You are on page 1of 8

‫زباله طلی سیاه‬

‫تهيه وتنظيم از‪ :‬عليرضا رضاخواه‬


‫مدير بهداشت حرفه اي استان اصفهان‬
‫‪Google search:rezakhah221‬‬

‫مواد زائد جامعیه کیه پسی‌مانده ناخواسیته زندگیی بشری اسیت ‪،‬خود موجبات مسیائلی نظییر‬
‫انتقال بیماریهییا ‪ ،‬ازدیاد حشرات موذی و موش‪ ،‬بییو و منظره نامطبوع و گاهییی اوقات آتییش‬
‫سیوزی و تصیادفات و صیدمات بدنیی گردیده اسیت‪ .‬ازدیاد جمعییت از ییک طرف و افزاییش‬
‫تولییید سییرانه مواد زائد از خانه‌ییها ‪ ،‬کارخانه‌ییها و مؤسییسات و تخریییب و تغییرات در بناهییا و‬
‫فضاهای سبز و گیاهان از طرف دیگر ابعاد مسأله را از نظر حجم مواد و مسائل حمل و نقل‬
‫و دفیع نهاییی بصیورت تصیاعدی افزاییش داده اسیت ؛ زیرا دفیع میزان محدود مواد زائد آسیان‬
‫اسیت ولی وقتیی بیه هزاران تین در روز افزاییش یافیت ‪ ،‬مسیائل پخیش در محییط و بیماریهای‬
‫منتشره توسیط مگیس ‪ ،‬سیوسک ‪ ،‬موش ‪ ،‬گربیه ‪ ،‬سیگ و مسیائل ماشین‌آلت حمیل و نقیل و‬
‫هزینه تهیه وسائل انتقال و دفن یا دفع نهایی به طریق دیگر همگی در هم ضرب می‌شود و‬
‫ابعاد بهداشتی و اقتصادی مسأله به حالت وحشتناکی بزرگ و مشکل‌آفرین خواهند شد‪.‬‬
‫عدم مدیرییت صیحیح و مقررات صیریح برای جمع‌آوری و دفیع و بازیافیت بییش از ‪ 38‬هزار تین‬
‫زباله در روز در ایران که تقریبا ً ‪ %76‬آن مواد قابل تبدیل به کود بوده و هزاران تن پلستیک‬
‫و کاغییذ و کارتیین را در بردارد ‪ ،‬اکنون بییه شکلی بی‌رویییه بییه دل خاک سییپرده شده و یییا در‬
‫حوالی شهرهیا پراکنده می‌شونید کیه صیرف‌نظر از خطرات بهداشتیی زیانهای اقتصیادی کلنیی‬
‫را نیز در بردارند‬

‫طبیق ییک محاسیبة کلی هموطنان میا در زمینه‌های مختلف سیالنه متحمیل هزینه‌هاییی حدود ‪8‬‬
‫میلیارد تومان برای جمع‌آوری و دفییع زباله می‌شونیید کییه قسییمت بزرگییی از آن بییا اعمال‬
‫مدیرییت صیحیح و بکارگیری تکنولوژی مناسیب کاهیش پذییر اسیت ؛ زیرا ‪ %80‬ایین هزینیه بیه‬
‫مخارج پرسنلی و ماشین‌آلتی منحصر می شود که صرف جمع‌آوری و حمل زباله می‌گردد و‬
‫مبادرت به بازیافت مواد از زباله که استفاده مجدد از آنها را در پی دارد ‪ ،‬پاسخ‌گوی بسیاری‬
‫از هزینه‌های گزاف دفع زباله می‌شود‪ .‬کاهش ‪ %50‬از حجم زباله‌های شهری در اثر بازیافت‬
‫‪ ،‬صرفه‌جویی در مواد اولیه و کاهش آلودگی‌های محیط زیست که مثل ً در اثر بازیافت کاغذ ‪،‬‬
‫‪ %74‬در آلودگیی هوا و ‪ %35‬در آلودگیی آب بررسیی شده اسیت (‪ .)4‬بیین کشورهای جهان‬
‫آلمان ‪ ،‬انگلییس ‪ ،‬هلنید و بیه ویژه ژاپین کیه نیمیی از زباله‌های خود را بازیافیت می‌کنید‪ ،‬در ایین‬
‫زمینه برنامه‌های بسیار وسیعی را به اجرا گذاشته و موفقیّت‌های بسیاری را کسب نموده‌اند‪.‬‬
‫بازیافیت زباله کیه در همیه روش‌یها مطرح می‌شود ‪ ،‬بیا توجیه بیه مقدار و نوع و مواد متشکله‬
‫زباله جایگاه اقتصیادی ویژه‌ای دارد‪ .‬ایجاد صینایع کمپوسیت و ترتییب برنامه‌های دفیع بهداشتیی‬
‫زباله‌های بیمارسیتانی بیا دسیتگاه زباله‌یسوز و ییا هیر روش پیشرفتیه دیگیر و از همیه مهمتیر‬
‫بازیافت مواد از زباله در مراکز تولید ‪ ،‬به شکلی که از هرگونه وابستگی به خارج مبرا باشد‪،‬‬
‫از جمله اهداف این طرح است‪.‬‬
‫بازیافییت بییه دو صییورت امکان‌پذیییر اسییت ‪ :‬نخسییت اسییتفاده مجدد‪ ،‬ماننیید پرکردن مجدد‬
‫شیشه‌های نوشابیه و دوم بازیافیت ‪ ،‬ماننید اسیتفاده مجدد از لسیتیکهای کهنیه کیه بیه روکشیی‬
‫برای خیابانها بدل می‌شوند‪.‬‬
‫ارزشمندتریین مادة بازیافیت شده از زباله بر حسیب درآمید ‪ ،‬انواع مختلف فلزات اسیت‪ .‬هیر‬
‫چنید کیه تعداد زیادی از مواد دیگیر زباله ماننید اسیتخوان ‪ ،‬کاغیذ ‪ ،‬کارتین ‪ ،‬پارچیه ‪ ،‬پلسیتیک ‪،‬‬
‫مو ‪ ،‬فضولت کشتارگاه‌ها و غیره نیز اهمیت ویژه‌ای دارند و لیکن همة مواد بازیافتی از زباله‬
‫ارزش ورود به صنعت بازیافت را ندارند‪.‬‬

‫عوامل مؤثر بر بازیافت‬


‫یکیی از عوامیل مؤثیر و غالب در بازیافیت عامیل اقتصیادی اسیت‪ .‬افزاییش چشمگییر و مؤثیر‬
‫قیمیت نفیت و محصیولت آن محرکیی اسیت تیا تمامیی کشورهای صینعتی نسیبت بیه کشیف‬
‫امکانات بازیافت مواد ‪ ،‬بعنوان جلوگیری از افزایش قیمت نفت اقدام کنند‪ .‬در زمینة دفن در‬
‫زمین معمول ً مناطق پست و کم‌ارتفاع به عنوان اراضی محل دفن انتخاب می‌شوند و نهایتاً‬
‫پییس از فشردن و متراکییم کردن جهییت جلوگیری از نشییت هرگونییه مادة سییمی بییه آبهای‬
‫زیرزمینیی ‪ ،‬بیا لیه‌ای از خاک رس پوشیش داده می‌شونید‪ .‬بیشتیر ایین زمین‌یها در شهرهای‬
‫بزرگ در نواحی کم جمعیت واقع شده‌اند و کامیونهای حامل زباله باید فرسنگ‌ها راه بپیمایند‬
‫و مقدار زیادی گازوئییل و ییا بنزیین مصیرف کننید تیا بیه جایگاه دفین بهداشتیی زباله برسیند کیه‬
‫مسیتلزم هزینیه و نیروی کار زیادی اسیت و از اشکالت موجود در روش دفین زباله ‪ ،‬موضوع‬
‫ناهماهنگی و‬
‫نامتجانس بودن مواد است‪.‬‬
‫بازیافیت زباله معمول ً بر سیایر روش‌های دفیع همچون دفین ییا سیوزاندن مقدم اسیت ‪ ،‬زیرا‬
‫علوه بر صرفه‌جویی در هزینه ‪ ،‬انرژی و منابع طبیعی ‪ ،‬آلودگی محیط را نیز کاهش می‌دهد‪.‬‬
‫طبییق یییک بررسییی‪ ،‬جمع‌آوری مواد قابییل بازیافییت برای هییر تیین زباله حدود ‪ 35‬دلر و دفیین‬
‫روزانه هر تن مواد زائد در یک محل حییدودا ً تا ‪ 80‬دلر هزینه در بردارد‪ .‬بازیافت تا ‪ %50‬یا‬
‫بیشتیر حجیم مواد پیس مانده را کاهیش داده و هزینه‌های سییستم جمع‌آوری زباله‌یها را بطور‬
‫مؤثییر کاهییش می‌دهیید‪ .‬کشور ژاپیین موفق‌ترییین برنامییه بازیافییت را در سییطح جهان بییه خود‬
‫اختصاص داده است‪ .‬حدود یک سوم زباله‌های ژاپن سوزانده شده و فقط یک ششم آن دفن‬
‫می‌گردد(‪)4‬‬
‫خانواده‌های ژاپنیی پسی‌مانده‌های خانگیی خوییش را در هفیت قسیمت جداگانیه و در روزهای‬
‫مختلف جمع‌آوری و بازیافت می‌نمایند‪.‬‬
‫در آمریکیا روزانیه تعداد ‪ 2‬میلیون درخیت قطیع می‌شود کیه ضرر بزرگیی بیه محییط زیسیت‬
‫است‪ .‬بازیافت کاغذ در یک روز یکشنبه موجب جلوگیری از قطع ‪ 7500‬درخت می‌شود و با‬
‫بازیابیی ییک تین آلومینییم ‪ 4‬تین بوکسییت و ‪ 700‬کیلوگرم ذغال کیک نییز ذخیره شده و باعیث‬
‫جلوگیری از ورود ‪ 35‬کیلوگرم آلومینیم فلوراید به هوا می‌شود(‪)4‬‬
‫عییییییمل بازیابییی مصییرف انرژی و آلودگییی هوا را کاهییش می‌دهیید‪ .‬بییا بازیابییی بطری‌های‬
‫پلستیکی ‪ %50-60‬انرژی مصرفی برای ساختن بیییطری‌های نو صرفه‌جویی می‌شود (‪)4‬‬
‫در ایران با جمعیت حدود ‪ 60‬میلیون نفر ‪ ،‬روزانه بییش‬
‫از ‪ 38‬هزار تین زباله تولیید می‌شود کیه هزینه‌های جمع‌آوری و دفیع آنهیا تنهیا در شهرهیا روزانیه‬
‫حدود ‪ 21‬میلیون تومان برآورد می‌شود‪ .‬طبییق یییک بررسییی فقییط بهای کاغییذ و کارتیین و‬
‫پلسیتیک جدا شده از زباله کیه بیه ترتییب ‪ %27/8‬و ‪ %11/4‬کیل زباله‌های پنیج شهیر کوچیک و‬
‫بزرگ کشور را تشکیل می‌دهد که رقم قابل توجهی است‪ .‬بررسی‌های اخیر که در شهرهای‬
‫مختلف کشور انجام گرفته است‪ ،‬نشان می‌دهد که مواد آلی از ‪ %35-6/76‬و کارتن از ‪7/4‬‬
‫– ‪ %9/2‬و پلسیتیک از ‪ %1/2-3/6‬مهمتریین اجزای قابیل بازیافیت زباله کشور میا را تشکییل‬
‫می‌دهند‪ .‬و لیکن علیرغم اینکه فرهنگ بازیافت مواد از قدیم در ایران موسوم بوده است در‬
‫سالهای اخیر ‪ ،‬بازیافت بی‌رویه ( زباله دزدی ) مواد بعلت تنوع مواد‪ ،‬در عدم مدیریت صحیح‬
‫و نیز محدودییت ورود مواد اولییه خطرات و بحران‌های بهداشتی خا صی را در کشور بیه وجود‬
‫آورده اسیت‪ .‬کاغیذ ‪ ،‬آلومینییم ‪ ،‬لسیتیک و مواد پلسیتیکی و شیشیه از جمله زوایید بسییار بیا‬
‫ارزش هستند که می‌توان آنها را بازیابی کرد‪.‬‬
‫بازیافت کاغذ‬
‫معمول ً کاغذهای باطله مثییل روزنامییه ‪ ،‬مجلت و غیره قابییل بازیافییت هسییتند ‪ ،‬ولی کاغییذ‬
‫شیرهای پاکتی ‪ ،‬نوشابه ‌ها‪ ،‬کاغذهیییای فتوکپی ‪ ،‬آلومینیومی و شاید کامپیوتری برای استفادة‬
‫مجدد چندان مناسیب نیسیتند‪ .‬اسیتفاده مجدد از پسی‌مانده‌های کاغذی موجیب احیای جنگلهیا و‬
‫منابییع طبیعییی می‌گردد کییه خود اقدامییی اسییاسی برای مقابله بییا آلودگییی هواسییت‪ .‬منافییع‬
‫اقتصادی و عدم وابستگی در جهت ورود خمیر کاغذ از خارج ‪ ،‬محاسن زیر را نیز در پی دارد‬
‫‪:‬‬
‫صرفه‌جویی در مصرف انرژی ‪ ،‬کمک مستقیم به سیستم‬
‫ً‬
‫جمع‌آوری و دفیع زباله‌های تولیدی ‪ ،‬کاهیش بار آلودگیی و نهایتا عادت دادن مردم بیه جلوگیری‬
‫از اسراف و تبذیر از نتایج بازیافت کاغذ است‪.‬‬
‫در کشور ما مصرف سرانة کاغذ سالنه بالغ بر ‪ 11‬کیلوگرم است‪ .‬تولید یک تن خمیر کاغذ‬
‫‪ 40‬کیلوگرم ضایعات آلوده ‌ساز وارد محیییط می‌کند که از جنبه بهداشتی قابل تعمق است (‬
‫‪ .)4‬محاسییبه کلی بهای کاغذهای بازیافییت شده از زباله در جهان می‌توانیید سییهم عظیمییی از‬
‫هزینه‌های جمع‌آوری و دفیع زباله را بخوبیی جیبران نمایید و تحقیقات نشان داده اسیت کیه اگیر‬
‫در پروسیه تولیید کاغیذ ‪ ،‬مقداری کاغیذ باطله بیه مخلوط اصیلی اضافیه شود بیه همان مقدار از‬
‫بار آلودگی آب و هوای حاصل از این پروسه کاسته می‌شود‪ .‬بازیافت پلستیک‬
‫مصیرف پلسیتیک بیه علت سیبکی وزن و عدم شکسیتگی بسییار راییج اسیت و بیه ندرت در اثیر‬
‫تجزیییه بیولوژیکییی و شیمیایییی از بییین می‌رود‪ .‬پلسییتیک‌ها یکییی از منابییع عمده ایجاد زباله‬
‫هسیتند‪ .‬مواد پلسیتیکی از نظیر بازیافیت طبقه‌بندی شده و بیا خواص مختلف حرارتیی مثل ً از‬
‫نوع ترموپلسییتیک‌ها تقسیییم می‌شونیید‪ .‬از اییین مواد معمول ً پلسییتیک‌های نرم ‪ ،‬بطری‌های‬
‫فشارپذییر ‪ ،‬گلدان اسیفنجی ‪ ،‬پرده‌های روشین و غیره و ییا فیلم و ورقه‌های پلسیتیکی سیاخته‬
‫می‌شود‪ .‬اگیر ایین مواد در انواع ویژه جداسیازی شونید‪ ،‬می‌توان دوباره آنهیا را ذوب کرد و بیه‬
‫محصییییولت جدییییید و مفییییید دیگری تبدیییییل نمود‪ .‬مثل ً می‌توان پلی‌اتیلن ‪ ،‬تری‌فتالت را از‬
‫بطری‌های نرم نوشابه‌یها بازیابیی کرد و از آن بالش ‪ ،‬لباس اسیکی و کیسیه‌خواب سیاخت‪ .‬از‬
‫مخلوط ایین پلسییتیک‌ها بییا یکدیگییر پایه‌های زهکشییی ‪ ،‬نرده‌های پلسییتیکی ‪ ،‬بلوک‌های سیینگ‬
‫فرش ‪ ،‬تسییمه نقاله و دیگییر لوازم مشابییه قابییل تهیییه اسییت‪ .‬بر اسییاس قوانییین بهداشتییی ‪،‬‬
‫سییاخت ظروف غذا یییا نوشابییه از پلسییتیک‌های بازیافییت شده ممنوع اسییت‪ .‬دسییته‌ای از‬
‫پلستیکها قابلیت ذوب ندارند که پلستیک‌های سخت هستند که نه قابل سوخت هستند ‪ ،‬نه‬
‫قابل بازیافت‪ .‬بنابراین دفن دائم آنها تنها راه محوشان به شمار می‌رود‪.‬‬
‫اسییتفاده از مواد پلسییتیکی برای کفپوش ‪ ،‬ایزولسیییون و در ماشین‌آلت و اسییتفاده از مواد‬
‫پلسیتیکی در بسیته‌بندی بیه جای کاغیذ ییا کاربرد آن بیه جای شیشیه و چوب برای صیرف هزینیه‬
‫کمتیر نییز خود یکیی از علل ازدیاد آنهاسیت‪ .‬قابیل توجیه اسیت کیه برخیی از مخازن و دیگهای‬
‫حرارتی حتی لوله‌های فشار قوی بخارآب از مواد پلستیکی ساخته می‌شود‪.‬‬
‫جلوگیری از اتلف منابییع مالی و طبیعییی کشور کییه برای تولییید پلسییتیک مورد اسییتفاده قرار‬
‫می‌گیرد ‪ ،‬جلوگیری از ورود مواد اولیییه و وابسییتگی بییه خارج ‪ ،‬حفاظییت محیییط زیسییت و‬
‫جلوگیری از انتشار آلودگی به آب ‪ ،‬خاک و هوا از محسنات بازیافت پلستیک است‪ .‬متأسفانه‬
‫پلستیک‌های بیمارستانی به علت مرغوبیت و رنگی نبودن خریداران زیادی دارد که مخاطرات‬
‫بهداشتی آن را بیشتر می‌کند‪.‬‬
‫بازیافت فلزات آهنی‬
‫بازیافیت فلزات آهنیی جزئی از صینعت آهین و فولدی بیه حسیاب می‌آیید‪ .‬تولیید فولد و چدن‬
‫همیشیه بیا بازیافیت مواد زائد همراه بوده اسیت‪ .‬کیفییت بازیافیت ایین مواد بیه خلوص آنهیا و‬
‫مواد اولیه متشکله آنها بستگی دارد‪.‬‬
‫بازیافت فلزات غیرآهنی‬
‫ارزش فلزات غییر آهنیی در مقایسیه بیا سیایر مواد موجود در زباله‌های شهری بسییار بالسیت‪.‬‬
‫اخیرا ً ازدیاد قوطی‌‌های آلومینیمیی در زباله‌های شهری نییز دیده میی شود و نتاییج بازیافیت آن‬
‫بسیار خوب است و صنایع خاصی نیر بدین منظور بوجود آمده‌اند‪.‬‬
‫فلز مس در زباله از سیم‌کشی‌ها‪ ،‬وسایل متروکه و لوازم برنجی به دست‌ می‌آید‪ ،‬سرب از‬
‫پس‌مانده‌های صنایع بطری سازی و لوله‌کشی جدا می‌شود‬
‫بازیافت شیشه‬
‫علوه بر کمبود مواد خام اولیه که برای بازیافت شیشه خود دلیل موجهی است‪ ،‬استفاده از‬
‫شیشه‌های دست دوم (خرده‌شیشه) نیز از نظر اقتصادی بسیار مقرون به صرفه است‪ ،‬زیرا‬
‫نقطییه ذوب خرده‌شیشییه از مواد خام اولیییه پایین‌ییتر بوده و باعییث کاهییش مصییرف سییوخت‬
‫می‌گردد‪ .‬کاهییش هزینییه‪ ،‬کاهییش زمان و نقصییان آلودگییی از مزایای دیگییر اسییتفاده از خرده‬
‫شیشه می‌باشد که در خور اهمیت هستند‪.‬‬
‫بازیافت لستیک‬
‫افزاییش لسیتیک‌های مسیتعمل در سیالهای اخییر مشکلت زیادی را در سیطح جهان بیه وجود‬
‫آورده است‪ .‬در بسیاری از موارد لستیک‌های غیر مستعمل روی هم انباشته شده و به شکل‬
‫کوهی از زباله مناظر زشتی را بوجود آورده و خطر‬
‫آتش‌یسوزی را نییر همراه دارد‪ .‬دودهای سییاه و مضیر در اثیر سیوختن حتیی ییک حلقیه لسیتیک‪،‬‬
‫مناطییق بسیییار وسیییعی را آلوده کرده و محیییط زیسییت را بییه مخاطره می‌اندازد‪ .‬اخیرا ً بییه‬
‫وسیییله ماشین‌های جدییید و پییر قدرت‪ ،‬لسییتیک‌های کهنییه آسیییاب شده و پییس از ذوب بییه‬
‫لستیک‌های جدیدی تبدیل می‌شوند‬
‫اگیر ضایعات لسیتیک‌ها را بیا آسیفالت خیابانهیا مخلوط کننید روکیش بیا دوامیی برای سیطح‬
‫جاده‌ییها و بانیید فرودگاههییا بوجود می‌آییید‪ .‬روکییش مخلوط شده از لسییتیک‌های باز یافتییی در‬
‫آسیفالت خیابان بیه سیادگی ترک نخورده و موجیب صیرفه‌جویی میلیونهیا دلر در بازسیازی ‪،‬‬
‫لکه‌گیری و جلوگیری از آسفالت دوباره خیابان‌ها می‌گردد‪.‬‬
‫بازیافت پس‌مانده‌های آلی‬
‫مواد آلی مربوط بیه آشپزخانیه‪ ،‬سیبزی‌ها و گیاهان زائد پیس مانده‌های آلی هسیتند کیه توسیط‬
‫میکروارگانیسیم‌ها تجزییه شده و قادرنید میلیاردهیا متیر مکعیب گاز متان تولیید کننید‪ .‬تجزییه‬
‫پسی‌مانده‌های آلی بیه جای دفین‪ ،‬دارای دو مزییت کودسیازی و تولیید گاز متان اسیت‪ .‬نوعیی از‬
‫منابیع بزرگ پیس مانده‌های جامید خانگیی‪ ،‬پوشیک بچه‌هاسیت‪ .‬شرکیت پروکترگمبیل در آمریکیا‬
‫پس از جداسازی پوشش پلستیکی و ضد عفونی لیة جاذب این پوشکها آنها را به کود تبدیل‬
‫کرده و مورد مصرف قرار داده است‪.‬‬
‫کود کمپوسیت تهییه شده در کشورهای اروپاییی کیه حدود ‪14‬درصید افزاییش محصیول ایجاد‬
‫می‌کنید‪ ،‬بیه کشورهای آسییایی مثیل عربسیتان صیادر می‌شود‪ .‬کودسیازی از زباله در مقیاس‬
‫کوچیک و بیا روشهای بسییار سیاده سینتی برای شهرهای نیه چندان بزرگ بیه خوبیی امکان‌پذییر‬
‫است‪ .‬در مورد استفاده از انرژی و تولید گاز متان از فضولت شهری و روستایی در سالهای‬
‫اخیر توجه ویژه‌ای مبذول شده است‪.‬‬
‫می و خطرناک‪ ،‬از جمله موضوعاتیی‬ ‫از آنجائی کیه مبحیث دفیع زباله‌یها در مورد زباله‌های سی ّ‬
‫اسیت کیه در حال حاضیر مورد بررسیی اسیت ‪ ،‬نکاتیی از مشکلت دفیع زباله‌های خطرناک و‬
‫می بییه منظور ایجاد انگیزه در تفکیییک زباله‌ییها در مبداء بییه خاطییر داشتیین اییین نکتییه کییه‬
‫سی ّ‬
‫مشکلت زباله ‌ها به این موارد محدود نمی‌شود ‪ ،‬مطرح می‌گردد‪ .‬در کشورهای پیشرفته بعد‬
‫از بازیافت اولیه مواد ‪ ،‬بازیافت و دفع زباله‌های خطرناک مورد تحقیق است و دغدغة آنها از‬
‫دفع زباله به صورت عام گذشته است‪ .‬بازیافت در ایران ‪ 10‬درصد و در ژاپن ‪ %50‬است (‬
‫‪)4‬‬
‫زباله‌های سمی و خطرناک‬
‫مواد زائد خطرناک ‪ ،‬مواد زائد جامید ییا مایعیی هسیتند کیه بعلت کمی ّیت ‪ ،‬غلظیت و ییا کیفییت‬
‫فیزیکیی و شیمیاییی ییا بیولوژیکیی می‌تواننید موجیب ازدیاد مرگ و مییر ییا ناراحتیی و بیماریهای‬
‫بسیار جدی شوند‪ .‬این زوائد ممکن است خصوصیاتی از قبیل انفجاری بودن ‪ ،‬شعله‌ور شدن‬
‫‪ ،‬رادیواکتییو و ییا سیمی و شیمیاییی بودن داشتیه باشنید‪ .‬ایین مواد بیه صیورت ماییع ‪ ،‬جامید ‪،‬‬
‫خمیری و ییا گازی شکیل وجود دارنید کیه بایید از نظیر ایجاد آلودگیی در آب ‪ ،‬هوا و خاک کنترل‬
‫شونید‪ .‬آنچیه بایید در ایین زمینیه انجام بگیرد ‪ • :‬مواد مصیرفی را پیس از خریید تماما ً مصیرف‬
‫کنید و مازاد آن را به کسی که نیاز دارد بدهید‪ .‬اگر مایلید چیزی را نگه دارید آن را در ظرف‬
‫اصلی منحصر به خودش که دارای برچسب صحیحی باشد ‪ ،‬قرار دهید‪.‬‬
‫• سیوخت دیزل ‪ ،‬نفیت سیفید ‪ ،‬گرییس و چربیی و روغین موتور آلوده شده ییا مسیتعمل را بیه‬
‫مراکز سرویس خودرو ‪ ،‬ایستگاههای بازیابی روغن یا مراکز مجاز جمع‌آوری بدهید‪.‬‬
‫• باطری کهنه اتومبیل را در زباله‌دان نیندازید ‪ ،‬آن را‬
‫بیه مراکیز مجاز برگردانیید ‪ ،‬ظروف و قوطی‌های سیمی را وقتیی کیه خالی شدنید عمیل کنیید‪.‬‬
‫پیییش از دور انداختیین قوطی‌ییها ‪ ،‬همواره آنهایییی را کییه حاوی مواد زیان‌آور هسییتند ‪ ،‬کاملً‬
‫مشخص کنید‪.‬‬
‫• همه دستورالعمل‌های توصیه شده روی برچسب قوطی‌ها را رعایت کنید‪.‬‬
‫• تمامی قوطی‌های اسپری‌کننده را بوسیله فشردن دکمه آنها کامل ً خالی کنید تا هیچ ماده‌ای‬
‫پییش از پیچاندن آنهیا در روزنامیه و دورانداختنشان بیا سیایر زباله‌یها درون آنهیا باقیی نمانده‬
‫باشد‪ .‬هرگز قوطیهای خالی ایروسل را در کوره یا‬
‫دستگاه پرس نیندازید‪.‬‬
‫• درمورد هیر ماده‌ای کیه فکیر می‌کنیید از لحاظ دفیع مسیئله‌ساز باشید‪ ،‬بیا اداره بهداشیت ییا‬
‫نمایندگی محیط زیست محلی تماس بگیرید‪.‬‬
‫• برای اطلع از نوع و نحوه سیییستمهای دفییع زباله جامعه‌ای کییه در آن بسییر می‌برییید ‪ ،‬بییا‬
‫بهداشیت محییط محیل تماس بگیریید تیا مشخیص شود چیه مواردی را نبایید همراه بیا سییستم‬
‫معمول جمع‌آوری زباله شهری دفع کرد‬

‫• مایعات شیمیایی را روی زمین جاری نساخته و یا داخل مجاری فاضلب رها نکنید‪.‬‬
‫• ظروف و قوطی‌های مواد شیمیایی خالی را در حیاط خانه دفع نکنید‪.‬‬
‫• ظروف و قوطی‌های حاوی ته‌مانده مواد شیمیایی را‬
‫نسوزانید‬
‫• هرگیز قوطی‌های حشره‌یکش ییا مواد شیمیاییی را برای مقاصید دیگیر مورد اسیتفاده قرار‬
‫ندهید ‪ ،‬زیرا پس مانده مواد درون قوطی با موادی که دفعتا ً در آن ریییییخته‬
‫شود‪ ،‬واکنش نشان داده و مسئله‌ساز خواهد شد‪.‬‬
‫• از به کار بردن مجدد قوطی‌های اسپری‌کننده اجتناب کنید‬
‫• فضولت شیمیایی را با یکدیگر مخلوط نکنید‪.‬‬
‫• هیچ ماده شیمیایی را در امتداد جاده‌ها رها نکنید‪.‬‬
‫مواد زائد رادیواکتیو یا زباله‌های اتمی‬
‫مواد و عناصییری کیه از خود پرتوهای یونیزه سییاطع کننیید ‪ ،‬مواد رادیواکتییو نامیده می‌شونیید‪.‬‬
‫چون ایین مواد باعیث بروز خطرات بهداشتیی و ناراحتی‌های ویژه‌ای برای انسیان و موجودات‬
‫محیط زیست می‌شوند ‪ ،‬در طبقه‌بندی مواد زائد سمی و خطرناک منظور شده‌اند‬
‫خصوصیات زباله‌های هسته‌ای هنگام دفع عبارتست از ‪:‬‬
‫• جامد بودن‪.‬‬
‫• هدایت گرمایی مناسب‪.‬‬
‫• حداقل حللیت در آب و کنترل نشت آن‬
‫• مقاوم در برابر تجزیه‌های شیمیایی ‪ ،‬تشعشعات درونی ‪ ،‬ضربه و فشار‪.‬‬
‫• حداقل حجم ممکن‪.‬‬
‫خطرات و زیانهای زباله اتمییی یکسییان نبوده بییه نوع و میزان مواد رادیواکتیییو موجود در آنهییا‬
‫بسیتگی تام دارد‪ .‬بیا توجیه بیه مقدار مواد رادیواکتییو و خاصییت زیان‌بخشیی اینگونیه مواد ‪ ،‬آنهیا‬
‫به سه گروه تقسیم‌بندی می‌شوند ‪:‬‬
‫الف ) زباله‌های اتمی دارای مواد رادیواکتیو قوی‬
‫ب ) زباله‌های اتمی دارای مواد رادیواکتیو متوسط‪.‬‬
‫ج ) زباله‌های اتمی دارای مواد رادیواکتیو ضعیف‪.‬‬
‫ً‬
‫زبالیییییییییه‌های دارای مواد رادیواکتییو قوی عموما درنیروگاه‌های هسیته‌ای بوجود می‌آینید کیه‬
‫بسیار قوی است‪.‬‬
‫زباله‌های دارای مواد رادیواکتییو متوسیط نییز در نیروگاه‌های اتمیی هنگام بازیابیی از میله‌های‬
‫سوخت و همچنین در زمان تولید عناصر سوخت اتمی حاصل می‌شوند‪ .‬زباله‌های اتمی دارای‬
‫مواد رادیواکتییو ضعییف در تمامیی اماکنیی کیه انسیان ‪ ،‬بیه نحوی بیا اشعیه رادیواکتییو سیروکار‬
‫داشته باشد مانند لبراتورهای تحقیقاتی و پزشکی به دست می‌آیند‪.‬‬
‫مهمتریین آسییب‌های ناشیی از زباله‌های اتمیی ‪ :‬بیماری‌های سیرطانی و ایجاد اختلل در ژن‌یها‪،‬‬
‫هستند‪.‬‬
‫مدت زمان خطیر زباله‌یها بیین چنید ثانییه تیا چندیین میلیون سیال متفاوت اسیت‪ .‬خوشبختانیه‬
‫قسمت عمده زباله‌های اتمی دنیا از نوع کوتاه عمر و یا زودگذر و زوداثر هستند‪.‬‬
‫مواد زائد شیمیایی‬
‫مواد شیمیاییی و پیس مانده آنهیا جزء گروه موادی هسیتند کیه بیه سیادگی نمی‌توان از خواص‬
‫آنییی و یییا آتییی آنهییا چشییم پوشییید‪ .‬بیشتییر زباله‌های شیمیایییی خطرناک در چهار گروه اصییلی‬
‫طبقه‌بندی می‌شوند ‪:‬‬
‫الف ) مواد آلی‬
‫ب ) فلزات و مواد معدنی شامل نمک‌ها ‪ ،‬اسیدها و بازها‪.‬‬
‫ج ) مواد قابل احتراق‪.‬‬
‫د ) مواد قابل انفجار‪.‬‬
‫این گونه مواد ابتدا در مخازن ویژه‌ای جمع‌آوری شده و پس از انبار کردن اگر جامد باشند‪ ،‬با‬
‫مخازن و در حالت مایییع بییه وسیییله پمپاژ بییه درون خودروهای مجهییز بییه علئم ویژه انتقال‬
‫می‌یابنیید‪ .‬مخازن یییا شبکه‌های جمع‌آوری مواد در بسیییاری از موارد مهییر و موم شده و تحییت‬
‫کنترل شدیید قرار می‌گیرنید‪ .‬تماس مسیتقیم دسیت بیا ایین گونیه مواد در همیه مراحیل شدیداً‬
‫ممنوع اعلم گردیده است‪.‬‬
‫مییییدیریت مواد زائد خطرناک شامل کاهش مواد زائد‬
‫تصفیه و دفع است‪ .‬روشهای تصفیه‌ای که قبل از دفع مواد زائد انجام می‌شوند‪ ،‬عبارتند از ‪:‬‬
‫س یم‌زدایی مواد خطرناک ‪ ،‬جداسییازی و تغلیییظ اییین مواد و تثبیییت و جامیید نمودن بییه منظور‬
‫جلوگیری از نشت مواد زائد ‪ ،‬دفن در زمین آخرین مرحله مدیریت مواد خطرناک می‌باشد‪.‬‬
‫بحث و نتیجه‌گیری‬
‫ً‬
‫یافته‌های آماری نشان می‌دهند که در هر روز تقریبا ‪ 30‬هزار تن و در سال بیش از ‪ 9‬میلیون‬
‫تین زباله در کشور جمع‌آوری می‌شود کیه قسیمت اعظیم ایین مواد قابیل بازیافیت اسیت‪ .‬برای‬
‫مثال روزانییه ‪ 5000‬تیین زباله‌ نان خشییک و سییالنه ‪ 182500‬تیین نان خشییک بعنوان مواد‬
‫دورریختنی وارد سیستم مواد زائد می‌شود که اگر بطور جداگانه جمع‌آوری شود‪ ،‬می‌توان از‬
‫آن استفاده‌های متعدد بعمل آورد (‪)7‬‬
‫طبیق آمار سیرانه مصیرف در کشور میا در بعضیی موارد زیاد اسیت کیه خود ایین مصیرف زیاد‬
‫باعیث افزاییش تولیید زباله می‌شود‪ .‬اولیین نکتیه در ایین خصیوص مصیرف بهینیه و جلوگیری از‬
‫تبدیل امکانات به زباله است‪.‬‬
‫مقام معظیم رهیبری فرموده‌انید‪ ‹‹ :‬مین شنیدم طبیق برخیی آمارهاییی کیه بیه میا دادنید مقدار‬
‫ضایعات نان میا برابر اسیت بیا مقدار نانیی کیه میا از خارج وارد می‌کنییم آییا ایین جای تأسیف‬
‫نیست؟‬
‫• ایران ‪ ،‬ژاپیین و روسیییه کمتییر از ‪ %45‬شکییر مورد نیاز خود را از داخییل تأمییین می‌کننیید ‪،‬‬
‫سرانه شکر در ایران ‪ 28‬کیلوگرم و در چین ‪ 7‬کیلوگرم ذکر شد (‪)8‬‬
‫• واردات کالهای اسییاسی (گندم ‪ ،‬برنییج ‪ ،‬ذرت ‪ ،‬شکییر) یییک سییوم درآمیید ارزی کشور را‬
‫می‌بلعد(‪)8‬‬
‫• عمییر متوسییط اسییکناس‌ها در ایران ‪ 3‬سییال و در کشورهای پیشرفتییه بیییش از ‪ 10‬سییال‬
‫اسیت‪ .‬میا در سیال ‪ 700‬میلیون برگ اسیکناس را از چرخیه خارج می‌کنییم کیه ایین جایگزینیی‬
‫اسکناس فرسوده و جمع‌آوری آنها هر سال ‪ 100‬میلیارد ریال هزینه بر دولت تحمیل می‌کند‬
‫(‪)8‬‬
‫• هرسییال ‪ %30‬محصییولت غذایییی در ایران ضایییع می‌شود کییه ارزش آن حدود ‪ 15‬میلیارد‬
‫تومان است(‪)8‬‬
‫• هییر عدد انار در ژاپیین ‪ 5‬دلر بفروش می‌رسیید ؛ قیمییت ‪ 6‬عدد انار برابر یییک بشکییه نفییت‬
‫است(‪)8‬‬
‫• ارزش صادرات یک بشکه رب معادل ‪ 6‬بشکه نفت و ارزش صادرات ‪ 2‬کارتن ترشی برابر‬
‫با یک بشکه نفت است (‪)8‬‬
‫یکی از صفات خداوند متعال «غیور» است‪ .‬غیرتمندی صفتی است الهی که پهنة وسیعی از‬
‫مسئولیت را پیش روی انسان‌ها می‌گشاید‪ .‬اسراف و تبذیر در امکانات‪ ،‬یک منکـر‬
‫دینی ‪ ،‬اقتصادی و اجتماعی است‬

‫مقام معظیم رهیبری فرموده‌انید‪ « :‬در سیطح جامعیه منکراتیی وجود دارد کیه می‌شود از آنهیا‬
‫نهیی کرد و بایید نهیی کرد ‪ ،‬از جمله اتلف منابیع عمومیی و حیاتیی ‪ ،‬اسیراف در نان ‪ ،‬ایین همیه‬
‫ضایعات نان داریم؛ این منکر است‪ .‬یک منکر دینی ‪ ،‬اقتصادی و اجتماعی است‬
‫در ژاپیین برای دفییع زباله ‪ ،‬زباله‌های فشرده شده را داخییل تور سیییمی قرار داده و مدت ‪10‬‬
‫دقیقیه در قییر مذاب ییا سییمان ماییع نگهداری می‌کننید و بعدا ً بلوکهای حاصیل را بیه مصیرف‬
‫می‌رسانند (شکل ‪)2( )1‬‬
‫در برخی نقاط دنیا که زمین کافی برای دفن زباله به طور بهداشتی در اختیار ندارند‪ ،‬اقدام‬
‫به احداث جزایر مصنوعی کرده و جزیره را با زباله به وجود می‌آورند‪ .‬برای این کار قسمتی‬
‫از آب درییا را محصیور کرده و پیس از تخلییه آب آن زباله را در آن ریختیه و بیه ازاء هیر متیر‬
‫زباله ‪ 25-20‬خاک ریخته و پس از فشرده شدت عملیات را به همییییان‬
‫منوال ادامه داده تا جزیره کامل ً پر گردد و سطحی از آب دریا بال بیاید بعد از اینکه ساختمان‬
‫جزیره بییه پایان رسییید خیابانهای لزم در آن احداث کرده و پییس از کاشتیین درخییت و نباتات‬
‫دیگر بعنوان پارک عمومی مورد استفاده قرار می‌گیرد‪.‬‬
‫بحیث اقتصیادی بازیافیت بحدی وسییع اسیت کیه طبیق مقاله‌ای درآمید کارخانه‌ای بیا بازیافیت از‬
‫‪ 200‬میلیون دلر بیه ‪ 6‬بیلیون دلر رسیید (‪ )5‬بیه ازای ‪ 340‬کمپانیی جداسیازی ‪ 148‬ایسیتگاه‬
‫انتقال ‪ 151‬زمین دفن زباله ‪ 95‬مرکز احیا در‬
‫‪ 42‬ایالت قرار دارد (‪)5‬‬
‫در سطح دنیا پس مانده ‪ %20‬و در ایران ‪ %76‬زباله را شامل می‌شود (‪)4‬‬
‫سرانة مصرف از دهة ‪ 50-60‬از ‪ 480‬گرم به ‪ 760‬گرم در دهة ‪ 70‬رسیده است(‪)4‬‬
‫جداسیازی زباله‌یها فقیط در حید تیر و خشیک مصیرف کمتیر انرژی ‪ ،‬آلودگیی کمتیر هوا ‪ ،‬آب ‪،‬‬
‫محیط و زمین دفن زباله را به همراه دارد‪.‬‬
‫جداسیازی پلسیتیکها و کاغیذ و شیشیه از زباله‌یها بهداشیت و کیفییت بالتیر مواد بازیافتیی را بیه‬
‫همراه دارد‪.‬‬
‫پیشنهادات‬
‫‪ -1‬مصرف بهینه و جلوگیری از اسراف و تبذیر‪.‬‬
‫‪ -2‬تبلیغات در این زمینه از سوی رسانه‌‌های عمومی بخصوص رادیو و تلوزیون‪.‬‬
‫‪ -3‬تفکیک زباله‌ها در مبدأ‪.‬‬
‫‪ -4‬بازیافت از زباله‌های تفکیک شده توسط مسئولین امر‪.‬‬