay nakapaghabi ng mga panalangin na papawi sa kalungkutan at pagkapagal ng mga tao, gayundin, ang patuloy na pagbibigay ng pag-asa na makakamit ang inaasaham na saya. Ang Oficio Divino ay sinimulan bilang isang pagtitipon para sa pananalangin hanggang makamit nito ang rurok ng pakikipagpalitan ng pagnanasa ng kapayapaan sa bawat isa at tatapusin ng Panalangin ng Diyos. Ang paghahatid ng mabuting balita ng Panginoon ay ginawang isang makabuluhang gawain kung saan napapaloob ang mapagpalayang mensahe ng Diyos na may kaakibat na pakikisangkot ng tao para sa tuluyang pagkamit nito. Ang hapunan sa hapag ng Panginoon ay ginawang isang mahal na salo-salo na inihahandog ng Panginoon upang ihandog ang kanyang buhay sa pamamagitan ng pagbabahagi ng kanyang katawan.219 Sa kabuuan, may tatlong makahulugang katangian ang lituhiya sa Oficio Divino. Una, binigyang diin nito ang kahalagahan ng personal na pakikipag-ugnayan ng tao sa Diyos na hindi
216 217

Ibid. Ibid., p.22. 218 Ibid., p.21-22. 219 Ibid., p.22.

95

na nangangailangan ng isang tagapamagitan sa anyo ng mga santo. Ikalawa, naging sentro nito pagpupunyagi ng tao na maging kasangkapan ng Diyos sa pagbabahagi ng kanyang biyaya sa kapwa. Binura din nito ang paniniwalang ang kaginhawahan ay matatangap lamang ng tao sa langit batay sa kanyang paglilingkod sa simbahan na siyang alagad ng Diyos sa lupa; bagkus ang kaginhawahan ay iginagantimpala sa lupa sa pamamagitan ng produktibong pakikibahagi ng sarili sa kapwa at sa lipunan. At higit sa lahat, ipinamamalita ng liturhiyang ito ang mabuting balita ng paglaya ng tao sa kanyang pagkaalipin ay gawa ng Diyos sa pamamagitan ng patuloy na pagnanais ng taong buuin at patatagin ang kanyang sambayanan. Pangunahing ipinakita ang pangangailangan na gamitin ang kultura upang higit na mapalalim ang pananampalataya at magagap ang Kristiyanismo. Ginamit niya ang katutubong kalinangan upang higit na maipaunawa sa mga mananampalataya ang kahalagahan ng banal na komunyon at maipaabot sa mga ito ang biyayang hatid ng pakikipag-isa sa Diyos. Isa ito sa mga ipinagmamalaking tradisyon ng IFI bilang Makabayang Simbahan. Wikang Espanyol ang ginamit ni de los Reyes Sr. sa kanyang Oficio Divino ngunit sa paglipas ng panahon ay nagkaroon ito ng pagsasalin sa iba’t ibang wikang bernakular at malawakang ginamit sa loob ng simbahan. Bahagi rin ng patuloy na pag-aangkop ng liturhiya sa kasalukuyang pangangailangan at kalagayan ng tao sa Oficio Divino ang patuloy na pagsusumamo para sa kalayaan at kasarinlan ng mga Pilipino. Sa pag-aaral ng isang kilalang iskolar sa liturhiya, pinuna niya ang Oficio Divino sa labis nitong kahabaan, sa ginamit nitong wika na lubhang emosyunal at masalimuot. Nakalilito ang panghihikayat nito sa mabuti at ng teolohiyang kinapapalooban ay hindi mawari. Marami sa mga nilalaman nito ang hindi naaayon na gamitin bilang liturhiya – ang mga ito ay mga sanaysay na batay sa Unitaryan, Liberal at Nasyonalistang Doktrina at hindi mga

96

panalangin.220 Ngunit kung pagninilayan, sinadya itong gawin upang taglayin at kanlungin ang makabayang hangarin ng mga Pilipino ng panahong iyon. Ang Nasyonalismo sa liturhiyang ito ay batay na rin sa makabayang doktrina ng Iglesia Filipina Independiente na nasasaad sa kanyang Six Fundamental Epistles at Doctrinas y Reglas Constitutionales (DRC).221 Ang daloy ng misa sa Oficio Divino ay ang sumusunod: Pambungad na Awitin; Gloria o Lualhati; Pag-aalay; Prefacio at magtatapos sa Bendicion, na may kaakibat na Pangwakas na Awitin222. Simple ang daloy na ito ng misa ngunit ang teksto ng bawat bahagi ay may bahid ng Nasyonalismo. Ang Lualhati ay awit ng papuri sa walang hanggang biyaya ng Panginoon sa kanyang mga anak at ang patuloy na paghingi ng katarungan. Ang Prefacio ay isang mahalagang bahagi ng misang ito kung saan pinagtitibay ang pananampalataya ng mga Pilipino na darating ang panahon ng kanyang kalayan sa tulong ng Panginoon. Ang mga katagang “Kaya nga kaming mga paring pilipino ay nananambitan na iyong idulot na sumikat nawa ang maligayang araw ng aming kalayaan, pagsasarili at kaginhawaan”,223 ay nanatili na bilang katangi-tanging bahagi ng pagsamba at kadalasang ginagamit sa mahahalagang okasyon. Ang Bendicion ay ang patuloy na paghingi ng gabay mula sa Panginoon para sa tao at sa pagpapayabong pa nito sa Simbahang Aglipayano. Ang kaakibat nitong Pangwakas na Awitin ay humihiling na kupkupin ng Diyos ang bayang Pilipinas at tulungan nawa ng Diyos ang bansa para sa pagkamit nito ng maligayang araw ng pagsasarili.224 Ang Misa hango sa Filipino Missal at Filipino Ritual Ang Liturhiya ay kumakatawan sa buhay ng simbahan. Kinakatawan nito ang
220

Harry Ellsworth Chandlee, “The Liturgy of the Philippine Independent Church”, Studies in Philippine Church History, Gerald H. Anderson, ed. (Ithaca: Cornell University Press, 1969), p.269. 221 Rev. Apolonio M. Ranche, “Liturgy and Ritual in the Iglesia Filipina Independiente”. Isang Papel Pananaliksik na iniharap sa St. Andrew’s Theological Seminary, Oktubre 2001, p.6. 222 Ang kopya nito ay makikita sa Apendiks. 223 Ibid., p.12. 224 Ibid., p.7.

97

kasalukuyang paniniwala ng buong kongregasyon. Katulad ng mga pagbabago pinagdaanan ng Iglesia Filipina Independiente, maging ang liturhiya ng Simbahang Aglipayano ay umunlad at nagbagong-anyo din. May mga pagkakataong nakita ang pangangailangang bihisan ng bago ang teolohiya at liturhiya ng simbahang ito upang makasabay sa mabilis na pagbabago ng simbahan at lipunan. Kailangang umayon ang liturhiya sa pangangailangan ng mananampalataya. Ang mga pagbabagong ito ay nagbigay ng impluwensiya sa pagbuo ng kamalayan ng mga bagong miyembro ng simbahan. Sinasabing dala ng pagkakataon ay unti-unting naglaho ang makabayang tradisyon ng IFI. Mapapansin sa nilalaman ng Filipino Missal at ng Filipino Ritual na inalis na sa liturhiya ang anumang bahid ng Nasyonalismong namayagpag sa nakaraang panahon. Ang salin sa Ingles ng Lualhati225 ay nagbigay ng ibang pakahulugan sa tinataglay nitong sentimyento. Ang Bendicion ay tuluyang tinanggal sa bagong liturhiya. Binago rin ang nilalaman ng Prefacio, kung saan ang dating pagsusumamo para sa ganap na “kalayaan, pagsasarili at kaginhawaan” ay napalitan ng kahilingang panatilihin ang tinatamasang Pagsasarili ng bansa.226 Bukod pa rito, hindi ganap na naisalin ang dalawang libro sa mga wikang bernakular sa bansa. Hindi nabigyang pansin ang kahalagahan ng wika sa pakikipag-ugnayan sa mga mananampalataya. 227 Bunga nito, tuluyan nang nakalimutan ang Nasyonalismong pamana ng Simbahang Aglipayano. Sa madaling sabi, inalis sa Filipino Missal ang bahid ng Nasyonalismong tinaglay ng naunang liturhiya. Batay sa sinusugang salik sa pagbuo ng bagong liturhiya, mas higit nitong pinagtuunan ang pagbibihis ng tradisyon ng simbahan at muling pagbabalik sa nakagawiang paraan ng pagsamba ng simbahan. Mapapansin sa ikapitong bilang ng salik na ito na nagsasabing ang bagong liturhiya
225 226

Ang Lualhati ay bahagi ng liturhiya na nagbibigay papuri sa Panginoon. ___________________. “Celebrating the Heritage for Natonal Freedom, Independence and Abundant Life: A Historical Sketch. Commemorative Bible Cetenarty of the Iglesia Filipina Inddependiente (Manila: Philippine Bible Society, 2002), p.396-397. 227 Chandlee, op.cit.

98

ay nararapat na ang mga seremonya na nagtataglay ng pagka-Aglipayano at pagka-Pilipino ay panatilihin.228 Ngunit sa nabuong Filipino Missal at ng Filipino Ritual ay tila hindi ito naisakatuparan. Sa panahong ito, pansamantalang nawala ang makabayang identidad ng liturhiya – identidad ng maka-Pilipino at maka-Aglipayano. Bukod pa rito, ang Filipino Missal at ng Filipino Ritual ay nakasulat sa wikang Ingles. Bagamat nagkaroon ng ilang pagtatangka na magkaroon ng pagsasalin sa mga wika sa Pilipinas, hindi tuluyang naisagawa ang malawakang pagsasalin nito. Sa ilang bahagi ng bansa ay nagkaroon ng pagsasalin ng ilang bahagi nito sa bernakular na wika ayon lamang sa kung ano ang kinakailangan. Ngunit kung tutuusin, ang Filipino Missal ay isang kinatawan ng pag-aandukha ng Iglesia Filipina Independiente sa Kristiyanismong ipinakilala dito ng Protestanteng Episkopal. Bagam’t sa pagbuo ng Filipino Missal at Filipino Ritual ay naging malaki ang impluwensiya ng mga protestante, hindi rin ganap na kinopya ng mga Aglipayano ang buong liturhiya ng mga Episkopal na hango sa Book of Common Prayer ng PECUSA. Bagkus, pinili lamang ng IFI mula rito ang mga panalangin at ritwal na makakapagpaunlad ng kanyang liturhiya at nababatay sa kaniyang mga paniniwala. Nag-aral rin ang IFI ng iba pang mga liturhiya at sinuri ang maitutulong o maiaambag nito sa kanyang pagbubuo ng bago niyang liturhiya. Ito nga ang dahilan kaya tinawag ang Filipino Missal at Filipino Ritual na “eglectic”. Ang katangiang ito ng naturang mga bagong liturhiya ay nagpapatunay lamang na ang nilalaman nito ay dumaan sa mahabang proseso ng pagsusuri at pag-aangkop sa mga pangangailangang ng mga mananampalatayang Aglipayano. At dito’y ipinakita ang pananatili ng kakayahan ng Iglesia Filipina Independiente na manatiling mapag-angkin batay sa makabubuti lamang sa kaniya. Sa kabila ng pangangailangan nitong sumunod sa kahilingan ng ibang simbahan, nanatili itong
228

Ibid., p.267-268.

99

maingat at pinanatili nito ang kanyang tradisyon batay sa kaniyang pinaniniwalaan at kinakailangan. Hanggang sa kasalukuyan ay nananatili ang Filipino Missal at Filipino Ritual bilang opisyal na liturhiya ng Iglesia Filipina Independiente at wala pang pormal na programa para sa muling pagbabago ng liturhiya ng pagsamba. Kahit pa ang pagtugon ng tao sa ganitong pagbabago ay nananatiling sa paghahanap ng nakagawiang tradisyon ng pananampalataya, mahaba pa ang panahon na gugugulin ng simbahan upang muling bumalangkas ng bago nitong teksto.

KABANATA IV : PAGSASA-KRISTIYANO ANG PROSESO
KANYANG NG

NG

PILIPINO

AT

PAGSASA-PILIPINO

NG

KRISTIYANISMO :
NG

PAG-AANDUKHA

SA PAMAMAGITAN NG

IGLESIA FILIPINA INDEPENDIENTE AT

LITURHIYA

100

Ang Pag-aandukha ay ang “pag-aampon” ng isang konseptong banyaga upang iangkop sasariling lipunan at konteksto. Sa pamamaraang ito, sinasala ang mga bagong ideolohiyang hinango sa ibang lipunan at ibinabagay ito sa sariling kalinangan at pagpapahalaga ng mga mamamayan. Ang mahabang panahon ng pamamalagi ng Pananamplatayang Kristiyanismo sa Pilipinas ay dumaan sa maraming pagbabago at pakiki-angkop. Pangunahing layunin nito na gawing Kristiyano ang mga Pilipino at ipabatid sa mga ito ang mabuting balita ng kaligtasan na ginawa ni Kristo para sa sandaigdigan. Bitbit nito ang maraming paniniwala at tradisyon na naging bahagi na ng kalinangan ng mga Pilipino. Ngunit sa paglaganap na ito ng bagong pananampalataya ay nananatiling umiigpaw ang sarili nating pang-unawa at paniniwala. Ang kultura ay naging isang dinamikong tagapaghubog ng pananampalataya upang ganap itong maging bahagi ng ating kamalayan. Ang Kristiyanismo sa Pilipinas ay hindi lamang naging isang pananampalatayang buong pusong niyakap ng ating mga ninuno. Dumaan ito sa masalimuot na proseso ng pag-aandukha upang maging angkop at katanggap-tanggap sa pang-unawa ng mga mamamayan. Sa ganitong paraan ang Kristiyanismo ay naging lantay na Pilipino, naging bahagi ito ng katutubong kamalayan na pumapailanlang sa ating lipunan. Bagama’t nananatili itong batay sa unibersal na Pananampalatayang Kristiyanismo, nagkaroon ito ng katangian at identidad na tunay na maka-Pilipino. At ang pananampalatayang ito ang patuloy na nagiging gabay ng tao upang maging isang Pilipinong Kristiyano. Ang pagkakatatag ng Iglesia Filipina Independiente ay nagsilbing isang malaking kasangkapan sa ganap na pag-aandukha ng Kristiyanismo sa Pilipinas. Maraming aspekto ng simbahang ito ang nagpapakita na malabis na pagnanais ng mga Pilipino na maunawaan ang

101

kanilang pananampalataya sa Diyos sa paraang kanilang nauunawaan at nababatay sa kanilang kultura at mga halagahin. Ang paggamit ng wikang bernakular bilang pangunahin at opisyal na wika ng Simbahang Aglipayano ay patunay na ng lubos na paghiwalay ng simbahang ito sa Simbahang Katoliko Romano. Sa panahon ng pagsilang ng IFI ay wala pang iisang pambansang wika sa Pilipinas. Isinulong ng IFI ang paggamit ng wikang bernakular o ang mga pangunahing wikang ginagamit sa iba’t ibang rehiyon ng bansa upang makabuo ng unawaan at ugnayan ang kleriko sa mga mananampalataya habang nagdaraos ng mga gawaing pansimbahan. Hanggang sa kasalukuyan ay nananatili pa rin ang pagkilala sa wikang bernakular bilang tulay ng ugnayan at unawaan sa loob ng simbahan ng IFI kaya’t hindi dapat pagtakhan ang pagdiriwang ng misa sa wikang Iloko sa rehiyon ng Ilocandia, ang misa sa wikang Cebuano sa kalakhan ng Bisayas, ang misang Hiligaynon sa isla ng Panay, misa sa wikang Waray para sa Silangang Bahagi ng Bisayas at mga misa sa iba pang bernakular na wika sa iba’t ibang panig ng kapuluan ng Pilipinas. Litaw rin sa tradisyon ng IFI ang pagkakaroon ng mga halagahin na taal na sa kulturang Pilipino. Ang pagdiriwang, halimbawa ng Mahal na Araw o Pasko, ay napapalooban ng mga paniniwalang nag-ugat pa sa sinauna nating paniniwala. Bukod rito, katangi-tangi rin sa loob ng Simbahang Aglipayano ang pagpapakilala nito sa misa kung saan ang pari ay nakaharap sa mga maninimba. Matatandaang sa mahabang panahon ng pamamayagpag ng Simbahang Katoliko, ang mga prayle, sa pagdaraos ng misa, ay nakaharap sa altar at nakatalikod sa taong bayan habang nagdaraos ng banal na misa. Bunga nito, sinasabing ni hindi nakikita ng mga tao kung ano na ang ginagawa ng kleriko sa altar na nagdulot rin ng maraming haka-haka at maling paniniwala. Sa pagharap ng mga pari sa mga mananampalataya habang nagdaraos ng misa ay nakapagbuo ng isang matibay na ugnayan sa pagitan nila at siyang nagpatatag sa

102

pananampalataya ng mga tao sa Diyos. Mahalaga ring pansinin sa pag-aandukhang ginawa ng IFI ang pagkakaroon ito ng mga imahe na kumakatawan sa paniniwala at paninidigan ng mga Pilipino sa mahabang panahon. Noong 1924 ay pinasinayan ang Simbahan ng Maria Clara sa Maynila. Kasabay nito ay pinasinayaan rin ang bantayog ng Birhen ng Balintawak. Ito ay may dalawang imahe: ang Birhen na nakasuot ng saya na hango sa disenyo ng bandila ng Pilipinas at kumakatawan sa Inang Bayan; at isang batang lalaki na nakadamit bilang isang Katipunero at may hawak na tabak bilang kinatawan ng patuloy na pakikibaka ng mga Pilipino para sa kasarinlan.Sa bantayog na ito ay may nakasulat na “Ama ko, sumilang (o sumikat) nawa ang aming pagsasarili”.229 Ang imaheng ito ay hinango sa balita ng isang panaginip ni Aurelio Tolentino na lumabas sa pahayagang La Vanguardia. Ayon sa artikulo, isang gabi habang natutulog sila Tolentino, Andres Bonifacio, Emilio Jacinto at iba ang Katipunero sa tahanan ni Tandang Sora sa Balintawak ay may isa sa kanilang nanaginip ng isang magandang babae na may akay-akay na isang magandang batang lalaki. Ang babaeng iyon, aniya, ay kamukha ng Birheng Maria sa estatwa sa mga simbahan. Kakaiba ang babaeng ito dahil nakasuot nga siya ng katutubong kasuotan na tinatawag na Balintawak. Ang kanyang akay na batang lalaki naman ay nakasuot ng damit ng isang Katipunero, may dala-dalang itak at sumisigaw ng “Kalayaan!”. Dagdag pa, ang babaeng ito ay lumapit sa taong nananaginip at may sinasabing isang babala. Nang magising ay isinalaysay nito sa kanyang mga kasamahan ang kanyang panaginip at lahat sila ay nagpasya na ang babaeng iyon ay ang Mahal na Birhen at binigyan sila ng babala na huwag nang ituloy ang kanilang pagtungo sa Maynila. Sa maghapong iyon ng kanilang pananatili sa Balintawak ay nakatanggap sila ng balita na ang Imprentahan ng Diario de Manila na kanilang kinukubkob ay

229

“Celebrating the Heritage for Natonal Freedom, Independence and Abundant Life: A Historical Sketch”, op. cit., p.393.

103

sinalakay ng mga Gwardiya Sibil. Ang lugar na iyon ay siyang patutunguhan nila Bonifacio at ng iba pa. At sinasabing kung hindi sila binigyan ng babala ng Birhen ay tiyak na nadakip sila at matitigil ang Rebolusyonaryong Kilusan.230 Ang konsepto ng Inang Bayan ay isa sa mga lumitaw noong panahon ng Himagsikan kung saan kinikilala ng mga Pilipino ang Pilipnas bilang kanilang inang tagapag-aruga. Sa pamamagitan nito ay kinalimutan na ang pagnanais na kilalanin ng Espanya ang Pilipinas bilang kanyang lalawigan. Bagkus, pinalakas nito ang hangaring palayain ang bayan, na siyang umaruga at kumalinga sa mga Pilipino, mula sa pang-aabuso at panggagahasa dito ng mga dayuhang mananakop. Walang nakatitiyak sa katotohanan ng kwentong ito ngunit ang pangyayaring ito umano ay kinilala ng maraming relihiyosong grupo bilang patunay ng paggabay at pagsuporta ng Diyos sa Rebolusyon at mapagpalayang Kilusan ng mga Pilipino laban sa kanyang mga mananakop. Ang Iglesia Filipina Independiente ang isa sa mga grupong nagsulong na ang magandang babae sa panaginip na iyon ay ang Inang bayan na nagbigay babala sa kanyang mga anak upang iligtas sa tiyak na kapahamakan. Si Gregorio Aglipay ay walang pasubaling nagpahayag na ang Birhen ng Balintawak ay walang iba kundi ang Inang Bayan.231 Nang sumunod na taon, inilathala ang Pagsisiyam ng Birhen sa Balintawak: Ang Birhen ng Balintawak ay ang Inang Bayan na ginawa ni Gregorio Aglipay at isinalin sa Tagalog ni Juan Evangelista.232 Ang imaheng ito ng Birhrn ng Balintawak ay isang patunay ng matagumpay na proseso ng pagsasanib ng Kristiyanismo at Nasyonalismo. Nakaugat sa teolohiya ng Iglesia Filipina Independiente, ang pagbuo ng kamalayan sa Inang Bayan at sa Birhen bilang iisang identidad ay isang malaking hakbang sa

230

Ileto, Reynaldo C., Pasyon and Revolution: Popular Movements in the Philippines, Maynila: Ateneo de Manila University press, 1977), p. 131. 231 Ibid. 232 “Celebrating the Heritage for Natonal Freedom, Independence and Abundant Life: A Historical Sketch”, op. cit.

104

pagpapatibay ng paniniwala ng mga Pilipino na patuloy siyang ginagabayan ng Panginoon at dahil dito ay nalalapit na ang pagsapit ng araw ng ganap ng kalayaan ng bansa. Nararapat rin tingnan ang pagpapasinaya sa Mahal na Birhen ng Maulawin bilang isang kilalang imahe sa loob ng Simbahang Aglipayano. Ang Birhen ng Maulawin ay isa sa mga ipinagmamalaki ng IFI dahil ang mga Aglipayano lamang ang meron nito. Noong 1910, sa kabundukan ng Jala-jala, lalawigan ng Rizal ay natagpuan ang imahen ng Birheng Maria sa katawan ng isang puno ng Maulawin. Ang imahe ay iniuwi sa bayan ng Sta. Cruz at noon ay nagsimulang magpakita ng mga himala. Noon rin ay naging patron ito ng bayan ng IFI sa Sta.Cruz at ang pagpapasinaya sa Birhen ng Maria (sa) Maulawin ang unang pagdiriwang ng Misang Parangal sa Mga Bayani ng Himagsikan noong ika-apat ng Hunyo, taong 1910 bilang kapistahan na rin ng naturang Birhen. Sa kasalukuyan, ang isa sa mga putol ng Maulawin na may imahe ni Birheng Maria ay matatagpuan sa simbahang ng Parokya ng Birhen ng Maria Maulawin sa Sta.Cruz. Bahagi rin ng pagdiriwang ng pagkakatuklas sa Maria Maulawin, ng mga Aglipayano sa Sta.Cruz, ang taunang pag-akyat sa bundok n Jala-jala upang muling balikan ang lugar na kinatagpuan ng puno ng Maulawin at doon mag-alay ng mga panalangin ng pasasalamat sa Diyos para sa biyayang kanyang ibinigay sa IFI. Ang mananaliksik ay minsan nang sumama sa pag-akyat na ito. Ang paglitaw ng imaheng ito ay maaaring maiugat sa katutubong paniniwala ng mga Pilipino sa kwentong bayan, gaya ng mga pinagmulan ng mga bagay o ang mga hindi maipaliwanag na pangyayari dulot ng kalikasan. Natatangi ang kaso ng Birhen ng Maulawin dahil sa imaheng ito ay pinagsanib ang matandang paniniwala ng kwentong bayan at ang mga hindi maipaliwanag na pangyayari na pinararatangang himala dahil ito, anila, ay dulot ng Diyos. Ang ganitong pagsasanib ay isang mahalagang katangian ng Simbahang Aglipayano.

105

Isa pang litaw na katangian ng misang Aglipayano ang pag-awit ng Pambansang Awit ng Pilipinas habang itinataas ang tinapay bilang pag-aalay ng banal na Eukaristiya o katawan sa Panginoon.233 Kasabay rin nito ang pagwawagayway ng bandila ng Pilipinas. Isa itong paraan upang ipagpatuloy ang pagpapakita at pagapahayag ng damdaming Nasyonalismo sa loob ng Simbahang Aglipayano sa kabila ng pagbabawal ng mga Amerikano.234 Sa kasalukuyan, ang pagawit ng Pambansang Awit ng Pilipinas at pagwawagayway ng watawat ng bansa ay patuloy na ginagawa bago ang pagbabasbas ng bendidadong tubig sa pagtatapos ng misa. At rin ito sa itinuturing na litaw na kaibahan ng tradisyon sa Iglesia Filipina Independiente sa tradisyon o kagawian ng iba pang mga Simbahan sa buong mundo. Kaakibat ng mga tradisyong ito ay ang paggamit ng IFI sa musika bilang isang mabisang instrumento ng pagpapahayag ng pananampalataya. Naging sunod-sunod ang pagkatha ng mga awitin at tugtuging nagpapasigla sa buong kaayusan ng pagdaraos ng misa. Ang mga awiting ito na isinulat sa iba’t ibang wikang bernakular ay naglalaman rin ng damdaming makabayan habang naglalaman ng mga paniniwalang Kristiyano. Isang halimbawa nito ay ang awiting madalas na inaawit sa pagtatapos ng misa o ang Panghuling Awit:
“O Bathalang Maykapal Ampunin mo ang aming bayan, sumikat nawa O Bathala Ang maligayang araw ng pagsasarili, ang maligayang araw ng pagsasarili.

At bigyan mo ng palad ang mga pinuno Upang mapaginhawa ang mga mamamayan.
233 234

Ranche, op.cit., p.8 Matatandaan na noong 1907 ay nagkaroon ng Flag Law kung saan ang pag-awit ng Marcha Nacional o ng Pambansang Awit ng Pilipinas at ang pagwagayway o kahit simpleng paglaladlad ng watawat ng Pilipinas ay mahigpit na ipinagbabawal ng Pamahalaang Amerikano. Ang patakarang ito ay bahagi ng pagsisikil ng mga Amerikano sa Nasyonalismo ng panahong iyon.

106

Ampunin mo ang Simbahang Pilipino at pagkalooban mo ng talino’t bait ang aming mga patol sa pagtataguyod sa aming patungo sa mg landas ng mga banal mong utos at aral.

Ampunin mo ang aming bayan, sumikat nawa O Bathala ang maligayang araw ng pagsasarili, ang maligayang araw ng pagsasarili. Siya nawa. Siya nawa”235

Ang mga awiting ito ang nagpapatunay ng patuloy na pagnanasa ng mga Pilipino na makamit ang kalayaan at ang damdaming ito ay ipinaparating niya sa Panginoon para sa lubos na paggabay at pagsuporta. Sa ilocos ay may awiting may kahawig na nilalaman at pinamagatang Filipinas, Nadayag a Filipinas, mayroong Dayawon ang mga Ilonggo at Señor Sto. Niño ang mga taga-Cebu.236 Mayroon ring tinatawag na Misa Balintawak at Misa Rizalina na ginagamit sa ilang espesyal na okasyon ng simbahan. Mas kilala sa dalawang misang nabanggit ang mga kalangkap nitong awitin na nagpapakita ng Pananampalatayang Aglipayano. Natatangi ang Panghuling Awitin ng Misa Rizalina kung saan ang himig nito ay nasa kahawig o malapit na himig ng Pambansang Awit ng bansa. Ang lahat ng pag-aandukhang naganap sa loob ng Iglesia Filipina Independiente ay bunga ng pangangailangan nitong patuloy na maging tagapagtatag at tagpagkanlong ng Nasyonalismo habang patuloy na isinasabuhay ang mga katuruan ng Pananampalatayang Kristiyano. Ang bawat paniniwalang ituri ng relihiyong Kristiyanismo ay iniaangkop sa
235 236

Ranche, op.cit., p.7. Ranche, op. cit.

107

katutubong kultura batay sa kung paano ito nauunawaan at kinikilala sa tradisyong Pilipino. Sa kabila ng maraming pagbabagong anyo sa loob ng Simbahang Aglipayano, bunga na rin ng nagbabagong panahon, ay nanatili rito ang pagkilala sa katutubong kamalayan at kalinangan bilang pangunahing batayan ng kanyang paninindigan, prinsipyo, at paniniwala. Ang Liturhiya bilang isang teksto ng pagsamba at pananampalataya ay ginamit ng Simbahang Aglipayano upang makapagbuo ng isang identidad na maka-Diyos at maka-Pilipino. Isa itong mahalagang salik na siyang nagpatatag at nagpaigting ng pagnanasang maiangkop ang Kristiyanismo sa kontekstong Pilipino na siyang magiging inspirasyon upang mapaglingkuran ang kapwa at ang kanyang bayan. Sa pamamagitan ng pagpapaloob ng kultura sa pananampalataya, i.e. paggamit ng sariling wika sa pagdaraos ng banal na misa, ay unti-unting umugat ang Kristiyanismo sa kamalayang Pilipino. Isa ito sa mga pangunahing nagawa ng IFI sa simula ng kanyang pagkatatag na humimok ng maraming Pilipino na makiisa sa kanyang mga adhikain. Sa mahabang kasaysayan ng liturhiya ng Iglesia Filipina Independiente ay nagkaroon ng pag-aangkin sa mga panalanging ipinapalagay ng Simbahan na makabubuti at makakapagpatatag sa kanyang pananampalataya. Bagama’t pinaratangan ito ni Chandlee na tila mat katangiang “eglectic” o ang pagkabuo ng liturhiya ng IFI ay hinango sa maraming aklat ng panalangin at tila naging kalamay na pinaghalo-halong impluwensiya ay ipinakita pa rin ng Simbahang Aglipayano na ang kanyang pag-aangkin sa mga ganitong konsepto ay bunga ng kanyang mapanuring pagpili sa kung ano lamang ang kaniyang kinakailangan at pinaniniwalaang makabubuti para sa buong konggregasyon. At ginawa nitong pag-aandukha ay pag-aangkop nito sa kaniyang mga paniniwala at hindi ang lubusang pagtanggap lamang ng mga ipinapanukalang liturhiya. Sa pagdaan ng panahon ay naging salamin ng IFI ang kanyang liturhiya sa kanyang

108

pakikiangkop sa mga pangangailangan ng kanyang mga kasapi at sa hinihingi ng pagkakataon. Ipinapakita sa liturhiya ang pag-unlad ng kamalayan ng buong simbahan sa pamamagitan ng paglalangkap dito ng mga salitang kakatawan sa kanyang mga paniniwala at tradisyon. At dahil sa ang liturhiya ay ang pinakasentrong gawain ng simbahan, malaki ang naging papel nito sa paghubog ng kamalayan ng mga kasapi ng Iglesia Filipina Independiente upang lubos nitong maunawaan ang pananampalatayang tinataglay ng simbahang ito. Sa tulong ng liturhiya ay ipinakita ng Iglesia Filipina Independiente ang kanyang pakiki-angkop sa lahat ng uri ng pagsubok sa pagdaan ng maraming taon. Ang bawat pagbabago sa liturhiya ay bahagi at kumakatawan na rin sa bawat pagbabagong kabanata sa buhay ng simbahan. At sa bawat pagbibihis ng liturhiya ay patuloy nitong tinataglay ang sentrong paniniwala ng simbahan. Sa kabuuan, ang liturhiyang ito ay patuloy na magiging behikulo ng mga paniniwala, paninindigan at prinsipyo ng Iglesia Filipina Independiente na siyang tutugon sa pangangailangan ng mga Aglipayano at patuloy na magmumulat sa mga ito sa kahalagahan ng kanyang dakilang pamana at tradisyon. Ang Pananampalatayang Aglipayano ay ang Pananampalatayang Kristiyanismo na ipinapahayag sa paraang maka-Pilipino. Ito ay ang kabuuang pagtugon ng mga Aglipayano sa panawagan ng Diyos na palayain ang kanyang mga anak mula sa lahat ng uri ng pang-aabuso. Bahagi ito ng pakikipag-ugnayan sa Diyos, kapiling ng bayan at ng lahat ng kanyang nilikha na nakaugat sa Judaeo-Christian na pananampalataya. Ang Pananampalatayang Aglipayano ay ang pagsasabuhay ng mga dakilang katuruan ng Panginoon at ng makasaysayang pamana na paglingkuran ang Diyos at Bayan (Pro Deo et Patria!). Nakaugat sa buhay at mga aral ni Kristo ang pananampalatayang ito. Ginagabayan ito ng banal na espiritu at ipinakita sa buhay ni Obispo Gregorio Aglipay at ng mga mamamayang nagtaguyod ng Simbahang Aglipayano. 237
237

The Most Rev. Tomas A Millamena, “Aglipayan Spirituality”, 19-22 Oktubre, 1999.

109

Sa paglipas ng panahon ay mananatiling tatak ng Iglesia Filipina Independiente ang kanyang pagiging radikal at tagapagsulong ng kilusang makabayan. Ngunit nananatili pa rin itong nagtataguyod ng pananampalatayang itinatag ni Kristo, at sa ganitong paraan ay pinagtitibay ng Simbahang Aglipayano ang kanyang patuloy na pakikilahok sa malawakang pakikibaka at pakikipagtunggali upang mabigyan ng ganap na kalayaan ang Pilipinas. Ang pananampalatayang ito ay isang mahalagang bahagi ng ating kasaysayan at ito ang identidad na tinaglay ng IFI upang mailagay ang kanyang sarili sa mahabang kasaysayan ng Krostiyanismo sa buong daigdig. Mananatili sa loob ng simbahang ito ang ganitong paniniwala at paninindiga hanggang sa makamit nito at ng buong sambayanan ang kaniyang matagal ng ipinaglalaban – ang ganap na kalayaan, ang tunay na kasarinlan, at walang-hanggang pagtamasa ng lubos na kaginhawaan!

SANGGUNIAN:
Mga Libro at Artikulo

110

Achutegui, Pedro de at Miguel Bernad, Religious Revolution in the Philippines, The Life of Gregorio Aglipay: 1860-1960. Tomo I: From Aglipay’s Birth to His Death, 1860-1940. Maynila: Ateneo de Manila University Press, 1960. ------------------. Religious Revolutions in the Philippines, Tomo 1-4. Maynila: Ateneo de Manila, 1960-1969. Anderson, Gerald ed. Studies in Philippine Church History. Ithaca: Cornell University Press, 1969. Andrade, Moises B., S.L.D. at Edgardo S. Yanga. Karapatang Sumamba Bilang Pilipino, Liturgy Inculturation in the Philippines by Don Isabelo de los Reyes, Sr. in the light of Sacrosantum Concilium. S.I.: s.n. ------------------. The Oficio Divino and the Liturgy Inculturation by Isabelo de los Reyes. Lungsod ng Quezon: Samba-Likhaan Foundation: The Asian School of Music, Worship and the Arts, 2002. Apilado, Mariano C. Revolutionary Spirituality: A Study of the Protestant Role in the American Colonial Rule of the Philippines, 1898-1928. Quezon: New Day Publishers, 1999. Chandlee, Harry Ellsworth. “The Liturgy of the Philippine Independent Church”. Studies in Philippine Church History. Ithaca at London: Cornell University Press, 1969. Clifford, Sister Mary Dorita B.V.M., “The Iglesia Filipina Independiente: The Revolutioary Church”, Studies in Philippine Church History, Gerald H. Anderson (ed.). Ithaca: Cornell

University Press, 1969. Constantino, Renato, Identity and Conciousness: Thr Philippine Experience, S.I.:s.n. de la Costa, Horacio S.J. , “The Development of the Native Clergy in the Philippines”, Studies in Philippine Church History, Gerald H. Anderson (ed.). Ithaca: Cornell University Press, 1969.

111

de Mesa, Jose M. Why Theology is Never Far from Home. Maynila: De LA Salle University Press, 2003. Deats, Richard. “The Philippine Independent Church as Outgrowth of Nationalism”, Nationalism and Christianity in the Philippines. Dallas: Southern Methodist University Press, 1967. Ileto, Reynaldo C. Pasyon and Revolution: Popular Movements in the Philippines. Maynila: Ateneo de Manila University press, 1977. Laubach, Frank C., The Peopleof the Philipines. New York: George H. Doran Co., 1925 Llanes, Jose L. Aglipay and Religious Revolutions in the Philippines: an Appraisal. S.I.: Perspectives, 1983. Manaligod, Fr. Ambrosio. A Theology of Struggle: Towards A New Heaven And A New Earth. Maynila: Aglipayan Resource Center, National Priest Organization, walang petsa. Majul, Cesar Adib. “Anticlericalism during the Reform Movement and the Philippine Revolution”, Studies in Philippine Church History, Gerald H. Anderson (ed). Ithaca: Cornell University Press, 1969. ------------------. “Mabini and the Philippine Revolution”, Diliman Review, Blg. 5 noong 1957, Mercado, Leonardo N. Inculturation and Filipino Theology. Maynila: Divine Word Publications, 1992. Retana, W. E. Frailes y clérigos. Madrid, 1890 Salanga, Alfredo Navarro. The Aglipayan Question: Literary and Historical Studies on the Life and Times of Gregorio Aglipay. Lungsod ng Quezon: University of the Philipines Press, 1982.

112

Schumacher, John. Readings in Philippine Church History. Manila: Ateneo de Manila University, 1979. ------------------. Revolutionary Clergy: The Filipino Clergy and the Nationalist Movement, 18501903. Lungsod ng Quezon: Ateneo deManila University Press, 1981. Smith, Anthony David, “Nationalism”, Microsoft® Encarta® Premium Suite 2005. © 1993-2004 Microsoft Corporation.. Scott, William Henry, ”The Philippine Independent Church in History”, Silliman Journal, Tomo V, Ikatlong Kwarto ng 1963 ------------------. Who Are You, Filipino Youth? Lungsod ng Quezon: New Day Publishers, 1989. Stauntz, Homer C. The Philippines and the Far East. New York: Eaton and Mains, 1904. Whittemore, Lewis Bliss. Struggle for Freedom: History of the Philippine Independent Church. Greenwich, Connecticut: Seabury Press; London: S.P.C.K., 1961. ____________. “Celebrating the Heritage for Natonal Freedom, Independence and Abundant Life: A Historical Sketch. Commemorative Bible Cetenarty of the Iglesia Filipina

Independiente (Manila: Philippine Bible Society, 2002), p.385 ____________. Manggagawa: Noon at Ngayon (Sa okasyon ng Ika-100 Taon ng Militanteng Unyon, Lungsod ng Quezon: Ecumenical Institute for Labor Education and Research, Inc (EILER), 2002. Ikalawang Edisyon.

113

Mga Manuskrito/ Iba Pang Babasahin Cabillas, Rev. Dionito M. “The IFI Heritage” (First Draft), hindi nailathlang manuskrito. Clifford, Sister Mary Dorita, B.V.M. “Aglipayanism as a Political Movement”. Isang Doktoradong Disertasyon na iniharap sa St. Louis University, Missouri, 1960. Conde, Ma. Patrick Kristine G. “Mgs Unang Kilusang Manggagawa sa Pilipinas”. Isang papel na ginawa para sa Panghuling Pangangailangan sa kursong Kasaysayan 111 (Kasaysayan ng Pilipinas sa Ilalim ng Pananakop ng mga Amerikano at Hapones), Ikalawang Semestre, taong 2005-2006. Sa ilalim ni Propesor Ricardo T. Jose. Iglesia Filipina Independiente. Ang Kaayusan ng Misa : Ang Liturhiya Para sa Pagpapahayag ng Salita ng Diyos at Pagdiriwang ng Banal na Eukaristiya. Walang Petsa. ------------------. “Gunitain, Ipagbunyi at Ipagpatuloy Ang Diwa at Pamana ng Agosto 2, 1902”, 100 Taon ng Militanteng Kilusang Paggawa at 100 Taon ng Simbahang Makabayan at MakaManggagawa. 2002. ------------------. Aglipayan Spirituality. October 22, 1999. ------------------. Declaration of Faith and Articles of Religion (DFAR). 1947. ------------------. IFI Vision Statement. Mayo 2002. ------------------. IFI Mission Statement. 2002. ------------------. Konstitusyon ng Iglesia Filipina Independiente. 1902, 1904, 1947 at 1977. ------------------. “Our Heritage, Our Response”. 1993 Edisyon. ------------------. Six Fundamental Epistles. 1902-1903. ------------------.The Filipino Missal. 1961. ------------------. The Filipino. 1961.

114

Jose, Vivencio R. “Workers’ Response to American Rule: Manila 1900-1935 (Trends and Highlights)” . Isang Papel na Iprenesenta sa 4th National Conference on Local History sa Cebu City, Nobyembre 27-29, 1981. Nakalathala sa The Journal of History (Vol.27, Nos. 1&2, January to December) ng Philippine National Historical Society, p.106. Lagdameo, Angel D.D “Bonus Miles Christi: Pastoral Letter on the Commemoration of the Centenary of the Episcopal Concecration of Bishop Jorge Barlin (1906), isang pahayag na inilabas ng Catholics Bishops’ Conference of the Philippines (CBCP) noong ika-28 ng Enero 2007. Maddela, Rev. Tomas S. “Pagsamba at Pakikibaka: Ang Ating Buhay na Pamana”. Isang Papel na iniharap sa Pambungad na Misa sa Pagdiriwang ng ika-98 Anibersaryo ng Iglesia Filipina Independiente sa Lungsod ng Dumaguete, ika-1 ng Agosto, 2000. Microsoft® Encarta® Premium Suite 2005. © 1993-2004 Microsoft Corporation.. Ranche, Rev. Apolonoi M. “Liturgy and Ritual in the Iglesia Filipina Independiente”. Isang Papel Pananaliksik na iniharap sa St. Andrew’s Theological Seminary, Oktubre 2001. Rivera, Juan A. “The Aglipayan Movement”. Isang Masterdong Tesis na iniharap sa Unibersidad ng Pilipinas-Diliman, 1932. Wise, Francis H. “The History of the Philippine Independent Church”. Isang Masteradong Tesis na iniharap sa Unibersidad ng Pilipinas-Diliman, 1955. Panayam kay Rebd. Dionito Cabillas. Ika-22 ng Setyembre, 2006 at ika-11 ng Marso, 2007 Panayam kay Rebd. Joel Polares. Ika-22 at ika-23 ng Setyembre, 2006. Panayam kay Rebd. Dindo Ranojo. Disyembre 2006. Panayam kay Obispo Tomas Millamena. Enero 2007.

115

Mga aralin sa klase ng Araling Pilipino 193 (Kabuhayan at Lipunan ng Pilipinas mula Kalakalang Galyon hanggang Panahon ng Globalisasyon), Ikalawang Semestre, taong 20052006. Sa ilalim ni Propesor Leoncio Co. Mga aralin sa klase ng Kasaysayan 111 (Kasaysayan ng Pilipinas sa Ilalim ng Pananakop ng mga Amerikano at Hapones), Ikalawang Ricardo T. Jose. Mga aralin sa klase ng Kasaysayan 115 (Kasaysayang Pang-Diplomatiko ng Pilipinas), Unang Semestre, taong 2005-2006. Sa ilalim ni Propesor Ricardo T. Jose. “Union Obrera Democratica”, http://daga.dhs.org/daga/press/labour/chapter%201-C.htm ____________. “UOD Facts: First Labor Unions in the Philippines: 100 Taong Tagumpay at Pakikibaka ng Pilipinong Unyonista, Sistema pa rin ang Problema. Sulong Masa! Lumaban Ka!”, http://www.apl.org.ph o sa http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/154.html. Semestre, taong 2005-2006. Sa ilalim ni Propesor

116

APENDIKS:
DECLARATION OF FAITH AND ARTICLES OF RELIGION OF THE IGLESIA FILIPINA INDEPENDIENTE
A. DECLARATION OF FAITH We, the Bishops, Priests and lay members, delegates to the General Assembly of the Philippine Independent Church (Iglesia Filipina Independiente), held in the City of Manila on the 5th day of August, A.D. 1947, do reiterate our Faith and publicly declare that: WE BELIEVE IN 1. The Holy Trinity One God, true and living, of infinite power, wisdom and goodness; the Maker and Preserver of all things visible and invisible. And that in the unity of this Godhead there be three Persons, of one substance, power and eternity: the Father who is made of none, neither created nor begotten; the Son who is of the Father alone, not made nor created, but begotten, the Holy Ghost who is of the Father and the Son, neither made, nor created, nor begotten, but proceeding.

2.

Jesus Christ, the only begotten Son of God

Jesus Christ, the only-begotten Son of God, the second Person of the Trinity, very and eternal God, of one substance with the Father, took man's nature in the womb of the blessed Virgin, after she had conceived by the Holy Ghost. He suffered under Pontius Pilate, was crucified, died and was buried. He descended into hell. The third day He rose again from the dead, He ascended into Heaven, and sitteth at the right hand of God the Father Almighty; from thence He shall come to judge both the living and the dead.

3. The Holy Spirit The Holy Ghost, the Lord and Giver of life, Who proceedeth from the Father and the Son: Who with the Father and the Son together we worship and glorify.

4.

One Catholic and Apostolic Church Catholic and Apostolic Church

The Church, Holy, Catholic and Apostolic, which is the Body of Christ, founded by Christ for the redemption and sanctification of mankind, and to which Church He gave power and authority to preach His Gospel to the whole world under the guidance of His Holy Spirit.

117

B. ARTICLES OF RELIGION 1. Salvation

Salvation is obtained only through a vital faith in Jesus Christ, the Son of God, as Lord and Saviour. This faith should manifest itself in good works.

2.

Holy Scriptures

The Holy Scriptures contain all things necessary to salvation, and nothing which cannot be proved thereby should be required to be believed.

3. The Creeds The Articles of the Christian Faith as contained in the Ancient Creeds known as the Apostles' and Nicene Creeds are to be taught by this Church and accepted by the faithful.

4. The Sacraments The Sacraments are outward and visible signs of our faith and a means whereby God manifest His good will towards us and confers grace upon us. Two Sacraments Baptism and Holy Communion commonly called the Mass ordained by Christ Himself, are held to be generally necessary to salvation. Baptism is necessary for salvation. It signifies and confers grace cleansing from original sin as well as actual sin previously committed; makes us children of God and heirs of everlasting life. It effects our entrance into the Church of God. It is administered with water in the Name of the Father, the Son, and the Holy Spirit. Confirmation, whereby, through the imposition of the Bishop's hands, anointing and prayer, baptized Christians are strengthened by the gifts of the Holy Spirit and confirmed in the Faith. Penance, the confession of sins as commanded by Jesus Christ. The Holy Eucharist, the Sacrament of the Body and Blood of Christ, taken and received by the faithful for the strengthening and refreshing of their bodies and souls. Holy Unction, whereby the sick, especially one in danger of death, is anointed with oil and with prayer. He receives, if necessary, remission of sins, the strengthening of his soul, and if it be God's will, restoration to health. Holy Orders, a Sacrament by which Bishops, Priests and Deacons are ordained and receive power and authority to perform their sacred duties. Holy Matrimony, a sacrament in which a man and a woman are joined together in the holy state of matrimony.

5. The Holy Eucharist The Holy Eucharist, commonly called the mass, is the central act of Christian worship. It is the sacrament of our redemption by Christ's death. Those who partake of it receive the Body and Blood of Christ. All who purpose to make their communion should diligently try and examine themselves before they presume to eat that Bread and drink of that Cup. For as the benefit is great, if with a true penitent heart and lively faith a man receives the Holy Sacrament, so is the danger great if he receives the same unworthily.

118

The Mass is to be said in the official language of the Church in such a way that it can be heard by worshippers. The authorized Order for the celebration of the Mass is that set forth in the Prayer Book adopted by this Church.

6.

Sacred Ministry

From apostolic times there have been three Orders of Ministries in the Church of God; Bishops, Priests, Deacons. These Orders are to be reverently esteemed and continued in this Church. And no man is to be accepted as a lawful Bishop, Priest, or Deacon in this Church, or permitted to execute any functions pertaining to these Orders, except he be called, tried examined, and admitted thereunto according to the Canons of this Church, and in accordance with the Order prescribed by this Church for making, Ordaining and Consecrating Bishops, Priests and Deacons or hath had Episcopal Consecration or Ordination.

7.

Celibacy of the Clergy

Bishops, Priests, and Deacons are not commanded by God's Law to marry or to abstain from marriage therefore they are permitted to marry at their own discretion as they shall judge the same to serve better to godliness.

8.

Church Buildings

Churches for the worship of God are to be erected and separated from all unhallowed, worldly, and common uses that men may reverence the Majesty of God and show forth greater devotion and humility in His service.

9. The Altar The altar is the most sacred part of the Church because there Jesus is sacramentally present. It symbolizes Mt. Calvary, and, therefore, if images of saints are used for adornment, care is to be exercised that such ornaments may not distract the minds of the worshipers from the Person of Jesus Christ.

10. Worship, Rites and Ceremonies Only such Orders of Service as have been authorized by this Church shall be used in Public Worship, provided, however, that the Diocesan Bishop or Supreme Council of Bishops may authorize Orders of Service for special occasions.

11.

Language of Public Service

All public services shall be conducted in the official language of the Church, or in any other language the Supreme Council of Bishops may prescribe.

12.

Purity of Life

Holiness, altruism, obedience to God's Commandments, and a zeal for His honor and glory are incumbent upon Clergy and Laity alike, therefore all should be trained in a clean and disciplined life, not neglecting prayer, study, and the exercise of moral discipline.

119

13.

Knowledge

All truth is of God; therefore the Church should promote sound knowledge and good learning. No books except those detrimental to good morals are to be prohibited.

14. The Blessed Virgin The Virgin Mary was chosen by God to be the Mother of Jesus Christ. As Jesus Christ is truly God and Mary is the Mother of Jesus Christ, she is the Mother of God in His human generation. She whom God honored is to be honored above all.

15. The Saints Persons universally recognized for their holiness of life, loyalty and courage, especially the Blessed Virgin and the New Testament Saints, are to be held in reverent remembrance. Veneration of Saints is not contrary to God's commandments as revealed in the Scriptures; but their deification is condemned by the Church as a monstrous blasphemy. Veneration of the Saints must not obscure the duty of the faithful to direct approach to God through Jesus Christ. Honor rendered the saints must in no wise detract from the honor due the Three Persons of the Holy Trinity.

16.

Miracles

Holy Scriptures teach us that events take place in the natural world, but out of its established order, which are possible only through the intervention of divine power, like the Incarnation of Jesus Christ. So-called miracles, based not on well-authenticated facts but on merely fantastic rumors, are repudiated. Belief in unsubstantiated miracles leads to pagan fanaticism and is to be condemned as destructive to the true faith.

17. Attitude Towards the Roman Church When this Church withdrew from the Roman Catholic Church, it repudiated the authority of the Pope and such doctrines, customs and practices as were inconsistent with the Word of God, sound learning and a good conscience. It has no intention of departing from Catholic doctrine, practice and discipline as set forth by the Councils of the undivided Church. Such departures as occurred were due to the exigencies of the times, and are to be corrected by official action as opportunity affords, so that this Church may be brought into the stream of historic Christianity and be universally acknowledged as a true branch of the Catholic Church.

18. Attitude Towards Other Churches Opportunity is to be sought for closer cooperation with other branches of the Catholic Church, and cordial relations maintained with all who acknowledge Jesus Christ as Lord and Saviour. 19. Church and State

This Church is politically independent of the state, and the State of the Church. The Church does not ally itself with any particular school of political thought or with any political party. Its members are politically free and are

120

urged to be exemplary citizens and to use their influence for the prosperity and welfare of the State. 20. Doctrine and Constitutional Rules of the Church and the Fundamental Epistles

The Doctrine and Constitutional Rules of the Philippine Independent Church, adopted on October 28 th, 1903, and subsequently amended, and the Fundamental Epistles of the Philippine Independent Church, are henceforth not to be held as binding either upon the Clergy or Laity of this Church in matters of Doctrine, Discipline or Order, wherein they differ in substance from Declaration of faith and Articles of religion contained herein. They are to be valued as historical documents promulgated by the Founders of this church when they were seeking to interpret the Catholic Faith in a manner understood by the people. Under the inspiration of the Holy Spirit the Church has sought to eradicate such errors of judgment and doctrine as crept into its life and official documents in times past.

21. Additions, Amendments, Repeal The Declaration of Faith shall not be altered, amended or repealed. However, the Articles of Religion may be amended, repealed or added to by an absolute majority of the delegates to the General Assembly having the right to vote. Such action before it becomes binding upon the Church must be ratified by the Supreme Council of Bishops and approved by the Supreme Bishop. IN WITNESS WHEREOF, we set hands on August 5, 1947: (Sgd.) ISABELO DELOS REYES, JR. —Obispo Maximo (Sgd.) GREGORIO FELIPE— President of Supreme Council and Bishop of Misamis Occ., Misamis Or., Lanao and Zamboanga. (Sgd.) JOSE RECOLETO—Bishop of Cebu and Bohol. (Sgd.) LUIS B. JARDINO—Bishop of Surigao and Agusan. (Sgd.) EVARISTO PALMOS—Bishop of both Negros & Siquijor. (Sgd.) TEODULFO P. ANTEJOS—Parish Priest of Iloilo City. (Sgd.) MACARIO V. GA—Bishop of Iloilo and Capiz (Sgd.) MARIANO C. BLANCO—Bishop of Leyte, Samar, Masbate. (Sgd.) TORIBIO G. ILAO—Bishop of Min., Quezon, Marin., Bicols. (Sgd.) SEGUNDO GATDULA—Aux. Bishop of Cavite, Batangas. (Sgd.) ALEJANDRO REMOLLINO–Bishop of Eastern Pang. (Sgd.) MANUEL N. AGUILAR—Sec. Gen. (act.), Bishop of Laguna. (Sgd.) JUAN P. KIJANO—Bishop of both Ilokos and Abra. (Sgd.) GREGORIO GAERLAN—Bishop of West Pang., La Union. (Sgd.) DAVID O. VILLANUEVA—Bishop of Antique and Romblon. (Sgd.) CIRILO SUMANGIL—Vicar General of Nueva Ecija (in the absence of the diocesan Bishop who is in the U.S.A.) (Sgd.) FORTUNATO MEÑEZ—Diocesan Lay President of Negros. (Sgd.) GREGORIO A. BALDA—Bishop of Cotabato (Sgd.) GERARDO M. BAYACA—Bishop of Tarlac and Zambales. (Sgd.) EMILIANO REYES—Bishop of Cavite and Batangas. (Sgd.) CARLOS DE CASTRO—Lay President of Cavite City.

121

(Sgd.) ELISEO VER—Parish Priest of Bacarra, I. Norte. (Sgd.) DIOSDADO VIDAL—Parish Priest of Paco, Manila. (Sgd.) P. GODINEZ—Lay President of Samar. (Sgd.) DIOGRACIAS DELA PAZ—Lay Pres., Marikina, Rizal. (Sgd.) VICENTE D. DIÑOSO—Lay Pres. S. Marcelino, Zambales. (Sgd.) JOSE MONTENEGRO—Parish Priest, Sta Cruz, Laguna. (Sg.) GIL OCTAVIANO—Lay President of Iloilo City. (Sgd.). ESTEBAN PARUL—Lay Pres. of Ballesteros, Cagayan. (Sgd.) ELIAS FORONDA—Lay Pres. of Vintar, Ilokos Norte. (Sgd.) ROMAN DUQUE—Lay President of Camiling, Tarlac. (Sgd.) EMILIO AVILA—Parish Priest of Malolos, Bulacan. (Sgd.) SIMON ABAQUETA—Parish Priest of Misamis, Misa. Occ. (Sgd.) RAMON C. ESPINO—Parish Priest of Dumangas, Iloilo. (Sgd.) SIMEON QUIAOIT—Parish Priest of Binalonan, Pang. (Sgd.) JUAN B. DE GUZMAN—Parish Priest, Zaragoza, N. Ecija. (Sgd.) FELISA DOLENDO—Lay President of La Paz, Iloilo. (Sgd.) ROBERTO SADANGSAL—Parish Priest, S. Felipe, Zambales. (Sgd.) FEDERICO RICO—Parish Priest, Bacolod City, Negros Occ. (Sgd.) GODOFREDO TUSON—Lay President of Cebu City. (Sgd.) PRIMO CABRERA—Lay President, Cabadbaran, Agusan. (Sgd.) AMADO ESTANISLAO—Parish Priest, Batangas, Batangas. (Sgd.) ANGELA GOYENA Vda. de Quizon—Lay Pres. Rosario Bat. (Sgd.) CLEMENTE MITRA—Lay President Sta. Maria, Pang. (Sgd.) CRISTAN ALCANTARA—Parish Priest, Aparri, Cagayan. (Sgd.) PEREGRINO SANTIAGO—Parish Priest, Balungaw, Pang.

122

THE SIX FUNDAMENTAL EPISTLES:
EPISTLE I On the Consecration of Bishops (Circular to the Bishops-Elect) Manila, 22 September 1902 Most Illustrious and Reverend Brother in Jesus: We have the honor to inform your most Illustrious Reverence that our Sacred Central Committee, with the Divine inspiration of the beneficent Spirit of God, our Lord, has appointed your Reverence Bishop of the Diocese of ______________________. We therefore, in the name of the Supreme Being, invest you with all the ecclesiastical powers inherent in so lofty a position, and we entreat all the faithful Christians everywhere, and to those of that diocese in particular, to recognize you as that Bishop and obey you with that filial love commanded by our Divine Teacher and his Holy Apostles. Your Reverence, in turn, must keep watch by day and by night over the welfare of the Flock of Jesus Christ and love it dearly, endeavoring by irreproachable conduct and holy customs to confirm to the inspired commendations of the Apostle to the Gentiles in his letters to Timothy (I, 3.2-7) and Titus (I, 5.9). We recommend that your Reverence convene all your brother priests in that province up to the number of the apostles – that is, twelve – and if this is not possible, three presbyters will suffice in place of bishops in the absolute absence of the latter. We have consulted with learned doctors of the Church, both impartial Roman Catholics and Protestants and schismatic, and it was their unanimous opinion that such a consecration will be valid and irrevocable on numerous grounds, among which are the following: 1st. The Apostles did not prescribe any Ritual for this Consecration, the will of the respective congregation alone being enough. 2nd. None of the Apostles or their immediate successors were consecrated bishops like those at present, and the same was true of the Protestant and schismatic prelates in their origins. 3rd. If they say that Jesus Christ who consecrated the Apostles was a bishop (I Peter 2:25), we agree; but presbyters are also living representatives of our sweet Saviour.

123

4th. Presbyters are just as much priest as bishops are, many authors maintaining that Bishop and Presbyter mean the same thing. In view of this, an episcopate is not essential but only a hierarchical rank, which many churches consider unnecessary if not actually contrary to the democracy of Christ. Thus, if a layman in time of emergency may administer the “first” sacrament, which is Baptism, why could not a valid priest in time of emergency take the place of a bishop to administer the “sixth” Sacrament, that is ordination a secondary order which, as we have shown is not essential for the priesthood? St. Thomas Aquinas and other theologians hold the opinion that necessity justifies what is not justified in the law (quodnon est licitum in lege, necessitas facit licitums), and most especially if the end is as holy as that which we are seeking – that is to prevent Filipino Christians from denying God upon observing in the Vatican the most unjust and obstinate exclusion of which their compatriot priests are victims, an imminent danger which is in full view of all eyes. 5th We should not forget what St. Paul said, “Old things are passed away; behold, all has been made new. (“II Cor. 5:17). In the new Filipino Church, then, everything should be new except what is divine, and if we were now to seek Greek, Russian, Anglican or Protestant bishops to consecrate ours, as many propose, this would show that we do not really mean to emerge from our slavery, and that having shaken off the crushing yoke, we are already looking for new masters who, no doubt, will be no better than the first. In so doing, we will be proving that we are not equal to the circumstances, nor fit to be champions of a far-reaching religious revolution. Like the Apostles, progressive always advances and never retreats. Upon consecration, your illustrious Reverence will zealously begin your duties as a Prelate and Ecclesiastical Governor, visiting parishes to improve then and in all possible ways, setting your personnel in order, counseled and surrounded by the Priests of the Diocese most distinguished by their virtues and their learning. All correspondence shall be directed to our Central office, 81, Padre Rada Street, Tondo (Manila). The peace of the Lord be with your most illustrious Reverence and with our holy brothers in Christ there.

(Sgd.) ISABELO DE LOS REYES The President of the Executive Committee (Sgd.) SIMEON MANDAC Secretary (Sgd.) + GREGORIO AGLIPAY

124

The Obispo Maximo

125

EPISTLE II Reply to Bishop Alcocer. The establishment of our Seminaries, Church buildings, and Cemeteries Beloved Brothers: Neither the leaf of a tree nor a single bird falls to the earth without the will of the heavenly Father (Mt. 10.29). Revolutions, therefore, are perfectly providential, and despite them causing us momentary disasters, they ultimately bring the far-reaching redemption and result in benefits that will bless many generations to come. They are like typhoons which, in the twinkling of an eye, destroy and erase secular vices and abuses, and their social upheavals, moreover, have this time been used by Divine Providence to castigate the errors of an unthroned frailocracy, errors over which we now wish to draw the veil of merciful oblivion. But to speak ill of these most lofty and holy designs of God as Bishop Alcocer does, is an evident blasphemy and, of course contrary to the teaching of our Divine Master of pardoning our neighbor seventy times seven (Mt. 5.22, 6.14, 18.21-22; Luke 17.4). Also violating what Jesus said about rendering unto Caesar that which is Caesar’s (Mark 12.17), and the Encyclicals of Leo XIII which order ecclesiastics not to meddle in politics. Bishop Alcocer inserted really seditious remarks in his last pastoral, which could incite the feeling of Filipinos against the Americans, such as those contained in the following lines: “With the change of political domination, new people have entered this country (to whom he attributes) an eagerness to proselytize, and a desire for false liberties, immorality, superstition, impiety, scandal and calumny against Catholicism”. “Time”, Alcocer continues “has taken but a few years to dissipate many errors, many promises, and fantastic illusions; but some do not rise up against the authors of such evils because, being in the shadow of power, they appear powerful, but instead recriminate against the ministers of the faith”. We ask Bishop Alcocer, “Who are these new people who have made us so many promises which time has dissipated in only a few years, and against those whom he regrets the Filipinos are not rising up”? We repeat that we do not repay hatred with hatred, and would now wish to be like the sandalwood, which perfumes the very axe that destroys it. We will simply reply to this many paltry insults by saying that the faithful are not surprised that such a Bishop treats us so little like a Christian since he dares even to flaunt Divine Providence and the Americans to whom he is indebted for nothing but benevolent protection. Do not forget, beloved brethren, what out most beloved Jesus said about guarding false prophets who come to you in sheep’s clothing but which are ravening wolves. By their fruits you shall know them, and by their evil words you shall recognize the perversity which overflows their hearts (Mt. 7.15, 16, 20; 12.34; Lk. 6.45).

126

What does the Pope call himself Our Holy Father and yet usurps the rights of the poor Filipino priests by replacing them with Italian, French and Spanish prelates and priests? In defending ourselves against such outrage is bound to be called schism, so be it. But in good faith we believe that there is no real schism, because our painful separation is based on sound reason and above all on the natural need to protect our rights and our national dignity. Let us leave the Romanists, then, with their aggressions, and simply answer them with charitable silence. We go our way with our spirits fixed on God, and charge the most illustrious and reverend bishops of the Philippine Independent Church to speed the ordination of the greatest possible number of new priests; and in case of necessity, they can administer minor orders without requiring more educational attainment then the knowledge of Christian doctrine, as is provided for by the Council of Trent; they will then study theology so they can receive the order of presbyter in a year or two at the most, without prejudice to completing their studies afterwards, for the scarcity of priests is the reason alleged by the Romanist for importing foreign priests who will be coming to usurp the rights of our own. Lose no time, then, which is so precious we must take advantage of it “now, now, now,” and not when the Spanish friars return after being naturalized in the United States to dominate all government and administrative positions. When no one can any longer be appointed municipal president, justice of the peace, or councilor, etc., except the godchild of a foreign priest, will we still be able to attract fellow churchmen and establish a church of our own? It is now, then, that we must move in that direction and not lose even a single minute. It seems that a judicial principle followed in the Anglo-Saxon countries is that if church buildings, conventos, and cemeteries have been constructed for the purposes of the Roman Catholic Church, they can never be put to any other use; therefore if Filipino priests separate themselves from Rome, they will lose these buildings. Or, even supposing that the municipalities should be able to recover then as their own property to turn over to the priests of our national Church, most probably of the offices in the municipalities, these latter will turn them over again in the priest bosses because of their servility. In order to avoid these and other troublesome conflicts, our Executive Committee would prefer that the towns or parishes should construct new church buildings, conventos and cemeteries for the Philippine Church “Independent from Rome” right from the start, now while our priests can do unhindered what will be difficult or impossible when the Roman priests come. May our heavenly Father bless us all. Manila, 2 October 1902 (Sgd.) ISABELO DE LOS REYES The President of the Executive Committee (Sgd.) SIMEON MANDAC Secretary Later approved by the Supreme Council of Bishops (Sgd.) + GREGORIO AGLIPAY The Supreme Bishop of the Philippines

127

EPISTLE III DECLARATION OF PRINCIPLES Greetings, sons of Jesus Christ! May the Spirit of the Eternal Wisdom descend on us and make you realize that we have separated from Rome, not only because of the spoliation of the Filipino clergy and their exclusion from ecclesiastical offices and benefits, but, mainly because of the imperative need to restore the worship of the one true God in all its splendor, and the purity of His most Holy Word, which, under the reign of obscurantism, have been diluted and distorted in a manner most disheartening to any Christian of even moderate education. Instead of illuminating our minds with the inextinguishable beacon light of divine teaching, the Romanists have darkened them for simoniacal ends and by exploitation, taking our excessive good faith by surprise with the bald-faced fables they attributed to the saints to deify them to the detriment of the worship of the true Divinity; and the imposters’ venality is so insatiable and their temerity and obfuscation so incredible that the have even managed to relegate the idea of God as represented in the August Trinity to almost total oblivion. But what needs have the Romanists to circulate frauds so great and bold they stagger the imagination with their shocking aberrations, when the greatest miracle that the mind of man can conceive is spread out before all eyes-that astonishing and grandiose one of Creation? It is the duty of the true Christian priest to enrich his mind with much and varied knowledge so he can transmit the progress of science to the faithful, explaining and emphasizing the prodigious grandeur of the Universe and the thousand marvels contained in every one of its kingdoms and each of its atoms, without forgetting the exquisite and wonder and wonderful laws of Nature, in order to use these true and sublime miracles to prove the existence of a Supreme Being who created everything with his omnipotence and infinite wisdom and also awakened the wonder, gratitude and affection of Christians by his loving and diligent Providence which attends to all his creatures needs with maternal solicitude and without missing even the least of them, such that even the birds in the sky, which do not plant or reap or gather into barns, do not want for sustenance; nor do the lilies of the valley which neither work nor spin, lack raiment far richer than all the glory of Solomon; because our Heavenly Father provides us all that we need (Matt. 6:26; Luke 12:24; Job 38: 41; Psalm 147:9). Now, beloved brothers, compare the sublimity of these profoundly grand and venerable ideas about the true God objectively with the peculiar penury of the absurd heroic deeds attributed to miracle-mongering saints like the pilgrim who is said to cure the plague by displaying his loathsome ulcers, the holy friar who recovers lost articles and provides suitors, the holy friar of Valencia whose stupendous miracles, however, do not appear in the history of Spain and other superstitions which the Romanists have invented for the sole purpose of getting our money away from us by such disreputable means and at the cost of the solemnity of our sacrosanct religion. Far from debasing and exposing our holy beliefs to ridicule with improbable miracles of saints comparable only to the fables of pagans and old wives’ tales, sing the wonders of Creation, venerable priests, and teach our brethren to adore the true God.

128

In place of those particular novenas which abound in impostures and essays of erotic declarations to females saints written by idle, fasting friars with nervous indigestion’s, give the faithful the immortal and unique book of God, which is the Bible, where they will learn to adore him as is proper and abide by rules of life fit for the divine wishes of our Creator, and the laws of Nature which we can never challenge. Let them understand Holy Scripture in all its purity, but absolutely purged of certain ridiculous commentaries conceived only by the whims of overbold Romanists. God has no need of interpreters to make himself known to his creatures. Let the priests explain and illustrate the application of Biblical teachings; but we must never have the temerity to twist their genuine meanings as many Romanists do. Read and savor the Bible, pure and free of those capricious comments, and you will see that its simple and admirable concepts, as well as its expressions, so suffused with celestial charm, are all as clear as the noonday sun, complete and perfect beyond all understanding; but then read some of the Romanist commentaries and notice that these completely change its true meaning, and that they are forced, absurd, and far from the pristine good sense which pervades the entire holy book. Instead of these idolatrous prayers, place the psalms in the hands of the faithful, where God himself teaches us to glorify him and from the innermost depths of our hearts let us say to our souls: “Praise Jehovah, O my soul, he who made the heavens and the earth, the sea and all that is in them; he who keeps the good faith forever; he who gives justice to the oppressed; he who gives bread to the hungry; he who sets prisoners free; he who opens the eyes of the blind; he who loves the just (he who pardons sinners; he who is the father of all regardless of race and religion: he watches over strangers; he who overturns the plans of the impious). I will praise Jehovah all my life, I will sing psalms to my God as long as I live. Do not confide in princess or in the sons of men, because there is no help in them” (Psalms 146:3). Read our brethren the Book of Job, where God displays his eternity and majesty his power and wisdom, by the consideration of natural things, certain animals, and their nature and where the Lord reprehend the man who dares to obscure God’s divine counsel with his follies and words lacking in wisdom. (Job 38, 39). God exists! So the unfathomable firmament keeps telling us with stunning eloquence by its suns and planets, its constellation and comets and still further infinity of huge stellar masses which gravitate or orbit through space in accordance with wonderful laws. If we concentrate on one of the smallest of these bright spots in the firmament—this earth, for example— what wonders do its three natural kingdoms not contain, and how many microscopic worlds a single drop of its water! And is it possible that all this is the result of accident? Ah, contemplate the spectacle of death: enter the cemeteries and inquire of those poor remains what they were, and they will tell you that all human vanity is powerless to resist the concept of Divinity.

129

God fills the whole universe with his miraculous essence, is goodness itself, the Supreme Power, and the infinite omniscience, which neither can our tongue define nor our poor intellects even conceive. Let us see what Jesus and his Apostles taught about Divinity. God is only one, but those who bear witness to him in heaven are three—the Father, the Word and the Holy Spirit and these three are “one” (John 5:7; Mt.28:9). There is a distribution of gifts, of services, and of works, but that which causes everything in all that is the same Spirit, the same Lord, and the same God ( 1Cor. 12:4,6). One Spirit, one Lord, and one God and Father of all, who is above all things, in all things, and all of you (Eph. 4: 4-6). Therefore, just as the triangle is the symbol of the powers or functions of straight lines or of beauty, so in the Biblical Trinity we see all the perfection of God symbolized, the meeting, consolidation, and unification of the Omnipotence that created the Universe, together with the Sublime Abnegation of Jesus who died to redeem humanity and all Creation, and the Spirit who sustains us all with his ineffable love and guides us along the pathways of our life with his divine light. God is only one. As the power which created us and assists us in everything with his loving Providence, we fondly call him Heavenly Father, from whom we ask gratification of all our need and whose merciful protection we invoke at all moments of our life.238[1]* And as he became human to redeem us and teach us to love all creatures not excluding our enemies, we call him Son, because such humanity proceeded from his very Divinity; to him we confess our failings; repentant, we implore pardon form him, and pray him to continue interceding for us before the tribunal of his Justice itself, balancing his inexorable scales with the weight of his own mercy. As Love sublime, which ceaselessly attracts us to God for our own sanctification, and as the eternal Truth, which enlightens our minds, we call him Divine Spirit. But all is the same God. From our Heavenly Father we most confidently ask the satisfaction of all the needs of our families and the whole universe; from our sweet Redeemer we implore, repentant, mercy for our weaknesses, and to the spirit of Love we give heartfelt thanks for the continuous benefits that we receive from his inexhaustible bounty. It is holy and laudable for us to preserve our simple customs and profound veneration of the saints of the Lord, most especially that of the Virgin who was worthy of bearing the long expected Messiah in her immaculate womb; but let us be very wary, beloved brothers, of diminishing the majesty of our holy religion with heretical excesses, because God is not a king or human magnate who requires that favorites of more or less authenticity intercede for him to dispense his favors and administer justice; rather his omnipotent and wise Providence watches lovingly over all his creatures, as we have already demonstrated with numerous Biblical texts.
238

130

With the force of our soul, we condemn and label a monstrous blasphemy that deification of the Saints which causes the one true God to be almost completely forgotten. Jesus himself said: “Love thy Lord God and serve only him” (Lk. 4:8). “Nobody comes to the Father but by me” (John 14:6). “Those who come to me I do not cast out” (John 6:37). Come to me all ye who are belabored and burdened that I may give you rest” (Mt. 11:28-29). “There is no more than one Mediator between God and man— Jesus Christ, the man” (I Tim. 2:5). “You have an Advocate with the Father, Jesus Christ” (John 2:1). When the Most Holy Mary approached here divine son to intercede during the wedding feast in Cana of Galilee and told him that the newlyweds had no wine, Jesus said to his own mother, “Mother, what have I to do with thee? My hour has not yet come” (John 2:4). And, in fact, when the time did come, he did not need anyone to ask him to convert water into wine. “Fear Jehovah they God, and serve him” (Deut. 4:13). “To the only knowing God, honor and glory through the ages. Amen.” (I Tim. 1:17). When Cornelius went down on his knees before St. Peter, the latter said. “Get up: I am a man myself.” (Acts 10:26). And St. Paul said the same thing when the people rendered him divine honors: “Sirs, why do you do this? We are also men.” (Ibid., 14:15). And when St. John knelt before an angel, the angel told him, “Take care not to do that: worship God” (Rev. 19:10). We venerate the saints; but never should we put them ahead of God, nor even confuse them with the Most High in our services. There are excesses, which far from leading us to God clearly lead us away from him. These should never be practiced. Let us fold our hands before our face, invoke the comforting Spirit, and meditate without prejudice whether it is certain to please God our Lord that we pray ten “Hail Marys” to the Virgin for one single “Our Father” to the true God. Now that we have valiantly shaken off the heavy religious slavery of our four centuries of obscurantism, let us also have the courage to make use of our own judgment, which God in his immense goodness has deigned to give us. Let us not think in foreign phrases, which can be misleading, but with the natural reason we have received directly from the generous hands of the Creator. And let us meditate with Christian fervor on whether it is fitting or not that the preferred positions on our altars are assigned to some friar saint – or nun! -- while the sacred image of the divine Trinity is relegated to some secondary place. We recommend to our venerable Bishops and Priests that they always reserve the center of all altars for the symbols of the Most Holy Trinity – the Father Everlasting, Jesus, or the Holy Spirit, assigning the sides to the sweet Virgin Mary and the Servants of God. There is nothing farther from our desire then to prohibit novenas to the saints, but we charge our brothers to be sure always to give due preference to the true God, just, as the Trisagon should always be more frequent than the

131

rosary. Preference shall be given to novenas to the Holy Trinity, the Heavenly Father, to Jesus, and the Holy Spirit. And even in novenas dedicated to a saint, care shall be taken that prayers be addressed to God in preference to his servants. We recommend much altruism and saintliness of behavior to our brothers, especially during these times of trial through which we are passing and it is essential that foreigners be unable to say that we separated from Rome simply to hide or continue our debilities; let us demonstrate the benefits of having broken our secular chains, and may God be with us all. Manila, 17 October 1902

(Sgd.) + GREGORIO AGLIPAY Supreme Bishop of the Philippines Approved by the Supreme Council of our Bishops (Sgd.) + ISIDORO PEREZ Bishop of Cagayan Secretary General

132

EPISTLE IV Organization of Committees and Ladies Commissions Course of Studies, Work of Charity Jesus Condemned Excommunication In the brilliant inauguration of our Philippine Independent Church, my beloved in Christ, you see the unexpected success with which our Lord has crowned the efforts of our Catholic countrymen who, zealous for the true glory of the one God and for our national dignity, have accomplished the great enterprise of our religious emancipation—“against wind and tide,” in the words of our very detractors. Despite my absolute want of merit, they have chosen me for your pilot to take the ship of Jesus into port. Very well then, most beloved and courageous mariners, I accept that most difficult and thorny mission with resignation, but, since I consider it greatly superior to my feeble talents, only in the expectation and on the condition that each and every one of you will help me with the efficiency of your indomitable will and titanic energies. The first move for separation called for a store of energy accumulated over long centuries; but the second step, that of creating new organizations, will require even greater expenditures of Job-like patience, mush intelligence and good will. So let us create diocesan committees and parochial sub-committees, then, to share the work with us. In each province there shall be one Diocesan Committee composed of a President, Vice-President, Treasurer, Assistant Treasurer, Secretary, Undersecretary and several members. This committee will head up the activities of organization and publicity and advise the parish sub-committees. In each municipality or district there shall be a parish committee with membership analogous to the Diocesan Committees. And for works of charity and publicizing the women’s activities, a Woman’s Commission shall be created in each parochial district, which will also have its President, Vice-President, Treasurer, Assistant Treasurer, Secretary, and Undersecretary, and several advisers, and this Women’s Commission, like the Committee, will be subordinate to the Bishop and its own priest. Each municipality will name its respective Committee and Women’s Commission and these, together with the faithful of the capital, will name the Diocesan Committee, which will be subordinate to the Bishop of the province. The duties of the committees and women’s commissions are: 1. 1. To show the faithful that the schismatic are not we but the Pope, for a schismatic is not one who separates from the Pope but one who separates from God, from his Justice and from the purity of his

133

Word and we have separated from the Pope precisely because he puts the saints above the true God, because he deceives us by hiding God’s holy book from us, which is the Bible, teaching us doctrines contrary to it, and because the Pope does not rend the justice of God to us nor even that of Roman ecclesiastical discipline itself, not only depriving our priests of parishes and bishoprics but by insulting our race by giving as justification for the deprivations and injustices the utterly fallacious “ineptitude” of the whole population of ten million Filipinos. 2. 2. To show the faithful that before we made this radical decision, we had drunk the cup of humiliation to the dregs for the sake of harmony and religious unity. I having opposed until the last moment the separation from Rome proclaimed three months ago by the Filipino people in the Centro de Bellas Artes, but after the friars had provoked us in such a cruel manner that the just American government found it necessary to send the learned Civil Governor to Rome to give an impartial report of the religious question in these islands, which is the principal cause of the Revolution of 1896; and the Romanists told me through the Jesuits, when I was defending the rights of the Filipino clergy and laity, that we should not aspire for ecclesiastical positions because our compatriot priests are “incompetent” to be Bishops, this insult was the final drop of water that made the indignation of even indifferent Catholics overflow, once the public came to know of it through their own newspapers.

Therefore, to insist on supporting the cause of the friars now, these Vatican – coddled and irreconcilable enemies of the country, will not be only be going against our people who have shed so much blood to shake off the yoke of the friars, but repudiating the American Government itself which, in its desire to help us, sent a respected commissioner to tell the Pope that the friars are hated in this country, as the whole world knows, and ask that he recognize the religious rights of the Filipino clergy and laity; and lastly, it will be sowing discord in the vineyard of the Lord, and stirring up new social upheavals, as the friars are doing even now with their intemperate and unprovoked aggressions. 3. 3. To convince the parish priests and other Filipino clergy of the usefulness and necessity of joining our National Church, in order to reestablish harmony and peace among all Filipino Catholics, at the same time showing them that to continue handing over-thirds of what they earn by their own labors to the friars who do nothing as they now innocently do, is beneath the dignity of priests and gentlemen; thus it is not only for the sake of patriotism but of dignity that they should join our congregation, with the assurance that all possible consideration will be extended to them, and their income shall in no way be diminished. 4. To get the municipalities to turn church buildings, parish houses, and cemeteries over to our National Church, of which they are the legitimate owners because these were constructed by municipal laborers and funds for their own spiritual service, there being no proof whatsoever that they ever cede their property to the Roman Church. 5. The Diocesan committee shall also make the greatest efforts to create seminaries as quickly as possible in order to provide all parishes with educated young priests, since the lack of priests is the main pretext of the Romanists for introducing foreign priests here. They should try to attract the greatest possible number of students, assuring then that a complete course will be given them,

4.

5.

134

concentrated and more formative that the interminable years of unnecessary dissertations and fruitless sophistries with which the friars idled away our youths best years in order to prevent the increase and true education of our priests by these means. The course of studies which is to be followed for the present is the following: BACHELORATE If the students are very young, they will be required to complete all the subjects of the secondary course; but if they are twenty, only the following subjects will be required of them: English of Spanish, Geography, History, Arithmetic, Natural Sciences (biology, Physics and Chemistry), and Rhetoric. PRIESTHOOD First Year: Bible and Theology Simplified.

Second Year: Continuation of the preceding course, and practical application of the Bible in all problems of social and private life, the Rites, the priestly life and ecclesiastical discipline. Upon the completion of these courses alone, and demonstration of the students’ good conduct, they shall be ordained and placed in parishes. But they will not on account fail to continue studying; as in the present practice among the Romans, they will be examined annually in the following topics to qualify for continued exercise of the priesthood: First Year: Second Year: Third Year: Fourth Year: History of religions. Study of different philosophical and theological systems. Canons. The subjects of the Bachelorate, which were not completed.

Those who may have already completed theology in Roman seminaries shall, in the shortest time possible, be ordained, sub-deacons, deacons and priests, successively. We recommend that our faithful erect chapels or modest church buildings as soon as possible according to each committee’s resources, and that these shall serve as gathering places for the rendering of frequent worship services to the Most Holy Trinity, the Father Everlasting, our sweet Redeemer, and the Divine Spirit, and the veneration of the Saints; and also for deciding on means for applying all possible efficacy and zeal to publicizing our National Church, and the practice of charity, as well as establishing nipa clinics, homes for beggars, orphans and invalids; visiting, comforting and helping the sick and imprisoned, distributing alms, and other works of mercy.

135

Beloved brothers, you have read in the Filipino and American press how good Filipinos from all places and provinces and even Americans and foreigners of good will, are resolutely helping the redeeming work of the Filipino Church, because they see that we desire nothing other than the greater glory of the true God and the liberation of our poor countrymen from their present brutalizing, self serving and deluding religious slavery. Do not naively believe the excommunications with which the intruder Bishop Alcocer threatens anybody who has relations with those other than friars, for fear his impious superstition may be discovered. Jesus Christ specifically set excommunications aside, and not only admitted the Samaritans whom the Jews had excommunicated, but made it clear that the Samaritan could be more of a neighbor than the most distinguished Levite (or the priestly family) if he had a better heart than the latter (Luke 10:29-37). When the Apostles asked Jesus to punish the Samaritans because they had been unwilling to receive him, our divine Master answered in those memorable words filled with sweet charity: “The Son of Man has come not to lose men’s souls but to save them” (Luke 9:56). And the Apostles followed these holy teachings of Jesus by spreading the grace of God to the Gentiles. St. Peter said, “Truly, I see that God makes no distinction among persons; but that one from any nation that fears him and acts justly, is accepted” (Acts 10:34-35). For God charged him not to consider the gentiles unworthy, saying, “What God has cleansed, do not call unclean” (Acts 10:15). And when the Apostles prohibited a stranger from driving out devils in the name of Jesus, our loving Redeemer, showing that he had a more sublime soul than any of the selfish priests of those times, told them, “Do not forbid them, for he is not against is for us” (Mark 9:38-40, Luke 9:49-50). And what, then, do we teach which is against Jesus Christ? Absolutely nothing. We have the same beliefs as Roman Catholic Christians except only obeying the injustices and errors of the Papacy. And this is nothing remarkable, for the most civilized Christians nations of Europe and America, like the United States, England, Russia and others in Central Europe, do not obey the Pope, either. And even in Roman Catholic countries, there are many Christians who do not follow him. Indeed, in Rome itself there is not one in a thousand who is following the Pope inasmuch as he lives there is the prisoner of a king and state that do not believe in him. We repeat that they thunder about these excommunications only to intimidate so their poor sheep will not discover the trickery with which they exploit them. If truth and reason were really on the side of the friars and friarlovers, instead of those excommunications which nobody believes in, they would come forward courageously to defend their doctrines as Jesus defended him in the face of Annas and Pilate. And when they slapped the Son of Man, for having told the truth, he responded: “If I have spoken evil, testify to the evil, but if good, why dost thou hit me?” (John 18:23)

136

And in the same way we can say to the friars and their hirelings, “If we are wrong, why are you afraid to discuss it and why, in order to avoid it, do you forbid your misguided sheep to have any contact with us instead of teaching them to prove our error?” We appeal to the inexorable Tribunal of God that he may judge who it is really deceiving our beloved countrymen – he who have given proof of our unsullied love for our country by exposing our lives on the fields of battle, or the friars who assassinated Dr. Rizal, Father Burgos, Zamora, Gomez, Herrera, Prieto and Diaz, and other poor brothers of ours in spite of their absolute innocence. But no, my brothers let us forget the past, and pray to God not only for ourselves but for those who persecute us so much. And may his blessings descend on the whole universe. Amen. Manila, 29 October 1902 Your Most Loving Servant and Pastor, (Sgd.) + GREGORIO AGLIPAY Supreme Bishop of the Philippines Approved by the Supreme Council of Bishops: (Sgd.) + Pedro Brillantes Bishop of Ilocos Norte (Sgd.) + Santiago Descalzo Bishop of Iloilo (Sgd.) + Jose Evangelista Bishop of Manila (Sgd.) + Narciso Hijalda Bishop of Antique (Sgd.) + Vicente Ramirez Bishop of Camarines (Sgd.) + Cipriano Valenzuela Bishop of Nueva Ecija (Sgd.) + Evaristo Clemente Bishop of Isabela (Sgd.) + Candido Gironilla Bishop of Ilocos Sur (Sgd.) + Mariano Gaerlan Bishop of La Union (Sgd.) + Ponciano Manuel Bishop of Pangasinan (Sgd.) + Gregorio Dizon Bishop of Zambales and Pampanga (Sgd.) + Fortunato Clamena Bishop of Cavite (Sgd.) + Ramon Farolan Bishop of Abra

(Sgd.) + ISIDORO PEREZ Bishop of Kagayan and Secretary General of the Supreme Council EPISTLE V

137

My beloved countrymen: Leo XII – or rather, the “Black Pope” – who rules the Roman Church in the name of a mummified old man, has just been unmasked “for perpetual memory” by the publication of his long-awaited Constitution which Msgr. Guidi has delivered, giving the Filipino faithful a rude awakening infinitely greater than we could have guessed. And just in time for us to discover the dubious sincerity of the Vatican. Although the Filipino people have amazed the whole world with a spirited revolution which at the cost of immense sacrifices and superhuman efforts, demonstrated and proved that their inhabitants were worthy of being proclaimed free citizens, as the Congress of the great Republic of the United States did proclaim them; although the Filipino historians Rizal, Isabelo de los Reyes, Pardo de Tavera, Paterno, and others have demonstrated from facts that the Filipinos at the Spanish advent were already so civilized they had their own laws, religion, script, silk, clothing, stone walls, and cities as populous as Manila, Laoag with 40,000 souls, or Vigan with 4,000 houses, etc., and large ships with which they had regular contact with Asia and the neighboring maritime nations, and that it was precisely the arrival of the Spaniards with the inquisitorial friar which nipped this flourishing progress and prosperity in the bud; despite all this – we repeat – the Pope begins his sparkling new Constitution, speaking like the friar he is, by insulting our ancestors’ sacred memory with the taunt that the friars saved us from the idolatrous worship in which they found them, and the erroneous or deliberately false claim that they were the ones who “introduced us to human civilization.” Quite the contrary, before that time Filipinos had never been slaves to any other people: and our illustrious forebears did not worship a multitude of images of friars and nuns, but God in the most appropriate and sublime symbol of the sun, of which our Dr. Rizal has very well said that there is nothing in the visible, created world greater or more majestic than the day star for representing the idea of Divinity to a young people such as the Filipinos then were; but even so, our ancestors knew that God is a Spirit, and if they adored the sun, it was simply as the dwelling place of the great Bathala, a word which specifically means God. Having made this necessary correction to our true history in defense of our forefathers, we will proceed to analyze the said Constitution briefly, paragraph by paragraph. Msgr. Chapelle, whose administration has given so much to talk about and which has so much favored the religious corporations to the detriment of the interests and rights of the Filipino clergy by sending friar governors to Nueva Segovia, Nueva Caceres, Manila and other sees, contrary to the prohibition against regulars being ecclesiastical governors, and despite their having been sent out as good riddance by all, nonetheless merits warm approval from the Pope, who writes, “He certainly fulfilled to our satisfaction the office which had been entrusted to him, for which he has well merited our honor and praise.” The Pope also in all seriousness that the American government sent a “special legation” to “consult with” the Vatican, when the said government chose not to make use of the American Minister in Rome precisely so as not to grant Leo XIII the status of a sovereign, not even a minor one, but sent the Governor of the Philippines instead, as if to arrange a matter pertaining simply to this administration. Mr. Taft did not go to consult the Pope as an inferior: rather, he threatened to expel the friars if the Pope did not himself do so voluntarily.

138

And stranger still is the haughtiness with which the Pontiff asserts that the aforesaid “Constitution” is established in this Archipelago with “supreme authority.” Here you have a “holy” and humble introduction. Paragraph I speak of the new division of dioceses, and II of the metropolitan and suffragan episcopates, but despite creating new dioceses, Leo XIII says not a word about choosing any Filipino bishops, but in Paragraph VI declares instead that our priests will have to go to study in a seminary to be created in Rome, “so that in due time they will be competent to replace”—gradually, he says earlier—“ the regular clergy in the discharge of pastoral duties.” But watch out, Filipino Roman priests! While you are in that Vatican which Leo XIII blasphemously calls “the very center of truth” (as if it were not the same God who is found in all places), it could happen that the friars will return to occupy your curacies, and then you will have to evict them from them. Paragraph III speaks of the metropolitan and suffragan chapters and decrees that the Archbishop will freely confer the offices and positions of the Metropolitan See, except legal exceptions and those subject to “competition.” Accordingly, there will be no opposition to friars’ getting them, though they may be of inferior merits to our priests. So that there will be no doubt this at all, we say that where suffragan chapters are wanting, the Pope orders that the Bishops take priests as consultants, secular clergy “as well as regular”. And there will be no suffragan chapters: this is simply to justify the intrusion of favored friars later. Thus it is clear that we will still have friar canons, or else replacements of the same. Paragraph IV speaks of vacant sees in the suffragan dioceses, and Paragraph V of the secular clergy, where it is made clear that it is only because of “the great usefulness of the native clergy that they will not be deprived completely; but the Pope orders that before making priests of any native, his docility or servility—which he calls discipline—shall be proved. “Let the Bishops on no account,” he says literally, “permit any youths to be admitted to seminaries but those who show such promise.” And he cliches the point by ordering, “Bishops shall not be hasty in laying hands on anybody.” That is, once again our youths will not in the seminaries as they did during the friar domination, to make room for foreign friars in the parishes. Paragraph VI, about seminaries, stipulates that these be directed by the most outstanding persons, whether regular or secular clergy. And since to the Vatican there is nobody here more outstanding than a friar, as it says in Paragraph VII, the management of the seminaries will fall under the care of friars of Paulists. Paragraph VII has the following for its heading: “Of religious instruction of children and in the academic University of Manila.” But in reality, it speaks of no more than “merited praise for the great Lyceum of Manila,” i.e., Sto. Tomas, on which the Pope now bestows the title of Pontifical University, giving us to understand that the friars have been deceiving us by having given it this pompous title for some time now. That university where they say the

139

assassination of Fathers Burgos, Gomez and Zamora was plotted, where a newspaper is printed which daily insults the Filipinos, including our priests, that university the Pope now asserts “always flourished through the integrity of its teaching and the excellence of its teachers,”—that is, the editors of the odious Libertas. And for such merits, Leo XIII takes it “under his protection” just as he blesses that forward friar daily. Paragraph VIII speaks of the parish priests, and the Roman Pontiff announces urbi et orbi that “he made opportune provisions for the return of the friars.” And if this were not enough, he continues, “we lovingly charge the members of the religious orders to fulfill religiously (!) the obligations which they took upon themselves when they pronounced their vows.” And one of these vows—we remind those whom it may concern—is to come to this archipelago. The Pope ends by ordering the friars to unite with the secular clergy; but this will not be for the purpose of harmony and charity, but to usurp their rights and threat them as they have always treated them up to the present. In Paragraph IX, about parishes, the Pontiff completely forgets that Filipinos and remembers only the friars. Nor does he remember that according to the Council of Trent the parishes should be filled by competition. And so that our readers may believe it, we will copy his actual words which clearly reveal their malicious intent. He says: Which parishes are to be assigned to the Religious Orders, the Bishop shall decide after consulting the Religious Families themselves. And if in this matter any question shall arise which cannot be settled privately, let the case be brought before the Apostolic Delegate. The Pope says, “In times past, the inhabitants of the Philippine abounded in virtues.” But now no more? Does Leo XIII perhaps also claim, as the friars say in their recent book Katipunan (written in English), that Filipinos are vicious and incompetent, and that Filipino women cease to be virgins before marrying? Filipino people! You know very well that the friars have nothing but their scandals and vices to compare with the virtues of our own priests. With a satanic pride which reminds us that in Europe they say the Antichrist is the Pope, Leo XIII ends his famous Constitution with these provocative words, “The Holy See will never abrogate the care of the interests which are proper to it.” But, my Lord, here you have none: all that there is in this Christendom belongs exclusively to Filipino priests and Catholics. When were you ever here to acquire spiritual gains by evangelizing these faithful? Who, if not Filipino priests, attended to the spiritual needs of our countrymen? Who if not they baptized us, marries us, gave us the sacraments and consoled our sick, and buried our dead? With the same high-sounding phrases, the Pontiff continues: “We decree that these Our Letter”—thus capitalized the better to comply with the humility which Jesus preached—“shall at no time be tampered with or assailed…”(Jesus Christ welcomed discussion, but Leo XIII is indisputable.) “They shall,” he adds, “be observed inviolable.” (Did Jesus speak like this?) “All that which opposes them, we expressly abolish.”

140

The prohibition against friars being ecclesiastical governors, parish priests, canons, etc., is thus abolished. Not for nothing does the Pope say that religion here now enjoys more freedom than during the Spanish domination; but it is clear that he is using this freedom to trample the Filipino clergy more and more underfoot. “To no one,” the Roman Pontiff concludes as if he were really among savages and ignoramuses, “shall it be lawful to infringe, or with reckless presumption, contradict this Our Letter. And if any shall presume to do such a thing, let him know that he shall incur the indignation of Almighty God and of his blessed Apostles Peter and Paul.” And we reply: perhaps Jesus Christ and his Apostles made use of this style, as irritating as it is unfortunate? Did our Divine Teacher ever curse those who did not think as he did? Did he ever curse his own executioners? To summarize: Filipinos do not want friars, and the Pope is now going to give the bishops, canons or their replacements, seminary rectors and parish priests who are all friars, and if the old ones were expelled by the American, others will come, probably the same ones after being naturalized in America. This is the Constitution of Leo XIII. And if later on it should be modified so as to appoint Filipino bishops and parish priests, this will without any doubt be due to the rapid progress of the Philippine Independent Church, with its holy and charitable aim of attracting fellow members, and fitting ourselves to justice, to the great virtues and thousandfold merits of the Filipino priests. Beloved brethren, let us ask God to pardon the injustices and errors of men, and to bless us. By the Supreme Council of the Philippine Independent Church, (Sgd.) + GREGORIO AGLIPAY Supreme Bishop of the Philippines (Sgd.) + Jose Evangelista Bishop of Manila (Sgd.) + Ramon Farolan Bishop of Abra (Sgd.) + Cipriano Valenzuela Bishop of Nueva Ecija (Sgd.) + Isidoro C. Perez Bishop of Cagayan and Secretary General Manila, 8 December 1902

EPISTLE VI On the Pseudo- Romanism of Jaro. –Man proceeded perfect

141

from the hands of God with all his rights. – Liberty — Bible and Science. --Our Catholicism. – Natural Laws are Divine Laws. –Emancipation of Conscience. To the Filipino people: “Proclaim liberty on the earth to all its inhabitants” (Leviticus 25:10). “Be ye firm therefore in the liberty with which Christ hath made us free, and do not get caught again in the yoke of bondage” (Galatians 5:1). Having recently arrived from my evangelical visitations to the beautiful provinces of Iloilo, Cebu, Negros and Antique, I greet my beloved sheep affectionately, and from here send deep and special gratitude to those most illustrious and patriotic inhabitants who by the enthusiastic reception they accorded me have patiently shown their firm decision, not only to shake off the most ominous Roman yoke, but also to disapprove the very erroneous solution being proposed by the clergy of Jaro of disobeying the Pope in matters of discipline but not in dogma, and all to make the unwary believe that they continue to be Romanists, which is an absurd untruth since it is not possible to belong to any society without respecting its head, or to have discipline where there is disobedience, or peace in souls where the latter reigns. And the artifice availed them nothing for it did not spare them excommunication by the Romanists, with the additional aggravation that, inasmuch as they insists they believe in the Pope in matters of dogma, they are now bound to believe in their own excommunication. One absurdity piled on another. If I waited a year before sanctioning the schism, it was because of painful division that would be made in the bosom of our people and our families, and only after I was convinced that there was no other remedy did I embrace it with a soul most grieved. And now again they want to disturb us with new divisions. Instead, if those brethren sincerely believe in the Pope, they should, in my humble opinion, not separate from him, and thus not lose their parishes. But if we do not agree with the Vatican’s ways, it is natural that we should set up a separate house, breaking completely with him though always respecting him, and invoke for our new endeavor instead the efficacious help of God our Lord, who never denies sincere souls what they desire. Revolutions are never made by halves and in matters as radical as theirs, half measures are counterproductive and lead us to nothing but ruin. It was for this very reason that on my arrival I found my beloved faithful in Luzon excited, having firmly agreed to protests of some priests who, feigning adherence to our Philippine Independent Church, have infiltrated our ranks in Ilocos and La Union, to lead us back again sooner or later into the Roman fold by first obstructing our firm intention to fulfill our solemn pledges to emancipate the conscience, always proceeding along the path of liberty and science toward the knowledge of God who is the Supreme Truth, since, according to the Book of Proverbs, 19:2, “The soul without knowledge is not well.”

142

Apparently, those ill advised have not understood the true object of our holy Independent Church. This— we repeat it once again—has not been established over the very human question of parishes and bishoprics, but because of the imperative need to reestablish in all its splendor the worship of the one true God and the purity of the holy teachings of Jesus Christ contained in the New Testament, emancipating the conscience from all error, from the oppressive nets of simony, and from all unscientific excesses and scruples against the laws of nature and blessed free judgment. Man emerged perfect from the omnipotent and generous hands of God, like his admirable works (Genesis 1:31); and consequently he was born with all his rights. He was born free as the bird that sings among the branches of the trees, free as the air that gives us life, the plant that perfumes the valleys with the aroma of its flowers, like the stars and all other creatures.* Ah, Liberty! Its worth is understood only when it is lost; it can only be loved in the “saddest darkness of prison cells.” A free man is a complete man, dignified, honorable, of lofty sentiments, attended by all his rights and by his unavoidable duties as well; but a man who becomes a slave of his own free will is a man with a vile heart, a deceitful, object sycophant—a person, in short, deserving of pity. We are born with the right to think freely and express our thoughts according to the light of reason which the Divinity has given us; we are born with the right to associate freely with those we choose for the purpose of our own perfection and needs; we are born with the right to govern our own persons, our families, home and birthplace; we are born in short, with the right to do freely whatever is our pleasure so long as we do not violate the liberty and rights of others. *We Christians have been called to liberty (Gal. 5:13), since Jesus has come to free us (Luke 4:18; Isa. 61:1) Man has the obligation to defend these liberties of his for which God has given him heart and brawn, just as other animals and creatures defend theirs. And he who does not know how to defend his liberty is the most despicable of beings and merits all the tyrannies, cruelties and most incredible outrages of the master to whom he faintheartedly submits. So God permits him to find his punishment in his own cowardice. Liberty is one of the most precious gifts with which the Creator has favored us; so it is that we may in no way the purest morality and right conscience impose on all things. “The perfect 6law is the law of liberty,” according to the General Epistle of St. James (1:25). It is a principle which the Philippine Independent Church proclaims and all philosophical schools sanction that where there is no evil intent there exists neither a crime nor a sin; and that where there is no such ill will, man is free to do all that is not repugnant to his conscience.*239[2]
239

143

In order to understand the Bible, we need no interpreter than the sciences, for none can ever be in contradiction with the others because the sciences, loyal to reality, must all be true. We do not forbid the reading of any book except obscene ones repugnant to all men with any self-respect. Neither do we forbid the study of other religions; quite the contrary, we should learn and adopt what is superior to our own doctrines and practices. We therefore reject excommunication because, not only is it contrary to charity, but to the repeated teachings of Jesus Christ and his Apostles. Our Church is Catholic, that is, universal, because in reality it is profoundly cosmopolitan by conviction and sentiment, considering all men without any distinction children of God, and it bears the designation “Philippine Independent” only to identify it as an association of fee men who within the said universality admit servility to no one. Moreover, we respect the good faith of every one in his own religion. Again and Again the Lord said, personally and through the mouth of his disciples, that he makes no distinction among persons (Acts 10:34-35). Another principle concerning liberty that we wish to establish is this7: Nature is the work of God, and its laws and its own Creator’s too; never can we or should we go against them. With these doctrines which are eminently progressive and modern, we propose to alleviate, console, and liberate the conscience of our poor brethren whose minds for four long centuries of cruel brutalization have been relegated to darkness and whose consciences have been sullied by pernicious doctrines by Romanists. But can such profound and redemptive ideas be contained in that petty and obscure Roman patterns? Obviously not. Moreover, whoever teaches doctrines contrary to these ideals which favor our liberty and our progress cannot be a good Filipino or a friend of our people, because he will be leading us into slavery and irrationality. And St. Paul said “false brethren enter secretly to destroy the liberty which we have in Jesus Christ, and which we should not cede for even one hour so that the truth of the Gospel “remain with you.” (Gal. 2:4-5) And why, then, this eagerness to keep the weight of the Roman tombstone on our consciences? Why this hankering to keep the whip of dogmatic friars hanging over our backs, they who, to empty our pockets, did not scruple to corrupt our sacred belief with gross paganism’s? Did not the Psalmist say, “I will walk at liberty, for I seek thy commandments”? (Psalm 119:45) Does not the Apostle to the Gentiles teach that we should serve in newness of spirit, and not in the staleness of the letter? (Romans 7:6) According to Ecclesiastes, ch.7 verse 12, “Knowledge is the shield and wisdom the giver of life to those who possess them.”

144

Also, the Prophet Hosea said, “Because thou didst reject thee from the priesthood” (Hosea 4:6). I therefore advise true sons of the Philippine Independent Church to shun the company of impostors who preach disobedience to the Pope in matters of discipline but obedience in matters of dogma, because these will sooner or later return us to the crushing and degrading of the Roman yoke. Such people are now inviting us to a council, but by no means can we accept, not because they might disdain us by not coming if we invite them, but because the need to submit our doctrines to discussion would be humiliating and degrading to our Philippine Independent Church, which continues to be ever more “appealing” and “rising”—their own words—and to seek approval from persons who have always lacked, and do not have, sufficient critical judgment to comprehend the modern conquests of liberty and science; it is humiliating, we re[eat, for us to do that while we receive, as we are receiving, the acclamations of the people, and therefore of God, if it be true that there is a Providence without which not even one leaf of a tree moves. The very respected Supreme Council of our Bishops opines that since we are still in our formative stage, discussions are rather prejudicial than beneficial and that at present we should employ all our energies in propaganda and the burdensome work of organization. Whoever says that we do not have a Constitution is very much mistaken for we have on repeated occasions published a provisional constitution, and the collection of the Fundamental Epistles of our Church defines the Principles of our doctrines. And very soon we shall publish the Doctrine and Constitutional Rules of the Philippine Independent Church, from which it will be seen that your Bishops never cease from studying doctrine, organizing seminaries and committees, and in proselytizing as far as the most distant islands, disregarding storms and fatigues. May God who knows our good desires comfort us with the efficacy of his Divine solace and assistance. Let us therefore, beloved brethren, bless the God and Father of all creatures, who loosed our bonds (Psalm 116:16), and, lifting up our souls, say from the bottom of our hearts: Holy, holy, holy art thou, Eternal Trinity to who we owe our religious freedom! The heavens and all creation are filled with your glory. Amen. Your Supreme Bishop and servant of all, (Sgd.) + GREGORIO AGLIPAY Manila, 17 August 1903 Approved by the Supreme Council of Bishops:

145

(Sgd.) + Pedro Brillantes Dean Bishop of Ilocos Norte (Sgd.) + Santiago Desclazo Bishop of Iloilo (Sgd.) + Jose Evangelista Bishop of Manila (Sgd.) + Narciso Hijalda Bishop of Antique (Sgd.) +Vicente Ramirez Bishop of Camarines (Sgd.) + Cipriano Valenzuela Bishop of Nueva Ecija (Sgd.) + Evarista Clemente Bishop of Isabelo (Sgd.) + Candido Gironilla Bishop of Ilocos Sur (Sgd.) + Mariano Gaerlan Bishop of La Union (Sgd.) + Ponciano Manuel Bishop of Pangasinan (Sgd.) + Gregorio Dizon Bishop of Zambales and Pampanga (Sgd.) + Fortunato Clemena Bishop of Cavite (Sgd.) + Ramon Farolan Bishop of Abra (Sgd.) + ISIDORO PEREZ Bishop of Cagayan The Secretary General

1902 CONSTITUTION OF THE PHILIPINE INDEPENDENT CHURCH For the purpose of enjoying the national Church independent of one, such as they have formed in times past which are recognize today, like those of the largest and most civilized nations--England, Germany, Russia, Italy, France, Greece, Belgium and America; and moved by faith in the eternal beliefs that God present in all places

146

together with his son our Lord Jesus Christ, founder of all Christian societies which have dignified humanity by elevating it above the miseries of sin, slavery and barbarity; we the faithful Christians of this Filipino People, have agreed to found, and do hereby found, our Church, for which we establish and approve the present Constitution: First Section Our Church in its independence will not admit or permit canonical or ecclesiastical obedience to any authorities, which are not of our fold, excepting only the mutual respect, which is due other institutions. Second Section The same ecclesiastical offices existing in and recognized by the Roman Church shall be conferred, except the institution of the Papacy. Third Section The dogma and creed shall be the same as all the Apostolic Catholic Christians profess and practice, except for the obedience of the Pope. Fourth Section Canon Law shall apply in all its parts except as limit the independence of this Church. Fifth Section A Supreme Episcopate shall be instituted which will govern this Church as head in spiritual matters. The powers of the Supreme Bishop are a.) to decree the liturgies; b) to regulate the worship and religious practices; c) to expedite canonical censures and dispensations. The authority of the of the Supreme Bishop in spiritual matters is absolute and independent, although subordinate to Canon Law and those of the other offices shall be strictly subordinate to him, in respect to their spiritual functions over which he will exercise disciplinary jurisdiction in conformity with the sacred canons. The election of the Supreme Bishop shall be done by vote of the whole clergy; and his residence shall be in this city of Manila. Sixth Section A Supreme Council shall be created which will reside in Manila, composed of a President, a Vice President, eight Councilors, a Secretary, an Assistant Secretary, a Treasurer, appointed by the Supreme Bishop. The powers of this Council are purely temporal to do with, a) To control and administer the interests of the Church. b) To establish the discipline. c) To ensure the observance of the Canons. d) To create dioceses, vicariates, and parishes. e) To institute ecclesiastical offices, and to elect and name the ecclesiastical dignitaries and personnel. f) To exercise the right of final inspection over the other Councils. g) To expedite the rules and decrees concerning the management and discipline of the Church and propaganda. Independent of this authority, the Supreme Council constitutes a private Council for the Supreme Bishop.

147

Seventh Section There shall be a council in every diocese which will be composed of the same number and kind of individuals or members of the Supreme Council, and have authority similar to the latter’s over the parish councils. Their members will be appointed by the respective bishops. Eight Section Similarly, there shall be a parish Council in every town which will be composed of a President, a Secretary, a Treasurer, and four members, appointed by the parish priest, and whose functions are those of propaganda, welfare and administration, in the temporal affairs of the parish. Transitory Section By these presents, the appointment of Señor Gregorio Aglipay as Supreme Bishop of this Church is confirmed and ratified. Done in this City of Manila (Philippines Islands) and signed, after invoking the Most Holy Trinity, on the first day of the month of October of the year one thousand nine hundred and two. (Sgd.) + GREGORIO AGLIPAY The Supreme Bishop FORTUNATO CLEMEÑA (Sgd.) + CIPRIANO VALENZUELA Bishop of Nueva Ecija (Sgd.) + CANDIDO GIRONELLA Bishop of Ilocos Sur and La Union (Sgd.) + EVARISTO G. CLEMENTE Bishop of Isabela (Sgd.) + RAMON FAROLAN Bishop of Abra (Sgd.) + ISIDORO PEREZ The Bishop of Kagayan Secretary General of the Supreme Council (Sgd.) + LORENZO PALOMA Bishop of Negros (Sgd.) + GREGORIO DIZON Bishop of Zambales (Sgd.) + VICENTE RAMIREZ Bishop of Kamarines

_________________________________ *Original Spanish text published in La Verdad, Manila, Año I, No. I (21 January 1903), p. 5, reprinted in Achútegui and Bernad, Religious Revolution in the Philippines, Vol. 4, pp. 139-141, and translated by William Henry Scott.

DOCTRINE AND CONSTITUTIONAL RULES OF THE PHILIPPINE INDEPENDENT CHURCH* 1903

148

Part One Chapter I ITS OBJECT Chapter II I. PROFESSION OF FAITH II. SUBLIMITY OF RELIGION III. VENERATION OF SAINTS IV. THE UNIQUE BOOK OF GOD V. LIBERATION OF CONSCIENCE VI. NATURAL LAWS ARE DIVINE LAWS VII . WE FOLLOW THE ROMANISTS REASONABLE VIII. LIBERTY IX. OUR CATHOLICITY X. IMPORTANT RECOMMENDATION Chapter III I. WORSHIP AND RITES II. CHURCH BUILDINGS III. ALTARS IV. RELIGIOUS GATHERINGS V. PRAYERS VI. Tritium's and Trisagions VII . USE OF A LANGUAGE WHICH IS UNDERSTOOD VIII. THE MASS IX. THE CONSECRATION OF BISHOPS X. SEMINARIES XI. PRIESTS Chapter IV Of The Rules of Life I. THE COMMANDMENTS II. RULE OF PERFECTION, NOT OF PRECEPT III. RECOMMENDATIONS OF OUR CHURCH IV. OUR MORALITY Part Two Government of Our Church Chapter I I. GENERAL PRINCIPLES II. OF THE CHURCH III. OF THE SUPREME BISHOP IV. OF THE SUPREME COUNCIL OF THE PHILIPPINE INDEPENDENT CHURCH V. CURIA OF APPEALS AND THE SECRETARY GENERAL VI. OF THE BISHOPS VII. OF PARISH PRIESTS VIII. OF THE AUXILIARY PRIESTS IX. DIOCESAN COUNCIL X. OF MISSIONS XI. OF THE FAITHFUL PEOPLE XII . OF THE MEN’S COMMITTEES XIII. OF THE LADIES COMMISSIONS

XIV. OF THE GENERAL ASSEMBLY INDEPENDENT CHURCH Chapter II Temporal Economy

OF THE

PHILIPPINE

IN

ALL

THAT IS

I. THE DOCTRINE OF CHRIST AND THE APOSTLES ON THE SUBJECT II. NEED TO HELP OUR PRIESTS WITH THEIR EXPENSES III. PERSONAL AND PAROCHIAL INCOME IV. OTHER INCOME V. UNIVERSALIZATION OF PROPERTY VI. OF THE SUPREME BISHOP IN MATTERS OF TEMPORAL ECONOMY VII. SUPERIOR ECONOMIC COUNCIL VIII. OF THE DIOCESAN AND HIS ECONOMIC COUNCIL IX. PARISH PRIESTS X. ALIENATION OF PROPERTY XI. ECONOMY IN EVERYTHING XII. SEMINARIES, CATHOLIC SCHOOLS, MISSIONS FOR PAGANS AND ARTICLES FOR FUTURE NEEDS Chapter III Of Disciple I. OBEDIENCE II. MUTUAL VIGILANCE III. EXEMPLARY CONDUCT IV. CONSTANT STUDY V. ANNUAL LICENSES VI. OF THE SUPREME BISHOP IN MATTERS OF DISCIPLINE VII . OF THE DIOCESANS VIII. THE CURIA OF APPEALS IX. OF PARISH PRIESTS X. IMPORTANT RECOMMENDATION XI. COMPLEMENTARY DISPOSITIONS XII. ANNULMENT AND SANCTION

149

DOCTRINE AND CONSTITUTIONAL RULES OF THE PHILIPPINE INDEPENDENT CHURCH 1903
PART ONE CHAPTER I ITS OBJECT 1. The object of the founding of the Philippine Independent Church is principally to respond to the imperative need to restore the worship of the one true God in all its splendor and the purity of his most holy Word which, under the reign of obscurantism, has been diluted and distorted in a most disheartening manner for any Christian of even moderate education. (Epistle III of the Supreme Council of the PIC) 2. To liberate the conscience from all error, excesses and unscientific scruples against the laws of nature and blessed good judgment. (Epistle VI) 3. And to form and dignify a Filipino clergy by reconquering all the prerogatives, which they lost through the exploitation of which, they have been, and still are, the object. CHAPTER II I. PROFESSION OF FAITH We believe in one single God (Deut. 6:4; Isa. 44:8; 46:9; I Cor. 8:8), the supreme Spirit (John 4:24; I Cor. 3:17), the creator (Gen. 1; Ex. 20:11; Neh. 9:6; Col. 1:6; Rev. 4:11) the preserver and lawgiver of the whole universe (Ex. 20: _; Isa. 33:22; Mt. 4:10; 22:37). As the power that created us and assists us in everything with his loving Providence, we fondly call Heavenly Father (Mat. 6:9; Luke 11:2; John 20:17, etc.) from whom we ask gratification of all our needs and whose merciful protection we invoke at all moments of our life. And he became human to redeem us and teach us to love all creatures not excluding our enemies, we call him Son, because such humanity proceeded from his very Divinity (Acts 20:28; Col. 2:9; John 10:30); to him we confess or failings; repentant, we pray him to continue interceding for us before the tribunal of his justice, balancing his inexorable scales with the weight of his own mercy. As Love sublime (Jer. 31:3; I John 3:16, 4:16), which ceaselessly attracts us to God for our sanctification, and as the eternal Truth, which enlightens our minds, we call him Divine Spirit (Rev. 22:17; Neh. 9:20). But all is the same God. Just as the triangle is the symbol of the powers or functions of straight lines of beauty, so in the Biblical Trinity we see all the perfection of God symbolized (Mt. 5:28), the meeting and consolidation, the unification of the Omnipotent that created the Universe, together with the sublime abnegation of Jesus who died to redeem humanity

150

and all Creation, and the Spirit who sustains us all with his ineffable love and guides us along the pathways of our life with his divine light. (Epistle III) II. SUBLIMITY OF RELIGION We have no need to resort to gross, bald-faced frauds that astound one with their shocking untruths when the greatest miracle that the mind can conceive is in open sight, that is, the amazing grandeur of Creation. The duty of the true Christian consists of enriching his mind with more and more varied knowledge to be able to savor the delectable pleasures of Science and, by means of it, to understand and wonder at the infinite omnipotence of God. Indeed, the prodigious magnitude of the Universe, on the other hand, with the thousand miracles contained in each of its kingdoms and every one of its atoms, and the exquisite and wonderful laws of nature, on the other, veritable and sublime miracles all, coincide to prove the existence of a Supreme Being who, with his omnipotence and limitless wisdom has created everything exciting both our admiration and our gratitude and affection for his most loving and diligent Providence which attends to all our needs with parental care and without the least exception, such that even the birds of the sky which neither plant nor reap nor gather into barns want not for sustenance; nor do the lilies of the valley which neither work nor spin lack raiment far richer that all the glory of Solomon (Mt. 6:26-32). If we stop to think about it, and compare the sublimity of these profoundly venerable and grand ideas of the true God with most peculiar penury of the absurd heroics attributed to the miracle-mongering saints, the boldness which some of these impostors have assumed grieved our souls, and makes us realize the need for purifying our sacred faith of ridiculous fables, and of restoring its sublimity. (Epistle III) III. VENERATION OF SAINTS It is laudable that we should preserve our simple customs, especially of that ideal Virgin who was worthy of carrying the long-awaited Messiah in her womb; but we must be wary of diminishing the majesty of our religion with heretical excesses, because God is no king or magistrate who requires the intercession of favorites of more or less authenticity to dispense his favors and administer his justice, but, rather, it is his omnipotent and wise Providence which watches lovingly over all his creatures, as can be ascertained from numerous Biblical texts. We condemn with the force of our soul, and declare an enormous blasphemy, the deification of Saints that reduces the one true God to almost complete oblivion. Let us venerate the saints, but never put them above God nor confuse them with the All Highest in our worship. There are excesses, which, far from leading us to God, clearly alienate us from him. These must never be followed. (Epistle III) IV. THE UNIQUE BOOK OF GOD The immortal and unique Book of God is adore him (sic) as is fitting: to glorify him as we see him in the Psalms, and to petition him as the Divine Teacher taught us to do; and in it too, we encounter salutary rules of life, both private and social, rules which can bring us well-being both in this life and in the next. Let us read the Bible in all its purity but absolutely purged of certain ridiculous commentaries conceived only

151

on the whims of audacious commentators. God has no need of interpreters to make himself known to his creatures. Let priests explain and illustrate the application of Biblical teachings; but we must never have the temerity to distort its genuine and simple meanings as many Roman commentators do. (Epistle III) To understand the Bible, we need no more interpreters than the sciences for none of them can ever be in contradiction with the others because the sciences, loyal to reality as they are, must all be true. (Epistle VI) V. LIBERATION OF CONSCIENCE Now that we have valiantly shaken off the heavy religious slavery of our four centuries of obscurantism, let us also have the courage to make yes of our own good judgment, which God in his immense goodness has deigned to give us. Let us not think in foreign phrases, which can be misleading, but use the natural reason we have received directly from the generous hands of the Creator. (Epistle III) VI. NATURAL LAWS ARE DIVINE LAWS The laws of Nature are God’s laws. Therefore, never can we or should we go against them. (Epistle VI) VII. WE FOLLOW THE ROMANISTS IN ALL THAT IS REASONABLE In everything else, we follow the same belief as the Romanists do, so long as it is not contrary to the pure Word of God, to nature, the sciences, and right reason. VIII. LIBERTY Liberty is one of the most precious gifts with which the Creator has favored us; therefore we may in no way set more limits to it than those, which the purest morality and right conscience impose on all things. And we do not forbid the reading of any book except obscene ones, which should be in the hands of no man with any self-respect. (Epistle VI) IX. OUR CATHOLICITY Our Church is Catholic, or Universal, because it considers all men without distinction children of God, and it bears the designation “Philippine Independent” to identify this association of free men who, within the said universality, admit servility to no one. To us then, all religious are good so long as they are professed with a pure heart. Again and again, the Lord said that he makes no exceptions among persons; but it is clear that God, with his foresight and most excellent judgment, will look with greater pleasure on what is more perfected and in conformity with the eternal truth. The most adequate means for discovering this truth are the study of the sciences; therefore we must constantly enrich our minds with new knowledge. For this reason, we do not prohibit the study of other religious but, on the contrary, we should learn and adopt whatever they may have which is superior to our doctrines and practices. Neither do we permit excommunication, because it is contrary not only to charity, but to the repeated teachings of Jesus Christ and his Apostles as well. (Ibid) X. IMPORTANT RECOMMENDATION We recommend to our brothers much altruism and saintliness of behavior, especially during these times of trial through which we are passing, for it is essential that foreigners be unable to say that we separated from Rome

152

simply to hide or to continue our debilities; let us demonstrate the benefits of having broken our secular chains, and may God be with us all. (Epistle III) CHAPTER III I. WORSHIP AND RITES Here we also follow the Roman Church in all that is saintly and dignified; but not the falsification of the ancient Biblical rites and the methods it has invented for simoniacal and deceitful ends. II. CHURCH BUILDINGS The best temple of God is the Universe and the altars most, acceptable to him are our hearts; but as we need to gather in some particular place free from the secular world which can disturb its distractions, it is suitable that we should construct appropriate temples, as other religions do, which even if they be very poor, should be provided with pews, as they are in all civilized countries, and not like certain churches here where the people are herded together like beasts in a corral, and women sit on the ground while the few seats are occupied by the men. If we wish foreigners to consider us civilized Christians, we must imitate those churches which are the best appointed – those of the Protestants. III. ALTARS It is not fitting that the places of preference on our altars should be assigned to friar or nun saints while the sacred symbol of the Divine Trinity is relegated to some secondary place. We therefore recommend to our venerable bishops and priests that they always reserve the center of all altars for the symbols of the most Holy Trinity of the Eternal Father, Jesus, and the Holy Spirit assigning to the side altars to the sweet Virgin Mary and the Servants of God. IV. RELIGIOUS GATHERINGS In religious gatherings, the reading of the gospel of a sermon on the same shall alternate with meditation and prayer. If there is a mass, the other ceremonies shall be simplified. Instead of those idolatrous prayers and accounts of untrue tales about miracles, place the Psalms in the hands of the faithful, where God himself teaches us to glorify him. Read our brethren the Bible, especially the divine teachings of Jesus Christ, and also open the Book of Job to them, where God demonstrates His eternity majesty, power and wisdom through the consideration of created things like animals and the wonders of nature, and where the reprimands the man who dares to obscure his divine counsel with turpitude and want of wisdom (Chapters 38-39). V. PRAYERS They shall be brief and simple as our divine Master taught us in the Lord’s Prayer, and not those tedious and useless repetitions of Ave Maria, which mislead the mind, dull the spirit, and induce sleep. VI. TRITIUM'S AND TRISAGIONS Let us fold our hands before our face, invoke the comforting spirit, and meditate without prejudice on whether

153

it is really pleasing to the Creator that we pray ten “Hail Mary’s to one “Our Father” to the true God. Nothing is farther from our mind than to prohibit novenas to the saints; but we charge our brothers to be sure always give due preference to the one God, just as the Trisagion should always be more frequent than the Rosary. Preference shall be given to novenas to the Holy Trinity, the Heavenly Father, to Jesus, and to the Holy Spirit. And even in novenas dedicated to the saints, care shall be taken that prayers are addressed to God in preference to his servants. And the doggerel verses to the Virgin which the faithful recite mechanically, where false fable are rattled off which compromise the sublimity of religion, shall be replaced by hymns and canticles to the inexhaustible goodness and omnipotence, and infinite mercy of God. VII. USE OF A LANGUAGE WHICH IS UNDERSTOOD It is impossible to pray with devotion if we address ourselves to God in a language we do not understand. God always wants us to speak of a Religion in a language which we understand; thus it was that he sent the Holy Spirit to the Apostles that they might make themselves understood in local languages. We must therefore pray and preach in the language of the people whom we are addressing. VIII. THE MASS We adopt it completely as the Romanists celebrate it, but it is our hope that people shall also savor the sweetness of its prayers and meditate on the sublimity of the mysterious symbols it contains. And this we can accomplish only by saying the mass in the local vernaculars, and by a master of ceremonies to announce the meaning of all the actions, which the celebrant performs. The Roman Catechism itself says that we should “hear” mass, but how can we hear it if we do not understand it, and the priest says it in a low voice? IX. THE CONSECRATION OF BISHOPS This shall be done in accordance with Epistle I of the Philippine Independent Church in the event consecrated bishops are lacking; but if there is the required number, it shall be done by three bishops, according to the Roman rite with the necessary differences in the oath; if there is no more than a single bishop, he shall be assisted by two priests. The ceremonies shall begin with the reading of Epistle I of the Philippine Independent Church as approved by our first prelates and in support of one of the principles of this Sacred Congregation; and the Bishop Elect will then take his oath according to the following formula: Does your Eminence swear to follow the Divine teachings of Our Lord Jesus Christ and those of his holy Apostles as contained in the New Testament? Does your Eminence swear to receive the Episcopal Apostolate of the Diocese of _________________; and

154

discharge that office with Holy zeal and exemplary conduct? Does your Eminence swear to respect the Bible as the Sacred Book? Does your Eminence swear to never to go against it, or against the sciences, or Christian charity, or the liberty and progress of mankind? Does your eminence swear to obey the Catholic Apostolic Philippine Independent Church and, in its name, it’s Supreme Bishop, complying respectfully with its Fundamental Epistles, and its Doctrines and Constitutional Rules? If you do, may God reward you: if not, may he call you to account. X. SEMINARIES The first duty of bishops is to establish a good seminary in their respective dioceses, which may serve as a nursery for new priests, educated according to the new doctrines of the Philippine Independent Church. They shall all exert themselves to find an appropriate, though modest, location, and to train the greatest possible number of capable youths for the high ministry of God, and we wish them to understand the great need which not only our Church has of these seminaries, but, even more importantly, the most reverend bishops themselves. Their negligence in this particular will therefore be disastrous and worthy of censure. It should be arranged to give these youths a complete course, but concise and more productive than the interminable years of unnecessary dissertation and unfruitful personal performances with which the Roman friars used to waste our youths’ best years. The plan of studies shall be based on the principle that we must begin by studying what is most necessary, secondly what is most useful, and thirdly the sciences which should always adorn worthy priests of God: and the plan shall be followed which is recommended in our Church’s Epistle IV. But science will be vain and useless in a priest who is not also adorned with the Christian virtues of sanctity, altruism, obedience, and zeal for the greater glory of God, to which end the youths shall be instructed in the practice of the ascetic and disciplined life, making frequent use of prayer, the sacraments, study, and exercises in evangelization. Efforts shall be made open schools and Catholic colleges for both sexes, attached to the seminaries, since this will make the selection of priests easier, and, moreover, because it is much to our own interest to give our children the divine teachings of Jesus Christ and the redemptive doctrines of our Church. XI. PRIESTS It is of vital importance for the due worship of God and for the future of our Church to choose the most honorable, intelligent and virtuous persons worthy of being elevated to the priesthood. Therefore, the zeal of our prelates for ordaining them shall be equaled by their efforts to educate them fittingly beforehand and even afterwards.

155

The duties, which a priest of the Philippine Independent Church will necessarily have to comply with, are the following: 1) PIETY. The priest will have to consecrate himself completely to God because that is the highest object of the priesthood; by night and by day, he shall be mindful of the greater glory of the Supreme Creator, he shall seek to make himself a credit to so lofty a title as that of God’s minister by his Christian conduct, which is sure to be a mirror to the faithful by its purity and his loving and noble sentiments, and he must be persuaded that only by maintaining a reputation without blemish will he be able to inspire the respect and sympathy of the people, especially in this time of struggle in which we have great need to demonstrate by manifest deeds the superiority of our Church over its persecutors. 2) DILIGENCE. He shall disdain comforts, fatigue, inclemencies of weather and inconvenient hours of the night to hasten to administer spiritual assistance to those who have need of it; he will always deal with people with affection and never with the harshness which the Roman priests were wont to deal with our poor countrymen; he will see to the formation of committees, commissions of ladies of our Holy Church, not only in the towns but also in distant barrios, arousing the interests of the same; he shall defend the Church against the attacks of the enemy; but never to the extent of inflicting human misery, for bad examples do not give the right to imitate them. 3) LEARNING. He shall devote his leisure hours study of Jesus Christ’s divine teachings as contained in his Holy Gospels and disseminate them; he shall try to establish schools for boys and girls to implant the beneficial maxims of our divine teacher and of modern teachings of utility. Let him be sure that if his evangelical diligence and exemplary conduct should result in the formation of a seedbed of truly Christian citizens, this will be his best crown in Heaven, and on earth, the strongest bulwark to protect him and our Church. He should also be completely persuaded of the great necessity of study and the accumulation of much knowledge so as to be able to answer the impugnation of our detractors. 4) OBEDIENCE. Wherever a formal society of men wishes to survive, it is hardly necessary to recommend obedience and profound respect for the detractors of the same. So it is that he will, with Christian meekness, do his utmost to obey and carry out with a good will such orders as he receives from his superiors, recalling that for he him himself to be obeyed tomorrow by his own subordinates, he must today give example of discipline and submission. Serious want of piety and obedience may determine his separation from our church, and want of zeal and study may also cause his return to the seminary. So as to be able to comply with the duties of his difficult and thorny office, he shall at very moment of his life invoke with a pure heart God’s most efficacious help by frequent private prayer or, better, prayer in the company of the faithful for their mutual edification. For prayers in common are pleasing to the All Highest. PRACTICAL PROVISIONS For want personnel and because of the overriding necessity of attending to the spiritual needs of our brethren, prelates are invested with extraordinary powers to provide seminaries with all they believe necessary to the greater glory of God; but they shall take care, under the accountability before the Supreme Judge, not to take this as excuse

156

for failure to complete the formers’ religious education as quickly as possible. CHAPTER IV OF THE RULES OF LIFE I. THE COMMANDMENTS The rules of the life of every good Christian ought to be passed on the commandments of God since, as the Lord says, “If thou desire to enter into [eternal] life, keep the commandments.” (Mt. 19:17) These commandments, according to Jesus Christ, are the following: 1st. “Love the Lord thy god with all heart, and with all my soul, and with all thy mind. This is the first and the great commandment.” (Ibid., 22:37-38) 2nd. “ And the second is similar to it: Love thy neighbor as thyself (Ibid., 22:39)…Thus all that desirest that men should do to you, so do also unto them.” (Ibid., 7:12) “On these two commandments depend all the Law and the Prophets.” (Ibid., 22:40) And going on to specify them, Jesus says: A. “Do not kill.” (Ibid., 19:18) B. “Do not commit adultery.” (Ibid) “Whoever looks for a woman with lust already commits adultery with her in his heart.” (Ibid., 5:28) C. “Do not steal.” (Ibid., 19:18) D. “Do not give false testimony.” (Ibid.) E. “Honor thy father and thy mother.” (Ibid., 19:19) F. “Do not swear in any manner… Rather, simply say Yes, or No, because anything more than this proceeds from evil.” (Ibid., 5:34) Not one word dare we add to these divine precepts, which issued from the most sacred mouth of Jesus Christ himself. II. RULE OF PERFECTION, NOT OF PRECEPT We also receive the following rule from the most blessed lips of our eternal Rabbi: “If thou desirest to be perfect,” he says, go and sell what thou hast and give to the poor; and thou wilt have treasure in heaven, and come, follow me.” (Ibid., 19:21)

157

With all the strength our soul can muster, we transmit this most particular recommendation to our brothers, which our sweet Redeemer gives us in favor of those whom good fortune has passed by. Here we see that the Whole Religion of Jesus Christ is simply the love of God and to neighbor, especially the unhappy, even to the extent that the Son of God requires us, as a means of perfection, to give all we possess to our brother, the poor. He who does not do works of charity whenever he can is in no way a true Christian, and his own selfishness will make him more and more unsympathetic and unfortunate. (“He who hides his eyes from the poor will receive many curses.”--9Prov. 28:27). III. RECOMMENDATIONS OF OUR CHURCH 1. Let us comply with the first and great commandment to love our heavenly Father by rendering him worship through our good will and philanthropic acts. Not only on Sunday, but in every moment that we can, should we remember and adore God in our hearts, fleeing from bad deeds and thoughts and remembering that we are always in the presence of our Creator, who, in charge for his inexhaustible favors, requires of us only that we do not sin, because that is most repugnant to him. And sin is any evil thought or act. Therefore, that which does not involve evil intent, ill will, or evil ends, is not sin. 2. We must comply with the second commandment by always loving and never prejudging anybody. Let us be all love, for that is the purest Essence of our Creator. We must therefore do all good the best that we can, and especially to the poor and unfortunate; and neither do nor desire evil to anyone. 3. Always to be just and never to commit any excesses. 4. To work diligently for our own and other people’s perfection, for which God created us. There is nobody more worthy of sorrow than the man who does not strive to perfect his intelligence and to improve his condition and that of his children with honorable labor. In short, we should seek for ourselves health, diligence, honesty goodness, civility, charity, self-denial, and dignity. If we comply with these four recommendations, we will not suffer great conflicts, and will be happy in this and the next life. IV. OUR MORALITY Our morality consists of loving the good for its own sake, and in saying this, we mean specifically that we ought to love, practice, and defend philanthropy, justice, honor, liberty, labor, and the sciences.

158

Philanthropy and justice are the distinctive characteristics, if it is true that we differ in some way from the other animals, which elevate our moral level with theirs. Labor products us what we need and is the untouchable front of well-being. We must therefore love it and seek it always. Honor dignifies and ennobles us. The sciences provide our minds with necessary knowledge, and are the most valuable factors for our progress in all their branches. Liberty and the noble ambitions, which it arouses, are the indispensable elements and the potent means for our exaltation for progress, for science, for civilization, and, in short, for our general perfection.

PART TWO GOVERNMENT OF OUR CHURCH CHAPTER I I. GENERAL PRINCIPLES The government of our Church is based on the priest Christian democracy, in those divine words of Jesus Christ: “You are all brothers: he who is greatest among you will be your servant.” (Mt. 23:8,11) In fact, all those who belong to the Philippine Independent Church will be absolutely equal; but our Church select men of virtue, fearful of God, men of truth who abhor avarice (Ex. 18:21), whom it charges with the oversight, consideration and execution of all that which is conductive to the greater glory of the Supreme Creator and the good of our Holy Congregation; and it is natural that we should be obedient to them so that they can dutifully discharge their offices for the common good of all. Power, therefore, comes from God or from his most holy word; it passes directly to the people, and they transmit it to the representatives they elect themselves, that is, our bishops, ecclesiastical governors, parish priests, etc., who appear to be our guides and superiors, but who in reality are not, because one there is who is our master and guide, the Christ (Mt. 23:8-10), and one there is who is our Father, God (Ibid., 9). “Therefore submit your whole soul to these in authority; for there is no power which is not from God, and those which have been established are from God.” “He who resists authority, therefore resists what has been ordered by God; and those who resist it will bring condemnation on themselves.” - - Rom. 13:1-2 And Jesus Christ himself has ordained, “He who does not listen to the church, let him be for thee like a Gentile and a publican.” (Mt. 18:17)

159

II. OF THE CHURCH The Philippine Independent Church is the congregation of those Filipino Catholics who desire to render worship to God in accordance with the principles of the Doctrine set forth in Part One; and it is governed by a Supreme Bishop, bishops, ecclesiastical governors, parish priests, and the other offices which the Roman Church has, though with the great difference that ours loyally practices the democracy which Jesus so often preached. Our Church is Catholic, that is, Universal, because in reality it is profoundly cosmopolitan by conviction and sentiment, considering all men without any distinction children of God, and it bears the designation “Philippine Independent” only to identify it as an association of free men who, within the said universality, admit servility to no one. (Epistle VI). III. OF THE SUPREME BISHOP He is the supreme hierarch of this Church with the faculties and prerogatives with which an Apostle of such exalted priestly rank is invested, and at the same time, the most obligated servant of all. The most basic duty of the Supreme Bishop will consist of obeying and practicing the divine teachings of the Savior contained in the Holy Gospels; anti enjoy the right to be respected and obeyed, he must on his part respect these Doctrines and Fundamental Rules in all the acts of his life. He will not behave autocratically, but will rather listen to the loyal recommendations of the Supreme Council of our bishops; he will not favor any party and will try with all his energy to dispel the least shadow of divisions, which are improper for a united Church (I Cor. 1:11-13, 12:25-26), because, as Sacred Scriptures says, a house divided is a house destroyed. (Mt. 12:25; Mark 3:25) He will be vigilant because heartfelt worship and devotion to the one, true God is rendered mainly by means of our brothers’ good works, by their sincere brotherhood (Jesus prayed to his Heavenly Father that we should be perfect in unity - John 17:21-23), and, in general, by our love for all creatures. The term of office of the Supreme Bishop shall be four years, and he may be re-elected (or appointed for life, if the first council to meet should so decide). If the Supreme Bishop commits any grave act which could compromise the fundamentals or the existence of our Church, the Supreme Council shall secretly convoke the General Assembly of bishops, priests, and committee presidents, and have the power to depose him if the extreme gravity of his fault justifies it; but if the meeting is only for the sake of intrigue, nobody should attend such assembly, and it should be prevented at all costs. IV. OF THE SUPREME COUNCIL OF THE PHILIPPINE INDEPENDENT CHURCH To advise the Supreme Bishop, there shall be Supreme Council composed of the bishops and the best-educated priests. This Supreme Council will have the power too define the doctrines, ritual, and other important matters of our Church, after invoking the Holy Spirit and with the agreement of the Supreme Bishop. If the Supreme Bishop, after invoking inspiration of God, should find the resolutions of the Council truly pleasing, he shall promptly publish and execute them; but if he should find some objection, he shall present it to the Supreme Council, which shall not insist on the resolution if, after invoking the Divine Spirit, it should find the

160

Supreme Bishop’s reservations to be justified. But if not, it shall respectfully insist on making manifest the benefits, which the compliance with its resolution would attain, or the inconveniences, which would follow its nullification. Then the Supreme Bishop, divesting himself of all personal opinion or that which is purely human, shall again invoke the aid of God and then, sacrificing for the good of all that personal pride which should be lacking in all good Christian priests, he shall execute the resolution faithfully, if he be then convinced of its good effects; but should he still find some evil or danger in the Council’s resolution, he shall explain it to the same accordingly, and withhold his sanction. The Supreme Bishop, on the proposal of the bishops will appoint the members of the Supreme Council. V. CURIA OF APPEALS AND THE SECRETARY GENERAL The Supreme Bishop shall have a Curia for appeals, and a Secretary General with three sub-secretaries for propagation of faith, of personnel, and of finance. VI. OF THE BISHOPS The bishops shall be the chiefs (Ex. 18:21) of their respective dioceses; they shall each have their curia; they will appoint their provisors and fiscals, and parish priests by competitive examination, and they shall be invested with the same faculties as Roman bishops. Within their diocese, they shall have the same duties as the Supreme Bishop, as specified in Section III of this Chapter, and those, which they swore to uphold during their consecration. The parish priests of each diocese, assembled together, shall vote for three candidates for bishop among those acceptable to the people, and the Supreme Bishop shall name him who he believes most worthy among those proposed, or another whom the Supreme Council may propose if it is sincerely believed that the one proposed by the parish priests is unqualified for the office; but if the Supreme Council finds the one they designate acceptable, the Supreme Bishop shall without further delay sanction his appointment. VII. OF PARISH PRIESTS The parish priest shall be like a father to his whole parish and should thus treat the faithful with fraternal love, rendering them solicitously all spiritual help and making special distinction of the selfless persons who compose the Men’s Committee and the Ladies Commission. And in return, the faithful will see in their parish priest an apostle of Christ, revere him as a true brother, and help him in his needs. The men’s committees and ladies commissions shall bear in mind that one of the principal motives for the founding of this Church was to reconquer the rights and prerogatives of the Filipino clergy, and accordingly, in no way can they merit less consideration from us, their countrymen, than from their ancient tyrants. Formerly, the Filipino clergy had no more than a single master, in the friar parish priest, so if we should now make them dependent on the committees are composed of lay persons, and in no church has it ever been the case that the religious should be subordinate to the laity. Nonetheless, in order to show gratitude for the disinterested help of the committees, and in order to prevent our parish priests from adopting the bad custom of the friars, the Prelate, when he believes it desirable, will charge the

161

committees to inspect the account books and finances of the parish: but the sole administrator, disburser, and treasurer of the church shall be its parish priest and nobody else. To desire the contrary would be, as we have said, to invert the natural order of things and go counter to the very object of the Church of dignifying our clergy. But if parish priest should earn the enmity of the committees and the ladies commissions by his intemperate behaviour, he shall be transferred to another parish in order to re-establish the harmony which ought always to prevail between parish priest and parishioners; unless he should deserve punishment shall be applied him, such as suspension, fine, detention, etc., or, in the case of treachery or other very grave cause, expulsion. VIII. OF THE AUXILIARY PRIESTS These will have to respect and obey the parish priest who is their immediate chief, which they in their turn will have the right of being obeyed when they are advanced in office. With Christian abnegation, they will sacrifice their comfort to conduct themselves with saintliness in everything to attend the spiritual needs of our brothers, and with the honesty, disinterest and charity fitting to a Christian priest, they will comply with the obligations imposed on them in Section III, paragraph XI, of Part One. IX. DIOCESAN COUNCIL The assembly of parish priests and other priests serving as consultants to the bishop shall from a Diocesan Council, which will officially assist the prelate. X. OF MISSIONS The bishop and the parish priests who are near the land of the mountaineers will try to send priests and seminarians from time to time to evangelize and educate them. XI. OF THE FAITHFUL PEOPLE Inasmuch as the people is Jehovah’s portion (Deut. 32:9), and inasmuch as God passes power directly to the people, the Philippine Independent Church accords them all the participation which they have in our Church, in consideration of the eminently democratic principles established in Section 1 of this chapter and also in consideration of the fact that the people from the vast majority of our Sacred Congregation, and are the ones who subsidize the needs of the same. The faithful people of every parish shall be represented by the parish priest as president ex-oficio and by the men’s committee and the ladies of commission of the Philippine Independent Church, and shall be consulted in all that pertains to the people and their customs, their assistance and the conduct of parishes and other subjects of lay character. XII. OF THE MEN’S COMMITTEES The faithful people of every parish shall annually elect from among themselves those who will compose the men’s committees of the Philippine Independent Church which aid the parish priest and the bishop with the Church’s needs.

162

The said committee shall not assume ecclesiastical or parochial functions, which belong solely to parish priests, as we have set forth in Section VII of the present chapter, they shall limit themselves to helping the parish priest acquire and construct a Church building worthy of God, as our resources permit, and a cemetery which, even if poor, will be orderly and maintained with neatness in painstaking care in a manner in keeping with the holiness of its purpose. It shall also find resources with which to sustain the bishop, the parish priest, and the other things needed for worship. In this matter, the committee shall be governed by the Religious of 5 August 1903, except that the Treasurer may be permitted to hold larger sums than those, which the members of each committee turn over to him to handle. The executive presidents of the committees of every diocese shall bone for an elector who will participate in the voting for the Supreme Bishop as a representative of the people; and every committee shall also have the right, if it has grounds for it, to manifest respectfully to the bishop that the parish priest assigned to its own is not a person acceptable to it, so that another may be selected. _______________________________ *They will naturally be executed from a parish when their own conduct is being investigated. The men’s committee shall be composed of an executive president, a vice-president, a treasurer, a secretary, and an assistant secretary, and twenty-four or more voting members or representatives. The members of each committee or ladies commission shall be the representatives and heads of the district, barrio, block, street, or group of fifty to one hundred church members or families, as was the practice in the time of Moses (Ex. 18:21-22). Those whom they represent shall elect these representatives. The representatives shall promote everything conductive to the moral and material well-being of those he represents; he shall see that they observe Christian conduct and customs, keep them from gambling, and prevent drunkenness, licentiousness, and other vices or ugly customs; he shall take interest in the education of children and youths, contributing whatever catholic schools should have, and he shall be in charge both of receiving and expressing the desires of those he represents and of collecting their contributions and turning them over to the parish priest promptly and directly, and with receipts, for the latter to hold for the purpose the committee may agree on, with the bishop’s permission; or else the bishop shall dispose of the said contributions for the needs of the church, with the prior consent of the committee, noting that contributions collected for a specific purpose may not be assigned to some other purpose, unless so stated, expressly and with the consent of all the donors. Differences between the Bishop and the committee shall be resolved, without appeal, by the Supreme Bishop. All contributions which do not have a definite designation shall be assigned to the needs of the Church; and she, without contracting any obligation, shall see that brethren who are contributors are given assistance in their sorrows and the poor in their necessities, if committee resources permit, each group shouldering the cost, by itself or jointly with others if possible, of medical treatment, charitable aims to a brother in need, or assistance in cash, or even burial and the cost of the tomb.

163

All brethren shall have the moral obligation to aid and assist one another mutually in all aspects of social life always giving preference to them in providing employment and jobs, in buying and selling, in elections, in alms, and in all possible benefits. The committee shall also actively help our priests in propagating the faith and civilization, and providing assistance with money, whenever they have a real shortage for some enterprise. XIII. OF THE LADIES COMMISSIONS Christianity is the religion of pure love. Jesus Christ, in fact, indicated that we should give to the poor what we have as a means of perfection. And nothing is more uplifting to Christian women than the exercise of charity. In Europe, America, and other civilized countries, associations of Christian ladies carry charity, such as orphan asylums and maternity houses, founded and maintained simply by alms, hospitals for the poor and invalids, help for the sick, and houses where those who have no bread can eat and those who cannot pay for a bed can sleep, etc. And the Filipino people, who have always been distinguished for their generous Christian sentiments, must do no less than civilized nations. For this purpose, a ladies commission shall be formed in every parish of the Philippine Independent Church, composed of a president, a vice president, a secretary, a treasurer, an assistant treasurer, an assistant secretary, and twenty four or more counselors, who shall also be representatives of the district, barrio, block, street, or group of fifty to one hundred church members. The commission’s objects shall be to help our Church in the female sector, and to practice such charities as collecting funds and donations to establish hospitals, even only of nipa, asylums for mendicants and orphans, and for invalids unable to work and the imprisoned; distributing alms; helping victims of fires, floods, epidemics and earthquakes; and other works of mercy. For internal management, the ladies boards shall be regulated by the Supreme Bishop’s Decree of 7 August 1903. XIV. OF THE GENERAL ASSEMBLY OF THE PHILIPPINE INDEPENDENT CHURCH For the election of the Supreme Bishop, the Philippine Independent Church shall meet in general assembly. In case of the death or resignation of the Supreme Bishop, the nearest or eldest bishop among those present shall take interim charge of the Superior Episcopacy, until the Bishop President of the Supreme Council arrives, who shall be the regular replacement of the Supreme Bishop. The Bishop President, who shall be called such, shall convoke the general assembly by means of the press and circulars, allowing forty days those who should attend, which shall be the following: First, all the bishops. Second, a parish priest elector from every diocese, voting on behalf of the parish priest of the same.

164

Third, one deacon or sub-deacon elector from every seminary, voting on behalf of the parish priest of the same. Fourth, one lay elector from every diocese, elected by the presidents of all the committees of the diocese. On the day of voting, all the electors shall confess to God and receive communion; and after invoking the guidance of the Holy Spirit, shall proceed to vote, having first sworn to elect, not the person they most favor, but him they believe to be most worthy for the greater glory of God and our Church. In case the election is quadrennial, the incumbent Supreme Bishop himself shall convoke the assembly with two months notice for convening on December 25, and shall preside over it with complete impartiality. This general assembly shall also convene whenever this Doctrine and Constitutional Rules are to be modified, without which essential requirement; any amendments shall be null and void. CHAPTER II TEMPORAL ECONOMY I. THE DOCTRINE OF CHRIST AND THE APOSTLES ON THE SUBJECT One of the most manifest evidences of the divinity of Jesus was his prodigious ability to foresee the future and his inimitable self-denial. Twenty centuries ago the divine Rabbi proclaimed that the Kingdom of God would come with the triumph of the poor, that is with the abolition of private property and the common ownership of goods, and it causes no little surprise to observe that humanity, starting without he dawn of Christianity, has been moving with slow but sure steps along the course marked out by the Redeemer, up to the present century in which modern society is now marching with giant strides toward this beautiful ideal which the Son of God proclaimed. “And the multitude of the believers were of the same heart and soul; and nobody said that anything which he possessed was his own; but they held all things in common.” “Therefore there was no indigent person among them; for those who possessed fields and houses sold them and brought the proceeds of the things sold and laid them at the feet of the Apostles; and distribution was made to each one according to who had need.” (Acts of the Apostles 4:32, 34-35) “Therefore,” said Jesus, “any one of you who does not renounce all that he has, cannot be my disciple.” (Luke 14:33) The Philippine Independent Church cannot deviate from this holy doctrine of Jesus Christ and his Apostles; therefore it announces its supreme aspiration in matters of temporal economy to be the common ownership of goods, and the truth that all modern systems of government, some more or less, tend toward the same end. “But when the young man heard these words (of Jesus) he was said, for he had great possessions. “Jesus then said to his disciples, In truth I tell you that it will be difficult for the rich to enter the Kingdom of Heaven.” (Mt. 19:22-23)

165

The same thing will happen to many of our members, if the Philippine Independent Church should try to put this, which for the present is no more than a beautiful ideal into practice, by doing violence to the present state of society. We will therefore adjust to the circumstances; but insofar as is possible, we will proceed to adapt our actions to the Holy doctrines of Jesus Christ, doing all that we can so that rosy dream becomes tomorrow a most happy reality. II. NEED TO HELP OUR PRIESTS WITH THEIR EXPENSES Priests are those charged with properly arranging and adorning temples and altars of God, and of attending to the other needs of worship, and it is natural that all good Christians should help them with their expenses. In ancient times, a laudable custom was followed, namely, to offer the Supreme Maker the first fruits of our harvests and a tenth part of our income. So should every creature deal with his God? Not by bread alone does man live, but also, and above all else, by the Word of God. (Mt. 4:4; Luke 4:4; Deut. 8:3) Every creature, even in the midst of anxiety, which the material desires of this life inspire in him, or the struggle for existence, ought not to forget his Creator, nor dare he ignore him. Nothing is sweeter or more consoling for a poor mortal than to retire to a temple after a week of labor, or when misfortune overtakes him, or even in cases of joy. Prayer, meditation, and sermons on the eternal verities are like dew, which revives the sap in souls, parched dry by the labor of a life too mundane, or overburdened with the weight of misfortune. But, in order that the priest may adorn the house of God with due care and, free from the straits of life dedicate himself to the study of divine things so that he may enlighten our minds and console our spirits in anguish by the science and unction of a true minister of the Lord, and not vitiate the education of the faithful either with disgruntled gossip about puerile religious differences or with impassioned attacks fritter to be pronounced in Hell than spoken from the pulpit of the Holy Spirit, it is necessary that the faithful guarantee his subsistence and grant him the necessary means for preparing us a place of prayer, comfortable, decent and clean, and not those sad bodegas, smoky and lacking comfortable seats, floors, order, or decent arrangement, which expose the faithful to the risk of rheumatism and naturally turn the strongest stomach with the saliva to be seen everywhere. In order to prevent this and to keep strangers from considering us an uncivilized people, we ought to provide ourselves with decent temples with comfortable seats, and also ones in which our priests will always be vested well and the dignity proper to the ministers of the All Highest. III. PERSONAL AND PAROCHIAL INCOME The income of the priests is of two kinds - personal and parochial. Personal income is that which is produced by masses and the priest’s personal attendance in baptisms, marriages, burials, etc. Parochial income is the dues, which the faithful pay the parish for individual spiritual services. The personal income is intended for the priest’s maintenance, and saving disposition to the contrary by the Supreme Bishop, belongs entirely to the said priest. Parochial income shall be set by the bishop of the diocese according to the circumstances of each municipality,

166

and shall be divided in this way; one part for the preservation and improvement of the church, another for the Supreme Bishop, another for the diocesan bishop and parish priest, and another for the officiating minister and sacristans. Under pain of dismissal, the parish priest will have to keep account books authorized by the diocesan, and audited by the persona named by the bishop, either one of the auxiliary priests of the parish priest or the president of the men’s committee, and the parish shall also keep numbered receipts books. Parish priests shall send a detailed account of the expenses and income of their parish to the diocesan bishop every month, and a copy to the assistant secretary for temporal economy of the Supreme Bishop. It shall also be arranged that the income of all parish priests be approximately equal and in proportion to their work in order to prevent from administering rich parishes while others who perform the same labor, or even more, are degraded to a miserable existence. To avoid these inequalities, which are seedbeds of favoritism, injustice and discontent, it is recommended that the bishops propose to the Supreme Bishop what they believe suitable so that, for example, in order to meet the extraordinary expenses of the Supreme Bishop, expenses very necessary, useful, and productive for the whole Church, it shall be arranged that in the rich parishes, a fixed allotment be reserved for the parish priest and all that exceeds this be assigned to the Supreme Bishop; and if he does not need it all for the maintenance of missions for pagans, seminaries, Catholic schools, and the great expenses of the Supreme Episcopal See, it shall revert to the respective parish for the improvement of the church. IV. OTHER INCOME In civilized countries, it is an accepted principle that each person pays his own needs and comforts. There are comfortable pews in churches there, but the faithful pay a certain amount to use them, and in Anglo-Saxon countries, each pew even bears the name of the brother who pays for it and for whom it is reserved, and it can only be occupied by a stranger when the owner is not there and there is a porter who directs worshipping strangers to vacant benches which they may occupy, if there are any. In Catholic churches in Spain, it costs two curates to occupy a chair for one mass, and the same charge for every other mass attended. In some Catholic churches in France, they follow what is practiced in Anglo-Saxon churches namely, passing a pouch among all those attending at the end of the religious service so they may make voluntary donations. Very well then, if civilized countries practice this, we ought also to employ this source of income, but with the purpose only of providing comfortable seats for the faithful and improving the conditions of the church. We have already said that the diocesan bishops will fix the schedule of fees in every parish for the baptisms, weddings, burials, and other spiritual services for which the faithful give alms, but care should always be taken that these may see that our charity is genuine, and not a repugnant commercialism -- that is, that if we ask alms of them for our services, it is only to be able to apply them to the needs of worship. Avarice is very ugly in the priests of Him who was the very incarnation of selflessness and the most sublime abnegation. We can ask fair alms on joyous

167

occasions like baptisms and weddings, but in burials, except for those considered luxurious, the priest of the Philippine Independent Church shall always show himself to be charitable, dispensing with fees from the poor, even if they offer no more testimony than their own word, and even in the case of well-to-do families, he shall deal with them in Christian charity, since in time of death they incur great expenses during the illness of the deceased and it is not fair for the Church of pure love to use these sorrowful occasions to increase the troubles of the family of the defunct. Under pain of disposition, parish priests shall be very careful to send the Supreme Bishop and the diocesan every month the fourth parts which belong to them from all parochial income, and they must realize the great utility and need of putting these funds at the disposal of the leaders of our Church which they so greatly need for promoting the growth of that church, whereas if the former act with selfishness, and deprive our bishops, and especially the Supreme Bishop, of the means which they need to promote the development of our Congregation, it will start to decline and its decadence will immediately inspire public disgust and a lack of confidence which will affect the parishes, so that by their selfishness and lack of planning, they will bring about a general collapse. V. UNIVERSALIZATION OF PROPERTY Our promise will not be in vain to implement, on our part and insofar as it is practicable nowadays, the communal ownership of property, which Jesus preached, and the apostles practiced, especially since it is the faithful compliance with this Christian doctrine which is the whole secret of the formidable power of the religious orders all over the world. We will begin by pooling the ecclesiastical wealth of all our bishops, parish priests, and other clergy, and in time even their private wealth by requiring those who enter the ministry of the Church to contribute all their property to the sacred treasury of the Church, in the manner of the religious orders. Then we shall try to extend this teaching to laymen who are willing, forming secular societies in which all the goods of those who wish to join the association will be pooled as mutual aid and life insurance. In due time, the desirability of including the priestly treasury with that of the secular societies practicing communal ownership of goods will suggest itself. If the religious orders are now recognized as being strong because of their communal ownership, will our Church not be stronger still when it actually unities the wealth of our ecclesiastical corporations with that of the laity of the same Church? Reflecting on the Roman Church’s sources of income, which we are now duplicating because of compelling circumstances known to all, it is very sad to observe that the religion of Jesus Christ, which was nothing but pure and disinterested charity in the beginning, and left everything pertaining to the apostles’ maintenance to the loving Providence of God (“Prepare neither gold nor silver nor copper in your belt; nor pouch for the road, nor two tunics nor shoes nor a staff, because the laborer is worthy of his food” -- (Mt. 10-9-10), now finds itself obliged to beg money from the faithful, not only on occasions of rejoicings but even in the saddest of misfortunes like burials, with other means not always credible having been invented like bulls and dispensations, to get what it needs from us to pursue the struggle for existence. But all this can easily be remedied if we proceed with zeal in evangelization --that is, the moral education of

168

the faithful, showing them the utility of religion and causing them to feel a true love for it and to pay a fixed monthly quota for the Church’s needs so that it can render all its spiritual services without charge, curing and attending to the sick, helping those in need, burying the dead, and educating children, all absolutely free, as they ought to be doing. When we have attained this ideal, which is our immediate goal, we will have demonstrated that religion serves to instruct and to dry the tears of the afflicted, and that it does not take advantage of even sad occasions to empty the pocket is the faithful. The universalization of property is not a mere utopian dream, first, because if it were, Jesus Christ would not have wished to introduce it; and second, because it will be no more than a collective society, though universal, and the capital contributed will be unequal. However, this inequality will be compensated for the true lover of God and Religion by the realization that what he contributes which is more than those who contribute less, only their personal labor, is destined to propagate the glory of God and fulfill the needs of God’s children, the poor. The renunciation of wealth in favor of the Christian Community will be like those legacies which rich persons used to make at the time of death, only now they will be making them while still living. Man desires private property for his daily needs, he would no longer have any reason to preserve that property other than pure selfishness; and upon his ceding the surplus he has, this can be used to improve the Church and magnify the glory of God. Add to this the truly ideal delights which the universalization or abolition of private property will bring -- the final suppression of those perennial seeds of discord and so many other ills, and the rise of a universal brotherhood in their place which will bring us close to the status of angels at one leap, as the radical economic schools already perceive in their beautiful dreams. VI. OF THE SUPREME BISHOP IN MATTERS OF TEMPORAL ECONOMY The Supreme Bishop, by virtue of these Constitutional Rules, shall be the supreme representative of our Church in all that pertains to the temporal economy, of the administration of temporal goods of the same. He shall exercise eminent dominion over all of these as representatives of the Philippine Independent Church, and in his name, his authorized representatives, bishops, parish priests, etc., shall accept and acquire donations and accessions made for four Church; but the Church shall not be held liable for the personal debts which the Supreme Bishop may contract, nor of any obligations which he assumes without the permission of the Economic Council of Prelates, which permission the Supreme Bishop shall always need when he assumes an obligation which exceeds five hundred Filipino pesos. The Supreme Bishop, the Secretary General, and the Sub-Secretary for Finance shall be responsible “in solidium” [as a joint body] in civil and ecclesiastical matters, in which they shall honestly, economically, and diligently administer the interests and funds of the Supreme Episcopal See in particular, keeping the corresponding account books. The lack of these, or grave irregularities or carelessness, which may be noted in keeping the same, shall cause the dismissal of the Secretary General and the Sub-Secretary for finance. VII. SUPERIOR ECONOMIC COUNCIL Besides the Secretary General and the Sub-Secretary for finance, the Bishop Judge of the Curia of Appeals, and

169

the Bishop to make expenditures, which exceeds five hundred pesos; and if these should exceed two thousand pesos, the authorization of the Council of Bishops shall also be necessary. The economic Council, especially the Judge of Appeals, shall have the obligation of examining the annual accounts of the Supreme Bishop, the prelates, parishes and other entities of our Church, and the Sub-secretary for finance shall place at their disposal all the documents which he has received, and shall place himself under their orders in all that pertains to regulating such accounts. The Church’s funds shall be kept in banks under the signature of the Supreme Bishop, the Secretary General and the judge of appeals as comptrollers. VIII. OF THE DIOCESAN BISHOP AND HIS ECONOMIC COUNCIL The bishop of a diocese shall be the primary representative of the Supreme Bishop in financial matters within his jurisdiction. He shall have the same responsibilities as the latter and shall also have the obligation of obtaining the permission of the provincial economic council, which shall be composed of the provisor, the secretary, and provincial economic council, which shall be composed of the provisor, the secretary, and the treasurer of the diocese, for expenditures which exceed one hundred pesos, and, in addition, the authorization of the Supreme Bishop should the expenditures exceed three hundred pesos. Nor shall the church be held liable for the personal debts of bishops or of any obligations assumed in excess of one hundred pesos without the permission of the Supreme Bishop, who shall give heed to the Diocesan Council, and to the Superior Economic Council in important cases. Account books will be properly kept under the secretary and treasurer, who under pain of dismissal shall be responsible for keeping them personally. IX. PARISH PRIESTS We have already said in Section III of this chapter that they shall keep account books with care. These priests shall make the budgets of the parish and shall submit them to the approval of the diocesan. The latter shall inquire of the parish priest’s auxiliary priests and the men’s committee in cases where he believes it necessary, especially when funds contributed by them are being disposed of, without this meaning that the committees have power to obstruct the good and expeditious progress of the parish and of the diocese, whose direction belong solely to the bishop and the parish priests. But both prelates and parish priests should appreciate the extreme desirability of not ignoring the good suggestions of the committees, and the grave consequences, which would follow an unnecessary rupture with the persons who disinterestedly and efficaciously help our church. X. ALIENATION OF PROPERTY Nothing in the parish may be alienated without the permission of the Diocesan Bishop, and in the case of real property valued at two hundred pesos or more, the Supreme Bishop’s permission shall also be necessary, with prior conformity by the Superior Economic Council, and, moreover, of the Supreme Council of Bishops if the properties concerned are worth more than two thousand pesos.

170

XI. ECONOMY IN EVERYTHING The priest economy shall be observed in everything in order to have what is necessary, obtain what is comfortable, and perform the works of charity, which ought to the distinction of the Philippine Independent Church. Our church will not be a heavy burden for the faithful if prudent economy is observed. Therefore, it is decreed that objection by a third part [of the body] to an expenditure which it believes unnecessary shall be sufficient for its disapproval. The foundation of our whole temporal economy consists of procuring first what is necessary and then what is useful, but never what is superfluous, and we ought never to forget that who wastes money on the useless will have none for the necessary. Luxury and ostentation are improper for true disciples of Jesus Christ. Any surplus shall be assigned not to earthly vanity, but to philanthropic works. XII. SEMINARIES, CATHOLIC SCHOOLS, MISSIONS FOR PAGANS AND ARTICLES FOR FUTURE NEEDS The Supreme Bishop shall arbitrate resources, whether by making distribution among parish priests or by asking alms to create and maintain seminaries and catholic schools, which are so necessary for the propagation and defense of our Church; and also to comply with our most sacred obligation of evangelizing the pagan tribes, and to support other works of the Sub-secretary for Propagation of Faith. For all else which is not provided for in these Rules, the Supreme Bishop may provide by decree, so long as he does not contradict the spirit of the same, and gives heed to the opinion of the Supreme Economic Council. CHAPTER III OF DISCIPLE I. OBEDIENCE The efficacy and solidarity of every corporation depends on the equality of its discipline. Within the democracy established in Chapter I, and the paternal love, which our bishops ought to profess for their sons, the priests and faithful, they shall with energy and firmness maintain the prestige without no good society is possible. When leaders give orders and members and other elements obey, all goes well, so it is in the interest of all for our ranks to be disciplined and to obey, like well-educated sons, the pastors whom we ourselves have selected. When we receive orders from our superiors, we should take into account the fact that this is what the best interest of our community requires us. But in order that superiors may inspire confidence, affection and obedience they should always show impartiality, paternal interest in their subjects, and, above all, set them a good example. Among the vows, which priests swear during there, profess in; they shall swear obedience to these

171

Constitutional Rules and to their superiors. Lack of obedience shall always be considered a grave matter and shall be castigated with detention in the seminary, suspension, or even expulsion as a last measure. (He who does not listen to the Church let him be for thee a Gentile and a publican.” Mt. 18:17) As will have been noted in the preceding chapters, in the Philippine Independent Church there will be much greater discipline than among the clergy of the Roman Church, since it is established that our priests shall keep a discipline almost equal to that of the religious orders; and while parishes are to be filled by competition, these appointments will be understood to last until new orders from the Supreme Bishop, who, for his part, shall move parish priests from their curacies as little as possible, unless it be for the convenience of the church, so that these can perform their work with fruitful effect. But the Supreme Bishop can freely commission them to go and render service where he feels there is need, with parish priests disobeying only under pain of incurring the full penalty. The priest shall be castigated who is absent without his superior’s permission, even with suspension if the gravity of the case so warrants. II. MUTUAL VIGILANCE Priests shall have the obligation of watching over the good name of our Church, and if some brother commits levities or has faults, they shall fraternally counsel him to remember the obligation these Rules impose on them of reporting him to the Diocesan or the Supreme Bishop if he should persist in his ways. And if he doesn’t correct himself, they shall have the obligation, under penalty, of notifying the diocesan or the Supreme Bishop of their brother’s errors. III. EXEMPLARY CONDUCT Our priests must be persuaded of their great need o observe exemplary conduct, since, in the presence of such churches as the Protestant and the Roman, the public will naturally select that which deports itself best. IV. CONSTANT STUDY With freedom of worship, it is most necessary also that our priests be constantly instructed so as not to give a poor argument in cases where a secular might make impugnation against our religion; and naturally our priests have the obligation of studying the assignments which are enumerated in Epistle IV. V. ANNUAL LICENSES Only by complying with the obligations of studying the assignments, which our diocesans give them, will our priests be able to celebrate mass and administer the holy sacraments. For these licenses to be valid, they will have to be presented to the parish priest or the president of the committee of the parish where he celebrates religious ceremonies so that these mark his “entrance”. VI. OF THE SUPREME BISHOP IN MATTERS OF DISCIPLINE He shall have the plenary power to impose the penalties of separation, detention in seminaries, suspension, fine, transfer, of others which, without contravening the established penal laws of the civil government, on priests,

172

who shall be accepted into our congregation only under the precise condition of submitting to these Rules and of accepting the punishment that may merit for their faults, unless they prefer to be separated, which shall be the equivalent of expulsion, with loss of all their rights. None the less, the Supreme Bishop shall not be able to punish anybody without first hearing the accused and giving him means of justifying himself, and even then, he must also hear the opinion of the judge of the Curia of Appeals, and, in the most serious cases, that of the Supreme Council of Bishops as well. Our Lord Jesus Christ has charged us to pardon our brother seventy times seven (Mt. 16:22; Lk. 17:4), and this our bishops must put into practice when imposing penalties, that is, that these do not ever punish because of, or with anger, but only with the magnanimous object of procuring the emendation of the brother who shall have incurred the fault. We have already said in Chapter I that the Assembly in case of delinquency will judge even the Supreme Bishop. VII. OF THE DIOCESANS The bishops of the dioceses, by means of their curia, and always after sufficient investigation and giving the accused opportunity to defend himself, shall have the same faculties as those of the Supreme Bishop for fraternally imposing on a priest of his diocese a punishment he merits. Bishops, in case of delinquency, shall be judged by the judged by the Supreme Council, under sanction of the Supreme Bishop. VIII. THE CURIA OF APPEALS Those who believe themselves unjustly condemned shall be able to resort to the Curia of Appeals, which shall decide without further appeal. The Curia of Appeals will annul other authority and judge in the first instance the sentences, which the Supreme Bishop may dictate, being able to appeal to the Supreme Council in cases in which extreme penalties are imposed. IX. OF PARISH PRIESTS Parish priests shall be the absolute superiors of the priests of their parish, and the latter will be unable to disobey them without incurring responsibility. But in any case, they will be able to make complaint to the Diocesan bishop. A parish priest shall be sure to set an example for all those of his curacy, keeping a holy life worthy of a true representative of God; and he shall demand of the priests of his parish that they do the same, obliging them to make frequent prayer and study, and to have the manners of well-educated men, to comply religiously with their obligations to the people, and prohibiting them from attending dances, cockpits, gambling houses, and other notorieties improper for any priest. The parish priest shall be responsible if, for his lack of energy, his auxiliary priests shall arouse scandal by their

173

conduct. X. IMPORTANT RECOMMENDATION In view of the extraordinary faculties, which are conceded to the leaders of the Church, extreme care and tact is recommended to all, which we ought to seek in the election of bishops, especially the Supreme Bishop. Care must be exercised to chose one who is enthusiastic for the glory of God and our Church, who is honorable, active, filled with initiative, impartial, disinterested, well-instructed, prudent and democratic, but who is at the same time energetic so as to be able to hold the reins of government firmly. A weak leader, although apparently inoffensive, almost always turns out to be a more regrettable choice than one of strong character. Sanctity serves to arouse attractive examples, but to govern a particular community, a well-balanced character accompanied by honestly and zeal is of more value. The elections of bishops are democratic, that is, they depend on the will of the majority, and this circumstance obliges us to respect and obey them. XI. COMPLEMENTARY DISPOSITIONS The Supreme Bishop, assisted by the Supreme Council of Bishops important cases, shall dictate the necessary dispositions to complete whatever commission may be found in these Rules in order to make them efficacious. XII. ANNULMENT AND SANCTION The former Constitution is hereby annulled, and the six primary epistles of our Church and the appointment of our present bishops are hereby sanctioned. MANILA 28 October 1903 (Sgd.) + GREGORIO AGLIPAY The Supreme Bishop PEDRO BRILLANTES Dean Bishop of Ilocos Norte FORTUNATO CLEMENA Bishop of Cavite GREGORIO DIZON Bishop of Zambales JOSE EVANGELISTA Bishop of Manila CIPRIANO VALENZUELA Bishop of Nueva Ecija CANDIDO GIRONILLA Bishop of Ilocos Sur VICENTE RAMIREZ Bishop of Camarines NARCISO HIJALDA Bishop of Antique SANTIAGO DESCALZO Bishop of Iloilo EVARISTO CLEMENTE Bishop of Isabela RAMON FAROLAN Bishop of Abra PONCIANO MANUEL Bishop of Pangasinan MARIANO GAERLAN

174

Bishop of La Union PIO ROMERO Bishop of Rizal and Judge of the Curia of Appeals; SINFOROSO MONTEMAR Ecclesiastical Governor of Cebu TELESFORO PINEDA Ecclesiastical Governor of Bulacan LORENZO PALOMA Ecclesiastical Governor of the Island of Negros SANTIAGO PAMPLONA Vicar General of Jaro MANUEL ZURBANO Ecclesiastical Governor of Tayabas SERVANDO DE CASTRO Ecclesiastical Governor of Tayabas SERVANDO DE CASTRO

Ecclesiastical Governor of Laguna QUIRINO EVANGELISTA Governor (sic) of Pampanga LUCAS ALBANO Governor of Tarlac SINFOROSO BONOAN Governor of Sorsogon MARIANO ESPIRITU Governor of Bataan JUAN JAMIAS Governor of Nueva Vizcaya IGNACIO NORIEGA Governor of Albay FELIX DE LA CRUZ Governor of Mindanao

For the faithful people who first proclaimed the Philippine Independent Church in the Centro de Bellas Artes. ISABELO DELOS REYES President of the Meeting LUIS PEREZ ENRIQUEZ & SULPICIO VILLAMOR Secretaries I give faith: ISIDRO PEREZ The Secretary General / Bishop of Kagayan

175

*Original Spanish text published as Doctrinas Y Reglas Constitucionales (DYRC), reprinted in Achútegui and Bernad, Religious Revolution in the Philippines, Vol. 4, pp. 139-141, and translated by William Henry Scott.

176

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->