Prevodna ekvivalencija Perfekat - Trapassato prossimo

2.3. PERFEKAT - TRAPASSATO PROSSIMO Prevodni ekvivalent PSG i PNG u relativnoj upotrebi je trapassato prossimo, pretprošlo vreme čija je frekvencija u italijanskom jeziku upadljivo veća nego frekvencija pluskvamperfekta u srpskom, oblika koji je uglavnom zamenjen relativnim aoristom1 i pomenutim relativnim perfektom. Trapassato prossimo, kao pretprošlo vreme, obeležava radnju koja je prethodila nekoj drugoj prošloj radnji. S obzirom na sve veću upotrebu trapassata prossima, i s obzirom na činjenicu da antecedentnost ovim vremenom iskazane radnje nije uvek moguće uočiti, neki autori iznose mišljenje da trapassato prossimo sve više poprima vrednost običnog preterita (SKUBIC 1970b: 488-495). U novijim tumačenjima trapassata prossima ističe se da ovo vreme ipak podrazumeva makar i implicitnu referentnu tačku u prošlosti u odnosu na koju su ostali događaji postcedentni (RENZI-SALVI 1991: 103)2. Što se aspektualne vrednosti tiče, trapassato prossimo je blizak passatu prossimu: naime, pored svršenosti, oba vremena poseduju i već pomenuti aspetto compiuto, a u toj vidskoj sličnosti treba potražiti i razlog za sve veću upotrebu trapassata prossima; drugi razlog za širenje trapassata leži u potrebi da se popuni prazno mesto u glagolskom sistemu stvoreno gubitkom (ili bolje: gubljenjem) passata remota, čime se na temporalnom planu ponovo dobija dimenzija "dalje prošlosti"3 koja, što je i najznačajnije, ima istu aspektualnu vrednost passata prossima. Uprkos činjenici da trapassato prossimo obeležava svršenu radnju, prevodi PSG - trapassato prossimo i PNG - trapassato prossimo se brojčano gotovo podudaraju. U nastavku će prvo biti reći o prevodima u kojima se, pored temporalnih, čuvaju i vidske osobine srpskog iskaza.

2.3.1. Perfekat svršenog glagola - trapassato prossimo

1

) Za aorist vidi glavu 3 rada.

2

) U istoj gramatici (:105) se, ipak, dopušta mogućnost da trapassato prossimo, zbog priloške odredbe za vreme, izgubi osobine pretprošlog vremena: Andai/Sono andato/Ero andato a trovarlo due giorni prima/dopo di te.
3

) Odredbom "dalja prošlost" ne podrazumeva se objektivno udaljena prošlost, već prošlost koju subjektivno doživljavamo kao udaljenu, koju smatramo manje relevantnom u trenutku govorenja. Napomene vezane za širenje trapassata prossima važe u prvom redu za govorni jezik, iz kojeg ova pojava postepeno prelazi u jezik književnosti.

1

.) fosse arrivato..).. fra' Pietro non era in grado di ricordare in alcun modo con esattezza né come né quando era giunto. docnije. U kontekstima u kojima su smešteni gornji primeri jasno je istaknuta ideja antecedentnosti. prošaputao je Muharem i pocrveneo...) dozva u sebi slatko Priskino ime i priseti se svega što se zbilo (. U korpusu je nađen veliki broj takvih primera. e di lui si sapeva che aveva piantato i suoi giorni nelle notti.. (EM 88) (. (CM 49) 2.).. (EdM 73) (66) (a) (b) Misleći o njemu. tremolava mentre si beveva una mezzetta tutta d'un fiato. senza lasciare la rete umida (.1.). mokar do pasa.3.. međutim. i primeri gde je referentnu tačku pomoću koje temporalno lociramo trapassato prossimo teže uočiti: (67) Nismo došli ovamo da sklapamo kojekakva prijateljstva. Prodao je svu lovinu i sad je. (AnVr 154) Gazija stava in piedi. (USVL 78) Così diceva Gak..3. (UPZ 16) Non eravamo venuti fin là per fare conoscenze.Prevodna ekvivalencija Perfekat .. fra Petar nije mogao nikako da se tačno seti ni sata kad je došao (. (CdD 47) Più tardi.. misliš li na žene?" "Ne još".. ripensando spesse volte a questo nuovo ospite.) pronunciò entro di sé il dolce nome di Prisca e si ricordò di quanto era accaduto (.. mnogo puta..Trapassato prossimo 2. (BPT 22) (68) "Muharemice.. podrhtavao i ispijao polić nadušak. più tardi.1. Aveva venduto tutto quello che aveva pescato ed ora. (LIVL 58) (65) (. odmah je uočljiva i referentna tačka (BERTINETTO 1986: 40-54).. fra Petar non riusciva in nessun modo a ricordare con esattezza (.1. Značajno je to da se poštuju i temporalne i vidske odlike srpskog originala: (63) Gazija je stajao ne puštajući mokru mrežu (.).2. (TdA 80) (64) Tako je govorio Gak.. Postoje. bagnato fino alla vita.). (PrAv 60) Ripensando a lui. e spesso.. (CrPe 70) 2 . za kojeg se znalo da je posejao svoje dane u noći.) quando (. Upotreba trapassata prossima u sledećim primerima mogla bi se definisati školskom.

aveva risposto col desiderio di morire. koji se nalazi na početku celog niza i predstavlja trenutak u prošlosti (referentnu tačku) pre kojeg su se dogodile radnje koje se opisuju trapassatom prossimom: (69) Al vecchio tremava il mento. Allora gli si era rivolto. koju trapassato prossimo sam4 nikako ne može da izrazi na način koji bi u potpunosti preneo slovenski vid. (GaRo 91) Da bi se objasnila upotreba trapassata prossima u takvim primerima.trapassato prossimo Problemi u tumačenju upotrebe trapassata prossima nastaju kada se nađemo pred primerima u kojima se vidske karakteristike srpskog glagola ne prenose na italijanski. ricordava.. (. a da je reč o antecedentnim radnjama. 3 . zanemarena je za Slovene značajna vidska opozicija svršeno : nesvršeno. Tek nakon pažljivog čitanja uočiće se referentne tačke koje regulišu upotrebu trapassata. pensi alle donne?" "Non ancora".2. neophodno je analizirati kontekst.. Nekoliko primera može da ilustruje ovu pojavu: 4 ) Poznate durativne perifraze mogu da popune tu prazninu. ukoliko su implicitne. Ovo pitanje je detaljnije obrađeno u odeljku 2. Kako se u glagolskom sistemu italijanskog jezika veći značaj pridaje temporalnim odnosima.. Za primer (67) odgovor se nalazi u rečenici koja prethodi (Non ne fummo molto turbati) i onoj koja sledi primeru (Non avevamo tantomeno alcun interesse per quell'uomo.3...Prevodna ekvivalencija Perfekat . U tom smislu. Ali uvek treba imati na umu da vidske opozicije kakve su poznate u slovenskim jezicima nisu toliko relevantne za italijanski. ili će se one rekonstruisati. (GaRo 90) U tabeli je prikazana distribucija PSG prevedenih trapassatom prossimom: AnVr 12 PrAv 35 EM 6 MnŽ 4 CrPe 22 UPZ 27 USV 32 ukupno 138 2. valja pretražiti širi kontekst. Perfekat nesvršenog glagola . ROHLFS 1969 (: 132) čak smatra da je morfologija jezika u kojima su upadljivo izražene aspektualne opozicije "arhaična i primitivna".Trapassato prossimo "Muharemino. Da bi se uočila referentna tačka koja bi opravdala upotrebu trapassata prossima u primerima (67) i (68).).9. vidi se po obliku ricordava. Primer (68) smešten je u dugi niz rečenica u kojima je upotrebljen trapassato prossimo.)..

. dok u (71) svaku nedoumicu u pogledu temporalnosti ovog primera otklanja prilog već. (71) i (72) jasno je istaknuta ideja antecedentnosti. le guerre (. (CdD 49) Non proprio quelli. a giudicare dall'orecchio tagliato.). Takve PNG prevodilac mora da prepozna i da izbegne upotrebu imperfetta. ma occhi simili. koji je gradio nekoliko mostova u okolini Carigrada (.) e tutto quello che. (71) i (72) posmatraju zasebno. (PsZ 61) (71) (a) (b) (72) Ne te... budući da italijanski glagol nema sredstva da izrazi vidske opozicije u trapassatu i... ratovi (.).). Ako se srpski primeri (70).Trapassato prossimo (70) U Carigradu je tada živeo jedan Italijan. brojni primeri gde je referentnu tačku teže uočiti: (73) Tu su bile zapisane poplave. le annate di carestia. jedan od palira što su zidali savske bedeme (.2. (AnVr 132) Lì erano state registrate le inondazioni.Prevodna ekvivalencija Perfekat . 2. aveva commosso la kasaba (. Kao i kod PSG. kada su zidali).3.1. koji su krda ovaca i koza terali uz Lim do Priboja. može se uočiti temporalna dvosmislenost u (70) i (72) (nije jasno kada je gradio. uno dei muratori che avevano costruito i bastioni della torre volti verso la Sava (. sudeći po odsečenome uhu. (CrPe 102) 4 . još bitnije. (TdA 54) (74) Bili su to goniči stoke. (PrAv 61-62) Non proprio quelli. neimar. izvan konteksta...). Aspektualne vrednosti srpskog originala su u površinskoj strukturi italijanskog iskaza u potpunosti zanemarene. naročito primere (85) i (87). egli li aveva già visti.). svaki od podvučenih PNG zapravo ima vrednost pluskvamperfekta svršenog glagola. ali takve oči on je već gledao. (LIVL 110) Era. nerodice.). ma occhi simili lui li aveva già visti. (CM 50-51) Bio je to.... u tekstu je lako uočljiva i referentna tačka (BERTINETTO 1986: 40-54) kojom ovaj oblik lociramo u određene temporalne okvire.. (MnŽ 92) Viveva allora a Costantinopoli un architetto italiano che aveva costruito alcuni ponti nei dintorni di Costantinopoli (. i kod prevođenja PNG trapassatom prossimom postoje. naravno ukoliko ne postoje kontekstualni razlozi koji bi opravdali njegovo prisustvo: up..) i sve što je u to vreme uzbuđivalo kasabu (.. međutim. (LIVL 82) U kontekstima u kojima su smešteni primeri (70).... al suo tempo.

Ponekad.on poverova da će zaplakati. Ibro je jurio u susret radoznalom svetu. krupan i razjaren. već rezultat tog.3. Perfekat oglodali su ima jasno izraženu relativnu vrednost. što se vidi iz sledećeg primera: (77) Leander je ostao na ničijoj zemlji. što se može sagledati iz sledećih primera: (78) Raspet između te želje i onog što je znao da mora učiniti . i u slučaju primera (75) takođe postoji referentna tačka u prošlosti izražena glagolom sećanja: (76) Srečko ripensava alla mattina. sopra un cocuzzolo la cui carne era tutta rosicchiata dai venti che ne avevano risparmiato solo lo scheletro. na jednoj čuki kojoj su vetrovi oglodali sve meso i ostavili samo skelet. Ono što je u prevodu iskazano imperfettom nije proces u (pret)prošlosti. le greggi di pecore e capre.3. fino a Priboj. 2. (GaRo 32) s tom razlikom da se iza glagola ripensava upotrebljava imperfetto koji obrazuje situaciju za događaj iskazan trapassatom prossimom. valja istaći da postoje slučajevi kada se relativni perfekat ne prevodi trapassatom prossimom. (GaRo 131) (75) Prosed. procesa. grosso e furibondo. dok se upotrebom imperfetta u prevodu dobija radnja istovremena sa radnjom glavne rečenice. 2. (CrPe 25) Brizzolato. Ibro s'era precipitato incontro ai curiosi. već je nameću razlozi leksičke prirode. (GaRo 32) I ovde pažljiv uvid u kontekst pomaže da se otklone dileme oko upotrebe trapassata. određeno stanje. tj. upotreba trapassata prossima nije uslovljena temporalnim odnosima u originalu. Kao u primeru (69).Trapassato prossimo Erano i mandriani che avevano spinto lungo il Lim. (USVL 42) Leandro rimase sulla terra di nessuno. (BPT 20) 5 . (LIVL 33) Antecedentnost relativne rečenice u primeru (77) nije uzeta u obzir prilikom prevođenja.4. (UPZ 15) Stretto fra questo nuovo desiderio e le norme di condotta che si era imposto fu sul punto di mettersi a piangere.Prevodna ekvivalencija Perfekat .3. Međutim.

). (CdD 64) Ma da un anno circolavano voci strane per Smirne (.Prevodna ekvivalencija Perfekat .. na upotrebu trapassata prossima može presudno da utiče i izbor priloške odredbe za vreme. (BPT 51) (81) Prvo. imperfetto u (83a) tumačio bi se isključivo kao imperfetto narrativo. (CdD 108) In compenso parlarono i due funzionari (ora parlava anche quello magro)..4. dakle kao glagolski oblik sa perfektivnom vrednošću. quando avevamo perduto ormai ogni speranza. con insistenza. a glagol circolare. (CM 109) (80) Zatim. kad smo najmanje očekivali da će nas obradovati. (CM 66) Priloška odredba za vreme u (83a) punktualno ukazuje na određeni trenutak u prošlosti i zahteva perfektivno vreme. s obzirom na svoje semantičke vrednosti... (UPZ 42) Poi. u ovakvom kontekstu može da stoji u imperfettu5. on se pitao s pravom gde se nalazila njegova sopstvena duša (.) i brat i ja smo prvi put čuli za njega. perfekat se prevodi ili perfektivnim (83a). (LIVH 29) (82) Pozorište se čudno zvalo (.). 5 ) BERTINETTO 1986: 287.. ili imperfektivnim glagolskim oblicima (83b): (83) (a) (b) A lanjske godine stali su po Smirni da kruže čudni glasovi (.. (PrAv 121) Parlarono però tutti e due i funzionari (adesso era intervenuto anche quello magro). (PrAv 77) Ma l'anno prima avevano cominciato a circolare per Smirne delle strane voci (. il signor capitano si chiedeva giustamente dove era andata a finire la sua stessa anima (. in fretta. brzo. Zavisno od prirode priloške odredbe za vreme. naizmenično... alternandosi. egli si mosse ed incominciò a correre verso il centro del bosco.Trapassato prossimo (79) (a) (b) Ali su govorila oba činovnika (sad je progovorio i onaj mršavi). Pored razloga leksičke prirode. 6 ...1..).). uporno.3.. (USVH 37 In primo luogo.. (USVH 51) Il teatro aveva un nome strano (.) e mio fratello e io non ne avevamo mai sentito parlare. Odredba za vreme u (83b) spada u odredbe tipa Da X tempo (BERTINETTO 1986: 285-289). on se trže i potrča ka sredini šume. (LIVH 41) 2.)..

.. objašnjavao je stvar (.Prevodna ekvivalencija Perfekat .3. (CM 76) Sa aspektualne tačke gledišta. (CM 61) Haim. e al trapassato remoto un passato remoto. (CM 46) (86) (a) (b) (87) (a) (b) Majka mu je bila čuvena grčka lepotica. koji je. o almeno a indovinare. a sapere tutto.. i ona ne zavisi ni od morfologije.). (PrAv 124) Ma Haim già rispondeva anche a queste domande.. jedni autori smatraju da poseduje i izvesnu meru imperfektivnosti (RENZI-SALVI 1991: 107)6.). zbog činjenice da se gradi od imperfetta pomoćnih glagola. che. (PrAv 72) Sua madre era stata una bellezza famosa. trapassato prossimo je svršeni glagolski oblik.. il secondo descrive un nuovo avvenimento.Trapassato prossimo 2.. (CdD 44) (. che grazie alle sue indagini personali era riuscito. oni su mu ili bliži i bolje poznati nego razbojnici. (CdD 59) La madre fu una nota bellezza. (CdD 111) Ma Haim aveva già risposto anche a questa domanda. ostaje neosporno da treba prepoznati i odrediti mu odgovarajuću referentnu tačku: taj postupak nije automatski. ni od 6 ) Kao ilustraciju za ovu tvrdnju navodimo reči ROHLFSA 1969 (: 50): ". ubojice i mračni zlikovci kojih se klonio koliko je mogao. pur assillato dai suoi problemi. degli assassini e degli oscuri malfattori che sfuggiva come la peste. al trapassato prossimo corrisponde per lo più un passato prossimo.5. Pomenutu "meru imperfektivnosti" diktiraju kontekstualne implikacije (RENZI-SALVI 1991: 107). Da bi se upotrebio trapassato prossimo. a da tumačenje može dati različite rezultate pokazuju primeri preuzeti iz dva prevoda Proklete avlije: (84) (a) (b) (85) (a) (b) A Haim je već odgovarao i na ta pitanja... stizao odnekud sve da sazna ili bar da nasluti.. pored svoje lične muke..). Il primo verbo espone una situazione.. premda.. već je prepušten prevodiocu. (PrAv 88-89) Haim. i predstavlja svojevrsno temporalno tumačenje srpskog teksta.). po nekim tumačenjima.). dok drugi odbijaju takvo mišljenje (SKUBIC 1970B: 487-495). (CdD 76) Haim." 7 . riusciva chissà come a sapere tutto o almeno a indovinarlo. questi gli erano stati più vicini e li aveva conosciuti meglio dei briganti.).. questi gli erano stati più vicini e li aveva conosciuti meglio dei briganti.. Dio sa come. (PrAv 56) (. (CM 111) (. diceva che (. degli assassini e dei biechi delinquenti che aveva cercato in tutti i modi di evitare. giustificava la cosa con il fatto che (.

Trapassato prossimo sintakse glagola. (CdD 40) Dalla zecca poco per volta ma di continuo mancava il pregiato metallo. (MnŽ 92) Poi si recò alcuni giorni alla cava di Banja.Prevodna ekvivalencija Perfekat . sledeće primere: (88) Zatim je nekoliko dana odlazio u Banju. Up. (PrAv 52) Dalla Zecca aveva cominciato a sparire. (CM 42) U tabeli je prikazana distribucija PNG prevedenih trapassatom prossimom: AnVr 18 PrAv 27 EM 9 MnŽ 3 CrPe 31 UPZ 19 USV 17 ukupno 124 8 . il prezioso metallo usato per coniare le monete. U svakom slučaju. (PsZ 61) (89) Iz kovnice je polagano ali stalno nestajao dragocen metal. poco per volta. da dove avevano estratto le pietre per il ponte di Visegrad. gde je bio majdan sedre iz koga je vađen kamen za višegradski most. trapassato prossimo nije uvek u stanju da prenese vidske vrednosti PNG.