You are on page 1of 911

T. C.

MARMARA NVERSTES TRKYAT ARATIRMALARI ENSTTS TRK TARH ANA BLM DALI ORTAA TARH BLM DALI

YAZICIZDE ALNN

SELU-NME
SML ESERNN EDSYON KRT
GR - METN - DZN

DOKTORA TEZ

Abdullah BAKIR

stanbul 2008

T. C. MARMARA NVERSTES TRKYAT ARATIRMALARI ENSTTS TRK TARH ANA BLM DALI ORTAA TARH BLM DALI

YAZICIZDE ALNN

SELU-NME
SML ESERNN EDSYON KRT
GR - METN - DZN

DOKTORA TEZ

Abdullah BAKIR

Tez Danman
Prof. Dr. Hseyin SALMAN

stanbul 2008

ZET Bu almamzda Yazczde Al tarafndan Osmanl Sultan II. Muradn emriyle 827/1423 tarihinde kaleme alnan Tevr-i l-i Selu adl yazma eserin transkripsiyonu ve tespit edilen baz nshalaryla edisyon kritii yaplmtr. Eserin byk bir ksmn bn Bb tarafndan kaleme alnan el-Evmirl-Aliyye fil-umril-Aliyye adl Farsa eserin Yazczde Al tarafndan Trkeye evirisi oluturmaktadr. Tercme amacyla eserine balayan mellif, daha sonra el-Evmirl-Aliyye fil-umril-Aliyyenin evirisine kendisinden ve devrin baz nemli eserlerinden yeni bilgiler koymu, baz blmleri ise kaldrarak yeni bir eser meydana getirmitir. Yazczde Al tercmeye balamadan nce ilk ksma Reded-dn Fazlullhn,

Cmiut-tevr adl eserinden ve Uygurca Ouz Destanndan faydalanarak hazrlad Ouz-nme adl bir blm eklemitir. kinci blm yazlrken Rvendnin Rhats-sudr ve yets-surr adl eserinden istifade edilmitir. Ayrca bn Bbnin kendisi ve ailesi ile ilgili
bilgilerin verildii yerlerin bir ksm kartlm, Alad-dn A Melik Cveynye

methiye blmlerinin yerine Sultan II. Murad ile ilgili methiyeler eklenmitir. Ouz boylarnn isimleri, tamgalar, snkleri ve grevlerinin anlatld kaynakta; devlet ynetiminde uygulanan ikili tekilat, han ve bey olma usulleri dile getirilmitir. Trklerdeki toy, orun, l adetleri ile dier Trk treleri ve uygulanlar anlatlmtr. Trkiye Seluklular devri olaylarnn detayl olarak anlatld eser yardmyla, Seluklularda ordu sistemi, unvanlar, dier devletlerle olan ilikiler, hkmdarlarn tahta gei usulleri ve o dnemde Anadoluda kullanlan yer adlar hakknda bilgilere ulalabilir. Eser bir btn olarak ele alnd zaman slm ncesi Trk tarihinden Seluklu, Mool, Beylikler Dnemi ve Osmanllarn kuruluuna kadar geen dnemin anlatld bir ana kaynak zellii tamaktadr.

ABSTRACT In this study, with the order of Ottoman Sultan Murad II in 827/1423, the work called

Tawrkh-i l-i Saljuq by Yazjzda Al, has been translated and edition critic, with some
detected copies, has been done. The Persian work, written by Ibn Bb, al-Avmr al-

Aliyya fil-umr al-Aliyyas Turkish translation, by Yazczda Al, composes the big
proportion of this work. The author,starting to write with the aim of translation by making additions from himself, from the important works of his age to al-Avmir al-Aliyya fl-umr al-

Aliyya and also by removing some parts from it, created a new work at the end.
Before starting to translate, Yazjzda Al added a section called Oghuz-nma which was prepared from benefiting the work of Rashd al-Dn Fazlallahs Jmi al-tawrkh while the second section was being written, the author was profited from Rvands Rhat al-

sudr wa yat al-surr.


Also, the parts related with Ibn Bbs family and himself were removed and sections about Sultan Murad II. were added instead of Alal-Dn A Malik Juwaini The source which mentions the names of Oghuz clan, signs, bones, and duties expresses double organization applied in government management and procedures to be khan and chief. t is told about gothering, protocol, sharing customs and their appliances. With the help of the work telling Turkish Seljuk period in detail, information can be attained about army system, reputations, relationships with other governments, procedures of ascending the throne and names of the places used in Anatolia at that time at Seljuks. When it is handled in general, the work includes features of a source telling the age of Seljuk, Mongol, Anatolian Beyliks and the period until Ottomans.

NSZ Ortaa Trk Tarihi ile ilgili ana kaynak nitelii tayan eser says oldukca snrldr. bn Bbnin el-Evmirl-Aliyye fl-umril-Aliyye, Anonim Seluk-nme ve almamzn konusunu tekil eden Yazczde Alnin Tevr-i l-i Selu (Ouz-nme,

Seluk-nme, Trih-i l-i Selu) eserleri de bu cmledendir. Yazczde Al tarafndan elEvmirl-Aliyye fl-umril-Aliyye adl Farsa eserin Trkeye evirisi olarak
hazrlanan bu kaynak eser; mellifin yapt eklemeler ve kartmalarla tamamen farkl bir kitap halini almtr. Seluklu tarihi niteliinde bulunan dier eserlerden farkl olarak Tevr-

i l-i Selu, ierdii konular itibariyle Trklerin tarih sahnesine kndan Osmanllara
kadar olan dnemi kapsayan bir Genel Trk Tarihi nitelii tamaktadr. Eser yardmyla Trklerin tarih sahnesine klar, Ouz boylar, tamgalar, gelenekleri ile Seluklularn eceresi, Trkiye Seluklular, Gazan Han dnemi ve Osmanllarn Anadoluya gelileriyle Kay boyu hakknda detayl bilgilere ulalabilir. erdii dnemin siyas, sosyal ve kltrel tarihini gnmze yanstan bu yazma sayesinde Osmanl Sultan II. Murad (1421-1443, 1444-1451) dnemi kltr hayat ve dil yaps hakknda da nemli bilgilere ulalabilir. Bu gne kadar tamam zerinde detayl bir alma yaplmam olan Tevr-i l-i Selu yazld dnemde Trklk uurunun bir yansmas olarak karmzda durmaktadr. Bu kaynan ele ald dnemlerle ilgili olarak Trk tarih aratrmalarna bir katk salayaca dncesindeyiz. Bu almada Tevr-i l-i Seluun Trk ve dnya ktphanelerinde bulunan nshalarndan tespit edebilen sekiz farkl nsha incelenmitir. Bunlardan Topkap Saray Ktphanesi nr. 1391 de kaytl olan nsha ana nsha olarak tespit edilip transkripsiyonu yaplmtr. Edisyon kritik almasna esas olarak alnan Paris, Berlin ve Topkap Saray Mzesi Ktphanesi nr. 1390 da kaytl nshalar ile transkripsiyonu yaplan ana nshann bir karlatrmas yaplarak farkllklar ortaya konulmutur. Tez hazrl esnasnda eserin Dnya ktphanelerindeki nshalarnn yerlerinin tespiti ve temin edilmesi hususunda baz zorluklarla karlalmtr. Bunlardan Berlin nshasnn ortaya karlmasnda, o srada Almanyada grevli olarak bulunan Sayn Yrd. Do. Dr.

Osman Gazi

ZGDENLNN

byk yardmlar olmutur. Hocamz bu eserin yerini tespit

ederek, mikrofilmini alp bize ulatrmtr. Bu yardmlarndan dolay kendisine teekkr ediyorum. Paris nshas ve eserin muhtasar ise Fransann Strasbourg Konsolosluunda grevli Muzaffer
MRE

Bey araclyla temin edilmitir. Kendisine yardmlarndan dolay

teekkr bor biliyorum. Tevr-i l-i Seluun Trkiyede bulunan nshalarna ulamak fazla zor olmamtr. Ancak stanbul niversitesi nshasna, niversitenin Nadir Eserler Blmnn tamirat nedeniyle kapal olmasndan dolay biraz ge ulalmtr. Doktora renimim sresince hocalm yapan, tez konusu ve kaynaklarn tespitinde yardm ve fedakarlklarn esirgemeyen Danman hocam Prof. Dr. Hseyin SALMANA, hocam Yrd. Do. Dr. Osman Gazi
ZGDENLYE

ve yazm ve dil ynyle benden yardmlarn


ALIIKA

esirgemeyen hocam Do. Dr. Glen Seyhan

minnet duygularyla teekkrlerimi

sunmay kendime bir bor biliyorum. Ayrca tezimin yazm ve kontrol esnasnda yardm ve desteklerini eksik etmeyen Trk Dili ve Edebiyat retmeni Faysal Okan teekkrlerimi sunuyorum. Abdullah BAKIR Mart 2008
ATASOYA

da

indekiler I. GR ................................................................................................................................................................. I 1. MELLF .............................................................................................................................I


A. HAYATI .......................................................................................................................................... I

2. ESER..................................................................................................................................IV
A. TEVR- L- SELU ......................................................................................................... IV a) bn Bb .......................................................................................................................................... IV b) el-Evmirl-Aliyye fl-umril-Aliyye ...............................................................................V c) Tevr-i l-i Selu .................................................................................................................... VII d) Tevr-i l-i Seluun Tarihi Deeri ve el-Evmirl-Aliyye fil-umril-Aliyye Arasnda Bulunan Farklar ................................................................................................................................. XI B. TEVRH- L- SELUUN NUSHALARI .................................................................... XXIX 1- Topkap nshas R.1390 .......................................................................................................... XXIX 2- Topkap nshas R.1391 ............................................................................................................XXX 3- Topkap nshas R.1392 .......................................................................................................... XXXI 4- Topkap nshas R.1393 ......................................................................................................... XXXII 5- Paris nshas Sup. Turc.737.................................................................................................... XXXII 6- Berlin nshas ........................................................................................................................XXXIII 7- Ankara nshas ....................................................................................................................... XXXV 8- stanbul niversitesi nshas ................................................................................................XXXVI 9- Houtsma Neri .......................................................................................................................XXXVI 10- Al Emr nshas ...............................................................................................................XXXVI C. TEVRH- L- SELU ZERNE MDYE KADAR YAPILMI OLAN ALIMALAR ................................................................................................................................................ XXXVIII D. TRANSKRPSYON (EVR YAZI) VE EDSYON KRTK ALIMASINDA UYGULANAN YNTEM ........................................................................................................... XLIII E. TRANSKRPSYON ALFABES ............................................................................................ XLVI G. KISALTMALAR ....................................................................................................................XLVII H. BBLYOGRAFYA .............................................................................................................. XLVIII

I. TEVR- L- SELU METN NDEK BALIKLAR ............................................... LIV

II. METN (TEVR- L- SELU) ................................................................................................. 1


I. TRANSKRPSYONU YAPILAN ANA NSHA LE EDSYON KRTKE ESAS ALINAN NSHALARIN SAYFA KARILIKLARI.................................................................................... 790

III. DZN ............................................................................................................................... 804 IV. SONU .................................................................................................................................................... 826 V. EKLER ...................................................................................................................................................... 828 EK-1 OUZNME ............................................................................................................. 828 EK 2. .................................................................................................................................... 832 EK 3 ..................................................................................................................................... 833 EK 4 ..................................................................................................................................... 834 EK 5 ..................................................................................................................................... 835 EK 6 ..................................................................................................................................... 836 ZGEM ................................................................................................................................................... 840

I. GR

1. MELLF A. HAYATI: Mellifin hayat hakknda yeterli bilgiye henz ulalm deildir.1 imdiye kadar Yazczde Alnin kaleme ald ve bilebildiimiz tek eser olan Tevr-i l-

i Selu adl yazma eserle ilgili yaplan ilmi almalarda olsun, Trk tarih yazcl, Osmanl
Dnemi tarih yazcl veya eserin kaleme alnd II. Murad (1421-1451) Dnemi tarih yazcl ile ilgili yaplan almalarda mellifimiz hakknda doyurucu bilgiye

ulalamamtr. Mellifin kendisi de eserinin herhangi bir yerinde ne kendisi ne ailesi ne de grevi hakknda ak bir bilgiye yer vermitir. Yazczde Alnin hayatn kendi eserinden ve yaad devirde yaplan almalardan ve devrin melliflerinin almalarndan faydalanlarak aydnlatma yoluna gitmek mmkn olabilecektir. Mellif eserinde bu durumu u ekilde belirtmektedir:

Al kim du gy sulndur eyh sevgsi cismine cndur Eger olsa m-ile ver -ile Ducsdr eyh il-ile Dil-rdan olduca cmle m udvendigr olduun mstedm2. Ger elb sulnlar in lam Urid yire l elden lam Egeri eh kemterin ulyam, Ve lke alla Yazcolyam3.

Nihad Smi Banarl, Yazc-olu Al ve Selunme (Ouznme), Resimli Trk Edebiyat Tarihi, stanbul, Milli Eitim Basmevi, 1971, s. 499; Kemal Eraslan, Yazc-zdenin Ouz-nmesi, Trk Dili Aratrmalar Yll Belleten 1992, 1995, s. 31; Ahmet Kabakl, Trk Edebiyat, stanbul, 2002, s. 565. 2 Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr. 1390, vr. 234a. 3 Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr. 1390, vr. 235a.

II. Murad dnemi, Osmanl tarih yazclnn ve Trke yazma geleneinin yaygnlat, Arapa ve Farsa olarak yazlm olan tm eserlerin Trkeye evirisinin yapld, Trklk uurunun, ilim, kltr ve sanat almalarnn yksek bir seviyeye ulat devirdir.4Bu devrin incelenmesiyle Onun hayat ve ailesi hakknda bilgiye ulama yoluna gidilmesi doru olabilecektir. Bu dnemin Yazczde unvanyla anlan iki mellifi bulunmaktadr. Bunlar Yazc Slihin oullar Yazcolu Mehmed ve Yazcolu Ahmed Bcandr5 Burada szn ettiimiz ahsiyetlerle II. Murad dneminde yaam ve ayn ii yapm olan Yazczde Alnin ayn aileye mensup olma ihtimali olduka yksektir. Bu fikrin bildiimiz kadaryla reddi yaplmamtr. Bu konuyla ilgili kesin bir bilgi olmayndan olsa gerek ki, byle bir iddiada da bulunulmad anlalmaktadr. Ancak Paul Wittek, Der Islam, XX, 1932 de F. Babingerin Die Geschichtsschreiber der Osmanen und ihre Werke, Leipzig, 1927 adl eserinin tantm ile ilgili kaleme ald bir yazda mellifimiz Yazczde Alyi II. Murad dnemi mverrihlerinden Yazcolu Mehmedin kardei olarak anmaktadr6. Bu konu zerinde nemli almalarda bulunmu olan Herbert W. Duda da, Yazcolu Alnin Gelibolulu Mehmed ve Ahmed Yazcolunun akrabas olarak ve Hac Bayram Velinin dn evresine bal bir kii olduunu belirtmektedir7. Buna gre Yazczde Al; II. Murad dnemi yazarlarndan, Anadoluda astroloji zerine kaleme alnan ilk Trke eser olarak bilinen emsiyye isimli eserin mellifi Yazc Slihin oludur. Yazc Slihin oullar Mehmed (l. 855/1451) ve Ahmet Bcn (l. 870/1466)dr. Babalarnn grevinden dolay Yazczde unvanlarn almlardr.8 Bizim konumuz olan Tevr-i l-i Seluun yazar Yazczde Alnin bu melliflerle ayn soy ismini tamas, ayn asrda yaamas ve ayn mekanda ayn ileri yapmas onlarla karde olmalarnn bir delili saylabilir. Doum ve

Necdet ztrk, Fatih Devri Kaynaklarndan Dstrnme-i Enver, Osmanl Tarihi Ksm (12991466), stanbul, Kitabevi, 2003, s. XXIV. 5 F. Babinger, Yazijioghlu Mehmed Enzyklopedia des Islam, IV, s. 1268. mil elebiolu- Kemal Eraslan, Yazc-olu, A, XIII, s. 363368. 6 V. Gordlevski, Anadolu Seluklu Devleti, ev. Azer Yaran, Ankara, y.y., 1988, s. 14. 7 Herbert W. Duda, Zeitgenssische islamische Quellen und das Ouznme des Jazyyolu Al zur Angeblichen Trkischen Besiedlung der Dobrudscha im 13. Jhd. n. Chr., Spisanie Na Bulgarskata Akadamiya Na Naukit zkustvata Kniga LXVI, Sofiya, Peatnitsa Knipegraf , 1943, s. 139. 8 Amil elebiolu, Eski Trk Edebiyat Aratrmalar, stanbul, Milli Eitim Basmevi, 1998, s. 159, 175176.

II

lm tarihleri bilinmese de, eserini yazd tarih tespit edilebilmitir. Bu tarih, (827/1424) senesidir ki9, yukarda sz edilen Yazcolu unvanl Mehmed ve Ahmed Bcann hayatta bulunduklar ve Sultan II. Murad (1421-1451) dneminde hizmette olduklar zamana denk gelmektedir. Bu ahsiyetler iyi derece Arapa, Farsa bilmektedirler ve bu eitimi babalarndan almlardr.10Anadoluda tarih yazclnn ve tarih eserlerinin Trkeye evirisinin yeni yeni balad bu dnemde sarayda ayn unvan alan farkl ailelerden kiilerin olmas mmkn deildir. Eserinden de anlalaca zere Yazczde Al, iyi derecede Arapa ve Farsa bilmektedir, muhtemelen bu eitimine de Yazcolu Mehmed ve Yazcolu Ahmed Bcan gibi babas Yazc Slihten almtr. Sultan II. Murad dneminde sarayda grev yapan Yazczde Al, ayn zamanda bir eli olarak Sultann, Msrda Memlk Devletinde elilik grevini de stlenmitir. Ner

Tri (Kitb- Cihn-num)nde bu durum u ifade ile zikredilmektedir; Yazcolunu Msra eli gndermidi. Ol dahi Msrdan ok armaanlar getrdi ifadesi
bulunmaktadr.11 Osmanl saraynda nemli bir dvn grevlisi, devlet elilii12 yapabilecek bir siyaset adam, o devirde Arapa ve Farsa kaleme alnan eserleri Trkeye evirebilecek dzeyde iyi dil bilen bir limdir Yazczde Al. O ayn zamanda Trk tarihine, kltrne vakf mill duygular yksek bir ahsiyettir.

Paul Wittek, Das Datum von Yazcolus Ouznme, Trkiyat Mecmuas, XIV, stanbul, Edebiyat Fakltesi, 1965, s. 264. Herbert W. Duda eserin yazl tarihini, Berlin nshasnda bulunan ger evvelki arfine trh am, lursa nedir biline keyf- kem ifadesinden yola karak, ebced hesabyla tarihlendirmitir (Zeitgenssische islamische Quellen und das Ouznme des Jazyyolu Al zur Angeblichen Trkischen Besiedlung der Dobrudscha im 13. Jhd. n. Chr., s. 138. 10 mil elebiolu-Kemal Eraslan, Yazc-olu, A, XIII, s. 365, 367. 11 Mehmed Neri, Neri Tarihi, I, Ankara, Kltr Turizm Bakanl Yaynevi, 1988, s. 239; Nihad Smi Banarl, Yazc-olu Al ve Selunme (Ouznme), s. 499. 12 M. Orhan Bayrak, Osmanl Tarihi Yazarlar, stanbul, Osmanl Yaynevi, 1982, s. 221.

III

2. ESER A. TEVR- L- SELU a) bn Bb: Tevr-i l-i Seluun ana ksmn tekil eden blm bn Bb (l. 1285ten sonra) tarafndan Farsa kaleme alnm olan el-Evmirl-Aliyye fil-umril-

Aliyyenin Yazczde Al tarafndan Trkeye tercmesidir. Bundan dolay konumuza


gemeden nce bu eserin yazarnn hayat, ailesi ve eseri hakknda bilgi vermek doru olacaktr. Trkiye Seluklu Devletinin ana kaynaklarnn banda saylabilecek nitelikte olan bu eserin mverrihi bn Bbnin hayat hakkndaki bilgiler sadece eserlerindeki anlatmlarna dayanmaktadr. Kendisinden Nred-dn seyin bin Muammed bin Al el-Cafer el-Ruad ismiyle bahseden13 bn Bb, ailesiyle ilgili olarak u bilgileri vermektedir; mellifin annesi olan Bb Hanm; Nbr daki afilerin reisi Kemled-dn Simnnnin kz ve ana tarafndan da nl Fkh alimi Muhammed bin Yahynn torunudur14. bn Bb eserinde annesinden el-Bb el-Mneccime olarak bahsetmektedir. nk annesi mneccimlik ilminde kendisini gelitirmi, yldzlara bakarak gelecek hakknda nemli bilgiler verdii grlmtr. Bu zelliinden dolay uzun bir zaman Celled-dn vrizmh (1220-1231) n hizmetinde bulunmu ve itibar grmtr.15 bn Bb, annesinin isminden dolay bu ad almtr.16 bn Bbnin babas ise Kr-i Sur seyyidlerinden Crcanl Mecded-dn Muammeddir. Alad-dn A Melik Cveyn (1226-1283) nin dedesi emsed-dn Muammed bin Alnin yannda mkemmel bir eitim grm iyi bir mni olarak yetimi olan babas uzun bir mddet varizmahlar Devletinde grev yapmtr17.

bn Bb, el-Evmirl-Aliyye fl-umril-Aliyye, ner. Adnan Sadk Erzi-Necati Lugal, Ankara, Trk Tarih Kurumu Basmevi, 1957, I, s. 7. 14 Adnan Sadk Erzi, bn Bb, A, V/2, s. 712. 15 Herbert W. Duda, bn Bbnin Seluk Tarihi, arkiyat Mecmuas, II, 1958, s. 2. 16 Abdlkadir zcan, Bb, DA, VI, s. 125. 17 bn Bb, el-Evmirl-Alaiyye fil-umril-Alaiyye (Selunme), haz. Mrsel ztrk, Ankara, Milli Ktphane Bakanl Basmevi, 1996, I, s. 1.

13

IV

Celled-dn vrizmhn Ahlat ehrini kuatmas esnasnda buraya eli olarak gelen Seluklu Sultan I. Alad-dn Keyubdn Veziri Kemaled-dn Kmyr, Bb Mneccimeyi tanma frsat bulmu ve Konyaya dndnde Sultana onun marifetlerinden bahsetmitir. Seluklu Sultan I.Alad-dn Keyubd (1220-1237) bu olaydan sonra sz edilen bu hanm Mneccime ile ilgilenmeye balamtr. Yass imen Savanda Seluklulara kar byk bir yenilgi alan (1230) Celled-dn Hvarizmh, bunun ardndan da Diyarbakr dolaylarnda Moollara malup olmutur (1231). Bu olaylardan sonra bn Bbnin babas ve annesi ama gelerek burada Eyyub Meliki Melik Erefin (1200-1237) hizmetine girmilerdir. Bu olay haber alan Seluklu Sultan I.Alad-dn Keyubd, am Melikinden onlar Konyaya gndermesini istemitir. Bu istek zerine bn Bbnin ailesi (1231-1233) yllarnda Seluklu hizmetine Konyaya gelmiler ve annesi I.Alad-dn Keyubdn mneccimi olarak hizmete balamtr18. Sarayda byk itibar gren Mneccimenin kocas ise fir-ne-i mriflii grevine getirilmitir. II. yed-dn Keyusrev (12371246) zamannda bn Bbnin babasna tercmanlk ve elilik vazifesi de verilmitir19. Bundan sonraki hayat boyunca Seluklu Devleti adna elilik grevlerinde bulunan bn Bbnin babas; Badad ve amdaki Mool kararghlarna ve Almta eli olarak gnderilmitir. Uzun bir devlet hizmetinden sonra 670 ylnn aban aynda lmtr (Mart 1272)20. Byle itibarl bir ailenin ocuu olarak saray ierisinde yetien bn Bb, babas Mecded-dn Muhammed Tercmndan iyi bir eitim almtr. b) El-Evmrl-Aliyye fl-umril-Aliyye: el-Evmirl-Aliyye fl-

umril-Aliyye, Seluknme

veya Tr-i bn Bb gibi adlarla anlan ve bn Bb

tarafndan kaleme alnan eser Trkiye Seluklu tarihinin 1192-1280 yllarn kapsamaktadr. bn Bb eserini Alad-dn Aa Melik Cveynnin Anadolunun fethinden balamak zere Trkiye Seluklu Devletinin btn bir tarihini yazmasn emretmesi zerine kaleme almtr21. Trkiye Seluklular tarihi iin ana kaynak nitelii tayan bu eserin isminde geen Aliyye

18

Abdlkerim zaydn, bn Bb, DA, XIX, s. 379 Adnan Sadk Erzi, bn Bb, A, V/2, s. 712. 20 Muhammed Cevd Mekr, Abr- Selcika-i Rm, Tahran, 1350, s. 17. 21 bn Bb, el-Evmirl-Alaiyye fil-umril-Alaiyye (Selunme), haz. Mrsel ztrk, I, s. 4.
19

kelimelerinden ilki Moollarn Badad Valisi Alad-dn Aa Melik Cveynye ikincisi ise Trkiye Seluklu Sultan I.Alad-dn Keyubda atfen kullanlmtr22. Yazar Farsa kaleme ald bu eserde alnt yapt kaynaklardan bahsetmemi, bizzat kendi grdklerini, duyduklarn edebi bir slupla nakletme yoluna gitmitir. Seluklularn ilk zamanlarna ait kaynaklarn azl yznden bn Bb eserine 1192 ylnda tahta kan I. yed-dn Keyusrev (1192-1196, 1205-1211) babas II. l-Arslan (1155-1192) tarafndan veliaht tayin edilmesinden balam ve kendi yaad zamana kadar getirmitir. Mellif kendisinin de bizzat ahit olduu dnem olan I.Alad-dn Keyubd dnemini teferruatl bir ekilde anlatmtr. Mellif sarayda grevli olduu iin elde ettii birok diplomatik belgeyle eserini sslemitir23. bn Bb eserini kaleme alrken kendisinin grp yaadklarndan hari olarak, Melik-uar unvanl Bahed-dn Ahmed bin Mamd ni-yi snin manzum Seluknmesinden istifade etmi, I. Alad-dn Keyubda ait dnemin byk bir ksmn Kni snin eserinden yararlanarak yazmtr. Mellif eserine II. yed-dn Mesdun (1284-1297) Krmdan Anadoluya geiinden sonra Diyarbakr, Harput, Malatya ve Sivas hakimiyetinin lhanl hkmdar Abaka Han (1265-1282) tarafndan tannmasnn anlatld konuyla son vermitir24. Yazar eserini 679 (1280-1281) ylnda tamamlamtr25. Eserin gnmzde tespit edilebilen nshalar unlardr: Ayasofya Ktphanesi nr. 2985 de kaytl olan ve 744 varaktan oluan nsha. Bu nsha 1280 senesinde III. yed-dn Keyusrevin (1264-1283) huss ktphanesi iin brhm bin Eb Bekr el-ayer tarafndan istinsah edilmitir. Dieri ise Paris Bibliothque Nationale, Supp. Persan 1536 numarada kaytl olan nshadr. Bu nsha Ayasofya nshasnn ad tespit edilemeyen bir mstensih tarafndan yazlm muhtasardr26.

bn Bb, el-Evmirl-Aliyye fl-umril-Aliyye, ner. Adnan Sadk Erzi-Necati Lugal, Ankara, Trk Tarih Kurumu Basmevi, 1957, I, s. 7. 23 Herbert W. Duda, Zur Geschichtsforschung ber die Rum-Seldschuken, ZDMG, 89, NF 14/3-4, 1935, s. 20. 24 Abdlkerim zaydn, bn Bb, DA, XIX, s. 380. 25 Paul Wittek Yazijioghlu 'Ali on the Christian Turks of the Dobruja, BSOAS, University of London, 1952, XIV/3, s. 642. 26 bn Bb, el-Evmirl-Alaiyye fil-umril-Alaiyye (Selunme), haz. Mrsel ztrk, I, s. 9-10.

22

VI

Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu adl eserini II. Murad dneminde kaleme almtr. Bu dnemin (1421-1451) Trk tarih yazclnda nemli bir yeri bulunmaktadr. Daha nceden Arapa ve Farsa olarak yazlan eserler bu dnemde youn bir ekilde Trkeye evrilmitir. Bu faaliyetlerin yaygnlamasnda II. Muradn ilim adamlarna salad imkn ve teviklerin byk rol bulunmaktadr. Bu devirde sadece Osmanl Saraynda deil Anadolu Beyliklerinde de beyler adna pek ok eser yazlm, pek ok eserin de Trkeye evirisi yaplmtr27. II. Murad Trk dil ve edebiyatnn gelimesine yazya dklmesine byk katklar olan bir devlet adamyd. Kendisi de iir yazm, bilimle, edebiyatla yakndan ilgilenmi; devrin alimlerini, airlerini, mzisyenlerini sarayna toplamtr. Onlar dllendirip Arapadan ve Farsadan pek ok eserin evirilerini yaptrmtr.28 II. Murad zamannda onun adna ithafen yazlan veya onun desteiyle ortaya kan birok eser Trk tarihine ve medeniyetine k tutacak niteliktedir29. Onun zamannda birok devlet adam da bu ilmi faaliyetlere katlm Trk tarihi iin nemli eserler ortaya koymulardr. Bu dneminin nemli devlet adamlarndan olan Timurta Paann olu Umur Bey bir ok eserin Trkeye tercmesi iin ve Trke eser yazlmas iin byk gayretler gstermitir30. Yazczde Alnin kaleme ald Tevr-i l-i Selu adl eserini bu dnemde ortaya kan, mill uur ile Trk dili, edebiyat ve tarihi alannda balayan uyann ve gelimelerin bir yansmas olarak ele alabiliriz. c) Tevr-i l-i Selu: Yazczde Al Tevr-i l-i Selu adl eserini Osmanl Sultan II. Muradn istei zerine kaleme almtr. Mellif sultan u ekilde methetmitir.

Suln Murd bin Muammed an ki eref-i l-i Osmndandur, pdiahla ensab ve elyadur. Ouzu alan anlar urundan belki Cingiz anlar urundan, da mecmndan ulu al ve ulu skdr, er-ile da rf-ile da. Trk anlar da apusna gelp selm virmege ve imet itmege lydur. Allhu tel b .ve pyidr lsun, oy
ehabettin Tekinda, Osmanl Tarih Yazcl, Belleten, XXXV/140, 1971, s. 657, 658. Kprlzade Mehmet Fuad, Anadoluda Trk Dil ve Edebiyatnn Tekmlne Bir Bak, stanbul, Akam Matbaas, 1934, s. 33, 34. 29 Franz Babinger, Osmanl Tarih Yazarlar ve Eserleri, ev. Cokun ok, Ankara, T.C. Kltr Bakanl Yaynlar, 2000, s. 17. 30 Kprlzade Mehmet Fuad, Anadoluda Trk Dil ve Edebiyatnn Tekml, Yeni Trk Mecmuas, stanbul, stanbul Devlet Matbaas, 1933, s. 380.
28 27

VII

lem olduca cihndr u cihnda vr olsun.31 II. Murada takdim edilen32 eserin yazld
tarih hakknda nshalarda net bir ifade bulunmamaktadr. Bundan dolay inceleme yapan bilim adamlar farkl tarihler zerinde durmulardr. ounluk, ittifak ile eserin telif tarihini (827/1423) yl olarak kabul etmektedir. Eserdeki Ger evvelki arfine trh am, lursa

nedir biline keyf- kem33 ifadesinden yola klarak ebced hesabyla yazl tarihi H. 827
olarak tespit edilmitir34. Yazczde Al; bn Bb tarafndan yazlan el-Evmirl-Aliyye fil-umril-

Aliyye adl Farsa eserin Trke'ye evirisini yaparak Tevr-i l-i Seluun omurgasn
oluturmutur35. Tercme bir eser ortaya karmak amacyla ie balayan mellif, eserin baz blmlerini kaldrarak, baz blmlerine kendisinden ekler koyarak farkl bir eser meydana getirmitir. Yazczde

el-Evmirl-Aliyye fil-umril-Aliyyenin tercmesine

balamadan evvel ba ksma bir Ouz-nme blm eklemitir. Bu blm kaleme alrken Reded-dn Fazlullhn(1248-1318), Cmiut-tevr adl eserinden faydalanmakla birlikte,36 tarihi Ouz efsanelerinden ve Uygurca Ouz-nmeden de istifade etmitir37. kinci blm yazlrken Rvendnin Rhats-sudr ve ayets-surr adl eserinden istifade
31

Yazczde Al, Tevri-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr. 1391, vr.

14b. Bursal Mehmed Tahir, Osmanl Mellifleri, I, stanbul, Matbaa-y mire, 1342, s. 183. Yazczde Al, Tevri-i l-i Selu, Staatsbibliothek zu Berlin, Ms. Or. Quart. 1823, vr. 450a. 34 Herbert W. Duda, Zeitgenssische islamische Quellen und das Ouznme des Jazyyolu Al zur Angeblichen trkischen Besiedlung der Dobrudscha im 13. Jhd. n. Chr., s. 138.
33 32

Bende-i kimesne bu iki mcellid iinde gemi iler ve ikyetleri ki enr ve uhr- miye der Rm memlikinde hdis ve hir olmud. Prisden Trkye dnderip aleme getrdi ve Cenb-meb- aytas devlet-i mav allhu tal ebeden ve sermeden aretine mahall-i ara yitrdi ve mechd midr mebl ld mddir ki eger sehv ve a vi olduysa pdih aretin efl sl buyurup alem-i afv birle termm el fsd diri aylarki insan nisyndan l degil Al kim du gy Sulndur eyh sevgsi cismine cndur Eger olsa mile ver-le Ducsdr eyh il-la Dil-rdan olduca cmle m udvendigr olduun mstedm Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr. 1390, vr. 234a. 36 Ouz ubesi yle kim nu erhi Ouz-nmede ve Cmiut-tevrde gelr Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr. 1391, vr. 2b. 37 Sergey Grigorevi Agacanov, Ouzlar, ev. Ekber N. Necef-Ahmet Annaberdiyev, stanbul, Selenge
Yaynlar, 2003, s. 53.

35

VIII

edilmitir38. Ayrca bn Bbnin kendisi ve ailesi ile ilgili bilgilerin verildii yerlerin bazlar kartlm, Alad-dn Ata Melik Cveynye methiye blmlerinin yerine Sultan II. Muradla ilgili methiyeler eklenmitir39. Yazczdenin yapm olduu eklemelerden dolay eser Trkiye Seluklularnn tarihinin anlatld kitap niteliinden kp, slm ncesi Trk tarihi, Seluklu, Mool, Beylikler Dnemi ve Osmanl tarihinin anlatld muhteem bir Trk Tarihi nitelii halini almtr. Toplam drt blmden meydana gelen eserin birinci blmnde Trk ve Mool boylarnn tarihi ile eceresi ve Ouz boylarnn adlarnn nereden geldii, tamga ve ongunlarnn neler olduklar anlatlmaktadr. Boylarn tamgalar dzgn bir ekille izilerek gsterilmektedir. Metinde bulunan Ouz ubesi yle kim nu erhi Ouz-nmede ve

Cmiut-tevrde gelr ifadesinden mellifin bu blm yazarken Reded-dn


Fazlullhn Cmiut-tevr adl eserinden istifade ettii anlalmaktadr. Yazczde Al bu blme Dede Korkut ve Akkoyunlu Beyi Kara Osman hakknda bilgiler eklemitir. Trklerin soyunun Nuh Peygamberin olu Yafes (Yafet)e40 kadar dayandnn anlatlmasyla balanan bu blmde Ouz boylar ve uygulanan ikili tekilat, boylarn grevleri, han ve bey olma usul ve sralar da anlatlmtr. Ouz boylarnn makam ve mevkilerinin anlatld blmde Trklerde toy41, orun42 ve l43 gelenekleri hakknda da bilgiler sunulmutur.

38

Nihad Smi Banarl, Yazc-olu Al ve Selunme (Ouznme), s. 500; Adnan Sadk Erzi, bn

Bb, A, V/2, s. 716, bk. Tezin XXIII, XXIV. sayfalar. 39 Abdlkerim zaydn, bn Bb, DA, XIX, s. 381; bn Bb, el-Evmirl-Alaiyye fil-umrilAlaiyye (Selunme), haz. Mrsel ztrk, I, s. 11. Bir ok ilmi kaynakta Yafes olarak kaleme alnan bu isim Yazczdenin eserinde Yafet olarak yazlmtr. 41 Toy, Trk devletlerinde resmi bir grme gayesiyle toplanlan veya Trk boylarnn, topluluklarnn belli bir ama dorultusunda bir araya geldikleri toplantlardr. Hkmdarlar eitli sebeplerle toy dzenlerlerdi. Bunlar, tahta k toyu, zafer toyu, dn toyu, doum toyu, ad koyma toyu gibi toylardr. Bu toylar Trklerde sosyal hayatn dzenlenmesi asndan byk nem tamaktadr; bk. Abdulkadir Donuk, dar-Asker Unvan ve Terimler, stanbul, 1988, s. 85; Bahaeddin gel, Trk Kltrnn Gelime alar, stanbul, 2001, II, s. 782783; brahim Kafesoglu, Trk Milli Kltr, stanbul, Boazii Yaynlar, 1986, s. 246-247, 336. 42 Orun, Trk hanlarnn saraylarnda veya devlet trenlerinde, toylarda Trk boylarnn alacaklar, oturacaklar yerlerin tespit edildii kurallardr. bk. Abdulkadir nan, Orun ve l Meselesi, Trk Hukuk ve ktisat Tarihi Mecmuas, I, stanbul, 1931, s. 121-128.; Bahaeddin gel, Trk Kltrnn Gelime alar, II, s. 782-783; brahim Kafesoglu, Trk Milli Kltr, s. 688. 43 l, kelime manas itibaryla blmek, ayrmak anlamna gelmektedir. Eski Trk devlet geleneine gre lkenin hanedan yeleri arasnda paylatrlmas detini ifade etmektedir. nceleri Ouz boylarnda kesilen etten boylara ayrlan hisseyi ifade ederken, sonralar siyasi manada bir hal alarak lkenin hanedan yeleri
40

IX

kinci blm ise Seluklu Hkmdarlarn, Ouzlara balayarak Byk Seluklu tarihine giri yapar. Seluklular hakknda vgler ve boy beylerinin oturduklar mevkiler dile getirildikten sonra, Seluk bin Dokak (l. 1009) hakknda ksa bilgiler verilir. Arslan Yabgunun (1009-1025) Gazne Hkmdar Sultan Mahmud (998-1030) tarafndan hile ile Hindistan Kalesine44 hapsedilmesiyle devam eden blm, Sultan Mahmudla yaplan mcadeleler ve Sultan Turulun tahta gemesi anlatldktan sonra Irak Seluklularna da deinilerek son bulur. Bu blm Rvendnin Rhats-sudr ve yets-surr adl eserinden alnmtr45. nc ksm Trkiye Seluklu Devletinin kuruluuna ksaca deinilerek balar ve

bn Bbnin kaleme ald el-Evmirl-Aliyye fil-umril-Aliyyenin aynen


Farsadan tercmesiyle son bulur. Bu blmde olaylar ikr-i ifadesiyle balayan balklar altnda anlatlmtr. Tercmeye esas ana metinde bulunan iirler Trkeye evrilmitir ancak, baz zor olanlar da aynen Farsa olarak verilmitir. Son blm ise Gazan Han (12951304)n lmnden sonra Anadoludaki sosyal ve siyasal durum, Osmanllarn mensup olduu kken ve Anadoluya gelileri anlatlarak son bulmaktadr. Eserin Berlin ve Topkap Saray Mzesi Ktphanesi, Revan Blm nr. 1390 nshalarnn sonunda farkl olarak II. Murada hitaben yazlan bir manzume bulunmaktadr. Eser bir btn olarak ele alnd zaman slm ncesi Trk tarihinden Osmanllarn kuruluuna kadar geen dnemin anlatld bir kaynak zellii tamaktadr. Ouz boylarnn isimleri, tamgalar, snkleri ve grevlerinin anlatld kaynakta; devlet ynetiminde uygulanan ikili tekilat, han ve bey olma usulleri dile getirilmitir. Trklerdeki toy, orun, l adetleri ve uygulan anlatlmtr. Eserde Seluklular Devri ordu sistemi, unvanlar, dier

arasnda paylatrlmas kuralna dntrlmtr. l sistemi bilim adamlarnca gebe devlet anlay ve tekilt sistemine dayandrlmtr. Abdulkadir nan, Orun ve l Meselesi, s. 123; Osman G. zgdenli, Ortaa Trk-ran Tarihi Aratrmalar, stanbul, Kakns Yaynlar, 2006, s. 43. 44 Arslan Yabgu; farkl eserlerde sril ismiylede zikredilmitir. Burada Hindistan Kalesi olarak adlandrlan yer Kalincar Kalesidir. bk. Abdlkerim zaydn, Arslan bin Seluk, DA, III, s. 402, 403. 45 Adnan Sadk Erzi, bn Bb, A, V/II, s. 716; Nihat Azamat, II. Murad Devri Kltr Hayat, Marmara niversitesi Trkiyat Aratrmalar Enstits, Yenia Tarihi Ana Bilim Dal, Doktora Tezi, stanbul 1996, s. 168; Herbert W. Duda, Die Seltschukengeschichte des Ibn Bb, Munskgaard/Kopenhagen, 1956, s. 12.

devletlerle olan ilikiler, hkmdarlarn tahta gei usulleri ve o devir Anadolusundaki yer ve ahs adlar hakknda bilgilere ulalabilir. Nshalarnda ve eitli almalarda Tr-i l-i Selu, Seluk-nme, Ouz-nme ve

Mool-nme gibi isimlerle de anlmtr, ancak nshalarn ba ksmna bu adlarn bir ou


sonradan eklenmitir, yazld dnemdeki tarih kitaplar iin kullanlan ve eitli zamanlarda eserle ilgili alma yapan bilim adamlarnn da kullanm olduklar Tevr (Tevr-i l-i

Selu) adyla almamzda deerlendirmeye tabi tuttuk. Kaleme alnal neredeyse alt asr
gemi olan bu eser, o kadar gzel bir Trke ile yazlmtr ki, gnmzde bile ok rahat bir ekilde anlalabilecek dzeydedir. Tevr-i l-i Selu II. Murad dnemindeki kltr hayatnn canllnn, Trklk uurundaki gcn gnmze bir yansmasdr. d) Tevr-i l-i Seluun Tarihi Deeri ve el-Evmirl Aliyye fil umril-

Aliyye Arasnda Bulunan Farklar: Tevr-i l-i Selu, bn Bbnin eserinin bir evirisi
ve Rvendnin, Rhats-sudr ve ayets-surr ile Reded-dn Fazlullhn, Cmiut-

tevr adl eserlerinin katklaryla hazrlanan bir eser gibi alglanmaktadr. Ancak eser tam
manasyla bir deerlendirmeye tabi tutulduunda durumun byle olmad grlmektedir.

Tevr-i l-i Seluun yazld dnemde uygulanan eviri metodunda, mstensihler


konuyla ilgili olarak kendilerinden ve dnemin dier kaynaklarndan faydalanarak pek ok eklemeler yapmaktaydlar. II. Murad devri eviri almalarnda uygulanan bu usul dnemin eviri eserlerini farkl bir kimlie brndrmektedir. Herbet W. Duda konuyla ilgili olarak yazd makalesinde Yazczdenin eserinin orijinalliinden ve serbest yani kelime kelime olmayan bir tercme ekliyle yazldndan bahsetmektedir. Yazczde Al de bu almasna ismini vermedii pek ok kaynaklardan eklemeler yapm, baz blmlerini ise kartmtr. bn Bb tarafndan kaleme alnan el-Evmirl-Aliyye fil-umril-Aliyye adl Farsa eser, Yazczde Al tarafndan yaplan bu almalar neticesinde farkl bir kimlie brnm, anlatld devirle ilgili nemli bilgilerin verildii kymetli bir kaynak halini almtr. Yazld dnemden gnmze kadar geen zaman ierisinde el-Evmirl-Aliyye

fil-umril-Aliyye zerinde yaplan istinsah, neir ve dier ilmi almalarla Tevr-i l-

XI

i Selu zerine yaplan ilm almalar kyaslayacak olursak; Yazczde Alnin eseri
zerine yaplan almalarn ok daha fazla ve detayl olduu grlmektedir. Bu durum birinin dierinden stn olduu anlamna elbette gelmemektedir, ancak Tevr-i l-i Selu un el-Evmirl-Aliyye fil-umril-Aliyyeden tamamen farkl zellikler tayan yeni bir eser olduunu ortaya koymaktadr. Bu duruma rnek olmas asndan iki eser arasnda ki, farklardan birkan gsterebiliriz: I. yed-dn Keyhusrevin Alaehiri kuatmak gayesiyle, ordu toplamak iin yaynlad emir zerine toplanan Seluklu ordusu hakknda, iki eserde farkl bilgiler verilmitir.

el-Evmrl-Aliyye fil-umrilAliyye
Padiahn yce ferman uyarnca, askerlerin sekinleri (kaffe-i leker kean), byklerin (serveran) ve komutanlarn (sipahdaran) ileri gelenleri ve yardmclar, taraftarlar, nl ve anl askerleriyle ihtiamyla Ruzbe ovasnda bulunan kutlu karargahta hazr oldular (bn Bb, el-

Tevr-i l-i Selu

Emr-i al mcebince cmle emir ve eri balar ve ay ve Bayat ve Salur ve Bayndur ve syir boylar46 ve

bahdurlar her arfdan ey yara ve istidd- tamm birle pdih derghna onya ovsna Ruzba yazusna r oldlar (Yazczde Al, Tevr-i l-i

Evmirl-Alaiyye fil-umril-Alaiyye (Selunme),


Ankara, Milli haz. Mrsel ztrk, Bakanl

Selu,

Topkap

Saray

Ktphanesi,

Revan Blm, nr. 1391, vr. 111a, st. 1316).

Ktphane

Basmevi, 1996, I, s. 126).

46

B. 84a/7. // T. 54b/20. ...alplar

XII

I. yed-dn Keyusrevin

Alaehiri kuatmak amacyla harekete gemesi zerine;

Alaehir Tekfuruna batdan yardma gelen ordu ve bunlarn karlarndaki Seluklu ordusu iki eserde u ekilde tasvir edilmitir.

el-Evmrl-Aliyye filumril-Aliyye
Rumdan Almandan, Kfaktan ve Alandan oluan askerler gsterilirken ol dier yandan ... slm Ordusu da gkyz Firenkden gibi ilerlemeye, ate kresi gibi kaynamaya Almndan cem olup geldiler. Bu arafdan balad, Askerlerin Elburz da gibi sulnu erileri Trk ve Trkmn alpleri heybetli grzlerinden imek gibi parlayan ve bahdurlar Bar-i Aar gibi arcaup kllarndan, da delen mzraklarndan alaylar dzdiler, lar undan ve korkan Merihin d patlayp, denizler kllar ve omalar barndan gzler kurumaya, lm can ekimeye yz tuttu (bn Bb, amaurd ve atlar kinemesinden ve sler olndan Zhre-i Merr b ve haz. deizler ayn-i serb olurd (Yazczde Mrsel ztrk, I, s. 127). Al, Tevr-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr. 1391, vr. 111b, st. 9-13). ve Bulr ve Engrs, midar eri Rmdan ve

Tevr-i l-i Selu

el-Evmirl-Alaiyye fil(Selunme),

umril-Alaiyye

XIII

I. Alad-dn Keyubdn faziletleri, adalet sevgisi ve iyi huylarnn anlatld blmde, iki eser arasnda ayn konu zerinde farkl ifadelerde bulunmaktadr. Yazczde, eserinde, Alad-dn Keyubdn hkm verirken Ouz tresine uyduunu belirterek, U blgelere atad Trk boylar ve boy beyleri ve obanoullar hakkndaki bilgilere yer vermitir.

el-Evmrl-Aliyye fl-umrilAliyye
Hi bir zaman abdest almadan ferman imzalamazd. Sk sk Kimya-y

Tevr-i l-i Selu


Ve bdestsz nin ve tev yazmazd. Ve dyim Kimy-y Sadet kitbn ve NimlMelikin kitb, ki Syer-i Mlk adlu kitbdur, mulaa iderdi. Ouz tresin ve Ouznme ve syir tevri ey bilrdi. er ve yas bbnda dvn- akm Ouz tresince vey Ouz tresine ys idp km iderdi. Ve Rm ve Ermen ve Rs ve Engrs ve Grcistn ve aalar mecm arc gzr mu ve bende ve imetkr olm-idi. Begler begi merm smed-dn oban Beg eryle gep urudan dete varup pc bap yup Soda fet idp Rusu arcn aldudan ora dai kffra temerrd idemediler. T Tatar fetretine degin Suln Alad-dn eriyle kendzi onyadan Sulnuyuna geldi. Kffr y old sebebiyle u arafna tevecch itdi. Tatar geldgin iidicek kend gir dndi. Uc smed-dn olanlarna ve aydan Erurula ve Gndz Alpa ve Gk Alpa smarlad. Al-a: Gir anu alna gelelm anu av ve mlzmlarndan kimse anu mbrek azndan ve dilinden fu ve yaramaz nesne iitmedi. tnda ve filinde arl temm-idi. Nirde ve aranc b-ner oynard. Ve anaatlerde yycl ve durdgerlik ve nal ve ressml ve al ve sarrcl ve bl ey bilrdi. Bu bblarda mahreti ve adati vard. Ve cevhiri da ey bilrdi (Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr. 1391, vr. 166b, st. 8-17, vr. 167a, st. 1-6).

Saadet ile vezir Nizaml-mlkn Allah


rahmet eylesin

Siyerl-Mlkn

okurdu, yaknlarndan ve srdalarndan hibiri onun mbarek dilinden kt sz veya kfr ktn duymamt. ve d temizlie ok nem verirdi. Tavla ve satranc iyi oynar, ciritte ve okta rakiplerini geride brakrd. bak ve Mimarlkta, yapmnda, dericilikte

kuyumculukta, bakrclkta,

ressamlkta

byk bir bilgi ve beceriye sahipti. Mcevherlerin deerini yle iyi bilirdi...
(bn

Bb,

el-Evmirl-Alaiyye fil(Selunme),
haz.

umril-Alaiyye

Mrsel ztrk, I, s. 246-247).

Trk tarihi asndan byk neme sahip olan bu iki eser zerine gnmze kadar yaplm olan almalar genel itibaryla yle sayabiliriz: el-Evmirl-Aliyye fl-

umril-Aliyyenin gnmzde bilinen tek nshas Sleymaniye Ktphanesinde

XIV

bulunmaktadr.47 Bunun dnda, ad geen nshadan istinsah edilen; Millet Ktphanesi ve Paris Bibliothque Nationalede birer nshas daha bulunmaktadr. Ayasofya nshas Prof. Dr. Adnan Sadk Erzi tarafndan nsz ve fihrist ilave edilerek tpkbasm halinde yaynlanmtr.48 Prof. Dr. Adnan Sadk Erzi daha sonra Prof. Dr. Necati Lugal ile birlikte eserin tamamnn tenkitli metnini hazrlamay planlamtr. Ancak, eserin II. l-Arslann vefatndan I. Alad-dn Keyubdn saltanatnn balangcna kadar olan dnemi yaynlanabilmitir.49 Eser Prof. Dr. Mrsel ztrk tarafndan Trkeye tercme edilerek iki ilt halinde yaynlanmtr50. Eser ile ilgili yaplanan dier nemli almalar arasnda; Ch. Schefer tarafndan I. yed-dn Keyusrev ile II. Sleyman ah (1196-1204) dnemlerinin anlatld blm Franszca evirisi51, M. Th. Houtsmann el-Evmirl-Aliyye fil-

umril-Aliyyenin Pariste bulunan muhtasarn kullanarak yapt neir almas52,


bundan istifade eden Muhammed Cevd Mekrun hazrlad Abr- Selcia-i Rm53 yayn ve Mehmet Nuri Genosman54 ile H. W. Dudann yapt almalar55 ve Kurt Erdmann eserin sanat tarihi asndan yapt deerlendirmeyi56 saymak mmkndr. Aada eserin nshalarnn tantld blmde ayrntl olarak anlatlaca gibi,

Tevr-i l-i Seluun Pariste bulunan muhtasarn da dahil edecek olursak, 9 adet nshas
2 adet de neir almas bulunmaktadr. Bunlarn dnda almamzn Tevr-i l-i Selu

47

Ayasofya, nr. 2985.

bn Bb, el-Evmirl-Aliyye fl-umril-Aliyye, Tpkbasm ner. Adnan Sadk Erzi Ankara, Trk Tarih Kurumu Basmevi, 1956. 49 bn Bb, el-Evmirl-Aliyye fl-umril-Aliyye, ner. Adnan Sadk Erzi-Necati Lugal, Ankara, Trk Tarih Kurumu Basmevi, 1957. 50 Mrsel ztrk, el-Evmirl-Alaiyye fil-umril-Alaiyye (Selunme), Ankara, Milli Ktphane Bakanl Basmevi, 1996. 51 Quelques chapitres de labrege du Seldjouk Nameh compose par lemir Nasreddin Yahia, Recuil de textes et traductions publie a loccasion du Vllle congres international des orientalistes tenu a Stocholm en 1889. 52 M.Th. Houstma, Recueil de Textes Relaties lhistoire des Seldjoucides, III, Leide, E. J. Brill, 1902. 53 Cevad Mekur, Abr- Selcika-i Rm, Tahran, 1350. 54 Mehmet Nuri Genosman, Anadolu Seluklu Devleti Tarihi, bn Bbnin Farsa Muhtasar Seluknmesinden, Ankara, 1941. 55 Herbert W. Duda, Zeitgenssische islamische Quellen und das Ouznme des Jazyyolu Al zur Angeblichen Trkischen Besiedlung der Dobrudscha im 13. Jhd. n. Chr., Spisanie Na Bulgarskata Akadamiya Na Naukit zkustvata Kniga LXVI, Sofiya, Peatnitsa Knipegraf, 1943; Herbert W. Duda, Zur Geschichtsforschung ber die Rum-Seldschuken, ZDMG, 89, NF 14/3-4, 1935; Herbert W. Duda, Die Seltschukengeschichte des Ibn Bb, Munskgaard / Kopenhagen, 1956. 56 Ibn Bibi als Kunsthistorische Quelle, stanbul 1962.

48

XV

zerine imdiye kadar yaplm olan nemli almalar balyla kaleme alnan ksmda anlatlan 17 ilmi alma bulunmaktadr. Eser neminden dolay ilgi uyandrm oaltlma yoluna gidilmi hatta hayr amal olarak Osmanl saray ierisinde istinsah ettirilip baland zamanlar olmutur.57 Kilisli Muallim Rfat eserin Berlin nshasn Alman

Konsolosluu araclyla devrin imkanszlklarna ramen getirtip inceleme yoluna gitmi, nshann bana ve baz sayfa kenarlarna dzeltme ve bilgi notlar dmtr.58 Seyyid Lokman b. Hseyin el-r Tevr-i l-i Seluu zetlemi, bu eseri J.J. Wilhelm Lagus Latince evirisiyle birlikte neretmitir.59 Fuad Kprl, Tevr-i l-i Seluu stanbul niversitesindeki rencilerine Disiplin Travay adyla incelettirmitir. Muharrem Erginde eser zerinde rencilerine almalar yaptrmtr. bn Bb ve eseriyle ilgili yaplan ilmi almalarda Yazczdenin eserine mutlaka deinilmitir. Adnan Sadk Erzi, Necati Lugalin yaptklar el-Evmirl-Aliyye fil-umril-Aliyyeyi nsz ve fihrist ilave ederek tpk basmn gerekletirme almalar esnasnda Tevr-i l-i Seludan istifade edilme yoluna gidilmitir60. Houtsma el-Evmirl-Aliyye fil-umril-Aliyyenin Farsa muhtasarnn nerinden sonra, nemine binaen Tevr-i l-i Seluun nerini de yapma ihtiyac duymutur. Eserle ilgili olarak yaplan bu ilmi almalarn yannda tezimizin Tevr-i l-i Selu zerine imdiye kadar yaplm olan nemli almalar balyla dile getirilen konular gz nnde bulundurulacak olursa Tevr-i l-i Seluun tarihi deeri ve nemi daha iyi anlalm olacaktr. Yazczde Al, eseri Tevr-i l-i Seluu hazrlarken el-Evmirl-Aliyye

fil-umril-Aliyyeden farkl olarak eserine ekledii ve kartt blmlerle, Rhatssudr ve ayets-surr ile Cmiut-tevr adl eserleri kullanrken yapt deiiklikleri
ayrca mellifin kendisinden ve ismini belirtmedii kaynaklardan yapt eklemeleri eserin
Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu, Paris Bibliothque Nationale, nr. Regius Supp. Turc. 737, vr. 1a. nshann banda bulunan kaytta z Suln Muaf an ibn z Suln Muammed ann hareminde bulunan Affe tn adl bir kadn tarafndan saraya hayr amayla 1139/1726 ylnda balandnn anlatld bir kayt bulunmaktadr (bk. Berlin nshasnn bandaki ketebe kayd). 58 Yazczde Al, Ouznme (Tevr-i l-i Selu), Staatsbibliothek zu Berlin, Ms. Or. Quart. 1823. (Nshasnn ba ksmnda yer alan sayfalk Kilisli Muallim Rfatn ekledii blm, bk. ek 6). 59 Abdlkerim zaydn, bn Bb, DA, XIX, s. 381. 60 bn Bb, el-Evmirl-Aliyye fl-umril-Aliyye, ner. Adnan Sadk Erzi-Necati Lugal, Ankara, Trk Tarih Kurumu Basmevi, 1957, I s. 11.
57

XVI

tarihi deerini belirtmesi ynnden ortaya koymak gerekmektedir. Bu farkllklar ksaca u ekilde ortaya koyabiliriz. Mellif eserine Ouzlarla ilgili kronolojik ve tarihi bilgilerin anlatld Ouznme adl bir blm ekleyerek balamtr. Trklerin soyunun Nuh Peygamberin olu Yafet (Yafes) kadar dayandrlarak balanlan bu blmde Trk ve Mool boylarnn tarihi ve eceresi zerinde teferruatl bir ekilde durulmutur. Bu blmde Ouz boylarna verilen boy adlarn hangi sebeple niin verildikleri anlatlarak, Trk boylarnn tamga ve ongunlarnn neler olduklar dile getirilmektedir. Boylarn kullanm olduklar tamgalarn ekilleri yaldzl ve dzgn olarak eserde izilerek gsterilmektedir.61 Yazczde Al bu tamgalar Reded-dn Fazlullhn, Cmiut-tevr adl eserinde belirtilen ekillerinden farkl olarak gstermitir. Farkl ilmi kaynaklarda tamka, damga gibi isimlerle anla gelmi olan tama kelimesi eitli devirlerde farkl anlamlar ifade etmi, farkl amalar dorultusunda kullanlmtr. Kelime anlam itibaryla elle izilen motif anlamna gelen bu tamgalar; boylarn simgesi, Trk hanlarnn soy alameti olarak kullanlmaktadr. Paralarda resmi yazmalarda, mimari eserlerde, bayraklarda tamga kullanld gibi, byk ba hayvanlarn sarlarna, kk ba hayvanlarn kulaklarna kime ait olduunu bildirmek amacyla tamga vurulmutur. Bunlarn yannda Trk boylarnda dokunan hal, kilimlerin zerinde, kullanlan ev eyalarnda ve mezar talarnda da tamga yaygn olarak kullanlmtr.62 Ouz tamgalarnn ortaya k Tevr-i l-i Seluta u ekilde ifade edilmektedir. Ouz Han vefat ettikten sonra yerine geen olu Gn ann mri ve vezri olan ayn zamanda devrin bilgesi kabul edilen Yengi Kinetl Arl vce adl kii Gn ana kardelerinin aralarnda ileride ortaya kabilecek olan anlamazlklarn nne gemek iin u ekilde bir teklifte bulunur. Ouzun her olu ve her torunu iin birer nian, tamga olarak tespit olunsun. Yarl ve hazinelerini, yl ve davarlarn bu nianla tamga etsinler, bu sayede mal ve mlkten tr ilerde anlamazlklar ortaya kmasn. Zaman ierisinde Ouzun oul

61

Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr.1391, vr.1b-

13b. Yusuf Halaolu, Damga, DA, VIII, s. 454; Gerhard Doerfer, Trkische und mongolische Elemente im Neupersischen, II, Franz Steiner Verlag, Wiesbaden, 1965, s. 554-565.
62

XVII

ve torunlar kendi adn ve lakabn unutmasn. Bu teklifi beenen Gnan Yengi Kinetl Arl vceden her Ouz boyu iin bir nian tamga olarak tespit etmesini ister, o da yirmi drt boy iin ayr ayr bir tamga hazrlar, bylelikle Ouz tamgalar ortaya kmtr.63

Tevr-i l-i Selu da gsterilen Ouz boylarnn tamgalar Reded-dn


Fazlullhn, Cmiut-tevr adl eserinden istifade ederek hazrlanmam, Yazczde Al tarafndan bizzat esere konulmutur. Burada kullanlan tamgalarn tamam ve boy adlarnn ounluu hibir eserde bu ekilde gsterilmemektedir. Ne Kagarl Mahmudun Dvn-u

Lugt it Trk adl eserinde ne de Cmiut-tevr adl eserde Ouz boylarnn tamgalar Tevr-i l-i Seluda gsterildii ekilde belirtilmemitir.64 Yazczde bu tamgalar
eserinde belirtirken dier eserlerden farkl olarak gstermi, belli bir dzen ierisinde itinal ve altn yaldzl olarak izmitir.

63

Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr. 1391, vr.

10a. Kagarl Mahmud, Dvn Lugt-it Trk, Millet Ktphanesi. Ali Emir Blm, nr. 4189, vr. 20b, 21a., Kagarl Mahmud, Dvn Lugt-it-Trk Tercemesi, ev. Besim Atalay, Trk Tarih Kurumu Basmevi, Ankara, 1992, I, s. 55-58, Faruk Smer, Ouzlar (Trkmenler), Trk Dnyas Aratrmalar Vakf, stanbul, 1999, s. 101 (boy simgelerini gsteren tablolar); Neriman Grgnay, Ouz Damgalar ve Gktrk Harflerinin El Sanatlarmzdaki zleri, Ankara, Trk Tarih Kurumu Basmevi, 2002, s. 9.
64

XVIII

FARKLI KAYNAKLARA GRE OUZ BOYLARININ TAMGALARI


Tevr-i l-i Selk Tevr-i l-i Selk Cmit Tevr Dvn-u Lugt it -Trk

AYI
GN HAN

BAYT ALA EVL ARA EVL YAZIR

B O Z O K L A R (S A

K O L )

AY HAN

DGER DODURA YAPARLU AVAR

YILDIZ HAN

IZI BEGDLL ARIN BAYINDUR

GK HAN

PENCENE AVUNDUR EPN ALUR

(S O L

K O L)

DA HAN

EYMR ALAYUNDLU REGR SKENDER (GDR)

O K L A R

DENZ HAN

BGDZ YIVA INI

XIX

Yirmi drt boyu simgeleyen tamgalarn tamam sadece Tevr-i l-i Seluda tam olarak eksiksiz gsterilmektedir. Kagarlnn eserinde 22 Ouz boyu zikredilmi ancak 21 tanesinin tamgalar gsterilmi, Reded-dnin eserinde ise 24 boydan bahsedilmekte, yalnz 23 boyun tamgalar verilmi ve bu iki eserdeki tamga eitleriyle Yazczdenin eserindeki tamgalar arasnda farklar bulunmaktadr. Toy trenlerinde boylara l olarak ayrlan koyunun ksmlarna, Cmiut-tevrde endm-i gut (etin bir ksm) ad verilirken,

Tevr-i l-i Seluda bu ksma sk (kemik) ad verilmektedir. Faruk Smer, Ouzlar


(Trkmenler) adl eserinde; Yazczde eserinde, Ouz boylarn simgeleyen tamgalar kaynana en yakn olarak gsterdii iin eserinde bu tamgalar aynen yaynladn belirtmektedir.65 W.M. Thacston, Cmit-tevrin ngilizce tercmesinde Berlin ve Topkap Saray Mzesi Ktphanesi nr. 1390, nr. 1391 nshalarn kullanma gerei duymutur.66 Anadolu Beylikleri, Akkoyunlular, Karakoyunlular ve Karamanoullar kullandklar fermanlarda, emirnmelerde ve devletler aras yazmalarda gnderilen mektuplarda kendilerini ifade eden tamgalar kullanmlardr. Osmanl Devletine

gelindiinde; Osman Gazi ile birlikte ferman ve beratlara tamga yerine tura ekilme adetine balanlmtr. Ancak Sultan II. Murad devrine gelindiinde ilk kez resmi olarak Osmanl paralarnda ve silahlarnda Ouz boylarnn tamgalar yer almtr.67 II. Murad zamannda kestirilen Osmanl sikkelerinde ok ve yaydan oluan Kay boyunun tamgas kullanlmtr.68 II. Muradn burada kullanm olduu tamga bizzat kendisinin istei zerine Yazczde Al tarafndan kaleme alnan Tevr-i l-i Seluda belirtilen motiftir. Padiah burada gsterilen ve kendi boyuna ait olduuna inand Kay tamgasn dneminde bastrtt paralar ve imal edilen askeri malzemeler zerinde kullanmtr. Burada dile getirilen farkllklar Yazczdenin eserinin orijinalliinin ve neminin bir delili olarak

deerlendirilebilir.

Faruk Smer, Ouzlar (Trkmenler), s. 210. Reded-dn Fazlullah, Jmiut-Tawrkh. Compendium of Chronicles, ngilizce terc. W. M. Thacston, s. XXXI-XLIV. 67 Faruk Smer, Ouzlar (Trkmenler), s. 206; Yusuf Halaolu, Damga, DA, VIII, s. 454. 68 Neriman Grgnay, Ouz Damgalar ve Gktrk Harflerinin El Sanatlarmzdaki zleri, s. 8.
66

65

XX

Yazczde Al, Ouz boylarnda uygulanan ikili tekilat, boylarn grevleri, han ve
bey olma usul ve sralarn geni bir ekilde anlatmtr. Ouz boylarnn makam ve mevkilerinin anlatld bu blmde Trklerde toy, orun ve l gelenekleri hakknda bilgiler sunulmutur. bn Bbnin eserinde bulunmayan bu blm mellif Reded-dn Fazlullhn

Cmiut-tevr adl eserinden ve deiik kaynaklardan istifade ederek oluturmutur.


Metinde bulunan Ouz ubesi yle kim nu erhi Ouz-nmede ve Cmiut-tevr de

gelr69 ifadesi de bu bilgiyi dorulamaktadr. Yazczde Al bu blme kaynan


belirtmeden kendisinden Dede Korkut70 ve Akkoyunlu Beyi, Kara Osman71 hakknda baz bilgiler eklemitir. Eserin geneli ve Ouz-nme blmnn hazrlanmasyla ilgili olarak; Fuad Kprl

Trk Edebiyatnda lk Mutasavvflar adl eserinde, mellifin Uygur hattyla yazlm bir
Ouz-nme ile ad zikredilmeyen farkl kaynaklardan istifade edildiini belirtmi, bunun yannda, Anadolu Seluklu Tarihinin Yerli Kaynaklar isimli eserinde ise, Ouz ananesi ile ilgili olan malumatn tevsikinin mmkn olmadn kaydetmitir. Kemal Eraslan, Belletende yazd Yazczadenin Ouz-nmesi adl makalesinde; Yazczadenin Ouzlarla ilgili metninin yazl ve szl rivayetlerinin bir zeti olduunu dile getirmi ve muhteva bakmndan olduka nemli olan eserin ayr ayr zerinde durulup incelenmesi gerektiini vurgulamtr. Fahrettin Krzolu, Dede Korkut Ouznameleri adl kitabnda Yazczde Alnin eserini meydana getirirken kendisinden eitli katmalarda bulunduunu

69 70

Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr. 1391, vr. 2b. Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr. 1391, vr.

14b-15a: Atasndan ora o amn ay, anlar an old. Pes bu .dell ve erknca padih- am seyyid-i

selnl-Arab vel-Acem yid-i cyil-.muvaidn, tilil-kefereti vel-mrikn suln bin suln pdihumu Suln Murd bin Meemmed an ki .eref-i l-i Osmndandur pdiahla ensab ve elyadur. Ouzu alan anlar urundan belki Cingiz anlar urundan, da mecmndan ulu al ve ulu skdr, er-ile da rf-ile da. Trk anlar da apusna gelp selm virmege ve imet itmege lydur. Allhu tel- b ve pyidr lsun, oy lem olduca cihndr u cihnda vr olsun. Bi-n-nebiyyi ve lihi ve hem peyamber -alayhis-salm- zamnna yan amnda Beyi boyndan orut Ata oyd Ouz avmin bilgesi-y-idi, ilhm iderdi. Eyitdi: ir zamnda gir anl ayna dege, da kimesne ellerinden almaya. didgi Osmn -ramatullh- neslindendr. 71 Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr.1391, vr. 15b, st. 12-13: Merm ara Omn da, dyim bu gdi olanlarna virr imi: Olmasun ki otura olasz ki beglik Trkmnlk ve yrklik idenlerde alur dir imi.

XXI

belirtmektedir72. Ayrca Adnan Sadk Erzi, M.E.B. slm Ansiklopedisine yazd bn Bb maddesinde; Tevr-i l-i Seluun Ouz boylaryla ilgili ksmnn farkl kaynaklardan ve Uygur hattyla yazlm Ouznmeden de istifade ederek yazldn dile getirmi. Yine Adnan Sadk Erzi ve Necati Lugal el-Evmirl-Aliyye fl-umril-Aliyye adl eserin birinci cildinin nerinde, Yazczdenin tercme esnasnda esere Ouzlar ile ilgili eklemelerde bulunduunu belirtmilerdir73. Yazczde, bn Bbnin tercmesine gemeden nce metne Byk Seluklu Devleti, Irak ve Suriye Seluklarna ait siyasi olaylarn ve Trkiye Seluklarnn eceresi hakknda bilgilerin anlatld yeni bir blm eklemitir. Seluklu Hanlarn, Ouzlara balayarak, Byk Seluklu tarihine bir girile balanlan bu ksmda, Turul Beyden (1040-1063) itibaren Sultan Sencere (1118-1157) kadar geen dnemin siyasi olaylarndan sz edilmektedir. bn Bbnin eserinde bulunmayan bu blmde; Seluklular hakknda vglerden ve boy beylerinin oturduklar mevkilerden sz edilmitir. Ardndan; Seluk bin Dokak hakknda bilgiler zikredilerek, Arslan Yabgunun Gazne Hkmdar Sultan Mahmud tarafndan hile ile Hindistan (Klincar) Kalesine hapsedilmesi konu edilir. Son olarak Sultan Mahmudla yaplan mcadeleler ve Sultan Turulun tahta gemesi anlatldktan sonra Irak Seluklularyla ilgili zet bilgiler verilir. Bu blm hazrlanrken Rvendnin Rhats-sudr

ve yets-surr adl eserinden istifade edilmitir.74


Bu duruma rnek olarak iki eser arasndaki u benzerlikleri verebiliriz: Seluklu Sultan Melikhn (1072-1092) zellikleri tahta geii ve dnemindeki devlet yneticileri ile ilgili bilgiler Tevr-i l-i Selu ve Rhats-sudr ve yets-surr adl eserlerde bir birine benzer olarak anlatlmtr.

Krzolu. M., Fahrettin, Dede Korkut Ouznmeleri, stanbul, Erenler Matbaas, 1952, s.9. 73 bn Bb, el-Evmirl-Aliyye fl-umril-Aliyye, ner. Adnan Sadk Erzi-Necati Lugal, Ankara, Trk Tarih Kurumu Basmevi, 1957, I, s. 7. 74 Nihad Smi Banarl, Yazc-olu Al ve Selunme (Ouznme), s. 500; Adnan Sadk Erzi, bn Bb, A, V/2, s. 716.

72

XXII

Rhats-sudr ve ayets-surr
Melikahn yz gzel, boyu

Tevr-i l-i Selu


Suln Melikhu b reti varidi ve kuvvetl bzs var-idi ve semizlige myil idi ve degirmi saal vr-idi75, amm yle degl ki ayb ola.Ve at zerinde sil oynamada yet cst idi. Ve drt yz krk beinci yl cemiyel-lsnda vildet bulm-idi. Mddet-i mri otuz sekiz yl idi. Ve pdihl yigirmi yl idi. Ve vezri Niml-melikidi. cibi mcidi. Ve Suln Melikh bir pdih-idi ki bat muvfk ve rzigr msid ve esbb mheyy, teyd-i ilh birle meyyed ve Tevfk-i Rabbn birle muvffak idi. (Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan

tamamd. Geni omuzlu, kuvvetli bazulu, imanca, toparlak sakall idi. Yznn rengi pembe idi; bir gz yaradltan deil de, adetinden biraz a idi. Her trl silahlar kullanrd. Binicilikte ve ky ile evan oynamakta ok evikti. Doumu 455 senesindedir, mr 38 yl, veziri Niml-Mlk elHasan bin Ali bin shak, hacibi Hacip Komac. O, kudretli, murat srm, bahtiyar, talihli, her eyi hazr, istediini elde eder tanr tarafndan kuvvetlendirilmi, kazanm bir Allahn padiaht. tevfini (Rvend,

Rhats-sudr ve yets-surr, ev.


Ahmed Ate, stanbul, Trk Tarih

Blm, nr. 1391, vr. 27b, st. 16, 17; vr. 28a, st. 1-3).

Kurumu, 1999, I, s. 122-123).

75

B. 37a/15. ...ve bir gzi fil-cmle avl gibi vridi amm yle degl ki... / T. 25a/10 ...ve a bezl-y-idi. ve bir gzi fi l-cmle avl gibi...

XXIII

Sultan Melikahn Vezir Niml-Mlk grevden almas, Sultann ve Niml-Mlkn lm Tevr-i l-i Selu ve Rhats-sudr ve yets-su,rr adl eserlerde biri birine benzer olarak kaleme alnmtr.

Rhats-sudr ve yets-surr
Bir gn birini gnderip NimlMlke u haberi verdi; sen hkmdarlkta benimle ortaksn ve bana danmadan istediin eyi yapyor, oullarna vilayet ve iktalar veriyorsun. Emredeyim, vezirlik sarn bandan alsnlar da gr! O,Sana ta veren benim bama sark koymutur ve bunlarn her ikisi birbirine bal ve merbuttur. diye cevap verdi. Sz gtrp getirenler ona ilaveler yaptlar ve bu sz sultann kzgnln artrd. Onu Tcl Mlkn eline teslim etti. O, Nihavende ulanca, yardmsz terkedilmi olan mlhidler, vezir Tcl Mlkn kkrtmas zerine, Niml-Mlk kamaladlar; nk hi bir Mslman byle bir insan ldrmee almazd. Niml-Mlk, o zaman ya sekseni gemi bir ihtiyard. Sanki onun o sz bir fal idi. nk Sultan Badada vardktan on sekiz gn sonra ld ve ikisinin lm arasnda bir aydan az bir mddet vard. (Rvend, Rhats-sudr ve yets-surr, ev. Ahmed Ate, stanbul, Trk Tarih Kurumu, 1999, I, s. 131-132).

Tevr-i l-i Selu


Bir gn Niml-Melike dem gnderdi, eyitdi: Ne dirsin? Benmle pdihl da erk misin ki benm meveretmsiz ve iczetmsiz taarruflar idersin. Ve vilyetler itn ledrrsin ve memleketleri olanlarua virrsin. Diler misin ki dem gnderem dlbendi baudan alalar? Niml-Melik eyitdi: Sulna eyd ki ol vat ki onu bana tc odlar, benm bauma dlbend odlar. kisi birbirine baludur ve ulaudur, ayrlma olmaz. didi. Nal idenler Sulna da ziyde atup ayrus ret-ile itdiler. T ki Suln aab idp Niaml-Meliki azl itdi ve vzreti Tc l-Melike virdi. Ve Nim l-Melik mzl yridi, t leker Nihvende gelince. Ana gelicek, Tcl-Melik bir nie devletszleri tark itdi, vardlar, alel-afle Niml-Meliki b-ile ldrdiler, ehd itdiler. Ve cem lem anu-n acdlar. Zr ki aa ly degldi. Ve mri seksenden gemi-idi. -Ka-annahu- anu ol Sulna didgi kelm fl gibi ddi. Zr ki bu vadan ora Suln, Badda geldi. On sekizinci gn Suln da fevt old. (Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr. 1391, vr. 30a, st. 1-10).

Mellif eserin eviri ksmna; Trkiye Seluklu Devletinin kuruluuna kendisinden de eklemeler yaparak balar. bn Bbnin kaleme ald II. l-Arslann olu I. yed-dn Keysrevi kendi yerine veliaht atamasndan balayp, Trkiye Seluklu Sultan II. zzeddn Keykvusun olu II. yed-dn Mesdun lhanl Devletinin hkmdar Abaa ann huzuruna gelmesi arasnda geen zamandaki olaylarn anlatld el-Evmirl-

Aliyye fl-umril-Aliyyenin

Farsadan tercmesiyle bu blme son verir. Bu

XXIV

blmde olaylar ikri ifadesiyle balayan balklar altnda asl metne bal kalnarak anlatlmtr. Eserde esas ana metinde bulunan iirler Trkeye evrilerek verilmi ancak baz zor olanlar aynen Farsa olarak braklmtr. Konu ierisinde geen baz Farsa mektuplar yazann belagatini gstermek amacyla Farsa olarak aynen yazlmtr. Konu ierisinde geen ayet ve hadislerin byk bir ounluu krmz renkli olarak kaleme alnmtr.

el-Evmirl-Aliyye fil-umril-Aliyye ierisinde yer alan Alad-dn Ata


Melik Cveynye methiye blmleri Yazczde Al tarafndan kartlarak yerine, eserin yazlmas emrini veren Sultan II. Murada methiye blmleri eklenmi ayrca metnin deiik yerlerinde de onun soyu hakknda eitli vglerde bulunulmutur.76 Mellif eviriyi yaparken Seluklu hkmdarlarnn tahta geii esnalarnda ve farkl konularda hkm vermeleri esnasnda Ouz geleneklerini uyguladklarndan ve bu uygulamalarn ne ekilde gerekletiinden bahsetmi, toy ve sa sama geleneklerini dile getirmitir.77 Yazczde esere Anadoluda farkl yer adlar, Seluklu komutanlarnn ve askerlerinin hangi Trk boylarndan geldikleri, bn Bbnin eserinde zikredilmeyen farkl st dzey devlet grevlilerinin ve Ularda hizmet veren Trk beylerinin isimlerini de eklemitir.78 Tevr-i

l-i Seluun nshalarndan Berlin ve Topkap Saray Mzesi Ktphanesi 1390 numaral
nshalarnn son ksmlarna mnacat ve methiye ksm eklenmi, mellifin adnn ve eserin yazm tarihinin kartld ketebe kayd da burada yer almaktadr.79 Ayrca Topkap Saray

Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr. 1391, vr. 14b. Suln Murd bin Muammed an ki eref-i l-i Osmndandur pdiahla ensab ve elyadur. Ouzu

76

alan anlar. urundan belki Cingiz anlar urundan, da mecmndan ulu al ve ulu skdr, er-ile da rf-ile da. Trk anlar da apusna gelp selm virmege ve imet itmege lydur. Allhu tel b . ve pyidr lsun, oy lem olduca cihndr u cihnda vr olsun. 77 Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr.1391, vr. 43a, 43b, Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr. 1391, vr.
113b, 140a, 160b, 166b, 167a, 175a, 294b, 317b, 384b, 400a, 413b, 414b, 421a. 78 Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr.1391, vr. 98a, 107a, 108a, 111a, 113b, 117a, 120a, 125a, 167a. 79 Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr. 1390, vr. 285a, st. 13-286b. Yazczde Al, Ouznme (Tevr-i l-i Selu), Staatsbibliothek zu Berlin, Ms. Or. Quart. 1823, Vollst, vr. 448b-450a.

XXV

1390 numaral nshann ba ksmnda dier nshalardan farkl olarak Ouznme adl bir blm bulunmaktadr.80

Tevr-i l-i Selula ilgili olarak imdiye kadar yaplan almalarda, bn Bbnin
kendisi ve ailesi ile ilgili bilgilerin verildii yerlerin, Yazczde tarafndan tercme esnasnda kartld dile getirilmektedir. Ancak yapm olduumuz alma esnasnda mellifin, bn Bbnin babas, annesi ve grevleri ile ailesinin Trkiye Seluklular hizmetine girii hakknda ak bilgiler verdiini grdk.81 Eserin son blm de eviriye esas alnan ana metinden tamamen farkldr. Bu blme de; Yazczde Al kaynan belirtmeden kendisi yeni eklemelerde bulunmutur. Eserin bu ksmnda; Osmanllarn mensup olduu boydan, Erturul Gaziden ve Osman Beyden bahsedilmi, onun soyunun temellerine inilmi ve Osmanllarn Anadoluya gelileri

anlatlmtr. Osman Gazi'nin bey seilmesi ve bu esnada uygulanan Ouz Tresi dile getirilmitir.82 Anadoluda kurulan Trk beylikleri ile ilgili bilgilerin de verildii Tevr-i l-

i Seluda Sar Saltukun faaliyetlerinden bahsedilerek onun zamannda Dobruca


dolaylarnn Trkler tarafndan fethi anlatlarak o zamanda Balkanlardaki Trk faaliyetleri hakknda nemli bilgiler gnmze ulatrmtr.83 Ayrca lhanl hkmdar Gazan Han

Bk. tezin ekler blm ek 1. Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr. 1391, vr. 73a, st. 5: .Ve bu kitb mellifini bir azz kii std vr-imi, eydrmi ki: Rfi ylan gibi olur. Nitekim ylan arca ejdeh olur, rfi da arcak mlid olur dirmi. Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr. 1391, vr. 304a, st. 1-3: Ve tercmnl bu efsne mellifin atas Seyyid Muammed el-Caferiyyeye -ramatullh- erzn buyurd. Ve andan kmurn ve duman ve tr- mesrr ve dmen-i mal ve mahr .ryet-i manr altnda onyaya geldi ve cm- erb birle ibb- urati db utard, -ves-selm-. Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr.1391, vr. 305b, st. 5-10. -.mellif atas Mecded-dn Tercmn -ramatullh-, ki Suln Celled-dn zamannda anlarula marifet ve inbis vard, Suln Alad-dn zamnnda mellif anas Bb Mneccimeyi -anlaru .terbiyyetine ve ctlar arna ym gsterp inyet ve efat lurd, ol ve syil birle anlar davet itmege rislet gnderdi ki vara istimlet ve iylet mad vechi-y-ile gir Rm memlikine davet la. Ve her n-in terf-i mlikne ve hne ilatler ve altn urlu llar ve ur eyerl uyanlu atlar irsl buyurd. 82 Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr. 1391, vr. 167a, 411a, 423b. 83 Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr. 1391, vr. 414a-415b, 444a, 444b.
81

80

XXVI

(1295-1304)dan84 da teferruatl bir ekilde sz edilmi; Gazan Hann Mslman oluu, onun dneminde Anadoluda cereyan eden olaylar ve Gazan Hann faaliyetleri, lm hakknda detayl bilgiler verilmitir.85 Bu bilgilerin Reded-dn Fazlullah tarafndan kaleme alnan

Cmit-tevr isimli eserden alnd anlalmaktadr. Bunlarn ardndan esere farkl


hikaye eklenmitir. Bunlar; Gazan Han dnemine ait Cemal Lk adl bir sinin kard olaylar,86 dieri Gazneli Mahmud ile ilgili bir hikaye87 ve son olarak da Osman Gazi ile ilgili olan hikayelerdir.88 bn Bbnin el-Evmirl-Aliyye fil-umril-Aliyye adl eserinin bir tercmesiymi gibi dnlen Tevr-i l-i Selu; bizzat Yazczde Al tarafndan esere eklenen bilgiler ve kartlan baz blmler sonucu, Trkiye Seluklu tarihinin anlatld tercme bir eser niteliinden km, yeni bir kimlie brnmtr. Bu eser sayesinde Trklerin soyu, Ouz boylarnn tamgalar, boy isimlerinin hangi olaylar sonucu verildii, han ve ynetici olma usulleri, ordu sistemi ve sosyal yaant ile ilgili slm ncesi Trk tarihi hakknda nemli bilgilere ulalmaktadr. obanoullarnn beyi, Mahmud Bey hakknda tek bilgi sadece Yazczde Alnin eserinde verilmektedir. obanoullarnn soyunun Kay boyuna dayandrld bu eserde, Hsameddin oban Beyin, Alad-dn Keyubd dneminde u blgelerdeki faaliyetlerinden teferruatl olarak sz edilmitir.89 Mellifin verdii bilgiler dorultusunda; Anadoluda kullanlan Trke yer adlar, Seluklu Devleti ierisinde Trk tresinin, geleneklerinin uygulan, Trklerde boy tekilat, askeri tekilat, u

Hayat ve faaliyetleri iin bk. Osman G. zkuzugdenli, Gzn Hn ve Reformlar (694/1295703/1304), Baslmam Doktora Tezi, Marmara niversitesi Trkiyat Aratrmalar Enstits, stanbul 2000. 85 Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr. 1391, vr. 416b-433b; Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu, Paris Bibliothque Nationale, nr. Regius Supp. Turc. 737, vr. 416b-451b. 86 Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr. 1391, vr. 445b-450a. 87 Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr. 1391, vr. 451b-453b. 88 Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr. 1391, vr. 453b. Bk.Yazczde Al, Tevr-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr. 1390, vr. 284b-285a. 89 Ali Sevim-Yaar Ycel, Trkiye Tarihi, Fetih, Seluklu ve Beylikler Dnemi, Ankara, Trk Tarih Kurumu, 1998, s. 225, 228, 235.

84

XXVII

blge uygulamalar, devlet idaresindeki yneticilerin unvanlar ve makamlar, halkn sosyal durumu hakknda bizlerin teferruatl bilgilere ulamamza imkn salamtr. Yazczde Alnin katklaryla Trkiye Seluklularnn bir dneminin anlatld el-

Evmirl-Aliyye fil-umril-Aliyyenin tercmesi niteliinden karak Seluklu,


Mool, Beylikler dneminin ve kurulu devri Osmanl sosyal ve siyasal tarihinin anlatld bir umumi tarih halini alan Tevr-i l-i Selu; Farsa yerine Trkenin hem halk hem Osmanl saray ierisinde bir ilim dili halini ald Sultan II. Murad dnemindeki halkn anlayabilecei ar bir Trk diliyle tarih yazma geleneinin bir rndr.90 Bu dnemde pek ok eviri eserler hazrlatan, Sultan Murad byk bir milli uur ierisinde dile mdahale etmi, Trkenin sadece halkn konutuu bir dil olmaktan kmasn, devlet ve bilim dili olmasn salamtr.91 Tevr-i l-i Selu kendisinden sonra kaleme alnan pek ok tarihi esere kaynak tekil etmitir,92 bu eserlere rnek olarak; II. Beyazd (1481-1512) dnemi tarih yazarlarndan Mehmed Nerinin eseri Kitb- Cihn-nu-m y gsterebiliriz. Ner eserini hazrlarken byk bir oranda Tevr-i l-i Seludan istifade etmitir.93 Bu eser araclyla Osmanl padiahlarnn; kendi ecrelerini Ouz Kaana dayandrdklar,94 ayrca Anadoluda kendilerinden nce hkm sren Trkiye Seluklu devletinin kurucularnn Ouz soyundan gelmesinden dolay, uygulamalaryla kendilerini onlarn mirasclar kabul ettikleri grlmektedir. Yazczde Alnin eseri; kaleme alnd devirde Osmanl Devletinde ortaya kan, Trklk anlaynn ve milli dil alannda balayan uyann bir gstergesi olarak karmzda durmaktadr.

Kprlzade Mehmed Fuad, Anadoluda Trk Dil ve Edebiyatnn Tekamlne Bir Bak, stanbul, Akam Matbaas, 1933, s. 27. 91 Mustafa sen, Balangtan XVIII. Yzyla Kadar Trk Edebiyat, Genel Trk Tarihi, stanbul, Yeni Trkiye Yaynlar, VI, s. 561. 92 Fehameddin Baar, lk Osmanl Tarihileri, Trkler, Ankara, Semih Ofset, 2002, XI, s. 410; Ahmet Aydn, Osmanllarda Tarih Yazcl, Trkler, Ankara, Semih Ofset, 2002, XI, s. 417. 93 Sergey Grigorevi Agacanov, Ouzlar, ev. Ekber N. Necef-Ahmet Annaberdiyev, stanbul, Selenge Yaynlar, 2003, s. 53. 94 Halil nalck, Osman I, DA, XXXIII, s. 444.

90

XXVIII

B. TEVRH- L- SELUUN NSHALARI Yazczde Al tarafndan kaleme alnan Tevr-i l-i Seluun Trkiye ve dnya Ktphanelerinde tespit edebildiimiz toplam 9 nshas, 2 tane de neir almas bulunmaktadr. Bu nshalarn ounluu tamdr, ancak ge dnemlerde kaleme alnan nshalar eserin sadece belli blmleri alnarak istinsah edilmitir. Genelde az bir blm harekelenerek (Topkap Saray Mzesi Ktphanesi 1391 numaral nsha hari) istinsah edilen bu nshalarn, son dnemlerde kaleme alnanlarnda ise hi hareke kullanlmam ve bunalar rika yaz tryle yazlmtr. Bugne kadar eserin tam neri yaplmamtr, Houtsma tarafndan 1902 ylnda yaplan neirle, u anda bir nshasn Millet Ktphanesinde tespit edebildiimiz bir forma olarak neredilmeye allan bir eksik nshas bulunmaktadr. Yazczde Al tarafndan Osmanl Sultan II. Murad dneminde kaleme alnan Tevr-i l-

i Seluun tespit edebildiimiz nshalar unlardan ibarettir.


1. Topkap Nshas (R. 1390): Tr-i l-i Selu. Topkap Saray Mzesi Ktphanesi, Revan Blm R.1390 numarada kaytldr. Bu yazmann zellikleri u ekildedir: 288 varak, Aharl kt, 270 mm. boy ve 180 mm eninde dzenlenmitir. Her varak 125 mm uzunluunda 23 satr olarak, nesih yaz tryle yazlmtr. XVI. yzylda kopya edildii tahmin edilen95 yazmann konu balklar krmz renkli mrekkeple yazlmtr, cildi emseli zeytn deridendir. Dier nshalara gre daha itinasz bir yazyla istinsah edilmitir. lk varak (1a) Tr-i l-i Selu, Sancaktan gelen ibaresi bulunmaktadr. 2a-2b3a-3b aras varaklarda Ouz Destanndan bir para yer almaktadr.96 Bu blmde srasyla Ouza vg, Ouza dua ve destanda geen kahramanlarn zellikleri anlatlmaktadr. Eserin balangcnda (vr. 4a) Tr-i l-i Selu, ibaresi bulunmaktadr. Asl metin varak (4b) den itibaren u ifadelerle balamaktadr:
95 96

Blochet, A.F., 62 s. 737. Mustafa S. Kaalin, Dedem Korkutun Kazan Bey Ouznmesi, Kitabevi, stanbul, 2006, s. 294; Bahaeddin gel, Dede Korkut Kitabnn Eski ve Yazl Kaynaklar Hakknda (Topkap Sarayndaki Ouz Destan Paralar le Karlatrma), Trk Dili Aratrmalar Yll -Belleten 1988-, 1994, s. 113-129; AhmetZeki Validi, On Mubarakshah Ghuri, BSOAS, VI/4, 1932, s. 847858.

XXIX

1.

-Bismillhir-Ramnir-Ram-Aded-i amdi b-aded ve vfri sipsi b-ys ol Melikl-mlk celle cellh ve

2.

ammeEser kendi iinde drt blme ayrlmaktadr. Birinci blm Trk boylarnn Tarihini, Ouzun eceresini, Trk boylarnn tamgalarn ve ongunlarn anlatr. kinci blm Byk Seluklu Devletinin anlatld ksmdr. Burada Turul Beden Sultan Sencere kadar olan dnemden bahsedilmektedir. Arkasndan da Irak Seluklular anlatlmtr. nc blm bn Bbnin eseri el-Evmirl-Aliyye fil-umril-Aliyyenin aynen tercmesidir. Burada Trkiye Seluklular ve Osmanl ailesinden bahsedilir. Ayrca Anadolu beylerinin ecereleri de dile getirilmitir. Son blmde ise Trkiye Seluklularnn Moollar tarafndan yklmasndan, Gazan Hann savalarndan, Osmanl Devletinin kurulduu dnemden bahsedilmektedir. Ayrca bu nshann (286a-287b) numaral sayfalarnda II. Murada atfen yazlm bir manzume yer almaktadr. 2. Topkap Nshas (R. 1391): Topkap Saray Mzesi Ktphanesi, Revan Blm 1391 numarada kaytl bulunan bu yazmann eser zellikleri u ekildedir: 455 varak, aharl kat, 355 mm. boy ve 255 mm eninde dzenlenmitir. Her varak 165 mm uzunluunda 17 satr, nesih yaz tryle harekeli olarak yazlmtr. Yazmann konu balklar krmz renkli mrekkeple yazlm, cildi emseli zeytn deridendir ve tamir grmtr. Eserin son varanda 951 (1544) ylnda tamamland ibaresi bulunmaktadr. Dier nshalarda istinsah tarihi yoktur, ancak Paris Bibliothque Nationalede bulunan nshann banda 1139 tarihi bulunmaktadr. Bu tarih z Suln Muafa an bn z Suln Muammed an n hareminde bulunan Affe tn tarafndan saraya hayr amal balanma tarihidir. Varak (2a) Moolnme ve ehzde Suln Byezd ifadesi ile balayan eserin ilk iki satr u ekildedir:
1.

-Bismillhir-Ramnir-Ram-Aded-i amd-i b-aded ve vfr-i sips-i b ys ol Melikl-mlk celle cellh

2.

ve amme nevlh-

XXX

Balang ksmnda Moolnme ve ehzde Suln Byezd ibaresi bulunan bu nshann Yazczde Alnin Tevr-i l-i Selu adl eseri olduuna phe yoktur. Birok ilm almada bu nsha tam ve doru nsha olarak esas alnmtr97. Eserin birinci blmnde Trk ve Mool boylarnn tarihi ve eceresiyle Ouz boylarnn adlarnn nereden geldii, tamga ve ongunlarnn neler olduu anlatlmaktadr. Mellif bu blm yazarken Reded-dn Fazlullhn Cmiut-tevr adl eserinden istifade etmitir98. Metinde bulunan Ouz ubesi yle kim nu erhi Ouznmede ve

Cmiut-tevrde gelr ifadesi de bu bilgiyi dorulamaktadr. Yazczde Al bu blme


kendisinden Dede Korkut ve Akkoyunlu Beyi Kara Osman hakknda bilgiler eklemitir. kinci blm Seluk Hanlar, Ouzlara balanarak Byk Seluklu tarihine girile balar. Bu blmde Seluklular hakknda vgler, onlarn oturduklar mevkiler anlatldktan sonra Seluk bin Dokakn hayat ve Arslan Yabgunun Gazne Hkmdar Sultan Mahmud tarafndan hile ile Hindistan Kalesine hapsedilmesi anlatlr. Bundan sonra Sultan Mahmudla yaplan mcadeleler ve Sultan Turulun tahta gemesi anlatldktan sonra Irak Seluklularna da deinilir. nc blm Trkiye Seluklu Devletinin kuruluuna ksaca deinilerek balar ve bn Bbnin kaleme ald el-Evmirl-Aliyye fil-umril-Aliyyenin Farsadan baz eklemeler ve kartmalar yaparak hazrlanan bir tercmesiyle son bulur. Son blm ise Gazan Hann lmnden sonra Anadolunun durumu ve Osmanllarn menei ve Anadoluya gelileri anlatlr. Eser, istinsahnn 951 tarihinde tamamland ifadesiyle son bulmaktadr. 3. Topkap Nshas (R. 1392): Topkap Saray Mzesi Ktphanesi, Revan Blm R.1392 numarada kaytl olan bu yazmann eser zellikleri u ekildedir: 304 varak, aharl kat, 200 mm. boy ve 200 mm eninde dzenlenmitir. Her varak 140 mm uzunluunda 17

Reded-dn Fazlullah, Jmiut-Tawrkh. Compendium of Chronicles, W. M. Thacston, s. XXXIX; A. Zeki Velidi Togan, Tarihte Usul, stanbul, Enederun Kitabevi, 1985, s. 195. Fuad Kprl tarafndan Disiplin Travay olarak stanbul niversitesi Trkoloji Krsnde bu nusha esas alnarak almalar yaptrlmtr. Bk. Mazzez Taku (Tker), Selukname Tetkiki Smester 5-6, stanbul niversitesi Trkiyat Ktphanesi Kayt nr. Travay 17, 1937. 98 Kemal Eraslan, Yazc-zdenin Ouznamesi, s. 29.

97

XXXI

satr olarak, konu balklarnn ou krmz renkli mrekkeple yazlmtr. Baz balklarn da zerine krmz izgi ekilerek balk olduu belirtilmitir. Yazlar harekesiz olarak kaleme alnmtr. Miklep ve emseli kahverengi deri ciltle kaplanm olan bu nsha tahminen XVI. yzylda istinsah edilmitir99. Dier nshalardan sonra ve eksik olarak istinsah edilen bu nsha transkripsiyonumuza esas alnan Revan 1391 nshasndan 101 varak eksiktir. Varak (2a) da Sancaktan gelen Trih-i l-i Selu ifadesi bulunan nsha, varak 2b 1.amd-i b ad ve en-yi b-aded evvel pdiahlar pdih Kerm Tarya kim
2.

bu lemleri yodan vr idp glleri lduzlar-y-la mzeyyen idp fadeleriyle

balayp, ikr-i vrd- reslan- Suln Celled-dn kerret-i n b-idmet-i Suln

Alad-dn anrallhu burhnah balkl konuyu tamamlayarak sona ermitir.


lmi almalarda yok denecek kadar az ele alnan ve mstensihi belli olmayan bu nshann da Yazczde Alnin Tevr-i l-i Selu adl eserinin orijinalinden istinsah edildii kesindir. 4. Topkap Nshas (R. 1393): Topkap Saray Mzesi Ktphanesi, Revan Blm 1393 numarada kaytl olan bu yazmann eser zellikleri u ekildedir: 169 varak, aharl kat, 260 mm. boy ve 174 mm eninde dzenlenmitir. Her varak 100 mm uzunluunda 17 satr olarak nesih yaz tryle harekesiz kaleme alnm ve konu balklarnn krmz renkli mrekkeple yazlmtr. Mstensihi belli olmayan bu eser; Trih-i l-i Selu ibaresi ile balamaktadr. Bu yazma Yazczde Alnin Tevr-i l-i Selu adl eseride Trkiye Seluklularnn anlatld blm esas alnarak istinsah edilmitir. 5. Paris Nshas (Supp. Turc. 737): Tevr-i l-i Seluun Paris nshas olarak bilinen bu nsha, Paris Bibliothque Nationale, Regius Blm no. Supp. Turc. 737

(R21964.pdf)de kaytl bulunmaktadr. Yazma 455 varaktr. Her varakta 17 satr bulunmaktadr. Nesih yaz tryle kaleme alnan bu nshann boyutlar 330x230 mm.100
99

F. Edhem Karatay, Topkap Saray Mzesi Ktphanesi Trke Yazmalar Katalou, Istanbul, 1961, I,

s. 292.

XXXII

ebadndadr. Baz Farsa blmler hari harekeli olarak yazlan nsha; Trk tarz krmz mein, gmme baskl yaldzl bir ciltle kaplanmtr. Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm nr. 1391 nshasnn birebir kopyas olarak yazlmtr. ki nshann satrlarndaki ifadeler farkl bile olsa sayfalardaki satrlarn balang ve bitilerindeki ifadeler bile ayn olarak kopya edilmitir. Nshalar arasndaki farklar almamzda gsterilmitir. Revan 1391 nshasndan farkl olarak giri blmnde z Suln Muaf an ibn z Suln Muammed an n hareminde bulunan Affe

tn adl bir kadn tarafndan saraya hayr amal 1139 ylnda balandnn anlatld bir
kayt bulunmaktadr101. Bu tarih, eserin saraya balanma tarihidir; nk R,1391 nshasndan sonra istinsah edildii, nsha farklarndan anlalmaktadr. Eser H. 951 tarihinden sonra yazlmtr. Yazmann ilk varann banda a-y Tevr-i Ouznme balyla bir ereve iinde eserin Affe tn tarafndan saraya hediye olunmas anlatlmaktadr. Nsha (vr.2a) u ifadelerle balamaktadr:
1.

Bismillhir-Ramnir-Ram Aded-i amd-i b-aded ve vfr-i sips-i b-ys ol Melikl-mlk celle cellh

2.

ve amme nevlh, aretine


Fransaya ne zaman ve ne suretle gtrldn bilemediimiz bu nsha, ierdii konular ve blmler itibaryla yukarda tantm olduumuz Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm 1391 nshas ile benzerlikler gsterir. 6. Berlin Nshas (Ms. Or. Quart. 1823): Tevr-i l-i Seluun Berlin nshas olarak bilinen eser, Staatsbibliothek zu Berlin Ms. Or. Quart. 1823, Vollstda kaytl bulunmaktadr. Yazma 456 varaktr her varakta 17 satr bulunmaktadr. yi bir mstensihin kaleminden kt anlalan bu nsha nesih yaz tryle kaleme alnmtr. Ancak 1-28.

100 101

E. Blochet, Catalogue des Manuscrits Turcs, Paris, Bibliothque Nationale, 1933, s. 47. Yazczde Al Efendi, Tevr-i l-i Selu, Paris Bibliothque Nationale, nr. Regius Supp. Turc.

737, vr. 1.

XXXIII

varaklar aras harekelenmi daha sonraki blmlerde harekeleme ilemi yaplmamtr. Nshann kenarlar zaman ierisinde ypranmtr, yrtlan yerleri kat paralaryla yaptrlarak tamir edilme yoluna gidilmitir. Berlin nshasnda; Topkap Saray Revan Blm nr. 1391, Paris, Topkap Saray Ktphane Mzesi Revan Blm nr. 1390 da kaytl bulunan nshalardaki konular aynen yer almtr. Nsha zerinde daha sonraki zamanlarda yaplan incelemeler sonucu eksik veya yanl grlen yerler dzeltilmeye allm, bu dzeltme ileminde rika tr yaz kullanlmtr. Bu dzeltmeyi eser zerinde kapsaml bir inceleme yapan Kilisli Muallim Rfatn yapm olma ihtimali byktr. Nshann ba ksmna Kilisli Muallim Rfat kendi el yazs ile sayfalk bir ek yazmtr. Buna gre; Kilisli Rfat nshay Taksim Alman Enstits direktrl araclyla 1936 senesinde getirtmi ve inceleme frsat bulmutur. Yapt bu inceleme sonucunda 129130. sayfalarnn eksik olduunu tespit etmi ve eksik olan sayfalar dier nshalardan yapt karlatrmalar sonucu tespit edip bunu ekte belirtmitir. Ayrca eserin stanbul nshalar hakknda ksa bir bilgi de vermitir102. Kilisli Rfatn 16 Mart 1936 tarihinde yazm olduu bu ek ksmndan sonra Tevr-i l-i Seluun Berlin nshas balamaktadr. Nshann ilk varana dlen kaytta: Evrak 450. Ouznme. ib mlik Memed Aa bin sm Paa bin z Beg bin

Msevves Beg ibuhu ve mlikihu trh vezr-i mr-ry es-ib bil-fikri e-b fiz-zamn el-z bil-mestn Muhammed Aa ibn sm Paa ibn z Beg ibn Msevves Beg. Sene 1207, Zlade 26 ifadesi yer almaktadr. Eser bu ifadeye gre,
Muhammed Aa tarafndan 26 Zlade 1207/1792 tarihinde istinsah ettirilmi olabilecei gibi, sonradan esere sahip olan Mehmed Aa tarafndan dlm bir tarih de olabilir. Berlin nshasnn balangc u ekildedir: 1.-Bismillhir-Ramnir-Ram-

102

Yazczde Al, Ouznme (Tevr-i l-i Selu), Staatsbibliothek zu Berlin, Ms. Or. Quart. 1823,

Vollst.

XXXIV

2.

-Aded-i amd-i b-aded ve vfr-i sips-i b-ys ol Melikl-mlk celle cellh

ve amme nevlh- aretine ki


Eser kendi ierisinde drt blme ayrlmaktadr. Besmeleyle balayan birinci blmde, Ouzun soyu, Trk boylarnn tarihi, tamgalar ve ongunlar anlatlmaktadr. kinci blm Byk Seluklu Devletinin anlatld ksmdr. Burada Turul Beyden Sultan Sencere kadar olan dnemden bahsedilmektedir. Arkasndan da Irak Seluklular anlatlmtr. nc blm; bn Bbnin eseri el-Evmirl-Aliyye fl-umril-

Aliyyenin tercmesidir. Burada Osmanl ailesinden ve Anadolu beylerinin ecerelerinden


de bahsedilmektedir. Son blmde ise Trkiye Seluklularnn Mool aknlar sonucu zayflayp yklmasndan, Gazan Hann savalarndan, Osmanl Devletinin kurulduu dnemden bahsedilmektedir. Ayrca bu nshann sonunda bir ketebe kayd bir mnacat ve Osmanl Padiah II. Murada atfen yazlm bir manzume de yer almaktadr. Berlin nshasn dierlerinden ayran en nemli fark ierisine konulan iki minyatrdr. nk dier nshalarn hibirisinde minyatr kullanlmamtr. 8. varaktan sonra konulan minyatrde Ouzun bir ulu toy dzenleyip kavimlerine ve beylere terif verip hilatler giydirmesi ve hepsine bahiler vermesi anlatlmtr. Varak 11 den sonra yerletirilmi olan minyatrde ise Ouzun ulu bir toy dzenleyip btn hatunlarn, olanlarn, beylerini, eribalarn ve belli kiileri hazr edip yedirip iirmesi, hepsine hilatler giydirip bahiler vermesi resmedilmektedir. Burada sz edilen her iki minyatrn de zaman ierisinde sayfalar ypranm, renkleri solmutur. 7. Ankara Nshas (Dil-Tarih ve Corafya Fakltesi, smail Saib Blm, nr. 1727): Ankara niversitesi Dil-Tarih ve Corafya Fakltesi Ktphanesi, smail Saib Blm nr. 1727103 numarada kaytl olan bu nsha 176 varaktan mteekkildir. Kullanlan yaz tipi ve kt zelliklerinden dolay dier nshalardan ok sonra istinsah edildii anlalmaktadr. Nshann banda bir varaklk iir daha sonra da Yazczde Al tarafndan kaleme alnan

Tevr-i l-i Seluun kopyas yaplmtr. Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm nr.
Yazczde Al, Seluknme, Ankara niversitesi Dil Tarih ve Corafya Ktphanesi, smail Saib Blm, nr. 1727.
103

XXXV

1392 kaytl nshadan rika yaz tryle kopya edildii anlalan ve konu balklar ou yerde net olarak belirtilmemi olan nshada Trk boylarnn tamgalar zensiz olarak resmedilmitir. 8. stanbul niversitesi Nshas (Nadir Eserler Ktphanesi, nr. T. 9291): stanbul niversitesi Nadir Eserler Ktphanesi, nr. T. 9291 (F) numarada kaytl bulunan bu nsha 126 varak olarak istinsah edilmitir104. Yukarda szn ettiimiz Ankara niversitesi Dil Tarih ve Corafya Ktphanesi nshas ile ayndr, her iki nsha ayn mstensihin kaleminden kmtr. 9. Houtsma Neri: Tevr-i l-i Seluun Paris ve Leiden nshalarndan yararlanarak M.TH. Houtsma neretmitir105. Bu neirde Tevr-i l-i Seluun Trkiye Seluklularna ait olan ksm ele alnmtr106. Nerin ilk sayfasnda Tr-i l-i Selu,

nc Cild, mtemil Ber Tr-i Seluiyn- Rm-i Trk ifadesi bulunmaktadr. Zikr-i Pdih- Suln Sleymn h Der Rm balyla balayan eser Zikr-i Vurd-u Reslan Suln Celled-dn Kerret-i ni Suln Alad-dn -Anrallhu Burhnahu- bahsiyle son
bulmaktadr. Tevr-i l-i Seluun bir muhtasar niteliindeki bu eserde I. yed-dn Keyusrev, II. zed-dn Keykvus ve I. Alaad-dn Keyubd dnemleri anlatlmtr. 10. Ali Emir Nshas (Millet Genel Ktphanesi, Ali Emir, Tarih, nr. 332): Millet Genel Ktphanesi, Ali Emir ksmnda Tevr-i l-i Seluun ok az bir ksmnn neir almas bulunmaktadr.107 Bu eserde neir almasnn kim tarafndan yapld hakknda bir malumat bulunmamaktadr. Sadece ilk sayfaya kurun kalemle smail Hakk Konyal ibaresiyle u not dlmtr: Bu kitb Suln Murd- Sn tarafndan (Yazczde Al)

namnda bir atndr. Al Topkap Sarayndadr. Kitb tab edilirken Bariye matbaasnda yanmtr. Bu nottan anlalaca zere neir iin hazrlanan eserin byk bir ounluu

Yazczde Al, Seluknme, stanbul niversitesi Nadir Eserler Ktphanesi, nr. T 9291. M.Th. Houstma, Recueil de Textes Relaties lhistoire des Seldjoucides, III., Leide, E. J. Brill, 1902. 106 Adnan Sadk Erzi, bn Bb, A, V/II, s. 717; bk. P. Wittek Franz Babinger, Die Geschichtsschreiber der Osmanen und ihre Werke, Der Islam, XX/2, 1932, s. 204; M. emseddin, slmda Tarih Mverrihleri, stanbul ehzadeba, Evkaf slmiye Matbaas, 1339-1343, s. 435. 107 Yazczde Al, Seluknme, stanbul, Millet Genel Ktphanesi, Ali Emir, Tarih, nr. 332.
105

104

XXXVI

yanmtr, bundan dolay ikr-i es-Suln Rkned-dny ved-Dn Eb lib urul bin

Arslan -asm emril-mminn- bahsinin sonuna kadar toplam 88 sayfa olarak eksik
neredilebilmitir. Bu eserin nerini hazrlayan hakknda bilgi, Feridun Nafiz UZLUK tarafndan kaleme alnan Anadolu Seluki Devleti Tarihi adl eserde u ekilde verilmektedir: Ad geen eserin nerini hazrlayan Necip Asm Beydir.108 Necip Asm109; Tevr-i l-i Seluun neir almalarna Birinci Dnya Savandan nce balamtr, ancak tamamlamaya muvaffak olamamtr.110 Bu almada nere esas alnan nsha, Topkap Saray Mzesi Ktphanesi, Revan Blm nr. 1391 de kaytl olan yazmadr. Neir esnasnda bu nsha ile Topkap Saray Ktphanesi Mzesi Revan Blm 1390 numarada kaytl olan nsha arasndaki farklar dipnotlarda gsterilmitir.

108

M. Nuri Gencosman-F.N. Uzluk, Anadolu Seluk Devleti Tarihi, Ankara, Uzluk Basmevi, 1941, s.

9. Necip Asm Yazksz (1861-1935). stanbul niversitesi Trk Tarihi ve Trk Dili hocalarndan, tarihi, yazar olan Necip Asm; Franszca, Arapa, Uygurca ve aatayca bilmektedir. Trk dili hakkndaki eserlerinden dolay 1892 ylnda Amerika Chicago sergisinde dl kazanmtr. Paris Societe Asiatique yeliine 1895 ylnda seilen yazar 1927 ylnda Erzurum milletvekili olarak meclise girmitir ve 1935 ylnda vefat etmitir. Balca eserleri Osmanl Tarihi, Orhun Abideleri, Hibetl-Hakayk, Celaleddin Harzemah, Gk Sancak, Eski Savlar, Bektai lmihali, Asar Muasrndan ve Umdetl-tevr adlarn tamaktadr. Bk. M. Orhan Bayrak, Osmanl Tarihi Yazarlar, s. 223. 110 V. Gordlevski, Anadolu Seluklu Devleti, s. 16.
109

XXXVII

C. TEVR- L- SELUK ZERNE YAPILMI OLAN ALIMALAR Seluknme veya Ouz-nme olarak da adlandrlan Tevr-i l-i Seluun btn zerinde detayl bir alma yaplmamtr. Deiik zamanlarda eserin farkl blmleri zerinde eitli incelemeler yaplmtr. Bu almalar yle sralayabiliriz.

Tevr-i l-i Seluun Muhtasar: Mnteb- Tevrh-i Selikaad ile anlan Paris
Bibliothque Nationale nr. 1182'de kaytl olan eseri

Tevr-i l-i Selu zerine yaplan

ilk alma olarak sayabiliriz. Mellifi ve istinsah tarihinin belirtilmedii bu yazma Yazczdenin eserinden zetlenerek hazrlanmtr. Balangcndan yedinci (7.a) varaka kadar olan ksm Tevr-i l-i Seluun Ouz-nme blmnden zetlenerek alnmtr. Burada Trklerin ortaya k sahalar, Trk boylar ve isimlerinin nasl verildii anlatlm, boylar simgeleyen tamgalar itinasz ama doru olarak kopyalanmtr. Ouz Hann nasihatlar ve hangi boyun han olmaya hangi boyun beylerbeyi olmaya layk olduu anlatlarak ilk blm son bulmutur. Ardndan, Dokak Beyin han seilmesi, mensup olduu boy ve ongunu anlatlm, Seluklularn Ouzlarla srterek Maverannehre gelmeleri dile getirilmitir. Seluk Beyin ynetici olmas ve srailin Sultan Mahmuta gnderilmesi onun Sultan Mahmut tarafndan Kalincar kalesine hapsedilmesi anlatlarak Seluklu tarihine geilmitir(7b). Bundan sonra Seluklu tarihi ile ilgili blmler zetlenmitir. Harekesiz ve sayfada 25 satr olarak kaleme alnan bu eserin vr. (150b) sonras eksiktir ve arada da 3 vara kayptr. Necip Asm Bey tarafndan Yaplan Neir almas: Necip Asm Bey Tevr-i l-i

Seluun neir almasna Birinci Dnya Savandan nce balamtr, ancak tamamlamaya
muvaffak olamamtr111. Bir forma halinde stanbul Bahriye Matbaas tarafndan yaynlanan bu eserin neir tarihi ve kim tarafndan neredildii konusunda mevcut eserde bir malumat bulunmamaktadr. Sadece eserin ilk sayfasna brahim Hakk Konyal ibaresiyle u not dlmtr: Bu Kitab Sultan Murad- Sani tarafndan (Yazczde Al) namnda bir

zatndr. Asl Topkap Sarayndadr. Kitab tab edilirken Bahriye matbaasnda yanmtr. Bu
ibareden anlalaca zere Tevr-i l-i Seluun byk bir blmnn neri
111

M. Nuri Gencosman-F.N. Uzluk, Anadolu Seluki Devleti Tarihi, s. 9.

XXXVIII

yaplamamtr. Sadece ikr-i Sulan Rkned-dny ved-Dn Eb alib urul Bin Arslan

asm Emrel-mminn bahsinin sonuna kadar toplam 88 sayfa olarak eksik


neredilebilmitir112. Bu almada Necip Asm Bey (Yazksz) neirde, Topkap Saray Mzesi Ktphanesi, Revan Blm nr. 1391 de kaytl olan yazmay esas alm, ayn ktphane 1390 numarada kaytl olan nsha ile karlatrma almas yapmtr. Kilisli Muallim Rfat Tarafndan Yaplan nceleme almas: Kilisli Muallim Rfat

Tevr-i l-i Seluun Berlin nshasn Taksim Alman Enstits Direktrl araclyla
1936 senesinde getirtmi ve inceleme yapmtr113. Yapt bu inceleme sonucunu da nshann ba ksmna not etmitir. Burada yazmann 129-130. sayfalarnn eksik olduunu tespit etmi ve eksik olan sayfay dier nshalarda yapt karlatrmalar sonucu belirleyip Berlin nshasnn bana bir ek olarak yazm, ayrca eserin stanbul nshalar hakknda da ksa bir bilgi vermitir. Kilisli Muallim Rfatn Tevr-i l-i Selula ilgili yapt inceme hakknda Berlin Nushasnn ba ksmna konulan ek dnda baka bir bilgiye ulalamamtr. stanbul niversitesi Trkiyat Aratrmalar Enstitsnde Yaplan alma: Prof Dr. Fuad Kprl disiplin trayas olarak 1937 ylnda stanbul niversitesi bnyesinde Mazzez Taku (Tker),adl bir rencisine Seluknme Tetkiki ad altnda Tevr-i l-i Seluu ok ksa bir ekilde dev olarak incelettirmitir.114

Tevr-i l-i Seluun Ouznme Blm le lgili Yaplan almalar: Kemal


Eraslan, Yazc-zdenin Ouznmesi ad altnda Tevr-i l-i Seluun ilk blmndeki

Ouz-nme ksmnn teferruatl bir deerlendirmesini yapmtr115.


Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm 1390 numarada kaytl bulunan Tevarih-i

l-i Selkun nshasnn ba ksmnda bulunan Ouz Destan zerinde de almalar


yaplmtr: Bunlardan ilki 1934 ylnda Marif Vekaleti tarafndan yaynlanan Trk Tarih,

Yazczde Al, Selunme, stanbul Millet Genel Ktphanesi, Ali Emir, Tarih, nr. 332. Yazczde Al, Ouznme (Tevr-i l-i Selu), Staatsbibliothek zu Berlin, Ms. Or. Quart. 1823, vr. 1-2, bk. Tezin ekler blm, Ek, 6. 114 Mazzez Taku (Tker), Seluname Tetkiki Smester 5-6, stanbul niversitesi Trkiyat Ktphanesi Kayt, nr. Traya 17, 1937. 115 Kemal Eraslan, Yazc-zdenin Ouznamesi, s. 29-35.
113

112

XXXIX

Arkeologya ve Etnografya Dergisinde Rdvan Nafiz Ergder tarafndan Ouz Destanndan Bir Para adyla Ouz destan zerinde inceleme yaplmtr. Muharrem Ergin, Dede Korkut Kitab adl eserinde; Topkap Saray Mzesi Ktphanesi, Revan Kitaplar, nr.1390 da kaytl olan Tevr-i l-i Seluun ba ksmnda bulunan Ouz-nme blmn incelemi ve bu blmn Dede Korkut Kitabyla bir karlatrmasn yapmtr116 Orhan aik Gkyay tarafndan Yazcolu Alnin Tarih-i l-i Selk adl eserinin ba tarafnda bulunan Ouznme paras (Topkap Saray Mzesi Ktphanesi, Revan Kitaplar, nr.1390) balyla Dedem Korkudun Kitab adl eserin ierisinde Ouznme ile ilgili inceme yaplmtr117. Bahaaddin gel Dede Korkud Kitabnn eski ve yazl kaynaklar hakknda (Topkap Sarayndaki Ouz Destan paralar ile karlatrma) adl makalesinde Tevr-i l-i

Selkun ba ksmndaki Ouz destan hakknda bir alma yapmtr118.


Mustafa S. Kaalin, Dedem Korkutun Kazan Bey Ouz-nmesi, Kitabevi, stanbul,

2006 adl eserinde; Topkap Saray Mzesi Ktp.Revan Kit. 1390. sy.daki Ouznme
balyla Ouz Destannn transkripsiyonu yapm ve destann szln kararak detayl bir incelemesini yapmtr.

Tevr-i l-i Selu, yabanc bilim adamlarnn da dikkatini ekmi, eitli konularda
kaynak olarak kullanlmtr. Eser hakknda yabanc bilim adamlarnn almalarn yle sralayabiliriz. XVI. yzyl Osmanl mellifi Seyyid Lomn b. seyin al-r119, (1009/16001601) ylnda Tevr-i l-i Seluun ksa bir hlsasn hazrlamtr. Bu hlsa daha

Muharrem Ergin, Dede Korkut Kitab I., Ankara, Trk Tarih Kurumu, 1958, s. 37,38. Orhan aik Gkyay, Yazcolu Alnin Tarih-i l-i Selu Adl Eserinin Ba Tarafnda Bulunan Ouznme Paras (Topkap Mzesi Ktphanesi, Revan Kitaplar, nr. 1390), Dedem Korkudun Kitab, stanbul, 1973, Babakanlk Kltr Mstearl Kltr Yaynlar, s. 577. 118 Bahaaddin gel, Dede Korkud Kitabnn Eski ve Yazl Kaynaklar Hakknda (Topkap Sarayndaki Ouz Destan Paralar ile Karlatrma), Trk Dili Aratrmalar Yll -Belleten 1988-, 1994, s. 552.
117

116

XL

sonrada Finlandiyal bilim adam Jac. Joh. Wilhem Lagus tarafndan Latinceye tercme edilerek Seid Locmani ex Libro Turcico qui Oghusname Inscribitur Excerpta, Primus Edidit

Latin Versit Explicativ Jac. Joh. Wilh. Lagus bal ile Helsingsforsiaede 1854 ylnda
yaynlanmtr.120 M. Th. Houtsma Yazczdenin eserinin, Trkiye Seluklularna ait olan ksmn 1902 ylnda Leidende neretmitir.121 Nerin ilk sayfasnda Tr-i l-i Selu, nc

Cild, mtemil Ber Tr-i Seluiyn- Rm-i Trk ifadesi bulunmaktadr. Zikr-i Pdih- Suln Sleymn h Der Rm balyla balayan eser Zikr-i vurd- resln- Suln Celled-dn kerret-i sn Suln Alad-dn -Anrallhu Burhnahu- bahsiyle son
bulmaktadr. Tevr-i l-i Seluun bir muhtasar niteliindeki bu eserde I. yed-dn Keyusrev, zzed-dn Keykvus ve I.Alad-dn Keykubd dnemleri anlatlm Yazczde Alnin esere tercme dnda ekledii ksmlar nere dahil edilmemitir. Houtsma, neir esnasnda sayfa altlarna kulland nshalar arasnda bulunan farklar dipnotlarda belirtmitir. Herbert W. Duda 1943 ylnda Zeitgenssische islamische Quellen und das Ouznme des Jazyyolu Al zur Angeblichen trkischen Besiedlung der Dobrudscha im 13. Jhd. n. Chr. [XIII. yzylda Dobrucann Trkler tarafndan isknna dair ada slm kaynaklar ve Yazcolu Alnin Ouznmesi] adyla yaynlad makalede Dobrucann Trkler tarafndan iskn ile ilgili rivayetleri incelemi ve bu konuda Yazcolu Alnin

Seyyid Lomn b. seyin al-r Azerbaycann Urmiye ehrinde (977-1569) ylnda dnyaya gelmitir. Seluklulardan Osmanllara kadar sre gelen bir gelenek olan ehnamecilikle grevlendirilmi bir Osmanl tarihisidir. Defterdarlk grevinde de bulunan, seyin al-r (1004/1595) ylnda vefat etmitir. Eserleri; Mcmell-Tmar, Kyfetl-nsniyye f emilil-Osmniyye, ehnme-i Osmn, Selimnme, hinhnme ve Hnernmedir. Bkz. Franz Babinger, Osmanl Tarih Yazarlar ve Eserleri, (ev. Cokun ok), Ankara, T.C. Kltr Bakanl Yaynlar, 2000, s. 181-183; Harun Gngr, Seyyid Lokman ve Ouznmesi, Trk Bodun Bilimi Aratrmalar, Kayseri, Kvlcm, 1998, s. 367. 120 Bk. Abdlkerim zaydn, bn Bb, s. 381; bn Bb, el-Evmirl-Alaiyye fil-umril-Alaiyye (Selunme), haz. Mrsel ztrk, I, s. 11. Bu blmn Trke tercmesi Harun Gngr tarafndan yaplmtr (bk. Harun Gngr, Seyyid Lokman ve Ouz-nmesi, s. 367-381). 121 M.Th. Houstma, Recueil de textes Relaties lHistoire des Seldjoucides, III, Leide, E. J. Brill, 1902.

119

XLI

Ouznmesinin verdii bilgilerin nemi zerinde durmutur122. Duda almasnda; Yazcolunun kim olduu ve yaad dnemde Osmanl Devletinin kltrel durumu zerinde durmu, Tevr-i l-i Seluun yazm tarihi hakknda nemli bilgiler vermitir. Yazar eserin baz nshalar ve Houtsma nerinin bir deerlendirmesini yapmtr. Bu almada Seluklu tarihi zerinde deerlendirmeler yaplarak, Sar Saltuk zamannda Trklerin Balkanlara geii konusunda, Tevr-i l-i Selua (Ouz-nme) dayanarak bir deerlendirmesini yapmtr. Yine Herbert W. Duda, bn Bbnin Farsa muhtasar metninin Almanca tercmesine hazrlad girite123 ve Zur Geschichtsforschung ber die Rum-Seldschuken124 isimli makalesinde bn Bb ve eseri hakknda incelemeler yaparken, Yazczde ve tercmesi zerinde de durmu ve eserin ierdii konular hakknda deerlendirmeler yaplmtr. P. Wittek, Franz Babingerin Die Geschichtsschreiber der Osmanen und ihre Werke isimli eserine yazd tantm yazsnda, Yazcolu Alnin Ouznmesi (Tevr-i l-i

Selu) hakknda nemli bilgiler vermitir125.

122

Spisanie na Bulgarskata Akadamiya na Naukit i zkustvata Kniga, LXVI, Sofya, 1943, s. (H.
tarafndan Sofyadaki Alman Bilim Enstitsnde 30.12.1941

Dudann makalesinin metni P. Mutafciev tarihinde tebli olarak okunmutur).


123 124

Die Seltschukengeschichte des Ibn Bb, Kopenhagen, 1959.


Herbert W. Duda, Zur Geschichtsforschung ber die Rum-Seldschuken, ZDMG, 89, NF 14/3-4, P. Wittek, F. Babinger, Die Geschichtsschreiber der Osmanen und ihre Werke, Der Islam, XX/2, s.

1935, s. 20.
125

197, 205.

XLII

D. TRANSKRPSYON (EVR YAZI) VE EDSYON KRTK ALIMASINDA UYGULANAN YNTEM Edisyon kritik almasnda Tevr-i l-i Selu adl eserin tespit edilebilen yedi farkl nshas kullanlmtr. Elde bulunan yazma nshalarn yazevrimi yaplm, en eski ve tam olan nsha tespit edilmeye allmtr. Yaptmz almalar dorultusunda Topkap Saray Mzesi Ktphanesi, Revan Blm nr. 1391de kaytl bulunan nshann dier yazmalara gre daha kapsaml olduu, dier nshalardaki birok blmle ortak zellikler tad ve sadece bu nshada istinsah tarihinin belirtilmi olduu grlmtr. Bu nshann tamam harekeli olarak kaleme alnm olmas okuma hatalarn en aza indirilmesini salamtr. Ayrca Anadoludaki ilk Trke yazmalar genelde harekeli olarak kaleme alnmtr. Btn bunlarn yannda Topkap Saray Mzesi Ktphanes nr. 1391 nshasnda dier nshalardan farkl olarak fazladan kaleme alnm blmler bulunmaktadr. Bu sebeplerden dolay almaya Topkap nshas R. 1391 esas olarak alnmtr. Transkripsiyon almas yaplrken Trk Dil Kurumu tarafndan ortaya konulan transkripsiyon sistemi esas alnmtr. Metin tamamen okunuuna gre kelimesi kelimesine transkripsiyon edilmitir. Kelimelerin okunmas esnasnda tespit edilebilen ve yazm esnasnda unutulduuna kanaat getirilen harfler keli parantez iareti iinde gsterilmitir. Mellif zellikle balklar kaleme alrken ounluunu Farsa yazm ancak bazlarn ise Arapa olarak yazmtr, bu farkllk almamzda olduu gibi yanstlmtr. Metnin eitli yerlerinde baz kelimeler zellikle yer isimleri farkl ekillerde harekelendii iin, farkl okumalara sebebiyet vermitir. Bu farkl ifadelerin harekelendii ekli ile aynen transkripsiyonu yaplmtr, bylelikle devrin Trkesinde yer isimleriyle ilgili farkl adlandrmalarn neler olabilecei ortaya konulmaya allm, orijinal ekilleri ise metinde ilk getii yerde dipnotta trnak iareti ierisinde gsterilmitir. Ancak yer adlarndan gnmz ifadesine yakn ekilde yazlm olanlar, anlalr olduu iin dipnotta gsterilme ihtiyac duyulmamtr. Ayrca ana nshada orijinal eklinden farkl olarak yazlm, fakat edisyon kritik almamza esas alnan dier nshalarda orijinal ekliyle kaleme alnm olan yer isimleri, nsha fark olarak dipnotta gsterildii iin ikinci kez aklama yaplmamtr. Nsha

XLIII

zerinde okunmasnda zorlanlan veya silinmi blmler ise dier nshalardan istifade edilerek dzeltilme yoluna gidilmi, dzeltme hangi nsha esas alnarak yaplmsa dipnotta gsterilmitir. Nshalar aras kelime farkllklar dipnotta belirtilmitir. Kelimenin hemen arkasna konan dipnot iaretiyle, kelimenin atfta bulunulan nshann varak/satr numarasnda ift trnak (rnek: kelime) iareti iinde esas alnan nshadaki farkl yazl veya kelimenin yerinde yer alan baka bir kelimeyi gstermektedir. ift trnak iinde nokta ile balayan dipnotlarda (rnek: ...kelime) kelimenin, atfta bulunulan nshada, dipnot iaretinin bulunduu iki kelimenin arasnda yer aldn gstermektedir. Ayrca metin ierisinde sonradan silindii veya fotoraflama esnasnda net olarak kmad tespit edilen baz balklar dier nshalarda yazld haliyle dipnotlarda aynen verilmitir. Satr sonlarnda blnen kelimelerin yazmnda ksa izgi iareti hem satr sonuna hem de blnen hece veya birleik kelimenin ikinci kelimesi nne konmutur: Zeyne-13.-d-dn rneinde olduu gibi. Yazma metnin ierisinde bulunan ve krmz renkli mrekkeple yazlan konu balklar transkripsiyon esnasnda ilk harfleri byk olmak zere koyu renkle yazlmtr. Metin ierisinde geen ayet ve hadisler trnak ierisine alnarak italik yaz fontuyla belirtilmi, ayetlerde geen tenvinler st simge olarak yazlmtr. Nshadaki varak numaralar trnak iareti ierisinde eklinde belirtilerek, her satrn balar st simge olarak

numaralandrlmtr. Metin ierisinde geen beyitler alt alta gelecek ekilde satr numaralar belirtilerek yazlmtr. Konu ierisinde geen Ouz boylarn simgeleyen tamga resimleri orijinal metinden aynen kopyalanarak almamza aktarlmtr. Metnin anlalrln kolaylatrmak ve konu btnln salamak amacyla noktalama iaretleri konularak temiz ve dzgn bir metin oluturma yoluna gidilmitir. Edisyon kritik amacyla Paris, Berlin ve Topkap Saray Mzesi Ktphanesi, Revan Blm nr. 1390 nshalar almamza esas alnmtr. Bu nshalar dier nshalara gre tam ve dzgn istinsah edilmitir. Sz edilen nshalar birbirleriyle ortak zellikler tamalarna ramen aralarnda baz nemli farklar da bulunmaktadr. Bu almamzla ana nshasna ulalamayan Tevr-i l-i Seluun aslna en yakn eklinin ortaya karlmasna gayret edilmitir. Edisyon kritik almamzda nsha farklar (P., B., T.) harfleriyle simgelenerek sayfa altlarnda dipnot eklinde belirtilmitir. Dipnotlama esnasnda karlatrmalarn daha

XLIV

kolay anlalabilmesi ve incelenebilmesi amacyla, srasyla nshann simgesi, varak numaras ve satr numaras aynen yazlmtr. Tespit ettiimiz ana nsha ile karlatrmalarn yaptmz dier nshalarn sayfa karlklar da transkripsiyon metninin sonunda bir izelge eklinde verilmitir. Yazma nshalar dipnotlarda gsterilirken anlalrl kolaylatrmak amacyla tam knyesiyle gsterilmitir. Ayrca Topkap Saray Mzesi Ktphanesi, Revan Blm nr. 1390 nshasnn banda bulunan varaktan mteekkil Ouz-nme blmnn transkripsiyonlu metni almamzn sonuna eklenmitir.

XLV

E. TRANSKRPSYON ALFABES , , , , , , , , , , , , , , , , , , b, B t, T , c, C , , , d, D , r, R z, Z s, S , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , @, D, F , , , f , k, g, ; K, G l, L m, M n, N a, e, A, E h v, V; v y, Y , j, J p, P g, G, g, G

XLVI

G. KISALTMALAR A. : Transkripsiyon ve edisyon kritie esas alnan ana nsha. Topkap Saray Ktphanesi nr. 1391. B. P. T. bk. haz. vr. s. sy. Sr. st. l. y.y. nr. ev. : Berlin nshas : Paris nshas : Topkap Saray Ktphanesi nr. 1390 : Baknz. : Hazrlayan. : Varak. : Sayfa. : Say. : Sra. : Satr. : lm : Yayn yeri yok. : Numara. : eviren. : Milli Eitim Bakanl slm Ansiklopedisi. : Trkiye Diyanet Vakf slm Ansiklopedisi.

A DA

TTK : Trk Tarih Kurumu. ZDMG : Zeitschrift der Deutschen Morgenlandischen Gesellschaft. BSOAS: Bulletin of the School of Oriental Studies.

XLVII

H. BBLYOGRAFYA AGACANOV, Sergey Grigorevi, Ouzlar, ev. Ekber N. Necef-Ahmet Annaberdiyev, stanbul, Selenge Yaynlar, 2003. AYDIN, Ahmet, Osmanllarda Tarih Yazcl, Trkler, Ankara, Semih Ofset, 2002, s.417425. AZAMAT, Nihat, II. Murad Devri Kltr Hayat, Marmara niversitesi Trkiyat Aratrmalar Enstits, Yenia Tarihi Ana Bilimdal, Doktora Tezi, stanbul, 1996. BABINGER, Franz, Yazijioghlu Mehmed, Enzyklopedia des Islam, IV, s. 197-207. BABINGER, Franz, Osmanl Tarih Yazarlar ve Eserleri, ev. Cokun ok, Ankara, T.C. Kltr Bakanl, 2000. BANARLI, Nihad Smi, Yazc-olu Ali ve Selknme (Ouznme), Resimli Trk Edebiyat

Tarihi, stanbul, Milli Eitim Basmevi, 1971, s. 499-500.


BAAR Fehameddin, lk Osmanl Tarihileri, Trkler, Ankara, Semih Ofset, 2002, s. 409416. BAYRAK, M. Orhan, Osmanl Tarihi Yazarlar, stanbul, Osmanl Yaynevi, 1982. BLOCHET, E., Catalogue des Manuscrits Turcs, Paris, Bibliothque Nationale, 1933. BURSALI MEHMED TAHR, Osmanl Mellifleri, I, stanbul, Matbaa-y Amire, 1342. BADILLI, Abdlkadir - HEKMOLU
SMAL

- YEGN, Abdullah - ALIM, lhan, Osmanlca-

Trke Ansiklopedik Byk Lgt, stanbul, Tdav A.., 1985.


CAFEROLU, Ahmet, Eski Uygur Trkesi Szl, stanbul, Enderun, 1993. CLAUSON, G, An Etymological Dictionary of Pre-Thirteen Century Turkish , Oxford University Pres, 1972. ELEBOLU, mil-Eraslan Kemal, Yazc-olu, A, XIII, 1988, s. 363-368. ELEBOLU, mil, Eski Trk Edebiyat Aratrmalar, stanbul, Milli Eitim Basmevi, 1998. ABU HAYYAN, Kitb al-drk li-Lisn al-Atrk, haz. Ahmet Caferolu, stanbul, stanbul niversitesi Edebiyat Fakltesi Yaynlar, 1931. DEVELLOLU, Ferit, Osmanlca-Trke Ansiklopedik Lgat, Aydn Kitabevi, Ankara, 1982. DLN, Cem, Yeni Tarama Szl, Ankara, Trk Dil Kurumu Yaynlar, 1983.

XLVIII

DOERFER Gerhard, Trkische und mongolische Elemente im Neupersischen, II, Franz Steiner Verlag, Wiesbaden, 1965. DONUK, Abdulkadir, dar-Asker Unvan ve Terimler, stanbul, 1988. DUDA Herbert W., bn Bbnin Selk Tarihi, arkiyat Mecmuas, II, stanbul, 1958, s. 110. DUDA, Herbert W., Zeitgenssische Islamische Quellen und das Ouznme des Jazyyolu Al zur Angeblichen Trkischen Besiedlung der Dobrudscha im 13. Jhd. n. Chr.,

Spisanie Na Bulgarskata Akadamiya Na Naukit zkustvata Kniga LXVI, Sofiya,


Peatnitsa Knipegraf, 1943, s. 130-145. DUDA, Herbert W., Zur Geschichtsforschung ber die Rum-Seldschuken, ZDMG, 89, NF 14/3-4, 1935, s. 19-21. DUDA, Herbert W., Die Seltschukengeschichte des Ibn Bb, Munskgaard / Kopenhagen, 1956, s. 1-15. ERASLAN, Kemal, Yazc-zadenin Ouznamesi, Trk Dili Aratrmalar Yll, -Belleten

1992-, 1995, s. 29-35.


ERGN Muharrem, Dede Korkut Kitab I., Ankara, Trk Tarih Kurumu, 1958. ERZ, Adnan Sadk, bn Bb A, V/2, s. 712-718. GENCOSMAN, M. Nuri - UZLUK, F. N., Anadolu Selki Devleti Tarihi, Ankara, Uzluk Basmevi, 1941. GORDLEVSK, V., Anadolu Seluklu Devleti, ev. Azer Yaran, Ankara, y.y., 1988. GKYAY, Orhan aik, Yazcolu Alinin Tarih-i li Selk Adl Eserinin Ba Tarafnda Bulunan Ouzname Paras (Topkap Mzesi Ktphanesi, Revan Kitaplar, nr. 1390), Dedem Korkudun Kitab, stanbul, Babakanlk Kltr Mstearl Kltr Yaynlar. 1973. GRGNAY, Neriman, Ouz Damgalar ve Gktrk Harflerinin El Sanatlarmzdaki zleri, Ankara, Trk Tarih Kurumu Basmevi, 2002. GNGR, Harun, Seyyid Lokman ve Ouz-nmesi, Trk Bodun Bilimi Aratrmalar, Kayseri, Kvlcm, 1998, s. 367-381. HALAOLU, Yusuf, Damga, DA, VIII, s. 452-453.

XLIX

HOUSTMA, M.Th., Recueil De Textes Relaties LHistoire Des Seldjoucides, Vol. III., Leide, E. J. Brill, 1902. BN
BB,

el-Evmirl-Aliyye fl-umril-Aliyye, ner. Adnan Sadk Erzi-Necati

Lugal, Ankara, Trk Tarih Kurumu, 1957. BN BB, el-Evamirl-Alaiye fil-Umril-Alaiyye (Selknme), I-II, Hazrlayan, Mrsel ZTRK, Ankara, Milli Ktphane Bakanl Basmevi, 1996. BN- MHENN, bn-i Mhenn Lgat, Aptullah Battal, Ankara, Trk Dil Kurumu Yayn, 1988. NALCIK HALL, , Osman I, DA, XXXIII, s. 443-453. NAN, Abdulkadir, Orun ve l Meselesi, Trk Hukuk ve ktisat Tarihi Mecmuas, I, stanbul, 1931, s. 121-128. SEN, Mustafa, Balangtan XVIII. Yzyla Kadar Trk Edebiyat, Genel Trk Tarihi, stanbul, Yeni Trkiye Yaynlar, VI. KABAKLI, Ahmet, Trk Edebiyat, stanbul, Trk Edebiyat Vakf Yaynlar, 2002. KAALN, Mustafa S., Dedem Korkutun Kazan Bey Ouz-nmesi, stanbul, Kitabevi, 2006. KAFESOLU, brahim, Seluklu Tarihi, stanbul, Milli Eitim Basmevi, 1972. KAFESOLU, brahim, Trk Milli Kltr, stanbul, Boazii Yaynlar, 1986. KARATAY, F. Edhem, Topkap Saray Mzesi Ktphanesi Trke Yazmalar Katalou, stanbul, 1961. KAGARLI MAHMUD, Divn- Lugt-it Trk, Millet Ktphanesi. Ali Emiri Bl, nr. 4189 KAGARLI
MAHMUD,

Divn Lugt-it-Trk Tercemesi, ev., Besim Atalay, Ankara, Trk

Tarih Kurumu Basmevi, 1992. KAGARLI


MAHMUD,

Divn Lugt-it-Trk, I-III, stanbul; yay. Kilisli Muallim Rfat, Tpk

Basm, Ankara, 1941. KIRZIOLU, M., Fahrettin, Dede Korkut Ouznmeleri, stanbul, Erenler Matbaas, 1952. KPRLZADE, Mehmed Fuad, Anadoluda Trk Dil ve Edebiyatnn Tekmlne Bir Bak, stanbul, Akam Matbaas, 1934. KPRLZADE, Mehmed Fuat, Anadoluda Trk Dil ve Edebiyatnn Tekml, Yeni Trk

Mecmuas, stanbul, stanbul Devlet Matbaas, 1933, s. 375-395.

KUBAN, klil, Yeni Uygur Trkesi Szl, Ankara, Trk Dil Kurumu Yaynlar, 1995. M. emseddin, slmda Tarih ve Mverrihleri, stanbul, ehzadeba, Evkaf slmiye Matbaas, 1339-1343. MUHTAR, Cemal, ki Kuran Szl Lugat- Feriteolu ve Lugat- Knn- lh, stanbul, M.. lahiyat Fak. Vak. Yay., 1993. MERL, Erdoan, Mslman-Trk Devletleri Tarihi, stanbul, stanbul niversitesi

Yaynlar, 1985. MEKUR, Cevad, Abr- Selcika-i Rm, Tahran, 1350.

Muhtasar Selukname, Paris Bibliothque Nationale No. Regius Supp. Turc. 1182.
NER, Mehmed, Neri Tarihi, I, Ankara, Kltr Turizm Bakanl Yaynevi, 1988. OLGUN, brahim - Drahan Cemit , Farsa-Trke Szlk, Elhan Kitabevi, Ankara, 1984. GEL, Bahaeddin, Dede Korkut Kitabnn Eski ve Yazl Kaynaklar Hakknda (Topkap Sarayndaki Ouz Destan Paralar ile Karlatrma), Trkdili Aratrmalar

Yll-Belleten 1988, Ankara Atatrk Kltr, Dil ve Tarih Yksek Kurumu Trk Dil
Kurumu Yaynlar, 1994, s. 113-128. GEL, Bahaeddin, Trk Kltrnn Gelime alar, II, stanbul, Milli Eitim Bakanl Yaynlar, 2001. ZAYDIN, Abdlkerim, Arslan bin Seluk, DA, III, s. 402-403. ZAYDIN, Abdlkerim, bn Bb, DA, XIX, s. 379-382. ZCAN, Abdlkadir, Bb, DA, VI, s. 125. ZGDENL, Osman G., Ortaa Trk-ran Tarihi Aratrmalar, stanbul, Kakns Yaynlar, 2006. ZKUZUGDENL, Osman G., Gzn Hn ve Reformlar (694/1295-703/1304), Baslmam Doktora Tezi, Marmara niversitesi Trkiyat Aratrmalar Enstits, stanbul 2000. ZTRK, Necdet, Fatih Devri Kaynaklarndan Dstrnme-i Enver Osmanl Tarihi Ksm (12991466), stanbul, Kitabevi, 2003. PAKALIN, Mehmet Zeki, Osmanl Tarih Deyimleri ve Terimleri Szl, stanbul, Milli Eitim Yaynlar, 1993.

LI

RVEND,

Rhats-sudr ve yets-surr, ev. Ahmed Ate, I-II, Ankara, Trk Tarih

Kurumu, 1999
REDED-DN FAZLULLAH,

Jmiut-Tawrkh. Compendium of Chronicles, English

Translation, Annotation by W. M. Thacston, Puplished at Harvard Universty, 1998. SEVM Ali-YCEL Yaar, Trkiye Tarihi Fetih, Seluklu ve Beylikler Dnemi, Ankara, Trk Tarih Kurumu, 1998. SMER, Faruk, Ouzlar (Trkmenler), Trk Dnyas Aratrmalar Vakf, stanbul, 1999. EMSEDDN SAM, Kmus- Trki, stanbul, ar Yaynlar, 2005. EYHLSLAM MEHMED ESAD EFEND, Lehetl-Lgat, Hazrlayan, Krkkl Ahmed, Ankara, Trk Dil Kurumu Yaynlar, 1999. TAKU, (Tker) Mazzez, Selukname Tetkiki Smester 5-6, stanbul niversitesi Trkiyat Ktphanesi Kayt nr: T.r. 17, 1937. TEKNDA, ehabettin, Osmanl Tarih Yazcl, Belleten, XXXV/140, Ankara, 1971, s. 655-663. TETZE, A, Tarihi ve Etimolojik Trkiye Trkesi Lugat (A-E), stanbul, Simurg Kitabevi, 2002, I. TOGAN, A. Zeki Velidi, Tarihte Usul, stanbul, Enderun Kitabevi, 1985. TOPALOLU, Bekir - KARAMAN, Hayreddin, Arapa-Trke Yeni Kmus, stanbul, 1983. TOPARLI, Recep, Ed-Drretl-Mudiyye fi-l-Lgatit-Trkiye, Ankara, Trk Dil Kurumu Yaynlar, 2003. TURAN, Fikret, Bahayi Lgati /Eski Ouzca Szlk, Bay / Bilimsel Akademik Yaynlar. 2002. TURAN, Osman, Trkiye Seluklular Hakknda Resmi Vesikalar, Ankara, Trk Tarih Kurumu Yaynlar, 1988. Validi Ahmet-Zeki, On Mubarakshah Ghuri, BSOAS, V/I4, s. 847-858. WTTEK, Paul Das Datum von Yazcolus Ouznme, Trkiyat Mecmuas, stanbul, Edebiyat Fakltesi Basmevi, 1965, XIV, s. 263-265. WTTEK, Paul Franz Babinger , Die Geschichtsschreiber der Osmanen und ihre Werke , Der

Islam, XX/2, 1932, s. 197-207.

LII

WTTEK, Paul Yazijioghlu 'Ali on the Christian Turks of the Dobruja, BSOAS, University of London, 1952, XIV/3, s. 639-668. YAZICIZDE Al, Tevri-i l-i Selu, Paris Bibliothque Nationale, No. Regius Supp. Turc. 737. YAZICIZDE Al, Ouznme (Tevri-i l-i Selu), Staatsbibliothek zu Berlin Ms. Or. Quart. 1823, Vollst. YAZICIZDE Al, Seluknme, Ankara niversitesi Dil Tarih ve Corafya Ktphanesi, smail Saib Blm nr. 1727. YAZICIZDE Al, Seluknme, stanbul niversitesi Nadir Eserler Ktphanesi, nr. T 9291. YAZICIZDE Al, Seluknme, stanbul, Millet Genel Ktphanesi, Ali Emiri Tarih, nr. 332. YAZICIZDE Al, Tevri-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr. 1390. YAZICIZDE Al, Tevri-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr. 1391. YAZICIZDE Al, Tevri-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr. 1392. YAZICIZDE Al, Tevri-i l-i Selu, Topkap Saray Ktphanesi, Revan Blm, nr. 1393.

LIII

I. TEVR- L- SELU METN NDEK BALIKLAR

el-a ....................................................................................................................................4 Fihrist .......................................................................................................................................4 ikr-i Seltn-i l-i Selu....................................................................................................... 30 ikr-i es-Sulnel-Muaam Eb lib urul Beg Muammed bin Mkl bin Selu .. 36 ikr-i es-Sulnel-Aam Auded-Devle Eb cAlp Arslan Muammed bin Dvd bin Mkl bin Selu.................................................................................................................... 44 ikr-i es-Suln Muizzed-Dny ved-Dn Melikh bin Muammed asm [EmrelMminn] ................................................................................................................................ 47 ikr-i es-Sulnel-Muaam Rkned-Dny ved-Dn Ebl-Muaffer Berkiyaru bin Melikh Yemn Emrel-Mminn -be Maradeh- ......................................................... 59 ikr-i es-Suln yed-Dny ved-Dn Eb c Muammed bin Melikh asm Emrel-Mminn.................................................................................................................... 65 ikr-i es-Sulnel Aam Muzzed-Dny ved-Dn Ebul-ri Sancar bin Melikh Burhn Emrel-Mminn....................................................................................................... 73 ikr-i es-Suln yed-Dny ved-Dn Mamd bin Melikh Yemn Emrel-Mminn .................................................................................................................................................. 82 ikr-i es-Sulnel-Muaam Rkned-Dny ved-Dn Eb lib Turul bin Muammed bin Melikh Yemn Emrel-Mminn.................................................................................. 83 ikr-i es-Suln yed-Dny ved-Dn Ebl-Fet Mesd bin Muammed bin Melikh asm Emrel-Mminn. ....................................................................................................... 84 ikr-i es-Suln Mued-Dny ved-Dn Melikh bin Muammed bin Melikh Yemn Emrel-Mminn.................................................................................................................... 93 ikr-i es-Suln yed-Dny ved-Dn Eb c Muammed bin Mamd bin Melikh asm Emrel-Mminn ........................................................................................................ 95 ikr-i es-Suln Muizzed-Dny ved-Dn Ebl-ri Sleymn bin Muammed bin Melikh asm Emrel-Mminn ...................................................................................... 102 ikr-i es-Suln Rkned-Dny ved-Dn Arslan bin urul bin Muammed sim EmrelMminn ............................................................................................................................... 104

LIV

ikr-i es-Suln Rkned-Dny ved-Dn Eb lib urul bin Arslan asm EmrelMminn ............................................................................................................................... 112 ikr-i stim- Suln Rkned-dn Veft- Peder-r ve arf- htimm ber-ntiz- Mlk ezaba-y Temllk-i Birder ve Temekkn-i ber-Serr-i Memleket-i Salanat................... 144 ikr-i Cel-i Suln yed-dn ve Vt ki -r der-n Azmet ftd be-ar-i Tafl ................................................................................................................................................ 148 ikr-i Vul-i Suln yed-dn be-Ermenistn............................................................... 150 ikr-i Vul-i Suln be-Marse-i Eblistn ........................................................................ 151 ikr-i Resden-i Suln be-Marse-i Malya -Humiyet anil-Beliyye- ........................... 152 ikr-i Peyvesten-i h be-Mlk-i m ................................................................................. 153 ikr-i Vl-i Suln be-a-i mid -Ammarahllhu tel- ........................................ 154 ikr-i Vul-i Suln be-a-i Al .................................................................................. 156 ikr-i Tevecch-i Suln be-Cnib-i Cniyet ve Mcer-y n Avl ................................. 158 ikr-i Resden-i Suln ez-araf- Marib be-Cnib-i stnbl............................................. 159 ikr-i Mbrezet-i Suln der-Meydn- Rm b Firenk ve stil-y Suln Berd............... 160 ikr-i Eyym- Pdih-i Suln Rkned-dn Sleyman h ve Tarr-i Ba ez-Munat-i Kerme .................................................................................................................................. 164 ikr-i Azm-i Suln- hir Rkned-dn Sleymn h be-Azm-i Grcistn ve Mrcaat- ez-nc ber-ilf-i rdet ve ikr-i Ba ez-Mamid-i Melik Fared-dn Behrmh Rahimehmallh-................................................................................................................ 173 ikr-i Eyym- Pdih zzed-dn l-Arslan Pser-i Suln Rkned-dn Sleymn h Raimehmllh-.................................................................................................................. 176 ikr-i rsl-i Melikel-Emr Muaffered-dn Mamd bin Yabasan-r Zekeriyy cib -r be-aleb-i Suln iyed-dn Keyusrev ..........................................................................177 ikr-i Dul-i Suln yed-dn Keyusrev bin l-Arslan der-ehr-i onya ve Cls ber-Tat- Salanat.................................................................................................................. 185 -Allahu Mfettil-Ebvb Eh aan- Keyusrev [bin] larsln .............................. 188 ikr-i Azmet-i Suln yed-din Keysrev be-Fet-i Analiyya ................................. 192 ikr-i Mrcaat- Suln iyed-dn ez-Fet-i Analiyya ................................................ 198 ikr-i Pdih-i Suln zzed-dn Keyvus ...................................................................... 205 ikr-i Resden-i aber-i Veft- iyed-dn Keyusrev be-Sem-i Alad-dn ............. 207 ikr-i Mekrim-i Al ve sn-i il-i Suln zzed-dn Keyvs.............................. 214

LV

ikr-i Azmet-i Suln zzed-dn Keykvs be-Cnib-i Engriyye ve Muarat- Marei Birdere Melik Alad-dn ............................................................................................ 218 ikr-i yn- Skkn- Analiyya ve Fet-i n Sugur Br- Dovvom Ber-Dest-i Bendegn- Devlet-i Salanat...................................................................................................................224 ikr-i Azmet-i Suln- lib be-araf- Snb ve Fet-i n Der-hd-i Humyn- ... 228 ikr-i rsl-i Suln eyh Rabbn Mecded-dn s-r -Rametullhi alayhi- be-aret-i Drus-Selm be-lm- Feth-i Snp..................................................................................234 ikr-i Azmet-i Suln- lib Keykvus be-araf- arsus................................................ 236 ikr-i Vrd- Rasln- Lfn be-Taarru- stif ve af-i arc ve Tal ez-hml ki der-imet Cyiz Dte-bd ................................................................................................243 ikr-i Tezvc-i Sultn- lib zzed-dn Keykvus -Rametullh- be-Kermet-i ezrriyyt- Melik Fahred-dn Behrmh bin Dvd h Melik-i Erzincn .......................244 ikr-i Azmet-i Suln- lib zzed-dn Keykvus be-ad- Vilyet-i m.................. 252 ikr-i aber be-Fiten-i Vlide-i Melik Azz ez-Kad- Suln zzed-dn Memleket-i m-r ve ym- Tedbr-i Def-i Eiyyet ve Ref-i Fiten-i Suln ................................................ 257 ikr-i Mveret-i Umer-yi Devlet ve Erkn- Memleket ber-tiyr-i Melik ez-ehzdegn der-Tefv-i Zumm- Fermndehi ve Salanat der-Kef-i Kifye......................................... 267 ikr-i Azmet-i Suln- Aam Alad-dn Keyubd ez-Svs be-Malb-i oniya ..... 275 ikr-i Dul-i Suln- Muaam Alad-dn Keyubd der-Drl-Melik oniya ve Temekkn-i der-Serr-i Salanat .......................................................................................278 ikr-i Ba ez-Celyil-i Feyil ve Enf- ve ttisf ve Seyr-i Mara- Suln- Azam Alad-dn Keyubd Alllh fil-Cinn Deractihi ....................................................286 ikr-i Vrd- mm- Rabbn Abdullh bin Muammed es-Shreverd min bel-i aret-i irfet ......................................................................................................................295 ikr-i ur- Suln- Aam Alad-dn Keyubd -Anrallhu burhnehu raimehmder-Cihngr ve Evvel-i Fet-i ala-i Aliyye ki Kalvirs M-gftad ............................ 300 ikr-i Amn vsten-i Kirfrid ve Siporden-i ala-i Klyrus be-Bendegn- Suln- Aam Alad-dn Keyubd -Anrallhu burhnehu -...............................................................309 ikr-i Fet-i ala-y Alra ber-Dest-i Bendegn- Suln Alad-dn ............................. 315 ikr-i mret-i Br-y oniya ve Svs ve Tevcih-i n ber-mer-i Devlet der-Sene-i amna Aar ve Sitta-mia .................................................................................................319 ikr-i Vrd- Muyid-dn el-Cevz ez-aret-i ilfet be-Rislet Nezd-i Suln ve stincd Akir ve Mendb-oden-i Bahad-dn utluca be-met-i n ...................................327 ikr-i Giriften-i Suln mer-i Kibr-r der-Devletne-i ayariyya ve Siyset Fermden ............................................................................................................................................. 335

LVI

ikr-i Fet-i ala-i Kta der-Eyym- Devlet-i Suln Alad-dn Keyubd -Anrallh Burhneh-........................................................................................................................... 341 ikr-i Fet-i ala-i emigezek der-Eyym- Devlet-i Suln- Muaam Alad-dn Keyubd Anrallhu? Burhneh- .................................................................................350 ikr-i Teelll-i Melik Mesd be-imet-i aret-i Salanat ve rsl-i Resl ve stfy-y B ber-Mlk Nmden......................................................................................................358 ikr-i Muharat ve arbet Fermden-i Suln be-Evld- Melik dil............................. 363 ikr-i Sebeb-i ad- Suln be-Fet-i ar-y Kp ve Giriften-i oda ber-Dest-i Melikl-mer smed-dn Emr obn ......................................................................369 ikr-i met-i Suln be-Mevi-i Keyubdiye der-Mddet-i aybet-i mer ............... 376 ikr-i Gozeten-i Leker-i Suln der-htimm- Melikl-mer smed-dn Emr obn -Rametullhi- ez-Dery-y azar ......................................................................................381 ikr-i Lbeger Kerden-i Melik-i Rs ve Mulaa Costen ez-imet-i Melikl-mer smed-dn -Rametullh- .............................................................................................390 ikr-i Eyym- Devlet-i Suln Alad-dn -Anrallhu Burhnehu- ber-Dest-i Meliklmer smed-dn Emr obn .....................................................................................395 ikr-i Mes-yi Mbrized-dn vil nigr ve Kemnins ve Mfrez-i Rm der-Vilyet-i Ermen ve Fet-i l ki ikr-i Rd..................................................................................... 406 ikr-i Fet-i ala-i inn .................................................................................................. 406 ikr-i Ft- Kl-i Sevil ber-Dest-i Emr Mbrized-dn Er-Tou -Rametullh-... 415 ikr-i Vfd- Melik Alad-dn Dvd h ib-i Erzincn be-imet-i Suln -Rametu llhi- ve Vaf-i ia-i Erzincn ve Nev-i n.................................................................417 ikr-i Nzhet-i ubd ve n ve mret Fermden-i Suln der-n Mevi ..................... 426 ikr-i Esbb- Em- Suln ber-ntiz- Erzincn ez-aba-i Temellk-i Melik Aladdn Dvd h bin Behrmh -Raimehmullhu tel- .................................................428 ikr-i Fet-i ala- Kniye ve stizll-i Melik Muaffered-dn Muammed ez-ncygh .............................................................................................................................................435 ikr-i rsl-i Suln Alad-dn Melik yed-dn-r Pdih-yi Memleket-i Erzincn der-htimm- Emr Mbrized-dn Atabeg Er-Tou -Raimehmullh- ........................437 ikr-i iyl-ut fl-Memlik Mucrullh ved-Dn hir bin mer el-vrezm ezimet-i Suln Celled-dn be-imet-i Suln Alad-dn -Raimehmullh- ...........440 ikr-i Vrd- Resln- Suln Celled-dn Kerret-i n be-imet-i Alad-dn Anrallhu tel- ...............................................................................................................445 ikr-i Cevb Dden-i Suln Resln- Suln Celled-dn-r -Anrallhu Barhnehm.............................................................................................................................................448 ikr-i stibl Fermden-i Suln Melik Eref-r -Raimehmallh- ................................. 456

LVII

ikr-i Azmet-i Suln ve Melik Eref ve Dger Mlk b Askir-i Manre ez-Mare-i Svs be-araf- Yassemen be-Murebe-i Suln Celled-dn........................................462 ikr-i nkisr- alya-y Suln Alad-dn ez-Leker-i vrezm ................................... 463 ikr-i areket-i Ryt- Manr- Salanat ve nkisr- alya-y Leker-i vrzumh...... 467 ikr-i Herb u arb-i alya-yi vrzumh Sevvom Kerrat ez-alyi-i Askir-i Manra-i Suln Alad-dn Keykubd -Raimehmallh- .............................................................477 ikr-i Mubele-i D Leker ve nhizm- Sultn Celled-dn ve Esr-i Erzenir-Rm ve Birdere b-Ekbir-i Devlet ve der-Rz-i Bst u Hetom-i Raman ..................................481 ikr-i Nahat-i Ryt- Manr- Salanat be-avb-i Merz-i Bm-i Erzenir-Rm ve Fet-i n ber-Dest-i Suln .................................................................................................................. 487 ikr-i iynet-i Dizdr- Aliyye ve Tedb Yften-i der-n-bb ................................ 495 ikr-i Tten vurden-i aravul-i Mool b Marsa-i Svs -amhallhu tel- ........ 497 ikr-i Mdalet-i Askir-i Suln der-Diyr- Gr ve Fet-i Ba ez-n l ber-Dest-i Melikl-mer Kemled-dn Kmiyr -Raimehullh-...................................................498 ikr-i Lbe Kerden-i Resln- Melike-i bz be-imet-i Melikl-mer Kemled-dn ve Muharat ve Mulaat Talebden-i ez-Dergh- Salanat..............................................500 ikr-i Suln be-araf- rmen ve stil- ia-i Al ve B-i Bild- rmen ve fet-i n b Dger Memlik-i Marsa ............................................................................................... 503 ikr-i Tevecch-i ib iyed-dn ve Saded-dn-i Mstevf ve Tced-dn-i Pervne bearaf-i Vilyet-i rmen .........................................................................................................505 ikr-i Tten vurden-i Leker-i Mool ber-vrezmiyn ve Lu- Tafri be-Far-i n ............................................................................................................................................. 509 ikr-i Em-i Melik Kmil ber-Memlik-i Rm ve Fikr-i Fsid vurden-Bb ................... 511 ikr-i Murebet-i Mlk- m ve emsed-dn avb be-Askir-i Suln ve Mnhezim oden-i miyn ve Taaun Numden-i be-ala-y artaperd .......................................514 ikr-i Fet-i arrn ve Rehn ve Raa ve Tevbi ve Levi-i n.................................. 518 ikr-i Taadd-i Tced-dn Pervne be-Muarat- med ve ltizm Nmden-i Fet-i nr der-imet-i Salanat ve Tevecch-i Mrcaat Nmden ..............................................521 ikr-i Vrd- liyn Ord-y gety an Nezd-i Suln Alad-dn Keyubd Anrallhu Burhneh-.......................................................................................................522 ikr-i Sevd- Yarl ki Nezd-i Suln Alad-dn Keyubd -Anrallhu Burhneh- med ............................................................................................................................................. 524 ikr-i Veft- Suln- Merm Alad-dn Keyubd -Anrallhu Burneh- ............. 526 ikr-i Temekkn-i Suln yed-dn Keysrev bin Keyubd ber-Serr-i Pdih Rz-i Denbe Pencom-i Mh- evvl Sene-i Erbaa ve ele ve Sitte-Mie ............................. 531

LVIII

ikr-i Giriften-i Kpek smed-dn ayr an ve Gorten-i Leker-i vruzmiyn beTaraf- m ez-Memlik-i Rm -Ammarahallhu tel-..................................................534 ikr-i r- Kpek der-atl-i Ekbir-i Memlik-i Rm-Ammara-hllh-...................... 536 ikr-i atl-i Melike dile ve abs-i Evlde zzed-din l-Arslan ve Rkned-dn beala-i Burulu ....................................................................................................................537 ikr-i Kten-i Kpek Tced-dn Pervne-r -Raimahullhu tel-............................... 538 ikr-i Feth-i ala- Sms ber-Dest-i Kpek-Alayhi m-yestea-.................................. 540 ikr-i Giriften-i Kpek Hsmed-dn mr ve Kemled-dn miyr -Raimehmallhu tel- ...................................................................................................................................542 Li-kmi-ehb es-Shreverd el-Matl ......................................................................................... 543 Lil-Emr Kemled-dn Kmiyr ........................................................................................................... 543 ikr-i htimm- Suln yed-dn Keysrev ber-atl-i Kpek ve Teeff-i udr- av ve Avm .................................................................................................................544 ikr-i Vul-i Mehd-i Melike-i Grc be-Marsa-i ayariyye ve ntim- Adu Ziff derMelikil- Yetm der-n Eyym ...........................................................................................546 ikr-i tin-i Suln be-Davet-i vruzmiyn be-Memlik-i Marsaya ........................... 548 ikr-i sticd- Mlk-i m ez-aret-i Salanat ve nhizm- Leker-i vruzm ve Tuly n be-aret-i Drus-Selm .............................................................................................550 ikr-i Feth-i Memleket-i med ber-Dest-i Bendegn- Suln ............................................. 552 ikr-i uhr-i avric-i Bb ez-Niyet-i Kfrsd ve nif-i ule-i Fitne-i yn berDest-i Bendegn- Suln ....................................................................................................... 558 ikr-i htimm- Suln ber-ntiz- Miyfrikn ez-aba-i Temellk-i Melik Gz beSebeb-i Br-i etr-i Manr -Narallh-tel-.................................................................563 ikr-i ud-i Fetret der-Memleket-i Rm ve Hidem-i avid-i Revna- Salanat- Hkm-i ferdgr ve Snnet-i Perverdigr-Celle Cellh-..............................................................567 ikr-i Va-i ta-i Erznir-Rm ve stl-y Leker-i Mol ve ydet ve hlk- Skinn n-Diyr ............................................................................................................................570 ikr-i stidd-i Suln yed-dn Keysrev ve cret-i Leker-i Mool ve Cem-i Zam ki der-Kse Rz-i Penenbih-i Dehom-i Mh- Muarrem-i Sene-i d ve Erban ve Sitte Mie Ry Nmd .....................................................................................................573 ikr-i arb-i ayariyya ve Helk u Tebr- Marn u Mumn- n ber-Dest-i Leker-i Cerrr- Tatr........................................................................................................................582 ikr-i Azmet-i aib Mheibed-dn -Al Rametllh- Nezd-i By-yi Noyan ve Temhd-i avid-i Maliat ve Tarr-i eryit-i Mhebet ...........................................584 ikr-i Muvedet-i hib emsed-dn ez-Cnib-i m be-aret-i Salanat....................... 588

LIX

ikr-i Avdet-i ib Mheibed-dn -Rametullh- ez-imet-i By Noyan ve tmm- Malaat- Meliat ............................................................................................................591 ikr-i Tevecch-i Melikl-mer emsed-dn fahn-i Nib be-imet-i Veled-i dvr- Dery-y azar .........................................................................................................592 ikr-i Azmet-i ib emsed-dn ve mer ve Askir be-asd- Vilyet-i Ss ............ 595 ikr-i Cls- Suln zzed-dn Keykvus ber-Serr-i Salanat ve Tarr-i avdi ki derEyym- Devlete hir ode-est........................................................................................... 598 ikr-i still-i ib emsed-dn der-Mesned-i km ve Manb- Cell ......................... 601 ikr-i Emr Celled-dn araty -Rametullh- ve Eyym- Akm- Zevl-i Vey......... 620 ikr-i Vezret ve Eyym- Devlet-i mm- Merm ib-i ehd zzed-dn Atabeg Muammed bin Mamd- Rz -Rametullh tel- ve Ml l....................................626 ikr-i Mulefet-i Suln zzed-dn ve Suln Rkned-dn -Raime-hm llh- ki ve Murebet ki n-r Kerret-i Dovvom Viod ve nhizm- Suln Rkned-dn ve Giriftr-oden ve Mabs ve Mescn-mnden-i der-l ki ikr-fted .............................. 630 ikr-i Sebeb-i Teverrd-i Byy Noyan Yardum- der-Memlik-i Rm ve avdi-i Futr ki der-n Eyym uhr Yft ve Vayi ki die Get.......................................................... 637 ikr-i Cel-i Suln- Merm zzed-dn Keykvus -Rametullh- Brvul ve Brn meden-i Suln- ehd Rkned-dn l-Arslan -Rametullh- ez-absi-i ala-i Burulu ve Temekkn-i ber-Serr-i Salanat der-Marua-i onya -am-hllhu tel.............................................................................................................................................642 ikr-i Mrcaat- Suln- Merm zzed-dn -Anrallhu Burhneh- ez-Cnib-i Leker ve Tevecch-i Suln- ehd Rkned-dn -Raimehullh- be-imet-i lan .................. 646 ikr-i Veft- Melik Alad-dn Keyubd der-Rh- Trkistn ve Avdet-i ib emseddn ur ez-imet-i aan be-Memlik-i Rm .............................................................. 648 ikr-i Azmet-i Her D Suln be-imet-i an .................................................................. 650 ikr-i nhizm- Suln- Merm zzed-dn-i Asar -Anrallhu tel BurhnehuYardum ez-Ala ve Tevecch-i Bz be-Cnib-i Mlk-i Rm ve Ml l vurden.........654 ikr-i Pdih- Suln Rkned-dn l-Arslan -Anrallhu Burhnehu- ve Tarr-i Ba ez-ayi-i Mekrim ve Menb ve Feyil ve Tadd-i il ber-Sebl-i cml.............. 658 ikr-i Sebeb-i Va-i Helk- Suln Rkned-dn -Anrallhu Burhnehu- ................... 660 ikr-i Salanat- Suln yed-dn Keysrev bin l-Arslan -Rahmetullh-.............. 666 ikr-i Sebeb-i tizl-i ib Fared-dn Al bin seyin ve abs-i der-arair- Omnc ...........................................................................................................................667 ikr-i Tebdl-i Menib-i Asb- Mertib der-Dvn- Salanat-i Memleket-i Rm Ammarah llhu tel-.....................................................................................................671

LX

ikr-i Ba ez-il-i amd ve all-i Red-i Melikl-Umer Mecdel-Mille ved-Dn Ebul-Mamid Muammed el-Erzincn -Rametullh va raiyallhu anh-..................672 ikr-i Terf-i Melike-i Muama Selu tn bint es-Sulnul-Malmi-ehdil Merm Rkned-dn l-Arslan ve Tezevvc-i Pdih-zde-yi Ry- Zemn lan- Aam ve stl ve yn- eref-i red-dn-i Eyym ....................................................674 ikr-i Vl-i Mehd-i Melike-i Muama be-Pdih-zde-i Ry- Zemn Arn an ve Temm- Mhimm-i Ziff ve Mrcaat- ib Pervne ve Nib ve Skn- Fitne-i Evld- ar der-hr- Sene amse ve Sittn ve Sitte Mie..........................................................678 ikr-i urc- Fndudr ve Vakyi ki der-n uhr Mehr-od ve Ftr ki der n Ahd uhr Yft............................................................................................................................681 ikr-i Sebeb-i areket-i Rikb- Cihngr Pdih-i Ry- Zemn lan- Aam Dr-y lem Abaa an Tencm-i Memlik-i Rm -amhallhu tel- .................................. 698 ikr-i Ba ez-il-i amd Emr Muned-dn Sleymn Pervne-i ehd -Rametullhi tel- ...................................................................................................................................701 ikr-i Sebeb-i stil- aramniyn ve Tasallu- Cimr ve stil-i ber-Serr-i Salanat beDrl-Mlk-i onya ...........................................................................................................703 ikr-i Ba ez-m-i Sedd-i Nib Emned-dn Mkyl -l Rametullhi tel-.......... 708 ikr-i Salanat- Cimr ve Vizret-i Meemmed Beg Pser-i aramn der-n Zamn ........ 710 ikr-i Murebet-i Cimr b Evld- ib ve Nekbet n der-n Mareke ....................... 712 ikr-i Sebeb-i Terif-i Memlik-i Rm bi-udm-i Hmyn- idv-i Muaam Destr- Mkerrem Sulnul-Vzer fl-lem ib emsed-dn nn Ulu utlu Rametullh- ......................................................................................................................715 ikr-i Muvedet-i Madm- Cihniyn ib-dvn- Aam be-Bendeg-i lan- Ry- Zemn ve met-i udvend-zde-i Cihn erefed-dn vce Harun der-Memlik-i Rm 717 ikr-i Murebet-i Suln- Am yed-dn Keysrev bin l-Arslan -Rametullhb Cimr-yi ric ................................................................................................................ 718 ikr-i Gozeten-i Melik zzed-dn Keykvus ez-Dery-y azar be-Kiver-i Rm deruhr- Sene-i Tisa ve Sebne ve Sitte Mie....................................................................... 723 ikyet-i Mneri-oden-i Sne-i Mbrek-i Pdih- slm zn an be-Nr- mn ve slm Avurden-i ve Umer-i be-ur-i eyzde adred-dn-i amav -Rametullhu tel- ..................................................................................................................................... 730 ikyet-i Tevecch-i Ryt- Hmyn- Pdih- slm zn n be-Cnib-i Byd Nevbet-i Dovvom ve l-oden-i Umer ..............................................................................733 ikyet-i Tevecch-i Ryt- Humyn ez-Drul-Mlk-i Tebrz be-Cnib-i l Badd ve Tefv-i Manb- Vizret vce Saded-dn ve Vul-i aber-i yn- Slemi Emrlmer-i Leker-i Rm ve Reften-i Leker be-Def-i ......................................................738

LXI

ikr-i Baiyye-i ikyet-i Suln Alad-dn Keyubd Birder-zde-i Suln Mesd ve Fet-i Bilck ber-Dest-i Melikl-uzt Merm [u] Mafr Omn Beg bin Erurul Raimehmullhi tel- ....................................................................................................741 ikyet-i Tevecch-i Pdih- slm zn n be-Taraf- m ve Mr ve Mef Kerden-i b-Mriyn ve ikest-i n ve Fet-i Vilyet-i m ...........................................................743 ikyet-i Tevecch-i Pdih- slm zn an be-Cnib-i m ve Mr Nevbet-i Rm .. 750 ikyet-i Tevecch-i Pdih- slm zn an be-Yayl- Alata ve ez-nc be-Rh- Nacuvn be-la ez-n ve Vl-i liyn ki be-Mr Refte-bdend.............................752 ikyet-i y- m Fermden-i Pdih- slm der-Ord-y Zerrn be-Mevi-i Ba- cn ve atm Kerden-i urn der-nc ve Bel-i m-i Fermden............................................ 754 ikyet-i Tevecch-i Ryt- Humyn ez-ehr-i slm- cn be-Cnib-i Badd ve Avl ki der-Rh Hdi [Get] ve Vl be-V ve ille ve Tamim-i Amet-i m der-n Diyr ............................................................................................................................................. 756 ikyet-i Vul-i utluh Noyn be-Leker-i Mr ve Mrcaat Nmden-i ez-nc ve Mrcaat Nmden-i Ryt- Humyn be-cn...............................................................762 ikyet-i Porsden-i Yar-y Umer ve Lekeriyn ki ez-m Mrcaat Nemde bdend ve urlty Saten-i be-Mev-i cn ve Bagimii Kerden-i n.....................................763 ikyet-i Tr oden-i Remed Pdih- slm-r ve Vul-i ehzdegn ez-orsn ve Tevecch-i Ryt- Humyn be-Badd ve Nzl Fermden-i be-Hulan-Mren...............764 ikyet-i Veft- Kermn atun ve Nal-i Merade be-Tebrz ve Kelimt- Cend ikmetmz ki Pdih- slm der-l-i al Fermde-est ve Veft- Pdih- slm.................766 ikyet-i Mel-i Avl-i Memleket-i Rm Bad ez-Veft- Merm Eb Sad Suln zn an.......................................................................................................................................770 ikyet-i Sebeb-i Pdih-i Peder-i n h- Manr ve h- c -Raimehmullh- 773 ikyet-i But-perestn medend be-Suln Mamd bin Sebk-Tekin ez-Hindistn be-azn ................................................................................................................................................ 781 ikyet-i meden-i Ruhbnn be-Osmn z -Raimahullh- ez-Manstr-i Mrrt beSgt....................................................................................................................................... 788

LXII

TEVR- L- SELU - METN -

1.

-Bismillhir-Ramnir-Ram-

2.

Aded-i amdi b-aded ve vfr-i sips-i b-ys ol Melikl-mlk1 -celle cellh

ve amma nevlh-, 3.aretine ki ketm-i ademden ar-y vcda bir nice2 hezrn hezr
demi be-ddr idp 4.erf- lemden her birin rriyyt yaylma-in bir ilmi mene ve mam ld. dem -alevtullhi 5.aleyhiye- avvy ift3 virp, -ve bee min-hm

riclen keren ve nisen- mcibince ikisin 6.neslin4 yir yzine yayd. Ve N -aleyhisselm- olanlarndan Yafe5 rriyytna Trkistn 7.ilmini yir ve yurt virdi ki, anda oalup
andan up alan ilmlere da pdih 8.olup, az ve cihd lalar. Ve drd- b-mr peymbermz Muammed Muafa -aleyhi-altu 9.ves-selm- zerine, ki cihn aln hviye-i evyat ve alletden urtard ve balet ve iridrdi- ve anu li ve ab zerine olsun.
11. 10.

cehlet thinden manhil-i marifete

Amm bad bilmek gerekdr ki alm-i lemden her ilmde yirl ve ar-nin
12.

ve ggn olurlar. nlikden r ola;

uan ol vilyetde ki murzr ve ayrlar ve ot ok ola ve imret ve yle ki rn-zemn uddnda, Arap mlki6 ki, ot ok, suy yok

13.

beybndur ve bunu 14.gibi yir deveye mnsibdr ki ot ok yir ve uy az ier. Ol sebeb-ile Arap
15.

ableleri ve boylar andan ziydedr ki add ar itmek ola. yle ki Magrb


16.

bidyetinden

Hind Deizi sili nihyetine degin tammet ar ve yazlar ve dereler ve

alar ve be 17.ve ormanlar, ki vardur, Arap skin-dururlar7. Ve Det-i pa ve Rs ve erkes ve Bard8


.1.

ve Tulas9 ve ayrum ve pir ve

Sipir10 ve11 Enura12 Irma ve Trkistn ve Ayuristn13 ve 2.Nayiman ifelerine mensp

1 2

B. 1b/2. Mlikl-milk B. 1b/3. bunca 3 P. 1b/5. cift 4 P. 1b/6. neslini// B. 1b/5. neslini 5 B. 1b/6. Yfi 6 T. 4b/12. milki 7 T. 4b/15. ...ve yrirler. 8 T. 4b/16. Baard 9 B. 2a/4. Tals

olan rmlar ve dereler ve Gl14 rdi15 ve rdi16 ve araurum ve17 Altay 3.alar ve Uran Suy ve rz Vilyeti ve Kemceyut ve mevi-i yayla ve lalar ki 4.marufdur, Moolistna ve Kirayit avmna otun ve Kilivrn ve lt- bi-l-cys18 ve Burn ledn
5.

ve Kna ve Vurbu prna ve Rrt ve Knn ve Ergn19 ve lr ve Slinike20 ve

Barun Tkm 6.ve alalin Alt ve tkh, ki tay sdne21 muttaldur, tammet anlaru ableleri ve Trk 7.ubeleri ve boylar skin-dururlar idi. Ve imdi da evvelki arr zere otururlar. Ve tammet in 8.ve Hind Kemir ve ran zemn ve Rm ve m ve Mr vilayetlerine uvvet ve evket ve tasallu ve istl 9.birle mteferri olup eker memliki, rubi meskni tat- taarruflarna getrp ol boylardan mrr-i eyym-ile 10.o able ve boylar22 mnaib oldlar. Ve her zamnda her boydan ubeler peyd oldlar ve her biri bir sebeb 11.ve illet-ile bir drl ad ve lakb adandlar23; Ouz gibi ki mecm ol avme bu zamnlarda Trkmn dirler ve anlar
12.

mnaib dururlar. apa ve l ve anl ve arlu da


13.

ableler ki anlara mensb dururlar. Ol

avmlar, ki bu zamnlarda anlara Mool dirler:


14.

Celyir ve Tatar ve Oyrat ve Merkit ve ayrlar gibi. Ve da

ba ableler, ki Moola
15.

bezerler ve her birin pdiahlar vr-d: Kirayet ve Nayiman ve ngt

ve anlaru

emli. Ve ol avmlar ki admden bu zamanlara degin bu adlarla marf olmulard:


16.

ankurat ve urlas ve Engiras ve likin ve Oryngft ve Klngt ve ayrlar, ki anlara cmle dirligin Moollar ve Nrn Moollar, ki Moollar dururlar. yle ki anlaru
1.

17.

ikri ve ikyetleri aan an -raimehullh- trinde gelr, egeri ekl ve lut ve

leheleri 2.biri birine yandur amma her birin b u hevs mutesnca her ifen
10 11

B. 2a/4. ...Sipir ve Pulad ve Enura... T. 4b/16. ...Pulad 12 T. 4b/16. Anara 13 B. 2a/5. Uyuristn 14 T. 4b/17. Gk 15 B. 2a/6. Gk rdi 16 T. 4b/17. Bu kelime yok. 17 B. 2a/6. // T. 4b/17. ve Baln 18 T. 5a/2. Bl-cys 19 B. 2a/9. Ergine 20 B. 2a/9. Selinke 21 B. 2a/10. // T. 5a/4. seddine 22 P. 2a/10. boylar ifadesi yok. 23 P. 2a/11. // T. 5a/10. idindiler

mic ve abatlar 3.ve ekl ve leheleri biri birinden mtefvitdr. yle ki: Rvler rivyet iderler ki Ouz avmi Trkistnda-4.-y-iken ekilleri Mool ehre-y-idi ve leheleri da anlara yan-idi. n ran-zemn ve Rm ve ma 5.geldiler, ekilleri Tcik, ere ve dilleri revn ve yuma oldu dirler. El-a Bunlaru nesebleri 6.rivyetin akmleri ve muteber nilleri rivyetinden, ki Ayur ayla Ouz-nmede yazlmdur, 7.-al seblil-caz- mufaal yazlur ve bu nama ve ara siyat istf ibt olnur ki ikr olund.
8.

Fihrist

9.

Esm-i avm24- Etrk-i ar-nin ki tammet Dip Yabu drt olnlar


10.

neslinden-drrler

ki ol Abulca an oldur ki an iml-i ar ve iml-i arb erfna

gndermi-idi. 11.Ve hem ara an ve Or an ve Gn an ve Gr an ol vsa birle ki ara an ol mvaid oldu.


12.

Ve ba avmlar ki anula mttefi oldlar, iki sm oldlar ve


13.

cmlesin eri Ouz-nmede gelr.

Anlar ki Ouzla mttefi oldlar, mvaid olup


14.

Tengriyi bir bildiler; anlar ki ittif itmeyp Ouza uymadlar, ve Tatar old.
15.

kfir oldlar, adlar Mool

Ouz ubesi, ki mekr ara anu ol-y-d ve ba arn ve

ammuzdelerinden ki anu-ile mttefi oldlar. 16. 25


17.

Ouz ubesi yle-kim anu eri Ouz-nmede ve Cmiut-Tevrde gelr,


1.

anu alt ol vr-d ve anlaru

her birin tnlarndan drder olnlar vr-d. Ve

Ouz erin 2.sa ol ve ol oln anlara virdi, bu mcebce ki ikr olnur:


3.

a ol: Gn an, Ay an, Ylduz an Uar26, ayz27

4.

5.

ay, Bayat, Yazur, Dger,

24 25

P. 2b/9. avm Her iki nsha da da bu satr bo braklmtr. 26 B. 3a/11. // T. 5b/16. Avar

6.

Alavli, aravl28, ol ol: Gk an, a an,

Davdara29, Yaparlu, Bigdeli, arn

7.

8.

Dingiz an Salur, ymr32, gdr, Bgdz

9.

Payndur30, Becene31,

10.

avundur, Cibini33, Alayundlu, Evdagir34, Yva, nu ube: Ouzu ardalar ve ba ammuzdeleri ki anu-la mttef oldlar: Ayur, anl, apa, arlu, l35, Aaeri36 sm37 Ouzu ammlar avmlarnu ubeleri: Or an ve Gr an ve anu ardalar olanlar, ki Ouz-la mttefk degller idi. Ve bu avmler, ki iki sm dururlar,

11.

12.

13.

14.

15.

ve anu

16.

biri ol ki anlaru 17.al ve ubeleri adml cihetiyle mufaal [ve] malm degl ve biri ol ki tafl-ile malumdur.
1.

ube

2.

Ol avmler ki ahd-i admi vsasyla anlaru ubeleri al38 tafl-ile malm

olmad.
3.

sm39:

27 28

B. 3a/11. z B. 3a/12. Alaevli, araevl / T. 5b/7. Alaevli, araevli 29 B. 3a/12. // T. 5b/17. Dodura 30 T. 5b/20. Bayndur 31 B. 3a/15. Bayndr, Biene 32 T. 5b/21. epni 33 B. 3a/16. avndr, epni / T. 5a/21. epni 34 B. 3a/16. // T. 5b/21. regir 35 T. 6a/1. ala 36 B. 3b/2. Uyur, anl, pa, arlu, ala, Aaeri 37 B. 3b/3. // T. 6a/2. arf 38 P. 3b/6. asl ifadesi yok. 39 B. 3b/10. // T. 6a/8. sm- Evvel

4.

Ol40 ol ifelerdr ki bu zamnda anlara Mool derler, amm alda anlaru ad

Mool degldi 5.ki bu laf anlaru ahdinden ora tira itmiler. Ve bu yifen her ubesinden 6.ok ubeler olup her birisi bir ad-la adandlar, bu mcebce41:
7.

Celyir Merkiyet Tumat Urasut Uvirat43 Telenkt urn

Sevniyyet Krlt Tulas Bulin Tamal Barut44 Kistemi Seyet

Tatar

8.

9.

Kermuin Tarut42 uri Uyana

10.

11.

12.

13.

kinci sm:
14. 15.

ol avmlar ki anlar yan zamnda Mool oldlar. Ve bu cemat olk abyil

ve evyif -dururlar ve ol abilelerden, ki adlar malumdur, tafl old:


16.

Kirayet ube
1.

Nayiman

nkt Tengiut

Begris rz

17.

ol avmler ki malumdur ki anlaru ubelerin al ol iki kiidendr ki

Ergine-2.-ona gittiler ve tevld ve tensl birle anlaru uru ok oldlar ve Mool laf anlaru cinsi 3.old ve alan avmlara ki anlara bezerler mecz yninden Mool dirler ki bu laf il 4.olma anlaru ahdinden ibtid old. Ve bu Mool, Trk yifelerinden bir avm idiler ve n inyet-i 5.ezel anlaru anda vr-d drtyz yla yan amnda ok avmlar boylar anlardan 6.peyd old ve olu-la alan evyifden iyde oldlar. Ve anlaru evkati vsasyla kalan 7.evyif da anlaru adyla adandlar. yle ki: Etrku ekerine
40 41

B. 3b/11. Bu kelime yok. T. 6a/11. ...kim ikr olnur. 42 B. 3b/16. // T. 6a/14. Turut 43 B. 3b/17. // T. 6a/ 14. Oyrat 44 T. 6a/14. Burut

imdi Mool dirler. Nite ki 8.bundan dinki amnda n Tatar lib-idiler, cmlesine Tatar dirlerdi. Ve henz 9.Arapda ve Hind ve tayda Tatar hreti vardur. Ve bu asl Moollar tedrc-ile iki sm oldlar45.
10.

sm- Evvel Ol ubelerdr ki anlardan Mool al, ki Ergeneonda idiler, anlardan peyd oldlar

11.

ve her 12.biri bir ad ve laaba ma olup andan kdlar: Niz46, Oryankft, Arlat47,
14. 13.

Klnkt48, Nuncin, Usetin49, Suldus, Ilduzgin, Urtavut,

unkeftan50, ankarat51, kiyras, Olunut, Torubarlas52, likin, nklyt53.


15.

sm- Dovvom54 ol avmlerdr ki Dbn Byn atun Alanuva adlu atundan eri veftndan

16. 17.

ora

vcda gelp mnaib olup evyif oldlar. Dbn Byn al Moollardan ki ad


1.

bundan

ikr olnd. Ve Alanuva atun urlas55 avmindendi ve bu yifeler da


2.

iki ksm oldlar. Birine

Nirun, birine Hirun dirler. Nirun; mula ve bunlar onalt

boydururlar56: 3.ann57, Saliyut58, Hertekan, Cins, Navnan59, Drban, 4.Baris, Barlas60, Hederkin61, Cryat, Budat, Dulat, Bisut, 5.Sukat, nyat. Timur Beg Barlas boyndandur. yle: Timur bin Tirai bin Berkel bin ltengir 6.il Bahdr bin araar Noyan bin Suuiin

45 46

T. 6b/7. ...vallhu alam. T. 6b/14. Tekz/Nez/Tez? 47 T. 6b/14. Orlat 48 T. 6b/14. Klenkt 49 T. 6b/15. stin 50 T. 6b/16. unketan 51 T. 6b/17. unkurat 52 T. 6b/17. Toruburlas 53 B. 4b/3-6. Tekr, Oryangft, Orlat, Kelenkt, Nncin, stn, Slds, ldzgin, Urnvt, ungftn, unurt, girs, Olunut, Turubarls, ligin, unkelyut / T. 6b/17. unkelyut 54 B. 4b/7. // T. 6b/18. kinci sm 55 T. 6b/20. Bu kelime yok. 56 T. 6b/23.de, kaln yazl bu cmle balk olarak yer almaktadr. 57 T. 7a/1. nn 58 T. 7a/1. Talciyt 59 T. 7a/2. Nnna 60 T. 7a/3. Birls 61 T. 7a/3. Hiderkin

bin rdimi Barlas bin ul Bahdr bin Tumana an 7.bin Bankar62 an bin abduan63. eniz atalarna64 Hirun -ki bunlar yat dirler- ve iki sm-dururlar65:
8.

yat mula bu mcebce yregin cingep yat Buran yani ala gzl ve bunlaru yat Yesr ubeleri atadan ingiz an atasndan peyd oldlar. ingiz bunlara mensbdur.

9.

10.

11.

n Trk 12.ayifelerin adlar her biri ki bir ad ve laaba ma olmulard, adlu ad-y-la ald. imdi her 13.avmu ikyetin ve malum olan ablelerden ikr idelm. Tari66
14.

ve ikyt- avm- Ouz ve yigirmi drt boy ki mekru olanlar


15.

olanlarndan ba

ardalar ve ammuzdelerinden ki anu-la mttef olmlard ve


16.

anlardan Ayur ve ba

ve anl ve arlu ve l67 peyd oldlar. ol mceb zere,

ki anlaru akmlerinden nal iderler 17.ve anlar da bunu zerine mttefik dururlar ve da ol mceb zre ki, slm Ehli
1.

Tevrinde mekrdur ve Ben sriln68 Tevrt

kitabnda mesurdur ki N Peyamber -aleyhis-selm-2.yiryzin cenbdan imle degin sm itmidi. Evvel sm olanlarndan ama virmiti, 3.ki aralar atasdur. 69Ve nci sm Yafet70e, ki Trkler atasdur, virmidi. Ve Yafet71i arka gndermi-idi. 4.Trkler ve Moollar da byledirler. Amm Trkler Yafet72e Abulca an derler ve muaak bilmezler ki bu Abulca an 5.N ol mudur yosa Nu ol olanlarndanmdr. ll bua mttef dururlar ki Anu 6.neslindendr ve aa yan arb-l ahddur. Ve tammet

T. 6b/13. Baysunur T. 6b/13. Keydukan 64 A 4b/5. satrn ortasndaki Timur.. kelimesinden buraya kadarki yaklak satr, dier nshalardan farkl olarak T nshasnda sm- Evvel balkl blmde verilmitir. 65 T. 7a/5. de bu son cmle balk olarak yer almtr. 66 B. 5a/6. // T. 7a/11. Tr kelimesi balk gibi krmz yazlmtr. 67 B. 5a/9. // T. 7A/14. ala 68 t. 7a/11. ...Tevrt 69 B. 5a/13. Ve ikinci sm Sma, ki Arab ve Fars ve Umrnler atasdur, virmidi Bu cmle A. ve P. metinlerinde yoktur. // T. 7a/18. 70 P. 5a/3. Yafe B. nshasnda da kelime getii yerlerde bu ekilde yer almtr. 71 P. 5a/4. Yafe 72 P. 5a/4. Yafe
63

62

Moollar ve enf- Etrak ve ar-ninler 7.anu neslindendr. dirler73. Ve ol lu erini bu mcebce takrir iderler ki: Ebulca an74 ar- 8.-niin ve ggn75-idi, yani yabn yurtlu ve yrk idi. Ve anu yayla Urta ve Kertay76 Talarnda-9.-idi ki am ulu ve yce alardur. Ve ol nevhde nan adlu bir ehir vardur. Ve anu
10.

la da ol nevdedr.

Ve ol yirlerde, ki anlara Bursun77 ve akyan ve ararum78 dur, 11.-arakrm da dirler- ve Tulas79 ehri ve rbram80 ol yirler yanine dbdr. Ve r-12.-bram81 adm ehirdr ve am ulu ehirdr. dirler. Anlar ki grmilerdr, yle dirler ki: Bir
13.

ucndan

bir ucna bir gnlk yoldur. dirler. Ve r apus vardur. dirler. Ve bu amanda mslmn
14.

Trkleri anda mum dururlar. dirler. Ve ayduya taalludur ve uyneci82

ulusna. Ve ol yirlere, ki 15.anu olanlar otururlar, yandur. Ve bu Bulca anu bir ol83 vr-d, ad Dibyy84
16.

-ki mansi devlet ve ulu


17.

manb yiri dimekdr; yani mecm avm ulusu ve ba85. Ve bu pdihl esbbyla atasndan artu-d86 ve drt olanlar vr-d.
1.

olan evkat ve

adlar: ara an ve

Or an ve Gn an ve Gr an. Ve mecm avm ve ableleriyle kfirler 2.idiler87. Ve araan atas yirine an old ve anu bir ol od ve vcda geldi. gn 3. gice anasnu emcegin almad ve sdin emmedi. Anas ol sebebden alard ve taarru 4.ve zrl iderdi. Ve her gice dinde yle grrdi ki ol olancuk aa eydrdi88:
5.

y benm anam! Eger

B. 5b/1. Bu kelime yok bir nceki kelime de neslindendrler eklindedir. T. 7b/2. Abulcaan 75 T. 7b/2. Ggnci 76 T. 7b/3. Krta 77 B. 5b/5. // T. 7b/5. Yursun 78 T. 7b/5. araum 79 T. 7b/6. Talas 80 B. 5b/7. ar ram / T. 7b/6. arayram 81 T. 7b/6. ryram 82 B. 5b/9. oyunc yan satra kma olarak da ve ol avm anda yazllar ve andan grrlerdi ifadesi yer almaktadr. / T. 7b/9. oyunc 83 B. 5b/10. ki old 84 B. 5b/11. // T. 7b/10. Dibty 85 B. 5b/12. atas yirine an itdiler 86 B. 5b/13. atasndan artu-idi ve ulu an old 87 B. 5b/15. andan Dibty old 88 B. 5b/17. // T. 7b/14-15. Bu cmle metinde yok.
74

73

Tengriye apup Tengriyi sevicilerden olursa

89

sdii emerem. 6.Ve ol atun eri ve

tammet ol avmlari kafirlerdi, orard ki eger Tengriyi bir 7.bilr90 Tengriye tapdun akre iderse n ol olancu-la helk iderler diy gizledi91. 8.Glinden Teriye mn getrp bir bildi ve tamam il-ile a -tel-ya muib old. Ve ol olancu 9.anasnu emcegini alup emdi. n bir yana yitidi, yet ar ve grkl retl-y-idi. Ve rd hidayet r alnndan yaldurard. Atas n ol manyi anda grrdi, eydrdi ki:
11. 10.

ve

Bizm

uruumuzdan bu ekl ve bu retl oul vcda gelm degldr. Bu olan arn 12.ve ekfs arasnda anlardan ulu ve muaam olsardur ve ululu ve keml mertibine iriserdr. aa ad oma bbnda anlaru-la danup meveret iderdi. Ol bir yanda olancuk
13.

Ve

14.

sze

gelp syledi: Benm adum Ouz o! diy arrd92. rlar ol lden yavla acebe
15.

aldlar ve anu szi mcebince, ki aa mrid a -azze ve al- idi, aa Ouz ad

virdiler.
16.

n ulalup bl addna iridi, atas araan kendn ardalar


1.

17.

zlarndan

Granu zn, ki yet grkl ve ar ve b ret idi, anu-iin

al virdi. Ouz srr-

la aa eytdi: Eger Tengriye apup Tengriyi bir bilrse ve Tengriyi 2.sevicilerden olursa ben da seni severem ve saa yanlk iderem. Ol z am istibad gsterp naiat 3.abl itmeyp eydrdi ki: Ataa diyem seni, helk ide! didi93. Ouz ol sebeb-ile aa iltift itmedi.
4.

n atas grdi ki n sevmez, Gr an adlu bir ardanu da zn alvirdi. n n

Ouza 5.teslm itdiler. Ol za da hemn ol szi syledi. Ol z da abl itmedi. Ve a -

tel-ya 6.man getrmedi. Ve Ouz an da sevmedi ve nu atna varmad. ara an n


grdi ki 7.Ouzu ol za da meyli olmad94 ve ol iki avratdan hi birin tna varmaz,
8. 9.

muabbet ve efat yninden -ki nula vr-d- Uz an95 adlu bir ardanu da zn Ouza n alvirdi. Amm henz eve getrmedin bir gn Ouz evden gelrken ol Uz-10.-

89 90

B. 6a/1. // T. 7b/16. sen B. 6a/2. bilp 91 B. 6a/3. // T. 7b/17. gizlde 92 B. 6a/10. ard 93 B. 6a/17. dirdi 94 B. 6b/4. yodur 95 B. 6b/5. // T. 8a/11. Or an

10

anu96 zn su randa grdi ki aravalar-la oynard ki ol aravalar giyesi97 11.yumaa kmlar-d. Ouz atn srp ol z atna vard ve srr-la aa eyitdi ki:
12.

Bilrsin ki

ammlerm zlarndan ikisin aldum ve anlar sevmezem ve anlarula obet itmezem. 13.Ol sebeb-ile ki diledm ki Gk Tengrisine mn getreler ve n sevicilerden olalar.
14.

Benm

szimi eslemediler ve mnkir oldlar. imdi seni benm adalum idp dururlar. Eger Tengrini birligine
15.

irr iderse ve aa mn getrrse ve n sevicilerden olursa seni


16.

aluram ve seni98 severem. Ol

z yle cevb virdi ki: Ben Tengriyi tanmazam ve


17.

bilmezem, amm sen szden tecvz itmeyem

ve sen buyruua mui ve mnd


1.

olam. Ouz eyitdi: Benm da klm dilegi oldur ki.

Ve yle buyurd99 ki: Sen

Tengriye mn getrp nu sevicisi olasn. Ol da eyitti: Sen sz 2.abl itdm. ve mn getrdi ve a -tel-ya muib old. Andan ora Ouz n ald ve sevdi ve dyim
3.

anu atna varup dinkiler atna varmazd. Ve n kend muvaid ve ehl-i niyz ve tesb-idi, dilemez-idi
4.

ki atas ve

ammular birle ara, zr anlar kfirler-idi. Ve dyim anlardan r olma isterdi. 5.Ve anlardan ayru ava giderdi. Ve dyim Tengri100 adn Arab laf-ile Allh, Allh diy ikr iderdi. Ve kimse101 6.bilmedi ki ol ne dir ve ol lafu mansi nedr. Ve ol heme o vzile Allh! dirdi. Ve ol 7.avm yle anurlard ki sema ezgsi ve eln-in ve lehv oyunin102 ol laf eydr anurlard. Ve ol 8.laf aa kmile103 ve det olm-d. Bir gn araan gelinlerine oy itdi ve anlara nvat idp o utd ve ord ki: Bu iki dnki gelinler ol ora gelinden grklrek 9.ve arra dururlar. Nicedr ki olum n bulardan yigrek sever ve nu atna varur ve anu-la 10.obet ider ve bu iki gelinlere iltifat itmez? Ol iki gelinler n ki erinden onut 11.degiller idi ve tamm ayretleri ve kevneleri104

96 97

B. 6b/7. // T. 8a/13. Or anu B. 6b/8. geyesi 98 B. 6b/13. Bu kelime yok. 99 B. 6b/16. buyuram ki 100 B. 7a/4. Teri Kelimesi B. metninde hep bu ekilde yer almtr. 101 B. 7a/5. kimesne 102 P. 6a/7. ve lehv oyun-in ifadesi yok. 103 B. 6a/8. meleke 104 B. 7a/14. ve gnleri

11

vr-d furat bulup Ouz ovladlar al105 12.itdiler ve eyitdiler ki: Ol bir din da utup Gk tengrisine mn getrpdr ve n sever. Ve diledi
13.

ki biz da anu-la muvfaat

idevz. Biz aa inkar idp anu szine iltift itmedk, ol 14.sebeb-ile anu gli bizm-ile bir olmad. Ve ol ora gelin Tengriye mn getrp nu-la muvfaat sevdi, bizi sevmedi. Ol vatin Ouz kend nkerleri ve ba dostlaryla ava
16. 15.

itdi; l-cerem n

gitmi-idi. araan

ardalarn ve ammus oullarn ve avm mlarn ve beglerin cem idp eyitti:


1.

Olum Ouz, olanl linde yet mubil ve msteid grinrdi. Ve benm aa klm

yet o-d, 2.severdm. imdiki lde bir yavuz i utm, bizm dinimzden dnmi. An diri oma olmaz. Tamm 3.ol cem olanlar bu szden incindiler, gir106 cmle n ldrmege ittif itdiler. Ouzu avrat n 4.bu l zre vf old, hem ol vatin onlardan bir avrat, ki aa inanur idi, Ouz atna gnderdi, 5.t aa bildrdi. Ouz da ava yarn idp muf ve murebeye msteid oldu. Ve tammet nkerlerine 6.ve dostlarna aber itdi, kendi atna od. Hem ol av avlad yirlerde aa uladlar ve atas ve 7.ammleri ve avm mlar anu asdna bindiler. Ve iki cnibden aflar ve alaylar dzetdiler ve ava
8.

eylediler. Ve atas araana l iridi ol cirat-ile fevt old. Ve ol cihet-ile ki ammleri

ve avmlarndan 9.Ouza olu boylar ve al uymulard. Yitmi bi yla yan bir biri-yile arb ve tl iderlerdi. Ylda bira 10.kerret avaurlard. Ve ulusu ve eri tamam kerleridi107. ibetl-emr Ouz lib old ve ol Trkistan
11.

memleketlerini Talas ve
12.

ayramdan108 Buraya degin tamm utd ve aa msellem old. Ba ammleri

ve

ardalar olanlarndan, ki nu-la mttefi degllerdi, ar arafna gidp anda yirlendiler. Ve 13.anlaru atnda yle muarrerdr ki mecm Moollar anlaru neslinden-drrler ve ol zamanda
14.

cmle firlerdi109 ve mrr-i eyym-ile anlar da urularyla muvaid oldlar.


15.

Ve n Ouza ol

memlik musaar old ve ol araflaru pdiahl aa karr utd. Bir

105 106

B. 7a/14. ittif B. 7b/8. Bu kelime yok. 107 B. 8a/1. tama alarlard 108 B. 8a/2. rmdan 109 B. 8a/7. kfir-idiler

12

altundan
17.

16.

ulu byk derm bn ouradurd110. Ve bir ulu oy itdi ve avmlarna ve beglere

terf virdi, ilatlar geyrdi ve mecm anesin inm ve ba itdi.


1.

Ve avmlarndan ve ammlarndan bir cemat, ki nu-la mttef olmlr-

d, Ayur111 laab od ki 2.anu mansi ol zamn dilince biri birine ulama ve meded itmekdr. Ve tammet Ayur avmi anlaru
3.

oyndandurlar112 ki Ou-la mttef

olmlard ve anu uruna armlr-d. Ve hem 4.birine ad onldnu sebebi bu tafsl-ile ki mufaal olur.
5.

Ayur113: Ol vatin ki Ouz-la atas ve ardalar arasnda Tengriye apdu vasasyla


7.

6.

mulefet

old ve ava itmege baladlar. Ouzu ba urular mlar nu-la

birikdiler ve anu 8.cnibin utup ber-araf oldlar. Ol yife ki Ouza ulaup aa meded iderlerdi, Ouz 9.anlara Ayur114 ad virdi ki anu mansi ol zamn rk dilince bize ulad ve meded 10.ve muvfaat itdi dimek olur. Ve bu cemat dyim Ouz-la bile olurlard. ol vatin ki
11.

ayri memleketleri utmaa azm itdi, anlar Derbend115 ehri nevsinden gir
12.

dnderdi t ol araflarda

oturalar, ol memleketleri alayalar aa degin ki ol gir dne. Ve

tammet Ayur kavimleri anlaru oyndandur116.


13.

anl117: Hem ol zamanda, ki Ouz atas ve ammleri ve ardalar ve arda118 olanlar

14.

birle avaurd, 15.aralarnda cenk ve murebe ve mutele yimdi. Ve vilyetleri ret idp apard. Cmle avmlardan
16.

mlar ki aa ulaup nu-la mttef olmlard, bu avm

B. 8a/9. ourdurd B. 9b/2. Uyur Berlin nshasnda kelime hep bu ekilde harekelenmitir. Bundan sonra getii yerlere dipnot konmamtr. 112 B. 9b/2. oyndandururlar 113 T. 9a/13. Uyur Kelime krmz mrekkeple balk olarak yazlmtr. 114 T. 9a/17. Uyur 115 B. 9b/11. // T. 9a/19. Derbend 116 B. 9b/13. oyndandururlar 117 B. 9b/14. // T. 9a/21. anl 118 T. 9a/22. arndalar ve arnda
111

110

13

urma apma vatinde urdular

17.

avmlardan oly119 ve anmet alup avarlaru120, ki


1.

ykledrlerdi, ayli zamet ekerlerdi. Bunlar kend trlarndan

anl121 tanf idp

dzediler. Olalar ve azanlarn ve mallarn ol anglya yklediler122. 2.Ol avme bu sebebile nl diy ad virdiler123, ol tammet nl124 ubeleri anlaru neslinden-drrler125.
3.

ban126: Ol vatin ki Ouz tbara avminden, ki anlaru-ile muf ve av iderlerdi, 5.nd

4.

ve ikisin arasnda bir aada127 alm-d ve anda yirlenmi-idi. Bir ykl avrat ki 6.anu erini savada ldrmiler-d. Bir ii rimi byk aacu iine girp olan 7.ourm. Ol li Ouza dimiler, aa teraum itmi ve eyitmi ki: n bu avratn eri yodur,
8.

olancu benm olum olsun. diy. Ol olancu Ouzu ol mesbesinde old; 9.aa
10.

ba128 ad virdi ki oyudan mtadur ki Trkce iin129 bo aa dimek olur. tammet ba130 tyifesi ol olanu neslinden-drrler. Ve on yidi yldan ora Ouz
11.

Ve

tbura131 avmini urd ve rn ilimlerine geldi ve ol

memliki da msaar eyledi. n 12.yyldan132 ora kend vilyetine gitdi. aber geldi ki tbura avmi gir yal
13.

itmek isterler. didi diy. Pes ba133 urun viribidi ki t

tbura ve Naiman vilayeti 14.arasnda oturalar, t anlaru yalndan emn ola. Ol zamndan

119 120

B. 10a/1. Olcy B. 10a/1. avrlarna 121 B. 10a/2. anl 122 B. 10a/3. anlya yklerlerdi 123 B. 10a/4. anl diy ad virildi 124 B. 10a/4. anl 125 T. 9a/5. drr 126 B. 10a/5. aba / T. 9b/5. ba 127 T. 9b/6. iki unu arasnda bir adada 128 B. 10a/11. // T. 9b/10. aba 129 B. 10a/11. ii 130 B. 10a/11. aba 131 B. 10a/14 tbar. Kelime bundan sonraki getii yerlerde de bu ekilde harekelenmitir. 132 B. 10a/15. // T. 9b/13. o yllardan 133 P. 8a/13. ban

14

ber ba134 yifelerin

15.

yaylalar lalar ol nev ve udda albdur. Det anlara

da yir yurt olmdur yle biline.


16.

arlu: yle rivyet iderler ki: n Ouz ur ve rcistn vilyetlerinden kend adm
1.

17.

yurtna

mrcaat itdi. Yolda bir ulu aa iridiler. Bir ulu ar yad, bir a evler ar

yadu 2.sebeb-ile andan tealluf idp aldlar. n yaya yo-d ki kimesne ala, Ouz ol hareketi 3.begenmedi ve eyitdi: Kii ar yadug-n almak nice olur? Ve ol bira evlere, ki aldlar, arl135 ad 4.virdi, yani arlkda alan olur ve tammet arl avmlar anlaru neslinden dururlar.
5.

ala: yle rivyet iderler ki, Ouz n Ifahn ald ve gir yirine yurtna136 dndi. Yolda

6.

bir 7.avrat olancuk ourd ve al ve zl sebeb-ile d bulumaman ol avratu sdi gelmedi. 8.Olanc acd137 ol avratu eri t istey gir ald. Grdi, bir aal138 bir slni 9.utup gider ac-ile ite139 slni bradurd, alup iletdi, birp avratna yidrdi. Avratu
10.

sdi geldi ol olancun sd-ile oyurd. Ve bir a gnden ora g140 iridi.

Ouz 11.n ki yas ki hibir illet-ile kimesne andan ala incinp eyitdi, ala dirler, ol laf anlara ad old.
12.

Aaeri: Bu ad adml-eyymda yo-imi, ol vatin ki Ouz avmlar bu memleketlere


14.

13.

gelmiler, anlardan bir yife

ki anlaru yurtlar ormanlu biel yirlere ddi, bu ad-la

mevsm oldlar. Yani be eri 15.anu begi ki Mool yifeleri anlara ki yurtlar orman ve be atnda idi, hrmiy erkn 16.ad virdiler. Yani Bie avmi ol Trkler ki Ouz-la bile mttef

134 135

P. 8a/14. ba B. 10b/5-8 aras satrlarda geen arl kelimesi bu metinde arlu eklindedir. 136 T. 9b/23. yurdna 137 T. 10a/2. Bu kelime yok. 138 T. 10a/2. aal 139 B. 10b/12. atup / T. 10a/3. atb 140 T. 10a/4. ge

15

olup yardm itdiler, bu ikr olan

17.

kavimlerdr. Ne adar ki evvelden Ayur ad bu mttefi


1.

olan avmlaru cmlesine ad onld. n

andan ora onlardan bir a avm her biri

bir sebeb-ile, yle ki er olund, bir ada ma oldlar, Ayur 2.laf alanna muarrer old. Ve anlar ol ad-la hret buldlar. Ve Ouzu olanlarndan yigirmi drt 3.boy peyd old ve yle mufaal yald. Her biri bir ada ve laba mau oldlar ve tamm Trkmnlar, ki
4.

Acemde,

Arapda,

Rumda,

amda

vardururlar,

anlaru

neslindendrrler. Ve bu yigirmidrt boyu olanlarndandur. 5.Fi-l-cmle ol vatin ki Ouz avmlar kend vilyetlerinden Mverinnehr ve rn iklimlerine geldiler 6.ve tevld ve tenslleri bu ilimlerde old, bu yirler y ve havs muktesnca tedrc-ile ekilleri
7.

Tcik ekline dndi. Ve n mula Tcik degllerdi, Tcik avmlar anlara Trkmn

didiler. 8.Yani Trke bezer dimekdr, nn bu ad mecm Ouz yifine ila olund ve n-la marf 9.olup dururlar. Ve bu yigirmi drt boy Ouz olanlar, ki yars sa ol dururlar, imdi
10.

da her biri kend boylarn ve asllarn bilrler ki an avmdan ve

ableden drrler. 11.Ve ol l eri byledr ki Ouzu alt olu vr-d anlaru ad ibu
12.

tafl ve tertbce: Gn, Ay, Ylduz, Gk, a, Dingiz. yle ki anlaru tevrinde Ouz-

nmede gelmidr. Ouz tammet ran ve Tran ve am


13.

ve Mr ve Rm ve ayri vilyetleri utd ve

andan ora ki cmlesin msear itmidi, Urt ve Krta ki anu al yurd-y-d, vard, n ol yaylalara iridi, bir ulu dirnek ourdrd. Ve bir ulu oy itdi. 141
14.

ve cemiyyet itdi ve altun balu altunlu olu bn yle nal iderler ki ol oyda ouz yz ba ksra,

1.

touz yz ba sr ve oksan bi 2.ba rek142 koyun boazlamlard. Ve tammet atunlarn ve olanlarn ve beglerin ve eri-3.-balar ve bell kiilerin ar idp drl alar birdi143. Ve si ve mz ve mran firvan getrdiler. 4.yln denp yidrp iirp cmlesin o grp ilatlar geyrdi, baler itdi. 5.Alal-u bu alt olanlarna memleketler almada kend-y-ile bile saylar idp l urmlard, 6.iyade fet ve nvie ma oldlar.

141 142

A. ve P.e bu sayfa 16 satr olarak yazlmtr. B. 12b/2. eyrek 143 B. 12b/4. birdiler

16

Bir a gnden bu olanlar ittifk-ile ava gitdiler. Yabanda 7.bir altun yay ve altun o buldlar ve atalar atna iletdiler ve eyitdiler ki, nice leelm diy. 8.Ouz da alup yay uvadup byk olanlarna virdi ve buyurd ki: Ol avmlar, ki ol 9.ulu olanlar neslinden peyd olalar, ki yay anlara virildi, anlara Bozo disnler! Manisi pre 10.idp lemekdrr. Zr yay pre itdiler, ledrdiler. Ve erin a ol bu olana 11.taallu ola ve ol 144 kavimler adlarn, ki ol olan neslinden olalar, ki anlara ok
12.

ad virdi ve eyitdi ki:


13.

erin ol ol bu olana ve nesillerine taallu ola! ve buyurd ki:

Andan sora
14.

anlaru olanlar bu laaba mensb olalar ve her biri bileler ki erin kan

yanndan

dururlar. Ve n yol tura-y-la sa olu yol olur adar ve yay ki padih 15.mebesindedr, anlara virmim.didi. Ve her kim ki ili ve nker menilesindedr anlar ki
16.

sol ol
17.

dururlar. Ve tammet a ol ve ol ol yurtlarn bu mcebce anlara muarrer itdi buyurd ki: Pdiahl tat ve benm yirme an olma yol, Bozoavmindr.
1. 2.

ve

Eger benden oraki gn benm ulu olumdur, ayatda olursa ol pdih olsun ve ill ikinci olum olsu, ki ad Aydur. Ouz fevt oldundan ora anu vaiyyeti mcebince 3.Gnan tata oturd ve yitmi

yl pdiahl itdi. Ve atasnu bir nyibi vr-d, Yengi 4.Kinetl145 Arl vce dirlerdi ki Gnanu mri ve vezri ve mdebbiri146 bir gn 5.Gnana eydr: Ouz bir ulu pdiahidi ve yir yzin memleketlerin utup ol 6.emvl ve ayn ve mev ve avar l idp cmlesin size, ki olanlarsz, od. Ve size da 7.a -tel- luf ve tevfi birle dir, drr-i mubil oullar virdi. Bundan147 olmasun ki bu olan-8.-lar ml ve mlkden tri biri biri-y-ile muemet ve dmanl ve mnzaat ideler. Malaat 9.oldur ki Ouz vaiyyeti mcebince her birin manb ve yol ve turas ve ad ve laab al ceddih148
10.

muayyen ve muarrer
11.

ola. Ve her birin bir nin ve amgas ola ki yarl ve aznelerin ve yl

ve tavrlarn

anu-ile nin ve tama ideler, t hi biri149 biri-y-ile mcdele ve ind idebilmeyeler. Ve her

144 145

B. 12b/12-13. yan satr olarak ekleme yaplmtr: o kii olna virdi ol T. 11a/3. Knetl 146 T. 11a/4. ...idi, 147 B. 13a/12. bundan ora 148 T. 11a/10. adde 149 T. 11a/11. birisi

17

12.

birin olanlar ve oul olanlar ve boylar zamn dndkce kend adlu adn 13.ve laabn

ve yol ve urasn bileler. Eyitdi: Mdm ki yollu yoln bileler, devletleri yim olup
14.

dnyda ve iretde ey ad azanalar. didi. Ve andan ora, ki alt olanlara Boo ve


15.

o vce
17.

laab muayyen olm-d, Gnan bu szi yet begendi150. Yengi Kinetl151 Arl anu tertbine mel old ve erin a ol ve ol ol anlara ma olup her

16.

birine yengi ad ve nin ve tama muayyen ve muarrer itdi. Ve her boya bir cnavar
1.

ma itdiler ki

anlaru oyunu ola. Ve bu lafu iti oynudandur ki ol

amnu Trkesince 2.utluludur. yle ki Oynu bolsun! dirlermi, yani utlu olsun! dimekdr. Ve det 3.ve tra oldur ki, her cnavar ki bir boyu oyun ola. n an tefelin mbrek-4.-lige muayyen itmilerdr, aa kad itmeyeler ve incitmeyeler ve anu etin yimeyeler. Bu zamna degin ol 5.man muarrerdr. Ve ol boylardan her avm kend oyunn bilrler ki Ouz byle 6.muayyen itdi ki her vat ki yln ve n dene ve oy ve dgn ve dirnek ol 7.ve i152 ledreler, at avru an endm ve sgi her boyu ne ola, t her vilyet ve her mamda ki 8.olalar, oy ve i vatinde her birin iesi malm ola. in153 biri biri-y-ile niz ve 9.gl oma itmeyeler. Ve ol yigirmi drt boyu adlar -ki alda anlaru addur ve her 10.able ve ube ol ad-la hret bulmlardur ve ol ad ol avme alem olmdur, mer
11.

ve mufaal yazlup154 ve her biri tama ve oyun ve etden

sgi ki her birine ma 12.olmdur, altnda ebt olnur. yle ki idrki fehimlere sn ola: Esm 13.ve Elkb Ferzendn e Pes155 Ouz Ki Seh r Bozo ve Seh r o156 14.Ve Tama Ve Oyun Cnvarn Ve Endm-h-i Gt ki Be-157-yn- Ma-est zere ki Yengi Kinetl158 Arl159 vce mcebce ikr olur160:
16. 15.

ol mceb
17.

muayyen itdi, Ouz begendi du itdi.

Bu

150 151

T. 11a/15. begenmiti T. 11a/15. Knetl 152 B. 14a/1. // T. 11a/23. 153 B. 14a/4. // T. 11a/23. -in 154 B. 14a/7 yazlur 155 T. 11b/6. pser 156 B. 14b/3. knd kelimesi sonradan eklenmi. / T. 11b/6. knid 157 P. 10b/14. yok. 158 T. 11b/7. Knetl

18

1.

n161, yani 2.anlar 3.an, sgi Ba ve Uca162.

4.

Bozo 5.avmlar ki a ol dururlar. 6.Gn an 7.olanlar ki dkeli olanlaru

ulusdur.
8.

Evvel: 9.ay, yani mukem.

10.

a ar yarn sk, hin u

tama

11.

Dovvom: 163 12.a ar yarn sk, hin u

tama

13.

Sevvom: 164 14.a ar yarn sk, hin u

tama

15.

Cehhrom: 165 16.Sk, hin u


1.

tama

Ayan, olanlar ki ikinci ouldur.

2.

Evvel: 3.Yazr, yani o vilyet anu ola.

4.

Aulu ve imce166 sk, artal u

tama

5.

Dovvom: 6.Dger, yan dirilmek-in bir yire geleler.

7.

Aulu ve imce167 sk, artal u

tama

8.

Sevvom: 9.Dodura, yan milk utma ve yasama.

159 160

B. 14b/7-8. Kentl Irl T. 11b/8. olunur...vallhu alam 161 B. 15a/1. an / T. 11b/9. Bu kelime yok. 162 T. 11b/9. Bua n dirler 163 B. 15a/6. // T. 11b/14. Bayat yan devletl ve nimetl 164 B. 15a/8. // T. 11b/16. Alaevli yan her yire yararlar muvfaat iderler. 165 B.15a/10. // T. 11b/18. araevl yan evleri ara. a ar yarn 166 T. 12a/3. umaca 167 T. 12a/5. umace

19

10.

Aulu ve imace168 sk, artal u Cehhrom: 12.Yapar ki169, Yaparlu.

tama

11.

13.

Aulu ve imace sk, kartal u


1.

tama

Ylduz an, olanlar ki nc ouldur.

2.

Evvel: Avar yan cst lk ve av ve cn-vara ua hsl170

3.

a umce ve adlu k, tavancl u

tama

4.

Dovvom: z171 uvvetl ve yasada cidd cehd idici.

a umca ve adlu k, Tavancl u,


5.

tama

Sevvom: Begdilli, yan begler szi azzdr.

6.

a umca ve adlu k, tavancl u

tama

7.

Cehhrom: arn, yan ulu ve oyurc. 8.a umca ve adlu k, Tavancl u

tama
1.

o, avmlar ki ol oldururlar.

2.

Gk172 an, olanlar ki drdnc

olandur.
3.

Evvel: Bayndur, yan heme by ve nimetl ol.

168 169

T. 12a/7. umaca T. 12a/8. Bu kelime yok. 170 B. 16a/2. hevesl 171 T. 12a/13. n 172 B. 16b/2. Gk an eklinde gemektedir. Dorusu da bu olmal. A metninde Gn an eklinde yazldr.

20

4.

ar173 yarn ol sk, sunr u

tama

5.

Dovvom: Pencene, yan eydr si174.

6.

ar yarn ol sk, sunr ku

tama

7.

Sevvom: avundur, yan namuslu ve iyre avlu175.

8.

ar yarn ol sk, sunr ku

tama

9.

Cehhrom: epni, yan kandaki y gre derl savaur ve par.

10.

ar yarn ol sk, sunr u


1.

tama

a an, olanlar ki beinci ouldur.

2.

Evvel: alur, yan176 l, ur! anda ki irsesin l ve omau revn olsun.

3.

Uayla adlu sk, sk, u u u

tama

4.

Dovvom: Eymr, yan adsz ey ve by ol.

5.

Uayla adlu sk, u u u

tama

6.

Sevvom: Alayundlu, yan sralar al177 ve ey atlu.

7.

Uayla adlu sk, u u u

tama

B. 16b/4. ol ar... A. ve P. nshalarnda 4-6-8 ve 10. satrlarda tek bana geen ar kelimesi B ve T nshalarnda ol ar eklinde gemektedir. Dorusu da budur. Bk. T. 12b/8-9-10-12. satrlar. 174 B. 16b/6. Biene yan ey driici // T. 12b/7. 175 T. 12b/9. avndr, yan nmuslu ve ra avlu 176 T. 12b/14. ...Sal! Ur! yan kandaki isesin... 177 B. 17a/6. // T. 13a/1. ala

173

21

8.

Cehhrom: regir, yan heme iylk ve isn idici.

9.

Uayla adlu sk, u u u


1.

tama

Dingiz an, olanlar ki altnc ouldur.

2.

Evveli: skender178, yan iyilk ve ululu ve bahdurl.

3.

Aulu ve sk, akr u,

tama

4.

Dovvom: Bgdz179, yan dkeline tevu ve ullu 180 ider.

5.

Aulu ve sk, akr u,

tama

6.

Sevvom: Yva, yan anu181 mertebesi dkelinden stin ola.

7.

Aulu ve sk, akr u,

tama

8.

Cehhrom: n yan her yirde bunlar dkelinden azz ola.

9.

Aulu ve sk, ar u,
1.

tama

Ouzu vaiyyet idp tura odu ve alk ve sreti ve eml ve ikmet

2.

sleri ki anu mbarek lafndan uhra geldi, syledi182. 3.Tamm- Trkistn ve rn ve

Tran msaar idp adm yurdna varduu vatin mecmoullar 4.ve oul oullarn devrp her birin183 ill ilinden boylu boyndan getrdp bir ulu oy 5.itdi. Her birine cevhir altun ve gmi ve muraa ilatlar ve mertebel mertebesince vilyetler virdi. 6.Da eyitdi: y benm olanlarum ve ciger-kelerm! U ben pr oldum, irete nal itmegm 7.yan
178 179

B. 17b/2. gdir T. 13a/8. Bgder 180 B. 17b/4. // T. 13a/8. ve ullu ve imet 181 T. 13a/10. Bu kelime yok. 182 T. 13a/16. ...ve inkiz an da bu sz syledi ve bu treyi yiiledi. 183 B. 18a/6. yirden

22

old. Size her naat ve gt ki virrem ve vaiyyet iderem, gerekdr ki cn 8.ula-y-la iidp n ayn- sadet ve devlet bilp anu-la amel lasz ve olanlaruuza ve -9.riyyt ve uru184 ve oyuuza da benm gdm ve szm ve vaiyyetm diyesiz. Anlar da anu-la 10.amel idp zamn dndkce oul olanlarna diyeler ve yitreler ki mdm ki dnyda olasz
11.

ve uru ve oyuuz yayla, bu gtler birle amel idelerse dy


12.

memleketlerine pdih olalar;

hi dmn anlara afer bulmaya ve dinlerin yvi lup


13.

ezmeyeler. Heme din ve dnylar mamr ola.

Ve ol vatin ki benm gtlerm185 ve


14.

trem birle amel itmeyeler, lcerem biri birine uymayalar;

ol sebeb-ile anlaru zerine


15.

dman afer bulup186 lib ola. Her bir boy, bir ilme de; Tcik

ve otr ile aralar,


16.

boylu boyun ve sgini undalar. didi. Da alvet idp alt olna

ve yigirmi drt

olanlar olanlarna eyitdi, bir gn Bir o vir! didi. Ald eliyle 17.uvatd. Ve ikisine eyitdi ki o vir. didi. Virdi187, ald, uvatd. Ve inden birer o diledi,
1.

dizine urup

uvatd. Ve ltsndan birer o diledi, dizine urup uvadmad. Ve on ikisinden 2.birer o ve on ikisinden da birer o diledi, alup birer ip-ile balad ellerine virdi, eyitdi: 3.Ne adar g ve uvvetiiz vr-ise id gr uvada bilr misiz? didi eyitdi188. Uvanmaz! didiler. 4.Eyitdi: bu teml dellince gerekdr ki biri birie uyup vaiyyetm mcebince Gn, an ola!
5.

Anu ardnca ol, ay an ola. Mdam ki ay oyndan an var ola, Bayat an 6.olmaya;

meger kend boyna beg ola. ay an olca Bayat a ol begler begisi ola. Ve 7.ol ol beglerbegi Bayndur dur. bu tertibce aa varken yini aal itmeye, yani ulu ard 8.vriken kii arda beg olmaya. ay an an olca on iki boy a olna ve on 9.iki boy ol olna uralar. Ve alt boylardan189, ki ammu olanlanlarudur190, birisi a ola 10.ura, biri anlar an boyna aru ara, ikisi aravul ikisi adavul olalar. Amm aravul 11.ba ve aas191 nudur. didi.

184 185

T. 13b/7. Bu kelime yok. P. 14a/13. ve szm 186 T. 13b/12. ...afer bulup kelimeleri yok. 187 B. 18b/8. // T. 13b/15. virdiler 188 B. 18b/13. // T. 13b/18. eyitdiler 189 T.13b/23. ...kendi boyuna olan veya arda begler begi dege. Ve Gndz anlar an boyuna drt an ola. 190 T. 13b/23. Bu ara cmle yok.

23

Atasndan ora o amn ay anlar an old. Pes bu

12.

dell ve erknca padih-

am seyyid-i selnl-Arap vel-Acem yid-i cyil-13.muvaidn, tilil-kefereti vel-mrikn suln bin suln pdihumu Suln Murd bin Meemmed an ki
14.

eref-i

l-i Osmndandur192 pdiahla ensab ve elyadur. Ouzu alan anlar urundan belki
15.

ingiz193 anlar urundan, da mecmndan ulu al ve ulu skdr, er-ile da rf16.

ile

da. Trk anlar da

194

apusna gelp selm virmege ve imet itmege lydur.

Allhu -tel- b 17.ve pyidr lsun, oy lem olduca cihndr u cihnda vr olsun. Bin-nebiyyi ve lihi ve hem
1.

peyamber -aleyhis-selm- zamnna yan amnda

Beyi195 boyndan orut Ata oyd Ouz avmin 2.bilgesi-y-idi196, ilhm iderdi. Eyitdi: ir zamnda gir anl ayna197 dege, da kimesne ellerinden 3.almaya. Osmn -rametlh- neslindendr199. Ouz buyurd mecm al blk itdiler. 4.illere ve bilgelere ve musiblere ml ve avar cem itmek ve ara itmek ve kedudl ve vezrlik 5.ve yazcl virdi. Ve bahdrlara eri begligi virdi. Ve celed lk kiilere uru 6.virp at gdmege gnderdi. Ve ebleh ve bn kiiler eline aa virp deve ve r ve oyun 7.gdmege gnderdi. Ve eyitdi ki aan bir yzba ve elliba fevt olsa yarar ol almasa 8.anu blginde greler kim at binmekde ve at tmr itmekde bilgey-ise ve yancunda srmdan9.ve avdan ve amadan ve anduzdan ve at gzine oyaca otdan bulnur olsa ve alan andan 10.orar utanur gibi olsalar ve eyer ve urun200 ve uyan sgin dze. Ve diye ki bilse201 ve yay 11.urmada ve armada bilr olsa n ol blge aa ideler. Ve da bibegi ve umn 12.begi olsa ve yarar ol almasa bi ve tumn iinden ans bahdr ve grmi ve eri olayn
13. 198

didgi

bilr ve avalar nam

191 192

T. 14a/2. ...Bayundur ve avdavulu B. 19a/7. Omndur 193 T. 14a/6. ingiz 194 B. 19a/10. // T. 14a/7. da Tatar anlar 195 B. 19a/12. // T. 14a/10. Bayat 196 B. 19a/12. // T. 14a/10-11. ...bilgesi-y-idi, ne dirse olurd. ibden aberler sylerdi. a -tel- ilhm... 197 T. 14a/12. ayya 198 B. 19a/15. didi 199 B. 19a/15. // T. 14a/13. neslidr 200 P. 15a/10. onn / T. 14a/20. unn 201 B. 19b/6. // T. 14a/20. dike bilse

24

kii olsa an bi begi ve mn begi ideler. Ve dyim g

14.

ideler, otura olmayalar. Yazn


15.

yazlada ve yyn yayla yirlerde yriyeler ve gzin gzle ve n

la ve sil yirlerde
16.

yriyeler, tl grmiyeler. Ve avarlar202 arulamaya ve mz ve mrn

ve sd yourt

eksk olmaya. Ve y ve armu firvn olup dileneler. Andan ora 17.eger bi yz yl ve bi yl ve on bi yl olanlar oup vcda geleler ve atalar
1.

yiri ve urunna oturalar,

bysn ve bu tre ve yasa ki benden ydigr alur salayup 2.ayrusn itmeyeler. Hem gkden anlaru devletine meded gele ve dayim y ve iret iinde olalar. 3.Ve a -telanlara eyl ide, nimetler vire. Ve lem al anlara du ideler ve mrleri uzun, 4.ve devleti nimetden berurdr olalar. Menasunet-i siysete dmet riysete bu maniye iretdr.
5. 6.

Ve da eytmi o oullular bundan ora anlardan ve pdiahlardan vcda

geleler. Eger ulular ve begler ve pehlevnlar ki anlaru atndan olalar, yas t


7.

utmayalar,

anl ve padihl ii mzelzel ve mnati ola. Ouz an arzu-y-la

isteyeler, bulmayalar.
8.

Ve da eyitmi: Tmn begleri ve bi begleri 203 evvel ir geleler ve Ouz anu utmayalar. Acib204 anlar erilere serverlik idebileler mi? Ve anlar ki kend
10. 11.

gdin

9.

yurtlarnda oturalar amaya veya ol yaramazlar.


12. 13.

alalar ve gt iitmeyeler; anlar ol ite bezerler ki o uya dp

oa ki gr u sz iine atarlar yv lnur anu gibi kiiler serverlige

Merm ara Omn da, dyim bu gdi olanlarna virr imi: Olmasun ki

otura

olasz ki beglik Trkmnlk ve yrklik idenlerde alur. dir imi. Ve da eyitmi:


14.

Her kim ki205

on kii baarabilr, elli kii baarabilr; bi begi olmaa yarar. Ve da her


15.

kim206 ki kend evi

dzenin dze bilr, on ba olmaa yarar207. Ve her kim ki bi kii

T. 14b/2. avar B. 20a/5. // T. 14b/12. ...ve yz begleri ki... 204 P. 15b/9. Aceb 205 B. 20a/10. kend evi dzenin bilr on ba olmaa yarar. Ve her kim ki on kii baarabilr, elli kii baarabilr. Ve her kim ki elli kii baarabilr, yz begi olmaa yarar. Ve her kim ki yz kiiyi baarabilr, bi begi olmaa yarar. Ve her kim ki ... 206 T. 14b/18. satrda A15b/14. satrn atlanm olduu grlyor.
203

202

25

baarabilr, tumn begi 16.olmaa yarar. Ve her kim bir tumn baarabilr, boy ba olmaa ve bir boya an olmaa yarar ve 17.il ilim pdiahlna yarar. Da eyitmi: Her kim ki kend evi iini ar utabilr mlk
1.

ve ilmi da urdan ve yalancdan ardabilr. Ve da

eytmi ki: Her onba kend evine 2.yasa idebilmeye n ulu idp avrat olan-la mcrim lma gerek ve nu ninden birini 3.on ba itmek gerek. Ve yzba ve bi begi ve tmn begi da bunu gibi ve eriden bir kii 4.arada bir sehel u ilese tumn begine buyuralar ki biba her kim ise ve zehm ide azarlaya208. 5.Ve bi begleri yz beglerin dge209. Ol kii getreler cezs ne-y-ise 210 ur armi 6.da byle bulalar. Her kii km itdgi yirde vi olsa aa bulduralar. Ve da eyitmi 7.ki: Her sz ki bilige aa ittif ideler, ol szi her yirde dimek olur. Ve ill aa 8.itimd itmek olmaz. Kend sz ve ayru kii szni ol bilgeler szine ys it. Eger 9.muvf derse n sylemek olur ve ill hi sylememek gerekdr. Da eyitmi ki: Her at da ya segirde, ol
11. 10.

ki semzlikde ey segirde ve orta atlu ve uru olduda

ata ya at dimek olur. Amm ol at ki bu alde birinde ey dimek olmaya. Ve da eyitmi ki: Ol begler ki server olalar ve
13.

segirtmeye aa yahi at

12.

tammet ericileri birle n

ava ve eriye bineler, kend adlarn muayyen lalar. Dyim


14.

a -tel-ya ayr du lup gllerin aa

balayup cevbnu fetin ve eylgin Ve eriye giricek yei omu buzau

dileyeler, t adm tar uvvetiyle drt ad utla.

15.

gibi epsem olu. Ve ava idicek ol a oan gibi, 16.ki av zerine uar, cenge gir. Ve da eyitmi ki: Er kii gnei degl ki dgeli yirde 17.ala gstere. tun kii gerekdr ki n eri ava ve eriye gitmi ulam ola, ol evini
1.

mretteb bezenmi uta. yle ki eger ili

vey ayr onu eve ona dkeli nesneyi tertb birle 2.dzenl gre ve ey a birp onuu eksgin geregin dzetmi ola. Lcerem erin 3.ey adn arm ola ve kendn da ey ad mefil ve meclisde sylene. Ey er, ey atun 4.kiiden malm ola. Eger atun kii yaramaz ve ked bn olmayaca olursa er yolsuzl 5.ve tedbirszligi andan

T. 14b/18-20. Bu blm biraz kark olarak yle yer almtr: Her kim kend evi dzenin bilr, on ba olmaa yarar. Her kim ki on kii baarabilir, elli kii baarabilr. Her kim ki elli kii barabilr, yz begi olmaga yarar. Ve her kim ki yz kii baarabilr, ben begi olmaga yarar. 208 T. 15a/3. ...bi balarna zahm ide, azarlaya. 209 B. 20b/5. // T. 15a/4-5. Ve yz begleri elli ban ve onbalarn dge, ki ol kiiyi utup getreler... 210 B. 20b/6. // T. 15a/5. ne-y-ise olna

207

26

malm olur. Ez ne-i be-ketud-y Mne-i hemer [Manuihr] da eyitmi ki yle ki:
6.

Bzirgnlar altunlu umalar ve tengslar-y-la gelrler, a md-ile, glleri uvvetl

ve md-ile olurlar.
7.

eri begleri da gerekdr ki olanlarna o atma ve at segirtmek ve gre 8.utma

ey gredeler ve anlar bu iler-ile nayalar. Ve yle bahdur ve alp ideler ki: Bzirgnlar
9.

ana211 glleri inanur gibi, anlaru da gli hnerlerine inana. Yrekl alp olalar
10.

leler.

Ve da eyitmi ki biz ve uruumuzdan muarrer olm yasaa bir kerret ilf itse,
11.

aa, diliyle

gt vireler. Ve eger gir212 mulefet iderse geregi gibi tehdd ve cevr ideler.
12. 13.

Ve eger inci kerret ylda iki kerret u-ile

itse an r yire oten arafnda ssuz yazlara, ki anda il yokdur,

varurlar, anda gndereler, anda ura. Bir mddetden213 gir getreler.


14.

Eger ulanup il olursa

fe-bih ve ill zindna braalar; andan da sa il olmasa,

cmle aa ve ini dirilp dnalar, 214 15.malaatn grp yasaa yitreler. Ve da eyitmi ki: Tumn begleri ve bi ve yz begleri
16.

gerekdr ki kend ve
17.

erisin ve nker ve yoldan yasyup r uralar ki her vat ki km ola

gice ve gndz

dimeyp bineler. Ve da eyitmi ki: Pdiahlar gerekdr ki gice a -tel- apusnda dilenci olalar,
1.

eylk ve kermet dileyeler. Ve gndz ala pdiah olalar. Ve da

eyitmi ki: ora gelenler 2.din gelen pdiahlaru ayrn bozmayalar, t anlaru da ayr cihnda bk ala. 3.Ve da eyitmi ki: Pdiahlaru yr ve nedmi bile oturup ura kiileri unu 4.gibi kiiler gerekdr ki ulu ve il ve grkl ve ulu al ve ey adlu ve ar pk 5.dmen ve o ab ve rn szl ve cihn grmi ve ilimler gezmi ve ey yavuz nam 6.kii ola. Ve da eyitmi ki: Pdihu ketus ve vezri bir kii gerek ki pdiahu 7.malndan dnine215 efkat ide ve raiyyete ayf itmek rev grmeye. Ve da eyitmi ki: 8.ulluk itmi ve ulludan alm ocalar ve mutalar gre gzede, rz virmek-ile elini ala. 9.Ki eyitmilerdr ki: Her kim ki dmiler elini almaya, serverligi

211 212

T. 15b/3. aya B. 21a/13. // T. 15b/6. gir kelimesi yerine ikinci kerrat 213 T. 15b/9. ...ora 214 B. 21a/17. anu 215 B. 21b/11. // T. 15b/20. ...dnine yigrek...

27

yaramaya. Ve da eyitmi ki:

10.

Pdiahlar kszler ve yetimler atasdurlar216, gerek

kszlere yle efat ideler 11.ki atasndan bi efati ola. T ki by ata-y-la yosul arasnda far ola. Ve da eyitmi 12.ki: l ulus ve memleket utma ulu idr. Pdiah dyim l ve her iden aberdr gerek. Ve her 13.vatde a -tel-ya du ve mnct itmekde gerek ki t anu elinden ve dilinden ve alem ve ademinden
14.

ol nesneler hir217 ola ki il ulus ve

mlk ve memleket ve dne ve dnyya yarar ola. Ve da eyitmi 15.ki: Pdih ulu ileri ve defter ve dvn ileri hnermend ve iler nam kiilere marlama gerek.
16.

i namad

kiilere marlaya ki ora pemn olur. Ve da eyitmi ki: yin ve ulu 17.kiiyi elbette yasaa yitrmek gerek ki da kimesne iynet ve uurl ve armli itmeyeler.
1.

Ve

g ve ulm grmi kiilere dd virmek gerek ki g ve ulm idiciler da bzar olmayalar. Ki 2.eyitmilerdr ki: Pdih ur arm def itmeye kend eli-y-ile il ve kruvn urur. Zr pdih-3.-laru ilden temett ve fyide grdgi218 ol vat ell olur ki yavuzlar zerlerinden 4.def ideler. Bu sze muavv ve delil Nnrevn- dil, ki kfrle fevt old. Dde 5.grdiler o rrem yirde oturur. Eyittiler: Bu mama neden ird? didiler. Eyitdi: Mcrimlere 6.efat itdm ve usuzlar incitmedm. didi. Ve dah eyitmi ki: Mrvvet ve kiilik oldur ki 7.n bir kimesne bir kimesneden ayr ve eylk grmi ola, anu minnetin kend zerine sbit bilmek 8.gerek; an riayet idp aa eylk ve isan itmek gerek ve anu an yirine getrmek 9.gerek. Ve haatda pdihlaru devleti ve rmeti nker ve il ve memleket-iledr. Eger nker 10.ve il ve raiyyet olmayaca olur ise pdihl mmkin degldr. Pes eger nker ve il ve raiyyet
11.

adrini bilmeye ve anlar o utup riyet itmeye yet mrvvetszlik ola. Ve da


12.

eyitmi ki:
13. 14. 15.

Yvuzlaru ulan burup tedb idp oy virmek ua bezer ki urd utup

and virp oy vireler. Ur ve arm ve errlere inanma olmaz. ol kiin ki erri

malm ola an ldrmek yigrekdr. ovup ilden219 armadan ki ylan ve uyru uzun kend evinden alup o evine brama ey olmaz. Ve da eyitmi ki: Pdih iam

216 217

T. 16a/1. atasdururlar T. 16a/5. dr 218 P. 17b/3. grdkleri 219 P. 17b/14. elden

28

ve ama vatinde

16.

ivmek ve tacl itmek gerekmezdr ki diri ldrmek olur ve lyi diri

lma olmaz. Niteki 17.snu btn itmek olmaz, btni ndurma olur. Ve da eyitmi ki: Fevt olm kiiler
1.

mln ve avarn kszlerine vireler. Pdihlaru himmetl ve

devletl illeri anu gibi mala 2.bulama ly deg ve uvvetl olmaz. Dnyda ey addan ayr nesne b almaz. Ve da eyitmi ki: Dzenlik 3.ve muvfaat itmi dmanlar atma olmaya. Meger ol vatin ki anlardan biran dost 4.ideler getreler. Ve da eyitmi ki: ol pdih ki adl itmeye ol ikinciye bezer ki 5.ru veya arpa eke, buday uma. Ve da eyitmi ki: aif ve gsz kiileri at 6.incitmeyeler ve zamet virmeyeler ki arncalar ittif-ile aan arslan ciz dermnde lurlar. 7.Ve o yez ve sivri sek pli dermnde lurlar. Ve da eyitmi ki: yln ve am ge 8.yiyeler ki itih lib ola. Ve sz ve keleci ol vatin ideler ki bir arret vi ola. 9.Ve uyu ol vatin uyuyalar ki uyu yet lib ola220. Ve hem olan olursa krpe ve uvvetl 10.ola. an ve begler am yln ki yiyeler bir adr ve iki ulu sofra ve kendrleri ki
11.

gtrlmel ola, her beg indeki

artan am aya zerinde uran nkerlerine vireler, 12.t ki kimse marm almaya. Fi-l-cmle bu ikr olan oymalar ve boylar bu resme ki er olundu,
13.

cmle

muvaid ve Teriyi bir biliciler-idiler. Ve Teri -tel-nu dilegi yle olm-d ki


14.

peyambermz Muammed Muafa allllhu -aleyhi ve sellem- nbvveti zamnnda


15.

slm nfndan olalar. Cmle

mslmn oldlar, peyamberi grmedin man getrdiler.


16.

Peyamber -allllhu aleyhi ve sellem- Selmn- Pris anlara gnderdi.

Vard anlara
17.

mn ve slm erknn gretdi. Ve uzn mddetler ve o yllar Ouzdan

ve anu

olanlarndan ve avmlerinden o kiiler pdihl itdiler. Ve her devirde bu yigirmi drt


1.

boydan anlar neslinden bir ulu uvvetl devletl pdih hir olup uzn mddetler

pdihl 2.anu nednnda almdur. yle ki, padihlk nice mddet Salur neslindendi ve ol boy 3.dkeli boylardan gl ve stn idi zr Ouz iinde a ol anlar urundan, 4.ki anl itmi kii ola kimesne bulmadlar begler ve ulular ve etlar urultay ve dirnek idp 5.dnidiler bu treyi sylep meveret itdiler. n Salur boyunu an bahdur ve

220

T. 16b/12. ... Ve cim ol vatin ideler kim ev ve itih lip ola.

29

mdebbir oym-d. 6.Ve hem bunlaru sgi ve nab ve mevclar ucadur, anlar anna mensbdur. Bu sebeb-ile aa ini Salur 7.ann an itdiler. o zaman rke Tcike km itdiler. Bunlardan sora Trkistn ilimlerinde 8.o yllar fetret old. nl itmiler oyndan n urundan Lomn an buldlar. 9.n bahdur ve mdebbir ve oullu-y-d dirnek ve dn itdiler, tre ordlar, eyitdiler: Bunlaru
10.

ku ardur ki ularu
11.

yrekl ve bahdurdur egeri ol oldandur ve dkeli boylardan

ora ikr olurlar pp

Ouz bunlar arlayp bunlara ar tayn itdi ve anadan da Efrsiyab 12.neslindendrler ki Trk ilin adm pdihdur ve hem niteki aravul begi ve aadul221 ve Dmdr
13.

begi

ndur, aravull ve Dmdrl liki ulu dr didiler, aa ini ittif-ile Lomn mecm Trk illerine
14.

an itdiler Ouzu muaam pdiahlar ki rn ve Tran ve Mr


15.

ve m ve Rm ilimlerine bi

yz yl andan ki iay apusdur marib ve Firengistn


16.

Deizi rna222 degin km itdiler Lokmn Sel da veft itdi, oli sril an old.
17.

an veftndan ora ol Sel an old;

ikr-i Seltn-i l-i Sel


1.

l-i Selu ibtids old ki bunlar bir b ad leker ve b aded

tife idiler.

Ouzu her boyndan boylar sa ol begleri ay ve Bayat ve sol ol begleri 2.Bayndur ve Biine ve avandur. Fi-l-cmle her boy uymlard. Ve ok mallar ve ayl ve aemleri 3.ve nimet ve evketleri var-d. Dyim yara-ile ve ittif ile olurlard. Ve hem dndr ve il kiilerdi.
223 4.

Beytullha mlzemet iderdi. Ve ulem-i ima varurlard, gelrlerdi.

olularndan ve otla 5.yerlerinden arlndan Trkistn oyup Mvern-nehre


6.

geldiler. n Burda ve Trda

larlard ve yazn fatda224 ve Semerandda

yaylarlard. Ve bunlaru ulularna Sel bin Lomn 7.Da dirlerdi. Ve bunu drt ol var-d, ulus srl idi, Suln Keysrev 8.sekizinci ceddi idi. Cem olanlarndan il

221 222

B. 23b/12. // T. 17a/10. adavul T. 17a/13. kenrna 223 B. 24a/7-9. satrlar A ve P metinlerinde yoktur: Ol zamnda Trkistnda Trk ve Mool yet o olup Trkistnu yazlarn ve yayla ve lalar adam ve avarla olm-idi. Bunlar da olularndan ... 224 T. 17a/23. seferde

30

ve zrek idi. Ve bsin Mkl ve Ynus 9.ve Ms Yabu-y-d. n Suln225 Mamd bin Sebktegin lig226 an-la mulaa itdiler ve Suln Mamd
10.

Ceyn kenrna gelp bir memleketleri ve addu227

biri-y-ile buludlar ve ahd u mi berkitdiler. Ve her birin nevsi muayyen oldu.

11.

Ve lig228 an ban aldurup Suln Mamda 12.eyitdi ki: Bir cemat nie yldur ki Trkistndan bizm memleketmze gelmilerdr, Burnu
13.

ve Semerndu

otlalarna dmilerdr, b-add lekeri vardur. Muaddemlerine Sel bin Lomn dirler,
14. 15.

bir kiidr. Drt ol vardur, her birin ayli yar ve lekeri vardur. Anlardan emn olmaa yaramaz; yle ki229 Hindsitn arafndan bir i dp mteveccih olursa,
16.

bunlaru-la

ittif idp bunlardan yardm istemek vcibdr. didi. Ve bu keleci Suln


17.

Mamda ayl bunlara ililige

eser itdi ve anlaru tedbrine mel old. Ve bir mtekellim fa kii


1.

gnderp eyitdi: Aceb grrem siz aluzdan fersetzden ki

bunca zamndan 2.ber bizm koulmzdasz, bizden h bir dilek itmedz ve bir nesne rz itmedz. Bizm d 3.siz-ile dstlk itmege yetde itiymuz vardr. Ve biri birmze yardm itmekden mstan deglz. Eer 4.yle ki sizden ve cem ardalaruz gelmege mteazzir olursa, br birizi itiyr idn, bize yanca-iken 5.gelsn. Ceyn kenarnda anu-ile bulalum, obet idelm ve ahd u avl berkidelm. didi. n 6.bunlar bu szi iitdiler, mslmnlklarndan ve dlarndan srl230, ki bunlaru muaddemi idi, itiyr 7.idp gnderdiler ve bile ayl leker odlar. Suln Mamd iidp fil-l bunlara aru 8.dem gnderdi ki: imdiki lde lekere itiyc yodur, mad hemn kendler-ile bulmadur. 9.Hemn lekeri anda oyasz ve ekler-ile siz gelesiz. didi. Hem eyle idp geldiler. n ki srl yetidi,
10.

Suln Mamd aa iktirm- tm idp kend-y-ile tata

gerdi. Ve o grp meraba ve peresti231 ld. 11.Ve sz ensnda eyitdi ki: Bize dyim Hindstndan yaa kffr-ile az itmege o leker gerek 12.olur. Eger bunda lekeri alup
225 226

P. 19a/9. Suln ibaresi yok. B. 24a/16. Eylik olarak harekelidir. 227 B. 24b/1. // T. 17b/15. udd 228 B. 24b/2. Eyilik olarak harekelidir. 229 B. 24b/6. ...yle ki saa... 230 B. 25a/1. srli 231 T. 17b/21. persi

31

gidersevz, memleket-i orsn muaal ve mhmel kalur. md dr kim232

13.

siz-ile

tamm avlmz ola kim her ne vakt ki bir arafdan am belre ve fitne opara sizden
14.

muavenet ola, bize leker viresiz. didi. srl cevp virdi, eyitdi ki: Bizden tarl
15.

yodur.

Her ne ullu buyurursanz, biz turmuz. didi. Sultn Mahmd eyitdi: Bir hcet
16.

dtgi vakt

ne nin-la bize meded yitie, ne adar kii gele. didi. srl bir yay kolna
17.

braup ve o

biline sokmu-d. Bir o Sultnu ine od233, eyitdi: Bunu bizm


1.

boyumuza gnderesiz,

yz234 bi atlu yitie. didi. Sultn eyitdi: Eger kifyet


2.

itmezse? Eyle diyicek bir o da ard, eyitdi:

Bun Baln235 ana, ki bizm

Trkistnda yaylamuzdur236, gnderesiz, size elli bi237 atlu yitie. Suln eyitdi: Eger ol da kifyet itmezse? 3.Pes srl yay ninde koyup eyitdi: Bun Trkistna gnderesiz, size iki yz bin da dirsez, 4.leker yetie. didi. Bu keleci Sultn Mamdu turna kat tevi geldi, mekr hyle terdbrine 5.balad. Ve emr itdi ki tam ve arb getrdiler, gn gice bunlara oy eyledi ve ar hilatlar 6.srile ve anun ser-ayllarna ve boy balarna ve demlerine geydrdi. Ve adan sora beglerine buyurd ki bu gelen 7.cemat her birin bir beg onul itdiler ve ar arblar virdiler. Hemn ki mest oldlar, cemisin demrlediler.
8.

Ve Suln Mamd da srli utup demirledi. Ve hemn ol gice

Hindistna Klincar kalasna 9.gnderdi. n srl mestlik iinden238 uyand, kendyi balu ve bendde grdi, arr- au
10.

asna r virdi. Bu lekerden ki her birisini dutmlard, bir alaya gnderdilerdi. Ve

sril yedi 11.yl bu Klincar alasnda dutsa old. Ve bunu lekerinden iki Trkmen gelp bu alada nice yl
12.

sal239 itdiler, u adlar ki bir furat bulup srli uurlyalar.

ir furat buldlar, srli 13.aldlar, ardlar. Yollarnda ngh bir meel ve ormanlu yire geldiler. Yol ezp irteye aldlar. Yarndas bu alanu 14.begi alaba leker-ile gelp yitidi.
232 233

B. 25a/9. // T. 17b/23. md oldur ki... B. 25a/16. // T. 18a/4. Bir o arup sulnu inde od. 234 P. 20a/1. // T. 18a/5. ...size yz bi atlu... 235 B. 25b/1. // T. 18a/7. Baln 236 P. 20a/2. satrda Ki bizm Trkistnda yaylamuzdur ara cmlesi bulunmamaktadr. 237 B. 25b/2. // T. 18a/7. yz elli bi 238 B. 25b/11. // T. 18a/15. uyusndan 239 T. 18a/18. saal

32

n srl bun grdi, kendden md kesp bu Trkmenlere 15.eyitdi: Benm ardalarma selm idesiz ve eydesiz ki imdiden gir pdihl alebinde dr-16.-snler. Ve eger on nevbet da nma vi olursa gir idm itsnler ki bu pdihu
17.

nesebi yodur ve hem

avli aludur240 ve hem addrdur. Bua pdihl muarrer olmaz, elbette bundan intil itse
1.

gerek. didi. Ve da srli utup gir kalaya iletdiler ve bundan da mukem

ldlar, ir anda veft itdi. 2.Beyt241: lmden kim ola ki bula nect, n old cihn menzili dit. Kii ger far ola, y pdih,
3

Yiri ibet ola k-i siyh.

Hner-mend olur-sa y b-hner, lmden aan urtla serbeser?


4.

Kimsen ldgine olma d,

Ki bu ar kimseye virmez murd. an l-i Sel Ssnler?


5.

an Deylemler orsnler242?

Demdem ecel cmn idiler, Pey--pey adem mlkine gdler.


6.

Cihn bunlar yle ld nihn,

Ki bilmez kimesne bulardan nin. Meger ol ki adl-ile dd var,


7.

Tevr iinde anu ad var.

Cihnun ne-y-idgi ren durur. Bua il aldansa kevdendrr.


240 241

B. 26a/4. ul oldur eklinde harekelidir. T. 18b/2. Bu kelime yok. 242 T. 18b/7. Smniler

33

8.

Kii iretden degldr r,

Gerek her dem ide anu-n yar. mecm- ala ba andadur,


9.

amu itdgine cez andadur.

Dr kola cennetde cnu mum, Ne am cism olursa im- ramm


10.

Nitekim revndur Seln-i Rm

Ki lemde va itdiler o rsm. az v cihd idi anlara kr,


11.

Anu-n lurlar cihnda arr.

alef old anlara Suln Murd, Da artu ider olardan cihd.


12

Dular lur cmle rniler

Ki dyim duta devri Omnler Nesr:243 Ve srln ol urtulm244


13.

tayr-i ret idp bu kalanu evresinde gezerdi245. Hindsitndan beybn yolnca Sstna geldi ve
15.

nki babasnu vefat aberin iitdi,

14.

andan Burya gelp ammularna ve aylarna

aber virdi. Bunlar d pdihl


16.

alebine furat isterlerdi ve urc itmege bahne gzedrler-idi.

n bu aberi iitdiler,
17.

Sultan Mamda dem viribidiler ki: Bize bu ara rdur246, bizm avarlarumuza

kifyet

itmez. Bize destr virsn ki Ceyn ra gep Nis-y-ile Bverd arasnda mam idinelm. didiler.
1.

Arslan Cib ki su vlisi idi. Sulna eyitdi: avb degldr

ki anlara yol viresin, 2.orsna gieler; zr ki anlaru ayl erisi vardur ve yara var,

243 244

P. 20b/12. // T. 18b/19. Nesr ifadesi yok. B. 26b/7. utalm 245 B. 26b/7. // T. 18b/19. yrrdi 246 T. 18b/23. bu aradandur

34

ngh bir fesd ideler.didi. 3.Suln iltift itmedi, destr virdi getiler. Amm mdm ki Suln haytda idi, hareket itmediler. 4.Ve Suln veft idicek drt yz onsekizinci yl iinde Mikl drt ol ki ulular 5.ar Beg, Eb Sleymn- Dvd ve Eb Tlib Turul Beg, Muammed idi, ba ekp247 leker ekdiler ve Nibrun 6.melkine aber gnderdiler. Ve bn Mutezi srsin aleb itdiler ki anda yurt idineler. Melik da Suln 7.Mamdu ol Suln Mesda biti gnderdi ve Sellaru alebesin ve urcn bildrdi. Ve 8.Suln Mamd da Crcnda idi. Lekeri Mendirn seferinden at zaf olmlard ve 9.yarlar yamurdan lanm-d ve atlar gk ot yimi-idi, fi-l-cmle kendisi varmaa mecli 10.yo-d. Pes erisi begini itiyr idp ayl leker ile anlaru mubelesine gnderdi. Ve bu leker da 11.ngah yitidiler. Henz Seller fil idiler, yarlar yo-d. Ve Bunlar ret itmege mel oldlar.
12.

Seller ayret idp gir ricat itdiler, aralarnda


13.

o cenk old, ir Mesdu lekeri snd.

Be-yet rsvyl-la hezmet buldlar. Ve


14.

Seller yz kez yz bi dnrl bunlaru tecemmltn ve siln

ve develerin cem

itdiler. Ve ittif Suln Mesda da Hindistn cnibinden uul hir old. Sellerle
15.

murebe ayus almad. Bi--arre bunlar-ile mulaha idp Hindistna gitdi,


16.

yevmen fe-yevmen Seller

devleti tezydi zerine olup uvvet dutard248. Ve

pdihl almeti bunlaru avlin afatinden 17.hir olurd ve ibl pertev bunlaru elinden tecell iderdi. n Suln Mesd Hindistndan
1

mrcaat idp aznn


2

vilyetine geldi. Seller eveti ve istils aberi yitidi. Pes249 orsnu

emrine

aber gnderdi ki elbette varsn, Sellerle urasn, anlar adsn diy. orsn begi
3

cevap virdi ki: Anlaru ii andan ziydedr ki ben ve benm emlm anlaru-la

muvemet idebile. 4.Suln eyitdi: Benm bir mhimmm hir olca bunu gibi taalll mi eyder, elbette varsun. didi. Eyle olsa 5.muarr olup Emr orsn lekerinden cem idp vard, hemn hezmet buld ve nun geldi. 6.Ve Seller tamm cret ve am amet

247 248

T. 19a/6. aldrup B. 27b/1. // T. 19a/18. old uvvet utd 249 P. 21b/1. Pes ifadesi yok.

35

buldlar.

250

Ve orsna oruldlar ve urul Beg Nibura geldi 7.ve Suln Mesdu

tatnda oturd ve alyka emn emn rtd. ikri-es-Sulnel-Muaam Eb lib 8.urul Beg251 Muammed bin Mkl bin Selu Muammed bin Mkl bin Selu Sene erbaa ve irne ve erbaa ve miede salanata gz lup 9.ve pdihlaru seyr-i amdesin p dutup ve cihndrl yinin ve rsmin hir ld. Ve vezir
10.

ve nedim ve cib ve ktib dutd. Vzers Ebl-sm-


11.

Gyn idi. Ve Eb Amed Dihistn ve Amdl-mlk

Ebn-Nar Knderidi ve cibi


12.

Abdurrahmn ga idi. Ve yigirmi alt yl pdiahl eyledi, nki Allh

-tel- bir

kulna sadet-i ebed virmek isteye ve dnyda ve iretde ayr ve ibrr menzilin erzn la,
13.

an eratu mulemin al itmege ar lur ve ayrt ve adat lmaa mel


14.

lur. yle ki

Seln-i l-i Selua myesser lmd ki slm ehirlerinde ne adar

muteber ehirler var-ise ceminde bunlaru 15.ayrlar ve imret ve medreseleri var-d. Ve n Suln urul Beg Hemedna geldi, evliydan pr
16.

vr-d. Hemednu atnda


17

iar adlu bir a- cuuz var-d, anda skin oldlard. Baba hir ve Baba Cafer

ve ey

amd dirlerdi, Suln bunlar iidp lekeri od ve yaya old. Ve Vezr Eb Narla bunlaru
1.

atna geldi ve bunlaru elin pdi. Ve Baba hir bir pre fte ekl-idi.

Sulna eyitdi Yrk252 bu Allhu 2.haln nice itsek gerekdr? Suln eyitdi: Sen nice dirse eyle idem253. didi. Baba hir eyitti: Aa254 3.nice dirse eyle it ki -innallhe yemr

bi-l-adli ve l-isn-. didi. Suln alad, eyitdi: nallh 4.eyle idem. didi. Ve bir ibr
emzgini, ki Baba nice yllardr ki anu-ile bdest alurd, yup barmana 5.gerp dururd, ard, sulnu barmana gerdi, Eyitdi: lem pdihln unu 6.gibi elde

250

B. 27b/11-14 // T. 19b/3. Ve a ol ve ol ol boylar Trkmnlardan oyunlu ve avarlularndan balarn Trkistnda ve balarn Mvern-nehirde oyup urand u eriyile orsna ... 251 T. nshasnda urul Beg kelimeleri de bala dahil edilerek krmz yazld iin buraya alnmtr. 252 T. 19b/20. Ey Trk! 253 T. 19b/21. iderem 254 B. 27b/17. Allh

36

odu. didi. Pdih da dyim an pz-bendleri arasnda alard. Bir cenk olsa 7.n arup barmana gerrdi; Allh -tel-255 afer virrdi. n Suln Mesd iitdi ki 8.urul Beg salanat muarrer old ve aameti yevmen fe-yevmen ziyde old, srp aznne geldi. 9.Ve leker cem idp tamm yara lup orsna geldi. Ve ol vaitde urul Beg sda idi ve
10.

arndayla bir arada

degildi. Suln Mesd diledi ki bunu zerine ebn eyleyp arnda-y-la


11.

buludrmaya. n am old, Suln Mesd bir ayet yrigen fl zerine svr olup

12.

ve

leker da mukem atlara bindiler ve sdan yaa mteveccih oldlar. Ve yigirmi bi ferseng yol-d ad
13.

itdiler ki ol gice irieler. Yolda fl zerinde uyu galebe itdi, kimesne


14.

uyarmaa cret itmedi.

Ve fli da at srmediler. n irte old, urul Bege aber


15.

yitip d, arnda ar Bege

bulud. Ve Suln iidp yetde mell old ve fl-

bnlara siyset itdi. Ve ol aradan dnp 16.cenk yaran grdi ve Seras-la Merv arasnda bir sar var-d, ol arada Seluler- ile uradlar.
17.

Ve Seluler ol arada ne adar u vr-ise


1.

kendler alup ve uyularn oldurmlard. n Suln

Mesdu256 lekeri ve

avarlar u bulmadlar, usuzldan yetde bualdlar. Ve ir yz dnderp 2.mnhezim old. Ve Suln Mesd grdi ki kendsi yaluz alm, kend da dnd ve bir ygrek 3.fle bindi, degme at an ekemezdi. Ve amaa yz utd ve azne ve esbb ve tecemml her ne var-sa 4.od gitdi ve yamaladlar. Ve bir a Trkmn srp, Suln Mesd ovlar-d, Mesd ayup 5.flden indi ve ata bindi ve bunlara amle eyledi. Bir atluya bir grz urd. Ol kii ve atn urd eyledi. 6.Ve alan dnp adlar. Ve her blk leker, ki gelrdi, bu zam grrdi, heybet alurd ve ger dnerdi. 7.Bir kii ol li Mesda eyitdi: Ey vend! Bir kii ki arb- desti bu vech-ile ola, hezmet olmak 8.nedendr? didi. Mesd eyitdi: Hner budur, ki grd; amm devlet yodur, elden ne gelr? Ve Seluler n
9.

bu lekeri dlar, tamm uvvet bulup evket utdlar ve


10.

oranda ne adar alm lekerler var-sa cemi

atlarna cem oldlar. Ve bunlar


11.

cemi ulbda tamm ter old ve pdihlk muarrer ve cihn msaar old.

Pes iki

255 256

T. 20a/3. ...celle ve al P. 22b/1. Mamdu

37

arda, ki ar ve urul Begdr ve ammlar Ms bin Selu, ki Yabu Giln dirlerdi ve amm-12.-zdeleri ve ulular ve eri begleri am mctemi oldlar ve ittif idp ahd berkitdiler. Ve urul Beg257
13.

arndanu eline bir o virdi. Bun ! didi. Ol da b14.

tekellf d. Ve bir da virdi, da eyitdi:

kisin bir aradan ! didi. An da d. Ve


15.

o virdi, teklf258 ile ! didi. Ve drt olca259 say idp mad.

urul Beg eyitdi:

Bizm meselemz260 yledr, mdm ki yaluz olavuz, her dem bize ad ider. Ve mdm ki
16.

bir arada olup ittif idevz, kimesne bize afer bulmaz. Ve eger ortamuzda
17.

mulefet olursa, cihn almaz.

Ve am cretl olur ve salanat elmzden gider. didi.


1.

Andan ora ittif idp, mutez-y al ve kifyet

zerine alfe Emr l-

mminn El-im-i bi-Emrillha mektb yazdlar ki: Biz ullaru, ki l-i Seluuz. Bir tyife-y-idik 2.ki dyim aret-i Nbvvet derghnu ullar ve ulef aretin devletvhlar idk. Ve heme 3.azya ve cihda mel idk. Ve Kabe-i Muaamu ziyretine mlzemet iderdk. Ve bizm ammmuz 4.vr-d, ortamuzda muaddem ve muterem idi. srl bin Selu dirlerdi. Yemned-Devle261 Mamd bin 5.Sebktigin gnhsuz utup Hindistnda Klincar alasna gnderdi ve yidi yl anda mabs 6.itdi, irete ulad262. Ve o taalltumuz ve smlarumuz utup mteferrik alalara gnderdi. n 7.Mamd ldi, Mesd anu yirine oturup lehve ve araba mel old. Ve mnkir ve n-mer ilere
8.

mberet ider old. Ve umr- memleket ve meli-i riy mhmel ald. L-cerem ayn-

orsn ve mehir cem9.olup bizden der-st ldlar ki bunlaru imyetine ve memleket riyetine idm idevz, t melih
10.

l-mslimn pern olmaya. Eyle olsa


11.

Mesdu lekeri bize tevecch idp bizm alamuza idm itdiler.

Cenb- au

inyeti-y-ile ve aret-i Nbvvet mucizt-y-la furat bizm olup Mesda hezmet old ve alemi
12.

ser-nign olup yzi amaa dutt. Ve tc tatn ve mlk devletini bize

257 258

B. 29b/3. // T. 20b/5. Turul Beg Ouz an meelin eydp... T. 20b/17. tekellf 259 P. 22b/14. Ve drt olca ifadesi yok. 260 T. 20b/19. milmz 261 B. 29b/17. // T. 20b/15. Emnd-Devle 262 B. 30a/1. // T. 20b/15. ir anda hirete ulad.

38

od. Pes bu nimet kri-y-in

13.

Allhu Tel-263 derghna amd sips klup

riyya adl u inf seln-i mye zerine ola 14.ki Emrl- mminn aretlerinden iczet alup ve ayr naatlerin iidevz. didiler. Ve mutemedi Eb s
15.

birle gnderdiler. Ve

ol vatda vezri Abdl-Melik idi. n bu nmeyi gnderdiler, vilyetleri 16.ve memleketleri smet itdiler. Bu muaddemlerinden her birisi bir araf kendlerine eyledi. ar Beg264 ve riyya
17.

yetde o gelp dular ve enlar itdiler. Ve n Badda yitidi, doru


1.

drl-ilfete mteveccih olup

sdde-i erfeye yetidi. Ve ery-i tami ve

imeti yirine getrdi. nki gir dnp menzilinde kondu, 2.alfe mblaa onullar ve arllar265 gnderdi. Ve gir davet idp o iyfetler itdi ve sip-3.-riler kld. Ve lem vilyetini sulna muarrer lup Ireyn ve Khistnu vesyir memlik
4. 5.

istiyla ve iczetiyle pdih old. Ve n ki urul Beg bir nie gn alfe aretin obeti-y-ile mutenem ve merref old, alfen iczeti-y-ile gir memleketine revn

old.

T. 21a/2. ...celle ve al Burada A ve P nshalarnda bulunmayan yaklak bir buuk sayfalk bir metin vardr. Bu metin B. 30a/16 31a/6 // T. 21a/5 - 21b/6. satrlar arasndadr: Ulu arda-y-d, Av drl-mlk idindi. Ve orasnu on idindi ve s b Hery ve Sstn ve ol nevde ki fet ide bilrse kend adna idindi. ar Beg ulu ol vurd nev-yi Kirmn utd. Ve Suln urul Beg Ira arafna mteveccih old. n ki Ryi fet itdi, kend n drl-mlk idindi. Ve brhm bin nal ki ana bir arnd-idi, Ebhere ve Zingna ve anu nevsine gnderdi. Ve amms ol utalm Gergna ve Damna gnderdi. Ve arnda ar Beg ol Alp Arslan Muammedi atnda al oyup nedm ve muib idindi. Dyim mevereti ve sr keleciler anu-la-y-d. Ve bu arafdan n Suln urul Beg nmesi Emrel-mminn El-yim Bi-llh aretlerine yetidi. lfe aretleri be-yet tam ve ikrm birle oyup dn old. Ve gelen kiiye ve ok izz-la arllar idp bilesince Hibetllh bin Muammed el-Memn Sulna rislete viribidi. Ve ar armaanlar ve o sityiler birle Revna ald ve marlad ki Sen an elbette terb ll kim gelp Badd merref lsun. Ve hem bir birimzi grelm ki frat vil zamn ayl gibidr, mdm ki anda udret mlt vardr, say ide grmek gerekdr. didi. Emr itdi ki Baddu minberlerinde urul Beg adna ubeler odlar. Drt yz otuz yidinci ylda ve adn sikkede na itdiler ve elab itdiler kim as-Suln Rkned-devlet Eb lib urul Beg bn Mkl-i Yemin Emir el-muminn. Ve ubede anu adndan ora Aadd-devlet Deylemnn oul oul Sulanud-devle Melik Ram adn ikr iderlerdi. n Hibetullh Suln aretine yitidi, Suln be-yet tam ve ikrm idp mltezim old ki Badda vara lfe aretleri-y-le bula. Amm erfda memlik ve nev fet itmekden eli degmezdi. Tamm yl Hibetullh Suln atnda old. irl-emr env tertb-ile onullar viribidi. Ve Melik Ram da istibl idp Nehrvna geldi. Ve bu Melik Ram ayli Sulna infili ve zameti yitirdi. Suln utup Rye gnderdi. Ve riyya yetde gelp dular ve enlar itdiler... 265 P. 23b/2. arllar ifadesi yok.
264

263

39

Bessr,

6.

ki Badd memleketin sipeh-slr idi, alfe zerine urc eyleyp

alfeyi utma eyledi266. 7.alfe da tacl Sulna dem viribidi267, gir Badda od, Suln da tacl birle dnp Badda268 8.tevecch itdi. An iidicek Bessri ve da ne adar olm leker vr-ise cem bile aup ma gitdiler. 9.Ve brhim bin nal da Sulna olup dndi, memleket adna Hemedndan yaa gitdi. ardnca dutup yitidi, dutd, ldrdi. Ve n Bessr iitdi ki
11. 10.

Suln da anu

Suln gir dnmi, ol da


12.

Badda geldi ve Mevl Pdih, aravan bin el- Mualled dirlerdi, bunu-la

bile

ittif itdiler. alfeyi aremde muara itdiler ve ir esr itdiler. Ve resl-res vr-d, ki be-yet fl 13.ve kmil kii idi ve env- kemlt-ile reste idi, zrl-la ldrdiler. Ve alfeyi nda abs
14.

itdiler. Ve Muhriin269 adlu bir Araba marladlar. Ve Baddda


15.

bir yl Mrler adna ube oudlar. Ve Bissrn

dmanlg cem mslmnlaru


16.

glinde mukem old. Aytigin Sleymn dirlerdi, Baddu hnesi-y-idi,

ab

ulvna270 geldi ve ulvnda alfeden bir rua yitidi ki elbette marlam ki Aytigin bu
17.

rukay Sulna yitdre. Ruada yazlm-d ki Allh! Allh! Mslmnla tedrk it.
1.

Meded yiti ki,

dmnln mstevl olup kfr irn ihr itdi. Ve mslmnl

almetlerin getrdi. didi. Aytigin 2.bun Sulna yitidrdi. Suln be-yet pern old. Bissre yetde ad ve vezri 3.Abdl-melike eyitdi: Tz Aytigine cevb yaz ki kend yollaruz gzedrsin271 ve f idersin.
4.

U biz da yitidk. Ve bu cevb alfeye

bildresin ki anu da gline tesell l ola. 5.didi. Amdl-mlk da af Ebl-Ul, ki fual-y kitbdan baiyye idi, oyup Aytiginden gelen 6.ruay ar itdi. Baa bir mutaar ve mfd cevb yaz. yle ki eger alfeye yitrse alfen gli 7.muman ola didi. Ebul-Ul ol rukay alup ardna bu yeti yazd ki -rci ileyhim fe-l-netiyennehm

mncidn272 8.l ibele lehm bi-h ve l nuricennehm min-h eilleten ve hm irn-.


Man-y yet budur ki: Varanlara ki 9.biz varasuz gerekdr onlara bir leker-ile ki anlaru ol
266 267

B. 31b/1. eyleyb B. 31b/1. gnderdi 268 P. 23b/7. Badda ifadesi yok. 269 T. 21b/22. Muhri 270 P. 23b/16. alvn 271 B. 32a/2. // T. 22a/7. gzed ursun 272 T. 22a/9. bi-cndin

40

lekere mubele itmege releri yodur.

10.

da Anlar orl-la ol memleketden arsn

gerekdr. didi. n Amdl-mlk bu cevb 11.sulna arz itdi, Sulna be-yet o gelp kend geydgi onlar tamm ol Ebul-Ulya
12.

virdi ve bir b atr kend atrlarndan273


13.

virdi. Ve bu274 mektb Aytigin e gnderp Sulna da

ol adar leker-ile ki

arlndan yirler ditrer idi ve tozndan gkler yir rengin dutard, 14.Ir arafna mteveccih old. Ve yitip Allhu inyeti-y-ile Bissri ele getrdi. Ve Baddu apu-15.-snda aa od. Ve ne kadar ki ba ekmi kiiler vr-sa, cemsine siyset itdi. Ve drt yz
16.

elli

birinci ylda-y-d ki Suln, alfe aretlerine demler gnderp andan maarr- ilfete getrdi. 17.n Badda yan geldi, Suln kend cemi275 lekeri-y-ile istibl idp tamile getrdiler.
1.

n apusna geldiler, Suln atdan inp yaya old ve alfen at nice

tam in yridi. 2.alfe276 o o dular ve enlar idp eyitdi: Arkib277 y Rkneddn!, yan Atua bin y Rkned-dn! didi. Pes bundan
3.

sora sulnu278 laab

devletden dne mnalib old. Ve Emrel-Mminn alfe drl-ilfda muarrer old. 4.Ve bir nie gn y obet itdiler. Ve bir gn suln vezri Amidl-mlki oyup eyitdi: Gerekdr ki 5.varasn, alfeye bizden selm idesin ve eydesin ki gh gh bize lzm olur ki Badd arafndan279 gelevz, 6.alfe aretlerin grp merref olavuz. Amm lekermz odur, alfeden dilerz ki Baddun nevsinde 7.bir rafu aracn bizm lekermze tayn ide ki fi-l-cmle lekere aracl ola. didi. Amdl-mlk eyitdi: Uzl 8.degldr ki alfe bu iltims sizden abul ide. Bu vilyet ban kend-y-in sizden dilek la, amm
9.

pdiahu szi, yirinde olsun varaym. didi. Turup alfe saryndan yaa
10.

mteveccih old. Yolda grdi

alfen vezri gelr. Eydr ki: alfe beni suln atna


11.

gnderdi, bir nie aberm vardur. Amdl-mlk

bildi ki nin gelr, hemn bile dnp

273 274

B. 32a/14. atrlarndan P. 24a/11. bu kelimesi yok. 275 P. 24a/17. cem ifadesi yok. 276 P. 24b/2. alfe kelimesi yok. 277 B. 32b/7. rkib 278 B. 32b/8. // T. 22b/1. Bu kelime yok. 279 B. 32b/12. tarafna

41

evvel suln atna girdi. Eyitdi: alfen vezri geliyorur, lib 12.ol aiye-y-in gelr280. Eger eyle dirse, eyitgil ki Biz da ol tedbrde idk., Amid-ile n meveret
13.

klurduk.

Diyelm, oca anun tedbri ne ise klsun. didi. Andan ora alfen vezri grp selm itdi. 14.Ve eyitdi ki: alfe aretleri sulndan itmek ister ki Badd nevsinde tayn olna ki anlar da
15.

anun-la zindign lalar. Suln da ol cevb Amdl-mlke telkn

itmi-idi. Vezr gitdkten sora 16.Amdl-mlke Baddu defterlerin ve nnlarn cem itdi. Ve ol ki sulnla mteallikdr, abt idp 17.defter itdi. alfe da bir midr muayyen tevfr itdi. Ve andan ora suln kendsi Edirbiycna281 ve Tebrze
1.

mteveccih old.

Ve Amdl-Meliki Baddda od ki Seyyidetn-nis alfen z arnda sulna ube 2.ide. Ve mersim-i nik ayura ve tezvc idp Tebrze getre. Eyle olsa Amdlmlk bun alfeye 3.arz itdi. alfe bu bbda ayl muya itdi. Pes Amdl-mlk da alfen nvvbnu ve
4.

tevbiin veyifine ve vech-i maetlerin mevf lup

muya iderdi. T ir muarib 5.olup alfeye ittifk-la ilzm itdiler. alfe da rz old. Andan ora Baddu aiyy 6.l-ut alfe Seyyidetn-nis-y-la ve Amdl-mlkile Tebrze gnderdi. Anda varup utbe-i 7.nik oya ve Fmtz-Zehra -raiyallhu

anh- aretlerin mehri zerine, ki drt yz 8.dirhem gmi ve bir dnr altun-d, ad
eyleye. Hem eyle itdiler. n Tebrze yitidiler, mecm Tebrz al 9.aru up aular adlar ve enlar eylediler. Ve aiyy l-ut ad-i nik idp -like yevm
10.

mecmu le-hun-nsu ve like yevmn mehd- yetin od. Ve Suln eyitdi: Malat
11.

budur ki didi.
12.

drl-mlkmze varavuz, ziff anda ola ve anda da toy ve dgn eyleyevz

Tebrzden Rey arafna mteveccih old. Yollar yetde ss-y-d, fi-l- cmle yolda
13.

sulna aaf l

old. Be-yet havnu arreti vati idi. Reyden ara bir havlu

ky var-d. Gelp anda 14.ondlar. Ve sulna burun an mstevl old. Ne adar ki mulece ldlar, re olmad. T ki
15.

fevt s olup dr- dnydan ubya rilet ld, drt yz elli

be ylnu Ramannda. Ve 16.gir atun Badda gnderdiler. Beyt:

280 281

P. 24b/12. gelr kelimesi yok. B. 33a/14. erbcn / T. 22b/19. irbcn

42

Cihnu budur resmi v deti Ki key besledgini dutar at


17

Kime virse cm- mey-i o-gvar

Yine lur an aa zehr-i mr Nice yksege gider olsa kii


1.

at dmek olur ser-encm ii

Kimesneye almaz cihn cvidn Ne mr ged v ne pr civn


2.

Gnl virme bu iret-bda sen

nanma bu dehrze bnyda sen Ki sl-i belya budur reh gzer


3.

lsar essna bunu eer

Cihn bir deizdr neheng-ile pr Gir vehm ola bunca ymetl dr


4.

Vel il olan dutar silin

Balar nehengine drr ln Cihn n sery- srr olmad


5.

Anu-n ab ocak glmedi

Bu al uyudadur uyanur degl Bu uyudan al uanr degl


6.

Meger ola ki a n bzr ide

Ki dnyda ub-y-in kr ide Nite kim eheneh murda uy


7.

Olupdur nice ayr ie reh-nmy

43

idy da yigrek it lini Ref eyle tevfa eflini282


8

ikr-i es-Sulnel-Aam Auded-Devle Eb c Alp Arslan Muammed bin Dvd bin Mkl bin Selu
9.

Drt yz elli biinci ylu il-iccesinde Alp Arslan Muammed bin Eb Sleymn

merm, mafr 10.Suln urul Beg olancu Sleymn yanna ald. Zr ki Sleymn kck-idi Amms
13. 14. 15 12. 11.

ve tata geti. Ve Iru ve orsnu pdihl aa muarrer old.

urul Begden sora on iki yl pdihl eyledi. Ve iki yl da amms

zamnnda atas ar Beg veft idicek orsnda pdih-d. Mddet-i mri otuz drt yl idi. Vezrleri Niml-mlk ve asan bin Al bin s-idi. cibleri cib Yigrek-idi ve Abdurramn Aac-y-d, Tevi Bi-Nasrllh idi. Ve gyet heybetl ve siysetl
16

pdih-d.

Dndr ve kmkr dyim dmnlar mada ve amlar zerine alebe

eylemekde ve cih-17.-ngrlikde idi. Ve yet b o atard. yle ki, attu ok al a lmazd.


1.

Ve uzun boylu-y-d ve sakal da yetde uzun idi. Ve bir uzun tc

geyrdi. 2.Eydrlerdi ki: Saal ucndan tcnu depesine degin iki arun, idi. Ne adar ki
3.

ililer ve yd begler gelp grrlerdi, heybet olup ditrerler-idi. Ve zamnnda memleketi 4.yet de ratda idi. Ve amms urul Beg ldkten

sora vezri Abdl-Meliki utd. 5.Ve Niml-mlk, ki evvelden kendn mlzm-y-d, vizreti aa virdi. Ve suln-6.-lndan bir yl oradan Nis ehrinde Amdl-Meliki ldrmege emr itdi. Ve bu bbda 7.Niml-mlk a-d. Ve bunu ldrmesine r idi. Ve n ki celld Amdl-Meliki
8.

ldrmege getrdi. Amdl-Melik cellddan mhlet

dileyp bdest ald ve iki rekat 9.namz ld ve cellda yalvard ve and virdi ve eyitdi: n ki pdihu fermn aretine diyesin.
11. 10.

yirine getresin, senden dilegim budur ki aberm vardur ki pdih

Ve bir aberm da vardur vezri vce Niml-mlke diyesin.


12.

Amm pdiha diyesin ki, ne


13.

eyitdi ki: Ne bat sadet ki baa siz apuzda ald ve


14.

devlet ve izzetlere ki siz imetizde yitidm, yle ki bunca zamn

amm

282

B. 34a/13. avlini

44

urul Beg baa dny ululun erzn ld, cem memleketleri benm 15.kmmde od. -

Bi-hamdi li-l-lh- ki imdi sen iret ululun erzn lup ehd 16.ldu ki sen sebebile r u cihn283 myesser old. All siz aluzdan 17.ve neslizden ond olsun ki ben ondum. Dnyy ve ireti siz-ile buldum.
1.

didi. Ve vezri Niaml-mlke

diyesin ki: Zit bidat ve yaramaz ide odu. 2.Bu lemde senden din yo-d, ki vezr ldreler. oraram ki bu snnet gir 3.sen ve ikbun zerine da cr olmasayd. didi. Ve andan sora celld an ehd 4.lup, bu aberleri sulna ve vezre yitidrdi. Bunlar da ayl mteer oldlar. Ve Suln 5.Alp Arslan cihngr pdih-d, cem lemde yriyi lurd, eker284 fet iderdi. Frisi 6.fet itdi ve ebnkreyi ret idp o al rd ve siyset gsterdi. Ve andan 7.ora Rm azsna ad ld. Rm Meliki Ermns285 alt yz bi kii-y-ile Darlslma 8.yridi. Ve Suln da on iki kez yz bin kii-y-ile aru yriyp urad. Allh -

tel- nuret 9.d ve krd. Ve Ermns bir Rm ulu elinde dutsa olup Sulna
getrdiler. Meger 10.ki Suln bu eri yaran grrken Baddda emr itdi ki lekeri kendye ar ideler. 11 Eyle idp lekeri tamm ar iderlerdi ve yazclar urup yazarlard. Ve ar iden Emr Sad
12.

d-devlet idi. errr286 arasnda bir Rm ul yetde arl-l bile gedi,

ktib bunu adn yazmad. 13.Sadd-devlet eyitdi: Muaya itme, yaz; ola ki Rm melikini ol duta. didi. Hem gir ittif yle 14.ddi ki, Rm lekeri hezmet olca bu ul Ermns bilrdi, ngh, gzi u old,
15.

dutup getrdi. Ve Suln bu ula mblaa nesne virp


16.

Ermns bir a gn esr itdi. Andan gnde bi filriye Rm arca kesdi. Ermns Sulna gnderdi287. Ve andan ora
1.

ora ulana ala gerp amn virdi. Ve her

17

Ve Ermns salvirdi. Ve dyim bu midr harc

Suln bir zamn da kt-gl ve cihngrli hevesinde

yridi, t ir ahdnda ad itdi ki 2.gep Mverin-nehri da fet ide ve an-la cenk

283 284

B. 35a/11. // T. 24a/1. cinn T. 24a/7. ekerin 285 B. 35b/4. Ermniyus/Armniyus Kelime bu metinde getii yerlerde byle yazlmtr. 286 T. 24a/13. eri 287 B. 36a/1. gnderrdi

45

ide. Zr ki sulnu anas bu anlar oyndan idi. Ve ol 3.memleketlerde da benm mrum vardur. dirdi. Drt yz altm biinci yl iinde, n ki Ceyhn288 ra gedi,
4.

Nirzm uy kenrnda bir mutaar ala vr-d, lekerden bir a yuva varup ol kalay

fet itmiler. Ve alanu begine 5.Ysuf- Nirzm dirler-imi, dutup alup Sulna getrdiler. Ve Suln buna avldan nesne orard, bu rstn 6.sylemezdi; Suln aab iderdi. Her ne adar ki nesne sord-y-ise are olmad, dorsn sylemedi. 7.Eyle olsa Suln ayup bun ldrmege buyurd. n ki Yusuf- Nirzm kendden mmd kesdi, bildi ki
8.

elbette

ldrrler, edgi iinde bir bca vr-d, arup Sulna amle itdi. Suln elinde bir o gezlemi-idi. 9.Drt yaadan olanlar ve silhdrlar segirdidiler ki Ysuf dutalar. Suln ayup ard, bunlar
10.

men itdi ve kend ona itimd itdi. Atup ok a itdi. Ysuf


11.

irip Suln zamlad. Baddu

ans Sadud-devlet Sulnu inde duru289


12.

yorurd, kendyi sulnu zerine brad. Sadd-devleye

da zam yetidrdi. Amm


13.

Sadd-devlen yaras at degldi, gir old. Ve Sulnu inde iki bi

ul af

balayup dururlard, kimesne bu Ysufa cret itmedi. Ysuf da ba elinde aard. Cmi-i 14.Nibr dirlerdi, ferrlaru birisi elinde bir dr oma dutup dururd. Ardndan yetip depere urd,15.beynisini urd eyledi. Ve Suln da ol cirtdan ehd old. Ve alydan nara ve feryd opup zr u yerine getrp Mervde defn itdiler. Ve ikyet olnur290 ki Suln
17. 16.

efn feleklere yetidrdiler. Ve mersim-i azy

Melikh zamnnda Baddda alfen


1.

ullarndan bir ul bu Cmi-i Nisbrn oln bir aiyye sebebi-y-ile

sava

arasnda urd, ldrdi. Ve Cmi yetiince ul ad. Cmi ol aan Arslan gibi nara urup
2.

ve ejdeh gibi dem ekp ardnca ovlard. Ve ul aup alfen aremine girdi. Cmi

da arem apusna 3.yetip feryd eyledi. alfe men itdi. Cmi andan gelp Sulna yetidi. Suln da atlanm-d, 4.seyrna giderdi. Atnu sana yapd, eyitdi: Ey Suln Melikh! Sen benm olum ldiren yle eyle ki, 5.ben sen ata ldren ldum. didi.

288 289

B. 36a/7. Ceyn B. 36b/2. uru 290 T. 24b/14. iderler

46

Suln Girek eydr! didi. Pes Emr cib mac gnderdi, alfen 6.areminde291 ol ul g-ile kartd. alfe On bi flori vireyin, benm nmsum masun. didi. re olmad 7.getrp eyledi. Ve Suln Alp Arslan bu va oldu va, cemi orsn ve Ira ve etrf
8.

ve nvsin li kendn lm-d. Ve on ol var-d, arasnda

Melikh velahd idinmi-idi. 9.Ve hem gir pdihln aa mr od, gitdi. Beyt:
10.

a ne adar ki geldi Suln

Selular vey l-i Ssn


11.

n geldi uhra nesl292-i Omn

Mecmnu293 ad old pinhn


12.

Y Rab bu uhr dyim eyle

Mdm ki devr ide bu devrn


13.

Ser-sebz ol b-ile glistn

ol h ki servdr294 rmn
14.

Dny emeninde yim eyle

Mad- zamn murd- insn ikr-i 15.es-Suln Muizzed-Dny ved-Dn Melikh bin Muammed asm295[EmrelMminn]
16.

Suln Melikhu b reti var-d ve kuvvetl bzs var-d ve semizlige myil


17.

idi ve degirmi

saal vr-d296, amm yle degl ki ayb ola.Ve at zerinde sil


1

oynamada yet cst idi. Ve drt

yz krk beinci yl cemiyel-lsnda vildet

bulm-d. Mddet-i mri otuz sekiz yl idi. Ve pdihl 2.yigirmi yl idi. Ve vezri Niml-melikidi. cibi mcidi. Ve Suln Melikh bir pdih-d ki bat muvfk
291 292

B. 37a/3. areminden T. 25a/4. l 293 T. 25a/4. amsnu 294 B. 37a/11. serdar- 295 B. 37a/13. asm 296 B. 37a/15. ...ve bir gzi fil-cmle avl gibi vr-idi amm yle degl ki... / T. 25a/10 ...ve a bezl-yidi. ve bir gzi fil-cmle avl gibi...

47

3.

ve rzigr msid ve esbb mheyy, teyd-i ilh birle meyyed ve Tevfk-i Rabbn

birle muvffak idi. Atalar cihan-4.-grlik idp lemi fet itdiler. Bu, cihn-drl idp pdiahlun leetin grdi. Ve onlar salnatu dikmesin 5.diktiler, bu yemiin yidi. yle anaydu ki anu zamn, devlet yigitliki eyymdur. Ve pdilu bahr gnidr.
6.

lemi msellem ve ilmi manr idi. Ve raiyyet ond ve memleket mamr idi. Ve

bunca zamn bu lem meydnnda murd 7.opn oynad ve kmrnl atn segirtdi. Hibir arafa ve bir mhimme tevecch itmedi, ill ki muaar old. Ve n ki 8.babasna bu vka old, kendsi orsndan Ira geldi. Ve avurd, ki amms idi, pdihl benmdr
9.

diy dav lurd. B-nihyet lekerle irmndan

Irdan yaa tevecch itdi. Ve Sul Melikh da 10.lekeri-y-ile bun arlayup Kire297 atnda buludlar. gn gce tamm ortalarnda murebe old. ir
11.

avurd

lekerinde bir kii iler meydna yridi, Melikh afnu ine geldi. Ve Melikh lekerinden biri anula
12.

mubele idp an ol vech-ile ald ki tamm belinden iki pre


13.

eyledi. Bilinden yuarus ddi ve belinden

aasn atn alup dndi ve Kavurd lekerine


14.

vard. n avurd bu zam grdi, eyitdi: imdiden298 gir

durma vat degldr. didi.

Ve dnp299 ad ve aznesin ve cebenesin ve mecm- ratn yamladlar. Ve irlemr 15.kendyi da dutdlar300. Ve ol aradan gep feth nuret birle Hemedna geldiler. Anda gelicek Sulnu lekeri
16.

fil-cmle nz itmege baladlar301 yan ki bunu gibi, Feth itdk, bizm


17.

mrumz arturma gerekdr. didiler. Ve cem olup

Veri Niml-Melik atna

geldiler ve ayl at sylediler. Eyitdiler302: Eger bizm mrlarumuz ve tonlularumuz ziyde itmezsez
1.

devlet ve sadet avurdudur. didiler. Niml-Melik n bu

szi iitdi, eyitdi: Sabr id bu gice Suln-la 2sylep sizi masdlaruz yirince getrelim. didi. Ve ol gce Suln-la meveret idp avurda 3.zehir virdiler. Ve iki olanu
297 298

B. 37b/14. // T. 25a/22. Grc B. 38a/2. imden 299 B. 38a/2. dndi 300 B. 38a/4. // T. 25b/4. ...dutdlar, esr itdiler... 301 B. 38a/5. ...baladlar ve serkelik idp yan ki... 302 P. 28a/17. Eyitdiler ifadesi yok.

48

gzlerine ml ekdiler. Ve yarndas n gir leker Niml-Melik atna geldiler. 4.cevb istediler. Niml-Melik eyitdi: Gce bu manden Sulna nesne dimege yaramazd, zr ki
5.

amms absde mell olup yziginde zehir vr-imi, ip lm. Suln bu sebebden at

mnfail olmu-d. 6.didi. n leker an iitdiler vesveseleri skin olup ayru keleci itmediler ve aldlar. Ve andan sora drt 7.yz yetmi birinci ylda Suln Melikh orsnda leker cem-idp buyurdu303. Erf memleketin grdi304 ve lekerden 8.ol cenge ve malaata yarar kiileri305 itiyar idp Semerkandu zerine ddi, muara itdi306. Ve oplar
9.

ve

B. 38b/2. yrdi / T. 25b/15. Bu kelime yok. B. 38b/2. ...Rm Fasilyus Ermniys olup arc gndermedi. arda ol Suln Sleymn h seksen bi Trkmn ile Rm azsna gnderp kendzi lekerden... 305 B. 38b/5. kiilerle 306 Bu satrdan itibren B nshasnda ve T nshasnda, A ve P nshalarnda olmayan balklarla farkl konular ilenmektedir. Bu sayfalar B nshasnda 38b/6. satrda yer alan ikr-i Pdih- Suln Sleymn h Der Rm balyla balamakta ve 46a sayfasna kadar srmektedir. 38b sayfasnda balktan sonra uzun bir izgiyle sayfa iptal edilmi gibi grnmektedir, yine bu sayfalarn yazevrimi aaya alnmtr. Ayn sayfalar T nshasnda 26a/7. satr ile 28a sayfalar arasndadr. B nshasnda Sayfa kenarnda derkenar olarak bulunan satrlarda u ifadeler yer almaktadr: dirbycn erfna geldiler. araba layup Alaa yayladlar. Bu yayla ve la b ve vsi yayla ve ladur kim h bir ilmde anlaru gibi bulnmaz. Yaz u ot ve sular eksk olmaz ve yeme ve ... mutc olmaz. Ve yaylasnda siek ve aert olmaz, at ban almaz. Pes ayl zamn ana yaylayup ladlar. T aa degin ki pdih- alem ... ve Al arafndan Ermen tekr Lfun syb Rma mteveccih old. B. 38b/7. - 46a/11. 6. ikr-i Pdih- Suln Sleymn h Der Rm
304

303

n Suln Sleymn h Rm azsna nmzed itdiler, Trkistndan 8.gelen yz yigirmi bi Trkmn Suln aa eri virdi, an 9.Rma gnderdiler. n Rm pdihna mendb olup Rma 10.geldi, Rmdaki Ouz begleri ve ullar, ki az ve ana gelmilerdi, 11.Maliyyada istib idp izz ve yn ve erkn- tamm birle 12.getrdiler. oniyada tata gerdiler. Fasilyus orup iat 13.itdi ve stanbldan Rm tengslarndan ve Freng kemlarndan 14.ve afelerinden ve ualarndan ve altun ve gm avadanllarndan 15.ve adeler ve yz bi filri gndrp selmlad ve menzil-i mbrek 16.bd ld. Ve Alaehir begi ve Rm begleri imeti ve selm getrp 17.selmladlar. Ve mecmTrk ve Rm begleri imeti ve selm ve pkeler [B 39a] 1.itdiler. Rm aa ve anu nesline muarrer old. n bir mddet 2.Rm pdihln itdi, ecel iridi. Yirine ol Suln 3.Mamd pdih old. Ol da fevt old, ol Suln 4.Mesd pdih old. Ol da fevt old, ol larslan 5.pdih old. Aa da ecel iridi, ol da fevt old. 6. ikr-i Salanat- Suln iyed-dn Keysrev n 7.-le-ad alenl-insne f aseni tavm mme radednh esfele sfiln- 8.kmi mutesnca tnd-bd-azn Suln sad larslan 9.ayt bnu an evr zerine esdi ve rzigru 10. cmdr anu yigitligi ullesi prlik ve meb dedsna 11.mbeddel itdi ve av-yi af a-i ftr anu teni ehrine 12.yol buld ve bu muarnas dolabu dnmesi anu o 13.gibi oru metini yy gibi bkp muavves itdi ve fen stndan 14.irtili ve be drna intili muaa old, Suln iye 15.d-dn Keysrevi, ki kii ol-y-d ve ufliyyet zamnndan bul 16.addine iriince kend atnda ve naarnda mrebb lm-idi ve on 17.bir arndandan atas areti mlzimetinde iti bulm-idi, [39b]1.r getrdi ve eytdi y benm

7.

49

sevdk olum ve iy cigergem 2.-bi-amdillhil-kerm ve minnetl-amm- ki urratul-ayn-i devlet ve uvvet-i bsia-i 3.salanat ve sid-i msid-i memleketsin. Ve cihn-drl ferri ve tcidr-4.-l r sen emyilide peyd ve batiyrl delyili sen sekent 5.arektudan hveyddur. Zr ben firset meibi nryla ve kiyset 6.ab iysyla bab grrem ve bilrem ki arndalarudan pdihla 7.sen yigrek yararsn ki eyyi yaramazdan temyiz idersin. Beyt:
8.

Yo serre senden zge beh nin Memleketsin h lmdur gzn

Ol sebeb-ile devlet lii nsnu zammn ve memleket melii ve mefsidi 10.imn kef-i kifyete ve yemn-i emnete smarladum. Ve mlki saa ve cn Rvna 11.virdm. Ve benm gdm ve vaiyyetm salanat avidi tessinde Lomn 12.vaiyyetin ayri degldr ki eytdi -Y bunayya! L tarik

9.

billhi inne-irke le-ulmin 13.amin. Y bneyye! Aimi-alte vemr bil-marfi ve nhe anil-mnkeri ve biral m ebeke 14.inne like le-min azmil-umr. Ve l tair addke lin-nsi ve l temi fl-ari 15. maraan. nnallhe l yuibb klli mutlin far-. Gerekdr ki bu mili kend efle 16.muted ve amle mntec id ol ar slikleri ferine ref olup 17. -nnallhe yemer bil-adli vel-isni ve ti il-urb ve yenh anifai [40a]1.vel-mnkeri vel-bay. Yaiukm leallekm teekkern- fermn
mcebince yoln 2.varasn. Ve anu imtilini kendze cn dilin verdi ve cinn 3.cinnnu verdi ve baret baarnu nabn lasn. Ve yan bilesin ki 4.addr ferrid niye h kimesneye arr utmad bundan glmeg ve alamalu 5.mili ol dirilr alur bult gibidr ki gh dirilr ve gh alur: Bilrem iitmi olasn sen Avl-i mlk- m taaddam
7. 6.

eler-idi meyyed muaffer Begler-idi merref mkerrem Dr v Sikender Ferdn Keyusrev Trvyirc ve Cem ahmre ve Dvbend ahhk Gderz cihn-gy Nrem

8.

9.

ams adem yirine gitdi di am mevt cmn hem ahr asna ne a tiryk Yra urca ecel ne merhem Eger ayt glinden al seblin-nedret vel-ittif bir ib dil meamna 13.bir rat nesmi yitrrse bi bral ve dermndel zkmn 14.anu ardnca viribir ve yz bi rl ve asret ubrn anu 15. rzigr gzine braur. Beyt: Dehr iinde kimesne bir gl-ira irmedi 16. Kim zamn cevri anu barna yz r urmad.
17. 12. 11.

10.

ne gibi au olmayna gli Bir nigru zlfi ucna elin irgrmedi h kil bu dnyda ki

Mcerredler ve zdeler gzinde bir yaz ve beybn iinde arb olm 2.drt dvr alm yu kruvnsarya bezer mam ve rat 3.olca yir dzmez ve anu serb udasna ve arb curasna marr olmaz 4.ve anu iblin ve idbrn d gibi grp aa aldanmaz h zinhr anu 5.yalan imnna aldanmayasn ve ibet end olasn ve gli dnyy 6.dnine balamayasn. Beyt: Virme dil dnyya ki ol bir b-vefdr pr cef 7. Cm anu ber arb olur arb b af

[40b]1.

50

Ni evine heves lma ki o ndr 8. me amrn kim idider saa ender af bu vaiyyetleri al urnda 9.didi alvet sarynda alan oullarn atnda tamm iletdi begler ve erkn- 10.devleti od. Cmle anu apusna ki devlet beigi ve malmlar dus 11.ve mutclar nevs irdgi apu-y-d, geldirler ve pdihu af ve naf olduna 12.mazn ve mell olup tefekkr elin yzlerine diriyp oturdlar. n Suln 13.selml uffasn ve mdan olu grdi, eytdi: a -celle cellh ve amme 14.nevlh yemddkm bi-emvlin ve benn ve yecal le-km cenntun ve yecal lekm enhran- vadesini benm 15.aumda env izz-ile incza iridrdi. Ve baa oullar n-madd mllar 16.ve adsz memleketler virdi. Ve an arafa ki tevecch itdm au inyeti-y-ile ve rasl 17.muciztyla muaffer ve manr geldm, ar u felek gzi da grmeye bir gzn [41a]1.ol luflar ki eyledi amda Kirdikr liy cihn adlimzle mamrdur ve siz 2.gibi a-gzr ve vefdr begler ve nkerler ve ullaru dirsz lcuuzla ki 3.-vellene maah eidd all-kffri ruam beynehm- yeti siz nuza nzl 4.itdi. Pr-nr ve malmdur ki yigitlik rnndan ki ib mn tensimde ve gl-berg-i 5.dumn tebsimde idi. T imdiye degin, ki mr iridr, ratlar ilatlarn 6.ve libsn bile geydg ve leetleri cmn bile idg ve kmkrl meydnnda 7.ehsvrl opn geregi gibi urdu. imdi, ki bizm iblmz gnei keml 8.derecesine ve zevl dvrna ulad, eger ub riyn dny diyr ve mvs 9.zerine itiyr id be ve riy melfe vid idersevz inf eviyle 10.muttaf ve madr d cddesine iltizm gstermege muterif olm olavuz. didi. 11.Ve vaitdr ki rzigr bizm aumuzda da yle ki skender ve Dr ve ayrlar 12.akknda od ki kim -terak min cenntinve uynin ve zerin ve mamin kermin ve nimetn 13.kn fh fkihne kelike ve evran-h avman arn- yetin oya. Ve yandr ki melik 14.mliksz ve cihn sulnsuz ve ehir ehriyrsuz olmaz ve lem kevni ibtidsndan 15.ben dem nesli inisna degin bu a muarrerdr ki, beyt: birisi gider ve biri gelr Bir cn virr biri yiri yirin alur Byle va etmi ezelden rehnmy Ki olmaya al- cihn b ketuy Maribde ve marda bu man-yi d ol gelmidr bil. Ferzend dilinde 2.Minihr, Fernfer olum Keyusrev, ki mubil-i li ve mabl-i alat 3.fnn-db- pdihne ve unfilelf- usrevne birle mtealldr. Eger- 5.-i alan arndalarndan tertb-i zamn birle t ar vardur amm 6.vfr-i al ve uhr-i adl birle anlaru ve alan arnnu zerine 7.rci ve muaddemdr ve batiyrl r ve mkrl envr 8.devleti abninden lyi ve lmive si ve iyndur ve bu man 9. imet burhndan man keml t mstan r ola n 10.ne cet aydn ayu eb tecellye ben pdihl aa virdm. 11.Ve anu kmini vilyet ve raiyyet zerine kend l aytumda 12.nfid ldum ve ol vri ferr temkn ve ib tc ve usrev ve Muaf alfen 13.Eb Bekr-i dd Emrlmuminn mer bnl-ab -raiyallh anhm- 14.ki hdim bnyd kfr mhud nihd- dndr. Eytdi ki: -nn estalifat aleykm 16.bad mer bin al-ab Allh ve raslehu ilam fe-inne adl fe[41b]1. 17. 16.

like ann bihi ve ilm fhi ve in beddele fel-ayrihi eradet aleml-aybi ve se-yelemellene [42a]1. alem eyy munalib yenalibn- didi. Ol resme itdm ol da evvel 2.eryiu tadmini kendzne vcib ve lzm bilp uhdesine ald 3.ve anu ymna iltizm gsterdi. Ve -fe-men nekee fe-innem yenk al nefsih 4.ve men evf bi-m hede aleyhullhe fe-se-ythi ecran amenfudnn cn 5.cyibrnda dikdi. mdr ki ab-i d birle mrebb ve afl 6.zlli-y-ile muaff olup devlet emert mlk millet hevdarlar 7.mena irie. -Ve m like alllahi bi-azz-. Gerekdr ki siz da 8.andan din ki bikr- allet ve vid- muaa ve ictim- 9.mufarra ola, aa mutbaat gsteresiz ve anu kmi 10.ve fermn imtilin nef ve arrda ve ayr ve erde ve nab 11.ve azilde ve ad ve ilde mad aa bilesiz ve yirl aya ve ahran samma gibi anu hev ve

17.

51

velsna ebt-i adem olasz. Ve anu apusndan muvaat uann d ve niyet birle serde ve alniyyette berk uanasz. n bu vesey dunlar rlarn istimi adefine iridi, 16.mecm aladlar. udret-i ibret her birin gzlerinden 17.yzleri zerine revn old. o asret [B. 42b]1.ve ot birle h idp cevp viremediler. ibet 2.l-emr ittif-la tekellme gelp sylediler ve eyitdiler 3.Asem esam ki asr eyymu ar- muahharnda vi 4.olmlard, idan devlet ecsm astas ve memleket 5.menaz ileri erv behresi olsun. Pdihu yib ryine ki kemlet ser-firz ve bende-nvz 6.der muarrer ve muavverdr ki n bizm dedelerimz ve ced-7.-lerimz Suln- aam Melikh edviyellh sadahu 8. kmi birle siz ceddze Suln Sleymn h 9.z anrallhu burhnahu rikb- meymn 10.ve etr-i humyn glgesindeki Rm memliki fetine 11.mdebbir ve mevsn olmlard. Anu sumn 12. estilatun ukuhi ve ymn-i berektnda ihlk 13.zamn zerine seyyreler asryu gibi 14.svr oldlar. 15. sadet sevrn sat-i mrdet zerine 16.urandlar. [B. 43a]1.tmrlar virdi, yurtlar ve yayla ve la ve ml ve tavar ss oldlar. Ve anlar 2.ve azlar idp az avbn ve ehdet mertibin buldlar. Ve ulu kffr pdihlar-ile 3.ar eb manur ve muaffer oldlar. Ve atell-mrikne kffeten yetin nidsn icls 4.ve ull-la istim ldlar ve keskn llar anerler ve nacalar zahm birle ve s sinnl 5. ve alar demrini ve tr-i brn zahmi birle yer yzin dmanlar anndan llezr gibi itdiler. zler atnu aya tozn grp odan Mesiler yn her br ldlar.
7. 6.

odan kelsa ve salb yirine hem Mihrb ve minber ve der dvr ldlar.

Biz da i veceden al mmetin ve inn al rihim muhtedn kmi birle ol 9.ray meslk lup el-veledl-urrem taadd bby al-urri mcebince bizm ulumuz ve kiimz 10. ehriyru fermn ve ayy-i sumn gibi kend zerimze lzm ve mlzm ve mvcip 11.bilelm. Ve devleti muliflerine mulefet ve hevdrlarn muvfaat idp elden geldke 12.drielm diy bu mevs zerine eymen-i al ve ahd-i vik itdiler. Ve and idklerinden sora 13.cmle beyler ve ulular li-i mesd ve sad ve ferunde birle memleket tatna ve salanat 14.serrine nab itdiler. gn Ouz resmince ykinp tapu ve imet resmin yirine getrdiler. 15.Ve erf serverlerin ve Trk ve Rm beyleri ullu elin balayup sadan ve soldan urdlar 16.ve direm ve dnr getirp nir ve sau sadlar ve ob ryialu erbetler ve mz ve mrn 17.iildi ve altn anber ve abr ttsleri altun mecmereler-ile uland ve azneden ar terfler [B. 43b] 1ve ilatler ve nad altn ve ae ve ida ve abldan arab ve Trk atlar beglere ve ululara 2.yazclara ve uarya ve syir nevkre ve imetkrlara virildi. Ol gnden b ys 3.ve pyn inm ve bai old, yle ki av ve avm kli suln vels 4. muabbetine arr ve vm utd. Cmle o gl birle fermnna mui ve mnd oldlar. Ve on 5.gn mddeti midr mecls-i dumn ve iret-i kmurn old-y-dlar ve adlar ve eni 6.obet ryiinden hi nesne fevt olmad, andan sora memleket tedbrin ve raiyyet 7.riyatna ve madilet ve nafet eline mel old.
8.

8.

Bb

ikr-i tim-i Ferzendn- Suln larsln Be-imet-i Rkned-dn


n memleket Suln yaed-dne tefv olndu ardalar mesmiine iridi. 12 aset her birisin bnnda belrp ekre old. Her biri anlaru ok 13eri ve mal ve avar-la mstazhirdi ve her biri bir vilyete pdih idi. yle ki 14.Tot ve tevbii Melik Rkned-dn Sleymn h elinde-y-idi ve Dnimend ili mft Melik15.Nred-dn Berkiyruk elinde-y-idi ve Ablistn Melik Muse ddnTurul h elinde ve 16.ayariyye Melik Nured-dn Suln h elinde ve Svs ve Asaray Melik utbed-dn 17.Melikah elinde, Malayya Melik Muized-dn ayserh elinde ve Erakliye Melik Sencer h elinde [B44a] 1.ve Nigide Melik Arslan h elinde Amasyya Melik Nimed-dn Arun h
11.

52

elinde ve Engriye 2 Melik Muiyed-dn Mesd h elinde ve Burulu Melik yed-dn Keysrev elinde-y-di. yle 3 ki azdan ve odan ikr olan vilyetler malt ve mamltndan atalarnu4 salanat divnna gelmezdi, belki anlar muf ve msellem taarruf iderlerdi. Her yl bir kerret 5 atalar imetine gelrlerdi. Ve mlzimet ve imet eryi imetin yirine yitrp ul-i mml 6 ve idrk-i mad birle yirl yirine getrrlerdi. lem limleri ve f fllar anlara varurlar, 7 ikrm ve izz bulup inm ve keremlerin grp teysir-i malip ve merm birle mrcat klurlard. 8 lm- lemi anlaru eyymnda li ve ir ve seir rzigrlarnda l idi. yle ki kendler 9 da fal ve belat ve sn-i a ve beratda mhir ve mtefennin idiler. Ve Melik Nred-dn Berkiyru 10 ki oyluir ve Niksr begi-y-idi urzd ve Perzd asn nam itmidr. Ve ol maba11 ve bdr ve masnu gher-berderleri ab- selm ve r mstaimden muraa ve mzeyyen lmdur ve andan 12 bir emke kitbnu adrinde rd ve in lmdr. ikr olnur ki anu belat ve featn istidll olna:
13.

Der Tevd-i Br tel ve ad


Tal Allh ad anda muaddes Beddr ndei saf mukarnas
14

Berd arete peki dur neki Bauret mutelif rm ve zeng Benka kabetin ani b mad Meid rekerde na hint ger Resnende be-g re Gher Tann in ghen si mdevver
[B. 44b] 1.

15

2.

Nebete udrete ber tata-i k Rum- na- tesrt- eflk Der n deyr-i mdevver ekl-i mn D ur ez nr- gerdnd peyd vehm-i tz rev ender tekpy Revende sl meh n b- der cy ad nad cins r nr Teh muzn san rnend ez an per udvend mr ferd Vez inh ki ferd ber-gzd

3.

4.

5.

6.

Ki acz ez germ feryd- mris Ki lufet cmle r feryd res bes


8.
9.

7.

F Natin-Nebiyyi alayhis-salm

Durd ez m revn ber cn mihter Ki ez kevn mekn ev bd Bihter

idv-i ehr-i drl-mlk-i levlk dde te sebeb-i der ul-i eflk


11.

10.

Ben bd mbeyen mnhec-i dn Henz dem arul-mi ve-n

dde em er her d lem Bern dergeh-i ufeyl st dem

12.

53

13.

Hmyn t mad- gnn Girifte ar r der zr-i naln Yetm-i b nev lkin cihn-ba dde der zr-i pyi sumn ba

14.

15.

Der asb-i l-i de


ez ketm-i adem na- tadr Berber lev-i frat dd- tavr Nihd- ar rcistem bedne Meger peyd d ber men nihne Bes esrr ber men gt peyd Ez n heft mmeht r b
2. [B. 45a] 1. 17. 16.

Be-nezd-i sl meh n sebz-i Glen mar-dz mr-i hefde al-ber men Hner hy ki tezyn-i dil-med Ze-ir- ilh l-med Bednestem bed ez nk ep ez rst Dilim r z r-yi nam ber st ber evc-i hner pervz kerdem San- der nam ner z kerdem Mer ez evvel r dd yr Nieste ber bis- ehriyr

3.

4.

5.

6.

Kdem em ddem kr- lem zlf-i b ryn refte dirhem


8.

7.

Kejbn- emel her yek bed dest Girifte sat n m merdm mest.

9.

ddem kr- lem b ser py Frmndem ze ter uk ber cy Nesm-i luf-i zid bang ber zed Ki her n r gc ba ed aberzed

10.

Ze h ber teryi erbr vh Dern bistn gl-i n r-vh


12.

11.

od-r der mam- acz ddem s erbet urbet edem Zerv bendeg n nk ryn Sipse r zebnem d seryn Hem gftem ki y Rb marem de Dil-i mecr drem merhem de

13.

14.

dd bende r n tat- h Nige dre ze-yin tebh

15.

54

mancnlar urd, cenk itdi. an- Mool anu iinde idi. irl-emr Semerkand alup an dutd.
10.

Ve an yaya sulnu ine getrdiler. Gelp yir pdi. Ve ol aradan gep


11.

Ifahna geldiler. Ve an

esr Ifahna getrdiler. Ve Ifahnda gir an da istimlet

idp Semerkandu emretin virdi. Ve ayl 12.izzet ikrm-ile gnderdi. Ve n ki sulnu lekeri Ceyn gedi; Vezr Niml-Melik gemicileri
13.

cretin

Ankiyyeden ald, ellerine bertlar virdi. Ve bu gemiciler varup sulna agrdlar ve feryd itdiler ki:
14.

Eger bir yigit bundan Ankiyyeye varsa, gir gelince pr olur. Bize
15.

andan cret gerekmez. didiler. Sultn

Nizml-Melike baba dirdi. Eyitdi: y baba! Bu

ki nu a rekinden bn-i Hill bedrekin hell olurd, bedr gibi meda gibi itiraa derdi. Af aihi min klli albin ahvatan att ka-anna midduhal-ahvi
[B. 45b]1.

16.

17

idi ve Urid

ehbe d-dn matli mabl muarreb tr ve ins alvet ve mfd aret lmd. 3 ve ikmet eczsn be-kll andan itil lup dilemidi ve ta babnda taammu ve tenavvu 4. lmd. a evfer ve s- eczel birle ma olmd. Ve mebd-i tailde 5.Mevln ehbeddn Pertevnme adlu bir kitb anu hmyn adna tanf ve telf 6.klmd. Suln n ba ve mufakada getrdi ve kll rumuz ve iret zerine 7.ol bbda mahret buld. Ve anu nefs-i alli ul-i ef vatinde allame-ke m lem tekn talem 8.mcebince ve r-i cehletden nect- memenete iridrdi. Ve ol zmren avba ve nn9.slh zerine vkf old. Anu gibi ki rekilter revn bu l sn10 ve Suln yed-dn Keyhsrev ve env feyl birle pdih emeninde mil-i ser-i rmn 11.ve dn old. Ve anu luf-i abat ve teved-i arat ve srat-i bedht bd- iml leftndan 12 ve b- zll selsetinden ve barul-mandan ve vehm-i ayarnndan sebkat iderdi. Beyt:
13.

2.

Eyym perdesine ne eser ald kim Gn bigi ruen itmedi alb mnevver lemde b ve k terkbini nu aclet-ile mav eyledi n-i muahhar

14.

Menevlerden ki evtda dimdr ve manmt incileri ki r- elms 16,birle delip b- zll gibi dzmidr. Ve vakt ki urbette inlbdan ferat buld 17.ve memleket-i mevreye mrcaat virp geldi ve serr-i servere gep oturd. Mktedy [B. 46a] 1fak ey Mecded-dn sak bevvhellh all-cenni ve abba aleyhi sicclul-ufrn talebi-y-in, 2 ki Sulnu nekbeti ve urbeti sebebi ile adm vaanndan gidp m diyrnda mukm 3 olmd, mektb irsl ld. Ve ol mektbda urbetn veyi retin ve kerbetin 4. bedyi-i avlin tarr itdi; mevnda rd olna. Eker bu ehzdeler her birin mehmed 5.ve menkbnda sz sylene, kitb enbe irip mad ve mefd olur. Ve eger erlikleri 6.ve pehlvnllar ve ehmet ve sermetleri ikrine ru olna ki merkiz-i ilm ve emvrid 7.sm- intim- cn-m birle Rm vilyetleri idv-i dn kffru abyetinden 8.muaff lup her yl bir arafn fet idp yz bi nefer bel ziydesin slm diyrna 9.getrp msilmn iderlerdi. Ve bu ftu vn a ve edn-i lem msmiine 10. iridrrlerdi. n bu arndalar rna ased-i ur itdi. Ve memleket-in bevi 11.

15

55

ne idr ki itd, b-infldur. didi. Vezr eyitdi: y 16.uvend anlara h cet degldr ki yirlerinde areket ideler. Bizm lekermz de kiiler vardur ki anlaru
17.

bertlarn nad

akeye alurlar. Ben bu ii sen salanatu tami ve memleket olun izr itmek in
1.

ldum ki aly bileler ki rub- meskn tamm elmzdedr. Bir ehir gibi

banu onlun badan salavuz. 2.didi. Sultn bunu tedbrin ve firsetin begenp tasn itdi. Ve Suln Melikh iki nevbet Ankiyyeden 3.Ezcnde vard. ir nevbet drt yz seksen birinci ylda ki Ankiyyeye geldi ve andan Liyyeye geldi, deiz 4.kenrna. Ve atlarna deizden u virdiler. Suln seccde aleb idp iki rekat namz ld. Ve Allh derghna 5.kr ld, ki bunu pdihl nihyeti mardan dery-y marb kenrna degin yetidi. Ve ullarna m 6.vilyetin asndan ve mu deizin kenrndan mualar ve tmrlar virdi. Ve alebi asmid-devleyi
7.

Aunura ve Ruha-y

mdd-devle-i Bojana vard. Ve Mavl da bir ulna virdi. Ve andan gir dnp
8.

Semeranda geldi. Ol idi ki Semerand alup Sleymn an esr kld. Ve andan ora

znikde ve l ve 9.oten uddna degin her ne ehre ki yetidi, bir vl dikp ve bir add zerine muaa kesdi ve ulm
10.

ve bidat ve mude nunlar ne varsa getrdi. Ve


11.

Sulnu rbt kiisi ki her ne vat atlansa rdlar.

Ve defterde adlar mebbet idi, r


12.

alt bi atlu-y-d. Lkin bunlar onlularn bu memleketlerde mteferri idi. Her memlekete varsalar, nafaalar ve arllar eksk olmaya. Ve Suln Melikhu adli ve siyseti
13.

an

bir adde idi ki anu zamnnda hi


14.

ikyeti olmazd. Ve eger olsa da gelrdi Suln-ile musfaa

sylerdi. Ve icz

yolndan bc ve bedriay gtrmi-idi. Ve Emr aremine ve beriyye arablarna ve Kabe-i Muazzamanu


15.

mcvirlerine ol kadar inmlar itmi-d ki addi v ar yo-d. Ve


16.

anu ayrtnu mcvirlerine eerlerinden

drr-i berriyyedeki berkeleri ve uyular, zr


17.

cemini ol dzetmidi ve da Suln lehvden ve temdan av avlama

yetde severdi.

Ve Sulnu ikr-nmesinde yazlm-d ki suln bir gnde yetmi geyigi ola urd.
1.

Ve idesi old, her geyik ki urayd bir flori tad iderdi dervilere. Ve Irda ve

orsnda 2.ne adar av yirleri vr-ise, ceminde menre buyrmd, geyik boynuzndan

56

yapalar. Ve henz Mverin-nehrde 3.ve Bdiye-yi Arapda ve orsnda ve Ifahnda anu eerleri ve almetleri bdr. Ve kendsi drl-melik idinmege cemi 4.memleketlerinden Ifahn itiyr lmd. Ve anda o imretler yapm-d. ehirde ve ehirden arada balar ve kkler
5.

itdrmi-idi. Ve bir ala ehir iinde ve bir ala ara ada yapdurm-d, aznesi anda
6.

idi. Ve bunu eyym-

devletinde vezr Niml-Melik idi. yetde muaam ve

muterem idi. Ve cem memlik elinde idi. Ve on iki ol 7.vr-d. Her birine bir vilyeti marlam-d. Zr ol nesneler ki vzretde gerekldr: akl ve mrvvet ve sea ve 8.kerem ve ab ve kifyet ve snl-ul ve heybet, cemisi bunda vr-d. Ol sebebden Suln bun terbiyyet 9.lurd, anu szinden mazd. Ve Trkn tn ki Tam anu kz-y-d. Ve Sulnu tn idi.
10.

Lkn

Sulna her ne km itse, geerdi. Ve Suln anu szinden tecvz itmezdi. Ve bu Trkn tnu 11.bir vezri var-d. Tcl-Melik adlu, reti ve sreti gkek-idi ve al ve kifyeti kmil kii-y-idi. Dyim
12.

Trkn tn bunu zerine-y-idi, ki Niml-melikden bun

iler ekp vzreti bu ilvire ve heme 13.Niml-Meliki Pdiha ovlard. Ve retin ve sretin Pdiha emm iderdi.Ve uybn isteyp
14.

ve Sulna bildrrdi. Ve bu

advetde sebeb ol-d kim Suln Melikhu Trkn tndan bir ol vr idi, 15.Mamd adlu. atun dilerdi ki Suln vel-ahd an idine. Amm yet de kiirek idi. Ve Beriyru Emr- i Ykt 16.z beyde tndan idi. Sulnu olanlarndan bycek-idi. Nimlmelik meyli aa-y-d ve hem Suln da
17.

aa meyl iderdi ve Trkn tn ol sebebden

Niml-meliki ar itdrmek ardnca olm-d. Fil-cmle


1.

ol adar Sulna msv itdi ki Suln da mteayyir old. T

ua degin ki bir gn Niml-Melike dem gnderdi, 2.eyitdi: Ne dirsin? Benmle pdihl da erk misin ki benm meveretmsiz ve iczetmsiz taarruflar idersin. Ve vilyetler 3.itn ledrrsin ve memleketleri olanlarua virrsin. Diler misin ki dem gnderem dlbendi baudan alalar? 4.Niml-Melik eyitdi: Sulna eyd ki ol vat ki onu bana tc odlar, benm bauma dlbend odlar. kisi birbirine 5.baludur ve ulaudur, ayrlma olmaz. didi. Nal idenler Sulna da ziyde atup ayrus ret-ile

57

itdiler. T ki 6.Suln aab idp Niaml-Meliki azl itdi ve vzreti Tcl-Melike virdi. Ve Niml-Melik mzl yridi, 7.t leker Nihvende gelince. Ana gelicek, Tcl-Melik bir nie devletszleri tark itdi, vardlar, alel-afle Nim 8.l-Meliki b-ile ldrdiler, ehd itdiler. Ve cem lem anu-n acdlar. Zr ki aa ly degldi. Ve mri seksenden
9.

gemi-idi. -Ke-enneh- anu ol Sulna didgi kelm fl gibi ddi. Zr ki bu vadan

ora Suln, Badda 10.geldi. On sekizinci gn Suln da fevt old. Ve Suln, ir vatine yakn ne adar ki admi kiileri vr-ise 11.tebdl itmi-idi. yle ki Niml-Meliki, Tcl Melike tebdl itmi-idi. Ve erefl-Meliki mstevf, ki cihnda mnimlik
12.

ve

mtenaimlik-ile mehr-d, Mecdl-Melik-i ammyyeyi tebdl itdi, ki bul ile mehr idi. Ve bu iler mbrek olmad. Beyt307:
13.

Kiiden ki yz dndere rz- bat

Yaramaz olur aa hem tc tat


14.

am ii n- gelr n-sez

Egeri dil-efrz ola cn-fez


15.

Eger ayra ad eyleye er gelr

Ve ger nefa idm r gelr


16.

devlet gide ala non gelr

Ne ikr itse bc peran gelr


17.

Ne suln ki van teayyr ide

ilf- avb zre tedbr ide.


1.

de adl yirinde ulm sitem

la ahr idecege bel kerem. Ne kim iidr-ise la amel,


2.

ar ola atnda ehl-i dvel.

307

P. 30a/12. Beyt kelimesi yok.

58

la ayr-i ehline tefv ii, Baarur ana her ii her kii.


3.

Aceb ola m devleti ber-arr,

Yad ala m meti pyidr?

-Bi-amdi l-lh- ol li-i reh-nmy


4.

Virpdr ehmze gn gibi ry

Ki tedbri her laa ayn- avb Temenns her ide adan evb
5.

la a anu mrini mstedm

de adl ddn ber-devm ikr-i 6es-.Sulnel-Muaam Rkned-Dny ved-Dn Ebl-Muaffer Berkiyru bin Melikh Yemn Emrel-Mminn -be Meradeh7.

Suln Berkiyru be-yet b retl-y-d. Mutedil metl ve au alu. Evvel

pdihl drt yz 8.seksen altnc ylda idi. Mddet-i mr yigirmi be yl idi. Ve on iki yl pdihl itdi. On yanda 9.pdih old ve vildeti Drl-Melik Ifahnda idi. Tev-i -timdi alllh- idi. Ve Vezrleri zzi 10.l-Meliki308l-Hseyin Bin Niml-Melik idi. Ve anu arda Meyyedl-Melik idi. Ve bir arnda da Farl-Melik idi ki
11.

bunlar

Niml-Melik olanlar idi. Ve bir vezri da Mecdl-Melik-i am idi. Ve cibleri mc idi. Ve cib 12.Abdl-Melik idi. Ve Suln Berkiyru yetde b-ry ve o-y-d. Ve baici idi. Amm anu rzigrnda 13.ok adieler ve arb vkalar old ve drl drl zametler ekdi. n Suln Melikh dnydan gitdi,
14.

bu on yanda ald. Ve olanlarnu bycegi-y-idi ve atas

bun velahdlige tayn itmi-idi. Ve ol 15.letde bu Ifahnda idi. Trkn tn Baddda Emrl-mminn Muted Bi-llhdan der-st lurd ki
16.

kend ol Mamd bin Melikh suln la ve ube anu adna ona. Ve Emrl-

308

P. 30b/10 l-Mlk sayfada geen dier Melik kelimeleri Mlk olarak harekelidir.

59

mminn abl itmezdi. Eydrdi:

17

Sen olu henz kckdr, pdihla yaramaz.


1.

dirdi. Ve alfen Emr Cafer adlu bir ol vr-d,

Melikhu z ardandan.

Ve an Trkn tn terbiyet iderdi. Ve idm bunu zerine idi ki 2.Muted dirliginde da Trkn tn beni Emrl-Mminn idineydi. Ve Melikh lmedin azmlar bunu zerine
3.

idi ki fahnda drl-ilfe dzeler ve alfe an anda almaya ve Emrl-mminn

idivireler. Ve bu manyi alfe bilrdi. 4.Ve yetde gelrdi. imdiki lde da Trkn tn bu Emr Cafere ve atasna ve taallutna mbla ile 5.ml virdi. T ir bu Emr Cafer varup babasndan dilek itdi ki Mamd suln la. alfe da r olup 6.an suln ld ve buyurd ki ubeyi anu adna ouyalar. Ve Trkn tn Emr Kerbuay getrdp syledi. 7.Mblaa ml ve esbb virdi, ki vara, Ifahnda Berkiyruu duta. Ve Emr Kerbua da bir aftada Badddan 8.Isfahna yetidi ve Niml-Melik ullar bunu geldgin duyup Berkiyru ehr iinde gizlediler. Tamm 9.Ifahn Emr Kerbuy arayup bulmad. Ve ol gice aldlar, Atabeg Gmitigin, ki baa atabeglik eylemidi, Svede olurd,
10.

anu atna iletdiler. Ol da alup Berkiyru Reye iletdi. Ve anda tata gerdi. Ve Eb

Mslim, ki Rey resi idi, 11.bir mura tc Berkiyruu bana urd ve sulnlk retin balad. Ve yigirmi bi midr kii Reyde bunu
12.

atna cem old. Ve Trkn tn an


13.

iidp ol-y-la Badddan Isfahna geldi ve Isfahna girp

ehri kendleri ala

idindiler. Ve Berkiyru da lekeri-y-ile yriyp Ifahun zerine geldi. Trkn tn da


14.

azne aup ml ledrdi ki zerinden Berkiyru def ide. irl-emr Mecdl15.

Melik ve Tcl-Melik, ki mdebbirleri

ve meveretileri idi ve sfehslr- and adlu emr,


16.

ki Melikhu muarreb ulyd, ittif idp tedbr itdiler,

ki be yz bi filoriyi

Berkiyrua babasnu mrndan vireler. T Ifahndan gep gide. Berkiyru da


17.

abl idp ml ald ve andan gep Hemedna geldi. Ve Trkn tn Melik smile, ki Berkiyruu
1.

aysdur, mblaa ml

ve esbb ve cebene ve lt- arb gnderdi ki Berkiyrula cenk ide. Eger ele 2.getrrse Trkn tn Melik smle varup menkas ola. Ol da r olup esbb dzdi. 3.Ve Kire nevsinde Berkiyru-la urad. Ve furt Berkiyruu olup Melik smli d. aup

60

4.

Zbeyde tn atna, ki z arda-y-d ve Berkiyruu anasyd, geldi. Suln da

nesne dimedi. ir 5.bir ara ile dutup ldrdi. Ve andan ora Berkiyruu ammus Alp309 Arslan ol Tebe urc idp alaba
6.

leker cem itdi ve Kuhistn nevhsine geldi. Ve Berkiyru atnda leker azd,

muvemet idemezdi. Ve Trkn 7.tn da fevt olmd. Diledi ki arnda Mamdla ittif ide. Srp Ifahna geldi. Ve Mamd da iidp 8.istibl itdi. Ve birbiri-y-ile bulup at zerinden grdiler; muabbet-ile syletiler. Gtrp Berkiyru
9.

ondurdlar. Ve Melikhu ullar ayru ve Bilgen ki Mamd imetinde idiler, ittifk


10.

idp Berkiyru meydn

kkinde dutdlar, abs itdiler. Ve yarndas ad itdiler kim


11.

Berkiyruu gzine ml ekeler. Ngh Mamd

asta old ve n ard. Eyle olsa

tevauf itdiler. li nice olur grelm, didiler. Ol hafta 12.iinde Mamd irete nal itdi ve Berkiyru arup tata gerdiler. Ve ol aralda Meyyedl-Melik310 orsndan
13.

yetip vezr old. Ve cem melih311-i salanat baarma ardnca old. Ngh Suln

Berkiyru da 14.nesne ard, bir vech-ile old ki bundan da mdi kesdiler, irl-emr Allh -Tel- if virdi.
15.

Tamm at bulcak leker cem idp ammus Nete


16.

cengine tevecch itdi. Ve Hemedna gelp uratlar. Drt

yz seksen sekizinci yl iinde


17.

afer aynda Berkiyru lib olup ammusn d. Ve ol aralda

Farl-Melik ibn

Niml-Melik orsndan gelp mblaa pkeler ve armanlar getrdi. arr-i serperdeler gibi
1.

ve alas dvan-neler gibi ve muraa tat ve tz atlar gibi ve cebe-

aneler ve arb nesneler getrdi. Ve Ber-2.-kiyrua yetde gelp MeyyedlMeliki azl itdi. Vizretini bu Far l-Melike virdi. Ve bir nie gnden ora 3.bir a mlid fidyler Berkiyru ba-la urdlar. ayl zamet ekdi. irl-emr Allh -Tel- if virdi ve andan 4.gep ammus Arslan Arun ki orsnda ba ekmi-idi, aa uramaa gitdi. Ve arnda Sancar Atabeg
5.

mc birle leker ince yrtdi ve kendsi ardnca al al gitdiler. Bu ammusndan

yetde aer iderdi ve 6.itiyt lurd. Zr yetde b-bk ve cretl idi. Ve b-nihyet
309 310

P. 31b/5. olup eklinde vavl yazlm ve harekelenmi. P. 31b/12. l-Mlk olarak yazlmtr. 311 P. 31b/13 malaat

61

leker da vr-d. Bular bu or-y-la 7.gelrlerdi. Allh tadri-y-ile Mervede bir ul Arslan Arun ba-la urup ldrdi. Ve Berkiyru 8.cengsiz ve zametsz azneye ve esbba yetidi. Ve anu emvlini cem idp gedi, Trmde geldi ve anda 9.da ne kadar ml vr-ise ald. Ve arnda Sancar orsnda emr dikp kendsi Ira tevecch itdi. Ve ol
10.

vat ki Meyyedl-Melik mazl old, Suln Melikhu ul Anar atna

geldi, eyitdi: Nin areket 11.lmazsn? Trkn ol Mamd senden yeg midi? Suln d seni cem olanlarndan yigrek severdi ve saa 12.oul dirdi. Ve cemi riy ve siphler seni yigrek isterler. Ve mlu o ve bahdurlu var, urc
13.

eyle Bir defa fet itdg gibi


14.

cihn saa msellem olur. didi. Bu da marr olup ba ekdi ve zl

ota ve gnlk ve
15.

ser-perde kend elbyla itdrp dutd ve dav-y salanat itdi ve Ifahndan, ki

kend

kminde idi, kb Riyden312 yaa tevecch itdi. Bir menzil varnca ba-la urup ol arada313 helk itdiler. Ve 16.Meyyedl-Melik n bunu gibi gnhda bulund ve Mecdl-Melik, ki amyd, pes Irda ve orsnda yiri
17.

yo-d, aup314 Genciye Suln bin Melikh


1.

atna geldi. Ve bun da alebine terb itdi ve az leker-ile

Genciden orsndan

yaa tevecch itdrdi. Ve Berkiyru da orsndan Khistna geldi ve Mecdl-Melik


2.

Ebul- Fal- am ki vezr ve mstevf-y-idi ve cem memlik elinde idi, ve umr-

salanat amus aa tefv olunmud. 3.Amm begler ve ekler r degldiler. Sulna ar itdiler. Suln itmedi, bunlara azab itdi. Ve bunlar 4.da Mecdl-Melik drna ad itdiler. Mecdl-Melik aup Sulnu ser-perdesine ddi. Mecd
5.

l-Melik

drn ve esbbn yamaladlar. Andan yriyp serperde atna ve Sulna aber viribidiler ki An elbette 6.bizm elmze virgil! didiler. Suln r olmazd. Ve MecdlMelik eydrdi: y Pdih! n devlet malaat 7.bendedr, o beni ayn; her ne ki madlardur baa itsnler. Ve Suln gine kend salnda ve salanatda315 8.olsun. didi. Suln ruat virmezdi. n leker grdiler ki Suln virmez, yriyp azneyi ve 9.aymeyi yamaladlar ve ser-perdeyi yrtb girdiler. Ota iinden Mecdl-Meliki, saalna yapup

312 313

Rey, bk. Rvend, Rhats-sudr ve yets-surr, ev. Ahmed Ate, I, s. 141. P. 32a/15. orada 314 P. 32a/17. aup kelimesi yok. 315 P. 32b/7. salanatnda

62

ardlar ve

10.

pre pre eylediler. Suln n bu li grdi, yetde pern olup ser11.

perden bir arafndan d.

aup Emr-i ur Beg drna ddi. Emr-i ur Beg


12.

aru up yir pdi, eyitdi: Suln

nite old, byle geldi? didi. Suln eyitdi: Bu ne b13.

edeplik ve ne rmetszlikdr ki bu leker itdiler,

aremmze girdiler. Bunca kstal


14.

itdiler. Dur, var bunlara eyit ki madlar ne ise d itdiler gine cetleri

ne ise yirine

getrelm, dalsunlar, gitsnler. didi. Emr-i r Beg Suln drda oyup kendsi atland, 15.bu lekere geldi. Evvelden d bile ittifk vr-d. Il itmege muayyed olmayup Sulna dem gnderdi, eyitdi:
16.

Bunlar la bil degller, elbette azunl zerine


17.

idm itmilerdr. Hemn tedbr oldur kim bau resin

lasn ve bir arafdan up


1.

gidesin. didi. Suln gir dem gnderp der-st ld ki: Bir pracu

bunlar

teskn l ki ben316 bir menzil uraym. didi. On on b ak-y-ile up Riyden yaa gitdi. Ve bu
2.

leker cem Suln Muammed bin Melikh atna cem oldlar. Ve Suln

Muammed da Hemedna gelp b nevbetde 3.ks nere urd. Ve tamm suln olup Meyyedl-Meliki vezr idindi ve tedbr-i memlekete mel old.
4.

Suln Berkiyru yriyp orsndan ve Girgndan ve Riyden leker cem idp

Suln Muammed zerine 5.yridi. Suln Muammed da berber olup cenk itdiler. ttifa Suln Muammed nup ad ve Meyyed 6.l-Melik ele girdi. Birka gn abs itdiler. absden aber gnderdi, eyitdi: Eger Suln benm gnhum afv idp 7.beni zd klup gir manb vizreti ba virse, Sulna yz bi dnr vireym. didi. Suln 8.da filoriye mutc idi. Rz olup yedi gne vade ldlar. Yedi gnde Meyyedl-Melik ml teslm ide 9.ve yedinci gn vizreti teslm ideler. Ol da up ml buldurmaa ve dn almaa balad. Tamm ml
10.

tertb itdi ki bu gn teslm ide ve yarn mhr-i azneyi ve


11.

devt- vizreti inde oyalar. Ve azinedrlar-la

ol gn bu mlu nakdinde ve cinsinde

ve ymetinde mnaa itdi, anlar incitdi. Ol sebebden ol gn 12.bu aziyye ter olund. Yarndas Suln otada yaturd, uyurd. Olanlardan bir ibr olan 13.bir cemat-la keleci iderdi ve eydrdi ki: Bu Selular nice amiyyetsz ve ayretsz olurlar. Bir kii bunlar ol
316

14.

adar i itdi ki bir defa atasnu ulna iv idp baa ld, pdihlna

P. 33a/1. ben kelimesi yok.

63

ad itdi.

15.

Ve aa bunca etr ve ser-perde lt- salanat dzivirdi317. Ve ikinci defa

Gencye varup arnda fri 16.iken tark itdi. bunca vat vre eyleyp ir getrdi bunula uradurd. imdiki lde
17.

bu gir aa vizret virp memleketini aa tefv ider. didi.


1.

Ve bun suln iidrdi. yetde

bu sz eer idp azaba geldi ve bir minceyi eline

alup otadan ara kd, eyitdi: Tz Meyyedl-Meliki getr! 2.Getrdiler. Eyitdi: Gzin bala! Baladlar ve bir krs zerine oturtdlar. Ve Suln kend eliyle, bir zam kend 3.eliyle yle urd ki ba yire ddi. Ve Suln ol syleyen olana baup eyitdi ki: Selularu
4.

amiyyetin grd mi, nice imi? didi. Hemn ol olan aup ayru

Sulnu yzine gelmedi. Ve andan ora 5.gir nice defa Suln Berkiyru-la Suln Muammed arasnda cenk old. Fi-l-cmle bi defa aralarnda 6.cenk; drt defasnda Berkiyru lib old, biinci defa nuret Suln Muammed olup Berkiyru 7.ele getrdi, helk itdi. Beyt: Budur det-i ar-i n-pyidr Ki birdr aa s v ehriyr
8.

amusna unar ecel cmn

Cemine balar fen dmn Ne h olduiyn mdr lur


9.

Ne derv olcak mub lur

Berberdr aa vel v neb Dimez bu cvndur yd bu ab


10.

Geh kii hala ser-tc ider

Yine Ml mlkin trc ider Geh menzilin evc-i eflk ider


11.

Yine meradn ibet k ider

317

P. 33a/15. dzdi

64

Kamu dlu so am durur amu dgin o mtem durur


12.

arbu afsn giderr umr

Deger mi gl rengine renc-i r Kii say idp arturur mln


13.

Uzandua uzadur mln

Gider kendsi kalur ml ml Amel yo-sa gre kim nola l


14.

Dri hl itmege lik-i ml

Niye iriiser bu l emel Ameldr gerekl kiiye hemn


15.

Ki abrinde anula olur emel

Nite geldi ol h Suln Murd az ss, adl ehli, pk itik.


16.

i dyim ayr ihsn durur

Cihn alna ll-i Ramn durur Anu devletin la a pr-devm


17.

Ki lem dutupdur anula nim.


1.

ikr-i es-Sul yed-Dny ved-Dn Eb c asm Emrel-Mminn

Muammed Bin Melikh

Emrel-mminn Suln Muammed tamm ad-d ve uzun alu, arun ve ara


2.

akullu. Vildeti drt yz yetmi drdnci ylda idi. Pdihl on yl idi ve mddet-i

mri otuz 3.yedi yl idi. Evvel318 Pdihl Suln Berkiyru ldkten ora drt yz dosan sekizinci ylda idi.
4.

Tevk-i -stanet billh--idi. Vezrleri: Evvel vezri

318

P. 34a/3. ol

65

Meyyedl-Melik idi. Andan ora319 irl-Melik idi. Andan 5.ora Sadl-Melik idi ve Niml-melik bin Amed idi ve Rebbd-devle idi. Ve hcibleri Abdl-Melik idi ve mri r 6.etegin Ve cibi Al Br idi. Ve Suln Muammed be-yet dn diynet-ile marf ve adl iynet-ile mevf idi. 7.Ve ryib-i yib ve ahd-i bit ve vadesi d idi. Dn iznda ve melhide ve meln alnda 8.ve hrnda be-yet mecd sy-d. Ve beya-i slm salamada yed-i beyz gstermi-idi. Ve bidat ve ild 9.gtrmekde cehd-i bel klmd. imdi hikyeti ikr olunsa gerekdr: Gre-y-idi Sulnu cehdine ve ciddine
10.

ve ol

alanu fetinde keine itid layd ki tamm yedi yl anu zerine dp muara ld. Gicede 11.ve gndzde bir pre rhat olmad. Tamm fet idp melide al itmeyince ve her kimde ki ol ilddan eer nin
12.

bulnayd ve yhd ol melide ile fi-l-cmle

mnsebeti ola-y-d, ban kesp siyset iderdi. Ve Suln


13.

Muammed evvel ki pdih old, karndanu ul olanlar adaa v

Ayaz adlu kiiler oldlar. Baddda 14.b-nihyet leker cem itdiler. yle ki Suldan lekerleri ve evketleri ve esbb ve letleri ziyde idi.
15.

Ve Suln da varca lekerin cem


16.

idp anlarn muarebesi-y-in Badd arafna mteveccih old. Ol gn ki

cenk old,

Allh -Tel- arafndan meded-i sumn yetidi ve nuret-i Rabbn hir old. Eydrler kim Bu am
17.

lekerin zerine gkde bir ara bulut belrdi. iinde ejdeha eklinde
1.

retler vr-d, azlarndan odlar

alurd. yle ki, anu heybetinden cem leker

vehm alup eker sillarn320 dkdiler ve lmege muntar 2.durdlar321. Ve kymet orusn tamm mhede ldlar ve pern olup bal ba ayus old. yle ki, 3.iki leker bir arada bulnmad. Ve adaa ol cenkde ldi. Ve Ayaz dutsa old. Ve Suln an da siyset 4.itdi ve buyurd kim adakay ller arasnda isteyp, gvdesinde ninlar vr-d. Ol ninlar sebebi-y-ile 5.buldlar ve ban kesp Suln arnda Sancara orsnda gnderdi.

319 320

P. 34a/4. ora kelimesi yok. P. 34b/1. sillarn ve yaralarn 321 P. 34b/2. urdlar

66

Ve ol eyymda ki Sultn Muammed ile 6.Berkiyru arasnda itilf vr-d ve Suln Muammede ftr gelmi-idi. Melide-i meln ileri yetde 7.uvvet ve evketleri ziyde olm-d. Ve her ehre demler gndermiler-di, if-y-la ilda davet iderlerdi. 8.Ve Ifahnda bir kii, Abdl-melik A dirlerdi, ibtidda kendi aya nisbet iderdi. Bundan ora 9.ild thmetin itdiler. Ifahnu ulemsn ad itdiler ki aa tarz idp ortaya getreler. Andan aup Reye geldi.
10.

Ve andan ora gelp asan- aba buld ve

yetde b a yazard. Ifahnda ekeri kitblar 11.Anu a-la idi. Ve bu A bir ol vr-d, Amed adlu. Babas322 zamannda bzrl iderdi ve kendi
12.

yle gsterrdi ki
13.

atasnu mehebine ve itidna mnkirdr ve andan bzrl getrrdi. Ol sebebden

atas

mttehem olup acak aa kimesne tar lmad ve Ifahnda kald. Ve ol alanu, ki Suln Melikh
14.

Ifahnu inde bnyd lm-d ve dzgn itdrmi-idi ve Suln ki


15.

yip olduklar vat azneleri

ve sil-neleri ve olanlar ve sary zlar cem anda

olurlar-d. Ve Diylmiden bir cemat vr-d ki 16.Anlaru zerine emnler ve flar idiler. Bu Amed bin Abdl-melik bunlaru ile in olm-d ve olancular
17.

muallimligi

reti-y-ile gelr giderdi ve bu sary alna on ve giyecek ve syir avyiclerin alvirr-idi. Ve sary
1.

ulcazlarn talm ider-idi. Ve ol Deylemler ile oturup bunlara ild

irb iderdi ve bunlaru-la dostl ider-idi. 2.Bunlar d ilda yan idi. Tamm bunu davetin abl ldlar ve bun kim lup kendiler tbi oldlar. Andan
3.

ora bu Amed-i A Ifahnu apusnda bir davet-ne dzdi.

ehirden323 her gice cemat gelrler-idi. 4.Ve bunu kfriyytn ve ildn iidrlerdi. Varup kendler maallelerinde bir cemat zerine tamm muarrer klurd324. 5.Pes alup bu davetneye getrrlerdi. T ki otuz bi kii bunlaru davetin abl lup mlid ve 6.dehr ve bdn oldlar. yle ki, buldlar yirde mslmnlar helk iderlerdi ve olancular 7.urulayup ldrrlerdi. Ve ol ahdde bir gzsz vr-d, Ulv Meden dirlerdi ve ol da bunlardan
8. 9.

olm-d. Onu bir arauca oa vr-d. Aama yan bu gzsz bu okau banda durur idi. Allh ramet itsn aa ki beni evme iledvere! dirdi. Kim ki bunu eline

322 323

P. 34b/11. baba P. 35a/3. ehre 324 P. 35a/4. lup

67

yapup ol oaa

10.

varayd, bir cemat r durmlard, hemn yapup ol kiiyi ier


11.

ekerlerdi. Ve ol kr evlerin

dibinde bir uy vr-d. Ol uydan yollar eylemilerdi,


12.

zr zemnler vr-d, anda kalurd. Bi alt ay

bunu zerine gedi ve bu ehrn ekeri


13.

yigitkleri mefd oldlar. Hi kimesne bilmez ki nereye gitdiler. ldkleri bilinmezdi. Ve analar ve atalar alayup yrrlerdi. Bir gn bir dilenci avrat bu ev apusna
14.

ve dirilikleri

geldi, nesne dilenmege. Bu evden bir

iild iitdi. asta var and, eyitdi: Hastalara lh, if virgil! 15.didi. Bu ol al bu nesne ann itdi, le diy. Dilediler ki etmek virmek bahnesi-y-ile bun
16.

ier ekeler. Bu avrat


17.

girmedi. Bunlar ilzm itdiler. Bu da aup bu oadan d ve bir blk

cemata

urad. Eyitdi ki: ol oada bir ev inde bir yaramaz vz iitdm ve ol ev al


1.

baa da ad itdiler, adum. didi. Ve bu aly d cem yiblerin istemekde ve

teftde idiler. Bunlardan 2.fin u feryd opup tamm ehre aber old. Bu soaa dopdolu oldlar. Ve bucalar ve delikleri ararken ngh 3.ol zr zemn yoln buldlar, grdiler. Grdiler kim bi alt yz kii da artu kimsen ban 4.kesmiler, kimisin rm eyleyp elin ve ayan divra oumlar ve kimisin alndan lmi ve henz 5. drt kii da nefes virr, lmemi. Ve bu al kimisin oln buld ve kimisin arndan ve kimisin mn ve yrin, dostn 6.buld. Ve bu ehr iinde bir rv feryd ddi ki Ifahnda ol gn ymet gni old andlar. Ve ol 7.kri ve avratn ve olann bulup getrdiler. Bzr iinde oda yadlar ve ol maalle aln tamm rdlar. Ve aup 8.ol alaya giren urtuld. Ve Suln Muammed da nki Sadaanu ve Ayazu cenkinden fri old ve
9.

Ifahna geldi. Bu melnlar bu alaya tamm mstevl olup yaralar ve azular silalar
10.

ve b-d esbb

ve lt cem itmilerdi. Suln da Ifahn alyla bu alanu

muarasna mel old. Tamm 11.yedi yl ir itdi. Ve bu enda vezr Sadl-melik Eb Ifahnu ulular ve eimmesi mttehem buldlar ve bir
12.

a defa bunu lini Sulna


13.

ar itdiler, inanmad. Zr ki buna itiad tamm idi, h bundan yaramazl

ve bir trl

ynet ann itmezdi. Bu Sadl-melik bir cibi vr-d, cem esrrna mu idi ve h andan
14.

gizl nesnesi yo-d. Ve ol muli idi ki bunu melide ile dili vardur. Meger ki
15.

irdan Amed A

bu Sadl-melike aber gnderdi ki aremiz dkendi, bize

68

are re eylesn, yo-ise tamm ciz olduk; 16.kalay virrz. didi. Sadl-melik eyitdi: Bir hafta da abr eylesnler ki ben bu it yan ki Sulnu ayana
17.

yapaym, yere

uraym, ortadan gtreyim. didi. Ve Suln da be-yet mecrrl-mizc idi. Ayda bir kez
1.

fad iderdi. Sadl-melik fad-la ittif- feda mblaa nesneler vade itdi. Ve

bi dnr nad virdi. 2.Ve bir zehirle uvarlm niter virdi ki Suln bunu-la fad ide. Bu aberlere cib mli idi. Ve bu cib 3.bir yet ib-ceml avrat vr-d ki andan h nesne gizlemezdi. Bu vezr lini ve an alc-y-la 4.bu avrata didi. Ve bu avratu bir dot vr-d ki gh gh alvet bulurd. Anu-la bir gice bulup en-y 5.kelmda avrat bu bbdan aa keleci syledi. Ve anu da erefl-slm demlerinden bir dot vr-d, aa
6.

syledi. Ol da erefl-slma syledi. erefl-slm hemn ki iitdi, tevauf itmegi

rev grmeyp 7.durd, Sulna geldi. Ve alvet lup Sulna bu keleciyi syledi. Suln da yarndas tecribe in 8.kendyi hastaya urd ve Tz fad getr! didi. Ve fad gelp Sulnu oln balad ve nter ard. 9.Suln grdi ki nter rengi bir drl, da pr325-heybet-ile fadu yzine bad. Fad Sulnu heybetinden
10.

ve yneti

avfndan ditreyp Sulnu ayana ddi. Suln buyurd ki ol nter ile bu faddan 11.an alalar. Fil-l ol ararup ldi. Suln, Sadl-melikn ildna tamm itid idp ekki ve bhesi
12.

almad. Ve buyurd ki, an da Ebl-Ul-y Mafal da, ki aa da bu


13.

thmeti iderlerdi, dutup adlar. Ve hemn

anu adugn gricek alaya vardlar326 ve


14.

Amed A aladan indrdiler ve elini balayup bir deven stne

berkitdiler. Ve

Ifahna iletdiler. Yz biden ziyde idi avrat ve olan ki up nce ve ardnca yrirler,
15.

kim necset-ile oturd kim topra-la kim yzine ara drterdi ve bana kmr ve kl
16.

aard ve nce

abllar ve defler ve nylarla alclar ve r bler ourlard. Ve


17.

muanneler ve ret-bzlar oynard. Bu aamet-ile

ve izdim-la ehre girp meydnda


1.

aa odlar. Yedi gn tamm durd. Her gn olar ve alar urup

ningh

idinmilerdi. Ve ol aldu vatde ehirden bir dot gelp eyitdi: Bu sen d ilm-i ncm
2.

davsn lurdu, h kend lide bu gni bilmed mi? didi. Vallhi limde

325 326

P. 36a/9. pr kelimesi yok. P. 36a/13. alay virdiler

69

grmidm. Bir acyib tam-ile 3.ve izdihm-la Ifahna girrem ki h bir pdih ol tam-ile gelmedi. Amm bu keyfiyet-ile oldun bilmedm. didi.
4.

Ve da ol alada ne adar melhide vr-ise arup cemin env- ubetler ile

depelediler. Ve Suln ol alay 5.arb idp yad. Ve Allh -Tel- derghna krler idp adaalar ledrdi. Ve bu alanu feti sebebi-y-ile 6.syir melide-i meliyyen da uvvetleri nd ve balar aaa old. Ve andan onr Suln ar leker-ile 7.rgri ar-yl-mevte gnderdi ki anda melideyi da dada. rgr varca anlar da ira girdiler ve r- 8.-gr iru zerine dp muara lurd. Ve tamm ciz lmd ki Sulnu veft aberin iidp 9.rgri kod gitdi. Amm Sulnu himmeti bunu zeriney-idi kim, ne adar melide vr-ise, cemini al idp 10.lemden bunlaru tamm vcdn gtreydi. Zr ki Suln be-gayet dndr kii idi. Ulemy ve uley gyetde
11.

severdi,

amm cem-i mla be-yet myil idi. vce Ahmed bin Niml-melik ki bunu vezri idi, Seyyid Eb
12.

Hime, ki Hemednu resi idi, ad itdi ve min old ki Sulna bi yz

bi filori vire. 13.Bu ar-la ki Suln, Seyyid Eb Himi eline vire. Ve Suln da r olup Seyyidi dutmaa dem gnderdi. 14.Ve bu dem varmazdan din Seyyide aber old. Fi-l-hl Seyyid ol-y-la atlanup bir gizl yoldan
15.

bir haftada Hemedndan


16.

Isfahna iridi. Ve Sulnu larndan bir dem isterdi ki gicede bun

Suln atna

ilede. Ll ara Tigini gsterdiler ki bu i anu elinden gelr. Fil-l bir kseye on bi dnr
17.

oyup srdi, ara Tigin odasna geldi ve kseyi ne dkdi eyitdi: Bun mar dut ve
1.

bizi bu gice

Suln-la buludur. didi. Kara Tigin mrnde bu adar ml


2.

grmemidi. Mteayyir kald, eyitdi: Ml Sulnuma

yetidrmek gerekdr. didi.

Seyyid eyitdi: Bu ml sendr. didi. Ll da abl idp ol gice bun 3.Sulna iridrdi. Seyyid yetde pr idi ve nrn-y-idi. Amm gzleri rtlmidi. Ol sebebden Sulnu 4.tn utlu tn da gitmedi, oturd. Ve Seyyid, Sulna du itdi ve hediyye bir drr-i yetm ki, Suln cem 5.mrnde anu milin grmemidi. Sulna tufe virdi ve alad. vce Amed bir nice mddetlerdi ki 6.ben ducnu ardnca olmd ve adumuz ymaa ad lm-d. imdiki lde iitdm ki Suln aretinden 7.ben uln bi kez yz bi filoriye atun alm ki ben uln Suln anu eline vire. mdi h Sulnu adlinden

70

8.

ve infndan ve diynetinden ki peyamber oln met- dnyya ata. de ol bi yz

bi! didi. Ben duc 9.sekiz yz bi eyleyin, Sulna teslm ideyin, Suln an ban teslm itsn. didi. Bri biz lim ve lim-deye
10.

ne adar taap olursa da Sulna ayb


11.

gelmez. didi. Suln bu adar ml adn iitdi. Vezr muabbetini

glinden kard ve

Seyyid szini abl ld. Ve bilesince mvekkel od, bu mebla teslm idp getre.
12.

Andan sora ce Ahmedi Seyyid eline vireler. Seyyid bu mvekkel birle n


13.

Hemedna geldiler, bu Sulnu ul

bu ehirden nzl onak istedi. Seyyid eyitdi:


14.

ona krubn-sarydur ve nzl kendi kseden yimek gerekdr. didi.

Bu, ula sat

olup kat syledi. Seyyid eyitdi: Eger ebsem oturmassa buyururam ki seni u kapuda aa orlar.
15.

Ve ol meblaa yz bi filori da amm iderem, pdiha iletrem, bi sen gibi


16.

uldan aa ol yigrekdr. didi.

Ol ul bu szi iidicek skin old ve bir hafta gemedi ki

Seyyid bu sekiz yz bi filoriyi r 17.kld. Kimesneden dn almad ve h nesne atmad. Bu ul yetde taaccp itdi. Ve Seyyid buyurd ki
1.

aalar getrdiler. Aac er ar mikdr kesdrp

preledi. Seksen pre aa eyledi ve ularn kesdrp preledi ve ilerini oydlar. 2.Ve her birin iine bir kse oydlar ki on bi filori vr-d. Ve zerine bir tata mladlar, demrden 3.bir a o ualar eylediler. Ve her iki aac bir deveye ykletdiler. Ve rk deve tamm sekiz yz bi filori 4.birle bu ula od. Ve bi filori da bu ula virdi ve gnderdi. Ve kend da ardnca gitdi. ul 5.n ki bu mebla Sulnaar itdi. Suln ord, eyitdi: Bu ml ne yirden l itdi? ul eyitdi: 6.Kimesneden dn almad ve mlk nesne atmad ki cem ini aznesinden ard. Bu adar da eglendk, 7.artmada ve naad itmekde eglendk. didi. Suln be-yet taaccp itdi ve vce Amedi dutd ve Seyyid
8.

gelicek eline virdi ve her ab ki ol Seyyid in fikr itmi-idi, anu afn Seyyid aa itdi.

Nam:
9.

Bireg-y-in her ki uy azar

Hemin kend dmeg-in yir dzer Yimezsin n sen rzkn kimsen


10.

Yimez rzn da kimse sen

71

Nedr arada pes bu cenk cidl Bu mekr d fitne itiyl.


11.

Nin ayrna ii yavuz ana

Ki itdgine o uc utana Nice uam kii arka varur


12.

Hemn gir usuzken cn virr

Ezelden ne kim ksmetdr hemn Saa irien ol durur b-gmn


13.

Kii nice kim gi ve say-ile

Nabinden artu getrmez ele Bu degl ki h itmiyesin aleb


14.

Ki a ld her nesneye bir sebeb

Vel kimsen mlna dutma gz Yd ch in unma327 aa yz


15.

Ki en od gidersin kalur ml ch

Hemn ortada l olur gnh Cihnu fensnda yo ekk rayb


16.

Bunu-n advet olur saa ayb

Kimsen irime gline sen Ki ala sen da gl esen


17.

Eger grmed ise bir p zt

Ki cem ola anda bu amu ft Gel imdi bu al ss suln gr


1.

Gl ggine mh- tbn gr

327

P. 37b/14. anma

72

Ki oldur murd- zemn zamn Zamn fitnesinde hem oldur amn


2.

ikr-i es-Suln- Aam Muizzed-Dny ved-Dn Ebul-ri Sancar bin Melikh Burhn Emre 3.l-Mminn Sancar, buday el kii-y-idi ve yzinde abarcu ninlar vr-d ve saal aba-y-

d. Ve amm bynu 4.ba l, abarcudan gitmidi. Ve yarn ya idi. Ve tevi -

tevekkelt alllh- idi. Vezrleri Muned-dn K 5.ve ahbed-dn Ebu l-Musin idi
ve erefed-dn Eb hir idi ve Yaan Beg ar idi. Ve cibleri cib 6.az Al idi ve cib seyn idi ve Hacib Nimed-dn Mamd idi. Ve l-i Seluda Suln328 Sancar gibi uzun mr 7.srmi ve o pdiahl eylemi yo-d. Ve bunu ayyib y ml al tdgi ve murdlarna afer buldu 8.ve ehirleri fet itdgi ve lekeri du hibir pdihda yo-d. Ve cihndrl ve padihl idelerin 9.gkcek bilrdi. Umr- cziyyede bir pre bn idi. Emekleri fikirlerde ry- yib-idi. Ve leker ekmede ve amla
10.

uramada aceb tedbrleri vr-d. Ve adl


11.

inf ve tavs aff be-yet mil idi. btid-i emretinden,

ki Berkiyru arnda

arafndan orsna beg old, ir salanatna altm bir yl idi. Ve bu altm br yl iinde on
12.

oku ulu fet itdi. Ve aznn sulnn dutd ki h bir pdih aa afer bulmaz-d. Ve hem

gir Suln Mamd 13.olanlarndan Behrmh gir beg dikp muarrer ld ki gnde bi filori bu ehr altndan Suln Sancara
14.

vire. Ve kend dvn alkndan bir mil nsb


15.

idp gitdi. Ve Berkiyru veft itdkden ora ki Amed an

olup Semerand

memleketin dutmd, gelp Suln Sancar drt ay Semerand ir eyledi ve ir feth itdi,
16.

bi yz yigirmi drdnci ylda. Ve Amed an dutd ve atas Melikhu ne adar

vilayeti vr-ise, tamm dutd. 17.Ziyde da Sstn ve aznni ve vrezmi dutd. Ve Atsuz bin Muammed bin Ntigine vrezm hln ol
1.

verdi.

Ve Tced-dn Emr Ebul Fal Nm-rz virdi ki dyim ulu cenklerde lekerin pehlevn old ve aznn 2.cenkinde anu filleriyle acyib ileri vr-d. Ve arnda Suln
328

P. 37b/6. suln ifadesi yok.

73

Muammed, ki be yz on birinci ylda veft 3.ld, Suln Sancara Ira geldi. Ve bu Suln Muammed ol Suln Mamd anda suln olm-d
4.

ve tata oturmd.

atnda begler tark itdiler ki ammus Suln Sancar ile murebe itdi. ir mnhezim olup 5.ad, Ifahana gitdi. Ve Suln Sancar memliki musaar lup adl dda mel old. Ve bir mddetden ora Riye 6.geldi. Ve Mamdn atabegi Al Br yle malaat grdi ki Suln-la melia ideler. Ammus Suln atna Riye 7.vara ve bir ay sulnu imetinde ola. Ve gdgi vat abl ve bor aldurmaya ve ondu vat zl 8.serperde dutmaya ve ammus bindgi vat ve atdan329 indgi vakt nce yaya yriye ve salanat davsn 9.terk ide. Ve Al Br bu malaat zerine Sulna Ebul-sm nsbdyi gnderdi. Ve Mamd arafndan zrlendi,
10.

eyitdi: Bu areket olanlk ve bilmezlikden


11.

old. Destr olursa sulnu imetine varsun. didi.

Suln da abl idp iczet virdi.


12.

Mamd gelp bir ay Sulnu ol vaf olnan keyfiyyeti zerine

old. Andan ora Suln


13.

da bua ilat geydrp ol terk itdgi ynleri gir erzn lup ve cevhir-ile

muraa

aftn ve lal-ile muraa eyerl atlar ve filler, muraa vat-ile ve etr ve ser-perde bai ld. Ve Iru salanatn 14.erzn ld. Ve b beglerine mertebesine gre izzet ve ikrm lup arllar virp gnderdi. Ve andan ora
15.

her ehirde Ir ve Mverin-nehr


16.

ehrlerinden kylar ve yirler kend-y-in dutund. Ve Suln Sancar

be-yet aamet

l itdi. yle ki; anu ubesi Kra addinden Yemen asna degin Mekkede
17.

ve Tyifde ve Ummnda ve Aderbiycnda330 t Rm snurna degin onurd.


1.

Memleket vsat ol denl idi ki

kend veft itdkden ora bir yla degin ldgi

memleket uclarnda iidilmedi. Henz utbeyi anu adna 2.ourlard. Ve yet devletl ve dn-perver pdih-d. Ve ulemy be-yet sever-idi. yle ki; anu zamnnda 3.ubeyi orsn limlerin mad ve millerin merca olmd. Ve ulmu ve feyil menba ve hnerler 4.madeni olm-d. Ve Suln ulem-y-la ve zhhd-la ve abdllar-la be-yet itil iderdi ve bunlaru-la dyim 5.alvet, obet lurd. Ve on geymekde hi tekellf ekmezdi. Eker evkt sde bz aftnlar ve uz derisi 6.krk

329 330

P. 38b/8. andan Azerbeycan,bk. brahim Kafesolu, Seluklu Tarihi, stanbul, Milli Eitim Basmevi, 1972, s. 85.

74

geyrdi. Amm dyim taht zerinde otururd ve salanat yninden nesne eksk itmezdi. Ve
7.

n ki cmle cihn aa msellem old ve mlk- erf msaar ve arda ve arbda bunu

fermn nfid old ve ulu 8.begler ve adem ve aem bunu eyym- devletinde grdiler ki kendlerden ulu kimesne yokdur, tg ve b331 olup 9.ulm elin uzatdlar ve riyya b-vech iler itmege baladlar. yle ki; Mverin-nehrde, ki Sulnu drl10.

mlki Mervden

ra-d, ulmler ve bidatlar itdiler ki h ferde aa taamml itmiye-y-idi. Ve Suln da bi yz


11.

otuz beinci ylda memleketin avf idp bunlar ab itmege Mervden


12.

Semeranda geldi ve ydan lan

kfir vzesi vr-d ki bild- slma ad eyledi


13.

diy. Ve bu Mverin-nehr al orsndan, lekerinden

ve suln etbin

ulminden ve taaddsinden ol adar incinmilerdi ki el altndan kfire aber gnderdiler,


14.

yrisn diy. Ve bu leker kend aznllar zerine ve dimglarnda kibirleri ve kend


15.

nefslerine itidlar

dai ziyde olurd. Ve eydrlerdi ki: imdiki lde bizm yz bi

tamm yaralu ve sillu atlumuz vardur ki 16.kimesne bize muvemet idemez. dirlerdi. Ve lf ururlard. Bu enda lan Kfir ydan bunlaru zerine
17.

yridi. um ve ayr
1.

sanca leker-ile ve arl adlu kfir da otuz r bi atlus bilelerince

gelp

buludlar. Suln lekerin varcasn tertb idp mubil olcak kfir b-nihyet idi. orsn lekerine 2.hezmet vi old. Bir vech-ile ki otuz bi kii tamm ki ol cmleden tamm drt bi ulu begleri ehd 3.oldlar. Ve ol va da tevrhde yazlcak mubet old ve Suln mteyyir kald. in ve ardn kfir ald.
4.

Tced-dn Ebul-Fazl ki Nm-rz pdihd, eyitdi: y Suln! Ne urursn?

uracak vat mdur? 5.Ba resin yimek gerek. didi. Eyle diyicek yz -demire mstara- atlu-y-la kendyi kfir 6.lekerine urd ve bir arafa d. Ve grdi ki hemn on bi kii urtulm. Ve bu on bi kiiyle yz 7.arya dutdlar. Ve bir Trkmen ele girdi, lavuz idindiler. Ve Bel vilyetine geldiler. Ve Tirmi alasna girdiler. 8.Andan ora erfdan leker alndan kaan urtlan birer birer gelmege baladlar. Gelp lmiler-n taziyet idp 9.ve bler in tehniyet iderlerdi. Ve Ferd Ktib dirlerdi, bu vada iki Beyt didi. Beyt:
331

P. 38a/9. ya

75

10.

lcu birle ehyir yzini dutdu tamm,

Dmanudan rk yldur kim alursn intim.


11.

Ger iridiyse yzz devletine ne aceb

ol ki bir l zre b ala adur ves-selm.


12.

Ner: Ve n ki Suln leker iinden gitdi. Nm-rz pdih Tced-dn Sulnu


13.

yerinde durup mblaay-la

cenk itdi. n kfiri rd ve bunu bahdurlna iy332


14.

al ayrn kaldlar, ir ele girdi. Dutup

lana getirdiler. lan be-yet grdi. Bir


15.

yl alvirmedi ve Trkn tn da, Suln Sancaru

ei, ol da ele girmidi ve Bir


16.

yldan ora lan ikisin da Sulna gnderdi. Ve Mverin-nehri tamm

lan

kendye msaar kld ve hkm kmete mel old. Ve bu nekbet esnsnda vrezmh Atsuz
17.

dai old ve Merv ve Nsbr be-yet yamalad ve ok azyin


1.

ve defyin buld ve arelerin Ald.

Suln an iidp aa aber gnderdi. Ol da

fulne cevb virdi. Suln da muayyed olmad. 2.Kend dalmlarn divrmege333 ve avlin ab itmege mel old. Ve bir yla degin tamm gir erkn- devlet 3.cem olup esbb- salanat mheyy old. Mftalara tedrkler olnd ve erfdan ililer ve hedy gelmege 4.ve devlet ve pdihl gir ibtidsndan dutd. Ve bunu zerine yedi yl tamm pdihl mstemirr old. 5.Ve bi yz rk nci ylda Suln, Riye geldi. Ve eraftan ililer geldiler. Her birine mertebesince arl idp
6.

gnderdi. Ve Suln Mesd aznnden r pdih Srn ban

gndermidi, ar itdiler. 7.Ve andan ora Suln gelp on be gn Suln-ile old ve an da uurlayup ahdi bekleyp 8.gnderdi. Ve cmle Ir beglerine ilat virp o grdi. Ve bu yln ramannda gir orsna geldi. 9.Ve yldan ora ru meliki asan binil-seyn ur itdi. Ve Al etr ki Suln cibi idi, Hernu334 begligini
10.

virmidi, ol da

olup asanla ittif eyleyp bile yridiler. Ve Sulna cem nesneden bunu li 11.at

332 333

P. 39b/13. i P. 40a/2. dirrmege 334 P. ve A. Hernu olarak yazlan kelimenin Heratu olduu muhakkaktr.

76

geldi. Zr ki bua bunca eylk idp msaral335 mertebesinden arup bu mertebeye irdrmidi.
12.

Suln da Merveden ne adar lekeri vr-ise cem idp Hert nevsine

geldi. Ve asan da Al etr 13.birle ittifk idp aru yridiler. Amm bunlaru lekeri beayet mblia idi. Fil-cmle ortada ayl cenk 14.old. irl-emr asan lekeri mnhezim olup Suln lib old. asan ve Al etryi dutup Sulna getrdiler.
15.

Fil-l buyurd.

Al etryi alem dibinde ikiye bidiler. Ve asan bile esr idp ald, orsna gitdi. Ve yler
16.

mubetinden ber Suln henz bir fet itmemidi. Bu fete be-yet dn


17.

olup heybeti ve meti gir evvelki mddet da bunu zerine gedi. ir bi yz r sekizinci

gibi old ve pdihl yei revn buld. Ve bir

1.

ylda Uzlar336 Vas vi old. Anu keyfiyyeti

bu vech-iledr ki bunlar bir blk Trkmn ife idi. Otlalar 2.ve yaylalar Bel yresinde idi. Her yl yigirmi drt bi oyun sulnu mabana vafeleri idi ve n-3.-slr dyim kend demsinden dem gnderrdi, getrrdi. Amm bu varan dem anlara at taadd iderdi, 4.ve taakkm iderdi. oyunu eysinde ve yavuznda bunlar ayl incidrdi ve en laflarla sgerdi. 5.Ve bunlaru arasnda r ehli ve nimetl kiiler vr-d. Anlara cret iderdi. Anlardan rvet umard. 6.Anlar da rvet virmege r iderlerdi. irl-emr incinp ol kiiyi if-y-la helk itdiler. n ki 7.koyunu mabaa varacak mevsmi old, bu kii gelmedi ve koyunn getrmedi. Ve rslr da bu li iitdi, 8.Sulna ar itmedi. Mabau aydn kend yanndan grdi, t ki Bel Vl mc Suln grmege geldi,
9.

apu al bu dieyi mca didiler. mc da Sulna ar itdi: Ol zlar olup

ba ekmek isterler. 10.mdi anlar Bel yresindedr. Eger Suln ben ulna anlaru neligin adaa iderse ylda sulnu mabana
11.

oyun otuz bi gnderem ve anlar tamm ab


12.

idem. didi. Suln da bu szi abl idp mca

marlad. mc da bunlaru iine


13.

bir ane gnderdi. Ve Ol ldrdgz kiin crmin vir ve bi

detz oyun337

vir! didi. Bunlar bu aneye temkn virmediler. Eyitdiler: Biz sulnu yuz. Bize Sulndan 14.ayr kimesne km itmez. didiler. Ve ol aneyi inet-ile odlar, gitdi. Eyle
335 336

P. 40a/11. masaral P. 40b/1. uzlar 337 P. 40b/13. oyun

77

olsa Emr Kmc ve ol Alad-dn,

15.

ki ar melikiydi, tamm leker cem idp uzlaru


16.

zerine yridiler. uzlar da leker cem idp bunlara mubil

oldlar. Bunlar basup

mc ve oln ldrdiler. n bu haber Sulna yetidi, erkn- devlet ve mer-y


17.

haret rba ddiler eyitdiler338: Bunu gibi ie idm idenlere muayyed olmama

pdihl degldr.
1.

Eger anlar kend midrlarn bildrmezlerse da ziyde taadd iderler.

Elbette lzmdur ki Suln areket ide 2.ve at arasna gele. didiler. Suln da bunlaru sziyle areket idp uzlardan yaa tevecch itdi. Bunlar 3.n ki sulnu areketin iitdiler, tevli olup be-yet rba ddiler ve ililer gnderdiler ki: 4.Biz evvelden pdihu ullaryuz ve pdihu buyrundan ara deglz. Bizm aramza geldi, evmz yamalamaa 5.ad ld. Biz da ehl ayl riyeti-y-in anlarula aru olduk. Bizm adumuz yo-iken aralda ol da 6.ol da helk olm. Pdih bizm gnhumuz afv itsn. de yz bi filori ve bi gzel olan 7.pdiha gnderelm, birin adn mc lsn. didiler. Pdih abl ld, amm mer ittifk idp pdiha 8.mblia itdiler. Pdihu itiyrnsz cebri ile alup bunlaru zerine vardlar. n pdih yan geldi, bunlar 9.ne adar avratlar ve olancular ve zlar ve ocalar vr-ise lerine dutup taarru ide alaup
10.

Sulna aru geldiler ve zrllar

itdiler ve afv aleb itdiler ve r oldlar Sulna her evden anlaru batmnyla 11.yedi batmn gmi vireler. Suln bunlar esirgeyp teraum itdi. Diledi ki atn evre, dnp gide. Emr Meyyed
12.

ve alan begler sulnu dizginin dutdlar, eyitdiler: Dnmek h malaat


13.

degldr. Fi-l -cmle Suln ne adar dnmek

itdiyse Meyyed ilzm idp omad. n


14.

ki uzlar grdiler ki yalvarmadan re yodur, tamm sulnu teraumndan

nevmd

oldlar. Nr cnlarn ve numnlarn salama-in cenke idm itdiler. Ve suln lekerin ekeri sevmezlerdi.
15.

n bu i Meyyed idm-y-la old, anlar da cenkle


16.

tesl itdiler. Bir sat gemedi ki sulnu lekeri

mnhezim old, dndi. Ve uzlar

bunlaru ardna ddiler ve Suln bunlaru memleketine gelince yedi meeatl 17.u gedi. imdiki lde ol ulardan leker o helk oldlar. Ve Suln da ele girdi. Meyyed
338

P. 40b/17. Bu kelime yok.

78

1.

bir n-yiste fikr-ile bunca pdihl bozuld. Ve Suln dutup, alup Merveye

geldiler. Ve kendlerden 2.av ve ademi ve aemi tertb itdiler. Ve Suln bir ret idindiler. Vezrleri ve ketdlar dzdiler, amm her bir 3.hafta taayyr ve tebdl iderlerdi. Ve Merve ki ar Beg zamnndan ber drl-mlki idi, azyin ve defyin 4.dolu idi, pdihlaru. Ve begler ve ayn ehri gizlemi-idiler. uzlar gn tamm yamaladlar. Evvelki gn altun 5.ve gmi ve arri aldlar. kinci gn demr ve baiyyeyi altun aldlar. Ve nci gn dek ve l aldlar. Ve nehl 6.ve b urdavt ne vr-ise, att aplarn da arup aldlar ve ehr alnu ekerin esr itdiler. Ve yamadan 7.sora bunlara ikenceler iderlerdi ki gizl uyular ve zr zemnlerde nesne vr-ise eyitdrrlerdi. Fi-8.lcmle yir yzinde ve yir altnda h nesne omadlar, aldlar. Ve andan ora Nibrdan yaa tevecch itdiler ve kendler 9.lekeri dekl drt da daradan bile uydlar. Ve Nibr al da cret itdiler. Evvel gelen blge
10.

temkn virmediler ve

anlardan ban aldlar. Ve n ki o gelp yetidi, her birine ba ays old. Eker
11.

avratlar ve olancular cmie ve mescide dirildiler. lclar ekp girdiler, mescid iinde

ol adar dem ldrdiler ki 12.an gvdeleri rtdi. Bu mescid yetde byk mescid idi ki her namz vaknda iki bi kii bulnurd iinde.
13.

Ve yce apular vr-d ve cem aalar ve

direkleri andulus-la yalanmd. Ve bzru katnda idi. n 14.am old, bu mescidi oda urdlar ki yetip ulesi yle yuru kd ki tamm ehr gndz gibi yamaladlar ve aln esr itdiler. Ve bir nie gn ehrden ara durdlar. Her ab gelrlerdi.
16. 15.

old. rteye degin

Ve esr nesne

bulmazlard, yaarlard ve sarylar ve imretleri arb iderlerdi. Ve esrlere ikence iderlerdi.


17.

Ve ikenceleri buyd ki: Esrler azna opra oldururlard. ol adar ki, y


1.

mla irr iderlerdi yd

cn virrdi. Ele girmeyen kiiler gndz uylarda ve

krizlerde gizlenrlerdi. Ve Meyyed bu areketi ucndan 2.ymete degin lanet eksk deldr. Zr ki ey Muammed-i Akkf ki ol zamnda muted-y lem idi ve alef selef 3.-lin idi ve Mummed bin Yay ki Iru ve orsnu ulemsnu muteds-y-d ve imml-mslimn idi, 4.ikencede azlarna -ki nice yllar ulm u marif iderlerdi- opra doldurmada oldlar; ayru kiilere d ne 5.itibr?

79

Ve ol eyym iinde helk olan mslmnlaru addi ve ar yo-d. n ki uzlar tamm ret 6.ve trc lup gitdiler, bu ehr al arasnda itilf- mehib vr-d, ol sebebden birbirine kn 7.ve uud iderlerdi. imdi ki furat buldlar, her gice birbirin maallesin baarlard ve evlerin alancsn da
8.

oda ururlard, t ol ki uzlardan

urtulmd, ol da arb old. Ve bu ehr yetde at olup 9.veb old. Anlar ki lcda ve ikencede lmemidi, aldan ve ba ndan rldlar. Ve ulvlerden ve ehr
10.

aynndan ba ki Hinduz adlu yire, ki ala idinp mancnlar urup anda snmlar
11.

idi, ehrde b alan aaflar

da anlaru sncana vardlar. Ve anda sulnlaru sary

vr-d. An imret itdiler ve ehirde buldular 12.kirmedi ve aac ve a ne vr-ise aa arf itdiler. Fi-l-cmle Nbr iki yldan ora yle old ki kii
13.

gelib kend maallesin

bulmaz idi. Ve burada evler var md yd yo md bilmezdi. Ve ol medris ve cevmi, ki


14.

ulm ve marif ounurd ve ibdet ve at lnurd, cem oyunlar t olm ve yabn


15.

cnavarlarna mekn olm

idi. Ve orsnu cem ehrlerini bu uzlar bu vech-ile

itdiler. ll Herya girmediler ki ol ayl mukem idi. Ve Suln


16.

Sancar bunlaru ellerinde iki yl zebn old. ttif yle ddi ki bu


17.

uzlar Bel atna geldiler ve sulnu

cematndan ba, Suln atna geldiler. Amm


1.

elbette uz beglerinden kimesne Suln atna r olsa gerekdi.

ol sebebden keleci

idemezlerdi ki Sulna muayyed olmayalar. Suln eyitdi: Teferrclenelm, Ceyn kenrna varalum. 2.didi. Atlanup Ceyn kenrnda seyr iderken Trmd beraberinde geldiler. Ol arada evvelden gemi r lmlard. 3.Suln gemiye girp Trmd alasna gedi. Bu uzlar segirtdiler, yetmeyp Hey! Suln ad! diy geldiler ve 4.bklerine da aber virdiler. n sulnu kurtuldu aberi erfa mnteir old. orsn begleri birin 5.ikin gelmege baladlar. Sulnu atnda ayl cem oldlar. Suln da uvvet dutup dr lmlk Merveden yaa 6.tevecch itdi ve avlin ab itmege ve memleketin tedbr itmege balad. Amm efkr- fide alebe ld. Grrdi ki 7.azyin l, esbb ve lt yok ve riy mteferri ve leker her biri bir yaa ba ekerler, avn ve addm yok. Bir iki 8.ay gedi ki af-i insn ve ende-i nefsn murin olup mara r old ki ir ol maradan drl-irete 9.nal itdi, bi yz elli birinci ylda. Mervede yapdu devlet nesinde defn

80

itdiler. Ve Suln Sancaru mddet-i

10.

mri yetmi iki yl idi ve salanat altm bir yl.


11.

Yigirmi yl orsn da Berkiyru arafndan ve r bir yl kend istilli

ile ve iki

tevin grdiler. Birisi drt yz osan birde ve birisi bi yz elli birde yazlm. kisin aras 12.altm bir yl idi. Beyt: Zamndan kim old ki g grmedi Yd tc u tat yile virmedi.
13.

Ne n ola kim o zehr olmaya

Ne luf ola kim anda ahr olmaya Vefs beldur safs cef
14.

af grmedi dnydan Muaf

Ne-n zidr kii abl emel n boynndadur balu dm- ecel


15.

Gerek kim kii aa ibret gzin

Diler ise kim gre rat yzin Cihnu urrna aldanmaya


16.

Ulul bi alur anmaya

Ne a devlet mebbed degl Y bu izz mknet mualled degl.


17.

Eger istese menzil b-zevl

Ki anda ola nimet l-yezl, Bek milkini eylegil itiyr


1.

Ki ol old muya dr arr.

ehineh Murda u-y enm Bu lemde virsn murdn tamm


2.

Hem ol leme eylesn pdih

Ki olmdur slma pt penh.

81

ikr-i 3.es-Suln yed-Dny ved-Dn Mamd Bin Melikh Yemn EmrelMminn Suln Mamd degirmi yzl 4.ve degirmi saallu ve orta boylu, bzs uvvetl ve as mnsib idi. Mddet-i mri yigirmi yedi yl idi. 5.Ve pdihl on drt yl idi. Ve b-ry ve -y-d. Ve laf abatl ve atlu dill ve rn szl 6.dem idi. Ve b a yazard. Ve gkek ibreti vr-d. Tevi -teamt billh- idi. Vezrleri Rebb 7.d-devle idi ve Eb Manr idi ve Kemled-dn-i Semr idi ve emsl-melik bin Omn bin Niml-melik idi. cibleri 8.Muammed bin Al Br idi ve c on idi. Ve l-i Seluda bu Suln Mamddan mrifetl ve cziyyta dinr, 9.h yo-d. Mecm- il-i amde ve al- pesendde ile mevf idi. Ve ayd itmege ayetde r vr-d. oanlar da ziyde. n ki ammus Suln- 11. Aam Suln Sancar Ira geldi, sekiz aydan ora bun tahrk itdiler. Ammus-y-ile murebe itdi. irl-emr
12. 10.

Prisleri ve tz atlar altun uldeler-ile yetde o-d ve

nup ad. Ammus gir bun


13.

atna getrp nuvt itdi ve Mh- Melik tn ki kendn z idi, bua

virdi. Tamm

ceh-la ve mura ratlu fller-ile. Ve Iru sulnln tefv ld. Ve Mh- Melik tn
14.

bir zamn bilesince old, irete nal itdi. Andan ora ammus Sitt tnn
15.

gnderdi. Ve mdm ki

mri ad Irda suln-d ve alb imeti Ifahnda idi. Ve ol


16.

zamnda Baddda Emrl-mminn

alfe Msterid-i Bi-llh idi. Bir defa yle


17.

vi old ki bir czv die in ortalarnda Mamd, Badd ir maet ldlar.


1.

vaet vi old. alfe Badda girdi ve

itdi. Ve ir zr-ile ald ve alfe ile gir mlia idp

Ve bu Suln Mamdu 2.zamnnda dimler o-idiler ve hem -vat idiler. Ol sebebden ki Suln Mamd, avratlar 3.atnda o otururd, anlarula yetde afs vr-d. Pes dimler da her birisi ulu olup 4.devlete yetirlerdi. Ve Suln dvn linden ve begler atatndan yetde aberdr-d. Ve her 5.vat vezrlerinden ve mstevflerinden isb alurd. Memleketde h bir nesne maf degldi. Ve avtne
6.

yet muayyed

82

olmadan ve bunlarula o mberet itmekden bua mzmin maralar r old ki 7.ir helkna mvedd old, irete gitdi. Beyt339: Seludan ber bu seln ki gediler, Y Rb mrlerin 8.ehineh Murda vir! Kim muli ise kuh-ft eyle stvr, Kim dmn ise rmeni mrini bda vir!
9.

ikr-i es-Sulnel-Muaam Rkned-Dny ved-Dn Eb lib Turul bin Muammed bin Melikh 10.Yemn Emrel-Mminn Suln Turul bin Muammed bir padih-d, zl beizl ve uzun boylu, yarn 11.ve

ggsi ya. Mddet-i mri yigirmi bi yl idi. Hemednda veft itdi. Senet tisa ve irn ve amse mie de.
12.

yl pdihl eyledi. Adli ve siyseti ve aysiti ve amiyyeti ve


13.

keremi ve ecati tamm yirinde idi. Ve

mrinde hezl ve herze keleciler sylememidi.


14.

arnda Mahmd mdm ki a-d, Irka suln-d ve urul

ammusnu metinde
15.

idi. n Mamd veft itdi, ammus Suln Sancar Iru sulnln bua tefv

itdi.

n bu Ir a geldi, arnda Mesdile ortalarnda murebe vi old. Nie defa lib old 16.ve nie defa malb old. Bir defa hezmet vi olup aarken vzistna urad ve vce
17.

udmi dutup Laburu apusnda aa od ki, Benm sergerdnlum sen

cdendr. diy. Be-yet


1.

ulemya ve uleya tam ve terbiyet lurd. Ulemnu ol

adar, anu terbiyyeti sebebi-y-ile izzeti vr-d ki 2.md dirlerdi bir ir, bd adlu bir dnimend meclisinde bir de okd. Bu beyte geldi ki:
3.

Ger ar igi iriben pmedi,

zrin abl eyle ki ol py ider ref n ol340 dnimend 4.bu beyti iitdi, eyitdi: y vce, ir rzs vr-ise dilesn! didi. Bu ir bilesince bir 5.olan vr-d. Bu ir eyitdi: Bi kzl flori borcum var.
339 340

P. 43b/7. Bu kelime yok. P. 44a/3. Bu kelime yok.

83

Beni abs idp dururlar. de bu bilemce mvekkeldr. 6.didi. bd ban aaa eyledi. Muiblerinden birisi ba aldurup eyitdi: Ben vireyin didi. bd ba 7.aldurup eyitdi: Ben vireyin. Bu bi flori borcna virecekdr. Bi flori da gerek bua341 ki kend nafaa
8.

ide. Bir mrd da ban aldurup eyitdi: Bi flori da ben vireyin. didi. mdi ol

pdihu ulemya 9.itid ve himmeti eeri idi ki cem memlikinde da merm u muterem idiler342. Ve Hemednda bir medrese yapdurd
10.

ki cem lemde anu gibi yo-d. Ve


11.

Alad-dn Mecdil-slm mderris ld. Ve ol adar evf ve ife bir pdih itmemidi. ir: Bimdillh ki imdi h- lem
12.

tayn itdi ki h

Murd ynet-i evld- dem

der lemler ol del ikrm Ki yok lemde bunlardan mkerrem.


13.

ikr-i es-Suln yed-Dny ved-Dn Ebl-Fet Mesd bin Muammed bin Melikh asm 14. Emrel-Mminn Suln Mesd buday el-y-d ve meti ve uvveti cem lekerden ziyde idi,

yle ki; 15.yaluuz arslan depelerdi. Tevi -timdi alllh- idi. Vezrleri erefed-dn Eb irvn bin lid idi
16.

ve mded-dn Ebl-Berekt idi

ve Kemled-dn bin Muammed idi ve zzl-Melik Taravcard ve Meyyedid-dn ur 17.idi. Ve cibleri cib Mnker idi ve cib Tatar idi ve cib Abdur-Ramn idi ve cib al idi.
1.

Mddet-i mri r bi yl idi ve pdihl on sekiz yl idi. Be-

yet grkl ve boylu ve heybetl idi. l-i Seluda 2.bu boylu ve retl h gelmemidi. Ve tatu yara idi ve meydnu zneti idi. Bir mlede bir lekeri r idi 3.ve bir arbede arslan ldrrdi. Ve dil kde-ry idi. Ve hezl lafeyi severdi. Ve anu zamnnda aly 4.dilenplerdi ve cihna nimet apular ve rat yirleri almd. Ve bu lleri anu
341 342

P. 44a/7 da aa gerek eklindedir. P. 44a/9. ideler

84

zamnna yetienler cem 5.tad iderlerdi. Ve limleri severdi ve gnh l olaca ilerden b-zr-d. Ve tanaum ve tekellf sevmezdi. 6.Ve abdllar-la ba be-gyet -d. Ve ular severdi ve ayddan uanmazd ve dyim arslanlar 7.yaluuz depelerdi. Ve ma bir at arslan in rgenmi-d ki b-teklf girrdi. Ve ekeri evtda 8.aznesi l idi ve erfdan mllar, ki gelrdi, hemn meclisde balard. Ve n ki arnda Suln 9.urul Hemednda Alid-devle sarynda irete nal itdi, ol Baddda idi. Irk begleri fi-l-l peyk 10.gnderdiler ki Ne oturursn? arndau urul dnydan nal itdi ve biz ullaru rikb- hmynu vsline
11.

mteraib

muntaruz. didiler. Ve Suln Dvd Tebrzde idi, bir kii da aa gnderdiler. Ve Suln Mesd yetip
12.

salanat bunu old. Ve Suln ki Badddan d, alvna geldi.

Mblia ar dp sovular old ki 13.yollar ar ald. Pes ne adar deve vr-ise cem itdiler, ce srdiler, anlar yol fil-cmle belrtdiler. Anlaru
14.

ardnca atlular yridiler, t

Hemedna yetidiler. Erkn- devlet aru up rikbn pdiler. Ve Suln Mesd 15.tata girdiler ve padihl serrinde muarrer ldlar. Ve n ki Dvd yetidi ve Suln an grp 16.z Gher tn aa virdi ve kendden ora an velahd ld. Ve ol ahdde alfe Msterd
17.

Bi-l-lh idi. Badddan kd, urulu


1.

memleketi adna Ira ve orsna ve Khistna yrdi. Ve Suln

Dvdla ve

Atabeg ara unurla vade lm-d ki bile bulalard. Ve ittifk dmedi bulumadlar. Ve Penc-Engtde
2.

Suln Mesd-la buludlar ve uradlar. ttifa alfe lekeri

mnhezim olup ne adar Badd begleri 3.vr-ise adlar. alfe bir depe zerinde yaluuz ald, Suln an grp cib Tatar gnderdi ki Var 4.anu nde yir p ve atnda dur, kimesne kstl itmesn! didi. Ve Suln buyurd ki alfe 5.in ser-perde ve ota dutdlar ve itirm u izz-la getrp alfeyi ondurdlar. Ve esbb- mab ve lt-
6.

obet tertb itdiler. Suln dyim gelp anula obet iderdi. Ve Suln Aderbicna tevecch idp Mrya 7.geldi. Ve mlhideden bir ifeyi

alfen otanda ser vaine girp alfeyi ldrdiler. Suln iidp 8.be-yet mteellim old, mlidler alebinde cehd idp ele getrmedi. Ve bir zamndan ora iitdi kim
9.

alfen ol Rid leker ekp Suln-la urama ister ve babasnu ann aleb itmek

85

ister.

10.

Suln d anu anndan343 mberr idi. Pes Suln be-yet ar leker cem idp

Badda yridi. Ve ol yl 11.Irda ve Khistnda mbla zl olmd. Bu leker ayl zametle Badda344 geldiler. n Rid bun iitdi,
12.

aup Ifana vard ve Ifaan


13.

ir itdi. ve Sadid-devleyi, Ifahnu vlisi idi, ne adar are,

vr-ise ira koyd.

yle ki, Rid lekeri biri birin ldrr idi. Ve melideden bir kii vr-d, 14.bu Sdiddevleye imet iderdi. imetinde bir defa furat bulup grdi, Ridi ba-la ldrdi.
15.

Ve n Suln, Rid ldgin iitdi, Msterid arda Emrl-Mminn Mutef

Baddda idi, 16.arup anula bt itdi ve alfe idindi. Ve Badddan gir dnp Hemedna geldi. Ve beglerden
17.

bir cemat Lter


1.

vlsi Porsu birle ittifa itmilerdi ki Sulna muhlifet ideler ve Sulndan

drl

drl b-tevch dilekler iderlerdi. Ve olmaz iltimslar lurlard. Ve Suln da bunlaru line muali
2.

olmd. Bunlar Lter nde bir ayrda otururlard. Suln

Hemedndan ol leylde atlanup yrdi345, 3.t yarndas yle vainde ki cem fil uyurlard, zerlerine vard. Amm h kimseye nesne dimeyp oru 4.evlerine vard, bir aymeye ond. n ki bunlar grdiler l byle old, birin ikin gelp Sulnu nde 5.yir pdiler. Suln da abl idp gnhlarndan geerdi, t cemisini muli f oldlar. Ve ol Badda
6.

geldi ve andan Muammed aznedra vizret virdi. Ve ol ayl uvvetl ve cretl-y-idi,

al ve kifyeti 7.yirinde idi. Ve amm beglere rmet ol adar itmezdi ve bunlara tmrlarn kifyetlerinden artu virmezdi. Pes mer 8.Atabeg ara Sunura biti yazdlar ki Bu vezr bize istiff ider ve Suln atnda kimesneye adr omaz ve saa 9.da Suln mteayyir eylemidr. didiler. Ve eger bunu tedrikin itmezse da istls ziyde olur. didiler.
10.

Ve cem leker bunu adveti zere ittif itdiler. Ve SulnAtabeg ara Sunura buyurmd ki arnda
11.

Selu-hile Frsa vara,


12.

Selu-h anda beg eyleye. n ki ara Sunur Selu-hla derbcndan

gelp

Alem adlu yiri gediler ve ink mur-zrnda ondlar. ara Sunur Sulna aber gnderdi ki Bu izmete
343 344

13.

varmazn, t ki aznedr Muammed baa a elini ve ban

P. 44b/10. atndan P. 45a/11. Baddda 345 P. 45b/2. yrtdi

86

gndermeyince! didi. Suln bu aberden mteellim old.

14.

Cem begler ittif idp


15.

eytdiler: imdi anu vat degl kim ara Sunur mnfail lasz. Ol ne dirse

itmek

gerek. didiler, yetde mbla itdiler. Suln muarib olup vezr ban ve a elini kesdrp
16.

ara Sunura gnderdi. ara Sunur andan Frsa vard ve anda Frsu meliki

Meng Bires birle urad 17.ve d. Ve Selu-h beg dikdi ve gir dndi, gitdi. n ara Sunuru gitdgin Meng Bires iitdi,
1.

gir Frsa yridi. Selu-h asta bulund,

muvemete resi yo-d. Pes mufeye binp ad. 2.Meng Bires yetip atdan indi, mafesi inde yir pdi, eytdi: Vilyet ve memleket sendr, nin gidersin? 3.diy alup Selu- ehre geldi ve ala346-i Sipde gnderdi, anda irete ulad. Ve n ara Sunur
4.

Selu-hdan ayrlca Hemednda Sulna geldi. Suln bua terf idp

ilatlad ve dirbcna 5.gnderdi ve ol yolda bu da irete nal itdi. Ve bu veft itdkden ora Cv Cndr ulu old 6.ve bunu mertebesi aa degdi. Ve Suln Mesd Hemedndan Riye tevecch itdi. Meger Riy meliki Abbsa Suln- 7.Aam Sancar mteayyir olmd ve buyurmd Suln Mesd ki varup ala ve Abbs duta. Suln Mesd 8.n Riye geldi, Abbs istibl idp ullular ld ve garb pkeler virdi. Fi-l-cmle sulnn 9.yetde utandurd. Suln da an incitmege malaat grmedi, zr ki zl-la mehr idi, an incitmek 10.bed-nml olurd. Andan ora Suln Hemedna geldi ve andan Ifana vard. Ve emr-i cib Abdu
11.

r-Ramn idi. Begler bunula ittif itdiler vezri


12.

zzl-melike ad itdiler. Ve Suln da anu zerine

tari itdiler. T ki vezri dutd,


13.

cib Tatara marlad. n Hemedna geldiler vezr irete nal itdi.

Ve Abdur-

Ramn Sulna bir onulu itdi ki h uhde anu gibi onul kimesne nin virmemidi balerden
14.

ve pkelerden ve tekellflerden. Boz-Aba ve Abdur-Ramn ve Abbs


15.

ittif itmilerdi Sulna mulifet ideler.

Ve Abdur-Ramn bunlara aber gnderdi ki


16.

bu leker meveret ideler. Bunu aberi varnca Boz-Aba Muammedi

Ve Melik-h ki
17.

Suln Medu arnda Suln Mamdu olanlar idi, alup sfahna getrdi.

Ve

sulnu atnda da h leker yo-d. Suln ldze ki derbcnda idi, dem gnderdi tacl
346

1.

derbcn lekeri-y-ile gelp Sulna bulua. Ve Suln da Hemedndan

P. 46a/3. Bu kelime yok.

87

up derbcndan yaa gitdi. Henz 2. g varmd ki Boz-Aba geldi. Hemedna yetidi ve Atabeg eyledz mblia leker cem itmi, gelp Kirmn-3.hnda Suln arulad. Ve elvnda bir kar yad ki h bir kda kimesne anu gibi grmemidi. 4.Suln durd, bir ay Baddda oturd, dan mad. Ve andan ora up derbcna vard. 5.Ve Melik Arslan ve Melik h bin Selu Tikrt alasnda Emr Mesda marlad ve Suln Merya geldi. 6.Ve derbcn begleri avl Cndrile imete yetidiler ve anda imet itdiler ve andan Miynaya geldiler. Suln 7.ol vatde Bal Beg Arslan iler ekmidi ve beglere yetde at gelrdi. Ve ittif idp bua 8.asd itmilerdi. T ki avlya da ikyet idp an kendlere muvf ldlar. Ve ad itdiler ki Begi 9.dutalar. Suln iidp avlya eytdi: Ben seni anun getrdim ki benm dmanum def idesin. Sen d
10.

gelp ol defden benm sekme


11.

ad idermisin. avl utanup, Sulna zemn-ps ld, r diledi.

Ve andan ora

Suln diledi ki bu Begi ulu eyledgine ve izz itdgine bir r beyn ide. Buyurd,
12.

evgn oynamaga meydna, avl da bile ard. Ve Bege buyurd ki meydna

girp pklik gstere. 13. Beg da girp op oynamada ve at segirtmekde ol adar hner gsterdi ki avl taaccp idp
14.

barman rd. Ve murr old ki h bu diyrda bunu


15.

nari yodur. Ve avl Beg, Begi otana

getrp o ilatlar ve atlar ve muraa

eyerler, uyanlar virdi. Ve andan ora Miyndan Zingna geldiler.


16.

Ve Abbs Sultnu arda Melik Sleymn-la alem miyetinde nzl


17.

itmilerdi mblia lekerle. Ve buraya

da Muammed ile ve Melik-h-la ki Suln


1.

Mamdun olanlardur, anda geldiler suln-la mur adna.

Ve Sulnu

lekeri bulardan yetde itiy iderlerdi. Ve Suln Allh -Tel- aretine nup h
2.

bunlardan itiy itmezdi. T ol vate degin ki bir birine yan geldiler ki ab bu leker ol

gice Melik Sleymn 3.oyup Riye gitdi. Abbs bunu gitdgin iidp ardnca gitdi. Ve n Boz-Aba bun grdi itiya ddi 4.ki bu tefrden ngh bize bir ikestelik olmasun, diy. ol da bu melikleri alup Isfahndan yaa gitdi. 5.Suln bun iidp yetde fern old ve avly leker-ile bunlaru ardnca gnderdi. Ve Suln 6.Riyden yaa mteveccih old.

88

Ve Abbs aup rdehine gitdi. Ve Melik Sleymn Sulna aru geldi ve yir 7.pdi. Ve Suln da bun grp nevt347 ld ve dyim meclisine ve meydn teferrcine r lurd. 8.Emr-i cib Abdur-Ramn ve da begler cem olup Sulna eytdiler: Bu Melik Sleymn ardaudur, pdihu 9.arda kendye dost olmaz, emn olmak gerek. Ngh bir a mfsid348 bunu atna varup bun badan 10.arurlar, alurlar bir arafa giderler. Pdiha bir tev l olur. didiler. Bu sz Sulna eer idp
11.

buyurd ki Sleymn ol ondu


12.

yirden armayalar, anda mabs gibi otura. Ve andan ora Abbs da

Ardahandan

Sulnu imetine geldi ve r diledi. Suln da rin abl ld ve nesne dimedi. 13.Ve avl da Bozniye yetimedin dndi, imetine geldi. Suln-la vade lmd ki Suln, olnu
14.

atabegligini avlya vire. Pes Arap tndan Melikh adlu oln Prn

alasndan getrp avlya 15.marlad. Ve derbcna gnderdi ve Sleymn ol alaya gnderdi. Ve avl n ki Zingna geldi anda 16.an aldurd ve an aldurdugndan ora o atd. at yay ekerdi. Gir uvvet ile ekdi, damar boand,
17.

an dutulmad, veft itdi. Ve


1.

Suln atabegligin Abdur-Ramna virdi ve Ginceyi ve Irl bua erzn ld.

Ve

Abdur-Ramn bir nie ketlar bile ve suln oln rna gnderdi. Ve kendsi Sulnu imetinden 2.gitmedi. Amm dyim eyderdi ki: Boz-Aba yarar ulludur. Suln imetine lydur. gerekdr ki Suln aa 3.itimlet ide, ben ulun gndere, varup izmete getrem. didi. Suln iczet virdi, Abdur-Ramn 4.Farsa gitdi, Boz-Abaya. Ve Suln Hemedna geldi. Ve Abdur-Ramn da Melik Muammedi ve BozAbay alup 5.Suln aretine getrdi. Ve Suln da bunlar grp bir a gn obet itdi. Ve z 6.Gher tn, ki Melik Dvd nmzed olm-d, Melik Muammede virdi ve velahd idindi. Ve Abdur-Ramn 7.da kend rs-y-la cibligin Boz-Abaya virdi ve Boz-Aba suln cbln Abbsa virdi ve 8.vezreti Tced-dn Prsa virdi. Ve Melik Muammed Boz-Abay-la Prsa gnderdi. ve Abdur-Ramn diledi ki 9.Gencden ve rndan yaa gide. Sulndan dilek itdi ki Atabeg eyledz ve begi Bahed-dni

347 348

P. 47a/7 nvt olarak harekelidir. P. 47a/9. mfsidler

89

Munr-la oa,

10.

zr ki bunlaru Suln atnda oldularn dilemezdi. Suln da bunlar

bile od ve Suln 11.Badddan yaa tevecch itdi. Abbs ve Tce d-dn Vezr, Sulnu imetinde idiler. Ve Abdur-Ramnla giden
12.

begleri Abdur-Ramnu Boz-Abay13.

la ittifna ve Sulna mualifet adlar varduna muali idiler. n ki

Gince

niyetine vardlar, Abdur-Ramnu areketi azd, bunlar da ittif idp AbdurRamn ldrdiler. Ve Suln
14.

ol Melik-hu atabegligini beg ald. Suln bu


15.

aberleri iitdi, Abdur-Ramnu ol Fared-dne

nesne dimedi, amm Baddu


16.

ahnesi idi, andan mazl ald. Ve n Abbs Abdur-Ramnu ldgin iitdi,

alfe

Muted birle ittif itdi ki bayram gni n ki Suln namza gele, anda arda an dutalar,
17.

ittifen. Ol gn be-yet yamurlar old ki h kimse evinden maa mecli olmad. Ve


1.

a -Subneh ve tel-

Sulndan ol erri def itdi. Ve bir a gnden ora

Abbsu bu ittif duyuld. Suln bun saryna 2.getrtdi, dutd, anda ban kesdi. Ve Abbsla Abdur-Ramnu veftlar arasnda bir ay gemedi ki 3.Suln, Tced-dn Vezri da bu srdan aberi vard diy azl itdi. Ve Boz-Aba349ya aber gnderdi ki: 4.Ol hem ahtler nice oldun iitd, eger sen da heves vr-ise, gelesin. didi. Vizreti
5.

Meyyedid-dn bin350 urya virdi ki keml-i fal-la ve ilm-ile mehr-d ve luat ve

iiri ve marifeti be-yet 6.kemlde idi. yle ki ne devt- vizret onuldu vat turu gelp Sulna seksen beyt bir Arab 7.ade oud. Ve Sulnu keml-i marifetinden old ki vizrete anu gibi kiileri getrrdi. Ve keml-i madiletinden 8.old ki bunca murebe ve inlblar ki old bir derv ve bir raiyyet incinmedi. Ve n Boz-Aba bu aberi 9.iitdi leker cem itdi ve Melik-h ve Muammedi alup Ifahna geldi ve Isfahnu anesi Al Beg aru 10.gelp Melik Muammedi tata gerdi ve arusnda penc nevbet aldurd. Ve Suln da Badddan Hemedna
11.

gelmidi ve lekeri yetde az-d. Tz


12.

demler gnderdi Bege ki rn ve Gence lekeri-y-ile bize yetisin diy ve

Emr r-

gre ki dirbcn lekeri-y-ile gelp yetisn diy. Allhu tadri-y-ile Boz-Aba, ki Sulnu zerine yrrdi,
13.

yetde teenn birle yrrdi. Her menzilde bir gn iki gn

349 350

P. 48a/3. Boz-abi P. 48a/5. Bu kelime yok.

90

otururd. T ki Sulnu da lekerleri cem olup 14.yetidiler ve Hemedna geldiler. Suln buyurd ki cem lekeri ara Tigin ayrnda ondlar. Ve Boz-Aba da ol arada
15.

gelp

yetidi. Mubele itdiler, cenk itdiler. Ortada be-yet ava old ve Sulnu ol araf lekerini
16.

be-yet arb itdiler. Amm lekerler iinde Rstem adlu bir ara ul vr-d,
17.

Suln alndan idi, amm o

zamn Boz-Abaya imet itmidi. Ngh Boz-Abaya


1.

urayu geldi ki yaya alm atdan atarlm. Ve bu aray grp

bildi, eytdi: Gel

Frs begligin yarusn saa vereyin, baa bir at vir. didi. ara da bun dutup alup Sulna 2.getrdi. Suln da kend lcn Beg eline virdi. Beg da alup ortasndan iki pre 3.eyledi ve ban Badda gnderdi. Muten sary apusnda aa odlar. Ve bu iki meliki dutup Prsa 4.gitdiler. Ve Suln Hemedna geldi. Ve andan ora ad itdi ki ammusn Suln- Aam Sancar vara gre. 5.-Beg men iderdi. Zr iidrdi ki Suln Sancar, Begi terbiyet idp Ir ve rn aa tefvz 6.itdgi in. Suln Mesd itb u ad iderdi ki gelp Beg ban ala. irl-emr ittif anu zerine 7.ldlar kim Suln alvet bir a eri begleri-y-ile ammus izmetine vara ve Begi ve alan lekeri ve ar Esed-8.-bda oyalar. Hem eyle idp Suln ammus imetine vard. Beg mblia armanlar dzib Suln-la 9.gnderdi. Suln ammusna ar idp Beg arafndan r diledi. Suln da abul ld.
10.

Ve Suln ammus-y-la on sekiz gn Riyde old. Ve andan ora Suln bilesince


11.

gelen begleri ve Suln,

ammus-y-ile on sekiz gn Riyde old351. Sancar ilatlayup


12.

izz u ikrm-la gnderdi. Ve andan Badda

geldi. Ve Suln- Aam orsna vard.


13.

Ve Suln Mesd Badddan352 dirbcna gelp Tebrze bir menzil yir

almd ki ol

arada iki ay oturd. Ve Suln Mesdu z Gher anla Melik Muammed arasnda bir nev
14.

vaet olmd. Suln Red, cmedr viribiyp anlar getrdi ve bardurd. Andan
15.

ora gelp

Meray muara itdi, iki gnde fet itdi ve ehrini arb itdi. Ve Beg

birle Atabeg arasnda szler 16.gemedi. Birbirine hayl taayyrleri vr-d. ala-y Revnde mer oturup, ortaya dp bunlar bardurdlar.

351 352

P. 48b/11. Alt izili olan ibare P. ve A. metninde cmle iinde iki defa gemektedir. P. 48b/12. Bu kelime yok.

91

17.

Ve andan ora Suln gz fal idi ki Badd arafna mteveccih, ayda ve


1.

temya yet muayyed olurd.

Ve Melik h da bile idi. Ol seferde Sulna fi-l-

cmle zamet r old. Tz Badddan Ebl-Berekt 2.abbi getrdiler ve da ne adar etibb vr-ise cem olup mulece iderlerdi. ir fide olmad. Bi yz r 3.altnc yl iinde irete nal itdi. Alup Hemedna vardlar, anda kend medresesinde defn itdiler.
4.

Nam: cn gitmege tenden heng ider y nie Felnlar denk ider Ne var resi bbu ve ikmet
5.

Ne d s ml ve nimet

Mara kim an Tar def itmeye Mesh olur-ise ki nef itmeye


6.

rdgi tiry-ise zehr olur

Ne lf-ile dutsa aa ahr olur lm derdi bir resiz derd olur


7.

Ana re istense ki serd olur

Pes imdi gerek, lmedin lesin Varaca yir in amel lasn


8.

An geliserler elden be-zr

Dri gli andan itmege dr Ki varl yol yeksn ola


9.

Saa ir ayrlma sn ola

Nite geldi Suln Murdu cihn atnda bula izzet b-mekn


10.

lur bir arada a ad-hezr

a itsn anu mrini py-dr.

92

ikr-i 11.es-Suln Mued-Dny ved-Dn Melikh bin Muammed bin Melikh Yemn Emrel-Mminn
12.

Suln Melik h arun kii-y-idi ve yzinde abarcu ninlar vr-d. Ve addi

mutedil ve saal 13.degirmi idi. Tevii -stenet billh- idi. Vezri emsed-dn EbnNecb idi. cibi Beg idi. Ve
14.

mri otuz iki yl idi. Ve pdihl Suln Mesddan

ora drd ay old ve bir defa da 15.Ifahnda on alt gn old. Ve uvvetl ve evketl-yd. Ve yetde at yay ekerdi. Ve cmerd idi.
16.

Ve hezeli ve masaral severdi. Ve


17.

cimery o dutard. Ve av avlamaa ve arb imege yetde ar idi. geymege yetde muayyed idi.

Ve cima ve

Sene seba ve erban [amse mie] 353de ammus Suln Mesd veft itdkden ora
1.

Receb aynda Suln old ve hem bu ylu evvlinde gir azl old. Ve azlin

sebebi bu idi ki Suln 2.Melik-h beglere iltift ol adar itmezdi ve tmr ve vafe az virrdi. Ve Beg bunu anda yavuz354 3.anurd355 ve Suln da aa muali idi. Ve Beg hemn Suln at stnde grrdi ve odasna 4.gelmez idi. Suln ad bu-y-d ki bir gn Begi odasna getre, duta. Ve Suln Melik-h Ceml adlu 5.bir avrat severdi. Gice v gndz anula iret iderdi. Ve bir iki mechl kiiler da bile muibet iderler. Beg 6.Sulnu fikrini duyup kendye idecegin, ol Sulna itdi. obet yaran ld, ol avrat ve ol kiileri 7.dzdi ki Suln alup Beg odasna geldiler. gn anda obet eylediler. Ve Suln ol avrat-la 8.yatarken Suln dutup bu evde abs itdi. Ve Suln Muammede dem viribidi ki gelp ristndan iridi. 9.Ve Hemednu kkinde tata gedi. Ve arnda Melik-h da atna getrdi ve buna mstabel bir kk 10.dzivirdi ki on bi gn anda old. Ve bir gice mtevadan biri-y-ile Melik-h arya indi ve bir at
11.

r itdrmidi, bindi ve ristna ad.

353 354

P. ve A. metinlerinde bu ifade yoktur. P. 49b/2. o 355 P. 49b/3. Bu kelime yok.

93

Ve mdm ki arnda a-d, bu ristnda idi; zr ki

12.

muvemet itmege

uvveti yo-d, amm z arda356 yetde severdi. Gh gh Ifahndan ristna 13.varup buna ykler-ile florler iletrdi ki: eri devr ve ulfeci dut ve ardaula ugra! dirdi. Bun 14.Suln Muammede di! Ve yedi Atabeg Ayaz leker-ile viribidi ki vardlar ol ml ve azneyi yamaladlar ve hem
15.

Melik-hu cemiyetin atdlar. irl-emr Suln


16.

Muammed veft itdi, Sleymn h Hemednda oturd.

Melik h Ifahn dutd ve


17.

salanat arin ihr idp bi nevbet nare urdurd. Dilerdi ki

Sleymn birle muraa

ide. mri vef itmedi, on be gnden ora Allh rametine vl old hemn asret ald, gitdi.
1.

y nie rz nadin zamne kisr eyler

y nie mye-i mri bu devrn kim ubr eyler.


2.

Bu vdde iken olma emel bnydna mel,

Gelp bir gn ecel sli, cihn trmr eyler.


3.

Heves mur lur-iken hev-y irete pervz,

Ecel an-y maribdr ki th-ve ikr eyler.


4.

Kime kim glse bir sat ounda aladur yllar,

Kime kim cm- mey unar gibi zehr mr eyler.


5.

Egeri bir zemn sen-ile yr u zd olur,

Vel n furat el virse advet ikr eyler.


6.

Bu dnynu belsndan kimesne bulmad mala,

Meger ol merd-i merdne ki terk-i krbr eyler.


7.

Sadet ehli oldur kim grben lem lin,

Bu sulnlar neye irdi bunlardan itibr eyler.


8.

Nitekim humuz Suln Murd bin Muammed an,

Ref-i iret olmaa ayr itiyr eyler.

356

P. 49b/12. z arda Gevher Nesib beni

94

9.

lhi stvr eyle anu mr-i essn kim,

Bin-y ulmi lur mav adli stvr eyler.


10.

ikr-i es-Suln yed-Dny ved-Dn Eb c Muammed bin Mamd bin Melikh 11.asm Emrel-Mminn Suln Muammed be-yet b ekl idi. zl bezl ve gzler byk ve a uzun

12.

ve saal az, addi mnsib idi ve s mnsib idi. Ve meydnda be-yet pk idi. op
13.

oynamada

ve o atmada kmil idi. Ve leker tertbinde b-nar idi. Ve kimesneyi

incitmek bilmezdi. Vezrleri Celle


14.

d-dn Ebl-Fal ve emsed-dn Ebn-Necb idi. cibleri


15.

lift idi ve Nired-dn Ayaz idi. Ve pdihl

yedi yl idi ve mddet-i mri otuz iki


16.

yl idi. Ve al kmil idi ve ry- yib idi ve ahdi bit ve szi

oru-y-d. Ve dni ve
17.

diyneti ey idi. Ve ulemy severdi ve da manlere dnrdi. Evvel pdihl yz r sekizinci ylda idi. n arnda Melik-h Hemednda tata gerdiler ve Beg tedbri ile
1.

be

gir abs idp azl itdiler ve cib Cemled-dni ristna Suln Muammedi

getrmege gnderdiler. Varup 2.Suln getrrken yolda Suln Muammede teln iderdi ki: Ol gn ki Hemedna iriesin, Begi dutma gerek. 3.Zr ki ol senle hemn arndau mubilesin itse gerek, aa ne itdi-y-ise saa da eyle itse gerek. 4.Ve alfe ile avl eylemidr ve ahd-i mukem lmdur ki pdihlg aa vire ve bu Selular nednn ortadan 5.gtre. dirdi. Tamm bu keleciler Suln Muammed mizcna eer itmidi. n ki Hemedna yetidiler, mer cem 6.istibl itdiler. nan ve Beg ve B Begler ve ne adar Suln Mesdu tevbii vr-ise cem olup ara Tigin 7.ayrnda obet itdiler. Ve ikinci gn ar- Suln Mesdde obet itdiler. Bu begler cem pkelerin ekdiler. 8.Ve Beg bir vech-ile pke ekdi ki bir uhde de kimesne anu gibi nin virmi degl idi. n ki tamm old, 9.alvet itdiler, alaba gidp Beg ald ve Cemleddn lufut cib ald ve Zeng Cndr ald
10.

ve umla ald. Ve bu ikisi Beg birle

dstlar idiler ve b asekler aldlar. Cem begler ayan dururlard, 11. Beg oturmd. Ve pdihl arasna ve salanat tertbin gsterrdi. Ve syleyenler szi ziyde
12.

ald,

95

midrndan ziyde sevilmege balad. Eyle olsa cib Cemled-dn gelp ardndan yaasna yapd,
13.

eytdi: Sz vat degldr, dur! didi. Ve rim bin Ynus da bile


14.

yardm idp bun dutdlar, abse iletdiler.

Ve Zeng Cndr bun grp lcnu abzasna


15.

yapd. Fi-l-l an da dutdlar. Ve umla hemn sat

bu li gricek kkden bir

astal-la indi, Beg Emir-i aruna geldi bir yzk gsterdi, 16.eytdi: Sulna nesne gerek old, tz bir yigrek at virsn eyeri-y-ile. didi. at muraa eyeri-y-ile
17.

alup

bindi ve ristn yoln dutup gitdi. Mdm ki Suln Muammed a-d, ayru ol diyra gelmedi.
1.

Ve bir laadan bu arada al grdiler kim kkde rb old, av old,

Beg lekeri 2.r durmulard ve b-nihyet leker idi. Cemi kke ad idp yridiler bun girp Beg
3.

ve Zeng Cndru balarn kesp kkden aaa

bradlar. Leker n bun grdler perkende olup her biri 4.bir yaa daldlar. Ve sulnu lekeri hemn Beg aznesine ve atlarna ve ratna yamalamaa segrtdiler. 5.Anu aznesinde bulnan umlaru cmlesinden bu-y-d ki on bi btn rmz alas vr-d
6.

ve arb-ne leti altundan ve gmiden bi-nihyet idi. Ve cmlesinden yidi gmi kpi

vr-d. Byk usrevn 7.kbler gibi kend arb in itmidi. Ve arnda davaru d nihyeti yo-d. Bi drt yz atr 8.vr-d ki cem eyerler-ile ve rikblar-ile. ara kylerde ve illerdeki davarndan ayr fi-l-cmle ol adar 9.ml ve tecemml nadden ve cinsden bunu aznesinden suln aznesine yetidi ki h bir suln ol
10.

vech-ile cem

itmemidi. Ve ol ki vidyi ve defyinden vr-d, ki ora olanlar eline girrdi357, nihyetin


11.

Allhu -tel- bilrdi. Ol vat ki Suln Mesd veft itdi, arnda Sleyman h yedi yl idi ki
12.

Ferzn

alasnda mabs-d. Bu alanu Emned-dn adlu bir emni vr-d. Sleymn bir gice salvirdi.
13.

Sleymn varup dirbcna ddi ve anda begleri cemini kendye mnd


14.

eyledi. Atabeg ldz gibi ve Eltavs?

gibi. Ve avratnu arnda vruzm h Ysuf


15.

da bunu atna geldi. Ve n Suln Muammed Begi getrdi

ve Sleymn an

iidp leker cem idp ar eri-y-ile Hemedna yrdi. Ve Suln Muammed lekeri
357

P. 51a/10. girdi

96

az-d ve az da

16.

pern olmd. Suln Muammed bunlar itimlet idp altun tayeler


17.

olus balad ve onlar uvllar ile

balard, alurlard ve gir muli olmazlard, yle

ki az ald ki Beg aznesi tamm ola.


1.

Suln grd ki kend atnda leker az ald ve dmen b-nihyet leker-ile

yan geldi, pes asan- Cndr 2.ve Red Cmedr ve Yemnid-dn Emri Buld ile fi-lcmle ol kend-y-ile ristndan gelen cemat-la 3.Hemedndan Isfahndan yaa gitdi. Bu up gitdkden gn ora gelp Sleymn iridi ve ta 4.ve ta leker dutd. Ve Hemednu nde iki ferseng yire vard ve ond; yle l ve ar 5.her arafdan tamm iki fersengdi. Ve alyu gline am heybet ddi. Ve Suln Muammed lekerinden 6.da anlaru kim evleri ve tmrlar Hemednda-y-d, aup Sleymna gelrlerdi. yle ki Suln Muammed 7.lekeri az ald. adlar bu-y-d ki Sleymn Ifahna tevecch iderse, hemn bunlar ristna geleler. 8.Ve Cem lem gli Sleymnu pdihlna baland. Ve Sleymnu memleketi aamet dutd h kimsen 9.rna dmezdi ki bunu cemiyyetine tefria gele ve bu tertb bozula diy. Fared-dn-i K vezri idi ki 10.ve vruzmh Ysuf Emr cib idi. Bu syir begler ol ikisini da dilemezlerdi, manblarn taayyr itdrmek
11.

isterlerdi. Ve vzert emsed-dn Ebn-Necbe isterler-idi ki Suln


12.

Mesd vezri idi. Ve emr-i

ciblii Muaffered-dn Alp Aruya isterlerdi.


13.

vrzumh bu ittifa muali old ve z ardana

ki sulnu tn idi, eytdi: Fuln


14.

gice Sulna eytgil ki, vrzumhdan ayr leker tamm ittif

itmilerdr ki bu gice

sen zere yriyeler. Seni gtrp Muammedi suln eyleyeler. didi. Fi-l-cmle ol gice
15.

vrzumh kend lekerin yara-la ser-perden evresinde od, Suln begleri


16.

gibi, ki eger suln

tnu szine itibr idp up yrenrse vrzumhu lekerin


17.

ora, ki rdur, dimilerdr

ki kendi f iderler ve vrzumha muabbeti ve itid


1.

ziyde ola. n tn ol gice Sulna

ol keleci didi, Suln muztarib olup fi-l-l bir

at getrdi ve azneyi getrdi bildigince ald ve hemn 2.if-y-la up bir arafdan vre old, gitdi. Ve salanat ve milk ve ml ne adar vr-ise od, terk itdi. 3.Ve h kimesnen gitdgi malm olca azneyi ve rat yamalayup her biri bir yaa ald. n bu aber ki

97

4.

Suln Muammede yetidi evvel358 defa inanmad, eytdi: Bu bir ledr ki ben srp

Hemedna varam, da anlar erafdan 5.up beni ele getreler. didi. ir grdi ki aber tevtire yetidi, fera d birle drl-mlk Hemedna 6.tevecch itdi. -Kefllhl-

mminnel-itle ve knellhe aviyyen azzen- bu yeti oud ve gelp tatnda muarrer


old. 7.Ve Hemednu apusnda iki kk yapdurd ve ol eski kk ltn cem bunda getrdi. Ve mer da 8.her birisi kkler bnyd itdiler. Ve Cemled-dn ft emir-i cib idi. Ve emsed-dn Ebn-Necbi vezr eylediler.
9.

Ve ol vat ki Suln Sleymn Hemedndan ad, Mzenderna vard ve andan


10.

orsna vard; kimesne

itibr itmedi. Ve andan ora be yz elli yl iinde beybn


11.

yolndan be yz atlus-y-la srp Ifahna geldiler.

Ve Ifahnu vlsi Red Cmedr


12.

idi, buna drl drl vade itdi ve mdler virdi ki: Eger baa Ifahnu

apusn aarsa

seni pdihlumda erk lam. didi. Red abl lmad, eytdi: Bu ehir359 baa ardau
13.

ol Muammedden emnetdr; emnete ynet lmazam, var aa cevb vir. Andan ora
14.

Ifahn da ve cmle

memleket da sendr. didi. n Sleymn bundan nevmd old,


15.

srp Badda geldi, alfe Mutefden

onul aleb itdi. Ol sebebden Baddda

Sleymna Melik Mstecir dirlerdi. alfe da abl idp 16.bun aleb idp terbiyet ld ve lt u esbb dzivirdi. Ve sulnl adn virp bun dirbcna gnderdi. 17.Sleymn da srp oru Atabeg ldz aymesine geldi. Ve ldz da bi-arre bun grdi.
1.

Ve A Sunur da Suln Muammed atnda nndan ond degldi. Ol

da bunlara tevecch ld ve nn 2.da Suln Muammedle yed-i ittifan Ars kenrnda cenk itmel oldlar. Fi-l-l nn Ars gedi ve aabince 3.Suln Muammed gedi. Hemn Sleymnu lekeri mnhezim old, ald. Sleymn aup Mula ddi.
4.

Ve Atabeg ldz kendi ilerine itir idp gelp sulnu nde yir pdi360. Suln aa

istimlet idp 5.nvt ld ve Ira gnderdi.

358 359

P. 52a/4. ol P. 52a/12. ehri 360 P. 52b/4. Metinde alt izili kelimelerin sralamas mstensih tarafndan st notlarla dzeltilmitir.

98

Ve Suln n dirbcndan emn old, Badda tevecch itdi, aa 6.kkinde bir ay tevauf itdi. Zr ki Mfik gerdbz mltezim olmd ki Zeyned-dn Al Keki Mldan 7.Sulna yardma getre, aa muntar idiler. Ve ol Rzn niyetine gelp anda bir get buldlar, Dicleyi gediler. 8.Ve Zeyned-dn Al Kek da firvn ve mretteb leker-ile gelp iridi ve Baddu zerine ddiler. inde 9.alfe Mutaf idi ve Suln ve sekleri ve Zeyned-dn arb arafna ondlar. ve maz olanlar ve Atabeg
10.

Ayaz ve

erefed-dn ar arafna ondlar. Ve sulnu ve Zeyned-dn lekeri rmaa aru kondlar.


11.

Ve mancnlar dzdiler. Ve Irdan Muaffered-dn mdu olanlar drt

yz gemi-y-ile dolu dem ve sil ve alden361 12.res olanlar iki bi yaya getrdiler. Ve vfir leker cem oldlar362. ve her gn ava olurd. Ve bir a
13.

a birbirine atarlard ve

gemiler birle uraurlard. Ve ehr yayalar up bu zerindeki yayalar-la 14.cenk iderlerdi. Ve h bir gn izdim-la leker ulu cenk itmediler, zr ki ierden lfen
15.

avmi

Suln ldrelerdi. Her gn eydrlerdi ki: Faln gn fuln apuy aup karuz, sulnu imetine
16.

yetirz. dirlerdi ve ol gn geicek bir bahne iderlerdi, Fln gn aruz.


17.

dirlerdi. Ve el altndan

l-dze aber gndermilerdi ki Melik-hla yriyeler. Anu


1.

aberine muntar idiler, amm lleri be-yet

mkedder olup zl olmd. Zr ki

nevde ne adar alle vr-ise sulnu lekeri aldlar. ehre h yirden 2.az yetimege re yo-d. Ngh aber yetidi ki Melik-h Atabeg ldz ile Hemedna yridiler diy, eyle olsa
3.

sulnu lekeri blk blk amaa baladlar. Suln grdi kim ab mmkin

degldr, buyurdu ki: Yrn 4.biz da suy gep Hemedndan yaa gidelm. didi. Bun iitdiler, leker alk eytdiler ki: Yrn alaba olur, bu gn 5.ki alvetdr geelm, didiler. yle izdim itdiler kim kpri zldi, zr ki gemilerden kim birbirine balamlard 6.ve gemiciler ne adar vr-ise, anlar da gemilerin bradlar, kadlar. Ve leker iine fetret ddi. Her kiiye 7.ba ayus old, ymet gni gibi. Ve cnib-i arbden yayalar up bunlar yamalamaa balad. Ve ehr 8.lekeri gemiler-ile gelp sulnu atnda cib-i

361 362

P. 52b/11 ve cilden P. 52b/12. old

99

arde ne adar rat vr-ise yamaladlar. Ve r ve ser- 9.perde ve azne ve sary zlar ve lt- maba ve rb, cem cnib-i arbde idi. Zeyned-dn Al Kek leker-ile
10.

silalarn geyp af baladlar, durdlar, cenk


11.

itdiler. H kimesneyi ol yaa germediler. Ve Zeyned-dn buyurd

ki ne adar

mancnlar vr-ise yadlar. Ve ordu bzr aadan ve tatdan ve ratdan ol ki te germege


12.

mteair idi, yadlar363. Ve hemnn af balayup durdlar, t ki sulnu


13.

rat ve zlar gediler ve anlaru

aabince kendler gedi. Bu arafda Suln on on bi


14.

kii-y-ile at zerinde durup irteye degin yle

durdlar. B lekeri u kenrnda cenk


15.

iderlerdi. Yarndas rat ve esbb dkp cret itdiler, yet

tekellf-ile gdiler. Ve bir


16.

ferseng yol midr varup ondlar. Egeri Suln yet ikestlili birle gdi.

Ve lkn

Badd alnda da ol adar uvvet yo-d ki bunlaru ardnca varalard. Ve gelp ondular yirde
17.

Sulnu esbbdan bir dehlsi ve bir lsi ve bir brgri vr-d. Begler
1.

kend mabalarndan sulnca getrrlerdi.

T ki elvna yetidiler, ol arada

Zeyned-dn Al Kek, Sulnu esbbn ve maba ve aznesini ve sary 2.zlarn ve arn, cemini selmet yetdrdi. yle ki bir iplik yi olmad. n Suln Hemedna 3.drt be menzil yol ald, ldz dnp ad ve Melik-h zistna364 gitdi. Suln da gelp 4.kkde ond Baddu zerine dp dgininden fidesi hemn bunca zamet ekp ve bunca 5.ml telef olma old. Andan sora ayru yire gitmege heves almad. n Sveye varurd, yazn Hemedna 6.gelrdi. Ve bua astal r old ve bundan din ahbed-dn Mili ve mm Sbn gndermidi 7.ki Kirmn tnn Kirmndan yaa nikh idp getrelerdi. Bu astal ensnda getrdiler, tamm ehir al 8.karu up muribler-ile ve avullar-la dllar365 eylediler. Ve Suln da mafe-y-ile istibl itdi ve ehre getrdiler.
9.

B ay sulnun atnda old, astal

sebebinden Suln aa yanl idemedi. ir Suln bi yz 10.elli drdinci yl idi ki veft itdi. Ve bu tn gir hemnn mhri-y-ile gir yirine gitdi. Beyt:

363 364

P. 53a/12. ydlar P. 53b/3. ristna 365 P. 53b/8. llar

100

11.

Dir ki gzmz almad,

Bu sevd-y b-hde klmad. Y bu vb- afletden uyanmadu,


12.

Bu er ilermzden uanmadu.

Nice nice br bu sevd-y m, Ki yz devr olursa bu olmaz tamm.


13.

Yan geldi kim tndibd- ecel,

Esp zile isan- emel. Bu ba ire almaya ki berk-i heves,


14.

Bu glende ne mur ola v ne afes.

biz yo-iken bu cihn vr-d, Hemn nimet ehr-i bzr-d.


15.

Yine biz gidicek ne non aa,

Ziyn ortada baadur saa. A imdi bu bir laa ibret gzin!


16.

it cn ula-y-la ikmet szin!

bir nesne grd ki elden ar, Sen evvelden an glden ar.


17.

Ki saa o uc elem gelmeye,

Vcdu fen bulsa am gelmeye. Fen bulsa ten nola, cn zindedr,


1.

Bel v a cmle bu tendedr.

ayr itmege dir ola kii, Nin olmaya ayr her dem ii.
2.

Nitekim ehinh Suln Murd,

i ayr u isndurur, adl dd,

101

udy abl eyle ayrtn!


3.

ridr semvta ytn!

ikr-i es-Suln Muizzed-Dny ved-Dn Ebl-ri Sleymn bin Muammed bin Melikh asm 4.Emrel-Mminn Suln Sleymn buday el-y-idi, ortaboylu ve sacu boyunlu. Pdihl alt ay old. 5.Mddet-i mri r be yl idi. Vezri ahbed-dn ia idi. cibi Muaffered-dn Alp Arnidi. Ve Suln 6.Sleymn b-ret ve o-ul ve lafeci-y-idi. Ve iret ve ohbeti o iderdi, amma devlet msid 7.degldi. Nie defa tata gedi ve bat brulu itmeyp gir indi. Her ne adar ki cidd cehd itdi, fide 8.itmedi. n Suln Muammed bi yz elli drdnci ylda irete nal itdi, Girde Bz ki cem beglerden uvvetl 9.ve imetl idi. Ve Nired-dn Aas366 ve zzed-dn atmaz ve Atabeg Ayaz ittif idp bu pdihlu tedbrine
10.

meveret ldlar. Her birisi bir kiiye


11.

meyl itdi. Grdiler ki itilf olur, ir muarrer ldlar kim Riyden nan

oyup anu-

la meveret ideler. Ol ne ry iderse aa ittib ideler. n ki nan geldi, bu bbda meveret


12.

ldlar. Suln Sleymna arr itdiler. Ol vatda ol Mlda idi. Atabeg utbed-dn

Mevdd varup tamam 13.yara u rat u esbb dzp, alup geldi. Ve Suln Sleymn be yz elli beinci ylda drl-melik Hemedna 14.gelp tata gedi ve suln old. Ve ahbed-dn iay vezr idindi. Ve Muaffered-dn Alp Aruy
15.

emr-i cib idindi. Ve adl ve dd


16.

itmege ve ar-i salanat gzetmege balad. Ve Melik Arslan ki Suln

Muammed

ol ol-y-d ve Atabeg ldz rn riyet lma-in vel-ahd idindi ve utbeyi ve sikkeyi 17.anu adna bile ld. Ve Mfi Kerd Ylduz-la Nred-dn ve zzed-dn arasnda mulefet vi old.
1.

Zr ki Mfi Suln Muammed zamnnda cmletl-melik-idi. ehri ol taarruf

idemez old. Zr ki Suln Sleymn 2.gice ve gndz sobete megl idi. Ol sebebden Mfi Suln gi grrdi. Amm Nired-dn ve zzed-dn 3.dyim mlzimleri-y-idi. Ve her vatde Suln tark iderlerdi ki Mfii duta-y-d. T add kim bir gn obet
366

P. 54a/9. Aa

102

4.

bahnesine Suln Mfiu odasna getrdiler ki Mfii duta-y-d. Mfi da fil

degldi. dyim itiyn 5.iderdi ve ayl lekeri vr-d. Her vat sillar-y-ile gicede ve gndzde sarynu evresinden gitmezlerdi. 6.Pes Sulna ol ki ar-i imet ve yn-i obetdr eyledi ve tekellftda ve pkelerde h eksk komad. 7.Amm kendzini sanup itiy-la deprendi, yle ki furat bulmayup durdlar, gitdiler ve da syir 8.leker Sulnu mdvemetinden incindiler. Zr ki Suln idmn sebebinden aldan mteneffir olur old 9.ve gli ar old. obetden sa her kim keleci iderse ar idi ve rn bozard. Pes begler bua h
10.

yol bulamazlard ve kelecilerin idemezlerdi. Eyle olsa Mfi birle ittif idp

Atabeg ldze aber 11.gnderdiler ki Melik Arslan getre. n Suln Sleymn iitdi ki begler kendden vaet dutmlar,
12.

Melik Arslan

getrmege tedbr eylemiler, bunlara dem gnderdi, eytdi: n ki runuz Melik Arslan
13.

getrmek old idi, imdiye degin kimsez bundan ziyn grmedi ve incinmedi. Baa
14.

mhlet vir ki

Mldan ne ki getrdmse alup bir yaa gideyim. B azne ve


15.

salanatdan ne ki l itdmse oyaym, her

nie idersez idesiz. didi. Begler da

dilediler ki bua r olalar, gir eytdiler: nana meveret 16.itmedin olmaz, evvel da bun getrmekde nanla meveret ldk, gir anula meveret idelm. didiler.
17.

Ve nana

dem viribidiler. nandan aber geldi ki Zinhr eger andan incinp ayru pdih getrmek
1.

istersez, an elden arma maslahat degldr. didi. Zr ki emn

olmazsz. Ola ki orsna vara leker getre, 2.ol incidicek benem. didi. Pes malaat oldur kim an mevf idesiz. T bir Suln da gelince, andan ora km 3.anu ola. didi. Eyle olsa bu begler fikr itdiler kim ngh Sleymn bir gice a, bir yaa gide. Pes her gice atlular yara-la 4.kk evresinden gitmezlerdi. T ki Atabeg ldz Melik Arslan birle gelp yetidi. stibl idp 5.Arslan tata gerdiler ve Sleymn balar arasnda bir kkde abs itdiler. Ve bir aydan ora Suln Arslan 6.Ifahn arafna mteveccih old. Sleymn Alid-devle alasnda abs itdiler. Anu mri abs-ile gemidi. 7.Hem bu absde irete nal itdi. Ve arnda Suln Mesd trbesinde defn itdiler. 8.Beyt: Her rz ki ld irimedi beer Her leeti ki bulmad insn aa afer

103

Her adr u menzilet ki var imkn iinde lk


9.

Vehm ayl al amu anda b-aber

Suln Murda vire amusn b-dirg Ol mbdi-i bedyi ol vhib-uver


10.

ikr-i es-Suln Rkned-Dny ved-Dn Arslan bin urul bin Muammed sim Emrel-Mminn
11.

Suln Arslan zl beizl-y-idi ve orta boylu-y-d ve uzun zlfleri vr-d. Mddet-

i mri r 12. yl idi ve pdihl on bi yl idi. Tevki -teadt billh- idi. Vezrleri ahbed-dn
13.

ia idi ve Fared-dn bin Muayyened-dn idi ve Celled-dn bin


14.

vmed-dn idi. Ve cibleri cib

Muaffered-dn idi, Atabeg Ayaz idi ve Atabeg

Pehlevn idi. Ve Suln Arslan yet b-ret 15.ve b-sret idi. Ve aylu ve alm idi. Ve alanda kerem mrvvet lib-idi. Ve avlinde ilm skn
16.

hir idi. H kimesne

andan nesne der-vst lup ol aa yo dimi degldi. Ve h imetkr 17.andan n-yiste sz iidp incinmi degldi. Ve amm dal u arc u ab- azne ve emvl u avlden
1.

fil idi, bunlaru teftinde ve tefaunda mshele ve msmaa iderdi. Tenaum ve

ireti severdi. 2.Ve geymekde ve yimekde tekellfi yetine yetidrdi. yle ki fir onlar ve bizler ve zer-bft kimlar anu 3.zamnnda ymet buldu gibi h bir zamnda bulmamd. Ve ol geydgi ve baladu onlar h kimse 4.geymemi ve baglamamd. Ve anu meclisinde fu u lav keleci gemezdi. Ve h kimesneden ric areket dr
5.

olmazd. Ve Suln Arslan n pdih old, ne adar bclar vr-ise gtrdi, ulm bidat ne

6.

vr-ise def itdi. Anu bereketinde memlik olu ve ucuzlu ve refhiyyet old ve riy

ond, gice v 7.gndz dular iderlerdi. nki atas Suln urul bin Muammed Allh rametine ulad, bu henz bir yana 8.yitimemidi. Ve ammus ol Melik-h Bin Selu da hem ol yada idi. Suln Mamd bunlar terbiyet 9.idp mektebe virdi ve dyim kendy-ile bile olurlard. T ki Badddan Derbend yolnca Boz-Abanu define 10.tevecch itdi yle ki Suln Mesd trinde ikr olund- Melik-hla Arslann Tikrt alasna
11.

viribidi ve Emr c Mesd bile, ki marlad ve anlar nie yl ol alada aldlar, nie

104

taallup- evr ve

12.

tagayyr-i avl old ve Suln Mesd da dnydan nal itdi. Andan


13.

ora Melik-h bin Muammed drt

ay tata oturd. Andan ora Suln Muammed bin

Mamd Begi zistndan getrp pdih eyledi. 14.Ve Mesd Bill da Baddda vl idi, bu alifeden itiy idp Baddu riysetin ve vilyetin
15.

drl-ilfen

nyiblerine marlad, ad, Suln Muammede geldi. Bir mddetden ora Mesd Bill aleb
16.

itdi ki Baa smed-dn Alp-s, ki Bend-n vilyetin ve Mhik alasnu


17.

vlsi-y-idi, bile oalar.

Varup Bagddda alfe ile cenk ide. Suln Muammed da


1.

iczet virdi. Andan ora Mesd, Bille

eytdi: Eger, Emrel-Mminn Mutef

kendsi murebeye arsa, bizm imzde seln alndan kimesne yodur, 2.lekermz durmazlar. Eger Suln iczet virrse ki ol melik-zdeler ki Tikrt alasnda vardurlar, birisini
3.

bile alavuz, hem vechi vardur. didi. Suln da abl ld. Mesd, Bill,

smed-dnile revn oldlar. 4.Andan ora Suln ol melik-zdelere ruat virdgine pemn olup biti yazd ki melikzdeyi 5.alup gitmeyesiz, diy. Bunlar muayyed olmayup Arslan ardlar, bile alup gitdiler. Emrel-Mminn Mutef kendsi 6.up cenk itdi, ol Emrel-Mminn lekerine hezmet vi old ve bunlaru lekeri dalup yamaya 7.mel oldlar. Eyle olsa emrl-mminn mrcaat idp leker-ile gir amle ld. Bu defa hezmet bunlara 8.vi old, adlar; Mhek vilyetine ddiler ve Alp-u bu Melik Arslan bilesince alad. Ngh
9.

kend Allh rametine ulad. Andan ora Sunur


10.

Hemedn Melik Arslan alup ldz atna geldiler367 kim

Arslanu vlidesin almd.


11.

Ve bunlar da grp bunlaru atnda old. T ki Suln Muammed

dnydan nal

itdi. Ve andan ora nevbet Suln Sleymna degdi. Ve Sleymn da ldz r-y-n
12.

Arslan velahd lup adn utbeye ve sikkeye bile atd. Ve n ki bat msade lmamd, Sleymn
13.

sekiz aya yetimedin mazl olup


14.

Suln Arslan, Hemedn tatn mzeyyen ld. Ve cihn anu adli

ve siyseti birle ve

Atabeg Aamu ry ve beti birle revna dutd. Ve erfdan umer ullu uldesin
15.

boyunlarna gerdiler ve riy ll-i madilet ve fetde mirfeil-l oldlar ve vizret

367

P. 56a/9. geldi

105

mesnedine vce ahbe nikh ld.

16.

d-dn ia mteayyen old. Ve tn Kirmn Suln kendye

Ve bi yz elli alt ylu evvelinde 17.Suln ve Atabeg Sveden Ifahna vardlar. Ve Emr zzed-dn atmaz ve smed-dn nn Melik Muammede
1.

iderlerdi. Bu

enda Emr zzed-dne Suln arafndan mcib-i mellet olca bir nesne dr old. 2.Fil-l Frsa Melik Muammede dem gnderp kendler da isyn ihr idp suln atndan gitdiler ve Melik 3.Muammedi arulayup buludlar. Ve ol vatde Atabeg ldz Hemednda idi. Suln-la hemn Girde Bz 4.Nired-dn vr-d. Eyle olsa Suln da varup Atabeg ile bulud ve leker cem itdi. Ve ibu 5.arafdan Melik Muammed nanla ve atmazla Hemednu zerine yridiler. Suln da Atabeg-ile bunlara aru 6.yriyp Kbilde mlt old. yetde mukem ava itdiler. ir melik lekeri mnhezim olup Melik Muammed 7.zistna ddi. Ve zzed-dn atmaz um arafna ddi. Ve nan Riye vard ve Sulnla Atabeg 8.nanu ardnca vardlar. Ol da andan Gergna ddi. Ve bu enda ki Atabeg derbcn368 oyup 9.Suln-la murebelerde eglendi. Ol diyra yan kfir pdih memlik-i slma tam itdi, yriyp ayl
10.

mslmnla zamet virdi. Mblia kfir lekeri cem old. Suln ve Atabeg n an
11.

iitdiler, erfdan

leker-i mslimn cem idp tamm esbb u sil ve lt- arb-ile


12.

yridiler. Saaydu ki bir demrden a-d

ki gtrilp giderdi. Yd yir yzi tamm


13.

areket iderdi. Ol zler tev-i ahdet m arz evb- az

idp ca gelmilerdi.
14.

Siler me olup dibindekleri arslanlara dnmilerdi. Bu arafdan kfirler

gir bu-la
15.

olup kfrleri zere mukem olup lekerlerini tertb idp yrimilerdi. Gelp bir

araya

buldlar. Ortalarnda aceb murebe gedi. -Ke-enneh- ol gn kfirler zerine ymet gnne dndi, 16.her birine ba ayus old. Mslmnlaru llar bunlaru zerine yldrm gibi inerdi ve an gvdeleri 17.gtrp yrrdi. Hemn ol meln melikleri urtuld. Bsin rup alemlerini ve altun larn
1.

ve gmi kbelerini ve bk esbblarn

yamalayup fet u nuret birle dndiler, Allhu -tel- derghna krler ldlar.

368

P. 56b/8. Aredbcn

106

2.

Ve bunda ki bunlar kffra mbil olup cenk itmek yaranda idiler, zvundan

melede -laanehmllh- furat bulup 3.a iinde pre ala yapdlar. Gicelerde avar aras-y-la kire ve esbb- ehrden iledrlerdi ve dvrlar 4.yaparlard. yle ki, bir iki ay iinde azvn al muali olunca mukem dvrlar eylediler ve mancnlar urdlar 5.ve azu oldurdular. nki azvn al muali oldlar, feryd idp Sulna bildrdiler. Suln aam da 6.cihd- aardan mrcaat idp cihd- ekbere tevecch itdiler. Zr ki bunlaru fitnesi ol aradan gelen kfirlerden 7.artu-d ve bunlar drl-slm iinde idiler. Pes gelp bu alalaru zerlerine ddiler. Drt ay tamm 8.murebe itdiler. ir ol alalar alup maledeyi cmle rdlar ve ol arlarda Mslmnlar odlar ki ol ary 9.f eyleyeler. Ve andan ora hb vilyetine geldiler, meger anda da melede Suln Mesd zamnnda bir ala
10.

yapmlard bir yksek a banda ve Cihn-gy ad virmilerdi. Ve

Suln Mesd gelp bir iki gn 11.iinde ol alay fet ide. Yrrken begleri arasnda itilf vi old, od gitdi. Ve bu mlede
12.

evket bulup itid itmilerdi ki ol alay Suln

Mesd alamad, h kimesne alamaz diy. Yaralar ve zareler 13.getrmilerdi. Suln gelp sehel vatda an da ald ve bu iki fet -ki bu Suln itdi, kffra ve meledeyi-14.be-gyet ulu fetler idi. Ve erf- leme aber yetip Mslmnlar llar eylediler. Ve Suln ve Atabeg andan
15.

Ifahna geldiler ve Ifahnda Vezr ahbed-dn


16.

aste old ve anda veft buld. Cenzesini Hemednda

yapdu an-hna iletdiler. Ve

Zeng Bris da suln imetine geldi ve bir hafta suln imetinde olup 17.izz u ikrm-ile terf bulup gitdi. Ve andan Suln- aam ve Atabeg Hemedna geldi. Bir a gn ara Tigin
1.

ayrnda olup andan Hemedn apusnda Kk-i Mamura geldiler. Ve ol ay

iinde Nired-dn Aa 2.veft itdi. Andan ora Riye vardlar ve anda zzed-dn atmaz veft itdi. Ve Hemedndan Fared-dn-i 3.Muned-dni getrp vizreti aa marladlar. Ve ol vatlarda Svede bir yil esdi, ki h kimesne nin 4.virmi degl idi, evleri yd ve minreyi yd ve aymeleri ve dvrlar perkende old. Ve andan ora 5.erefed-dn Gerd Bz veft ld, tbtn Hemednda bin ldu medreseye getrdiler. Ve gn Atabeg

107

6.

oturup anu azsn369 dutd. Ve nan bundan dn kend elindeyken Sveyi ve

irdebdin ve Riyden 7.ara her ne taarruf iderse Sulna teslm itmi-idi ki Riyi kendye muarrer la. n erefed-dn 8.Gerd Bznu veftn iitdi, Sulna ili gnderp gir ol odu yirleri istedi. Ve hem zamnndan 9.Mzendern pdih ile da dstl vr-d, andan da ili alup bile gnderdi. Ve Suln bunlaru
10.

ililerine h iltift itmedi ve cevb bu old ki:


11.

Eger nan Suln imetine gelrse Suln her ne

virrse anat itmek gerek, yosa


12.

kend bilr. didi. n nan bu aberi iitdi, nevmd olup

ve meded isteyp vruzmh

arafna gitdi. Ve Suln Hemedna geldi ve Atabeg dirbcna gitdi. Ve Riy 13.begligini mer-i Al Bra virdiler. Ol da gelp abrk alasn imret itdi ve o esbb u lt ve
14.

zare cem itdi ve mukem ld. Zr ki nandan emn degldi. Ve bi yz altm ikinci ylda Suln Zencna 15.geldi. nan vrzumhdan meded

alm, vruzm lekerleri-y-ile, mblaa leker-ile Ira tevecch itdi ve oru

16.

Riy

zerine dp abrk alasn ir itdi. Ve bu gelmezden din Al Br dirbcna Atabege


17.

meded-nme yazmd ve Tacl irimek gerek! dimidi. nan grdi kim bu


1.

ala alnur degl ve hem

Atabeg da gelr, irir ve vruzmh leker isterler kim

yama v ret ideler. Ve evlerine geldiler. Eyle olsa nan 2.Ebherden ve Zingndan yaa tevecch itdi. Ve ol vilyetlerde vruzm lekeri ne adar gerekse, b-edeblikler itdiler. 3.Ve azvnden bir iki deve ykledp vruzma aldlar, gitdiler. Ve Suln ve Atabeg bulup Riye geldiler ve nan 4.aup Gergna vard. Ve mer-i Al Br Riy vlsi olup ve abrk alas gibi mukem ala elinde oldu sebebi-y-ile 5.ayl dim az-d ve iyna meyl itdi ve atabeg kmlerine muayyed olmaz old. Suln bu daaya muali 6.olup an bir vech-ile mar lup imete getrdi. Suln grp Diylemler sarynda uurlad.
7.

Ve andan ora alvet idp an da ve Muned-dn Sv da, ki mstevfd dutd, abs

itdi ve azne-8.-lerden ve mllarn yamaladlar. Ve mstevflik ve vce zzed-dne vardlar.

369

P. 57b/6. azsn

108

n nan mer-i Al Bru dutuldun

9.

iitdi, gir Riye ad ld. Ve


10.

Mzendern pdihndan meded istedi ve andan mblaa leker alup

Riye getrdi. Ve

sulnu atnda Emn cib Pehlevn ve ne adar begler vr-ise leker-ile nanu zerine yridiler.
11.

Ol defa nanu lekerine hezmet vai old, amm n suln lekerinde

Suln bile degldi ve bir 12.mtaayyen ba da yo-d, durmadlar, ikest olup adlar. Ve Suln da iidp Sveden Hemedna
13.

tevecch itdi. gni-y-idi, ayl demler yolda


14.

sovudan helk oldlar. Ve cib Pehlevn ve B nandan

mnhezim olan begler

sulnu ardnca Hemedna geldiler ve nan da bunlar ovalayu Sveye degin geldi. Ve ol
15.

vilyetde o arbllar itdi, amm Hemedna ad idemedi, gir dndi, Riye geldi.

n Atabeg bu vaay 16.iitdi, aaba geldi, b-ys leker cem itdi ve Riye tevecch itdi, gelp Riyi isr itdi. Ve nan
17.

da ehri mukem idp mancnlar urmd. Atabeg


1.

ava yrtdi, nanu bana lemi ar itdi. Atabege

ililer viribidi ki mulaha

ide, apuy aa ve ikinci gn Atabeg-ile bu leker Sulna varalar. Atabeg da r old 2.ve and u ahd itdiler. Andan ora nan apuy ad ki yarn atabeg-ile bu leker ol gice nan adrnda 3.lmi buldlar. Atabege pes Riy ehri ve vilyeti msellem old. Ve Suln da Riye geldi ve buyurd ki 4.alay arb itdiler. Ve Suln da gep muarrer old ve Riyi Emr-i cib Pehlevna virdi. Ve mer-i Al Br370 da 5.mvekkeller elinde yl mabs old, ir veft itdi. Ve Suln Sveye gelp andan Ifahna geldi. 6.spehslr zl Arslan ve sulnun vlidesi cem Isfahna geldiler. Ve vce Isfahnda vezr old. 7.Ve andan ora Suln yazn Hemednda ve n Svede skin olup tedbr-i memlekete mel olurd. Ve bi yz
8.

altm sekizinci ylda Tebrz atnda Sad-bdda arar dutd ve bir yl anda skin olup gir

andan Hemedna 9.geldi. Ve anda sulnu vlidesi dirbcndan geldi ki bz meliki gir mbla kfirle areket ld. Suln
10.

gelmek gerek, didi. Suln da dirbcna


11.

mteveccih old. Ve Atabeg ve Emr-i cib ve zl Arslan cem

anda-y-dler, Sulna
12.

istibl idp buludlar ve tertb itdiler ki ikinci, Suln, bz vilyetine kendsi

yriye.

Zr ki aralda gnlk yol vr-d. Ngh Sulna astal ri old, bira gn


370

P. 58b/4. Bu kelime Yr olarak yazlmtr.

109

13.

tevauf itdiler, da ziyde old. Pes suln vlidesi-y-ile anda oyup b lekeri bz

vilyetine segirtdiler. 14.sulnu zameti ziyde old. r gnden ora Ars kenrna geldi ve ol arada ordya veb vi old.
15.

Ki yz

kiide bir kii kurtulmad, mblia dem helk old. Ve bu arafda Atabeg mbla lekerile bz melikin
16.

mubelesine vardlar. Ve Ermen pdih da bunlara gelp


17.

muvfaat ld ve bz meliki snup aa ad,

ki bunlar aa afer bulmayalar. Pes eyle


1.

olsa A-ehir adlu bir ehr yapm-d. Be-yet mamr ehr idi an

ve vilyetini

yamaladlar ve ydlar, arb itdiler ve andan Ermen pdih bile gelp suln-la Nacivnda buludlar. 2.Suln bir a gn anda anlarula olup ir ilatlar ve ikrmlar-ile her birisini gnderdi ve sulnu vlidesi 3.asta, Nacivnda od gitdi. Kendsi Tebrze geldi ve Tebrze tnu veft aberi geldi ve amm Sulna 4.iitdrmediler, ta Hemedna gelince ve anda iitdrdiler. yet cez faz idp taziyet itdi. -Ke-enneh- ol devlet
5.

nizm ve ol salanatu rkni ol tn-d. yet dndr ve tav ss ve lim-prz-idi ve

adat 6.ve ayrt b-ad idi. Ve cmleyi ve mabl areketlerinden birisi old. Ol vat ki Suln bz meliki 7.azya davet ld, ol zamnu mutedsna ki ahired-dn Bel idi, cem ulemnu ulus-y-d. dem viribiyp 8.der-vst ld ki Bizm rabetmz vardur ki az-y mbreke tevecch idp durur. Ulem-y slmdan bir nie limler 9.bile olalar. Anlaru davs ve himmeti da Suln- slma ref, pes gerekdr kim bir nie limlerden tayn idp
10.

bile alup gelesiz. didi Ve az evbnda


11.

erk olasz. didi. Eyle olsa eyhl-slm da on kii

tayn itdi ki kend-y-ile bile


12.

geldiler. tn ol on kiiye on mnteh rat-la atrlar virdi binmege ve on

atr da

viribidi ratlarn ekmege ve bir a imetkr ve lt- maba ve mafralar ve llar fi-lcmle ne ki
13.

yolun evyici vr-ise anlaru-n gnderdi. Ve azularn ve elvlarn


14.

biirdp gnderdi. Ve her birine bi

aa gnderdi ki arl idinsnler. Biz d her

onada anlaru aydn grevz. didi. Ve hem ol tnu 15.himmeti berektndan ol vatda kfirler lekeri-y-ile mubele vi old, fi-l-cmle slm lekerine sstlk gibi 16.r old. Hemn eyhl-slm ahred-dn bir nara urup ol vech-ile amle itdi ki eger Rstem-i

110

17.

Dsitn371 diri olsa ol vech-ile itmeye-y-idi. Ve Atabeg da cmle begleri-y-ile anu


1.

aabince amle itdiler. olmamd.

a -tel- bir fet virdi ki h bir zamnda anu gibi

Ve Sade tnu bunu gibi aletleri 2.o-d. Ulemya alar adat b-ad idi. Hatt Hemedna bir muteber medrese bnyd itdi ki h 3.yirde yo-d ve tamm olca oca mm anefd-dni mderris itdi ve ecls- m ld. Cem ehr 4.ulems cem old ve env- eime r ld ve skker-i elvlar tertb itdi. Ve ne adar ki lt vr-ise
5.

amu gmiden idi: snleri ve saanlar ve tebsleri. Ve dnimendlerden birisi diledi kim

bir saan etegi altna 6.alup gide. n-slrun gzi u old, men itmek istedi. tn nslra ad, eytdi: 7.o ki bende ne adar gmi leti vr-ise cem bunda r olan ulemnudur, gtrsnler amm adl-ile lesnler. Ve 8.bunun emli o-d. Ve hem gir ol medresede defn itdiler. Ve anu veft aabince Atabeg Aamu da 9.veft aberi geldi. An da getrp Hemednda medresesinde defn itdiler. Ve Suln henz astal
10.

zerine-y-idi. Ve be yz yetmi birinci ylda Suln, Sitt

Fma, ki Seyyd Fared-dn-i Alid-devlen z arda 11.idi, nikh itdi ve on bi gn bile olup irete nal itdi. Ve ol adar ki ryi ve aamet ve salanat 12.ve rsm- obet -ki bu dzmidi- h bir pdihda yo-d ol adar muribler ve irler ki anu vr-d.
13.

Ve ol

del fir geyecekler ve bislar ve env- znetler, ki vafa bil olmaya, tertb itmidi; od gitdi.
14.

Bu dnydur ol kim mlk-i Acem

Behrm Dr v Cemd Cem. bir nie gn bunda km itdiler,


15.

Gir hemnn odlar gitdiler.

Bu lemdr ol kim Mol u a Cens zn yd Ab

371

P. 59a/17. destn

111

16.

Gelp itdiler bunca r u fiten,

Gine gitdiler ald lem esen Bu menzildr ol kim seltn-i Rm,


17.

Gelp odlar bunca va- rsm,

Gine her biri oldlar tr mr, Bu menzil da hemnn ber-arr.


1.

Dime kim cihn n ki fn-y-imi,

Bizim gelmegmz ne man-y-imi. Ki drl-beya budur reh gzer372,


2.

Bu yoldan olur ol cihna sefer.

Bulunur bunu-ile mri ebed, Grr ill bunda civr- amed.


3.

Dilerse bu davya brhn sen,

Gr imdi bu adl ss Suln sen. Ki dnyda uby lur ikr, Refi durur nuret-i Kirdigr.
04.

ikr-i es-Suln Rkned-Dny ved-Dn Eb lib urul bin Arslan 373 EmrelMminn
05.

Suln urul be-yet b uretl-y-d ve san blk idp arasna bramd.

Ve saal 6.yetde o-d. Ve by ula dibine degin varurd. Ve boyu uzun ve ggsi at ya idi. Hi kimesne 7.anu yayn ekemezdi ve oman salmazd. Tevi -teadt bi-

llh vadeh- idi. Vezrleri Celled-dn idi 8.ve Kemled-dn-i Nin idi ve adred-dn-i
mer ve Azzed-dn-i Mstevf idi. Ve cibleri Emr cib 9.aragz idi. Ve Cemleddn-i Ay-aba idi.

372 373

P. 60a/1. gider P. 60a/4. asm

112

Ve Suln urul bir pdih-d ki devlet yuvasnda oup ve salanat

10.

nednnda

beslenp hemn pekinde tata gemidi. Ve edeb mektebinden pdihl merkebine svr olmud. 11.Ve zametsz rata yetimidi. Ve nice zamnlar vade-i eyyma ve ter-i lia ve akm- intir ekmi degldi.
12.

Ve mretteb vna ve mzeyyen meclise mkemmel

azyine mstevl olmud. Ve bu cem Atabek muaam Mamd bin ldz


13.

terbiyetini ve sn-i tedbri ve keml-i kifyeti sebebi-y-ile idi. yle ki mlk elden girp
14.

ve memlekete bireg mstevl

olmud. Ve erf dutmd. Ve Suln hemn Atabeg


15.

immeti-y-ile idm lup bir ay iinde iki defa

yriyi itdi. Bir defa Frsa yriyib

musaar kld. Ve bir defa Ifahna yriyp musaar ld. Ve bu iki 16.ilmi bir ay iinde li ve mstali ld. Ve iindeki melikeler ab memleketden dlar. Ve atalarndan
17.

ve dedelerinden h bir pdihda cem olmamd ol ayil ki


1.

keml-i alndan ve vfr-i adlinden ve ml-i

ilminden ve ilminden ki bunda

cem olmd. Ol ayil ki at zerinde silh oynamaa ve bklike ve sze dey-


2.

fikirler itmege ve iir eytmege h kimesne aa muabil olmazd. Ve cem uarnu

irine mnd olup itirf lurlard. 3.Ve eker alu dilinde ounan anu iri idi. Eker beyt ki o manleri mtamain olayd, idp ala viribirdi. 4.Bir defada iki beyt374 ki Trk tercmesi budur ki: Mecm seln-i cihn emrme rm, Marida v Maribde ne var ise temm.
5.

Bu salanat ve memleket ire bu acebdr,

Kim sen baa kimsin ve ben saa ulm. Kend ayle yazup altun
6.

alliyle tehb idp Hemednda Yei Kkde

Muaffered-dn zlarslana gnderdi. Ve on yl tamm Atabek Muaam 7.Muammed bin ldz devletinde ve anu ceddi ve ki-i berektnda emn ve refhiyyet birle salanat srdi. 8.Ve cem esbb ve mneti r idi. Ve Atabek himmeti bunu zerine idi ki ol esbb- yn ki Suln 9.Sencer ve syir pdihlar cem itmilerdi, bu cem iderdi. Her laa
P. ve A. metinlerinde 60b/4. satrda yer alan bi ifadesinin beyt olmas doru grndnden, kelime beyt olarak alnmtr.
374

113

erfa ililer gnderp her memleketde sikkesin ve

10.

ubesin ikr itdrdi. Ve dyim vze

arurd ki Badda varsavuz gerekdr, tamm Badd ab 11.itsevz gerekdr, sulnu saryn meremmet id! diy buyururd. Ve al arasnda eydrdi ki
12.

alfe n ki immdur, pes aa gerekdr ki dyim ii


13.

namz ola ki dn rknidr ve cem iler yigrekidr. Ve anda

taaddum ve al aa

itid ldu tz-aat pdihl oldur, bu mecz pdihla ol dal itmek b 14.mandr. Bun selne marlama gerekdr. dirdi. Ve Cihndrl sulnudur, ol elin eksn. dirdi. Ve bunu
15.

gibi ayr-end mdebbir tabegi oldu-n Suln urul lem

alnu mab ve masd olup dururd.


16.

n Atabek Muaam ibtid-y begliginde iki fet ad vr-d ki anula lemi


17.

musaar ld. Pes ol begler ki

fi-l-cmle serkelik iderlerdi, cem teenn-y-ile ve


1.

istimlet-ile ele getrp ortadan gtrdi. Ve her birin yirine

kend ullarn od.

yle ki lekerde altm sanc kend kullar ekerdi ve her bir niyet smarlam-d.
2.

Yan ki kendnden sora olnlarna vef ideler ve muvenet lup dmenlerine alebe

ideler. irl-emr cem olnlarn 3.ol ullar rd. Ve anlaru ve sulnu iyin mneffi ldlar. Ve her ul bir arafa mstevl old. Ve sulnu
4.

kmini h ulalarna

oymazlard. Ve Atabek bu ullar tamm Farsu yamas-y-ile oyurmd. Ve nice defa


5.

kendsi-y-ile varup ol memleketleri yamalamlard. Ve bir ka defa da Suln bile

iletmilerdi. Ol sebepden 6.mslmnlaru tnlar yamaya varup ir ol fesd Ira da yetidi. Ol ileri itdiler Irda ki oruzmler 7.itmi degldir. Ve mslmnlaru evlerinden yamaladularn ki bzra atmaa gtrdiler, birisi drt yoran 8.gtrdi dellale virdi atmaa. inden drt aylca olncu l ddi yire. Ve muaflar ve vaf 9.kitblar ki mderrislerden yazdururlard.
10.

alurlard,

getrp

nalara

vafn

bozdurup

ulmn

elbn

Ve bir birine arman gnderrlerdi. Atabek bua yetecegin bilmezdi.


11.

Memleketi ecnebden tals itmek fyidesin mlaa olacan taavvur itmedi.

itdi. Ve melde memleket arb

114

Ve olnlarna ve klarna yetde ihtimm vr-d ve her

12.

olna bir memleketi

tamm marlard. Ve her kn virdigi kiiye bir memleket virrdi. Ve nan adlu tn vrd,
13.

kime old. Ol ne dirse hemn ol olsa gerekdi. Ve bi yz seksen birinci ylda


14.

alad-dn-i m ki

gaz-y-ile mehrd, Msla gelp Atabekden iczet diledi ki bu ki


15.

yol vire gep melide az ide.

Ve kalalarn ir ide. Ve azvnde ve Besmda ve


16.

Damnda ne kadar melide alalar vr-ise al ide.

Ve bu ii Irku fetine

muaddime la. Atabek da fikr idp melinden endi ve yol virmedi. Pes bi--arre
17.

murebeye medd old. Ve bun def itmege ifr-ile cidd cehd idp gi ld. Ol
1.

sebebden bua

ahre mara mstevl old. Br alad-dn dnderdi, amm

kendye yevmen fe-yevmen mara alebe itdi. Ve olanlar 2.Ryde idiler. obruk alasnda ki Atabek mamr lmd, anda cem olup ururlard. Atabek asta anlaru 3.atna geldi. Ne denl eibb vr-ise cem olup mulece itdiler, fyide olmad. ir irete ulad. Ve drt ay 4.anu lsini bildrmediler. Deginde yatur astadur diy meveret ve tedbr ldlar. ullar ve taallut eydr-5.-lerdi ki Olanlarndan birisini itiyr idp bunu yirine nab itmek gerek. dirlerdi. Amma udr- ayn375
6.

bilrlerdi ki Suln urul ve zlarslan bunca mddetdr ki bu furata

muntarlardur, bu i iler varmaz. 7.Eydrlerdi ki ttif idp Suln Arslanla ahd itmek gerek ve ran ve Edirbcn zlarslana msellem
8.

dutma gerek. dirlerdi. Zr ki

zlarslandan cem al ond idi. ademi ve aemi cem mu ve mnd 9.meddeb kiilerdi. Ve kerem luf-ile cemin gline girmidi. Anu atabegliine ams r-yd. Pes 10.bu vech-ile iyyeyi Sulna ar itdiler. Suln urul da grdi ki alu ulb cem aa myildr, eger
11.

kend mulefet iderse al aa tbi olur, ol irda suln12.

zdelerden birisin arup, suln iderler

ve kend muaal alur. Eyitdi: Bu ala


13.

muvfaat ideler, getrp atabek idelm, amm sora anu aydn grevz. didi.

Ve

erefed-dni alup Arn kend on ve tc birle drl drl armanlar-ile Edirbcna zlarslana 14.gnderdi. Ve ahd-nme da yazup bile gnderdi ki atabek idinp anu ryna mu ola.
375

P. 61b/5. ayr

115

Ve zlarslan da

15.

mpla leker-ile Edirbcndan drl-mlk Hemedna


16.

tevecch itdi. Gelp yetip kkte Sulna dest-bsi376 kld.

Hemn ol vat aragzi

Suln dilediler ki bun ldre. Suln gzi-y-ile iret idp men itdi. Ve bu arekete ki
17.

zlarslan mutali old. Sulna yetde itimd ziyde old, amm bu eklere gli
1.

yaramaz olup her birin

bir aray-ile Sulndan kesdi. Ve aragz gzine ml

ekdi, eyle olsa yevmen fe-yevmen zlarslanu ii 2.mukem old, temekkni ve uvveti ziyde old. Zr ki leker evvelden gz bua dutmulard, imdi gli da 3.buna baladlar. evketi bir vech-ile old, ki az tedbrle al myesser olmazd. Pes Suln bu bbda ciz ve mteayyir kald 4.ve ayret deizine ar old. Ve ol zamnu ekbirinden Cemled-dn-i ucend dirlerdi, Sulna rua yazd ki 5.Egeri Suln asm bbnda mteayyirdr, lkin377 alebe sulnudur ki addinden ara areket ider, anu ser-nign olaca 6.hirdr. Suln o r olsun ki yandan eeri belriserdr. didi. Ve hem ol azz szi fl old.
7.

n Suln ve Atabek ve Kzlarslan Riye vardlar, meger Ay-aba ve Rs iyn


8.

reti-y-ile up gidp ururlard.

Besm ve Damn arafnda yrrlerdi, Atabege

eyitdiler ki: Varup anlar getrmek gerek. didiler. Atabek fikr itdi ki 9.anlaru elbette Suln-ile muvaas ve ittif vardur diy, varmad. Dolb zerinde mam dutup bir a
10.

gn al ne olur grelm diy irr itdi. Ve Suln da Atabeg muali oldun bilp

itiya ddi. 11.Bir furat isterdi ki bundan ayrlup Ay-aba bula, meger ngh gh gh aya zamet-vr-d, gir an
12.

bahne itdi dee ddi. Eibb gelp muleceye megl oldlar.


13.

yle ki Atabek da fri old. Bir

gce mecl bulup d. Bir nice ademle Ay-abaya


14.

geldi. Ve anlarula Mzenderna vard. Ve Mzendern suln

Rfiz-y-idi, bed-itid
15.

idi. Sulna tamm ly imet itmezdi. Ve lkin grrdi ki revfiu resleri

Irda

idiler. Ve Sulna tbi idiler. Ve bu ittifda anlaru da medali vr-d. Ol sebebden Sulna er 16.yetidrmezdi. Amm dyim Atabege aber virp ulnu avlini ve afn ilm iderdi. Suln da 17.varca lekeri-y-ile ol araflarda melideyi dyim yamlamada ve ret itmekde idi. Pes yevmen fe-yevmen evket
1.

ziyde olur-d. Atabek bun

376 377

P. 61b/15. dest-ps P. 62a/5. lk

116

iidp mell old, Dolbdan gp Edirbcndan yaa mteveccih old. Ve Hemedna


2.

gelp ehr inde ond. Ve ol gice ovu giceydi. Ol gice Hemednu emri Ald-devle dm zerinden

3.

o od yad. Atabek grp yle an itdi ki Suln geldi ve bu anu alametidr. Pes hemn

atlanup Edirbcndan 4.yaa revne old. Ve Ir begleri aldlar. Ve bu aberi Suln iidp Hemadna geldi ve Umer-yi Ir cem gelp 5.sulnu elin pdiler. Ve oca Azze Suln vizret virdi. Ve Hemedn ehrin al Sulnu geldgine be-yet 6.d olup ililer eylediler. Ve ol mblaa ar yad. Suln ehre girmek istedi Emr Alddevle 7.kend sarylarn virp Suln ol n be-yet arlad, bahra degin Hemednda oldlar. Ve Ay-aba 8.ve Rs gyetde tasallu ederlerdi ki yan imet yaradurduk, Atabeg mnhezim olduna biz sebeb oldu, 9.dirlerdi. Suln da taamml iderdi, t ua degin ki Ay-abay-ile Rs arasnda mulefet ddi. Ay-aba
10.

dilerdi ki Rs ortadan gtre,


11.

memleket bi-l-klliye kendi hkminde ola. Eyle olsa Rs Sulna

ovalayup idm
12.

itdrdi ki Rs bir gice odasnda mest yaturken adamlar viribiyp dutdlar ve mln

ve

esvbn yamaladlar. Ve anu bahnesinde leker ol maalleyi tamm yamladlar, yetde arb itdiler, amma Hemedn alnu
13.

Suln-ile muabbeti ol vech-ile idi ki mellif-i

kitb eydr: Ol maalde bir azz kii vr-d, Necmed-dn-i 14.D-beyt dirlerdi ve D-beyt didklerine sebeb old ki her yirde ki iki beyt grse, elbette yazard. kier 15.beyt-ile dvnlar ve mecmalar oldurmd, mblaa nimeti vr-d, cemini ehl-i hnere arf iderdi. Dyim elinde
16.

devt u alem yrrdi. Edbler378 ve limler ve irlerle obet iderdi. yle ki

kendnden ora vrileri 17.elli batman kd ki tamm ikier beyt-ile oluyd, lediler. F-lcmle ol gice ki ol maalleyi yamladlar, bunu da nesnesin aldlar, fi-l-cmle h bir aal nesnesi almad. Mellif-i kitb eydr: Yarndas 2.ben anula buludum. Didim ki Bu Sulna kii nice muabbet itsn ki bir yifeyi avle eyleyp bir maalleyi yle itdirdi ki, 3.us i
1.

evini yamlayup mblaa

378

P. 62b/16. edebler

117

sen gibi ziz evini yamlatd. Bu hle yetidrdi. didm. Baa cevb virp eyitdi: ki
4.

Suln bunu gibi nesneye r vire. avn ve adem b-edebligidr,

sulnun su nedr? didi. 5.Eyle olsa, bunu cevbn Sulna arz itdm. Suln da buyurd ki teft idp anu nesi gitdi-y-ise buldlar, 6.getrdiler. Bulunmayan in nie bahs del hazneden virdiler. Ve nki Rs dutdlar ve Alid-devle 7.alasnda mabs itdiler. Ngh aber geldi ki Ifahn al Atabek Eb Bekr ve bilesinde ne adar begler vrise cemini 8.Ifahndan kardlar, zerlerine alebe itdiler. Anlar da up adlar. Pes Suln da anlaru yolna bir blk 9.leker gnderdi ki yolda psu eylediler. Anlara geldii vat up anlar ele getreler. Anlar da bu leker geldgin
10.

uyup bunlar her arafdan

tamm ita itdiler. Ve bir vech-ile rdlar ki bir cnlu urtulmad. Bunlaru aberlerin
11.

Hemedna ilede, drt bi gn Hemednda h bunlaru aberleri malm olmad. ir


12.

css gnderdiler. Varup

grdi ki cemsi rlm yatur. Gelp aber itdi. Vardlar lleri


13.

arabalar-ile getrdiler. Ve ol aiyye Sulna

ey fl olmad. Ve Suln ol anda urd,


14.

suvu bahne idp areket itmedi, t ki bahrdan

dr ul-ilfdan Atabek zlarslandan


15.

ilat geldi. Ve alfe aretleri buyurm ki: de bizm leker-i

manrumuz aret-i

vizret-penh-y-ile vardlar. Sen da bunlarula bulup Kirmnhda ittifa idesiz. 16.Varup Suln urul Hemedndan arasz. Ve Hemedn bizm nyiblermze teslm idesiz. diy mblaa
17.

leker, aceb yaralar ki b-bedel esbbla gndermi ve vezrin bile

gndermi. Suln an iitdi ve henz


1.

zlarslan anlarula bulumadn Suln anlaru zerine yridi. Ve hzr

Umer, ki vr-d, zzed-dn-i atmaz gibi ve 2.erefed-devle-i Ebher gibi, cem ittif itdiler ve drl-ilfe lekeri-y-ile mubil olup sava itdiler. Ve Ay-aba Yemende 3.idi ve zzed-dn Meyserede idi. Bir vech-ile murebe itdiler ki Ir lekeri anu gibi sava grmemilerdi. 4.Ol defada Ay-abaya hezmet vi old. yle ki iki fersa yol, alfe lekeri bunlar odlar, zr ki 5.bunlaru aceb yaralar vr-d, uvldz atarlard, adam ve dem an helk iderdi. Ve neft atarlard 6.ki her neye irse yakard. Adam atyla yakarlard ve sulnu etrine ol adar o yadurdlar ki etr odan

118

7.

rtldi, l ayrus old, Rstem-i destn gibi nara urup bir ar grzi eline ald ve af-

drlara 8.iret itdi. Cmle buradan amle idp vezr alyna yrrdiler. Vezri dutdlar, hemn b lekere hezimet
9.

v old. Badd lekerin bir vech-ile hezmet idp


10.

yamaladlar ki Hemednda bir tz at bir dnra kimse

almazd. Ve mblaa ymet ve

ykler-ile fulrler alup dndiler. Ve Baddler mnhezim olup ldan urtlan 11.Badda vardlar. Amm bu mnhezimligi itibr itmeyp bundan ora on defa da gelp mnhezim oldlar
12.

ve yamalanup gitdiler. Ve bu feti iidp erfdan Umer Sulna


13.

tevecch ldlar. Ve Murdan Ald-dn gelp

Sulna dest-i bs ld379. Suln da


14.

aa izz ikrm lup ol Berkiyru aa marlad. Ve sulnu

lekeri dyim

Atabegle cenk iderz, diy rz iderdi. Ve erfdan da lekeri geldi, t ki Hemednda


15.

mblaa leker cem old. Ve Atabek ve zlarslan da b-ad leker-ile Hemedna


16.

tevecch itdi, gelp

Suln-la mubelede ourd. Her gn U yarn cenkdr! diy vze


17.

arurlard. N-gh bir gn Atabek

gep gitdi. Suln da anu ardnca varmaa Ay1.

abaya itimd yo-d, varmad. Pes Atabek anda gitdgi

bilinmedi.

Bir nie gnden ora Suln grdi ki bunlardan kendye aber gelmez. Ay-abay sarynda dutup ldrdi. 2.Ve andan gep Riye vard. Ve andan Edirbcna tevecch itdi. Ve Atabek da Kirmn-hna vard. Anda alfen 3.avndan ehbed-dn ayl leker ile urmd, anlarula bulud. Ve alup anlar Hemedna geldi. Ve Hemednda 4.ala ml sald. Ol sebebden mslmnlar yetde incitdi. Ve Suln da Tebrze varmd ve Edirbcn 5.endrdi. Pes Atabege arret ddi ki Edirbcna vara. Pes Hemedndan gep Edirbcna tevecch itdi. 6.Hemn ol da gedgi gibi Suln Hemedna vard. Ve nie defa bu byle oldu ki Suln gidp Atabek geldi 7.ve Ata-bek gidp Suln geldi. Ve Sulnu ulemya itid u itibr oldu cihetden ahred-dn-i Bel ile 8.ayl muabbet idp irdet getrmi-idi. Her gice varup anula obet iderdi. Ve ahred-dn-i Bel Sulna eydrdi ki 9.Bu begler ki sen katuda vardur, cemi sana mulifdr. Sen devleti dmenleridr, gerekdr ki cemsin dutup
10.

anlaru esbbn ve tecemmlini her


11.

bir ula viresin ki saa il-ile imet ideler. dirdi. Bu begler bu kii
379

bunu gibi telkn

P. 63b/13. dest-i ps itdi

119

itdgin bilrlerdi. Pes itiy itdiler ve ittifen rualar yazdlar: Ald-devleye gndermege
12.

ki Suln her gice ahr-i Belye varup ol bizleri aa yavuz aladur. Bizm
13.

Sulna h itimdumuz almad. Eger

Ald-devle bizmle ahd idp bize muvenet

iderse biz Suln dutlm. didiler. Ve bu rualar bir pre 14.aac youp iine oydlar. Ve zerine yay tozn yapdurdlar, hemn bir omak gibi. Bir kiin eline virp
15.

gnderdiler.

Ve bir iki kii da Suln csslamaa ahr-i Beln evi yolna gnderdiler. Sulnu ol
16.

kiilere gzi u olup buyurdu ki dutdlar ve kim gnderdgin eyitdrdiler. Suln anlara
17.

istimlet itdi ki

al Suln-ile buludularn kimesneye dimeyeler ki Grelm i neye


1.

irir. didi. Ve ol rualar alup

gideni da yolda sulnu aravul vr-d, anlara

urad. Sirced-dn utlu Atabek ol grp aber ord. 2.Ol kii da ovudan zamet ekp dururd, ba kayus idi, cevb virmedi. Eyle olsa ol da bu kiiye 3.bir omala urma istedi. Bu kii da kend elindeki oma aru dutd. Pes bu oma uanup ol rualar
4.

iinden dkildi. Alup odlar, mamnn bilp alup Sulna getrdiler. Suln ol gice fikr

itdi ki 5.yarn ab mnsib dvna r oldular vat, her birin alvete ouyup rsvy ide. Ve her birin evini 6.bir ula tayin itdi ki an dutca aznesin ve atlarun ve cebenesin Sulna getre, bsin kend ala. Ve hem 7.eyle itdi. Tamm mer cem oldu vat ol vezri vce Azz atna getrp aa bu li ar itdi. Ol 8.Mazallh! diyp inkr itdi. Ve andan ora birbir cem begleri oyup yzledi. Cem inkr itdiler. Pes bu 9.rualar arup bunlaru lerine dkdi. Mteayyir olup mlzem oldlar. Suln uru gelp vce Azzi
10.

aya-y-ile depdi ve buyurd ki cemsin


11.

utdlar. Ve ol kiiler ki her birisi-y-in tayn olunmd, anlar da

segridip bunlaru

evlerin ab itdiler; Sulna ly nesnelerin Sulna getrdiler, bsin kendleri aldlar.


12.

Ve Suln Ald-dn Veledin alasnu kildin dileyp ald ve bunlar anda abs itdi.
13.

Ve kend zerlerine

varup bendlerin muhkem itdrdi. Ve bunlar yalvarmaa baladlar ve


14.

Sulna ml virmege her birisi bir mblaa mltezim

oldlar. Ve ahred-dn-i Belye


15.

adam viribidiler ki: re eylesn, ide her birimz bunca ml Sulna virelm

ve cem

emlkimzi Sulna irr idelm. Ve biz bir ra geyp syir mrdler gibi immu rikbna mlzemet
16.

idelm. didiler. Ol da dilek idp Suln r eyledi. Bunlar da her birisi

ml istir itmege mel 17.oldlar.

120

Bir gn Suln alay tem iderdi. Ve Bunlara biraz ar in aa tacl itsnler. didi. Aradan
1.

birisi balayup Sulna380 sefhat itdi, didi: Bizm


2.

balarumuz kesp flnua so. Didi ki: Ben sen bau

baba ba gibi itsem

gerekdr. didi. Meger ki ol, sulnun babas ullarndan idi. Suln eyitdi: Babam saa 3.da m ziyn itdi? Seni atun alup padiahl virdi. didi. Ol eyitdi: Baba avrat in Alddevle 4.baa on bi zl flr virdi ki babaa bir gice ammda erbet iletdm, ip helk old. Saa da 5.anu gibi itsem gerekdr. didi. Suln be-yet aaba gelp buyurd ki ol mabslar cemin bunu szi-y-n 6.rdlar. Ve egeri Ald-devleye Suln amn virp evvel sundan gemidi. Lkin bu kiin szi gir 7.Suln tark itdi. Amma ihr itmeyp Hemedndan gemege emr itdi. Ve Ald-devleye da ilzm itdi ki: Elbette
8.

sen da bile gelmek gerekdr. didi. Ald-devle kendyi asta kld. Suln eyitdi:

Elbette gelmek gerek eibbyla 9.gelsn ve hem tebdl-i hav eylemek ola. didi. n Hemedndan iki menzil gdiler, buyurd ki Ald-devleyi kiri-ile cenzesin gir Hemedna Eslf trbesine getrdiler. Ve andan ora Hemednu avlsinde avf idp
11. 10.

bodlar ve

yrrdi. Ve memleket tamm

isimet utmazd ki ngh Atabek Edirbcndan areket itdi. Sulnu muvemete


12.

mecli yo-d, bi--arre Drl-meliki oyup Edirbcna tevecch itdi. Atabek da

anu zerine yridi. Suln 13.grdi ki lekerde il yo, ad o ve amelleri ve am-zdlar erfdan areket itdiler, kendde da
14.

ol adar uvvet yok, pes cemi ratn ve esbbn


15.

yama buyurup kend mcerred fa381 yetidi. Ve Atabek Hemedna

ve erf-

Ira tamm mstevl old. Ve her yirde ki ml var, didiler, elbette bulup ald ve al beyet incitdi. 16.yle old ki riy adaalar virp mescidlerde ve mabedlerde varup ibdet iderlerdi. Ve dular 17.iderlerdi ki Suln ne vat gele? diy. Ve Irkda ehl-i hnerden ve uladan yigirmi bi kii vr-d ki
1.

Suln

grmemidi ve al Sulndan fyidesi yo-d. Lkin gice ve gndz du iderdi ki: Allhu

-tel- Suln 2.ne vat gndere? diy. Ve tefel idp aber arurlard ki: Suln u
380 381

P. 65a/1. Bu kelime yok. P. 65a/14. Tfaa

121

gelrmi, fuln yire gelmi! diy. irl-emr bir nice 3.yldan ora Suln fcdan biraz leker alup Edirbcna geldi. Atabek tamm uvvet ve evket bulmd, varup 4.bulud. Bu f lekerini hezmet idp rd, ualarn esr itdi ve mllarn yama itdi. Ve Suln da
5.

grdi ki devlet msade itmez ve her arftan seng-i mihnet yetir, am lib, pes salnat

rzsndan vaz 6.geldi ve oln alfeye imet itsn diy gnderdi. Ve kend ehlllhdan olup ecdd trbesine Hemedna 7.gelp frig olup oturd. Ve Atabek da cret idp zerine gelmedi, amm Ira beglerinden bir nicesi-y-ile muvaa 8.itdi. Anlar Atabegden aar gibi sulnu ardnca Hemedna geldiler. Ve eyitdiler: Biz Atabegden incinp sulnu imetine 9.geldk, eger Suln abl iderse imetin idelm, yosa her birmz baumuz alup gidelm, bir ilme. didiler. Suln
10.

da bunu szine marr olup adam viribidi.

Vardlar bunlara l u idd itdiler. n ahd u arr berkitdiler. Ve 11.Suln bunlara tamm itimd itdi. Ve bunlar Suln elin pmek istediler. Suln u Riy meydnn tayn itdi ki
12.

anda a ve anlar gelp anda bulualar. Pes ikinci gn Suln ol meydnda etr-i hmyun dutup d. Bu cemat da

13.

tamm yar-ile up sulnu etrin gerd--gerd it lup yaturdlar. Atabek yle


14.

buyurmd ki: Suln

bizmle Dezmra382 varma gerek. didiler. Sulndan cevb

gelmedi. Fared-dn utlu bu cemat iinden l ekp 15.geldi, sulnu etrini ald ve drdi. Ve Suln esr-i vz- giriftr idp Dezmr alasna iletdiler. 16.Ve Atabek da bu cematu aabince gelp Hemedna yetidi. Ve melik ve padihl muarrer old. Ve Sencer Bin
17.

Sleymn -ki alada mabs-d- arup salanat tatna gerdi. Ve erf-


1.

memlik beglerine menrlar

ve tmrlar tasm itdi. Ve andan Ifahna geldi.

Ve nan atunla muvfaat vi old. Ve ol ki dnydan murd idi, 2.iridi; amm Drul-ilfdan geh geh bu ki iret olurd ki: Gerekdr ki salanat tatna sen geesin; nin 3.tarl idersn? diy. Eyle olsa Senceri dutup gir alaya gnderdi ve salanat383 tatna kendisi gep 4.vel nimetlerin mamna kasd itdi ve nimetlerine kfrn gsterdi. L-cerem ol areket mbrek olmayup devleti 5.bundan ora ok mmted olmad. Ve nan

382 383

P. 65b/14. Dermra P. 66a/2-3. sen geesin ... saltanat kelimesine kadar olan satrlar P nshasnda yoktur.

122

atun ve Ir begleri ittif idp meveret itdiler ve eyitdiler: 6.n ki salanat bu kendye abl itdi, yet ki bize da itimd itmeyp dileye ki bizi da ortadan gidere ve 7.memleket kend ullarna letre384. Zr ki bizden Suln urula ne resme adr oldun grmidr, bize nice 8.itid ve itimd ola. Pes bu bizi al itmedi. Bize biz bunu tedbrin idelm. didiler. Pes Atabek bir gice obetde 9.tamm mest idp yaturdlar, ol gice ldrdiler ve memleketi bir biri-y-ile tasm itdiler. Ve Atabek Ebu Bekr ki Kzlarslanu 10.karnda ol idi; Kzlarslanu yzklerini ve ninlarn alup ol gice Edirbcna gitdi, gelp anda
11.

kalalar ve azneleri ve mallar ab itdi, kend abna getrdi. Ve rnu ve


12.

Edirbcnu begleri bua

mnd olup kmine mu oldlar ve kulluna bel baladlar.

Ve utlu nan ve Ir begleri ve Ir smet itdiler. 13.Ve Edirbcn Atabek Ebu Bekre kodlar. Ve her birisi kend vilyetinde muarrer ve mstakem oldlar. Ve bunlar kend aretlerine
14.

ve urrlarna mel ve dehr-i pr mekr bunlara


15.

intim adna abedeler ve urdeler arc ider. yle ki

Dizmr velsi smed-dn

ve Emr Br ittif idp Suln urul aladan kardlar ve az ok leker-ile Ir


16.

lekerine mubil yrdiler. Ve bu areket Irlere masaral gelrdi. Zr ki her birin


17.

evketi ve aameti nice

bunlar del-y-d. Amm devlet ki n msid ola, esbb ve


1.

leker cet degl; fi-l-cmle bu Ir lekerin

inden ki cenk olsardur,

ekerin atlar buday yemilerdi, arpa bulmamlard ve bu bas da iltift 2.itmeyp yarasuz gelmidi. Eyle olsa sulnu lekeri bunlara lib olup mnhezim ldlar. Ekeri atn braup 3.yaya adlar, bas esr oldlar. Suln anmet ve esbb ve sil ve lekerle Drl-melik Hemedna 4.tevecch itdi. Melik ve padil muarrer olup erfdan ullar ve izmetkrlar imete tevecch itdiler. 5.Ve Ir begleri ser-nign ve r olup memleketlerde vre oldlar. Ve Fared-dn utlu ki sulnu etrine 6.l urmud, ele girdi. Suln buyurd, iki pre eylediler. Ve vce Mun-i Kyi Suln nvt 7.idp devt- vizreti aa virdi. Ol da Sulna yz bi flr pke virdi. Be yz seksen 8.ouzuncu yl idi ki gir nedn- salanat mzeyyen olup memleket revna ve eref buld.

384

P. 66a/6. ledre

123

Ve n Suln 9.Drl-melik Hemedna geldi, melikl-mer Cemled-dn Ay-ab Suln imetine yetip begler-in efat
10.

iderdi. Henz tamm ahd-i mukem

olmamd ki Emr-Br erefed-dn ol Alp Arun gelp yetidi. 11.Sulnu d aa beyet kn ad vr-d, an gricek taamml idemedi. Emr-Bru oln da
12.

Cemled-dn Ay-abay da dutd, zindna gnderdi. Ve mallarn ve esbblarn yama


13.

buyurd ki Emr Bru

olna ikence itdiler, env- tab itdiler. Ol da ikence

zametinden bu celldlara o nesne vade 14.itdi ki bun ardlar, bir evde saladlar. Suln iidp yetde aab itdi. Elbette bulu! diy emr itdi. 15.ehri tamm teft itdiler. ir ol arada buldlar. Dutmak istediler, boyun virmedi, cenk itdi. Bu aralda yetidi, andan helk old. Ve cemi emlk ve nmn Sulna ald. Ve Cemled-dn Ay-aba
17. 16.

bana bir zam

Sulndan amn diledi. dem viribiyp Ferzn


1.

alasndan ehlini ve evldn artd. Ve alanu kilidin

getrp sulnu eksi

emsed-dn Mbreke marlad. Ve Suln da azyn ve ayirin ve esrlerin cem 2.ol alaya gnderdi. Ve zzed-dn Fera Ifahndan ve anu nevsinden yetmi yk ml ol alaya gnderdi. 3.Ve araz Suln ve cib Cemled-dn Sulndan efat itdiler. Suln abl idp gir imyet 4.itdi. Ve tmrlarn aaka itdi. Ve ol vatde uruzmih Rye gelmidi. Ve ebrk alasn berkidp 5.sulnu zn Ynus an almd. Ve nan tn aup Ser-cna varmd. n fal- bahr old, 6.Suln leker-ile Rye vard. Varup ebrk alasn muara idp ald. Ve ama uruzm ki ol alanu 7.nyibi idi, ldrdiler. Ve ne kadar Hruzmler vr-ise, rup ve ban esr idp Ferzn alasna getrdiler.
8.

Ve Suln Hemedna gelp vce Mun Reyde idi, ruzmlerden ba ki Gergn

ve Besm ve Damn 9.nevsinde vard385, cem olup ca Mun aup suln izmetine geldi.
10.

lzm idp Suln alup anlaru mubelesine yridi. Fi-l-cmle ayl cenk

oldudan sora ruzmlere 11.hezmet vi old, be-yet rdlar. Ve Muammed an gibi ve avt gibi yigirmi bi bi kiisin esr itdiler.

385

P. 67a/9. varup

124

Ve

12.

Suln, Muli Sad viribiyp nan tn getrdi. Drl-melik Hemednda


13.

ube-i nik odup tezv

itdi. Ve bir mddet anula irete mel old. irl-emr


14.

eyitdiler: nan zlarsln ki ne urde itdiyse,

ir senle da eyle itse gerek. didiler.


15.

Pes Suln buyurd ki an helk ideler. Ve Mecded-dn Ald-devle

Sulnu aybeti

zamnnda sulnu Zela adlu maa criyesi-y-ile obet itmidi. Suln buyurd ki
16.

ikence idp bi yz bi dnrn aldlar. Ve iki altun sebkesin ki her biri yz bi dnr idi,

aldlar. 17.Ve kendyi Ferzn alasna gnderdiler. Ve n pdih grdi ki devleti yevmen fe-yevmen terade ve dmenleri
1.

menks u mens ve tedennde ve kendn zr bzs yetde, mblaa-y-ile yle ki

grzi otuz batman-d, Ir 2.bir kiiyi atyla bir arb ile helk iderdi. Ve l yedi batman idi ve bir ulum urup zerine yidi ul giydrrlerdi. 3.Ol l-ile bir defa alup tamm iki pre eylerdi. Hi kimesneden ihtiy lmayup ferat-ile e ve irete 4.mel old. Ve vce Mun in eyitdiler kim Sirced-dn mza mektb varur didiler. Eyle olsa buyurd ki 5.vce Muni dutdlar, mln ve esbbn yamaladlar. Ve vizreti Sahib-i Kebir Muyid-dn bin Hanefid-dne virdiler. 6.Ve tamm ryi revna-ile mesned-i vizretde karar klmd. yle ki: Nizml-Melik zamnndan ber bir vech-ile 7.vizret kimesne grmi degldr. didiler. Ve Suln tamm386 melii aa tefv lup kend iye mel olmd ki 8.ngh oruzm-h ki evvelden kfrn- nimet-i seln bunlara mevrdur, yle ki atas Ouz Sencere itdi387, 9.bu da iyn ilmini ikre lup dav-y salanat idp etr-i pdih dutund, Ir arafna tevecch itdi.
10.

Suln da kend bzsna marr ve mlkden

kimesne kendye muvf ve pek-dil yok, her vat utlu nana 11.bitiler yazarlard ki: Her ne vat ki mubelez ola, Suln hemn sen388 elde bil. dirlerdi. Suln bundan
12.

fil idi. Ngh utlu nan yetidi! didiler. Sulnu lekeri musarib olup fi-l-l

ehirden up mubeleye 13.yridiler. Bir defa iki cnibden amle vi old. kinci defada kend t- mbreki-y-ile amle idp kendsini 14.bu leker ortasna brad. Her ne del
386 387

P. 67b/7. Bu kelime yok. P. 67b/8 idi 388 P. 67b/11. Bu kelime yok.

125

ki zerine cem olup ad iderlerdi, def iderdi. irl-emr mddet-i 15.mri tamm olmd ve erh-i b-vef yz dndermiti, atdan ayrup ldrdiler ve ban aldlar, oruzm-ha
16.

getrdiler. oruzm-h da bi yz dosannc yl idi ki Ir begleri-y-ile Darl-melik

Hemedna geldi ve tata

17.

geti. Ve el uzadup Ir beglerini r u zell itmege ve helk


1.

idp mllarn almaa baladlar. Ve Irda h

kimesnede ml omad. Ve h

abadanl eserin omad, cemini arb itdi. Ve leker, kylern topran da azdlar. 2.Ve dvrlarn ydlar, nesne arama iin. Ve oruzm-h sm-bd-ile Dza arasnda bir kk bnyd itdi. 3.Ve cemi begler esbbn ve yaran mheyy idp bir ayda tamm itdiler. Ve her birisi da anda kkler yapdlar. oruzm-h 4.bir mddet anda arr itdi. Ve Hemednu limlerine cbbeler ve ilatler ve dlbendler viribidi. Ve Iru tmarlarn
5.

smet itdi. Ifahn Kutlu nana virdi. Ve Hemednu nyibligin araza virdi. Ve

Reyi Melik Ynus 6.ana virdi. n kendsi gir oruzma geldi, Melikl-umera Ay-aba diledi ki Ferzn kalasn ele getre. 7.araza buyurd ki: Ynus ana s ola. Ve kendsi kalanu zerine yridi. oruzm-h belinden bu kalada 8.emsed-dn Mbrek vr-d. ala alk fi-l-hl emsed-dn Mbreki dutup aladan indrdiler. alay Cemled-dn 9.Ay-abaya teslm itdiler. Ay-aba da emsed-dn Mbreke nesne dimedi, alvirdi. Ve kendsi alaya
10.

girp bu alanu erfn ve meramete mutc yerlerin mukem ld. Yara ve azu
11.

cem itdi, t ki emsed-dn Mbrek

varup oruzm-aha bu li ar ld. Ve ine


12.

dp ald. Bu alanu zerine geldi. Her ne del ki

say itdiler, almadlar; dnp

fehat-ile gittiler. Ve Ay-aba da bu alada da bnydlar ve imretleri dzdi. Ve kend


13.

aznesin ve numnn bunda od. Ve hem meradi da anda old. Ve utlu nan ve
14.

syir Ir lekeri da

Irl rn arekete getrdiler. ol ki ilatlerinde onmd,

isyndan ve azunldan gir ihr itdiler.


15.

Ve oruzm-hu olu Ynus an n bunlaru areketlerin iitdi, tamm yara

dzp leker cem itdi ve bunlaru 16.zerine yridi. Bunlar da Badd arafna yz dutdlar. Pes Ynus an bunlaru ardna dp yetidi, diye
17.

Muammed-ile Smin arasnda

126

buludlar. ayl cenk mutele itdiler. ir Irler mnhezim olup yz Badda dutdlar ve
1.

adlar. Ve ruzmler bunlaru tecemmltn ve esbbn yamaladlar. Ve

Iru da rsuzlar ve sleri 2.ve ullar bunlara bile arup Iru kylerini trc itdiler. yle ki bir kyi trc idp avarn ve rzn 3.alurlar giderlerdi; ss, alayu alayu artlarnca gelrdi. Bunlar bir sr boazlayup kebb idp yirlerdi, ssna 4.bir pre ciger da virmezlerdi. Bu vech-ile tamm Iru kylerin arb itdiler. Ve bu aan leker bir araya cem olup 5.ittif itdiler ki Badda alfe aretine varalar, andan bir reis aleb ideler. Ve muvenet isteyeler ki Ynus anla 6.mubele ideler. Hem eyle idp alfe aretine geldiler. Ve allerin ar idp reis aleb itdiler. alfe vezri 7.Meyyed-dn bunlara reis virdi. Ve bi bi atlu bile kod. Ve bunlar da srp Hemedna geldiler. Ve baiyye 8.ne ki oruzmlerden urtulm kyler vr-d, bunlar yamaladlar, kendlere esbb lt dzdiler. Ve Ynus 9.an da bunlarula berber olmad. Grgndan yaa gitdi. Ve babasna aber gnderdi. Ve bu Ir lekeri bira
10.

gn Meyyed-dnile olurken, baa da iyn


11.

ldlar ve aup Reye girdiler. Ve Meyyed-dn Badd lekeri-y-ile ld, cenk itdiler.

bunlar muara

Meger Rey bir araf Rfiler-idi ve anlaru reisine zzed-dn Nib

12.

dirlerdi;

bu Baddlerle anlaru lfeti vr-d, ol arafda apuy avirdiler. Baddler girp Reye oldlar.
13.

Ve Irler bulduklarn aldlar ve ehri yamaladlar. Ve mslmnlaru mllar


14.

ve ehl evldlar yi old. Ve

Kutlu nan ve bir a da Ir begleri can urtarup

kup adlar. Ve Siraced-dn-i mz ve Nred-dn-i 15.ry ve nice begleri ldrdiler. Ve Cemled-dn-i Ay-aba utlu nan-ile bile-y-idi, gelp Hemedna yetidiler. Cemled-dnin 16.Hemednda medresesi vr-d ki adr- Tced-dn anu mderrisi idi. Ve dyim Cemled-dn Ay-abanu
17.

deti bu idi ki an ehre varsa, egeri ulems aa


1.

tam idp istibl iderlerdi, amm ol kendsi

da mderrislere varurd ve ad ve

tefsr derslerin dinlerdi. Ve Hemednda da oru medresesine 2.geldi. Ve Allh -telderghna taarru ve niyz itdi389 ve urn fln ad. Bu yet geldi ki: -Al-amd li-

389

P. 69a/2. ld

127

llhille 3.neccna min el-avmi-limn ve ul rabbi enziln mnzelen mbreken ve ente ayrl-mnziln-. yani kr Allha ki beni lim 4.avm elinden urtard. lh beni bir
mbrek menzile yetidr ki cemi menzile yetidriciler ayrlus sensin. 5.dimek olur. Eyle olsa unup muaf pdi, urup utlu nana bulud, bu fl aberin didi. Eyitdi:
6.

Benm menzil-i mbrekm Fern kalasdur, ben aa degin giderem. didi. hem da ol

sat d, revn old, 7.ve utlu nan da bile; Grciden yaa revn old. Ve bunlar Hemedndan nca gelp Meyyed-dne yetidi.
8.

Ve Hemednda ne adar dnimendler ve vceler vr-ise, cemine sil ve yara

virdi. Eyitdi: Cemiz benmle 9.olmak gerekdr ki dmeni ele getrevz. Siz rat olma olmaz. didi. Ve bu arafdan utlu nan Cemled-dn Ay-abaya
10.

eyitdi: oru

gir Reye varalum, eri cem idelm, ura yaran grelm. didi. Cemled-dn eyitdi: Fyide
11.

yodur, nekbet ve nset eyymdur, ferat gerekdr ki sat-i nuset sadete

mbeddel ola. Her birimz 12.bir keyi itiyr idp bir zamn rb oma gerekdr. didi. utlu nan iitmeyp390 oru Reye Siraced-dn-i 13.mzun terekesinden yz altm bi fluri ald, esbb u tecemml dzdi. Ve mlk391 tammna balad.
14.

Ve oruzm lekerinden birincisi ki Simnnda ve Damnda vardlar, utlu15.

nandan ahd istediler ki gelp bunu

imetinde olalar. Bu da anlara r gsterdi.


16.

Geldiler, bunu-la olurlard, amm oruzm-h-ile ittiflar vr-d.

Ve Ynus anu

tn ki Suln urulu z-y-d, bu kiilerle avil itmi-idi ki babasnu ann utlu nandan 17.alvireler. Bir gn bu ruzmler aber kardlar ki: Badd lekeri gelrmi! diy, urup ulu nana
1.

vardlar, eyitdiler: Sveden yaa aravul gndermek

gerekdr, fil olmaa yaramaz! didiler ne adar yarr demsi vr-ise aravul 2.bahnesine gnderdiler utlu nan alvet alca dutup oyun gibi boazladlar ve ban kesdiler. Ve Rey ulus, 3.Fared-dn-i Server dirlerdi, bunu ban ve gvdesini nice arnca altuna atun alup Hemedna, atas trbesine 4.gnderdi; anda defn itdiler.

390 391

P. 69a/12. Bu kelime yok. P. 69a/13. Meliklik

128

Ve Meyyedd-dn tamm aamet bulup etri brigh-ile Hemedna geldi ve ol kki ki 5.oruzumh Hemednda yapdurm-d, oru gelp anda ond. Ve Sunur- avlyi iki bi kii-y-ile Ifahna 6.gnderdi anda adr-i ocend vr-d ki Ifahn istl gsterp ayl zamet virrdi. Sunur- avl 7.an dutup ldrdi ve ban Meyyedddne gnderdi. Ve bir gn Meyyedd-dn uruzumhu kkine teferrc 8.iderdi. Meger bir dvrnda uruzumhu elbn tarfin yazmlard, Meyyedd-dn gzi aa 9.u old, od, elb iinde uruzumh in -kehf-aaleyn- yan cinn ve ins nac diy
10.

yazmlar. An grp o gelmedi, eyitdi: Ol andan, bunu gibi laab yazdurma

andan? diy ururken ol iki 11.kelime sva-y-ile yazulurken arasndan opup ddi, pre pre old; al taaccbe aldlar. Ve andan ora 12.Meyyedd-dn bir zamn da beglik itdi amm o ulmler ve bidatlar id itdi. Cmle bidatlarndan
13.

birisi bu-y-d ki mslmnlaru elindeki

milklerin dutard eydrdi ki: Cem yirlere r memleketdr, Emrl-Mminndr,


14.

kimsen milki yodur, ibt itsnler. dirdi ve Irda ve orsnda o ulmler itdi 15.

aleyhil-lanet l-ebediyyen-.

Allhu kmi-y-ile o varmad ki ecel yetidi,

mslmnlr anu ulminden emn olup -ve kefllhl-mminnel-itl- 16.yetin odlar ve liler itdiler. Ve ol gice ki Meyyedd-dn fevt old. Baddler gice iinde defn itdiler,
17.

ihr

itmediler ve Mra yrrz diy vz ardlar, yar itmege mel oldlar. Amm uruzumhu
1.

Miycu adlu bir isfehslr392 vr-d, bu aiyyeye ol vkf olup


2.

fil-l uruzumha atlu apdurd

ki: Tacl r leker-ile oru Rey zerine

yrisn. didi. Ve kendsi bir nice bi kii cem idp 3.Hemedna Baddler zerine yridiler. Baddler da bunlarula mubele idp ortalarndan deft-ile ikest 4.ve ricat vi old. ir furat Miycuu olup Baddler mnheim oldlar ve ayl demler esr old 5.ve ratlar ve mllar trca vard.

392

P. 70a/1. Sipehslr

129

Ve Miycu oru uruzumhu kkine geldi ve Meyyedd-dni 6.defn oldu yirden ard393, ban kesp uruzumha gnderdi ve Hemednu ehri al Miycu
7.

ehre geyrmediler. Bahne ile bizi yama idersin gidersin, uruzumh kend gele!

didiler. ir uruzumh geldi 8.kke ond ehre dem gnderdi ki Gelsnler, beni grsnler. didi. ehr alndan kimesne cret 9.idemedi. irl-emr bu kitb telf iden Muammed bin Al el-Rvendn arnda ve ehr abi lmed-dn
10.

ve

Veciyed-dn cem olup vardlar, uruzumhu elin pdiler. uruzumh bunlara tar idp eyitdi:
11.

-El-amd li-llh- beni gir dir-y-iken grdz. didi. Bunlar itir idp
12.

eyitdiler: ki biz Sulndan ir iderz,

amm Miycu, Sulna anurdu.


13.

didiler. uruzumh bunlara istimlet idp ilatlad, eyitdi ki:

-na llh- biz bu

ulemy ve eimmeyi Irlerden yigrek riyet idevz. didiler. Ve anlaru zamnundan bizm zamnumuzda
14.

da ora olasz. didi. Ve ehre mnd yriyp rdlar ki:


15.

Kimsen kimesneye ulmi ve gci olmaya. Bizm mslmna amet


16.

lekermzden her kim ki bir destrdur. didiler. Ve

virp

b-edeblik

iderse,

ldrsnler,

Baddlerden

esr olanlar da alvirdi ve ilat geyrdi ve eyitdi ki: Biz da alfe


17.

aretin bir ulyuz, gerek

bunda uru gerek alfeye gid. didi. Ve bu uruzumh


1.

be-yet cst buk ve mdrc meil kii idi,

amm dyim lesinden ziyn

iderdi. Adle ve yasaa emr iderdi, hi kimesne iitmezdi; her ne gerekse iderlerdi,
2.

muayyed olmazd. Ve Drl-ilfdan Emirl-mminn Mcr-i Badd adlu bir kiiyi uruzmiha

risle gnderdi 3.ve eyittdi: Sen ata ve dede bizm apumuzdan uhr buldlar ve dirlik idinecek midr nesne bize tayin itd. 4.mdi uruzmih memleketi, ki ata dede anula dirilirlerdi; sen da aa anat idesin; ziyde full itmeyesin.
5.

Mslmnlar

usandurmayasn, yosa d erf- leme mektib gnderrz; azya ve cihda davet iderz. 6.Kendmz sen zere yrrz bilmi olasn. didi. uruzumh bu ilin geldgin iidp aru d 7.ve bir aba altun bunu bana ad ve nice alslar ve atlar ayna ddi ve izzetle getrp ondurd 8.ve arl itdi. ir aberin alca cevb virdi ki:
393

P. 70a/6. arup

130

Vallhi ben alfe aretlerin bir ulyam ve bir arafda nesiyem. 9.Ve lkin dmanum odur, lekersz olmazam. Ol sebebden imdiki lde benm yz seksen bi msella yaralu atlum vardur.
10.

Bunlara dirlik gerekdr, ben bu adar tmr-ile dirilimezem. alfe

aretleri luf idp zistn da baa 11.virsn. didi. Mucr odasna vard, hemn sat fevt old. Ve bir fa kii da bile yold-idi.
12.

uruzmh394 aa ili oup gnderdi ve


13.

kendsi Ir smet itdi. Ve Hemedn ol Ynus ana virdi. ln adrvezna virdi ve kendsi Ifahna mtevveccih old. Ve adrvezn ki
14.

Ve Hemednu

Hemedna yetidi, Ynus an istibl idp tm-i tamm birle

ehre getrdi. Ve adrvezn be-yet 15.ananayla li iderdi; att bayrm gni ehr ne adar ulems ve mers vr-ise bilesince muallya 16.vardlar ve andan evine geldiler. Ve Hemednu cminde bir byk gmi andil vr-d ve an almd. Ve bi
17.

dnra tutu

oyup ol gn bu ala ara eyledi. Ve Emr aa nimetler getrdi ve lkin cmi andil bahnesinden
1.

fi-l-cmle Irda a ve tedrs ve evf cemi bu vech-ile mstkile

eline dmidi. Hibir manb maallinde 2.degldi, ol sebebden meli-i memlekete mhmel muaal alurd. Ve memleket ve raiyyet pern l olurd.
03.

Ekbir eydrlerdi kim Bild- slm, ki fet olnur, anu istimeti drt kii-y-ile

olur: -yi dil ki akm- 4.eru imsnda a arafn gzede, alu meemmetine bamaya; ikinci, ib-i dvan ki pdihu apusnda 5.adl siyset ider, gerekdr kim an olup malm limden ve afi avden urtara; nci, ver-i il ki 6.hem raiyyeti riyet ide ve hem azne-i pdih ab ide ve hem emvl-i beytl-ml muarrfna arf ide ve 7.drdnci, cib ki pdihu lisn olur, doru ve dindr ola ki mslmnlaru cetin pdiha tamm 8.ar ide ve pdihu cevbn gir bunlara bildre. Vat ki bu drt manb maallinde ola, riy mriyye ve 9.avic mekfiyye ve suln iretinde ve yosullar ratda olur. Ve ill ne suln iyinden leet alur olur.
10.

ve ne riynu evinde rat

394

P. 70b/12. oruzmih kelimesi A metninde oruzumh olarak gemektedir.

131

Ve bundan ora uruzmha, uruzm arafna sefer ddi.

11.

Meyyedd-dn
12.

oln dutup gzine ml ekdkden ora ba ekmeye; hemn ol gnlerde

kend oulu

Ynus anu gzleri aryup gzlerine ara u indi, grmez old. Ve uruzmha bu
13.

nesne bir pre naat ve tenbh old. Ve andan Reyna geldi ve kend ayla Atabek
14.

Ebbekre biti yazd ki

Benm uruzmh arafnda mhimmm vardur, anda giderem.


15.

arndum Ebbekri Hemedn naar inyet birle mel lsun.

Ve Ebbekr cevb

yazd ki: Ben bu arafda kfire mubil urmmdur, bu aradan gidimezem. arndaum Uz Beg ben
16.

gndereyim. didi. Ve hem eyle idp Uz Beg gnderdi. Ve Uz Beg da

Hemedna geldi ve zzd-dn atmz-ile 17.bulud. Ve Nred-dn Gke, Hemednu vlisi-y-idi, amm be-yet lim ve b-beg kii idi, nun- anusay
1.

tamm icr iderdi ve env-i ulm da kendsi ids iderdi,

Uz Begi diledi ki n duta. Ol da mtenebbih olup ad. 2.Ve Hemednu vilyetini yamalad ve Ifahnu krubnn urd ve gitdi. Ve Cemled-dn Ay-aba, ki Iru imretine 3.ve besna sebeb olmd ve Iru her ehrinde anu imretleri ve ayrt vr-d, bu Uz Bege gelp meib 4.old ve tedbr-i memleket iderdi. Ve gveygleri vr-d, uranun olanlar dirlerdi, anlar da gelp her 5.birisi bi atlu-y-la Uz Bege imet iderlerdi. Ve Uz Beg da Hemednu vlliin bunlara virdi. 6.adl dd-ile maet iderlerdi. Ve ol vatde emr-i lem ve sm cidr- Baddda idiler. alfe aretlerinden
7.

dilek itdiler ki: Ebul-h adlu alfen etbndan bir kii vr-d, an bunlara res oa ki

Hemedna varup 8.dutalar. alfe da abl idp an ve ayl lekeri bunlara bile oup gnderdi. n Uz Beg bunlaru geldgin 9.iitdi, Hemednu irna girdi. Bunlar, geldgi sat Hemedn aldlar ve emr-i lem Uz Bege kendsi
10.

yaluuz vard, apuy adlar,


11.

girdi. Uz Bege apu lup yir pdi ve oynndan bir amyl arup inde od.

Eyitdi:

alfe aretleri selm idp bun size hediyye gnderdi. Biz da l derghda imet itmege 12.geldk. didi. Eyle olsa Uz Beg da bua ikrm idp izz itdi. Ve bu emr-i lem ince ve Uz Beg ardnca
13.

d, Dr-adeye geldiler. Ve ne adar Baddler vr-ise


14.

Ebul-h smin-ile gelp Uz Beg nce yaya sarya geldi.

Ve bunlarula Uz Beg

132

obet idp bunlara ilatlar geyrdi. Ve Cemled-dn Ay-aba ol gice up Reye geldi395,
15.

zr ki bu Baddlere itimd yo-d. Ve Nred-dn Gke Atabeg Ebbekre vard istif itdi. Atabeg 16.Ebbekr da Uz

Bege ili gnderdi Gkeye gir Hemednu niybetin dilek itdi. Uz Beg da dilegin abl idp
17.

virdi. Amm gir ulmler id itdi ki ol defaya al ndlar ve eydr ki:


1.

Mdm ki lcum elmdedr, beni

kimse bundan azl idemez. dirdi. Tevi -

Allh ves-seyf- idi yan timdum Allha ve lcumadur. didi. Ve Uz Beg 2.da
Atabeg Eb Bekr r-y-in nesne dimezdi. T ki ir Atabeg kendsi bu li iitdi beyet m idp 3. Zeyn oln leker-ile Uz Bege gnderdi ki Gkeyi utalar ve Hemedna bir dil nyib oyalar. Bun iidp 4.Gke fi-l-l adl dd rtd: Benm nkerlermden her kim ki bir kiiye ulm iderse ve n-a bir aeli nesne
5.

alursa

boazndan aaram! didi. Ve andan Zencn dirlerdi bir var-d, an atna getrdi, da 6.vezr idindi t ki Atabeg ve Uz Beg mlarn def ide. Amm ulmi imden gir iczeti-y-ile eyler old.
07.

Ol ulmdr ve armdur diy alurd, imdi elldr diy ider old. Ve bu bua

mslmnlaru emlkini 8.ve emvlini ret-i er-ile mb lurd. Bir gn dnys imret olma-in kendn dnini arb iderdi.
9.

-Nez bi-llh- ulemda diynet

olmaya, pdihlar ulminden mslmnlara bu mkildr. Amm bu Zeyn ol ki Atabeg 10.Eb Bekrden gelp Uz Bege vezr old, be-yet il ve kerm kii-y-idi. yle ki her gn bir oy iderdi ve bir 11.ifeyi arlard. Ve bunca vait vizret eyledi, ir ey addan ve alu dusndan ayr onda rz almad. 12.Zra ki ml-ile kerem, dny-y-ile iret gibidr; degme vat ikisi cem olmaz. [ir]: Kiide ki ola se v kerem,
13.

Aceb ola m ksesinde direm?

Nite kii farna dil tenk olur, Ki ehl-i seya n neng olur.

395

P. 71b/14. gitdi

133

14.

Nn eke kii ava v renc,

Ki run gibi l eyleye genc. Ne evvelde nu afsn sre,


15.

Ne d iretde vefsn gre.

Gir evvel gide, ban ala mlk ml Aa ortada l ola vebl. a ml nimet vire ulna,
16.

Ki nu dn dnysna bulna.

merkeb idinmez an cennete, Nin ide br sebeb lanete. Ki bu al-ile mehr ola dnyda,
17.

Kim iitse adn lanet ide.

Ey ad in say olnsa rev, Ve ill bsi bd- hev. Zih devlet anu kim bdr ola,
1.

Varup nn tma irdr ola.

Kimesnede kim ola cd kerem, D kevn ire mabl ola muterem. Ve ol 2.ylu ki bi yz osan beinci yl-d Muarremde Uz Beg suln zndan bir ol dod. Adn urul odlar. 3.ehirleri ve memleketleri onatdlar ve liler eylediler. Ve ol trde Miyacu Ifahna vard ve uruzum hu 4.lekerinden tark itdi, alup Knu zerine geldi. Kn al da ehri virmediler Miycu elbetde 5.alma istedi. Drt ay ir itdi, ir vadeler ve istimletlerle396 hemn aldu gibi buyurd, yamaladlar. 6.Ve tamm ehrde ve vilyetde gze grinr ne vr-ise aldlar, andan ora

396

P. 72b/5. ...ald

134

defneleri aramaa baladlar. Ne del dvrlar 7.vr-ise ydlar ve evleri azdlar. ol del nesne buldlar ki bu evler ibleri mteayyir alurlard. T addi 8.ki bu kitb telf iden kiin ehrinde, ki Ravend dirler, bir ulu lim kii vr-d. asib ve nesib nice 9.yldan ber ve ol yir ulular ola gelmilerdi, Mevlna Bahed-dn Ebul-l dirlerdi. Anu serylarn arayup
10.

bunlar gizledgi defneleri

arup nice yk altun ve gmi aldularndan ora bir azne buldlar ki d 11.zamnndan alm gmi nerdbnlar gibi ve klie altunlar gibi ardlar. Ve bu ev ss dnimend, laifeci kii-y-idi, 12.bun grp bu uruzmlerden birisine eytdi: y yigit! Senden bir sulim vardur, eger aa cevb virrse
13.

bu ml size ell iderem. didi. uruzm eytdi: Sul

nedr? Eyit! Bu danimend eytdi: bu evler on yedi 14.atadan ber bizm mevrumuzdur. Ve nice def atalarumuz yapd ve bir a kerret benm zamnumda yld, ben yapdum. bu
15.

siz bulduuuz azneyi biz nn bulmadu? didi. uruzm eytdi: aberde


16.

gelmdr ki dny cfedr, yan

murdr ledr ve murdru ous demden itlere artu


17.

iss ider, ol sebebden biz uydu siz uymaduuz.

Ol dnimende bu, o gelp rzn


1.

ell ld. Ve ol memleketde Rfiler vr-d, bunlara bunun gibi nesnelerini

bunlar

ulavuzlarlard. Mslmnlara advetlerin ihr idecek vat buldlar, ol adar zecr-ile itdiler ki addi ve 2.ar, far slmda bunlardan azun ife olmaz. yle ki, Ebbekir dd -raiyallhu anh- zekt virmeyenlerle 3.mutele idp zektda tedd itdigi-in bunlaru alt zekta bil olmazlar imi. Ve sda Mehedi Kabe 4.idinp anda varana c derlermi ve namz vat dirlermi, ne bi-llh, Anlaru kfriyytn sylemege yaramaz.
05.

Ve bu kitb mellifini bir azz kii std vr-imi, eydrmi ki: Rfi ylan

gibi olur. Nitekim ylan arca 6.ejdeh olur, rfi da arcak mlid olur. dirmi. Ve n Miycu bu memleketler emvlini tamm cem 7.itdi ve avarlarn tamm dirrp bu397 mllar ykletdi ve uruzma gnderdi ve kendsi Hemedna yrdi. 8.Pes Uz Beg ve Gke ve Nred-dn Ar ittif idp bunula mubele yarn ldlar ve Cemled-dn-i Ay-

397

P. 73a/7. Bu kelime yok.

135

aba 9.aber gnderdiler ki gelsn bizmle olsun, didiler. Cemled-dn eytdi: Anlaru ii dyim ulumdr, ulm-ile olan i 10.tamm olmaz ve memleket adl-ile dutlur. didi. suln olan kii adl itmeye, Heme anu uas gitmeye.
11.

Riy bulmayalar adl dd,

Nice la h anlara itimd? Ne ml olsun ol ki ekp cevr renc,


12.

de zr u zr-ile yosul azanc.

Elinden alup iret ide emr, Ayl-ile ac yalnca far.


13.

Sarynda h nice andn ola,

apuda zr efn ola? Ne lezzet bula uyuda pdih,


14.

irteye dek yosul eyleye h?

Bireg varup ada kese odun, Getrp atup alsa bir avuc un,
15.

Yig andan ki yosul kazancn yiye,

Sze gelicek Pdihum! diye. Kimine birim diye kimine bc,


16.

Elinden alup oya yosulu c.

-Bi-amd li-llhi- ol h Suln Murd,


Ki ner eyledi leme adl dd.
17.

Ne ulm ilerine inyet lur,

Ne er ileyene imyet lur. Ki nu adl cenbinde Nirevn,


1.

Helk u inis gibi bir avn.

136

uy anu mrin it mstedm, Cihn alna bu dudur tamm


02.

Yigirmi ikinci gn Miycu gelp yitidi, lekerin tamm rsta lm ve

avratlarna da zrlar giydrmidi. 3.Ve Ir lekeri da albi cen dutup mubil yridiler. Hemn ol defa uruzmleri getrdiler ve yamaya 4.mel oldlar. Ve Miycuu avrat tnlar leker-ile bu Irler ardndan gelp bunlara amle itdi. Irler 5.bunlara tevecch idince Miycu da gir dndi, iki arafdan bu Irleri rdlar. yle ki uruzm avratlarndan 6.avrat ldi kim altm Ir ldrdi. Ve Uz Beg ve Gke kendleri bu leker bir arafna urup dlar, 7.Zencndan yaa gitdiler. Ve Miycu feth anmet birle yrdi, Hemednu inde ond. Hemednu ulems ve ekbiri 8.bun grmege geldiler. Ve bu da anlara istimlet idp izz u ikrm lup eytdi: idrz ki ulmin size yetde 9.taaddsi vr-imi. Biz -inallh- adl dd idevz. didi. Anlar arb itdgin biz imret idevz. Siz 10.da riayya bizm arafmuzdan istimlet id. H enmesnler ve kimseden itiy lmasunlar ve kend uruzmhu fermnn ar itdi. Yazlm ki Melik dil cihngr
12. 11.

krlarnda olsunlar. didi. Ve arup

cihn-gy Miycu hr Emrl-mminn


13.

bizm ullarmuzdan. n bizm ilmmz bunu adline ve riyetine

ve alna ve

kifyetine mu-idi. Malaat- salanat bun taa ld ki cemi res ve ut u riy


14.

bua rcu lalar. diy. n Hemedn al bu menr grdiler iat lup iniyd
15.

gsterdiler. Ve Miycu

da her ehre ve kylere nyibler ve demler gnderdi, tamm


16.

ab itdkden ora balad bir ulm gstere ki ymete

degin kimesne idemeye. Br-

Irada tamm ne adar mainne ml vr-ise cemini buld ve mslmnlara drl drl
17.

ikenceler itdi. Ve evlerde ve r-i zemnlerde buldu ml ald. Fi-l-cmle bu itdgi ulmi
1.

zlar orsnda itmemidi

ve Cinis an Irna lmamd. Cemled-dn Ay-

aba bu ilere abr idemeyp Atabeg Ebbekre vard ve Edirbcn 2.lekerin cem idp Miycuu zerine geldiler. Miycu mnhezim olup ad. Bunlar birinci gn bunda arr idince 3.aber ardlar ki uruzmh bir gice ebn idp Atabeg zerine gelse gerek imi diy atabeg da
4.

lekeri az-d, kod Edirbcna gitdi. Ve Miycu gir gelp

memlekete mstevl old. Evvelden 5.da bedter old ulm itmekde.

137

Pes Iru ayn ittif idp uruzmha bir arr mektb yazdlar

6.

ve

Miyacuun lin ilm itdiler. Ve eger bu ulmi def itmezse cemimz am sen olursn. didiler. uruzmh 7.da aab idp fi-l-l Ira tevecch itdi. Miycu iidp Liter arafna revn old. uruzmh 8.ardndan srb, bir ulu rma vr-d, anu kenrnda yitidi. Miycu grdi ki leker 9.yetidi ne adar avar vr-ise cemin siirlerin kestrdi ve lat- esbb ne vr-ise
10.

uya dkdrdi. Ve kend mcerred Ardahan alasna ddi. Ve

uruzmh zerine varup alay 11.ald ve Miycu dutd. Ve ne adar lekeri ve tevbi398 vr-ise krd. uruzmhu lekeri
12.

her defa ki Ira gelrlerdi, mblaa nimetle giderlerdi.


13.

Bu defa nesne bulmadlar. Pes andan

avne vardlar andan meliden alalar vr14.

d, ol alalar fet itdiler. Ve ayl nimetler l

itdiler ve Ir arb ve vrn oyup


15.

gitdiler. Ve bundan amalarn a itdiler. Ve n uruzumh

uruzma geldi, vezrine


16.

thmet itdi ki Miycu baa sen terbiyyet iderd. didi. Buyurd ki

veri ldrdiler ve
17.

Miycu uruzm iinde berdr eylediler. Ve nice gn urd ve rtdlar ki:

Nimet

an bilmeyen ve kfrn gsteren cezs budur. didiler. Ve kendsi da Selularu nimetini


1.

kfrn lup a- nimeti yerine getrmidi. Bu kendye da ey fal

olmad, bir ay gemedin kend da helk old. 2.Ve Ir al anu helkun iidp liler eylediler. Ve Melik Uz Beg ve Gke Irda ne adar uruzmler vr-ise 3.ldan gerdiler, cemin rdlar. Ebbekr Edirbcndan Ifahna geldi ve Ir smet itdi Hemedn melki 4.Uz Bege vard ve Gke, Reyde idi, Atabeg gelmedi. Ba ekdi, Atabeg-ile muraa ld. irl-emr 5.Atabegi od gitdi Edirbcna. Ve Gke Irda mstabil ald. Ve bu zamanlarda Irda Selklerden 6.kimesne yo-d. Suln yed-dn Keyusrev bin larslan, ki Affed-dn atasdur 7.ve Suln zzed-dn, Suln Alad-dn atasdur, ol vatlerde Diyrbekr arafna dm-idi. Ve Ermen, ki 8.kfiristn-d, Lfn adlu bir meln tekfru vr-d, mslmnlara zam iderdi, Edirbcn 9.yetde incidrdi. Suln Keyusrev Diyrbekri fet itdkden ora leker cem idp ol
398

10.

melnu zerine yridi.

P. 74a/11. Bu kelime yok.

138

Ol-da bunu-la muraa adna mubil old. a -tel- inyet lup

11.

mslmnlar

lib oldlar, rmenleri mnhezim ldlar, Lfn ele girp cem maln ve rzn yamaladlar.
12

Mslmnlara mblaa-y-la anmet l old ve andan ora Lfn


13.

arca kesp gir alvirdiler.

Bir nice mddetden ora gir iyn hir old. uln bu

defa dutup helk itdi 14.ve memleketin mslmnlara ledrdi. Ve andan ora Rum arafna mteveccih old ve ol enda 15.Badd arafndan bir ili geldi kim alfe aretleri gndermi ve eytmi ki: lem salanat ve Ben
16.

Ermen399

neligini saa virdk, yriyesin, fetler lasn. dimi. Suln bu mektb pdi 17.ve bna od, bu ili-y-ile mblaa izz ve ikrm ld. ir gnderecek bu bitiye cevb yazmada
1.

vzer ciz aldlar, bir400 mnsib cevb itmediler kim sulnu rna o gele.

Ve Suln her 2.ehrdeki cemiye varurd murler ourlard ki -ul li-llhmme mlikel

mlki ttl-mlke

3.

men te ve tenzul-mlke mimmen te- yani lhi! Pdihl

sendr ki kime dilerse pdihl 4.virrsin ve kimden dilersen pdihl alursn. Suln bu yeti ezberlemidi, pes kendsi
5.

devt ve kalem alup bir b a-la yazd ki -

Bismillhir-Ramnir-Ram 6.ul li-llhmme mlikel mlki ttl-mlke 3.men te ve tenzul-mlke mimmen te ve till men teu bi-yedi-ke 7.l-ayr, inneke al klli eyin adr-. Ve hemin bu yetden zge nesne yazmad. n ne ki bu cevb 8.alfe aretine
geldi, grp kendsin szine pemn old. Ve bunu keml-i istiddna 9.muterif old. Ve Rum ehirlerinden nicesi da fet old. Ve Anliyya, adm dar-l kfr-idi
10.

ve

tamm deiz yzine km iderdi ve iinde bunca mslmnlar esrleri vr-d, gelp muarat ld, ir fet
11.

idp kffrn rd ve mslmnlar al ld. Ve her yirde


12.

kpriler ve krbnsarylar ve ale l-u icz medreseler eker bu Suln Keyusrevdr.

yolnda berkeler ve Rum ehirlerinde

Ve bu Suln Keyusrev 13.srl bin Seluu yedinci oldur. bu tertb zerine ki Sultn Keyusrev bin larslan bin Suln 14.Mesd bin larslan bin Sleymn bin z bin atlm bin srl bin Seludur. Ve bu Sultn Keyusrev
399 400

15.

siyset maallinde be-

P. 74b/15. dem P. 75a/1. Bu kelime yok.

139

yet mheyyeb idi. Zr pdihu ki siyseti af old, riyseti da

16.

af olur. yle ki
17.

ikyet olnur, Suln Muammed bin Melikh-la Sultn Berkiyru

ata ve ana bir

arndalar-d, amm Suln Muammed be-yet muib-idi. Ve Suln Berkiyru laf


1.

ab idi ve mh idici-y-idi ve her kiiye sn- uli vr-d. Bir gn Suln

Muammed atasna ord, 2.eytdi: Sen beni mi o seversin, yosa Berkiyruu m? didi. Atas eyitdi: Seni o severem, amm Berkiyruu 3.bir o leti vardur ki ol sende yodur. Eyitdi: Nice? Eyitdi: Berkiyruun uli her kii-y-ile 4.odur ve audur. Ve sen heybetlsin ve yz kde degldr. didi. Suln eyitdi: 5.Ol benm heybetm sebebdr ki memleketde ki bi fersenk n ve bi fersenk uzun vardur. didi 6.Yosul rat gereler eger ben siyset maallinde heybet gstermeye-y-idm ulmen yosulu derisin
7.

yzerlerdi ve malamas benm zerme olurd. Zr ki riynu avlin teft itmek

bunlardan 8.izy ve arar def itmek selin zerine vcibdr. Zr ki llullhdan ibret budur ki 9.l, maall-i ratdur. yle ki Sleymn Peymber altullhi aleyhi ve

selmh, ol vatde ki vr-d, 10.neml zerine urad, arncalara eytdi: Yirl yirze giri
kim sizi Sleymn erisi bamasun!
11.

vzn yil Sleymnu semine yitdrdi.


12.

Sleymn Peymber bir arncay getrp ord, eytdi: Sen

bu aruncalaru nesisin?

Eytdi: Pdihyam. Eyitdi: Ne adar leker vardur? Eytdi: Yetmi bi kez bi ulu
13.

beglerm vardur ki her birisine yetmi bi kez bi eri b vardur ki her eri bnu
14.

kminde ol adar

leker vardur kim adedin Allhdan ayr kimse bilmez. Yedi abaa

yirde arncas tamm benm kmmdedr. Ben imdiki lde yidinci abaa yirde-y-idm iitdm ki
15.

Sleyman vdi-yi nemle urar. didiler, ordum ki bu arncalar fil iken

sen eri 16.birisi bunlardan birisine baup helk itmeye kim vebl benm boynuma olur. Pes yedinci abaa
17.

yerinden gelp yetidm ki bunlara aber idem ki kend yirlerine


1.

varalar; kimesnesine arar yitmeye. didi.

Ve bu Suln Keyusrev kerem

maallinde bezl yirinde be-yet cvn-merd ve kerm idi. Ve eydrdi ki: 2.Pdihu keremi ve inm lekere dyim yetie durma gerekdr kim gllerinde muabbet ziyde 3.mukem ola. Ve lkin ol midr degl ki pdihdan mstan varup imetinde khellik 4.eyleyeler, rev md? Ve rleri da ziyde gerekdr ki cidd cehde tar itmeyeler. Ve yet-i

140

arbi ve tedbr-i 5.mufu be-yet b bilrdi. Ve eydrdi ki: Pdih kend lekerin avlinden am- lin 6.artu teft itmek gerek! T ki tedbri aa gre la. yle ki anranc-bz kend oyunndan 7.am oyunun ziyde gzlemek gerekdr. didi. Ve dman zerine afer bulmau bir nice sebebleri vardur: 8.dirdi, Birisi, anmet ve yama mdi ki leker gllerinde rsi ola cidd cehdi itmekde 9.mblaa iderler ve anmet maabbeti bunlaru glinden lm orusn giderr. Ve ikincisi, dmana kne
10.

ve intim ad
11.

yle ki leker dmandan cm olalar ve gllerinde aa kn dutm olalar.

Pes arada

intim albe mstevl olur; avfa ve itiya yol vermez. ncsi, dmn lekerin
12.

gllerine orku brama ki glde oru olnca ada uvvet almaz ve elinde
13.

dutdu

sil itiyrsz elinden der. Drdncisi, dman lekerin glnde barma


14.

ve ul mdi

olma ki ol da niyyetlerin sst eylerler ve azmetlerin n lurlar ve

idmda teksl 15.iderler. Ve beincisi bir fil ilidr ki cst ola ve sz ehli ola ve baret ve
16.

firset ss ola. Ve sulnu il-la muibbi ola ve bae ar olmaya. Ve dmanu zerine baup aa mnsib keleci syleye. Ve say ide ki dmanu lekeri
1.

17.

arasna

itilf braa. Zr ki ulular dimilerdr ki adedi o 2.dmandan orkma ve lkin ittiflu dmandan oru. dirdi. Ve eydrdi 3.ki: a -subnehu ve tel- aretleri401 -celle cellh ve amme

nevlh ve l ilhe ayrh- da 4.furat ol vait myesser ider ki leker mdleri Allh
-subnehu ve tel- 5.derghna mukem ola. Ve pdih aretlerin niyyetin li eyleye ve adl 6.istimet zerine olmaa glinde berkide. dirdi. Ve bu arlar 7.bilp riyet itdgi sebeb-ile baz kfir nm -leyhil-lane telehmllh 8.enn ynfekn- nice yz bi kfirini b dinleri cem idp Suln 9.Keyusrevle urad. Suln da a -subnehu ve

tel- aretlerin avni 10.inyeti ve kerem-i b-nihyeti ve luf-i bil-yetine nup ve


Muammed Raslullh -allllhu
11.

aleyhi ve sellem- mucizt- aine ayanup ol


12.

melnlar bir vech-ile hezmet luben degldi. Ve hem kimin cmi ve


401

rd ki hi kimesne ol vech-ile nin virmi

13.

yriyp cem memleketini dr l-slm eyledi. Ve kenslarn yup

14.

kimin mescid eyledi. Ve bu kitbu mellifi Muammed bin Al bin El-

P. 76b/3. areti

141

Rvend da anu getrdi, Sulna


17. 16.

15.

zamnnda idi ve bu kitb anu adna Irda dzp ald, Rma

ar itdi. Suln Keyusrev da ol adar inmlar lup ki ol hergiz

vafa gelmezdi. Ve cmle-i muarreblerinden idindi. Ve andan ora bir an ayru atndan
1.

alvirmedi.

ehbed-dn matli abl ve muarreb r ve ens alvet lm-d.

Ve ikmet eczsn 2.be-kll andan itil lup dklmi-idi. Ve ta bbnda taammu ve tanavvu lm-d. Be-a vfir ve s- 3.eczel birle ma olmd. Ve mbd talde Mevln ehbed-dn Pertevnme adlu bir kitb 4.anu hmyn adna tanf ve telf lmd. Suln n ba-i mufia da getrdi. Ve kll rumza 5.ve iret zerine ol bbda mahret buld. Ve nu nefs-i alli ul-i if vatinde -alleme ke-m lem- 6.-tekn

talam- mcebince vara-y cehletden nect-i memineye iridrdi. Ve ol zmren avbii


ve nn- 7.l zerine vf old, anu gibi ki rekil-ter revn- l Sn Suln ye
8.

d-dn Keyusrev ve env feyil birle pdihl cemninde mil-i402 rmn ve dn old
9.

ve anu

luf-i abat ve tevid-i arat ve mirat-i bedhat-i lefeti bd- iml


10.

lefetinden ve b- zll selsetinden iderdi. Beyt403:


11.

ve ber-i lemnndan ve vehm-i rnndan sebat

Eyym perdesinde ne esrr ald kim

Gn bigi ren itmedi alb-i mnevveri


12.

lemde b u k terkbini nu,

aclet-ile mav eyledi n-i muahhar.


13. 14.

Ve menevlerden, ki evtda dimidr ve manmt incleri ki r elms birle

dalup

b- zll gibi dzmidr, vat ki urbetde inlbdan ferat buld ve memleket


15.

mevrna

mrcaat buyurup geldi ve serr-i srra gep oturd. Muted-y f ey


16.

Mecded-dn sa

-bevvhllh all-cenni ve abba aleyhi siclel-ufrn- alebi-y17.

in, ki sulnu nikbeti ve urbeti

sebebi-y-ile adm vaanndan gidp m diyrnda

402 403

P. 77a/8. serr T. 30a/9. Bu kelime yok.

142

mum olm-d, mektb irsl ld. Ve ol

1.

mektbda urbetin veyi-i retin ve

gurbetin bedyi-i avlin tarr itdi; mevnda ird olna.


02.

Eger bu ehzdeler her birin mamid menbnda sz sylene kitb anba

irp 3.mad mefd olur. Ve eger erlikleri ve pehlvnllar ve ehmet ve armetleri ikrine r olna, 4.ki merkez-i ilm ve mevrid-i sm- intim cn- m birle Rm vilyetleri uddn kffaru 5.ibyetinden maff lup her yl bir arafn fet idp yz bi nefer bil-an-yed esr, slm diyrna 6.getrp msilmn iderlerdi. Ve bu ftu vn a ve edn-i lim mesmiine iridrrdi. 7.n bu arndalar rna ased ur itdi ve memleket-in bevi-i ayretleri arekete geldi, 8.mecm Melik Rkned-dn Sleymn ah idmetine, ki ulu arndalar cem oldlar, 9.ve Suln olan arndalar ikyetinden ikyetine bnyd itdiler. Ve didiler ki: 10.Salanat- eriyye arasndan tecvz itmidr ve memleket erkn cddesinden udl lmdur.
11.

Bize vcib ve lzumdur saa, ki ulu


12.

arndamuzsn, beyat idp cmlemz sen-ile ittif say itmeklik, ki mmkindr, bu bbda lavuz. Ola ki

eyleyp yriyevz. Ve ne midar

13.

atamuzu bl iin aa dnderib


14.

bu r esini nmusumuz yinesi yzinden silp mcell lavuz.

adm a-in, ki
15.

evveliytnda yo-d, al- cihn ve cinu r olmazuz. Bu kelmna

atanu r ne
16.

yirde salayalum? Biz nmk-ile r bu neva evil abil ve kelimt- muzaraft ahd peymn ikrin t ol adde degin ki ol Suln olan ardalarn tatndan
17.

idp

ayrup

kendler murdlar ayd aydna idm ideler. Ve eger bir a ve mar di


1.

olursa Irdan teferrcci olup slim lalar ve ol thmetden bers-sat olalar. Suln Rkned-dn 2.Sleymn h, ki il ve kmil ve dn-y-d ve eyymu

tevsnini tell kemendi birle kend

3.

tarri rtbesine ekerdi ve ayif-i amyiri

ranlndan, gelesi yl olca nu ve ubt 4.bu yl iinde ourd, biraz tefekkr ve teemml idp cevb virirdi ki, udygn- lem suln- 5.muaam -allede-hu sulnehu

ve ehara fi-l-fin burhnehu- istihr ve istirr birle pdih-d. Varup dir-i 6.-kn fe-yekn- n emvli ve benn birle vi ve mstehir lm-d. Ve mer-y Etrk ve
Rm iatna bil 7.balayup tna gelmilerdi. Ve rev muntar- iret fermn olmlard. Ve her ne ki diye ve buyura 8.sipihr andan i ve i ve er aa yi ve tbi olmd.

143

Bize vcibdr ki nu 9.akmna imtil idp cn ve kl ve ikrm ve icll-i tamm birle istibl lavuz. Ve ull ala-10.-sn ulaa gerp tami iyesini ignmze gtrevz ki ol mefiret-ile ayar 11.ve pur tc ve Herl ve Fafr klhna klhumuz terc ve tafl lavuz. N-alef memm ve medr olmayavuz. Al sm bu vatin ki
13. 12.

oullardan olmayavuz. Ve her dilde ve her dvnda

smy teayyur anu eyym ve aytnda404 hir olmdur


14.

ve ved-yi zamn ve itim-i tefri ile kend rumz ile glinc itmek
15.

irimidr. Anu brigh kmine mulefet itmek-

aldan bed ve bad grinr. Suln yed-dne


16.

egeri yada kii-y-idi ve amm ry ve alda

-va llemn-h min lednn- ilmen

stdndan muallem ve rstadur. -Alleme l-insne m lem yalem- muallimi aa anl


17.

ve pdihl dbn gretmidr. Ve yandur ki uvvetden file ve avilden amele


1.

getriserdr.

n arndalar bu nayii istim itdiler, ol sevd mddesi, ki

dimlarna yol bulm-d 2.ve ava nihd ki rlarnda muarrer olm-d, mncesim ve mnhezim old. Her biri yib ve sir 3.dnp ill iline gitdi. Bu enda aber iridi ki Suln larsln drl-cinna 4.intil buyurd ve Sultn yed-dn istill birle msned-i izz cell ve tat u bat u ibl 5.zre oturd ve cmle nvker ve avyl ve adem ve av ve aem evmir nevhsine iniyd gsterdiler. Fi-06.-l-cmle ularda uran Trk begleri yine gelp tecdd-i imet itdiler. Ve eryi-i taziyet 7.ve tehniyyeti yirine yitirp tara feraa mbeddel ldlar. Ve yei ahd m idp akm 8.cedd olup gitdiler ve malb u maid uli-y-ile mamlarna geldiler405.
09.

ikr-i 10.stim- Suln Rkned-dn Veft- Peder-r ve arf- htimm- ber-ntiz-

Mlk -ez aba-y 11.Temllk-i Birder ve Temekkn-i ber-Serr-i Memleket406-i Salanat


12. 13.

n Melik Rkned-dn Sleymn h atas veft aberin iitdi, o fir ve asret

yalarn dkdi, az ve bk eryiin yirine getrdi. Amm n -eyne m tekn ydrik-

kml-mevt- 14.mans rnda muarrer ve muaa olm-d, iriiserdi cemert- fir


404 405

P. 78a/13. cintnda T. 31a/11. ndlar 406 T. 31a/12. Bu kelime yok.

144

ve syil-i sevyil-i m 15.birle if idp tebkiyeyi tesliyeye tebdl ld. Ve tacl ile kend ecnd u avn ve nvkir ve 16.askirine demler gnderp atna oud, ki olmasun ki alan arndalar zrriyet
17.

ve mubeti anmet ve furat bilp her biri teferrd ve istilli itiyr


1.

lalar. Ol sebeb-ile memlik

mehlike irie ve rb ve trr ve herc merc uhr

bula diy. eri dirilmedin kendzi 2.Toatdan d ve buyurd ki her kii yara ve istiddn grdi. Ve kendni ora 3.mevkb-i hmyn aabince msraat ve mbdarat lup yolda bize mli olalar. Ve n Asar407 marsasna
4.

iridi, b-add u ad eri ve ba

arndalar ve begler ve melikler iridiler. Zr rdi 5.mecmn mevd-i cemle birle mstahar lmd ve her birin irdet ve iltims vefince ikm 6.ve tarrler virmi-idi, rabet-i tamm ve niyyet-i d birle anu isad inetine il ve itid 7.uan uandlar. Ve anu rikb- hmyn idmetinde Drl-melik oniyaya vardlar. Ve oniyanu 8.al mumnaat ve mdfaat alann yzlerine dutup ava ve muarebe ve mnzaata mel oldlar. 9.Ve her gn altm b tr-endz Melik Rkned-dn erisi ile alaudan408 aama degin
10.

mutele ve murebe lurlard. yle ki Melik Rkned-dn


11.

oniyanu bt ve bistni yanna gedi. onyanu ehr yigitleri dirilp vr-d, iderz, ki ola ki Suln
13.

varmaa iman yo-d. Bu l zerine drd ay

12.

meveret idp eyitdiler: Ne midr ki cehdmz

yed-dn nms esi snmaya. Ve ahd peymn

ki anu ile idp dururuz, dnlmeye. Ve 14.mdm ki cnumuz tendedr, ol ahd peymndan dnmezz. Suln Rknid-dn bunda serverler ve ulular, ki anlaru szlerine
15.

suln olmas mmkin degldr. didiler. Amm

16.

itibr olunrd ve pdihlaru meveretine girp


17.

maall-i mklemet ve mlaat bulurlard,

ara Suln Rkned-dn idmetine dem


1.

gnderdiler ve biti yazb eyitdiler ki: kiz da

bizm pdih-zdelermzsiz.
2.

Siz nmsuuz mufaat malaat biz imetkrlar zerine409

ki atas aytnda

arnda vilyeti-y-in idbdr, bit-adem ola ve elini murebet ve muaratdan

407 408

Aksaray, bk. bn Bb, el-Evmirl-Alaiyye fil-umril-Alaiyye, haz. Mrsel ztrk, I, s. 51 P. 70a/9. abadan 409 B. 48a/11. ...mehm-emken vcib ve lzmdur eger Melik Rkned-dn ol ahd zerine...

145

3. 4.

ekb, eriyi onya zerinden gre. Biz Sulna idmeti nal bah irct-in ki bu seferde olmdur, bil-far i bu taflce imet idelm. didiler. Nakd, bi yz bi altun; alas- stanbul, her boydan yz onlu; zer-beft, iki yz

onlu; oab, her neviden bi arun; keten, her neviden on bi arun; at,

yz ba;

deve, yz ba; atr, iki yz ba; r, iki bi ba; oyun, on bi ba tertb idelm ve azne ve iabl
11.

ve matba- mireye gnderelm. Ve eger elbette dny ara sebebi-y12.

in arndandan ir idp

mad sulnlda-y-ise, and itsn ki h vech-ile anu

maarrat Suln yed-dn 13.Keyusreve ve anu oullarna ve azyn ve etb ve eb ve nevkirine irimeye. oya ki ml ve esbb
14.

ve evld u taalluat-y-ile oniyadan


15.

up, her ne yire dilerse gide. Ve biz da bi msella

piyde anu hmyn- rikb


16.

idmetince bedrua ve ulavuz gnderelm, t ol memlekete degin ki

anu maddur,

yitreler. Andan ora biz apular aalum, Suln ehre girp 17.mbrekligi-ile tata gesn diy. Bu man Melik Rkned-dn urnda mabl ve mesm olund.
18.

F-l-l vez-

zamn sevkend-nme yazlmaa iret ld. Eymn la ve idd ve umer ve ekbir


19.

ehdeti birle mehd ve men erbb- dvel ve ilm urnda aleme geldi. Ve ehir
1.

serverlerin yazlup viribidiler.

her birin adna msellemlik bert ve tmr ve menb akm

n ahd-nme 2.ve ahm ehir halna iridi, cem olup Suln yed-dn imetine vardlar. Ve idmet ve irat 3.yirin pp du ve en ldlar. Ve eyitdiler: Sulnu erf t rzigr addr avdiinden 4.mars ve hmyn areti env- urremlik ve diml birle melf ve mens olsun. Pdih- slmu 5.l ryna alllh -tel- muarrer olsun, ki muarat mddeti uzund ve yara ve are az 6.ald. Ve Melik Rkned-dni da uuvvet ve arbet ciheti-y-in h nevile red ve avb arna
7.

gtremedk. Ve anu av ve alebesin salanat ve memleket zerinden

gtrimedk. Ve anu atna 8.dem gnderp aret bbnda mkleme ldu. Ve cehd ve say-idp bildrdk ki aretz 9.salanat bbnda asem yd itmiz. a -tel-y ve enbiyy anu zerine anu utmuz ki,
10.

eger ol mna mulefet idersevz ehl-i


11.

mndan olmayavuz. didk. H bb-ile r virmez. n grdk

ki salanat sevdsnu
12.

avsn rndan l lmaz ve h bir arafdan bu le re ve dermn

olmaz, eyittk:

146

n masd elbette salanatdur, ahd idp sevkend-nme gndersn ki 13.al ve resen anu eziyeti ve beliyyeti ardalarnu ve erkn- devletin ahmeti h bb-ile Suln 14.yeddne ve evldna ve taallutna, ulusna ve kiisine ve ml ve aznesine ve av ve merkibine 15.irimeye. Ve yol vire ki mbreklik ve selmetl-ile her yire ki malaat gre, azmet lavuz. 16.ullar da bi yaylu ve olu er imetzce ad itdgz mama degin bedrua oavuz.
17.

Ve ehir apularn pdih ol mama varup bize nin


1.

gndrmeyince apular amaya.

Ve Suln Rkned-dn da bu tedbri yib grp

biz ullara sevkend-nme ve ahd-nme ve mbir 2.gnderdi. Eger fermn olursa bu avli ve m riyet idelm. Ola ki pdihu li ki 3.huba ricat itmidr. Bir mddetden yine eref-i sadetde vi ola. Ve eger fermn olmaz-sa yine tl 4.ve cidle ym gsterp hnmn ve ehli ve evldumuz410 pdih yolna fid idelm. didiler. Suln
5. 411

cevb virdi ki: Bu drt ay iinde kim muriat ve mnziata mel

olmuz, siz il 6.ve itauuz ve vefdrluuz baa malm ve muaa old. Ve benm in o zamet ve taab ekdz. 7.Ve luf ve kerem ve ahd peymndan tar itmedz. Malaat oldur ki imden gir zameti zerzden 8.giderem. didi. Ve bir kii da gnder, varsun ardaum-la ikiledin ahd peymn 9.tze lup tekd-ile and virsn ki bu avl arr zerine bir erre mulefet itmeye. Ve baa gidem. Gir iki kii da gndrdiler. Vardlar412
11. 10.

yol vire, up u arafna

and virb, tekd-i ahd m ldlar.

Ve ol iki kiiye Suln Rkned-dn iki kii 12.da oup Suln yed-dn imetine ehre gnderdi. Ahd m ve sevkend-nme gtrp
13.

Sultn yed-dne virdiler. n


14.

Suln mulaa ld, hr muman olup ehir alna

eyitdi: Baa siz yayalaruuz


15.

gerekmez. Ben kend nkerm ve cematum-ile rilet lup urbet

yolna giderem. Ve

a -tel- aretine tevekkl lup rrdan cel itiyr iderem. -Leallallhu yaddi
16.

bade lke emren- mecmuuz Tarya413 smarladm. didi. Gerekdr ki ben

410 411

P. 80b/4. ayl T. 32b/5. ...ol 412 P. 80b/10. ikiledin 413 P. 80b/16. udya

147

gittgmden ora arndaum

17.

imetine414 varasz ve an ikrm ve icll birle tata


1.

geresiz. didi. Ve anlara vid idp

ehli ve yl ve taallut-y-la gdi. Ve fir

odnu uratndan mecmnu 2.cigeri kebb olup ek- n-b yzleri zerine revn old.
3.

ikr-i Cel-i Suln yed-dn ve Vt ki -r der-n Azmet ftd be-ar-i Tafl


4.

n aam olup ylduzlar belrdi ve evb- ve ezhr- kevkib emen-i ljuverdde

hir old, 5.Sleymn415 kend kevkebesi birle ehirden up stanbul azmine Aehir yoln utup gitdi. 6.Ve acyib-i ittifdan ve nevdir-i ikyetden yle ittif ddi ki yet isticl
7.

ve l-i pernlndan oullar Melik zzed-dn Keykvus ve Melik Alad-dn


8.

Keyubd idmetinden416

ayru ddiler. Ve azmet vatinde Suln anlar istemege

isticlden mel olnmad. Ve ehirden 9.up Ld adlu bir kye iridi. Ol ky raiyyetleri yet sefh ve amatlarndan anu
10.

av ve nevkirine ve ullarna istiff


11.

idp av ve ava ldlar. Ve ban mecr itdiler.

Ve ayl nesnelerini ret lup

aldlar. n Suln ol li grdi, ol yoldan dnp Lrende 12.yoln utd. Ve arndana itbile bir mektb yazb gnderdi. Ve eyitdi ki: utalum ki 13.Suln kend izzeti ve salanat-yin bizi urbet ve urbet ve mezellet yolna gndrmege 14.r old, amm bu le nice rz ola ki ata oullar olavuz, da bir ky riys lalar. didi. n Suln Rkned-dn ehre girp tata
16. 15.

bize bunclayn b-edeblik ve vrl

oturd, fi-l-l Suln yed-dn


17.

dlar irip nmeyi eline undlar. n nmeyi

mlaa itdi, be-yet aaba gelp


1.

ad. Ve amiyyeti od ve ayreti deizi mtail ve mteveccih417 old.

Amm

malaat ciheti-y-in anlara ayup arup eyitdi: Benm memleketm riys muliflere bunu 2.gibi iderler. Eger siz da -ve m al r-rasli illl-bel- hkminde olmasauz, sizi da siysete 3.yetirp atlaruuz ume nesr ve sib ve loma-i kilb ve
414 415

P. 80b/16. Bu kelime yok. T. 32b/20. Suln 416 P. 81a/7. imetinden. Bu kelime sonraki satrlarda da byle gemektedir. A nshasnda kelimenin yazlnda idmet ekli tercih edilmi grnmektedir. 417 B. 50a/17. // T. 33a/9. mtemevvic

148

ib itdrivireydm. diyp if ve m 4.birle eklerden birine buyurd ki: Bunlar bir ey yire ondurup ey idmet lup arla ki 5.ben bu dien tedrkine ve bu reziyyet telfsine, yle ki gerekdr, mel olam. didi.
6.

Andan ora buyurd ki ehirde mnd lup ardlar ve eyitdiler ki: Her kim ki

ardaum 7.aln incitmidr ve anlaru alarndan gelmidr, apuma gelp r olsunlar ki anlara eylk idem. 8.Her kimse ki ol bbda uldan ve atdan ve ondan bir nin getrr-ise, aa anu ifnca 9.da nesne virem. Ve ky ve tmr ve ilat da virem. diy artdlar. Vilyete v old. Mecm
10.

raiyyetler ki ol ii itmilerdi, apuya gelp her biri uldan ve

atdan, ondan ve bilgiden lcdan 11.ki almlard, ilerin girek itmek in nin getrrlerdi ve her biri kend
12.

madn ar iderdi. Suln beet-i tamm birle iidrdi ve herbirine


13.

zer-endz cevblar

ve mrevve ve mferra mdler virp her418 blgini her ehir


14.

aynndan birine virp sala diy, smarlad. Oat

sala ve o dutu. dirdi. T aa

degin ki ferat vatinde anlaru malaat 15.grile. didi. Ve Melik zzed-dn Keykvus ve Melik Alad-dn Keyubd bulu getr.
16.

didi. Bulup atna getrdiler. anlar kenra alup yzlerin pdi. kisin iki yanna alup
1.

17.

dil-

drl itdi. Ve ord ve eyitdi ki: Eger benm atumda urursauz, sizi

sizi cnumdan

aziz-rek sevib, imkn oldua o utaram. Ve aznemde mevcd olan 2.asular ve umalar ve arda grkl atlar fi-l-cmle ruuz ne dilerse, sizden dir degldr.
3.

didi. Ve eger atauz itiy lib olup idmeti firna mebiret idemezsez sadet ve
4.

selmetli-la

gndreyim. Varu gid. didi. kisine da red gredib ve talm

itmilerdi ki, Eger Suln 5.bunu gibi sz syleyecek olursa, byle cevb vir ki h- cihn biz ullarna her efat 6.ve fet ki buyurur, yandur ki, dirg olmaycadur. Ve bi ol adar pdihu keml-i 7.kereminden ve isnndan umaruz, amm atamuz mfraatna abr idemezz419. didiler420, byle cevb virdiler 8.ve gzlerin yalar udd- glnrlar zerine revn old. Suln anlaru alamana 9.at421 riat idp anlar atalar idmetine
418 419

P. 81b/13. Bu son iki kelime yok. B. 51a/11. // T. 33b/10. ...deyi 420 P. 812a/7. diyp 421 P. 82a/9. yet

149

gndermege niyyeti d olup, nefs ymetl terfler 10.ve pdihne ilatler muraa r uadan ve mura ve mfevve tclardan ve murasa ve gevher-nigr atlardan ve b-add mr nud ve ecnsdan virdi. Andan ora ol mcrimleri ki
12. 11.

eyerl ve utaslu

sulnu beeti gsterdgine marr olmlard ve

eylk elf mdi-y-ile422 kend 13.sularna murr ve muterif olmlard, katna getrtdi ve ikileydin423 ehzdeler atnda celldlara buyurd ki,
15. 14.

ord. Dkeli kend gnhlarna tze irr itdiler. Sultn

cmlesin ehir burlarndan rm itdiler. Ve buyurd ki artdlar

ki: Her kim ki 16.Selulara bunu gibi kstal ve b-edeblik ide, anu cezs budur. diy. Ve Ld kyini oda 17.yadurdlar424. Andan ora ehzdeleri atalar idmetine revne ld. Ve beglerden ve eklerden
1.

ban anlaru-la vid resmin riyet itmek-in


2.

rmeni udd lna degin bile gnderdi.

n anda iridiler ve grdiler ki Suln

yed-dni anda oullar ve taallut intirndan 3.tavauf itmi, varup mbrek elin pdiler ve psde ve b-hde itir itdiler. Ve Suln anlaru 4.rlerini sn istim ile i buyrup ve terfler virp gir dnderdi. Suln kend 5.evld ve etb ve taallut-yile rmen diyrna ki ol zamnda Lfn adlu tekr mutaarrf-d, mdalet buyurd.
6.

ikr-i Vul-i Suln yed-dn be-Ermenistn

7.

n Tekr Lfna Suln yed-dn mbrek udmndan aber virdiler, ol

zll uya uam 8.gibi ve bayram ayna mt oruc kii gibi tam ve icll-i tamm birle istibl itdi. n naar 9.Sulnu etr hmynna irdi, atndan inp vard Sulnu elin pdi. rz ve itir 10.birle Sulna dua ve en ld. yle ki ev ve srrndan bilmezdi ki Sulnu
11.

erf rn ne ibret elf-ile riyet ide. Ve bir ay mddeti Suln kend

ilinde onulad 12.ve arlad. Ve her gn bir ar ve teferrc mevzinde drl drl iyfet lup ol midr n 13.ve arb dkerdi ki mecm ol cemata belki il alna da yeter ve artard. Ve Sulnu
14.

r melleti izlet-in drl drl oynlar acyip ve aryib ve

422 423

P. 82a/12. mi-y-ile P. 82a/13. tekrr 424 T. 33b/18. yandurdlar

150

leyifden getrdip pdiha

15.

mhede ldurur-d. Ve env- erfetden gsterrdi425. Ve


16.

her hafta firvn cihn asularndan

ve Firengistn umalarndan pdiha ar idp

pke lurd. Fl-cmle iyfet ve izz ve 17.idmet levzmndan h nesne eksk omad. n Suln gp gitmege azm itdi426,
1.

kend ili seradnda derbende degin

idmeti mlzemetinde bile vard. Anda da bir ulu onulu 2.idp ok pkeler ekdi. rtesi, Suln tekre a hilat geyrp a cenbet at buyurd 3.ve iline ide itmege iret itdi. Lfn da ilat geyp sulnu elin pdi, vid idp kend iline gitdi.
4.

ikr-i Vul-i Suln Marse-i Eblistn427

5.

Suln n rmen uddndan gep mbarek innn Eblistndan428 yaa matf

ld, Melik Mued-dn 6.urulh bn-i larslan, ki Eblistn429 pdih-y-d, bir a gn idmetinde ardal 7.an yirine yitrdi. Ve arl ve idmet ki pdiah-zdelere ly ve muvf ola, tadm ld. 8.Ve ehr sn ve dnimendlerin oyup alvetde anlaru atnda irr itdi430 ki: 9.Eblistn memleketi, ki Sulnis-Sad lc Arslan baa temlk itmidr, Suln- muaam ardaum
10.

Suln yed-dn Keyusrev bn-i lc

Arslana mlklige virdm, badel-yevm benm evldumu 11.ensbumu blistna431 ve aa taallu aabalarna ve kylerine mdil ve taarrufumuz olmaya. Ayn ve ekbir
12.

urnda meliknme yazlup mseccel olund. Her gnde ki det zerine onuluk ve
13.

bezm lup

ulular, muteberler atnda meliknmeyi pp Suln inde od. Suln alup


14.

mtlaa itdi.

Anu sn-i alna ve ikrm432- elfna ve efkt ve mkerremetine du


15.

ve tasn ve en ld. Ve eyitdi ki:

Bu ara-i insniyye kimden uhra gelr? diyp

nmeyi pdi bana od. Ve didi kim: Bu 16.bayii abl ldu ve gir saa baladu.

425 426

P. 82b/15. gsterdi P. 82b/17. eyledi 427 P. 83a/4. Elbistn 428 P. 83a/5. Elbistndan 429 P. 83a/6. Elbistn 430 P. 83/8. eyledi 431 P. 83a/11. Eblistn 432 P. 83a/14. kerem-i

151

didi. rlar au oldlar. Andan ora yitrdiler.

17.

iy ve irete r lup bezmi nihyete

Bir a gnden ora Sulnu rna

1.

Maliyya azmi ddi. n kardana

bu fikir malm old, yz bi altun ve otuz ba 2.atlar ve otuz atr ve elli deve ve yigirmi nefer rna433 ve umalar, ki aa ly ola, tertib itdi. 3.Ve kend aznedr ile sulnu nyibleri ve kedudlar urna gnderdi. n 4.Sulna ilm itdiler, an abl itmezdi. Melik Mued-dn cibleri ve mutemedleri abl id, 5.diy il iderlerdi. Suln anlaru szleri-y-ile abl itdi ve Melik Mued-dn atna od. 6.Ol gn Suln odasnda ireti ve obeti yete iridrdiler. rtesi Suln Melik Mued-dne 7.fir ilat ve zerdz cbbe ve keyn kemer ve usrevn klh virb, li-i mesd birle Maliya
8.

arafna mteveccih old. Melik Mued-dn vid itdi ve kend menziline iczet dileyp

dndi.
9.

ikr-i Resden-i Suln be-Marse-i Malya -Humiyet anil-Beliyye

10.

n Melik Mued-dn ayar ha Suln gelr, diy aber itdiler, onulu


11.

yaran mheyy lup

cmle etb ve ey ile istibl ld. n Suln biraz434 radan


12.

grdi, atdan inp segirtdi, mlkinden duna


13.

varup sulnu elin pdi. Grdiler gir atna bindi. Ve Suln

yet teessf ve telehhf gsterp yetde izz ve435 itirm ld.


14.

Ve ehre getrdi ve salanat

sarynda ki anu-in r itmilerdi, ondurd. Ve azyin

kildlerini suln azne-15.-drlar eline virdiler ve anlaru ellerini cmle umr u vcda cr ldlar. Ve her gn bir nev
16.

ey idmet ve iret ve iyfet idivirrdi436. Bir gice iret ve


17.

mndemet ensnda sulnu

ine varup edebi-y-ile dizin kp oturup sulnu


1.

idmetine ar itdi kim: Eger Suln-

lem iczet ve ruat virrse, Mlik-i dil

atna, ki benm ayn atamdur, varaym, anda imet idp 2.bu mlki Suln ve etb in kend etbmdan l laym. Suln mbreklig-ile bu yirde imet 3.idp nekbet ve urbet

433 434

T. 34b/8. ...ul ve on nefer T. 34b/17. Bu kelime yok. 435 T. 34b/19. ...ikrm ve... 436 T. 34b/21. lurd

152

eyym gep sadet istimete mbeddel olnca bunda ursun. didi. Ve Suln

4.

ol

tekellfden tebessm itdi ve buyurd ki: Melik dil bir il ve kmil pdiahdur. Ve ol vech-ile 5.ki Melik Muizzed-dn-ile arbet olmdur. imdiki lde yigrek oldu ki anu atna ben varam ve kend 6.lm kefinde anu-la meveret lam, t ne iret buyurur, grem. Melik kend yirinde ursun 7.ve arnda-y-ile mdr ve mshalet, ki grkl alnda mutd ve melfdur, lsun ve beni Tar 8.-tel-ya smarlasun. Ve muntar olup grsn ki a -tel- ayb perdesinden neler uhra getrr?
9.

Suln bir mddetden ora aleb ehrine azm itmege niyyet itdi. Melik Muizzed10.

dn kend areminden bir kile,

bindgi ymeti elli bi altund, ard ve sulnu


11.

aznedrlarna teslm itdi. Ve andan ayr virdi. Ve gn suln idmetinde kend

nad ve cins ve at ve atr ve ul ve aly ili ucna degin mlzemet itdi. Andan ora

12.

Suln437 terf ve ilat virp 13.kend vaanna gnderdi ve kendzi m diyrna yneldi.
14.

ikr-i Peyvesten-i h be-Mlk-i m

15.

n m meliklerine haber itdiler kim ub- sumn h ngh anlaru

memleketine ul ld, 16.olu nzl ve aml aru gnderdiler. Ve irtesi mecm eri ve cemiyyet-i tamm birle aru imete 17.mteveccih oldlar. n iki cemat biri birine yan geldi ve tel ve mlt l old,
1.

mler atdan indiler, yir pdiler ve env ve

enf tebcl, ki Arap pdihlarnu detidr, imete 2.yitrdiler. Ve kseler-ile direm ve dnr sau saup Arap avular -Ehlen ve sehlen ve meraben diy ardlar 3.ki Suln- lem kend evine ve mamna geldi. Milk ml ve riclden her nemz vr-ise, sulnu k-i 4.pyine r idelm. Ola ki sulnu mbrek r bizm diyrumuzda mell ve mazn 5.olmayup rrem ve dn ola. Ve bunda imet itsn, t aa degin ki murr- devletine ve serr-i 6.salanatna varmau furat ola ve selmetli-ile vara. Suln mbrek rn o utup 7.bu rrem ilmde, ki her evleri ve eharlar bestni ve teferrc yirlerine merrefdr, iy ve araba mel 8.olsun. Ve her vat ki r- erefine ve ab- elafna meydn ve op oynama meyli ola, veyd 9.av avlamaa ve ikr itmege iltift

437

B. 53b/8. ...aa

153

buyura, bu ullara iret ide ki hmyn rikb mlzemetinde

10.

bile varup merref ve

mutenem olavuz. T aa degin ki urbet nihyete ve pyna irie. Zr ki 11.dnynu avli bir arra olmaz. Ve her usru ardnca yusur muavver ve muarrerdr ki -nne maal usri

ysran- 12.dirler438. Suln her gn bir melik mihmn ve iyfet lurd. Ve her biri mkneti
midrnca uldan
13.

ve alydan ve Arab atlardan ve env umalardan ve nad


14.

cinsden idmet ve pke

iderlerdi. Bir zamn bu l zerine gedi, sulnu rna mid

memleketi azmi ddi. 15.m melikleri gir her biri tz atlardan ve ar ullardan ve Mr ve skendern umalardan
16.

ve altundan aadan gir her biri tertb idp suln idmetine


17.

gndrdiler. Ve bir a gn vid ilat virp gnderdi.


1.

resm-in bile vardlar. Andan ora Suln her birine

ikr-i Vl-i Suln be-a-i mid -Ammarah llhu tel-

2.

n Suln, mid mlki uddna iridi, Melik li -rametullhi- sulnu

gyegsiydi, din 3.z arndan alm-d, andan ora alfe En-Nired-dnullhu aremlerinden birin almd, aber 4.itdiler. Oullarn cmle adem ve aem ile Sulna aru gnderdi. Ve buyurd ki salanat 5.saryn env- melbst ve lt ve altun gmi avnsi birle mzeyyen ve mehn ldlar. Ve velarda ay 6.yzl ullar ve evlerde avr-i rul-ayn r idp odlar. Ve kendzi da iki gnden 7.ora kend kevkebesi ve cemat-y-ile aru gitdi. n naar sulnu etr-i hmynna 8.ddi, atdan inp yayan olma istedi. Suln ciblere ve vulara buyurd ki 9.Yortu ve uru, meliki inmege koma! didi. Vardlar atdan indrmediler. n biraz da yan istedi. Suln asem ve and-ile an atdan inmege omad. At
10.

geldi, yine atdan inmek

11.

stinden dest-i bs lup

gridi. Andan ora ar- itiy gsterib ord, 12.ve urbet ve urbet lindan orup ehr apus yanna degin Sulna dil-drl ve dil-nvzlk suln inde ehre degin yayan yridi. Ve vular439
14. 13.

ld. Andan ora atndan inp

ve -Ehlen ve sehlen ve meraben-!


15.

diy arurlard. Ve mid al du ve en lurlard. Melik li oullar her biri bir aba altun
438 439

n Suln sary apusna iridi,

16.

gtrp Suln zerine sau sadlar. Ve

B. 54a/8. // T. 35b/5. didiler P. 85a/14. ...ve nabler vz-ile

154

kem ve afeler ki demilerdi, cmedrlar in tertb itmiler-idi, Suln oturd.


1.

17.

divrdiler. n ol tat zerine, ki Suln-

Ve n ve yln ki r440 itmiler-idi, tenvl ld, mmessek mverd

erbetler iildi. Melik 2.li alalarnu ve aznelerin kildlerini sulnu ine getrp vz-ile ard 3.ki -Y eyyhen-ns! Ehed ve eall bi-an cemi m-knt emlkeh

min sebedin ve lebedin ve alain ve beledin ve mlein 4.ve riclin ve azyinin ve defyinin ve natin ve cemelin ve aylin ve anemin ve melbsin ve mefrin ve ehebin ve faatin 5.ve iyin ve arin kelleh eln melik alaa li-h s-Suln mtelefel-ceddn vet-tefealfiradn- didi. Suln anu uluvv- hizmeti ve smvv- seveti yet o gelp begendi
ve sityi idp 7.-Cezkellh asene l-cezi ve defi an satike mekre vain ve men-i

an ubetke nevzill-esv 8.ablen-h ve bi efalil-menan bilen-h mme radedn-h ileyke mettaakellh bi-h ve brik fke 9.ve aleykellh derreke m al himmetke vel amiyyetke l zlet merrefeten bi-bekel-mlike vel-memlike 10.ve m beraa mahr amadke ve srr mevlke-. didi. Andan bir zamn mkleme ve
mudee afs
12. 11.

ldlar. n geldi unu gibi elvn ablar ve amlar ki avn erv anu

hikyetin iderlerdi. Ve arf ve anlar ve abalar ol amlaru olndan


13.

mzeyyen

ve yiyenler meklar mmessek ve muaar ve me ve mlee-idi,


14.

dendi. Ve n yinildi

ve gtrldi ve mlzimler maamlu mamna gitdi, Suln


15.

hemresin grmege arem-i hmyna

ier girdi. n Melike, Sulnu cemlin grdi,

grdiler, teayyyr-i li ve devlet-i 16.inlb ve rr ve urbeti-y-in alad. Ve zrl itdi ve sulnun ayana ddi. Bir zaman
17.

alaup rlar teskn buldundan ora z


1.

arnda eyitdi: h- cihn memleketden ayrlduna

mell olmasun ki her giz

gne ksfdan ve ay sfdan ve bedir mudan ve seyyre itirdan l 2.olmaz. Her ne ki bizm n ve mit ve mevi ve merkibmz vardur, pdiha r nir olsun. 3.didi. Ve Suln bu ehirde imet itsn ve tadr perdesinden acyib ve aryib esrr un-
4.

Yezdn kefine muntar ki tebdil-i abdl ve talb-il-umri min li ile l ol lur intir

440

P. 85b/1. Bu kelime yok.

155

lsun, ola 5.ki cel malaat mutesnca olm ola. -Aan tekrah eyen ve hve ayrun

lekm-.
n atun arndayla
6.

bir zamn bu resme mukleme ldlar, Suln urup

alvetine girdi, vce-serylar 7.ve dimler iler gelp yir pp du ve en ldlar. Trk ve Rm441 ve erkes grkl ve b criyeleri, 8.ki Melik r itmidi, Sulna ar itdiler, Suln naar abl birle mlaa lup alvetinde 9.ol muaddert birle rat old. Ve munaa ve mlabe lup biraz anlaru-la eglendi. Andan
10.

ora bezm re letin, ki


11.

mheyy itmilerdi, azm idp arb- eruvn ip sem- erannye

r ld. Vezr
12.

ve bim ullar vz ve naamt birle ua ve am rzigr avsinden dr gcen dil-efrz meclisini ol let-ile uba yitrdi.

itdi. Ve

Uzun zamn ve ol mddet 13.anda urd. Andan ora l ehrine tevecch itmek niyyetin itdi. Melik li zz ve ikrm-
14.

tamm birle tebcl ve tam eryiin yirine


15.

getrdi. Ve ol nud ve ecns ve arab atlar virdi ki

ve ullar alylar ki din


16.

virmi-idi, bilesince gnderdi. Ve bir menzil vid resmi-y-n

idmeti mlzimetinde bile

vard. rtesi suln Ala442 yneldi ve Melik li mide geldi.


17.

ikr-i Vul-i Suln be-a-i Al

1.

n Melik yilben sulnu mbrek udm aberin iitdi, oullarn ve v-

vendlerin 2.ve etb ve eyn bi gnlik yola olu nzul ve niam ve eribe birle aru gnderdi. Her menzilde 3.nzul ve onulu muad ve mertebe ldlar. Bir gn443 ora kend da avs ve muarribleri-y-ile istible 4.mteveccih old. n irip naar ehinhu mbrek etrine iridi, fi l-l ul gibi 5.atdan inp yayan old ve iler varup idmet yirin pdi. Ve her ne ki tevu ve talauf ve 6.tekellf eryiti-y-idi, yirine getrdi. Ve n Sulna yan vard, Suln at ban ekdi ve tur-7.-d ki elin pdi. Andan ora buyurd, atna bindi ve eyitdi ki: Zeh devlet gnei ki ben 8.kemne ul zerine ngehn ul itdi ve zeh

441 442

B. 55b/7. Rs P. 86a/16. l 443 B. 56a/4. // T. 36b/14. gnden

156

sadet sitresi ki ayb perdesinden 9.ceml gsterdi, -elamdlillh val minh- Suln444- lem bereket getrdi. didi. Beyt:
10.

Her araya ki ire apu are dek b-reyb ek,

By-i devlet ire, k-i rehdr rudan eh.


11.

Oldunca r erkn h bir dem olmasun,

bu drd bo u alvet ol ehrundan eh.


12.

b abu bezmden, devletl dostu bdeden,

Pk-i em sz u em ry-i yrudan445 eh.


13.

Yoldau bat-u sadet anda lsa azm rezm,

T ebed ibl olsun yr- rudan eh.


14. 15.

Suln rikb idmetinde hem-inan olup gitdiler. n ehre yan iridiler, atndan

indi.
16. 17.

Ve sulnu iyesin gtrdi ve ince yayan sary apusna degin yridi. Suln ne

midr ki men itdi, ata binmege rz olmad. Ve iyeyi kimseye virmedi. n Suln sary apusnda atdan indi, kymetl kemlar ve alaslar ve zer-beft-i Rm sulnu
1.

ademine

demilerdi. Ve ol direm ve dnr getrp Suln zerine sau sad.

Suln ier girp 2.tata gedi. Tam eryiini tadm itdginden ora bir ulu iyfet ve onulu itdi. Ve bir bezm 3.lup unu gibi iret ve rremlik itdi ki vflar vafndan ziyde. Bir mddet Suln anda 4.imet itdi. Melik her gn bir drl idmet riyet idp enf- mekremetden nesne eksk 5.itmezdi. irl-emr alalar anatarlarn ve azyni taflin Suln idmetine getrdi. Ve il-6.--ile tevau itdi ki h- cihn bu muairi kend muarribleri ve etbna uladursun. Ve bu kemne ul 7.da bir manba mevsm ve merref itsn, t il ve hevdrl rn b-adri mechd uhra getrem, 8.-Vallh al

m nel vekl- didi. Suln cevb virdi ki: Melik ftvveti ve cvnmerdligi aras ol
9.

fesatda degldr ki uzun ende birle kimesne anu ayline ire bile. mddr ki

10.

a -

444 445

T. 36b/20. Bu kelime yok. T. 36b/23. nzudan

157

tel-nu fal birle sadet enhr mermumuz Erm ayrnda cr ola ve melik eylgi
iva 11.yirine gele -Allh veliyyl-ine- didi. Bir mddet anda imet itdginden ora Cniyete tevecch itmege
12.

niyet itdi.

Melik erf- aryifini, ki ol mddetde l itmidi, otuz bi altun nad-ile ve 13.on ba arab at ve on ba Trk at muraa eyeri uyan-ile ve on ba bserk deve ve bi 14.nefer ul ve bi nefer criye Sulna gnderdi ve olu rler diledi. Ve bir iki gn sulnu
15.

rib

idmetince bile gitdi, t Sulndan nvat ve terf bulup kend mamna mrcaat ld.
16.

ikr-i Tevecch-i Suln be-Cnib-i Cniyet446 ve Mcer-y n Avl

17.

n Cniyet Melikine Sulnu erf muaddeminde aberi lm itdiler -meknen


1.

alel-vechi l-meiyyen all-ademi-

istibl ld ve fnn-i imt- tekrm ve

enf- murt- tam birle mevkeb-i hmynna tadm ld. 2.Ve ne ki taarrufnda vard, Sulnu mlzmlarna mebzl lup eytdi ki: Tavau oldur ki 3.suln- lem dergh- nevvbna iret buyura, bu ulu bi-adri m-lbadn muayyen lalar ve Cniyet
4.

melikin alan maltn all ve ker ne vr ise Suln ve etb-y-in taarruf lalar.

didi. 5.Suln nu mekremet ve insniyyetine firvn sityi ve fern ld. n mddet anda da 6.imet itdi azmetini stnbla tamm ld. Cniyet Meliki ey adralar ve gemiler r itdi 7.ve bk gemicilere ve melllara buyurd ve eslia ve zare birle gemileri oldurd. Suln 8.-Ve le rkeb f-h bismillhi mecr-h ve

mrsh- yetin oyup atb ve eyiyle gemiye girdiler, 9.Melik da muvfaat idp bile
girdi. Suln anu-la bir a ade tenvl ld ve geydgi 10.cebe ve aftn ve or u ve nevrz brkni aa balad ve mrcaata iczet buyurd.
11.

Melik sulnu elin pp

gemiden d ve kend mamna gitdi ve gemiciler yilkenlerin 12.aldurup stanbl arafna mteveccih oldlar. n bir mddetden stanbl Boazna geldiler 13.a-y-la ol gice yamur olup at yil opd. -Tecrr-riy bi-m l-tetehs-sefine- yili esp
14.

sulnu gemilerini yil, ald;

446

Canit (Samsun), bk. bn Bb, el-Evmirl-Alaiyye fil-umril-Alaiyye (Selunme), haz. Mrsel ztrk, II, s. 238.

158

marib diyr siline brad. n ab, kendlerini marib nr u n-km mazn ve giryn deizden uruya dlar. Suln erfda avf degin ki
16. 17.

15.

diyr silinde grdiler;

gemicilere terf ve inm buyurup gir dndrdi. Ve kendzi etb-y-la ol

idp yrirdi. Ve cebbr pdihlar-la nrl eyymn gerr-idi, t aa


1.

Emrl-mminn Abdl-mmin -raiyallhu anhu- atna vard.

Emrl-mminn Suln o grdi. yle 2.ki kend aretine ma idp var- naar ve imeti ve rmeti birle merm ve mel 3.olm-d. Amm marib Arablarnu yavuz alndan incinrdi, vel nr abr eyler-idi. n 4.bir mddet anda da imet itdi, gir stanbula gelmege iczet diledi. Emrl-mminn gemiler virp ol nesne virdi ve gnderdi.
6. 5.

Sulna ayet izz ve itiram-ile

ikr-i Resden-i Suln ez-araf- Marib be-Cnib-i stanbl

7.

Ol zamnu Fsilys sulnu muaddemini muaam grp kendzine ulu

anmet bildi. 8.Ve tevr ve itirm ve izz ve ikrmn yet ve nihyete irdrdi. Ve eyitdi ki: Pdih- slm 9.bu memleketi kend nevvbna smarlasun ve dd saf-y ittid benm arafumdan yetde bilp azne bilp taarruf lsun. didi. Suln aa fern
11. 10.

ve emvlden her ne ki vardur, kendin

ve tasn ld ve eyitdi. Nie447 memlik


12.

sen gibi l himmetl Fsilysa erzndr. didi.

Ve Fsilys bunu gibi her gn

mtevtir bir ulu en ve onul iderdi. Ve Suln kend tatna gei-13.-rp suln-ile mkleme ve mlafa lurd. Ve Suln uzrnsuz piyle ve nevle tenvl 14.lmazd. n bir mddet anda urd, aa bir acb ve arib ikyet vi old ki ol ikyet
15.

sebebi birle ol pervn gibi cemiyyet bentin-naa mbeddel old. Sebeb bu-y-d448 ki
16.

Fsilys

atnda bir fireng vr-d ki erlik ve secat ve ehmet birle Firengistn ve Rm


17.

ehirlerinde eger dvn

mehr ve marf olm-d. yle ki her yl on bi altun mevcib yirdi. Ve


1.

ehli anu mevcibini ed itmekde biraz ter idelerdi, Fsilysa itb-

anf lup 2.b-edeblik ve b-ayl gsterrdi ve hi utanmayup ne gerekse sylerdi.


447 448

B. 58a/3. ...bunu gibi P. 88a/15. sebeb bu-y-idi kelimeleri yok.

159

3.

ikr-i Mbrezet-i Suln der-Meydn- Rm b Firenk ve stil-y Suln Berd Meger bir gn Fireng mvcibi bbnda dvnda yazclarla ekip niz ve l l

4.

itmi, Fsilys 5.idmetine geldi ve anlardan ikyet idp szini uzatd. Fsilys ne adar ki Firenge 6.aa eyitdi ki: Bu gn Suln bunda rdur, abr it, irte sen ra mcebince
7. 8. 9.

tedrk olna. dirdi, Fireng szin ir itmezdi ve albet ve edebszligin dketmezdi. n onu creti adden gedi, Suln ad ve tekrden ord ki: Bu beg kii ne dir? Tekr cevb virp eyitdi ki: Dvn al bunu malmn ed itmekde iml itmiler, aa ar. didi. Suln buyurd, ullar Fsilys ol del kst eydr ki kendler

10. 11.

mrtibi ve mudrinden tecvz iderler. Fireng, Sulna sefhat itdi. Suln da bedter

ayup 12.dest-mlini eline olayup Fireng ula dibine yumru urd ki Fireng u gidp
13.

oturd krs zerinden ddi. Firengler ve Rmlar taaub ve ava itdiler. Ve Sulna
14.

amle

lup helk itmege ad itdiler. Fsilys av ve mlzimlerine buyurd, anlar

dgp men itdiler. 15.Ve cmle Rm ve Firengi sarydan srp ardlar. Fsilys Suln-la alvet olup oturd. Env-
16.

elf ve atf birle sulnu arn


17.

riyet lmaa mel old. Sulnu yet amiyyetinden

aab skin olmad. Ve

gzlerinden ya rular zerine revn old. Ve h- serd klup pr-derd-i cigerinden


1. 2.

kend line ayrn olurd. Fsilysa eyitdi ki: Pdiha malmdur ki ben larslan ol Melikh nesliyem ki mardan maribe degin lem al bilrler ki cihn

memleketlerini benm ecddum 3.ve ammlarum l-la amlardur. Ve dyim sen cedler avn zer ve nada ve iml ve arc ve bc 4.anlaru aznesine gnderrler-idi. Ve sen da benm azneme gnderrd. imdi rev grr misin 5.ki n a-y smn beni sen yire brad. Baa bunu gibi istiff ola ve bir fireng-in bunu 6.gibi ra taamml idem. n ardalarum her biri bir ilm suln ve pdih dururlar, bu aberi
7.

iideler ve bu lden ayret idp eri ekp geleler, sen ehirler ve alalaru 8.alalar,

arb ideler didi. Fsilys bir alm ve akm sretl kiiydi. Bildi ki sulnu aab
9.

yetdedr, cevbnda tacl lmad. ilm ve a ki andan yigrek iyle yodur, anu birle

amel ld. 10.n bir zamn epsem oldlar, Fsilys sze balayup alat- lisn ve abet-i beyn birle tekellme syledi. Ve eyitdi ki:
11.

gelp sulndan r diledi ve mbrek rna o gelecek szler Her km ki Suln baa ve benm erime ve ilme, ilmme

12.

160

lur449, nfid crdr. didi. Bunu zerine 13.andlar idi. Suln buyurd ki: Bu man baa ol vat muaa olur ki her ne
14.

diyem, Fsilys andan tecvz itmeye. didi. Fsilys

tekd-in yine asem yd itdi ki: -stm 15.bistm mat aristu meni neby- ki h vechile mcvezet idiser deglem. didi. Suln buyurd
16.

ki: Ben begendgm bir dost sil ve

cebe buyur getrsnler ve aa atlarudan erenlere ve meydna 17.ly bir at getrsnler. Ve ol Firengi da at ve on birle buyur getrsnler ve baa iret it ki
1.

anu-la

meydna girem ve girelm, birbirmz nayalum. Eger afer benm olaca olursa, Fsilys anu 2.b-edebligi-in an tedb itsn. Ve eger Firenk beni yaca olursa, beni ldrsn ki an-y 3.urbet ve frat-i memleket belsndan al bulam. didi. Fsilys eyitdi: -H

lillh- ki ben bu lete

4.

ruat virem, eger -al-iy billh- pdiha Fireng


5.

admetinden nekbet irir-ise, benm adum

pdihlar atnda amat ve cehlet-ile

sylene ki sen450 gibi asb ve ulu pdih 6.id- ecndndan bir Fireng mubelesine getrdi, diyeler. Badel-yevm bu mamda sen ardalaru 7.orusndan nice rm idebilem. Kerem eyle bu ayli rudan ar. didi. Suln yet 8.rb iinde-y-idi. yle ki ayret odndan yanma imkn vr-d. mn ehli mnn yd idp 9.and idi ki: Eger Fsilys bu aiyyede taalll ve tevauf lursa, ben kendzmi helk iderem. 10.didi. Fsilys n sulnu iln yetde grdi ve cebeci ban ve emr-rn r idp
11.

buyurd ki cebe-neden bira cebe ve eslih-i

hne r ide, t her ansn ki Suln 12.itiyr ide geye ve gtre. Ve emr-r ya ulu gvdel at getre. Getrdiler. Begendgi
13.

cebeyi giyp ve sillar gtrp ol ata bindi. Ve


14.

Firenke da aber itdiler ki: Atua binp ne midr

silu vr-ise, gtresin ve her ne


15.

hner ve bahdurlu vr-ise gsteresin. didiler. Firenk rste ld. Ve atnu ulan berkitdi451. Ve ava-in girp, cevln idp lf ve gzf o syleyp arurd.
16.

da cebesin giydi ve siln

meydna azm itdi. Ve meydna Ol diyru aly ulu kii ve


1.

17.

erfu bzirgnlar lim ve m ve mmin ve emm fil-cmle

Trk ve Rm ol

449 450

P. 89a/12. Bu kelime yok. B. 59b/3 // T. 38b/20. bunu 451 B. 59b/15. // T. 39a/6-7. ...ekti ve yle ki Frenkler rem yinidr, kendzni ata ve yire berkitti.

161

meydnu erfna ar olup cmle iki blk oldlar. Bir fevc Suln arafna 2.meyln ldlar ve bir avm fireng taaubna henk itdiler. av ve velvele ehre ve yazya ddi. 3.Ve abl ve ks vzndan felek g utlurd. Nefr ve bev vz ayydan geerdi. Tccr emsr
4.

mmn ve zinnrdr ki erf ve eknf- cihndan gelp anda r olmlard, sulnu

ademi 5.ve aemi arafna urdlar452. Mminler tekbr ve temd vz ar- mecde irrdi. Ve illiyynden 6.her laa Rhl-emn ve -ve yenura-kellh naran azzannidsn sulnu devlet ve sadeti semine
7.

iridrrdi. Suln bir demrden gibi

Fsilys-ile albede urd. n bir zamn 8.gne gibi, ki eref burcnda ola, her arafa seyrn lur-d. Ve aanfer dir453 gibi ekve 9.ve ferr-ile askir evresinde ceveln lur-d. Ve ol zamn pehlevnlar rsmnca kend 10.tarfinde bir a beyt ind ld. 454 Menem ki bir ra gerdn revz-i mehr est Heme fayil cedd menb tedbirem455
11.

Cihn maarr d eyym itirf verd

Ki men ula-yi teyd mye-i aferem Beyefkend perr bl kerkesn sipihr


12.

Her ngeh ki bebnend tr r prem

eh ber zind gevherest ber tiim Felek nred hed ubbe-i ayest siprem
13.

Be pi men af dmen ekne dr- d py

Ki laa laa ze-ibl-i mey resd-i aurem Evvel Firenk s-y-ile


14.

Sulna amle ld. Suln alan birle def itdi. Bir kerre

da bu ameli ld. Suln red eyledi. 15.Her kere ki firenk henk iderdi, c u ur ava ve yya Ve anu mutaablar kffrdan opar-16.-d. nc kertede Suln, Firenke amle

452 453

T. 39a/13. durdlar P. 90a/8. ver 454 B. 60a/12. ...Beyt: / T. 39a/17. ...eytdi: 455 B. 60a/13. // T. 39a/18. pederem

162

itdi ve bir admede oma-ile Firenki atdan yd. yle

17.

iiledi, vh ld ki ol lan

ildsi aab- siccn ve esfel-i sfiln mumlerine iridi. Beyt456:


1.

Ol zamn ibl u rremliden od felek,

Ki fern olsun el-ile grze iy ehr-i yr


2.

Sulnu oma arbndan Fireng at amaa yz utd. Ve Firenk ol sebeb-ile

ki kendzin 3.ata mukem baglam-d, sst ve b-h olup atdan alu ald. Msilmnlar Fsilys 4.ve begler ve serverler ve cihnu tcirleri ki r olmlard, fern vzn er-i berrnden 5.gerdiler. Ve Firengler yib ve sir oldlar. Dilediler ki av ideler, Fsilys eriye anlar def itmege
6.

iret ld. Ve balarn ki taauba ualarn berk

balamlard, siysete itdrdi, 7.t fitne denizi mevci ze snda arr itdi. Ve Suln kmrn ve rrem ve muaffer kend 8.evine iletdi. Ve firvn ml ve b-pyn nimet ve dv atlardan saln umlardan 9.ve Rm dblardan ve Dayans olu kselerden ve af, ullar ve criyelerden ve altun 10.gmi inik ltndan, yle ki pdihlara ly ola, p-ke itdi. Ve cmle avna 11.al idde bai itdi. Ve ol gice aba degin iy irete mel olup, vz- d ve rd-i srd
12.

istim itdiler. n Suln av-y-ile kend meskenine


13.

varup istirat ld, Tekr gencrna

buyurd ki cmle bezm ltn, ki ab v ecddndan

mddear ve r idi, altun ve gmi 14.saralar ve memzc marabalar ve ayr ne vr-ise o-by ve o-gvr arblar ve pervn-ddr
15.

nullar birle sulnu arb-nesine iletdi.

Ol gn da anda iret idb, cm u cn-m 16.encma yitrdiler. Ve her talauf ve tekellf ki mmkin ve madr ola, Fsilys riyet idp yirine
17.

yitrdi. Ve mestlik pynnda eyitdi


1.

ki: usrev-i slmu mihr muabbeti cn glme

yle eer itmidr ki amr

h mfriatinde ret balamaz ve muvneset-i infisli birle bir nefes abr itmez. 2.yle ki pdihu mbrek tnu malaat kend meli ve irdetnden fl ve rci 3.grip tadm luram. avb ve malaat yle grrem ki Firengler d ased fitneleri
4.

nyiresi mid skin olnca bir a zamn Mefruzm atna, ki Rm ayiras


5.

ulularndandur

ve sn-i al ve luf-i muairet birle ehre-i af olmdur, rikb-

456

B. 60b/6. // T. 39b/3. Bu kelime yok.

163

hmyn anu atna rence 6.lasz. Men da her ne ki mmkin ola, dyim cnib-i cenb- liyyeye gnderem. Ol da d ol ki tam eryii-7.-dr, yirine getrp h- cihn bir mddet anda urup ol ve rremli birle rzigr gersn. Ola ki andan 8.ora a -

tel- bir ayr apusn aa. Bu kelimt sulnu msmi-i erefine mesm old, yara
idp 9.bir a gnden ora adem ve aem ve evld ve aremi-y-ile ol adadn yaa gnldi ki rem b gibi
10.

urrem ve emn fiyet ve selmet ve refhiyet birle rste ve prste idi,


11.

mteveccih old. Ve gemi undurd. n ol mama

iinde bde-i glgn devri birle eglenp ar-i devrn cevrini irip gemiyi yya yadurup lenger saldlar, Mefruzurm
13.

12.

istibl idp env- tazm ve terkm457 y ve irete r ldlar. Suln


14.

birle iletdi ve ondurd. en ve bezm rste idp

ol adada mtemekkin old. Oullar zzed-dn ve


15.

Alad-dn n mekteb ve taallm-i edebden fri

olurlar-d, ava binerlerdi. Ve berr


16.

bar av-y-ile rzigr gerrler-idi. imdi vat old pdihl ikrine r olna.
17.

ki Rkned-dn Sleymn h

ikr-i Eyym- Pdihi-i Suln Rkned-dn Sleyman h ve Tarr-i Ba- ezMunat-i Kerme458
1.

Suln- hir Rkned-dn Sleymn h -ekremallh mebeh- bir

pdih-d ki devlet ravasnda 2.ve serverlik cyibrnda Suln larslan oullarndan belki Selu soyndan anu bigi serv 3.bitmemi-idi ve sadet-i mardan anu gibi459 mesd ve dran ve eli ebr-i nsn gibi dr-efn ifat- inm u ma irrdi. Her zamn
5.

avl-i dvn istikfndan ve azyn dali irctndan istnf buyururd. Ve

musib ve bk-6.-dest ve b-a ktiblere ve yazclara dyim terbiyet ve rabet idp ans ki ol bbda std 7.ola, manb ve mertebe virrdi. Ve ol bbda ta ve tedi vcib grrdi. Ve pdihl 8.ve ulul-emr fat levzmndan bir daa ihml lmazd. Her terf ki anu cme-nesinden 9.ve her inm ki anu aznesinden bir kimesneye irieydi, bir mddet far u b-nvl aydndan
457 458

10.

urtulurd. Ve bundan din da anu faletlerini

B. 61b/5 tekerrm T. 40a/12. Bu kelime yok. 459 B. 61b/12 // P. 91b/3. ...anu gibi gne ulu lmam-idi, rur ehre-i Mter gibi... // T. 40a/13-14. yalnzca gne kelimesi yok.

164

tarr itdkdi ki lum- ikmet ve at ve bel-11.-atda mhir b-nar idi. Ve ir eyitmekde hem b-mnend-idi. ki beyt ki arnda ubed-dn Melkh anda, advet vr-d, dimdr, rd olnur: 460 Ey ubu felek-vrez t serenguem
13. 12.

ki aralarnda

T n nuaat be-dyire deren guem

Ber g kede bd- kmat tenem Ger pr emit ez kse-i ser berenkuem
14.

n Suln yed-dn Keyusrev onya apusndan ara up gitdi, ayn 15.ve

mutebirn onya Suln hir Rkned-dn Sleymn ha istibl itdiler. Ve ol tabassu ve kstl
16.

in ki Suln yed-dn taaubi-y-in ki anlardan dr olm-d,


17.

rler dilediler

ve urbnlar ve nirlar rlar itdiler. Suln da mekremet ve luf- b1.

dirinden anlaru rini

abl idb, sularndan gedi. Ve ater-i hmyn ve

devlet-i rz-i efzn birle ehre girdi ve tat- salanat- 2.adme adem oyup cls ld. Ve mekremeti yt ve meramet ve saveti cve-yi leme mnteir old. Beyt461:
3.

Dilendiler bulup rrem emn-i va u ayr

rm buld adl kenrnda ins cn


4.

Gerdn-i miyn-i tden ad kemend bend

Eyym zhdin462 itdi al-kerden gmn.


5.

aydan old an sici gibi dil sitem,

Glmekden ad adl da gl gibi dehn


6.

Anu ses ol adde-y-idi ki Alaehir Tekr Leker463 bi yll arc gnderdi.

Vardu 7.gibi ilileri urnda elindeki degnek uc-y-la u ma tasm ve tefria itdi. Ulem ve fula 8.ve uar ve hner-mendler lem diyrndan anu brighna yz utdlar. Ve her biri kend hner faletini 9.l ryna maall-i ara yitrrler-idi. Ve her birine
460 461

B. 62a/5. Beyt: B. 62a/5. ve T. 40a/23te yer alan bu kelime A ve P metinlerinde yoktur. 462 T. 40b/10. ...den 463 Kelime El-Evmr l-Aliyye evirisinde Laskaris olarak gemektedir. s.122

165

isn- b-girn ve inm- b-pyn ve cmeg

10.

ve ulfe ve cyize ve aiyye irrdi. Ve

her birin namn ve nerini kend ulm ve feyili kmi 11.birle itiyr ve imtin lurd. N aden ve mutelli slimden temyz iderdi. avf ve men-i
12.

ear bainde

temm ib gsterrdi. adr- imm melikl-kelm l-beynn viyl-ulm


13.

cmil-fayil ahred-dn-i Friyb -rametullhi-464 anu medinde kend szini

nevn 14.mreddef ade birle merref lm-d ki mala budur: Beyt465:


15.

Zlf-i ser mesti c der meclis pern kned

Cn eger cn der nndzed kern cn kned


16.

Ala-h ez pern zsten be-nr girz

Ender n meclis ki zlf pern kned466


17.

Nm bestn nst ber ssen hem syed abr

n pern gt ber gl-i anber-efn kned


1.

Ez tekbr nergis cd-y n m

My- yek naar bd pemn kned


2.

A- lem-gr n lem-i dil r girift

Kes endned t der n lem i vrn kned


3.

Ey nigr kez keml-i sn-i t ender cihn

Her ki vhed t beyn- un- rabbn kned


4.

Dde-i men ebr-i nsnest ve ryet-i glistn-est

Glistn-r tze ra-i ebr-i nsn kned


5.

Ky-i dil-i mey efkenem der-i ara-i meydn-

T mekern ky-r zlf-i t evgn kned

P. 92a/13. ...aleyhi B. 62b/9. // T. 40b/19. Bu kelime yok. 466 T. 40b/21-22. Beyitlerin yeri deiiktir. A metni 16. satrdaki beyit, T metni 17. satrda; A metni 17. satrda olan beyit de T. metni 17. satrdadr.
465

464

166

6.

eng-i derefterk adl-i mil suln zenem

Kez dil-i sut t b men sst-i peymn kned


7.

ll-i a suln- lem eh Sleymn Rkned-dn467

n ki gerdne ab- skender-i n kned


8.

n ki der-i dvn ayar-i bamet dem-i nezed

Ve n ki ber dergh- Fafred rabbn kned


9.

An ki ez ab- lafe ger meded-i y bd ab

Der zamn- asmniyn-r cmle rn kned


10.

af zend-i dv yer her laa t tat- felek

h- Rkned-dn ved-dny Sleymn468 kned


11.

Rava-i firdevs-d eyvn- zifr-i alate

yed ez der bn dav-yi rivn kned


12.

Cm- ber ker tesnm efss verd

Nm- ber nme-i tam unvn kned


13.

Yve bed ber ys rem grze kerkes

ikr-i rem-i Rstem grzz yemn kned


14.

Der albet-i hem Ms ket yed ger gnn

Rame ender dde-i ad abn kned


15.

usrev eger kn t ber-sumn szed mam

Mter hirm gerded zhre-i keyvn kned


16.

Ry- al-i t dyim mlk-i dn r terbiyet

Ez keml-i nuret teyd-i Yezdn kned


17.

Skinn- rub- meskn r kuh469- mnd tvend

Mhr-i t der-i dil-i mekn n r-i ayvn kned

467 468

T. 41a/6. Rknid-dn T. 41a/9. Sleymn

167

1.

T- t ebr-est n-fen ki mevc-i seyl

Her zamn der kiver-i am- t fn kned


2.

Ber dert rd egeri bihte nihed vat-i usf

Cihete r k-i dergh- t nrn kned


3.

am- eyn sret t ger knd bt alf

An ilf- a hem ez sav- eyn kned


4.

Tr-i azimet ez kemn- fet n kirdet-i c

My-i ber a-i ad-i t bgn kned


5.

B vcd- al- kmil cehl r non dehed

T be-i adl mil-i ulm r afn kned


6.

B b der-i cihn t ps ps hebtet

Dn devlet ryifer t nigehbn kned


7.

Bu adeyi n ahred-dne cyize ve aiyye ki buyurd, bi nefer gzel ul ve

bi nefer b- 8.-ekil criye ve iki bi altun ve bi ba bserk deve ve ba grkl at 9.ve elli zerbeft kem ve alas ve utn itb ve isarlt ua gnderdi. Ve aa bir mektb
10. 11.

yazup bu aden belat ve feat medinde ve maall-i ablda mstasen ddgin

tarr idp buyurd ki: n mektb eref-i mtliaya irie, b-tevauf emel-i fas 12.birle

suln aretine azm idp gelmekde mbderet ve msraat la. n cevyiz 13.ve alt ve mektb aa iridi, an far ve fa ve ifls- meelletinden istin riyna ki: Her medet ve mamidet ki bu h-zde vafndan ayra diyeler,
15. 14.

irrdi. Ve eyitdi

dr ve dir ola

beyn. Bilbiln-i Suln medyii ve mekrim-i glistnnda tefennn ecr zre


16.

terennme gtrp eyitdi: Y ayyuhl-malikil-maymn- ira Va ayrun men fl-ver yam bihl-adam

469

T. 41a/16. Bu kelime yok.

168

17.

Lam kunta man abala tarn va takfn

Lamm tahaddl-ban-aybi val-haram


1.

n amr kdete der-i esb ki gnem

Ar bee krbde am andn sl Ve lkin far- madeleti 2.ve keml-i siyseti ol menziletde idi ki Ayas adlu ve Mamd sretl bir ul vr-d ki 3.bl ve ehsvrl fatnda mehr-i cihn ve sermed-i arnd. Ve her vat ki elini yay
4.

abasna ururd, hezr nvek u ve

hevdrlarna irrdi. Ve n atna binp 5.cevln lurd, nice gller ve gzler ardnca ayrn ve nigern olurlard. Meger sulnu 6.r kesi, belki cmle cn ve dili ol mhrya myil ve vlih idi. Ol sebeb-ile av- 7.devlet ve murbn- aret zerine meziyet-i inyet ve mezd-i riyet birle rcn vr-d. Ve nice 8.kerret mestlik ve ayl ensnda anu ve taau babnda bu resme ebyt od470:
9.

Kfir pank ki kfri u dnimdr

Hem dndr zme hem cihn benmdr


10.

Kimse ulna bunclayn ul ola m

Kim bendeye bende olma yinimdr.


11.

Amm Suln ol cnndan bir mhedeye r olm-d ve nefs-i emmresini yek-

pre ehvet-12.-perestlik nefiy ve nehiy idp prisl ve perhz-krl itiyr lmd. Evtda seln ve mlk-i 13.am rslleri geldigi vatn ki ulu konul ve bezm lur-d. Ve mrsil ve mrsel 14.kermeti istimleti ciheti-y-in bir a ade, yle ki idgi arbu kemiyeti midrna irfnu
15.

l olmaya, tenvl lur-d. n meclis ire irirdi,

devlet-nesine girrdi ve giceden 16.bir ba geince let- nefsniyye ol vech-ile, ki kmi eri aa marn ola, mel olur-d.
17.

Andan ora usul ve ahret ve bdest idp irteye


1.

degin taarru ve ibtihl birle -l-celli

tel ve teaddes- aretine far ve

nevfilden at lur-d. Ve ay oruc ve denbih ve pencenbih 2.orucn det idinmi-idi. Ve anu arl sebebinden spah ve raiyyet itid anu vera ve tavsna 3.yle
470

B. 64a/5. // T. 41b/16. ord. Beyt:

169

mukem idi ki her vat ki bir mile avrat amlin va itmekde buala-y-d 4.sulnu diz onn iledp stine braurlar-d. Fl-l vez-zamn cmlesin va idp 5.al bulurd. Ol zamnu prleri ve yaam ocalar anu deti ve aln Suln 6.Sencere tebh iderlerdi ve adl ddn aa teml iderlerdi. yle ki dyim ikmetde av 7.ve afi berber grrdi. dvnda emr ve ged berber dururd. Emr-i er mcibince km idp 8.kimseye meyl ve mub itmezdi. Tadr-i yezdn birle trna cihngrlik sevds ddi ve az 9.ve cihda ad idp Grcistn azsna azm-i muammam ld. Sebebi471 ki Suln larslan Tmra tn Grc melikesi ki Grcistn ve bz memleketine km iderdi.
10.

zamnnda -Ammn-

11.

nis fe-meeline ill-hev- mcibince abat- zammn nefsi472 eline teslm itmidi. Her
anda 12.ki bir b-li ve serv bl ve bk-svr ve rn-gftr grkl ve gzel ehzde yigit ki
13.

iide-y-di -vel-n taau ablel-ayni ayn- oyup cn dil-i birle an

severdi. Ve her nev-ile 14.ki mmkin ola an ele getrb473 madn hasl itmege cehd iderdi. Meger mnhler ki bu larslanu,
16. 15.

i in illere vilyetlere gnderrdi, aa iitdrdiler ki Suln

ki mlik-i memlik-i Rmdur, on iki ol opmdur ki her biri pdihl


17.

burcnda bir mhdur ve her

biri bir kiverde pdih ve salanat ve msadet-i devlet ve


1.

muvaat- sadetleri yet-i irtida

kffe-i mem ve riyya efat ve isn- b-

dirlar vardur. n bu ikyet alveti meliken 2.itihs mena iridi, hir ve bndan ve eyd ve hevdr old. yle ki:
3.

Bu szden gline am stne am

rp zlfi gibi old der-hem.


4.

Yir anu ek-i cezinden474 ter old,

Cihn gline gzinden ar old.

471 472

P. 94a/9. ...old B. 64b/10. // T. 42a/12. Bu kelime yok. 473 P. 94a/14. getrdi 474 T. 42a/21. crasndan

170

5.

Adem-i br yet-i rrndan bilmezdi ki itiyr- urasn an ehriyr-

in braa. 6.Bu sd ibtidsnda sersme ve fte olm-d. Ngh fikri bua muarrer old,
7.

dyesini, ki drl iyel ve fiten birle mtealli ve muttaf idi. Ve unu gibi mekkre ar

ki anu 8.mekr dsitn cihn iinde hezr destn olm-d. Beyt475: Diy filinden anu rkerdi
9.

Ger aru verdi sze telbs

Mekr ley-ile drl476 efsnda lm irr ulluna ibls Od ve bu 10.rz aa ilm itdi. Dye eyitdi: Bu i tedrki yet sehl ve sndur. Gerekdr ki her ne
11.

ki dirsem ve ne tedbr ki lursam, anu-la amel idesin. didi. Eyitdi:

Nitmek gerek? 12.Eyitdi: Bir na bul ki sebk-dest ve girn-ferheng ve rn-kr ola ki alda
13.

ve timli ve mnendi-gerlikde ub- dtan d ve n naalarndan


14.

retgerlik de al-

muavver ve anat Mn ve zer ola, r itdresin ki ben anu-la


15.

Rm memlikine varam.

Ve ol ehzdeler retlerini kd zerine yazup nigr ide. ve


16.

anlaru al emyilini kef

idp erin yazduram. Ve ul-i mud u mehm birle


17.

idmetine gelem. didi. Bu fatlu bir na

r itdiler. Ve yol yaran ve esbbn


1.

aydn grp Rma gnderdiler. Ve geldiler, cmle Rm

memlikini gezdiler ve

tammet hzdeler retleri nan yazup ab itdiler. Ve mrcaat lup 2.Grcistna vardlar. n Tmra kr-nmeyi mlaa itdi, Suln Rkned-dn retine meftn
3.

ve

mecnn olup eyitdi: Benm iftm mecm lemde bundan ayr kimesne olmaa yaramaz. Ve bu ret 4.ssndan zge kimesne baa gerekmez didi. Ve fl-l debri atna oyup buyurd ki Suln 5.larslan idmetine ibu minvlca bir nme yazd ki: a -azze neh ve celle sulneh- dyign- 6.lem amr-i mnri ve r- erefini ki bedr-i hir anu mefiri rndan ve meiri envrndan 7.iktisb lur ve

475 476

T. 42b/1. Bu kelime yok. P. 94b/9. Bu kelime yok.

171

mulib-i tali ve merib-i teysri-y-n cihn mutclarnu mudn myesser 8.ve muaal la. Pdihu cihn-ryna maf ve pde olmaya ki Br -celle cellh ve

amme nevlh- 9.bu criyelerine bir mamr memleket ve avl ve ar vilyet ve raiyyet
me erzn lmdur ve firvn
10.

genc ve azyin ab ve ecdddan nab virmidr, bu


11.

dkelisi-y-ile ki a -tel- baa nab

lmdur. Benm al ve neseb ve memleketme

ly bir ellm yodur ki bu memleket anu irseti 12.ymni-y-ile ed tariinden mars ve man la ve ymkin ki baa anu ulbinden bir oul 13.a -tel- ki vri-i memleket477 temhd-i ess- devlet ve muy-i ism-i nedn- Dvd ola, rz la.
14.

Berd-i ibl ve

mnh ve izz cellden yle istim olund ki Melikl-mlk Rkned-dn Sleymn


15. 16.

h il-i amd ve all-i red-i pdihne birle rste ve men-i cihniyn ve idrk-i

mulib-i cvidn birle prste itmi. Bu feyil delyili birle478 ve yestedr ki anu 17.gibi

Suln Sleymn, benm bigi Bels iftlene. Eger ry- al r virrse ki bu arbet
1.

ve muvlat ad ve nia marm ola ve ol pdiah-zaden etr hmyn glgesi

bu memlekete, 2.ki asretl-mlkdur, de. Ve Sleymn li-i mesd birle hnedn- Dvd sebitn la. dd 3.ve afrt ssd mami-i iln ve mari-i armn birle mahr ve mam olalar. didi. n 4.eliler hedy ve taaf birle suln idmeti aretine iridiler ve mektb ve armaanlarn virp 5.selmladlar ve mad ve aralarn ed ldlar. Suln larslan yln yinp dvn 6.aldutan ora alvet saryna girp Melik Rkned-dni r ld. Bu aiyyen 7.asn aa didi. n atasndan bu ikyeti iitdi, infet ve istinkf od mtaal 8.olup itb dilin uzatd ki pdihu kerm nefesi-y-in gerekdr ki bunu gibi
9.

denet ve assete ruat vire. Ve bu ul gibi oul im- dnyv uli-y-in, ki mar-i intil ve zevlidr, salanat- dergh idmetinden ra ide. Ve bir fcire ve kfire
11.

10.

ivesi

demdemesi birle slm drs-selmndan kfr fs maabasna gndere. Ve eger

buyurursa ki 12.uvve-i sumn ve teyd-i rabbn ve devlet-i suln birle iczet olursa ki ol arafa an idem. 13.-Ve vade-kmllh menime kertan teuneh- vadesi birle bz
477 478

T. 42b/22. ...sebeb-i B. 66a/2 // P. 95a/16. // T. 43a/2. ...ly

172

memliki fetine eri ekeyim ve ol

14.

diyru opran yile virp ol abede-i t-kem


15.

yesal-mcrimne iln-nrn- zencre

dzp -murinne fl-efd- getrem. Ve duyr


16.

ve kenyis yirine mescid ve medris bin lam. Ve ns

ve yirine ehdet-i

vadniyyet ve nbvvet-i Muammed ol mamdan istim olna. Suln larslana


17.

olnu himmeti rtbeti yalup tasn itdi ve r diledi ve bu l mal fi-m-[bada

muarrer] 479.
1.

ikr-i Azm-i Suln- hir Rkned-dn Sleymn ah be-Azm-i Grcistn ve

Mrcaat- ez-nc ber480-ilf-i 2.rdet ve ikr-i Bai ez-Mamid-i Melik Fared-dn Behrmh -Rahimehmllh3.

Allhu -tel celle cellh- tadri birle ol fikir Suln Rkned-dn rnda

temkn481 bulmd. n 4.atasnu devri gep kend zemn old, olu eri Trk ve Rmdan cem idp 5.ol arafa mteveccih old. Ve din ardalarna482 ve erf mlkine ad ve mralar
6.

gndermi-idi ki ricl u lt arb ve tl birle mstaid olup

yaralansular ve ordugh 7.ve cemiyyet oldu yere gelsnler diy. Melik Mued-dn Turul h ki arda ve Elbistn483 8.meliki-y-idi, mecmndan din Aaeri Trki birle fermna imtil lup suln metine
9.

geldi. Ve Melik Fared-dn Behrmh -

raimehullh- ki sulnu gyegsi ve Melik Mengcek z 10.neslinden idi ve sn-i sret


ve uluvv-i himmet ve vfr-i mevhibet ve atiyye484 ve dn ve diynet Erzincn pdihl ki aa muarrer idi, alur ve Bayndur erisi-y-ile
11. 12.

birle reste idi. Ve

geldi. Ol yl iinde
13.

mbdil-kelm vce-i mm Nim-i Genc -raimehullh- Mazenl-Esrr

kitbn

anu hmyn- brigh adna drr-i meknn gibi silk-i nama getrdi. Ve aretine 14.hedye ve tufe gnderdi. Melik da aa bi bi altun ve bi eyerl olu at ve bi 15.ekin atrlar ve ar ve fir ve ymetl terf ve melbs- muraa ter cevhir ve zevhir birle aa
16.

inm buyurup nevvb ve icbndan bir kimesne ile ki anu-la muaba ve mklemeye

479 480

B. 66b/5. // T. 43a/19. ...ola T. 43a/21. Bu kelime yok. 481 T. 43a/22. temekkn 482 B. 66b/9. // T. 43b/1. ... ve arabsna 483 B. 66b/12. // P. 96a/7. Eblistn / T. 43b/3. blistn 484 P. 96a/10. Bu kelime yok.

173

ly ola, irsl 17.buyurd. Ve ol kitb tasn ve med lup buyurd ki Eger myesser olayd aa azyin
1.

ve defyin-i m ve atiyye buyururdum, zr ki benm adum bu kitb-

ile, ki lli gibi manmdur, cihnda 2.mualled ve b alsardur. Ve fual ve uarnu medi ve hicvne ib-y ikr ve iy-y ismi n 3.bu lem n-pyidr ve zamne-i addrda al ve am itibr vardur. Eger suln- kelm ve mlik-i rib 4.amele-i alm avvs- bir hkm-pv-y kem-y Arap ve Acem Firdevs-i s -rametullhi aleyhi- ki
5.

h-nmeyi nam itdi ki zamne dercinde andan nefsrek drr-i meknn grinmez. Egeri ol

renc 6.ve zametden bir gen bulmad. Ve Suln Mamdu mamideti ol sebeb ile ki anu anda tarli 7.itdi, lem alnun efvhnda mddemete mbeddel old. Beyt: Bende h r ber san destgh
8.

Ve ger ne mer bir nind be-gh485,

ender tebre bzrg nebd Niyr-est nm bezirgan nd


9.

Bu man bar u berde semr meel ald. Beyt:

n usrevn ki nm- nek kesb-i kerde end Reftend ydigr azn cezn nemned
10.

Nnrevn egeri firvne genc bd

Cez nm nk ez b Nnrevn nemend. Cmle anu sd u


11.

gftr u sn-i kerdrna irr itdiler. Ve du ve en ve yce

himmetini semk semk ve zirve-i eflke 12.iridrdiler. Yine sz evveline gelelm: n Suln Rkned-dn her arafdan eri davet itdi, lt 13.ve esbb istidd- tamm birle l itdi. n Erzincna iridi, Melik Behrmh ulu onulu 14.ve iyfet ve iemt lya ki dil anu eri ve beynndan r ola, tadm lup mevkeb-i
15.

hmyn

imetinde Erzenir-Rm486 arafna tevecch itdi. rdi ve bir fermn da Melik Aladdne,
485 486

16.

ki Erzenir-Rm meliki-y-idi, irsl ld. Sulnu semine iridrdiler ki fermna

T. 43b/19. ...nibed be-gh Erzurum

174

inyd
1.

17.

itmeyp tealll gsterdi, diy ol belden vaet ubr sulnu r- avisine

ond. An azl idp ol memleketi bu ve l ve bild ve iyyla andan cebren

ve karen alb 2.Mued-dn Turul ha virdi. Ve andan cemiyyet-i tamm ve askir-i vfire ve mtekire birle bz vilyetine 3.ve Grc iline yrdi. Ol kefere-i fecere n sulnu askir ryt cmndan aberdr 4.oldlar, itl ve cidle mstaid olup mecm Grcistn kffr avm ve av cem olup 5.mr u mil gibi suln arulayup mutele ve murebeye mel oldlar. Ve iki eri arasnda 6.ol midr av ve ki ve kei old ki ol marake arsnda her yirde matller uma 7.urd. ahr ve idbr avf kffr lekerinden yaa yz utd. Ve ulu fet ve anmet slm 8.erisine ayb perdesinden yz gsterrdi ve yan olmu-d ki kffr -ve levv al edbrihim 9.nfran- yolun utup aalar ve lkin -ve

kne emrullhi adran madran- kmi anlaru innn utup 10.a ve aderden yle vi
old ki, etr-dru at aya san delgine gep yld. Ve bahdurlaru naarlarna etr grnmedi, arb ve itlde
11.

yire ddi. n begler ve

12.

aan Arslan gibi gre-ile


13.

dririken ve bdr llar ve her tr sler an birle mriklerden

feryd oparurken

tevauf itmege baladlar. andlar ki dmen mekri albe eer ld487 vey 14.Sulna bir nekbet iridi. Anlaru cemiyyeti tefriaya mbeddel olup arb marb ve til matl
15.

old. Fil-l erin bahdurlar p etri aldurdlar. vular feryd idp 16.Al-alu al-

altu! Ar-ruc ar-ruc! diy arurlard. itmeyp amaa yz utdlar. Ve ne adar ki


17.

Suln eri beglerin adn ab arurd, fyide itmezdi. ymet gni bigi nefs488 old.
1.

Ve Melik Fared-dn Behrm h, ki Erzincn meliki-y-idi ve da bir a ulu begleri

atdan durup 2.ydlar ve esr ve destgr idp utdlar. Ve Suln Melik Mued-dn ve bir blk ekleri
3.

ve eri begleriyle ol

hezmetden aup Erzenir-Rma ddiler. Bir a gn andan eri ardndan 4.irisn diy andan ikmet itdiler. Bir a gn dilenp istirat l oldudan ora andan 5.gitdiler. n onyya geldiler yine avdet-in, eri cem olsun diy buyurdu. Ol yara ve tedbrde-yiken
487 488

6.

sulnu t- erfine bir n-mara mara r old. yle ki mecm anu

T. 44a/20. itdi B. 68a/11. // P. 97a/17. // T. 44b/1. nefs nefs

175

mulecesinde 7.ciz aldlar. n bir mddet dekde yatd, anu mu ve intindan meys ve man 8.oldlar. Bir a gnden mud yoln utup Kirdigr civrna ulad. Ve anu adli ve dd 9.rzigr afesinde ve eyym cerdesinde mualled mbeddel489 ald. Beyt490:
10.

Bunun gibi derkr gerdn- sipihr

Geh kn ider kiiye gh mihr


11.

Birine alur tat- er-i blend

rrmez vcdna derd gezend


12.

Zamne ki zehr-ba ildrdi cenk

Ne doysun dil-i r erm-i pelenk


13.

Zamne inde kim oynar seri

Ki dmez bandan yere efseri


14.

Serencm- dny hemn dur

uy zehr olur, anma tirykdur.


15.

ikr-i Eyym- Pdih zzed-dn l-Arsln Pser-i Suln Rkned-dn Sleymn h

-Raimehmllh-491
16.

n Suln Rkned-dn Sleymn h -rametullh- Drs-selma ulad ve


17.

nzenn riyle

Firdevs-i bern ve derect- illiyyne ceml ve tezyn virdi, anu devleti,


1.

begleri ve salanat ulular N olup

ve Aydn olup ve kendzi alup ve Mende Beg ve

Tze Beg ve Bedred-dn Mamd Beg ve ahbed-dn Lulu 2.ve emsed-dn Krd ki Toatdan sulnu ryt idmetince bile gelmilerdi. Ve esrr ve meveret-i 3.muhl ve ulu mnib ve imrete mteallid olmlard, suln ol zzed-dn larslan ki 4.henz ufliyyet addinden bl menziline irimemidi ve batiyrl r ve kmkrl envr anu 5.ren cebninden lmi ve i ve kermt delyili ve sadt emrt anu aret ve

489 490

B. 68b/4. // P. 97b/9. // T. 44b/9. mebbed B. 68b/4. // T.44b/9. Bu kelime yok. 491 T. 44b/15. Bu kelime yok.

176

sekentndan 6.hir ve bhir idi, bedr-i mnr gibi pdihl serrine gerdiler. Ve her biri il ve havdrl ve mu-7.-laat ve a-gzrl yninden devleti melii temiyetine ve m mhimmt idmna ym gsterdiler. 8.Ve melikdrl yni ve avnni birle mecm Trk boylar balarna inm ve isn lup o dutdlar. 9.Mlk ve seln-i slm ve Ermen tekrleri ve Rm Fasilys ol ddimn kermi tam ve terkm
10.

itmekde

muvabat lurlard. Ve ar ve bc azne-i mireye gnderi vereler-idi. Ve h l-ile ve samt u


11.

menaat ol nednu keml ehresine irmezdi. Belki gnden gne mezyid

tezyd ve 12.tevl ve terdifde idi. Ve bu h-zden eyymnda sparta alas ve vilyetin ki letfet-i b 13.ve hevda syr l ve badan mnteh ve mstendur, fet itdiler. Ve her bir a zamnda bir eri
14.

yup bir ehr alurlar ve alb ve kens yirine mescid minber


15.

lurlard. Ve kll492 himmetleri lmlar-d.


16.

riy syii ve sknna edi alii ve anna marf

ikr-i rsal-i Melikl-Emr Muaffered-dn Mamd bin Yabasan r ez- Zekeriyy cib-r be-aleb-i Suln iyed-dn Keysrev493
17.

Muaffered-dn Mamd ve ahired-dn ili ve Sinned-dn Ysuf ki u begi


1.

Ybasan Beg

olanlarydlar ve ol sebeble ki evvelden Suln yed-dn


2.

Keyusrev hav-dr ve imetkrydlar.

Heme cdde-i nifda yriyp ittif

arndan tenekkp lurlard. Ve Suln yed-dn 3.ve velsn rlarnda na itmilerdi. Bu arda n uu begleri ve ularda uran 4.begler erileri begleriydiler. Uda Trk begleri ve Rm begleri anlara tbi ve kmlerine mu 5.olmular-d. Bu vesleler ile ayr erfu begler da Suln yed-dn salanatna 6.myil lup her biriyle andladlar. Ve her birinden bu bbda sevkend-nmeler ve ccetler aldlar. Ve cib
7.

Zekeriyyy, ki yet il ve kmil ve zrek ve krdn-d ve evvelden suln apusnda

icbet 8.ve begler selmlatmaa mutlad ve Rmda sylenen dillerden Prsi ve Trkden ayr bi dil 9.bilrdi, ki Anadolda ve Rm ilinde sylenirdi, yle ki her vat ki bu dillerden
T. 45a/9. dkeli Balk B. 69a/13. satrdan alnmtr, T. 45a/10. satrda da aynen gemektedir. A. ve P. metinlerinde bu baln bulunduu satrlarn bo grnmesi ya hi yazlmam olmalarndan yahut da krmz mrekkebin umasndan olabilir.
493 492

177

birinde

10.

tekellm layd, alu gmn ve ann yle olurdu ki al ve neseb-ile ol anurlard, Suln yed-dni varup istemege itiyr itdiler. Ol ahid-nmeler
12.

yifeden

11.

ve mektblar

bir oban degnegin oyup iine oydlar ki h kimsen ann ve gmn


13.

olmazd. Ve Zekeriyyy ke

onna oydlar ve anu-la bu avl u arr itdiler ki, eger

bu ulu muaam i sen el-ile 14.myesser olur-sa ki a -tel- mun olup Suln yine tat- mevrna gele. Her ne ki ol
15.

lde beglerden ve ekbirden iltims ide, andan dir


16.

itmeyeler. Ve ol da bu bb-in anlardan

ccetler ald ve mstan bi-llh Suln


17.

istemege gnldi. Suln yed-dn da bir mddet

evin ve ehl-i aylin adada oyup


1.

Almn iline varmd. Almn begi aa firvn niam ve emvl dnp yine adaya gelmi-idi. n Zekeriyy ol adaya iridi, sulnu saryn
2.

virmidi. Andan

sord, gsterdiler. Ol saryu

yresinde gezp yrrdi ki kii eline gire ki anu 3.geldgin Sulna iridre. Ol gn ama degin yridi, srrn ikre laca bir kimse 4.bulmad. yib ve yif gir dndi. Ol gice bir vrne iinde yatd. rtesi gir ol 5.mama geldi. Ve muntar old ki ol le Suln- bzevlu meiyyetinden nice yz gstere. 6.yle vatinde grdi ki h-zdeler zzed-dn ve Alad-dn a nkerleriyle494 7.seyrna binmiler, nesne sylemedi. Vardlar seyrn idp bir o menzil ve mur-zrda ki env- 8.ezhr u reyn-ile mzeyyen idi. Ve elvn- ecr u serv emen-ile reste. Ve enhr revn olup aard. 9.np lehv luba r ldlar. Ve nite ki efl ve olancular detidr, uda dolb
10.

degrmenckler dzmege baladlar. Ve l

diliyle eydrlerdi ki egeri felek degirmeni bizm 11.murdumuzca dnmez ve dumnl ve kmurnl ular ayrular arnda aar, ola ki bu fl 12.kmi birle uvvetden file gele ve bu hezl cidde dne. Beyt495: Oyundan rst ddi iy nice fl n ater dndi 13.ol fl old derl cib Zekeriyy, Melik zzed-dn Keykvus atna ki na -ve evverakm fe-

sen uvarakm494 495

14

-tel ve teaddes- vcd- kr-ghnda anu gibi bir nigr tavr

P. 99a/6. ullaryla B. 70a/12. // T. 45b/7. Bu kelime yok.

178

itmemidi, vard ve b-mub yaandan

15.

pdi, h-zde ol kstaldan yet ad. Zekeriyyya dimeyp ardnca gitdiler. Fi-l-

Tacl-ile bindi, nkerleri da yet itbdan

16.

l varup bu li atasna ar itdi ki bir ke bunu 17.gibi b-edeblik tadm ld. Suln an buldurup getrtdi. n ier girdi, ondan sul itmedin
1.

Mefrz- Rm buyurd ki an

km-i siysete yitreler. Zekeriyyy cib ol orudan burnusn yuaru 2.aldurd ki aln ve chi grndi. Suln fi-l-hl an bildi ve Mefrz- Rm siysetinden 3.dilek idp urtard ve avl-i tefau-in al od. Ve Prs dilince addmdan birine eyitti:
4.

Biriz

alvetze eylet. ol vat sary alvet ola getresiz. didi. 5.n sary alvet old, Zekeriyyy od. Zekeriyy gelp yir pp du ve en ld. Suln buyurd
6.

ki

ardaum nitedr? Cevb virp eyitti ki Evc-i aamet ve zirve-i rifatde felek anu
7.

murd zerine mdr lur. Grcistn memleketin ve cihn vilytn musaar itdi. didi.

Bu malt 8.ensnda Zekeriyy tebessm ld. Suln avli istifsr buyurup sord ki, Glmeg mansi 9.nedr? didi. Zekeriyy eyitdi czet olursa da yan varaym ve avli kemh ara laym 10.didi. Emr-i mu ireti mcebince yanara vard ve avli evvelinden irine Sulna tarr
11.

itdi. Andan sonra eyitdi. Yabasan olanlar


12.

Muaffered-dn Mamd ve ardalar ahred-dn ve Bedred-dn begleri imet ve du lurlar ve Mes gibi Suln devleti iysndan

ve b u Trk dem ururlar ve ol

13.

bbda yed-i bey gsterrler ve memleket alan begleri ve ser-lekerleri da 14.anlaru-la ahd peymn idp and iidiler. Uta her birin mektb ve sevkend-nmesi diy 15.degnegi aup mektblar suln ine od. n Suln ahd-nmeleri mlaa ld, egeri
16.

yregi arda cevrinden mecr17.

idi. Riat idp gzlerinden ya revn old. Anu fevtine

teessf ve telehhf ld Pes


1.

melik, mefrz- Rm od, ol vay aa didi ve gn az ve bek

eryiin

yerine getrdi. Drdnci gn mefrz- Rma eyitdi: Memliki mevra mrcaat luram.
2.

Melik cevb virdi ki Eger pdihu azmi muaa olursa, azyin ve emvlden nem

var-ise, 3.pdihudur, alsun, taarruf lsun didi. Ve bu ul da yaraum idp pdihu hmyu- 4.rikb- imetinde bile giderem. didi. Bundan din zn Sulna virmi-idi ve oln 5.Sulna mlzim lm-d. Suln mefrz- Rmu cmle arabsna b

179

vdeler-ile mstahir 6.ld. Ve bi-adr-i imkn her birine tze inam ve isn mebzl ld. Ve gemilere, adrlara girp 7.azmet ldlar. n znia iridiler. Fasilys Sulna gitmekden mni old ve eyitti ki 8.Ben Suln Rkned-dn ol-y-la yemin-i mula496 idp and imiem ve mukem ahd peymn balamam ki 9.h vech-ile an maa re yodur. didi. Bir a gn bu l ve lde mkleme ldlar. irl-10.emr i bunu zerine muarrer old ki, her ne ki Seluler Rm vilyetinden t onya uddna 11.degin ki ehirler ve alalar almlardur. ons ve Ld ve497 alalar Fasilys nyiplerine 12.teslm ideler. Ve suln iki olun Zekeriyy-y cib ile znida Fasilys atnda oya ve kendzi
13.

gee ve teslm
15.

gide. n ki onyya varup tatna otura, ol alalar Fasilysu mutemedlerine

14.

la. Ol vatin sulnu oullarn Zekeriyy-y cible Fasilys Sulna gndere.

Bu

tarr-ile Suln ve Mefrz-i Rm azmet itdiler. Ve u erfna iridiler. n bir a gn bunu 16.zerine gedi. cib Zekeriyy Fasliys atna vard ve eyitdi: Padiha malmdur ki 17.h-zdeler nzk-perverdr olurlar, dyim bir yerde oturmadan mell olurlar. yed ki
1.

bu abilden mizlarna inir vi ola. didi. Fasliys destr virdi ki imden

gir, her iki 2.gnde bir, gnde iki kerret, bir ab bir ikindn seyrna binsnler ve zni erfnda tenezzh ve teferrc 3.lalar. didi. Ve bir a kii kend avndan anlara mlzim ld. cib Zekeriyy Fasliysu
4.

adamlarn virmek ve ihsn-ile merhm inm ve isn ld. Ve leyif ayl ve eml ve

ikyt 5.birle ve tmr ve aa davet idp kendlere dnderdi. yle ki, anlaru rlar
6. 7.

dnp adm yurtlarndan ve Fasilys idmetinden uandlar. Fasilysu avndan biri ki mvekkeller muaddemi idi, bir gn cib Zekeriyyy alvet buld. Vati furat grp

Zekeriyyya 8.eyitdi ki Nin bu h-zdeleri bu ayddan als itmezsin? Bu fir ve hicrn bendinde 9.niceye degin olsarlardur? didi. Zekeriyy cevb virdi ki Hay bu szi gle da
10. 11.

getrmek gerekmez, degil ki Suln Fasilys ahd peymn itmdr. Ve oullar Ld ve ons ve ayr alalar teslm in utu omdur, nicesi mulif itmek ola didi. Ol

Rm 12.cevb virdi ki Bu dkeli syledgin szler bir yildr ki, a ve ardan eser ve geer.

496 497

T. 46a/22. muallat T. 46b/2. ...alan

180

13. 14.

Bu man bahnedr ve killer bzrnda aa bahnedr. Bu cemat ki Fasilys ablinden eh-zdelere mlzim ve mvekkeldrler, dkeli benm v-vendm ve hem-rzlarum

dururlar. Ben anlar 15.leyif-i kelimt birle davet dyiresine ekeyim ve bu ikyeti alaru ulana oyayum. yle eydeym ki
16.

eh-zdeler imetinde selmet ve sadet ile suln


17.

imetine varalum ve ol memlikden

alalar ki Fasilys nyiplerine teslm olmaa


1.

mahd olmdur, virdrmeyelm. Ve bu iki

imet veslesi birle bize ol yir ve

iklmde bir yz y l ola. didi. Zekeriyy and ki 2.Rm mekr le lur ki an sze ekp fikr endesi nidgin bile ve Fasilys idmetine 3.malm la. H bu szleri ulana oymazd498. Rm ncl ve alb r itdi. 4.Ve anlara andlar idi ki Bu szi il ve itid-ile gerek direm. Ve bu szde le 5.ve yalanum yodur. didi. Zekeriyy eyitdi: Eger sen yrlaru ve vendler mecm 6.gelp r olup ncile ve aa and ierlerse, ol vatin benm glm muman olup 7.inanuram. didi. Rm her birini alvetde oyup imtin birle sze ekdi. Ve her birin mizcna 8.gre ansn ki bil-i al grrdi, macn terkib iderdi, t dkelin azm-i ittifna 9.yr idp azme czim oldlar. Bir gn ikind vatinde h-zdeler ava bindiler. Bir ikr-gha
10.

vardlar ki env-
11.

mtenezziht ve reyn birle reste ve nar ve ikrlar birle prsteydi.

Her yaa at

segirtdrp av ve ikr devrrler-di. Ngh ittif-la ormandan bir azulu 12.ouz d. Aa ad itdiler, slm vilyeti arafna ad. Kend cnn al lma-in
13.

ol arafa penh
14.

alebi-y-in aard. Eyitdiler: Bu ey fl ve almet ve delyil-i aldur ki hir didiler. Beyt: Dni ki bizmdr kmumuzdur, Bu gn felek u ulmumuzdur.
15.

old.

Menr memlik uddan

B-rmdur iinde nmumuzdur.

498

B. 72a/8. ...ve r olmazd.

181

Pes orman yoln utup

16.

ouz ovmak bahne, gh segirdp gh yorta gitdiler. n

irteye degin srdiler, 17.ulmet deycr kisveti nra499 mbeddel olup ab oldu vatin slm huddna iridiler.
1.

n-inde -ayye al-alh- 500 elfn iitdiler. Suln henz

ol vatin oralarda 2.u aln istimlet501 ve her birin mhimmtn ve madn grmege mel-idi ve onyya
3.

varmam-d. Zekeriyyy cib, Sulna ulayla adam

segirtdirdi. Ve biti yazup eyitdi ki: 4.Zinhr ki alalar virmesnler ki uta biz urtulup geldk. Ve amu murd 5.esi uvand ve eh-zdeler sadet ve selmet-ile slm diyrna geldiler. Suln n bu
6.

aberi iitdi, yet d ve ferndan dumnl klhn

kmurnl felegine dndrdi. 7.Ve eyitdi ki -Bi-amd li-llhi tel- ibli delyili ve sadet muyili air old ve bat- msid ve devlet-i 8.mud olup ry ve endelermz muvf ddi. didi. Beyt502:
9.

Kime kim bat msid ola ve devlet yr

Ebedud-dehr muaffer olup sn ola kr.


10.

Bayye-i r- uds ola ve ilhm- dy

Her ne kim r- fndan anu lsa kedr.


11.

Vef-i tadr de ldu her ende,

Ma- ibl ola her ne ki lursa mr.


12.

Suln yet ferndan u erfnu mhimmtn dzdi ve beglerden ve

serverlerden 13.her birini nvzi ve ikrma iti idp her birin madlarn yirine yitrdi. Ve onyya
14.

mteveccih old. ony al sulnu udmndan aber iitdiler. Suln


15.

Rkned-dn vefdrlnda

ve ol zzed-dn larslan imetinde adat uan


16.

berk balanup sava ve mumnat yaran

ldlar ve aber gnderdiler ki Biz503 Suln


17

Rkned-dn ile ol vilyeti ve memleketi ahd in and ip

ahd peymn ve ms

499 500

T. 47a/17. toza B. 72b/7. ...ayye ll-fel 501 T. 47a/19. ...itmekde 502 P. 101b/8. Ebyt 503 P. 101b/16. Bu kelime yok.

182

lupdurlar504. Ve ol ahdi ayrus idiser deglz didiler. Navet-i eytn

1.

sulnu

siyseti nrniyeti505 mtal ld. Suln yet aaba gelp ad ve buyurd ki onynu 2.blarn arr baltalar ve ahr dahralar birle a itdiler. Ve blar iindeki kkler ve arlarn cef
3.

klnkleri ve intim azmalar birle arb itdiler. Bu

cmlesinden ony alnu rna tev 4.ve infil irimedi amm Suln larslan anlara eyitdi ki: Ben bilrem ki umm benm kffe-i 5.etbum ve eyum bil-klliyye bu aradan ali itmege uanupdur. n ki eli irie size ib ve mub 6.lsar degldr. Siz, numnuuz ve ehl-i iyliz melii in gerekdr ki b-fyide yire furat
7.

fevt

itmiyesiz. Ol nesne ki liz alna id olur, sn ari-y-ile tadm lasz. Eger benm cnuma 8.amn virrse, ulu nimet ve ganmetdr. didi. Anlar da sulnu ireti mcibince Suln yed-dn 9.imetine aber gnderdiler ki n ardau506 Suln Rkned-dn siz onyda-y-iken 10.musarata mel-idi. Ve bizm efatumuz ki envla imetine ibl itdrdk, abl itmezdi.
11.

Ve t- eref ve nefs-i muhhari viyeti ciheti-y-n bunca

yldan, atadan, dededen alm emvlumuz ve bir kesb 12.itdgmz arf old. T irl-emr selmetl-la ardanu maarratndan al olup ml
13.

ve esbb ve etb ve evld-la

gurbete azmet itdk ve gitdk. n imdi mbreklig-ile 14.avdet itdk. Ymn-i madilet ve sn-i efatudan byle ummazdu. Ol aarru ve istikmet
15.

ne-y-idi ve bir imdi bu


16.

tecebbr, tehevvr nedr? didiler. Suln buyurd ki Ol vatin benm li-im

nusetde

idi. Her ne tedbr ki lurdum, aybet ve srndan zge nesne l olmazd. 17.Ve sizden ol nesne ki izmet-i arm-i salanat imetkrl ve hav-drldur, uhra geldi
1.

ve

say idp omaduuz ki avr addendan bir mekrh ve ubr baa ve benm brighuma irie, bu cef 2.ol vefya ne mnsebeti var? Bu unet ki ilf- deti size irir, andandur. didi. onynu 3.ayn cevb gnderdiler ki Biz dyim bu devlet vefdrlnda ve siz h-zdeler nmus 4.yninde say-i dir itmey gelmiz. Bu devlet hmyn syesinde heme emn emn iinde h ziyn
5.

ve zamet bize

irmemidr. Her birimz bi-adri l atal ve ardal ve oll ibi-y-ile mutab


504 505

P. 101b/17. lup duravuz T. 47b/12. ternesini 506 B. 73b/2. // P. 102a/9. ...Merm...

183

6. 7.

olurdu. Ve imdi akatdr ki n elmzi full etegine urup baumuz edebszlk yaasndan ardu. Suln- lem d kend arda olna bizden efatluradur. Lakin

eger tat 8.ve ehri teslm etmekte myaa uhra gelr-ise, madumuz ikiz al ve felndan 9.ayr degldr. Ve bu ullaru tev ve mli oldur ki pdih arda olna ol isn la ki
10.

atas eh-zdelere ld. Ve anlar ref- selmet ve karn-i sadet birle


11.

idmetze gnderdi. Ve ol

cemat ki b-rmetli itdilerdi, t-i tevb ve tark birle


12.

mustl ve mahr ald. Pdihdan da anu

iva -men ce bi-l-aseneti fe-leh


13.

aru emlih- ve dergh mlzimlerinden ve erkn- devletden

iltims oldur ki erf-

memlikden bir araf bu eh-zdeye bildreler. Ve anu maltn bunu ir-14.-ct kifyetine oyalar. n pdihu fet ve efat il-i ram riyetinde maf olm ola ve bu man
15.

muaa ola, suln-zdeyi imete iledelm. Varb dest-i bs- erefe507


16.

irip merref olsun. Ve ehriyr terf-i ur- erzn buyursun. Bu aberi


17.

da fl-i meymn ve ater-i hmyn birle ehre girp

Suln asan istima birle iitdi ve maall-i imd ve irtiya marn


1.

ld ve Toat vilyetini

atas Suln Rkned-dn taarruf itdgi bigi muarrer

lnup menr u mesr old. mer ve ayn-in da 2.tmrlar muayyen olup tarrleri mevi old. Gelen kiiler-ile bir a gn sekleri eline virp ehre
3.

gnderdi. n

onynu ayn ve ekbiri uhd ve menri mtla ldlar, h-zdeyi alup 4.amms atna vardlar. n Sulna arda ol geldgin ilm itdiler, h-zdeleri istible
5. 6. 7.

gnderdi. Vardlar, eryit-i izz ve icll yirine getrdiler. n h-zdeler dnp suln atna irdiler ve Suln Rkned-dn ol ammus atna gelp imet yirin pdi ve diledi ki el avurup ayan ura, suln men itdi. Ve kend atna oyup pdi ve iret 8.itdi,

dizin kp oturd. Suln istimlet tamm virp rn ord ve geregi gibi 9.mkleme ve mlife lup, oru ve tevi rndan zyil ld. Ve pdihne terf ve ilat 10.ve lali dgmel nevrz brk ve muraa ur ua ve altun urlu l ve muraa eyer uyan-la ve ey at
11.

virdi. Ve buyurd ki memleketin mhimmtndan ve memlik erf ve cevnibin

507

P. 102b/15. erfe

184

itiyndan ferat

12.

l olnca bir a gn Kvele alasnda ikmet ide. Andan ora

dumn 13.ve kmurn marsa-i Toata azmet la ve ol rrem diyrda mtemekkin ola.
14.

ikr-i Dl-i Suln yed-dn Keysrev bin lc-Arslan der-ehr-i onya ve Cls ber Tat- Salanat
15.

Seergh508 gerdi vb,

Yir pdi apus inde fitb


16.

eh apusndan belrdi ur,

anaydu ki eflk yrtar-d g.


17.

ad-y ft-ile ur-i ks,

aferle itdiler h eigini bs.


1.

Tebyed-i urd etr siyh,

Ki dehre anu syesi-y-idi penh.


02.

Cihndr bulup fer kird-i kr,

Der-i salanatdan n old svr.


03.

vular vz ve muribler sz ve ny-i ryni ululesi zemn ve zamn tezelzle

getrdi. yn 4.ve tertb-ile ony ehrine ki anda bir sat aytda olma -ayrun min elfe

ayr-i bildn- dr. Beyt509:


05.

Zlli rek-idi silsl tesnm,

Gzellikde eylemi firdevse tadm.


06.

Havs mil-i rul-udsdr pk,

Urur bd-i seer emine pr k.


07.

Griben rava-y mn miln,

acletden aram untd lin

508 509

B. 74b/13. // T. 48b/14. // P. 103a/15. ...usrev... B. 75a/2. // T. 48b/20. Bu kelime yok.

185

08.

Sevd- Mr b tam ve tebcl

Anu opra rekinden olur nl.


09.

olu bn nergis em gl ru

Ki ne Ferd grmidi ne alla


10.

eker-leb hdn fitne engz,

Be-zlf l dilbend dilvz.


11.

Ouz boylarnu mecm erleri rd, Dery-y Ar gibi cn ve add-

emr gibi 12.b-pyn. Beyt510: Siph toz anu balam reh-i debrn ihb- avleti arbnda cd diy racm
13.

Mehbet-ile a grdi l er av

ect-ile ader ald kr irki sam Sadet-i msideti


14.

ve devlet-i mvfaat ve behcet-i mrfaati birle hem-inn

ehre girp b-y kerm tatna gedi zemn 15.ve zamn bu beyt-ile siryn ve gyn oldlar ki, 511: Serr-i h imdi lur ser-firz
16.

Ki ya ald serrine usrev-i z


17.

Env- ibtihc ve efr- av ve avm rna

irip umur-i dn ve devlet-i


1.

keml-i siyset-ile intim buld -Y Dvdu inn cealn-ke alfeten f

l-ari

fekm beynen-nsi bil-ai ve l tettebiul-hev- kmi birle memlik zemmn


aba-y itidrna alup temlik 2.ve taarruf ld ve cihn adl dd-ile mamr itdi. Ebyt:
03.

n icll tcn od bana,

Olup tc devlete ba-ile in.

510 511

B. 75a/10. ...Ebyt: / T. 49a/4. Bu kelime yok. P. 103b/15. // T. 49a/8. ...Beyt:

186

04.

Ne vrn ki vr-idi hep ld n,

Dil am ken amdan old emn.


05.

Ve azyn uflini gtirp beglere ve adim ve aeme tefria itdi ve

Mefruzirmu etbna ve ey-06.-na her birine midr menziletine ly terfs pdine ve alt- srevne buyrup
7.

o grdi mecm gllere muvaatine ve dillere

mamidetine mneri ve mnal old ve rzigr 8.gerdin gelere muti ve mnd oldlar. Ve Mefruzirm ulu manb ve mertebeye iridrdi ve av 9.muareblerini ki kend-y-ile urbet ekmilerdi fnn-u imtinn ve urb-i isn birle behremend
10.

ld ve mnb ve

mrtib erzn ld. Ve Marse-i Malatyyay Melik zzed-dn Keykvusa ve Melik


11.

Dnimend ilini Melik Alad-din Keyubda virdi. Ve erf meliklerine ve


12.

pdihlarna

ki zamne l diliyle kend sftn lem al msmiine bu ibret-ile

irdrrdi ki512:
13.

Munaam get heme krd r f- ennek

Merbi ahv n-i pe-i r Cem-est.


14.

Zlf enkest ki der bezm-i pirz tevest

em-i sst ki der vb- ftr u dejmest.


15.

Nmeler ve eliler ve hediyeler gnderdi ve al-y sadet ve msadet


16.

devletinden ilm itdi. Ve ey

Mecded-dn sk, ki sulnu aybeti513 zamnnda

Rmdan am diyrna intil itmi-idi, 17.bu menev ebyt514 klup davet itdi ve nmeyi bu tevile muvaa ld:

512 513

P. 104a/12. ...Ebyt: / T. 49a/23. ...Beyt: B. 75b/17. // P. 104a/16. // T. 49b/4. ...ve urbeti 514 B. 76a/1. // P. 104a/17. // T. 49b/5. ...in...

187

515 1.

-Allah Mfettil-Ebvb Eh aan- Keysrev [bin] larsln516

10.

zz rn517 yegne-i f

adr- slm Mecd-i dn s An ref azz ve yete


11.

Ve an cn- ferite byeste

Bd t rz- are pyende rmet ve rtbete firyende


12.

Dest-i fet ze ar- marf

em-i fitne t- meknf Ey vel sret neb snnet


13.

Ger be gyem ki endern mddet

i kedem zecr- ar- arn Mdde ber nk kilk-i gerd-i den


14.

Ddn mecm udr- kirm

Ki zamne ekne gerd-i arm Pdihi rim be-ulm-i bbred


15.

Begi bend b uff sbred

Men Cem dil baate nde de ender cihn parkende


16.

Gh der-i m gh der-i Ermen

Ghem ll v gh dmen

A. 104b. A ve P. metinlerinde bu sayfa 10. satrdan balamaktadr. Gerek eserin aslnda (El-AvmirlAliyye) gerekse dier nshalar B. ve T. de, yaplan karlatrma ile atlanm bir konu bulunmad grlmtr. 516 T. 49b/6-8. // B. 76a/3. satrlarnda yer alan bu balk A ve P. nshalarnda yoktur. 517 P. 104b/10. Far-i arn

515

188

Gh hemcn nihenk der-i dery


17.

Gh hemcn pelenk ber-i ar

Geh snbl-i r geh asker Kh marib mam ve kh berber


1.

Mddeti kr men zadur direnk

T pet semend ve arb frenk Rezmh dde arbh kerde


02.

anh dde arbh rde

Gh gh hem ad nedmet am Ez b dstn ab- djem


03.

Dostnem nr ber knde

Hem men der cihn perkende Bz n luf- a ceml518-i nmd


04.

Gerde ar hem vef fersd

av bahy avb- mey ddem Eer n be-vb- mey ddem


05.

Azm kerdem necn519 Almn

Kned ra med mer yaman aber-i merg-i am ve fetret-i mlk


06.

Gft-i hn d be-keret-i mlk

Nmeh-y ekbir-i erf T be-nm ula-i erf


07.

Gft-i m cmle diyn- tyem

Mehd-i yhn ki siyn tyem


518 519

T. 50a/9. iml T. 50a/11. bi-cnibi

189

Heme yt- mnfecir vnde


08.

Dde ber rh- munar mnde

Her dem htif zre ilhm Gft-i accel ve arrakal-idm


09.

a-i kth bar-i bebrdem

Tsbn anca men ddem med sy ber uluvv-i be-murd


10.

Mlk r pftem pr dr bd

Mfsid end azm kn kerde Esb-i ulm cef yezn kerde


11.

al der ua-i Mr ten520

Kes nedde ra- mur nin n ud bd yr u fi u bet


12.

red gtend gh zam deret

ib bat m muaffer d Memleket ser be-ser myesser d


13.

Memleket rm m ve rm mst

Der-i cihn nm km mst Nk vhn ze fal- dver m


14.

Mecmu dstn m ber m

Hn ki vatest c-y inc cy Ger sert der glest inc y


15.

-nallh tel ve h a ve asbnallh ve nimel-vekl-

520

T. 50a/20. murr- nin

190

16.

An yine memleketi rcatine davet idp ur mteberrik-in irsl buyurd. n


17.

bu layifi

kdvetu-avyifi Mecded-dn imetine iridi rrem ve dn olup mbtehic


1.

mstebir old.

Ve sulanu mbrek ddr idrkine idam lup Rma azm itdi ve

gelmekde msraat 2.ve mbderet ld. Ve pdihu lis mlaasyla ism efr ve esbb- inir r- erf 3.ve amr-i azzinde muaf old ve tel ve ayifinde ve avrad ve anyifinde ulnu du ve ensn 4.ziyde ld. Suln da eyu mbrek udmi ibli ve alati meymn mlaas birle af-
5.

elf ezdiydda old ve izz ve

itirmnda mblaa ld ve her gn birbiri-y-ile muveret ve mc-06.-veret lup521:

-Ene men ehv ve men ehvan Nanu rn aleln bedenMenzilesine iriip istirv- kmil
7.

ve istns- tamm l old. Suln, Melik

zzed-dni ey mrfaatnda Marsa-y Maliyyaya gnderdi, t ki 8.nu mrfiat ve mcliseti yemni berektnda iki cihan kmurnl esbbn tali amneyye-i cvidn birle kend-09.-zini mretteb ve mheeb ld. Ve Melik Alad-dn Keyubd da bir cemat- efl ve ayn ve ehli temz 10.ve emil birle522 Toata viribidi ve kendzi devlet umr mrt ve pdihl ve cihnbnl erkn
11.

madiletine mel old ve eriat ve

aat nms nu hmyn rzigrnda evc-i aamet 12.ve zirve-yi rifate iridi. Her gn selml uffesinde serr-i memlekete oturup mfti urnda
13.

malmlar ikyetin ve

dev ve ay dileyp a- dav ve fal- umta ve eimme 14.urnda km idp fayla yitrr-idi. Bunu zamnndan Suln Alad-dn zamannu irine
15.

degin
16.

Rm utup

pdiahlarnu deti byle olurd ki penenbih ve denbih gnlerinde elbette orc

drighda r olurlar-d ve ol iki gn ikindye degin malma adl ve dd ider-17.-lerdi er-i ayy aya avle lurlard ve dvn ve rf mumelt ib dvn ve kitb fayla
1.

yitrrler-idi. Ve Suln ylda bir kerret erat makemesine r gelrdi ve

521 522

T. 50b/11. ...Beyt: B. 77b/6. // T. 50b/15. ...Mara-i...

191

eger bir mdde olsa ki 2.suln-la davsi ve szi olayd ol mdde-y-ile atnda berber ururd. T ki 3.ol aiyyede her ne ki emr lursa er mteasnca nfid olurd ve Sulna ol letde hi 4.rmeti ve meti erat nms riyet-in olmazd. n dav ir523 olurd ve Suln salanat 5.seryna nzul lurd ide eyleydi ki ol gn ya vafe ciheti-y-in ymetl terf 6.ve ilat ey ekn atr gnderrler-idi. Bu man Suln Alad-dn devri irine degin muarrer-idi. ikyetine: Suln yed-dn ol vatin ki onyaya 8.geldi andan bir ndir areket dr old ki h kimesne begenmedi. Ol nesne a-y Tirmid -raimehullh- 9.atl itdgi-y-idi. Ol rzigru aly ulus ve kiisi anu zhd diynetine ve vera ve tavy
10. 07.

Rcu itdk yine Suln yed-dn

ve fetvy ve

iyyetine muteid olmulard ve an mm- Fah Ebul-Ley Semerandye bezedrleridi. 11.Ve anu atline sebeb ol old ki cemat isd ve idd suln imetine ar itdiler ki:
12.

Konya al ehri teslm itmeyp tavauf ve imtin lduklarna mceb old524 ki


13.

fetvy

virmi-idi ki Suln yed-dne ol abilden ki kefere525 tevell lup kefere


14.

diyrnda

menhi-i era mrtekib old salanat degmez diy. Suln ol sebebden yup

aa siyset buyururd. 15.Ol na nu omlndan yl mddeti onyanu balarnda ve bostanlarnda fevkih olmad
16.

ve ziratlar omad. Her yl vatsz ovudan ve oludan

telef olurd. n irul-emr 17.Sulna ol ib ralar iftirs malm old, anlara tark ve tevb tadm buyurd ve ol
1.

itdgi iden be-yet pern ve pemn olup nu

onda alanlardan o r diledi ve 2.mmkin olduca aru ve milki ve idrr buyurup anlar r ld ol resme ki anlaru raziyyet ve mubetleri cebr olund.
03.

ikr-i Azmet-i Suln yed-din Keysrev be-Fet-i Analiyya

04.

Bir gn Suln det-i mahd resmince salanat tatnda oturm-d ve malmlara

dd virp 5.limlerden intim alurd ngh bir blk bzirgnlar dergha gelp yaalarn yrtup feryd 6.ve fin idp dd diy ardlar ve eyitdiler ki: y idv u heft kiver ve iy

523 524

P. 106a/4. Bu kelime yok. B. 78a/12. olayd ki 525 B. 78a/13. // T. 51a/12-13. kffr

192

h- blend-i ater! 7.Biz ullar bzirgnlaruz, orsn ve Ir erfndan kesb-i all alebin Rubi meskn nevsin 8.aya altna alup aylumuz nafaalar-y-in meaatler ekerz ve ss ovu zametin ekp alar ve yaylaklar 9.ve deizler a idp yrirz. Bizm ayl ve eflmz ol kesb sebebi-y-ile ulalar aber diler gzleri
10.

yollar gzler. ol

mde ki bir ata olu yzin gre vey bizden nme ve aber irip anlara 11.tesell lup al ola. imdiki lde Mr diyrna varmdu, vlu ticret idp firvn anmet
12.

ve nimet

ele getrmidk. n skenderiyyeye vardu bir mddet anda tevauf idp firenk um-13.larn ve marib dasularn tun alup yk balayup gemiye girdk. n Anliyya526 ehrine iridk,
14.

Anliyya kimleri, ki Firenk melikleri ablinden anda km iderler, bizi


15.

utdlar ve susuz gnhsuz

bizi abs idp n ve mit, alil ve ker nemz vr-ise


16.

ulim-ile aldlar. Ne midr ki yalvarup

meskenet gsterp taarru itdk fyide olmad,


17.

ibet anz-la eyitdiler ki Mslimnlaru Suln

dil padihdur adli ve evket birle


1.

onyada salanat tatnda oturmdur ve madilet ve dd

bisn malumlara

iniyet-in rste lmdur. nu apusna varu ve dd ve taallum gster 2.t ol eriyi ekp gele siz mluz urtarup a msteaa irie, dirler. didiler. Suln 3.n bu manyi anlardan iitdi, anlaru illeti ve lleti line riat itdi ve amiyyet ve aab od mteil old. 4.Beyt527: Be-dd- rende sevkend red Be-rz- sefd ve eb-i ljiverd. And idi ki oturmayam ve dilenmeyem 5.siz emvlzi bi-tmme ele getrip size teslm lmaynca eger bir nesne telef olm olsa azneden 6.yirine oyam. Ben urbet mrretin ddmam ve alimler nekbt o benm cnum hedefine irmidr. Beyt528:
07.

Ben bilrem sizleyin miskn kiiler lini

urbet ire ol baumdan zr klhum vr-d.

526 527

P. 106b/13. ve 14. geen Antakiyye kelimelerinin yanllk eseri olduu aktr. T. 51b/13. Bu kelime yok. 528 T. 51b/17. Bu kelime yok.

193

Gerekdr ki ruuz 8.mazn ve mell utmayasz. didi. Andan ora mihmndara buyurd ki bunlar bir ey yire 9.onduralar ve iftid ve taahhd lup rtib ve vafe muayyen lalar, aa degin ki Suln 10.Anliyya arafna azm ide. rtesi n seyrndan dnp salanat seryna nzl itdi ve on
11.

ve yln getrdiler,
12.

yidiler ve gtrdiler, dergh mnlerine pervne iridi ki erf-

memlike askiri

cemiyet-in nmeler aleme getreler. T ne del Etrk ve Ekrd lekeri ve ayri evyif vr-ise
13.

lt ve iddet ve ehibet-i kmil birle salanat dergh- imetine r olalar ve


14.

gelmekde msraat

ve mbderet lalar. n nmeler yazlup muvaa old, d ve


15.

msrilar eline virp rada

yanda mlk ve beglere viribidiler. Sehel mddet iinde

b-kern leker env- avyifden Suln 16.apusna dirildiler. Beyt: Ze bes leker ber529 suln d benh Revan edrev hmn kh t kh.
17.

Mecmu sa ol ve ol ol erileri ay ve Bayat ve Bayndur ve Salur fil-cmle


1.

yigirmi

drt boyu erileri ve anlardan ayr Krd ve Arap ve ayr avyif erileri

r olmlar-d. 2.Yaban ve yaz olmlar-d yle ki drt yirde ordu bzr urulup her biri bir muaam 3.ehr gibi her ne isterler-ise bulnurdu. Suln devleti mrfaat ve sadeti muvfaati birle a -ala-nu 4.fal ve inyetine istihr lup anu derghndan nuret dileyp leker-i cerrr birle kffar diyrna 5.gnldi. Bir a gnden ora ol udda iridi. Anu heybeti ve avleti orusndan zelzele ol 6.diyr ve bilda ddi ve zamet ve tevi endeleri ol diyru al bana di, unu 7.gibi siph ki arb ve muatile vatinde Sinan ejdeh kirdar birle530 kelleler alarn kffar- bedg 8.farlarndan oparurlar-d. Ve te-i tr-i bran- bellar-y-ile ulu ehirleri ve gi yazlar dmn gzine 9.dde mevrsna mrdan r gsterrler-idi. Anliyya531 ehrin dyiresine dyire-i Sivr gibi 10.epevre ondlar. ve Suln buyurd Analiyya zerine532 on mancn urdlar. Beyt:

529 530

T. 52a/3. ki P. 107b/7. kirdr-la 531 P. 107b/9. ve 10. satrda geen Analiyya kelimeleri yanllkla Anakiya olarak yazlm olmaldr. 532 B. 80a/1. // 107b/10. zerinde

194

11.

Dilrne on mancn bitb

Ol arada kim umazd ib.


12.

ridrdiler devn-ile t sumn,

Be-fermn hinehe kmurn.


13.

Ve nehenk gibi ierden ve aradan biri birin cn adna henk itdiler. Ve iki ay
14.

mtevtir adan srnlarna yol ceng-i suln


15.

aama cenk iderler-idi. yle ki hi nev af ve ftr-i ehr ve

irimez-idi. Bir gn Suln buyurd ki erin mbrizleri ve bahdurlar

16.

lalar ve yay o, grz ve sinn yirine istimal idp tr brn ideler ve


17.

mecl ve mn virmeyeler ki

hibir firenk br u ereftndan eriye naar idebile.


1.

Pehlvnlar fevc fevc ittif-ile nerdbnlar r idp

nerdbnlar bru zerine

oyup erlik ve amiyyet ve cn siprl ayr birle kendlerini hmyn 2.urnda imtin muakkine urup erlik uhra getreler, t salanat aretinden anlaru ana inm 3.ve isn l ola. n avular bu fermanu nidsna askir mcmi msmiine irdrdiler; ve cmle 4.umer ve nevkir ve Etrk ve Ekrd iidp bildiler, egeri arnca gibi Suln fermnyla bil balamlar-d, 5.ekrge ve aru gibi arcaup ca geldiler. Nerdbnlar evvelden r itmilerdi, hemn sat iru 6.avl ve erfnda ol nerdbanlar, ki felek bir vecle hemrzl iderlerdi, bru zerine odlar. 7.Ol kimesne ki dilverlik idp burca d, smed-dn laablu Yavla Arsln adlu oniya 8.siphilerinden, Salur boyundan idi, lc ve cl ve birle bru zerine up pelenk gibi 9.segirdp kendzin Firenk arasna brad ve Firenklerden bir a neferi cehennem seferine gnderdi.
10.

Ardunca dilrler ve

bahdurlar her arafdan burca up ehre girdiler. Firenkler alan da n l 11.zamn yetde grdiler, eyn gibi ki ehb zamndan aarlar, terk-i arr idb533 firr yoln utdlar. Beyt:
12.

Becest br zerdz nehb t-i kebd

Bes n bd bahr ze bm bd- azn

533

P. 108a/11. Bu kelime yok.

195

13.

Ve n erin alan da ol leti mhede ldlar her burc ve bedenden, ki her


14.

birisi bir puld

a gibi-y-idi, kemendler atup dlar ve yoldalarn da yur ekdiler.

Ve sulanu sancan 15.yuru534 rup iru ulelerinde535 dikdiler. Ve ne midr eri ki ier girdiler, grz gpl 16.ve oma ve naca birle ve bil tigin birle ol mlni ahr idp ldrdiler ve apular adlar.
17.

erin alan da ehre girdi. Ve n muarat


1.

mddetinde ehir al n-sez v n-ly szler

sylemiler-idi, Suln buyurd ol

gn rn eylediler ve an arlar dze ve deize atdlar. 2.Ve bunca mddet Bar-i Aar, nr-i bis- amer gibi old. Andan ora eriye Sulndan fermn iridi 3.ki llarn nlarna oyalar ve neheb ve rat ve esr itmekden ayr nesne itmeyeler. Bi gn rat 4.ve anyime ve esr ve trc lmaa mel oldlar. Altnc gn amn old diy ardlar ve Analiyanu 5.subaln Mbrized-dn Erto Bege, ki sulnu ullarndan idi ve urbetde mlzi-06.-metinde bile-y-idi ve kifyet ve ihmet ve rmet ve riyet-i umr ve muafaat- ur lmada mdebbir 7.ve mehr-d, erzn ld. Ve buyurd ki: Kend avsi ve nvkir-ile ehre girp ehri 8.bekleye ve omaya ki badelyevm eri alnda kimesne ehr lcdan ve tracdan urtulan cematna 9.el uzda. ardlar ki her kim ki zr zemnlere ve delklere girmidr ve alarda maaralarda
10.

ve

derelerde gizlenmidr, ormayalar ve enmeyeler, alar, ehre geleler; her biri evl evinde ve meskeninde 11.mtemekkin olalar ki ava ve ret bil-klliye mrtefi old, diy. Bu szi iitdkde ehr
12.

al hep ivl evine geldiler. Andan ora Suln bir mddet anda
13.

imet itdi ki t her rane ki

muarat vatinde br ve irda olm-d ve mancn a


14.

zamnden abdn ve br ylm-d,

meremmet olnd ve anbarlara are onuld. Ve


15.

cebenelere cebe ve eslia oldurd. Ve kelisy mescid

idp ve aib ve imm ve


16.

mein oyup minber ve mirb itdiler. Ve muflar ve irlar ve nef

atclar ve

zenberekciler ve topclar odlar. Ve azdan odan hi nesne eksk omayup mecmu mheyy 17.ldlar.

534 535

B. 80b/8. yuaru P. 108a/15. ullesine / T. 52b/13. ullesinde

196

Andan ora Suln sadet-ile rikb- humyn onya arafna ki Rm sulnlarnu merkez-i alm-
1.

ehriyr mstearr- serr-i tcdrdr, maf ald. n

sevilden bir menzil gdi, nevvb ve ekbire 2.fermn old ki derbend aznda urup penyek alalar, ol bzirgnlara ki ulm itmilerdi 3.ve bu sefer bkrnda bile mlzm-dlar ve bintleri a atlardan ve yimekleri mabadan buyurulm-d, 4.odlar. Suln eyitdi ki: Siz met ve umuuzu kemmiyeti ve keyfiyetini nusa idp 5.dvna getr, t her ne ki umsdan l olur, size virsnler. Ve eger tamm olmazsa Erto 6.Bege km yazalar ki anu atnda anyimden vire. Ve her ne ki eksk gelrse azneden 7.tamm ideler, t anlaru mllarndan azdan ve odan nesne telef olmaya ki o fet-i mbreke ki
8.

slm ehresinde andan naret ve arvet ziyde old ve a -tel- inyeti birle ol b-ry-

i 9.rz old sebeb ve bi anlar-d. didi. Ve kendzi li-i mesd ve bet-i mamd birle
10.

dn-i Muammediyyeye revna ziyde lup slimen ve nimen devlet-i ref ve

saadeti arn gp gitdi. Beyt536:


11.

Revn old bat u saadet-ile h

Firzn-idi etri ah mil mh.


12.

rmn dtban reh-i tatn,

Gge irgrip efser-i batn,


13.

Olalar ve erbb nm u nin

devlet be-dergh h- cihn.


14.

Kemer balam her biri mil-i kh

Ki llar kha alar kh.


15.

oniya marsasna537 iridi ve beret feti ve538 erf- mlki ve aly semine

irip cmle 16.didiler ki: Beyt:

536 537

B. 81b/9. // T. 53a/19. Ebyt: P. 109a/15. marsa-i oniyaya 538 T. 53b/1. ...ft

197

Bu resme lur ulular ii n el vere kr Ki hlar lcndan alur bu resme r


17.

diy tasn ve enya mel oldlar. n bzirgnlar umalarndan ellerine girp


1.

l olan

gsterdiler, eksk gelenini ar itdiler. aznedr tumn ve ys

ariatyla ymet itdiler, bahlarn ed itdiler. 2.Ve her birine bir ilat bi-adr-i endze ve mertebe virp ul-i med ve meramet birle revn ld, 3.km virdi ki cmle memli-i Rmda ne adar ki ticret idp yriyeler bc ve uburi ve ar avr- 4.-dan muf ve msellem olalar. Cn-ile du ve en lup vaanlarna mteveccih oldlar ve pdihu
5.

madilet ve merameti vn lem uddna iridrdiler. a -tel- anlara ramet idp


6.

pdihumuz

udvendigr- aam, seyyidl-uzti vel-mchidn amiul-kefereti

vel-mrikn llullhi fil-aran 7.Suln Murd bin Muammed bin Byezd an heme ed zerine539 manr lup zamne cebbrlarn 8.ve kefere lerin ahru fermnyla ell ve mal klsun ve -yeramllh abden le mnen9.

ikr-i Mrcaat- Suln iyed-dn ez-Fet-i Analiyya540

10.

n Suln Antaliyya azsndan mrcaat ld ve ol memleketi biraz mddetdi


11.

Firenk eline Yrk eviyle

dmidi, gir fet old. Ve ol memleket arlar ve beleri Egdrden ve Krdden ve Arapdan old ve bsl-in anlara kla virildi ve
13.

12.

zamnnu cebbrlar

Sulnu fermnna mui ve mnd oldlar ve her ansn ki bir


14.

erre fermna mulefet idp

ubdiyetden inirf ideydi fi-l-l itb abyla ve ahr


15.

depsi birle tevb ve tedb idlirdi.

T -avan ve kerhen- inyd ar slkine iltizm

gsterrler-idi ve devlet-i ahire penhnda avdi-i 16.zamneden urtlurlar-d. Ve mecm anu apusna gelp inyet naarn kimy-y sadet bilrle-17.-r-idi ve eydrler-idi ki, Beyt: Tuvn ehriyr ki hengm- kn Berber lursn ggi b-zemn

B. 82a/8. // T. 53b/10. ...muaffer... B. 82a/10. // T. 53b/12. Balk bu iki nshann belirtilen satrlarndan alnmtr. A ve P metinlerinde balk yoktur.
540

539

198

1.

Eger ahru rie zlle, zll

Ola te-i fte b mecl. Eger lutfu irr-ise er


02.

Od u olban ola b gr

Cihndan o t dver-i rstin Saa yaraur padih nign


03.

n refat cell keml derecesine iridi ve noa-i itidlde istimet utd, h

kimesnen rndan 4.gemezdi ki ol devlet udesi incill bula ve ol pdihu evmr nevhsi ve h ola. 5.Bir acb ve arb bze yz gsterdi ki: E tam emered n naa Tavau-u zavln i la tamma
06.

srrnu mektm uhra gelp ilm kmi afesinde hir old. T sulnu

himmeti ve bevi-i 7.himmeti Rm bild azsna Alaehir Tekr eline mammam olup arekete geldi. Ve bu fitnen 8.mddesi sebebi olayd ki Lekeri bundan din Sulna slm vilyetine maa mni olurd. 9.Ve n ki d, salanat tatna oturup temekkn buld. arc gndermekde ve fermna imtil
10.

gstermekde imeti ve selm irsl lmada

teml ve teksl lup U bugn, u yrn! 11.diy egler-idi. Bir gn Suln erkn- devlet ve mdebbirn- memleketi r idp sary alvet
12.

itdrdi. Ve anlar eref mklemesine ma ld ve buyurd ki: Ol vatin ki

13.

Leker

iline urayup memlik-i mevreye gelrdk, ol da bize man old. n a -tel-nu


14. 15.

fal ve inyeti-y-ile madumuza iridk, anu crmi ve atndan gep afv itdk. imdi da iat ve atdrldan el ekp uyn ve isyn lafn urur. Eger bu
16.

tedarki ve telfsi olmaz-ise ymkin ki da kst olup udret eli nu 17.vaeti izletinden r gele ve alan arc gzr gavur begleri da cadde-i mtbeat kminde
1.

mnarif olalar ve inbis ve isyn uhra getreler. iller eyitmilerdr ki i r

grmemek gerekdr 2.ve mevar- mr nma gerekdr, t bet t anu ejdehlndan pemnl l olmaya. n 3.furat myesser olm ola, n ali ve am itmekden hi

199

bb-la teshl itmek yodur. didi. Sa ol 4.begler begi aydan Aut Beg, ol ol beglerbegi Bayndurdan brhim Beg ve syir erkn- devlet 5.eyitdiler: Her ne ki pdihu gevher-fen elfndan ve dr-efn kelimtndan biz ullaru semine 6.iridi, rek-i km-i Skender ve zbde-i musin-i kelime srev der red be gzni ve hem devr-i beyyine ol
7.

sze inkr itmeklik mmkin degldr. didiler. Beyt: Msellemest mil-i t der al- cihn Zi itir ul taarruf- evhm.
08.

Ve lkin lem gni ibtidsndan t pdihu devleti eyymna degin ki inr

indan man 9.olsun her sul cevb ola gelmidr. Eger pdih iczet buyurursa biz ullar da bu bbda eyitdi ki: Tarr
11. 10.

her ne ki malaat ve avbdan grinr ar idelm. didiler. Suln

lma gerek. Eytdiler: Pdiha malm ve muaa olsun ki ahd

peymn na itmeklik ibeti 12.n-mamd ve b-ek timeti memm ve omdur. Ve and smalu o memleket arblna ve devlet 13.pernlna mcibdr. Eger Lekeri ar-i ker uhra getrmez-ise eliler ve dlar gnderib
14.

vad ve vad aberin dimek gerek.


15.

Ve ullu eryiin imetinde tevauf ve teallf iderse itb u anu-la avf idp r dileyp gnhna istifr iderse
16.

anf itmek gerek. Eger

zrin abl idb, n igen

temerrd aikr itmidr, sun afv itmek gerek. Ve eger gir temerrd 17.ve nif gsterrise ol myanu mulecesin mucele aryla aird-dev iligi mcebince tadm
1.

lup biz ullar b- humyun imetinde ol evabu fetine mteveccih olalum ve ol

diyr -an 2.afafan- mili lalum. Ve asr ve idbr avn Rum ve Firenk iln ve eveti boynna gerelm. 3.Pdih gerekdr ki bir az mddet mbreklik-ile abr idp biz ullara mhlet erzn buyura, 4.t grevz ki elilere ne cevab virr? Suln buyurd ki ek degldr ki mdra ve mlifet 5.padiahl yini ve erknnda al muteber ve rkn-i muaamdur. Amm afr ve sevd al alebesi Lekeri
6.

dimnda lib olmdur. Aa sengicbin sekkeri ve unnb fyide itmezin. Anu mzc

imatna ve cehletine 7.muali olmam. Bu lde hi bb-la muvf ve mfd olaca degldr. Beyt:

200

08.

yle bulmad dimnda amat temkn

Ki la bil-i la an macn ve fsn.


09.

didi ve fil-l buyurd meatb ve akm yazdlar. Mecm memalik a ol ve


10.

ol ol beglerin

ve syir akir eger ad ve Etrkine irsl olnup iret olund ki ve


11.

mecm istidd ve yar- tamm

birle dergh- cihn-penha mteveccih olalar, t syir


12.

ecnd ve askir muvfaatyla kffr bildna ynelp

-y eyyhen-nebiyy chidil-

kffra vel-mnfine velu aleyhim-541 kmi mutesnca nuret-i dn-i Yezdn 13.ve
al-yi ilm- slm ciheti-y-in ebt- idm cmle mehm zerine muaddem lna diy emr-i al mcebince
14.

cmle emir ve eri balar ve ay ve Bayat ve Salur ve

Bayndur ve syir boylar542 ve bahdurlar 15.her arfdan ey yara ve istidd- tamm birle pdih derghna onya ovsna Ruzba yazusna r oldlar543.
16.

Hmyn fl ve ferru- rz-ile h544

Yridi araf- arya utup rh ur- s ve ny revden-i k,


17.

r urd yazdan mil-i eflk.

ericiler alem blya ekmi, Erenler rat hem arya ekmi.


1.

Bilesince urundu ahsuvran,

Rikbnda piyde tcdrn. Kemer balu ve alar kde,


02.

Banda efser-i h nihde.

all545- etr-i meymn h zre, Ki mil-i ebr dmi mh zre.

541 542

P. 111a/12. Son iki kelime yok. B. 84a/7. // T. 54b/20. ...alplar 543 T. 54b/22. ...Beyt: 544 B. 84a/9. // T. 54b/22. fl 545 T. 55a/5. ill

201

03.

Cihn546 luban bed, em-i mehcr,

Iradan vn dirlerdi evdur, Zemni br-hen eylemi am,


04.

Hav-y-ile duvr olmud hemdem.

Kemer imrlerden zer nigr547, uanup ld n, zerrn ir.


05.

Bu himmetle ki yir zerinde olan seyr heybetinden havda un ub ve nusr


6.

yklerin dkerler-idi,

yriyp revn oldlar. n Alaehir uddna, ki Rmu ulu

ehrlerindendr, iridiler, rd c-07.-sslar ve aberciler ryt afer nigr areketin ve askir cerrr nuhatin tekr lekeri semine iridr-08.-milerdi, ol sebebden arr ve br almayup ferydnmeler kffr abyiline ve il vilyet kkmna ve adalara 9.irsl lmd. ol midar eri Rmdan ve Firenkden ve Bulr ve Engrs Almndan cem olup geldiler
10.

ki -l yedd vel yu hibet- ve istidd- tamm birle slm lekeri tline

ynldi. Bu arafdan sulnu 11.erileri Trk ve Trkmn alpleri ve bahdurlar Bar-i Aar gibi548 arcaup alaylar dzdiler, lar u-12.-ndan ve kllar ve omalar barndan gzler amaurd ve atlar kinemesinden ve sler olndan deizler ayn-i serb olurd. Beyt:
14. 13.

Zhre-i Merr b ve

deprendi yirinden henn Kh,

Zemne irdi n zilzli ebnh. ki leker biri birine aner


15.

ekben alb ve af af urd yekser.

Tirnek grz k k-i imr, Yrdi549 maz-ile ve Zhre-i r,

546 547

B. 84a/14. // T. 55a/6. cihndan P. 111b/4. Son iki kelime yok. 548 P. 111b/11. Bu kelime yok. 549 P. 111b/15. irirdi

202

16.

rv-i ks virmi merdiye g,

Dim- zindeyi terk eylemi h. Erenler t- ber-efn ekerdi,


17.

Her bir an sbes dendn ekerdi.

Sinan yreklere ser tiz lm, Cihn rzi rstz lm.


1.

Sler b zre be lm,

Hezmet hem mefer ende lm. Ne urtulurd anda rden gr,


02.

Ne r olurd imrden dr.

rrdi yle dar altna per-i tr, Ki zr-i perde gl bd- eb-gr.
03.

Ub ey nie anlu adeng

Bertn perde yazmd peleng. Erenler merg cenginden serser,


04.

Sem dmn zemn cebni yrtar.

amyllar lban her kii zr, Kimi imr ve kimi zam-i imr
05.

Suln eref burcna onm gne gibi ran, n lal-i beden bikter geymi-idi

ve firdan ubbesi gibi 6. farnda omd. Byk balatigin oma elinde ve at yy olnda ve t mhenned elms biline 7.balamd ve rad mil ekl ve l tz ata binmi-idi. Beyt550:
08.

Tek ver ber seyr bd kirdr

aceste z em-i kebk reftr

550

B. 85a/10. Bu kelime yok.

203

09.

Sebk-i yz ki n berdt b551

Kirn ter bd ez ki bd bv
10.

Rh encm ki n menzil552-i berd

Ze tz bd gerdi rnedid
11.

Binp albde urm-d. n ol savda s ve o cengi ve om serzenii firvn

old. 12.Suln yet ayretinden ism- amiyyet uanmd niymendin ekdi ve bir amley-ile sav afn yarb
13.

seb- seyl-b vd-yi abdan revn eyledi. Ve ol del kefere-i


14.

fecereden atl idp peld celerini

opraa brad ki azb- eyn inden gr gr


15.

aar-d. Ve n marekede dmanu albine

iridi. Grdi, Tekr lekeri urm andan


16.

lc dir idp ejdeh kirdr- af syi eline ald,

ki dmnu gzi zmrd gibi ara


17.

sraya, mubil yridi ve Lekerine amle idp adme-i lda aa gsterdi. Ve at arasndan gtrip yire brad. Sulnu

mmetl-kbra ehresini
1.

nkerleri ve eki
2.

ullar dilediler ki inp vcdn mav ideler; Sultn omad, buyurd ki bindrdiler ve koyvirdiler.

gir atna

n Lekerin erisine malm old ki Tekr menkb 3.old yib ve sir inhizm yoln utdlar ve sinp adlar. Sulnu erisi nehb rete meul 4.oldlar. ayla Sulnu aekileri ve cmle siladrlar ve cndrlar Suln alvet oyup 5.yamaya mel oldlar. Ngh bir Firenk Sulna mubil ddi. Suln and ki kend 6.aem manrndandur, aa iltift itmedi, an def itmege sil istiml itmedi. n 7.Sulndan gedi at ban dnderdi ve bir arbe arbesi-y-ile Sulnu nzenn rn firdevs-i 8.berrne uladurd ve nu lt ve esbbn divrib bir blk Rm kfirleriyle, ki aup 9.gide yrrler-idi, anlara arup gitdi ve Leker imetine vard. n Leker ol
10.

giyimi grdi,

bildi ve ord ki: Bun andan getrd? Cevb virdi ki: Bunu 11.ssn ldrdm. didi ve Bu giyimi zerinden tamm oydum ve bir o Rmlar ki imete
12.

geldm. didi.
13.

Leker eyitdi: imdi ol lyi varup bulup baa getrdi bilr misin? didi.

Eyitdi:

Getreyim. didi. erisinden bira bahdurlar anu-la gnderdi ve vardlar, Sulnu


551 552

P. 112a/9. Bu kelime yok. T. 55b/12. meclis

204

muahhar 14.albini gtrib Leker atna getrdiler. n grdi fil-l bildi ve alad bua ve avl
15.

aaz idp sirik-i n-b gzlerinden rusr zerine revn ld. Ol l

tbinden 16.derl buyurd ki Firenk diriyle derisin yzdiler. n beglere ve eri serverlerine malm old
17.

ki Suln ehdet derecesin buld ve


1.

sadeti ryeti ve ibl etri menks ve mslmnlu amli

amnsi maks old

sersme ve ze ve ayrn aldlar. Ve cihn-bn gzlerine rzi ren gice gibi 2.malm ve trk old. Mecms azmeti anmet ayup -ve men baiye yersihi fe-ad rabea-y-ile amel kldlar 3.ve gitmege ve amaa yz utdlar. Ve Lekern erisine yine inti ve irtib l old, ehl-i slmu
4.

mnhezimleri ardna ddiler. Ve olu al ol

derbendlerde ve derelerde kimi atl 5.ve kimi ar ve kimi mura batmadan helk ve telef oldlar. Ve bir blk beglerden anigr yibe ve ayra 6.gibi esr ve destgr idp Leker atna iletdiler. n ybe, Sulnu mbrek cesedini grdi 7.feryd idp alad ve yzini sulnu ademine srdi. Leker buyurd yiben elin adlar 8.ve aa tesell virdi ve Alaehir erfnda olan Msilmnlardan bir a nefer getrdp Sulnu 9.cesedin mk ve glb birle muahhar ve muayyeb ldurd ve msilmnlar mebirinde det resmince 10.defn itdrdi. Bu va ve die ir oldndan ora onyaya iletdiler, cedleri knbednesinde oyup Rvna teslim itdiler. Beyt: Bu resme durur ar- n pyidr,
12. 11.

Ki bilmez eri ne, nedr ehriyr.

rp pr yigit dimez hep bier, Girr ana an u gibi ier


13.

ikr-i Pdih-i Suln zzed-dn Keyvus553

14.

n Suln yed-dn eceli defter-i ehdet atmiyle ititam buld ve az


15.

cihd yolndan

medu aratna mteveccih old, -like-hm -ddne ve-

B. 86b/5te yer alan bu baln yeri A ve P nshalarnda botur. T. nshasnda ise balk daha uzundur ve mstensih hatas olarak 57a/8. satrda yer almaktadr. Altnda anlatlan konu itibariyle B nshasndaki yeri doru grnmektedir: T. 57a/8. ...bin Keysrev ve Ft ki Der Eyym- Devlet-i yh- Be-dfet

553

205

hed- zmresine mnari old. Memleket 16.arus berkidi, ud kmi yzinden ki devlet
evin avid ve salanat- knesin avbitini
17.

-Et-tazm li-emrillhi-efaah
1.

al alillhi- sni kifyeti birle mmehhid u meyyed la, muaal ald.

ve

nim emn-i vilyet ve refhiyet-i raiyyet anu madilet-i umri vmyla mab ola, mhmel ald. Devlet 2.eyvn mdebbirleri ve memleket bistn muflar meveret ve dn lma-in cemiyet ve urlty itdiler. 3.Sa ol, ol ol begleri ay ve Bayat ve Bayndur ve Salur ulular dirilp n itdiler ki, 4.zzed-dn Keykvs, Alad-dn Keykubd ve Celled-dn Keyferdn bu inden ansn itiyr ideler, bu 5.ehzadeden tat ansna teslm lalar? Ngh tedbr-i malii mlandan ul ld ve savb-
6.

ayb icbndan ehre gsterdi. Nureted-dn Melik asan bin brhm Mara Melki, ki

tem-i ekeri 7.omr anu seveti zamnnda ay olm-d ve mekrim-i al nefat ara- f ar klbesi belki 8.nevbahr nesmi gibi muaar ve muayyeb alm-d, eyitdi: zzed-dn Keykvus ulu ouldr hem il ve kmil 9.ve bahdurdur, hem Ouz tresinde da aa varken iyine serverlik degmez, pdihl Suln zzed-dne
10.

lyudur. didi. Mecm ekbir ve begler ve ulular ol sze tasn itdiler ve ittif-la
11.

onyadan ayariyyaya

tevecch itdiler ve anda iriicek ekbir ve serverlerden birini


12.

Melik zzed-dn idmetine554 Malyyaya gnderdiler. mbderet ldlar.

Ve tiz iri diy msraat ve

n kid Malyyaya iridiler, ekbir ve ulularna

13.

az ve avlin ve Sulnu
14.

ehdetin ilm itdi. Cmle ittif-la melik atna vardlar ve avli

ar itdiler, alayup

az ve bek eryiin yirine getrdi. gnden ora begler ve ulular devlet nevbeti 15.uli ve salanat manb ve avl-y-in tehniyyet ve mbrek bd ldlar ve andan gp bi gnde
16.

aysariyyaya iridiler. Begler ve serverler ki r olmlard, Gedkde istibl


17.

itdiler ve andan izz

ve aamet ve tabcl ve cellet-i tamm birle ehre geldiler ve meliki


1.

salanat tatna gerdiler, direm dnr

zerine sau sadlar. gnden ora Suln

begler ys onn armaa emr itdi ve her birine 2.mertebesi midrnca ilat ve terf ve alt ve meramet buyurd. Kffe-i av ve avm ulnu elin 3.pp merref oldlar ve
554

T. 56b/16. Bu kelime yok.

206

her biri mertebe ve menb menrlarn tecdd itdi ve tmr ve emlk ki iltims 4.itmilerdi, itdiler. cbete marn olup her biri meknet ve istihr midrnca mh-r ullar ve r-05.nlar ve altn bedreleri ve Arab ve Trk atlar tertb idp bike ekdiler. Maall-i ablde dp ve alvet neye 6.ve zniye ve ra teslm olnd ve az tehniyyete mbeddel olup y ve irete mel oldlar, bu fikirde-y-idiler 7.ki Drul-melik onyaya azm itdiler ki ngh aber iridi ki Melik Alad-dni oatdan eri ve cemiyet tamm 8.bu yaa tevecch itmidr diy. Dkelisi sersme ve ayrn oldlar ve ol l tedbrinde sergerdn aldlar555.
9.

ikr-i Resden-i aber-i Veft- iyed-dn Keysrev be-Sem-i Alad-dn556


10.

n Suln yed-dn Keyusrev veft aberi Suln Alad-dn

Keykubdu semine iridi ki 11.Toatda-y-d, gn taziye rsmin ve raziyet mersimin mer ld. Melik Muied-dn urulh, ki
12.

Erzenir-Rm meliki ve ammus-y-d ve


13.

aralarnda ahd u m mstakem om-d ve Lfn Ermenistn

Tekrna Kdlar

gnderdi ve ayariyyeyi aa adad. Ve ahired-dn li Pervneyi da mevd vb birle


14. 15

kend havdarlar milkine oyd ve her arafa mektblar ve eliler mtevtir gnderdi. n

Rm erilerin varl Ouz ve Trk evyifidr ve her vatde ki eriler baslup ilmler
16.

fet

olmdur, Ouz yifesi birle olmdur. Her ar-la, ki mmkindi, eker Etrk

kendye d-17.-nderdi ve alebe eri cem idp cemiyyet tamm birle ayariyyaya tevecch itdi ve kardan muarat itmege
1.

ihtimm lup o mddet ve zamn

av ve mnzaa ve muarat uzand ve adlu beglerden 2.ve ericilerden iki tarafdan olu al telef old. Ve h bir arafdan mad ehresi mhede 3.olmaz-d. Ve ehre ve ir alna acz irr iridi. yle ki: Sulnu da mbrek 4.mizcna acr u mellet mstevl old. Ve ol muaratu sreti farndan melik ve Suln-in 5.Berat sresin od ve ol km-ile ki Sulnu ahred-dn li Pervneye evldn b nihyet 6.inyeti vr-d ve anlaru arasnda o ahd m olm-d ve li anu ilfnca 7.mhede lurd. Ve vef

B. 87b/6. ...ves-selm // T. 577a/7. satrda bu kelimelere ek olarak ...ves-selm ald-devm Balk A ve P metinlerinde yoktur. T. nshasnda mstensih hatas olarak 57a/8. satrda yer almtr. Aada anlatlan konu itibariyle baln 56b/1. satrda olmas gerekirdi.
556

555

207

yirine cef grrdi, bu iki beyti kend arasndan iml ve in lup 8.ikyet varana yazup ara Pervneye gnderdi. Rubi:
09.

emum ki bu dem yazd ve dgndi tenm

Hi olmad bir gice andn dehenm.


10.

Pervne, ki yr- rum olmd benm,

R ki uralar boynum de bedenm.


11.

n muarat mkbedeti zamnna air hir olmaz-d ve mahru manrdan


12.

belrmezdi, ol

begleri, ki Marse-i Malayyada imetinde olurlard, Mbrized-dn

vil Begi nigr ve Zeyne-13.-d-dn Bereyi Emr-i r Mbrized-dn Behrmh Emr-i Mecls bunlar atna od Bu i t uzand ve olu
15. 14.

ve bu bbda bunlaru-la meveret itdi. Ve buyurd ki:

al telef olurlar. Benm ryuma yle sanc olur ki dn

buunda ehr apusn aa-16.-vuz ve tacl ve segirdime kaavuz, kendzimzi onya ehrine braavuz. Ol muaam ehr-ile yardmyla murdumuz l idevz didi.
17.

aralanup u nevsi begleri ve erileri


1.

Ulular eyitdiler pdihu kmi rastdur

amm bir i ki mekr u iyle maruna yan gelmi old, 2.aa itimd itmek olmaz. Ola ki onyaya varmayavuz issd ve iddu erisi ve rs oalmdur. 3.Ola ki yolda bize afer bulalar ve Melik din gidp helk eline devz. Eger pdih bira vat 4.abr ve ebt gsterr-ise mddr ki merret tecerriin muaddemisi abr-la alvet netcesi l 5.olup murdumuz mkna irie ki -E-abr evvelh mrrn meath ve lkinne irh al

min el-aseli-. n 6.Celled-dn ayara, ki ayariyyen kimi ve nesiydi ve Suln


ehid imetinde yet kifyet 7.ve dehs birle ki vr-d, mterai-i meziyyet-i amd ve mtevei-i mezd-i itimd olm-d, bu man malm 8.old. anu gitmesi meninden taalll gsterdi557. Rst n zlf-i eb bene zedend
9.

Raam kefere bir zamne zedend.

557

P. 115a/8. ...Beyt:

208

Suln imetine geldi ve sary alvet itdrdi ve eyitdi:

10.

Bu ul yle iitdm ki
11.

h- cihanu -a li-llh- ki bunu gibi n-avb endieyi r ereflerine Suln bu alden al ve rs mell olmasun. Ve da bunu gibi fikri ki
12.

ur lm,

b-nevl ve b-

smnl mcebdr558 gine ve diline getrmesn ki bu ulu rna bir 13.tedbir dmidr ki eger anu-la amel olnursa mddr ki bu ude inl bulup malb-
14.

ars ehresi

icbndan yz gstere. didi. Suln eyitdi: Tedbrii ar it, iideyim. 15.didi. Celled-dn eyitdi: Sultn ier aremine girsn ve avtni muaddartu cilblarndan
16.

bir ymetl

nesne, ki Ermine559 atnda das ola, getrsn ben an alup bu gice mad teyessr in
17.

ara iledeyim. ann- vdur ki murd sl ola. didi. Suln anu fikri mcebiyle ier
1.

aremine girdi ve z arndandan bir

dastrce ald ki anu ymat on iki bi altn-d ve getrp 2.Celled-dn ayara virdi. Ol gice bir a nefer ul birle arauda ehirden ara d 3.ve dizdra smarlad ki: Ben gir gelince apudan gitme ki apuy aasn benm avzum 4.iidb. didi ve gitdi. Ve Celleddn Lfn Tekru ordsna giderdi. Ngh 5.lya ve aravula satad ayla alya nevbeti ol gice Lfnu-d. n Lfnu al 6.Kayar vzndan ve szinden bildiler ki heme ayariyeden Sis ve Tarssa var geli 7.ve dostllar vr-d, eyitdi: Tekre benm geldgm aberin bildr. didi, bidrdiler. n
8.

bu aber Tekr semine iridi,

ekilerinden birini -ki dyim andan ayar katna gelr 9.ve giderdi- gnderdi, eyitdi: Var, bu l aatin bilp gel. didi. n gelp grdi, gelmidr. didi. Tekr istibl itdi ve izz ve tebcl
10.

varb aat, Emr Celled-dn adm lup muft ve mevlt


12.

11.

eryiin yirine getrdi ve alup serperde ve adrna girdi.

Celled-dn Tekre eyitdi:


13.

Tekr-la bir ulu bbnda sz vardur, eger alvet olursa

ar ideym. didi. Tekr

iret itdi, cmle adem ve aem ara gitdiler. Celled-dn eyitdi: Tekre 14.malmdur ki Selkiler memlikinden hibir memleket Tekri mreket lacak degldr. Pes
15.

ne

lzumdur ki Tekr bu bbda zamet eker, eger Melik Mused-dn-ise arnda mlkin aleb lur ve her i 16.Melik Alad-dn Keykubddur, atas yirin aleb lur. Pes bu gft

558 559

P. 115a/12. Bu kelime yok. P. 115a/16. dem

209

gy ve cst cydan Tekre

17.

arada ne l olur? Pes yet muabbet ve meveddet


1.

sebebinden yle malaat grrem ki kendzi

bu fyidesz varadan ara

arasn ve varb kend melik mufaat ve kend udlna 2.mel olasn diyp ol cevhirle muraa olm dastrceyi inde od ve eyitdi ki: 3.Melik bun nal bah-y-in abl itsn, ymat on iki bi mr altndur. didi Ve da Tekre 4.malm olsun ki, n Tekr irte erisi-y-ile gp gide ben mltezim olurum ki n 5.memleket Suln zzed-dn Keykvsa muarrer ola on iki bi md tal Tekr
6.

alalarna aire-y-in ve

avarlarna alef-in Ermenistna gnderelm ve Sultn ahd idp 7.and isn ki salanat mddetinde Tekru mlkine ve alalarna maarrat irgrmeye. Mdm 8.ki Tekri uhd ve mev zerine vef-la, dostlu gnden gne arauzda mstakem 9.ola. Tekr n abr iitdi ve ol cevhiri grdi Celled-dn mal nayiini 10.abl mesmii birle istim ld ve eyitdi ki: Benm glm ol vatin muman olur ki
11.

benm emnm da Suln areti imetine vara ve bu resme and vire. Celled-dn

eyitdi: 12. Evvel Tekr ahd idp and isn ve nme yazb kend adamsyla Suln aretine
13. 14.

varalum. didi. Tekr b taalluf560 and idi ki: Suln- alem zzed-dny ved-dn pdihl mddetinde benm alalarum ve ehirlerme sb ve zamet irgrmeye ve
15.

nu manr

askiri ve iemi teallup aryla benm memleketme mdalet


16.

itmeyeler. Ol nesne zerine ki

Emr Celled-dn tarr itdi, vef gstere ve ol bbda


17.

ahdnme gndere. Ben-da bu mamdan yaa mteveccih olam. didi. Celled-dn


1.

bir illet gsterib destr-ile kend milkmden

Tekr demi-y-ile ehre vard. n Suln aretine iridi,

Sulna mad uline 2.beretin itdi. Tekru demini561 getrip el pdrdi ve mfahat abrn sylendp 3.ki bigi sevkendnmeyi ar itdi. Suln ol aberden dumn old ve Sulnu kend 4.desti a-y-la Tekr mad mcebince sevkendnme yazld ve tekr 5.demine ilat ve lat virdi. Aam olca apuy aup viribidiler. n Tekr sevkend- 6.-nmeyi mlaa ld ve du mufaha aberleri, ki Suln dimidi, semine
560 561

B. 90a/2. // T. 58b/5. // P. 116a/13. ...b-tavauf P. 116b/2. demisini

210

iridrdi. 7.Kend ademi ve aemi serverlerine buyurd ki: Hem bu gice ava ve alebe itmeyp g. 8.yle gidelm ki gne ulu itdgi vatin Devel uddndan gemi olavuz. 9.didi. Pes develerin ve atrlarn ykletdiler ve atlarn eyerleyp mecm aemi ademiyle 10.yle gitdiler ki irteye degin Devel uddndan gep rmen uddna iridiler. rtesi Melik
11.

Mued-dn ve Melik Alad-dn Keykubda aber itdiler ki:


12.

Tekru ordus adurlarn bo

oyup gitmiler. didiler. Her biri bu lden aa alup


13.

ende fikir deizine aldlar ve biri

birinden mtevehhim ve yif oldlar. Melik Alad-

dn sand ki Ol ife ardayla hem-d-14.-sitn oldlar ve dilerler ki itiyl aryla beni kardaum eline esir ideler. Melik
15.

Mued-dn eyitdi ardalarum baa Erzenir-Rmmekr adatiyle bu araya ekmiler ki beni girftr

in ad idiserler, beni anu-in

16.

idp ol da ol gice arauda 17.gdi ve aup gitdi. n Melik Alad-dn Keykubd Melik Mued-dn ordus
1.

yirin irte

olca mflisler uc gibi eriden bo grdi ve kend ve cematn da lup her bir yaa
2.

gitdklerin bildi, ayrn ve sergerdn old. Ve ehrden da bunlar alduna 3.dumn

olup beret aldlar. Ryin burular vz gge ve arya yanu virdi. Ve bahdurlar 4.ve alpler ehrden n Melik Alad-dn erisin ezgrdiler, apuy ab ara dlar ve o
5.

al mecrh ve dutsa ldlar ve ban helk itdiler. Ve Melik Alad-dn ol li

mhede ld, 6.at ban dnderip Engriye562 yoln utd ve ad. n Engriyeye iridi, alaya 7.girp Engriye alasn ald. Ol ehr mmneat ve ineti birle v ve mstahir old. 8.Suln zzed-dn ol dumnldan ayariyyeden ara up dumanl klhn 9.hevya atb563 dndi ve rbat-firzl ve dman-gzrl meydnnda dumnl evgnyla 10.fera topn oynad. Ve ara ordu urb oturd ve cmle s ol ve ol ol begleri
11.

ve ay ve Bayat ve Bayundur ve Salur ulular ve alpleri imetine geldiler. Cmlesine ar

terifler 12.ve alat ve ilatlar virp meramet ve nvzie ma ld. Ve pervnelii Emr Celled-dn 13.ayara ve ib dvnl ve emvli deftrin vce Bedred-dn orsnye, ki a ve belat
562

14.

ve in ve siyat ve isbda Rm memlikinde nari yo-d, virdi. Ve

Ankara, bk. bn Bb, el-Evmirl-Alaiyye fil-umril-Alaiyye (Selunme), haz. Mrsel ztrk, I, s. 139. 563 P. 117a/9. ...yine

211

in ve mektbt vce 15.Fared-dn Aliye-yi Tebrzye ki ol da a ve belatde cihn- fn ire nsi yo-d. 16.Ve on iki deftir, ki dvn- vizartda marfdur, her birin bir stdu mhire teslm ld.
17.

Ve ehirlerden her biri bir bege virdi: Nigideyi Zeyned-dn Besariye


1.

ve Malatyyay smed-dn Ysufa

ve blistn Mbrized-dn vil Bege


2.

virdi. n ahired-dn li Pervne Melik Alad-dn

imetinden mfreat itdi,

Negideye vard ve Negide ehrin ayn ve ahalsini ml ve nimet 3.virp inm ve ikrm lma-la kendye mui itdi. Ve anlaru gllerini dennr ve terft
4.

beli birle

fermnna makm ve kendye dost ld. Ve eimme ve dnimedleri cem idp alar idamt 5.kld. cm- eimme ve kffe-i raiyyet urnda ala eyitdi: Eger Suln zzed-dn erisi ehri 6.muarat itmege gelp balara maarrat irdrrler-ise ve imlki arb ideler-ise ki ol vat 7.ben y manr vey mahr olam. Benm balarum ve imlkum siz mlkiz ola. didi. Bu iyle ve 8.efsn-ile bir mddet anda imet itdi amm Negiden umar ve ob564 anu etbna ayli cef iderlerdi. 9.Fikr itdi ki: imdiki vaitde, ki henz ehri muarat itmege kimesne gelmemidr ve bu 10.ife-yi cfiye bunu gibi kstllar iderler, eger bu gn yrn muarat olca olursa l
11.

nice olacadur?
12.

didi, andan gdi ve Luluva kalasna iltic ld. Anda da uramad, Sis

yolndan m
13.

diyrna azm itdi. n aleb yannda Telbir adlu bir yire iridi, aste old

ve bir a

gnden ora fevt old ve defn itdiler. Andan ora Zeyned-dn Bereyi Emr-i r Negide
14. 15.

ehrine azm itdi ve Negiden ahli ve aynna fnn isn ve ikrm gsterip nvat ld ve rmen Tekr Lfna demiler gnderdi muraalar ve mnzaalaru ayib ve
16.

sr olup

gitdklerin ve Salanat Suln zzed-dn Keykvusa muarrer oldun ilm Tekr nu cevbn olu armaanlar ve hedy ve tufe birle tz atlardan
1.

itdi. Leyfn

17.

ve altn gmi avn

ve saralardan ve sarlt filrlarndan irsl ld.

n Suln aysariye ve tavbii mhimmtndan 2.fri old, memleketi mddeiyle zaamtndan l grdi, Asar arafna mteveccih old. Asaranu ulular 3.ve ayn etr hmynu ve brigh- meymne istibl ldlar ve firvn sau sadlar ve dl ldlar
4.

ve cmle nu vilsna iltizam gsterdiler. n ol zamnda eker Etrk ol erafda


T. 59a/23. uluba

564

212

mtemekkin olmlar-d, 5.cmle fermn mui ve mnd oldlar. Suln bir a gn anda imet idp erf atna istirat 6.iridrdi. Andan Drl-melik565 onyanu hocalar ve muteberleri ve ayn ehri bezeyp 7.yn baladlar ve allar zerinde kkler dzetdiler. Ve szlar ve muribler ve fityn ve nevbetciler-ile 8.Obrda Suln arladlar ve icll ve taim ve tevr ve tekrm-i tamm birle Suln ehre getrdiler 9.ve salanat serrine gerdiler ve ahvr gevherler nir itdiler. Ve olu urbanlar ol nimet kr-10.-nesiin a yolna fid itdiler ve aal-udum yz bi ae ve bi bi zl altun ve yz pre zerbeft
11.

kem ve yz elli pre alas ve otuz ba at ve yigirmi ba atr ve elli ba biserek


12.

deve getrdiler, ekdiler,

cmle maall-i abl ddi. Andan ora Suln anlardan ide-i


13.

asem diledi, Sulnu ryi ve niyeti

mcebince and idiler. Andan Suln buyurd ki her

birin eml ve aa ikmn 14.tecdd itdiler ve zindan dutsalarn azd itdiler. Ve cmle ulular ve muteberlere ilat ve terf geyrdiler.
15.

Ve env ve niam ve iyln dkilp


16.

yidiler ve b oulu erbetler ve kmz ve mran ve arablar idiler.

Ve bir hafta tamm

rp mdm ve nefsn let istifsna bezm usrevn ve istim- tannye566 mel old-17.-lar. Andan ora Suln memleket umri temiyetine ur ld. Ve erf memlike metbt ve fermnlar
1.

irsl lup mad teysrinden ve mrib ulinden tesell

aberlerin viribidi ve Uc ve Grc erf 2.Etrkin beglerin Salanat dergh imetine davet itdi ve anlar da mud ve mmlleri 3.uli erefi birle mstahir ld. Cmlesi gelmekde mbderet ve msbeat gsterp ve salanat
4.

areti imetine mteveccih

oldlar. n gelp iridiler, her biri menzilet ve mertebesi midrnca eref 5.tearrp bulup nvzie ma oldlar ve menb beglikleri akmn tecdd itdiler. 6.Ve memleket nim bulup tev itdi. Suln da adl dda mel olup friul-bl old.

565 566

B. 92a/2. // T. 59b/14. ...oniyaya azm itti. P. 118a/16. aniye

213

7.

ikr-i Mekrim-i Al ve sn-i il-i Suln zzed-dn Keyvs567

08.

Suln zzed-dn Keykvs bir pdih-d ki -habl mlken l yenba l addin

min bad- 9.anu eyym ve zamn nab olm-idi. ekl ve ul yet ob ve merm ve
ul yavla am 10.ve malb ve se ve keremde eli seb kaarat gibi b-isb ve zrekligi Mter568 arau gicede
11.

prtb ve a ve in belatda b nar ve ecat ve alplda


12.

mil-i Rstem dilver ve cihngr

ve alnu medyi ve memidinde Arap ve Acem

memliki vflar vafnda mbla lurlar-d 13.ve eydrrler-idi ki, Beyt:


14.

ud yegn ber vef ry- Efln

Ter ud-y zibihr-i meli-i cumhr Beyferdez ibl retet pes ez n ull-i kerd der cihn Behmen pr enn ki r- be-a- piyle nal kned
15.

Pes ez mfriat ze lib-i enkr

i gerd ayl t me- kn- lem-i uds Kend liye-i sn kerd ri-i r569
16.

Ve eker cevyizi feryii yirdi uarya la virmekde himmet-i liye birle emr
17.

idp kendzini

ol bbda r bilrdi. emsed-dn abas -rametullhi- mafil gninde


1.

Sulna med in ld. 570

anyi ve bedyi selsetinden Suln ld ve ol

med las iva-y-in, n in ve 2.siyatda da mhir-idi, Rm memlikin emir-i rzln, ki eri defterleri manbdur, aa
3.

mufavva ld. Ve yet hner perver

oldundan nu dergh erbb- feyl ve aab- fnn birle 4.arste-y-idi. Ve nu devleti eyymnda azel-vnlar ve ehli arab merb u malb-d, yle ki, her 5.ib-r- ebul-

567 568

B. 92b/6. ve T. 60a/7. satrda yer alan bu baln bulunduu satr A ve P nshalarnda botur. B. 92b/9. // T. 60a/10. ...gibi 569 T. 60a/16. ...cr 570 B. 93a/2. // T. 60a/18. yet...

214

fth ve her nedm-i brahimi ve her gdek Rdek ve her b-zbn acbz-zamn olmd. 571
06.

Ol devrede ecz-y trbu arb

yleydi ki ra ururd erre hevda


07.

Ve lkin dmn cb Ms gibi hir ve afet iinde s nefesi gibi zhd tav

felekinde zhir-idi. 8.Ftt libas An-Nr li-dnillh ilfeti imetinden giymi-idi ve mrvvet cmn -ul in kntm tuhibbna-09.-llhe fet-tebin yubib-kmllh- arbnesinde imi-idi. Ve dyim himmeti diyr ve bild fetine ve idd ve 10.asdu kamna ve memleket ziyde olmasna ve yei vilyetler almasna marf lm-d, yle ki her
11.

ikayeti mevnda irde olna. Ve her tmr ve melik, ki nu dvnnda bir kimsen

adna muarrer ola-y-d, 12.ebedz-zamn tebdl ve tayr olnmazd. Oul oula nesil badi nesl alurd. Ve nu mbrek zamnnda
13.

kzl ve bel v am ve nedam yo-d ve emn

ve amn ve erzn ve rat ifr- cihnda mulaul-inn 14.olm-d. Ve anu adl ve siyseti v n Fsilys Leker semine iridi emi mnendi
15.

hars tbndan rmege balad. l ve ib ray iilerini r itdi ve bu ende 16.bbnda


17.

anlaru-la meveret ld ve eyitdi ki Bize Sulan zzed-din mrsilini iftitn tadm itmek gerek? Ve ol erin rni ki bizm rmuz aa marn degldi

nice
1.

ne

resme dileyevz? didi. Ve ba eyitdiler Niteme ki Fsilys tile siyset buyurd ve saat kermine 2.ol thmetden bert l old bu man hd muaak ve muarrerdr amm al ve rrem oldur 3.ki anigir Ayibe, ki bunda imetdedr, aa inm ve isn idp oyvirp
4.

nvzi klasn. Ve begenilmi tufe ve armaanlar ve merup ve mabb

dasular, ki akm avid dd 5.ve tekd-i mbni-i ittid mcebi ola mheyy lasn. Ve apu mlzmlarndan birisi-y-ile Seyfed-dn 6.murfaatnda Suln derghna gnderesin. T Seyfed-dn vaeti ve adveti ubr definde 7.vasat ve sufrat la, ki ol salanat sarynu avndan ve ol dd- mnu mrebblerindendr, 8.ol bbda say-i dir itmeye, ki ola ki maall-i ablde vi olup r semiyle if olna. 9.Ve egeri zri ide

571

P. 119a/5. olm-d / T. 60a/23. ...Beyt:

215

itmeklik tekr-i zenb ve ermedr, lzm grmek gerek andan ora bize

10.

cemiyet ricl
11.

cem itmege tli ciheti-y-in itil gstermek gerek eger bu visyil birle

mulaat

ari yz gsterr-ise -fe-hvel-murd - ve eger mmnaat lup murebet bnydn eydrler-ise br


12.

biz kend imzden fri olm olavuz. didiler. Bu ry Fsilysa ve


13.

nu erkn- devletine

avb grindi. Pes ymetl hedy ve tufe emn firvn, ki

evhm- kitb- cihn anu ab 14.ve asbilnndan ayretde alalard, err emn ve bedreyi sengn ii olu altndan ve altn gmi
15.

avn ve siarlt filrlar ve mehheb fireng


16.

umlar ve elvn ve env kemlar572 ve alaslar tertb

lup bir ili-y-ile, ki feat-

beyn abet-i lisn-la Rum bildnda ve diyrnda mehr-d, 17.Seyfed-din mrfaatyla gnderdiler ve Seyfed-dn rn geregi gibi ele alup glin
1.

itdiler. yle ki

be-kll mcell ve muaff olup ol melia iltizm gsterdi. Ol ililer-ile 2.Sultn imetine mteveccih old. n slm uddna iridiler, Seyfed-dn rd Suln 3.derghna azmet lup msraat ve mbderet gsterdi. Ve eref-i dest-i bsa iridi ve Rum 4.ilileri vardun ve aberlerin lasn ilm ld. Ve ol ubr, ki Sulnu 5.rna onm-d, elf istif stini birle silp dr itdi. Ve Suln ol vaet 6.ubrndan rn muaff lup atas zriyyeti mubetin aa ve adere avle ld ve bu meva birle 7.mte old. -M

ebe min mubetin fil-ari ve l f enfsikm ill f kitbin min abli 8.en nebrh inne like alllhi yesr-.
Ertesi anlaru-in br-i m buyurd cmle mer ve siph 9.r oldlar. Ve buyurd ki cibler yn ve kh birle Sulnu tat ine getrdiler 10.ve tam-in yir pdrdiler. Ve rislt ve mfahtlarn ibl kldlar ve tufe ve imeti ve selm,
11.

ki getrmilerdi,

ekdiler ve iledp azyine teslm itdiler. Mamidet ve irti maallinde vi old. 12.Ve en ve bezm buyurd ve ilileri meclse r itdiler ve ehre-yi abat ve zbn- liyt birle anla-13.-ru-la mkleme klup syledi. Ve env- isn- srevn ve elf- hniye anlar ma 14.kld. rtesi alvet buyurd, selml uffasn alvet itdiler. Ve anlar ve ekbir avn- salanat
572

15.

r itdiler ve mlk ve devleti mhimmt ve mlii bbnda sylediler ve

T. 61a/1. umalar

216

Sulna Melik Rm Fsilys

16.

rs mcebince and virdiler. Ve Fsilys-in yle ki

seln l himmetlerine ly ola 17.azne ve abldan arman ve tufeler tertb itdiler. Ve gir ve Emr Seyfed-dni anigr Ay-ibeyi
1.

ol rislete mevsm kldlar, t ki

mrcaat lup mhimmt geregi gibi yirine getre. Fsilysa 2.erkn- salanat ve brigh- devlet rs mutesnca and vire ve Suln ehd a muahhar
3.

ve libi

muameyni Darl-melik onyya ilede ve b ve ecdd civrnda lade teslim ideler.


573

Seyfed-dn-i 4.biye574 hedy ve tufe ve armanlar alup Rum ilileriyle revn

old. n kend memliki 5.avlsine iridiler, rdi Fsilysa bir kii gnderib iy-i murd mcebince muarrer oldun 6.ve Emr Seyfed-dn gir resm-i rislet-ile bile geldgin ilm itdiler. n yanra iridiler, Fsilys 7.istibl itdi ve tevr ve tam eryiini maall-i nihyete yitrdi. Ve bel-i niam ve far- keremden eksk 8.omad. rtesi bir o mecls raste idp sz ve lehv ve y ve irete ve arb levzm bbnda mb-09.-laa lup o eni ve onul ld. Ehl-i slm ve Rum arnca alar ve brynlar ve kebblar birtdi.
10.

Ve -gvr arablar, altn ve gm avn ve bdiye ve muraaat adeler-ile enhr gibi

revn itdi575 11.Ve mad uli ve salanat cls- vli-y-in beret ldurb dli itdi. Ve sev- 12.-kend-nme mcebince, ki salanat aretinde kitbet olm-d ve Suln and imid, ol da
13.

asem yd idp ncl ve irustsa and idi ve evvel virdgi terf afnca d-dne inam ve isn idp emvl ve cevhir-ile mstahar ld. Ve Suln

Emr Seyfe-

14.

ehd tabu-15.-tyla giden uff ve fuarya t defn olnca adaa-y-in yigirmi bi altn virdi ve anu mbrek 16.heykelini iletmege mlki seraddine varnca bile eri od. Ve Emr Seyfed-dn Ayibe576 ililer gir bile
17.

dndiler ve dergh- imetine

vardlar ve muarrer olm iyt mkerrer ldlar ve iki cnibden srr ve ubr
1. 2.

vfr birle mamr oldlar. n Sulnu esini onyaya iletdiler ve ceddi ve atas arda yannda defn itdiler. rtesi Suln ziyrete vard ve otuz bi altn Fsilys 3.virdgi

altna ifet idp ban anda uff ve alebeye ve fuarya tefra itdiler ve ban
573 574

B. 94b/11. // T. 61a/21. Emr... B. 94b/11. // 120b/4. Ayibe 575 T. 61b/4. old 576 B. 95a/10. Ayibe

217

4.

medris ve n-h ve zevyya gnderdiler ve bksin erf- memlike ve ehirlere irsl

ldlar. Ol 5.yirlerde da mstaalar ve erbb- irfn ve eb- na tevz itdiler. Ve bir nevbeti cnbeti anda mlzm 6.od ve zl alas berkistvn birle her ine gn mretteb lup utarlar-d. Ve Fsilys ililerini 7.inm ve isn-ile kir klup vaanlarna gnderdi ve kendzi pdihl ve madilete mel old.
8.

ikr-i Azmet-i Suln zzed-dn Keykvs be-Cnib-i Engriyye ve Muarat- Mare-i Birdere Melik Alad-dn577
09.

n bir mddet bu name zerine kermet d-revn Suln zzed-dn Keykvus

salanat eyvnna 10.mebs ald. Ve memlik mhimmt ve meli mab old ve bat tat cihn-r alat-
11.

ferr birle ryi buld. Ve memlik ve meslik mlik ve skinleri


12.

hmyn lli ymni-y-ile syi

buldlar. Ve madileti envrnu u ve emin ve


13.

amnnda fril-bl ve mreffehl-l oldlar. Ve dergh-

liyesi mlk ve seln


14.

vrd ve vfdiyle izdim buld. Ve sa kol ve ol ol beglerin

ay ve Bayat ve

Bayndur ve Salur serverlerin atna oyup sery- salanat ve brigh- izzetinde


15. 16.

mveret ve tedbr itdi. Ve bu nu ve kengc ensnda mbrek dilinden bu kelm gedi ki Mdm ki kardum Engriyyede ola ve ol mamda, ki tamm berk ve mukem
17.

yirdr,

anda mtaain ala. Bize emn ve fir kll l olsar degldr. Ol fitne
1.

mddesini a itmekligi fery-

umr ve levzm- meli-i cumhrdan ayma

gerekdr ve t ol iyetden bize ferat tamm l 2.olmaynca h bir mhimme da r itmemek gerekdr. didi. Cmle ittif-la ol fikri avb grp 3.tad ve tasn ldlar ki her ne ki padih buyurd ayn ve kifyet ve ma- maslaatdur eyitdiler578: Fikrn ufasndadur maf Cmle na afeh-i ezel
4.

diy fern ldlar ve

577 578

B. 95b/3. T. 61b T. 62a/5. ...Beyt:

218

05.

ihni f nr tnda

Dde-i fitba ddi sebil


06.

od zamn- eleste didi am,

muu L! szi beliyye bedel.


07.

Bu ulluu tadm itmege, yle ki pdih buyura, muvaat kemerini cn biline

balamuz ve baret 8.baarn fermn mel-n munar lup il ademi zerine urup ururuz didiler. 9.Mektbt579 ve akm beglere ve meliklere ve boy beglerine ve arafdrlara ve u beglerine revn
10.

itdiler ki yar ve istidd- tamm birle salanat brigh

ubdiyyetine azmet klalar ve az mddet iinde 11.olu eri sa ol ve ol ol ve Trk ve Rum ve Arb ve Ekrd ve rmen erleri cmle onya
12.

arsna r oldlar ve Suln

cebene lt ve murebe ve murat isbb ve ir 13.ve erb edevt ve ltndan fri olm-d. Tli-i mesd birle Engriyye uddna mteveccih
14.

old. Melik Alad-dne

Sulan zzed-dn Keykvusu azmetini ilm itdiler. Bru ve iru akmna 15.ve eriyi ihtimmna ve ehir alnu rlarn riyet itmege ve anlaru-la ahd peymn tecdd
16.

itmege mel old. Ol bbda mblaa ld. n Suln Engriyyeye iridi, 17.ol gn eri
1.

aflar ve alaylar ekdiler. unu gibi tertb ve heybet-ile iramndur ve dde-i abr ehri epevre ir itdiler.

ulul-

Emr Mbrized-dn Candar s ve arndalar ehrden 2.meydna dlar, ol sebebile ki Mbrized-n Candar s Beg-ile Necmed-dn Candar Behrmh 3.Sivasda olanl ahdinde mekebde umet dm-idi, dyim biribiri-y-ile muemet ve ad-04.-vetde idiler. Mbrized-dn s meydnda avz-ile arup Necmed-dni Mbrizeti mutele ve meydna 5.davet ld. Behrmh, Sulnzzed-dn imetinden iczet diledi ve meydna azm itdi. ki am 6.bir birine iridiler ve b dirnek n r pelenk s-y-ile cenk itdiler ve mr-s slerini Msev 7.ejderh gibi bir birin cn adna bcn ldlar. Ve sara-yi Firavn gibi rba ve Nemrd od gibi 8.iltihba gelp mtevtir amne amleler biri birine ldlar ve hi vech-ile lib malbdan hir o-09.-lmazd ikisin da sleri pre

579

B. 96a/6. // T. 62a/10. Pes mektbt...

219

pre ve rze rze old ve hi birine a irimedi. Nr el

10.

eyer urubsna urup datoslar580


11.

ardlar ve ar omalar-la k demrci rsine donur

gibi biri birin na ve

cebesine dgdiler. Gir581 ciz ve r alup hir mahrdan 12.hir olmad. Dilediler ki llar nndan ekeler ve mnzaat ve umeti fayla irdreler. 13.Melik Alad-dn ehir apusnda-y-d buyurd ki Emr Mbrized-dn sya ardlar, n 14.avular vz ulana iridi, mrcaat klup dndi, Melik Alad-dn atna ehre 15.vard. Necmed-dn Behrmh da Suln zzed-dn imetine vard ve Suln anu abt ad-16.-mna ve tehevvr idmna fern ld. Ve amallar red itdgini ve adamlar def itdgini ol muamatda
17.

imna tadm lmd, begendi. Ve ilat buyurd ve nimet virdi ve


1.

mertebe ve maallini ziyde

itdi. Evvel bahr evvelinden ikinci bahr evveline degin

bu ara mutil ve murebete olrd ve mancnlar 2.atlup derkr ve ehir ir olm-d. Suln ehre berber buyurd ki medrese bnyd 3.lalar, ol niyeti zerine ki eger ehir feti msellem ve myesser olur-sa aa evf oya ve alebe ve fuahya
4.

kifyet idicek

mennet cemi cihtdan mheyy la. Ve eger ehir fet olmayca olursa iamet-in sary 5.dzmi olavuz, didi. n Engriyye mstali old, ahde ve nere vef gsterdi ve olu 6.emlk aa vaf itdi. Ve n nevbet Suln Alad-dne degdi an ymaa ve evafn ibl 7.itmege km itdi. Ve henz bnyd bk rr. Yine sz evveline varalum her beg bir ev yapdurd. 8.Ve her kim ki mkneti yo-d ve ayme ve argha da eli irmezdi, yir altnda kendleri-n birer 9.ev kazdlar ve atlarna ve avarlarna yir dzdiler. Ve ol bu resme pyne irrdiler. n gne 10.noa-y itidle irp nev-bahr bzr revc buld ve emeni an kalbe-yi gevher fr ve hev pr
11.

ur

olup rava-y arslar ilgirlige ve bd- ab yirdedrlige ve uyr menbir-i ecr zere ube-12.-vnla ve belbil ebkt ur- ecrdan nid nv -fe-subnellhi ne

tmsne ve ne tbin-

13.

az itdiler. ehir skinleri ve marlarna acz rr ve


14.

llet-i ayir arreti adden gedi.

Biri biriyle sylep eyitdiler ki Bizm imz bu


15.

bi-ralda bir kezden elden gitdi. Ve Suln

medrese bin itdgi ol cihet-indr ki

580 581

T. 62b/4. // P. 121a/10. debbslar P. 121a/11. Ve

220

kardanu fside efkrn mnhedm la ve ehri ala ve

16.

lekere bundan rilete iczet

virmeye. Bize bu teelll taammli h lzm degldr. Ve Melik Ald-dn Keyubd


17.

da mrvvet ve diynet ssdur. yed ki bizm mkbedet ve inmuza efat ide gel
1.

ittif-la imetine

varalum. didiler ve cem olup imetine vardlar. Eyitdiler ki

Melike malmdur ki biz ullar bir yl mddeti 2.old ki ehriyru hevdrl ciheti-y-in ir zametin ekerz. Ve hi bir yirden imdd ve muvenet 3.mhede itmezz. Ve intir adden gedi. Eger ehri rmet-ile teslm itmezsevz ol del af 4.ve ntuvuz ki h bhesz muara ehri cebren ve kahran alurlar. n tasallu t-la alalar, yandr ki 5.av ve af ve va ve erfe ab ve mub olaca degldr. Eger biz kullar bu let itirz-n ehri 6.teslm idersevz, maruz. didiler. Melik Alad-dn buyurd ki Gerek eydrsiz ve gireklik
7.

ve avb yolna

yrrsiz. Ben bu bbda dkeliizden acil ve erm-srum. Eger kardum-la ar ve ahd


8.

olursa, ki bizm cnumuza maarrat irimeye ve size da madrat ve muvadet lup

mzamet 9.irgrmeye, bu bbda kelm- adme asem yd idp sevkend-nme gndre, ol vatin h ehri 10.teslm itmekden yigrek malaat yodur. didi. ehr muteberleri n bu iczeti ve ruht Melik
11.

imetinden buldlar, fera ve dli-ile ara dlar, dernek ve


12.

ictim idp bir fa ve erb zbn

idi Emr Seyfed-dn Ayibe nigr imetine


13.

gnderdiler ve amn dilediler. Emr Seyfed-dn n

bu hikyeti iitdi, fi-l-l Suln


14.

imetine vard ve avli ar itdi. Ve d dest-i bs-ile

merref ld. n d aber


15.

ve risletin ed idp ehr alnu Melik Alad-dn bbnda efatin

ilm itdi. Esrri

surr- cebn-i mbrekinden uhr itdi. Ve far- meserret ve dmnlndan devlet


16.

beglerini sa ol begler begi smed-dn oban Beg ve ol ol begler begi zl Beg, ki


17.

iam

ekbir avn- mmlik-diler ve keret-i etb ve ml582 ve ricl birle mstahir


1.

olmlard ve her biri musin-i al

birle ehre-yi f olup apular muad


2.

ulem ve mveyyil-i fual ve melce-i sitem resdign cihn olmu-d.

Ve heme

himmetlerini ai dbir kfir zerine marf lmlar-d, davet ld ve li anlara didi.


3.

Ve cmle bu ikytu istimnden rrem ve dn oldlar ve suln l ve iddend


B. 98a/7. // T. 63a/21. ...ve ey

582

221

imege 4.tar itdiler. And idi ki h tvl-ile Melik Alad-dne ve erkn- devletine terkne ve tckine, 5.ulusna kiisine maarrat irmeye. An fril-bl lup alalarndan birine ki aa itimd ola ve yirine 6.ve gerek yarn ve esbbn geysden ve dekden ve mam ve menkdan h birinden dir itmeye. 7.Ve ehir aynna da mdfaat ve mmnaatlar-in, ki itdilerdi, mvaat lmaya ve taarru buyurmaya ve ahd-08.nmeleri ol bbda yemn itdkden ora kitbete getrdiler kend eliyle tevi idp 9.da teslm ld. n d ehre vard ve li ilm itdi, ehir ayn sulnu ilmu
10.

ve

sancalarn dilediler. Emr Seyfed-dn anigr yibeyi istediler. Emr Seyfed-dn da aret-i
11.

salanat penh kmi birle cebel ve geymel urndu ve eriyle sanca ve ryet
12.

pdih ehri alup ehre girdi

ve aamet ve imet-i tamm birle alanu ullesine nab


13.

itdiler ve ehr ehlin ulusna ve kiisine

istimlet virp mevid-i b birle mstahir


14.

ldlar ve Melik Alad-dni salanat sarynda ehr

aynndan birin evine nal


15.

itdrdiler ve zerine mvekkeller odlar. Andan ora Emr Seyfed-dn

ehr ayn ve
16.

muteberlerini suln imetine iledp selamladup el pdrdi ve istifr

diliyle itir

gsterdiler. Ve her birisi mretteb ve menziletine gre mkerremete ma old. n 17.ehir al ende ve orudan emn ve muman oldlar, Emr Seyfed-dn salanat aretinden
1.

iltims itdiler ki ehre varup anlaru-la mevkeb nirn cem ide. Ve irtesi, n alem

ubh-u afaf mardan 2.ulu ld ve af- ulmniyeyi nrnye mbeddel ld ve ehr muteberleri Emr Seyfed-dn-ile 3.brigh- salanat imetine geldiler ve iltims itdiler ki sulnu rikb- hmyn 4.ehre adem rence lup ehre vara. Suln fl-i ferr ve rz-i mbrek ve sat-i ferunde yin ve tamm 5.ve sadet-ile ehre girdi. aber583: Davet ol adar ldlar aa al kim ld aln-u afitb ol du-y mstecb.
06.

Devlet ve afer yemn ve yesrnda salanat tatna gep oturd. Engriye al

du ve endan ora 7.firvan direm ve dnr getrp idemt- pesendde tadm ldlar. Ve altn ve ae kseleri ve Arab 8.ve Trk ekn atlar ve atrlar ve ay yzl ve serv adl

583

B. 98b/15 // T. 63b/18. Beyt:

222

sm-endam ullar ve alylar ar itdiler, maall-i 9.ablde vi old. Ve her birin amri ve r mcebince enva iin ve anf- elf ma 10.olup her birin adna tarr ve menr u mestr oldlar. Suln gn bezm-i cihn-efrz idp 11.her birini terft ve alt birle merref ma ld, andan ora Melik Alad-dni Seyfed-dn 12.Ayibeye teslm itdiler, t Marse-i Malyaya iledp ol nevde Mnr adlu bir ala da mabs itdi.
13.

Ve rivyit ve veyif-i beyt-iyb ve maba ve arb-ne ki gerek yarn r ve


14.

amde ldlar. Ve ol

arafu beglerinden ve serverlerinden Meliki anda selmet teslm

itdklerine ccet aldlar ve dergh- salanat 15.imetine mrcaat ldlar. n Suln Engriye mhimmtndan ve malii abndan ferat buld,
16.

onya

drl-melikine muvedet buyurd ve ni u bisini mebs ve o emri ve ab ve bas- akmn


17.

menr ld. Her gn avdan ve top oynama ve seyrndan ve meydndan dnp


1.

sum ve yln- m

buyururd. Ve beglere terf-i erzn lur idi. Ve iy

bnda arbu kmurn cbr- cvn 2.zre revn lur-d lim ve lemleri b-diri cd ve adl-i mil ve isn- kmil birle o 3.utup vai ve erfi ifeti birle mesrr ve mamr lurd. T dil cndan Arap ve Acem ve kffe-i 4.mem aretin du ve ensna mel olup bu resme med ourlard ki:
05.

Klh ge-i ilm nefd yolndan

Ser felekden alnd klh- cebbr


06.

Zih zih ki bu bit ademli-ile zemn

Yitrdi ilm aa thmet sebksr


07.

Ezelden irmie zr saaf himmete

Cihr unur yle r divr


08.

Sen olasn ki ebed renk ve b-yi devlet

emen birin rez d ab bair


09.

Cihn klh srr yire ala gresin

Dise ki iylemezem heft ara srdr

223

10.

ikr-i yn- Skkn- Analiyya ve Fet-i n Sugur Br- Dovvom Ber-Dest-i Bendegn Devlet-i Salanat 584
11.

Bir mddetden ora ayl-i vesvesesi ve all-i endesi Analiyya kfirlerin


12.

dimnda temkn bolup aa

b oldlar ki far- cihlet ve ma- alletinden isyna


13.

meyln lup ahd peymn esni

temerrd ve iln yla uvatdlar ve salanat


14.

devletin nimet-i un unudb585 biri birine eyitdiler: Bir

yife ki dyim bizm

milletmze mulefet iderler ve yzlerini ble-i alibden tarf itmege lzm grrler dyim
15.

iat idp anlaru meelletin ekmek amiyyet ve ayretden aradur. Gel ittif-ile bir
16.

gce sil geyp

bund mslmnlaru nyib zerine hcm idelm ve cmlesini t-


17.

ahru ill birle helk lalum. Emvli

ve azyini ve avarlarn alup smet idelm ve


1.

murdumuz birle istill fesnda cevln idelm. Eger fe-y

sumnden

mslmnlara bir die olur-ise, ki Sulna bizm ayumz olmaya, -fe-hvel-murd- ve eger istim 2.olursa ki mslmnlara, bizm adumuza geleler, biz anlardan dn ehri Firenge atup teslm idelm. 3.Ve glmz bua berkidelm, ya cn virevz ya cnn vuline irevz. didiler. Ve cmle bu destn-ile 4hem-dsitn oldular ve sil geyp her fev cevf-i leylde ehr kimlerinden bir kim evine vardlar. 5.Ve ulusn kiisin ve pr cvnn ktal ve ehd itdiler. Ve irte olnca cmle mslmnlar atl idp anlarn 6.deize revn ldlar ve ml-u esbblarn rat lup ehli ve ayllarin esir itdiler ve aralarnda smet idp 7.lediler. ehd erv riy- udse vl olup ns utdlar. gnden bu vanu aberi Sulna 8.iridi ve mbrek bnnda merref hirinde am taayyur ve mellet peyd old. Begler ve ulular 9.ki apusnda rdlar davet itdi ve eyitdi ki Analiyya gibi ehr ki, kffr ilmi 10.seraddinde ve dery kenrnda mukem ehirdi, elden gitdi. Eger fi-l-l anu tedrikine idm
11.

olnmazsa alan sevil

alalarnda skin olanlar da n bu aberi iideler temerrd ve isyna az ideler. 12.Ve ol sebeb birle memleketde tezelzel ve inzi vi ola. Ol vatin tedrk mkil ve miz-u devlet
584

13.

mubil ola didiler. mer ve ekbir eyitdiler Her ne ki Suln buyurdu bu ullar

B. 99b/7de ve T. 64a/17de bulunan bu balk A ve P metinlerinde bulunmamaktadr, baln bulunduu satr botur. 585 P. 124b/13. oynadup

224

an iderz. Cnsiprl 14.ve at-drl eryiinden ihml itmezz. didiler. Fil-l mektb ve akm istihr
15.

asakr ve mer-y-in ilm birle merm olnd ve dlar eline


16.

virilp emr olund ki apar

ula ve ym atlar-la tz her bege irdreler. Cmle memlik-i


17.

Rmu sa ol ve ol kol beglerine aber

old, sehel mddet iinde ay ve Bayat ve


1.

Bayndur ve Salur ve ayri boylardan olu eri

ve ricl gelr, ml onyanu


2.

ar ve berrsna586 nzl ldlar. Nevvb- dvn-u salanat-in

muarat esbb

tertbinden fri olmlard. n eriler cem olup tammet iler ste ve per-03.-dte old, serperde ve dehlz salanat Analiyya feti niyyetine fl-i ferru ve li-i ferunde birle Ruzbe 4.arsnda nab itdiler. Suln irtesi yir-i hmyn ve ater-i meymn birle azm itdi. n Analiyya R-05.-mlerine sulnu ryt- cihngri udminde aber virdiler ceze ve acz anlaru line yol587 6.itdklerine pemn olup ilerinde sersme ve ayrn aldlar. -

Ve eserrun-nedmete lemm raevl-ab- ol 7.aval-u azb eyn fat old ve fler


bu fitnen mn ve mbdnn ylerin niveti ve 8.ve acbna avle lurlard. Anlar aa inkr idp ud endesine ve o b efkr rikketine 9.avle lurlard. n l l aralarnda tavle ulad, ol dien rru bireliinden 10.ellerini Firenk melikleri etegine urdlar ve anlardan istimdd aleb ldlar. Anlar da tacl-ile bir a gemiye
11.

er oyup

anlara meded ve muvenit-in gnderdiler. Ol fecere-i kefere kendler imddna deiz yzinden
12.

mhede ldlar, dumanl narasn urup ardlar ve beret urup boru


13.

aldlar. n

Firenkler Analiyyaya iridiler, Rmiler izz- tamm birle anlar ehre


14.

giyrdiler ve anlaru-la mstahir

olup aralandlar. Ve ol mns esbb-u kr u zra


15.

mel olup ehr iinde irde ve ikence diyra ddi, fil-al buyurd ki leker
16.

tertb itdiler. n hinhu etri syesi ol

dyire ekp ol ehri ortaya aldlar ve tr bran


17.

idp ol abadeyi anmeyi mecl virmediler

ki bru ve abdndan ara barma


1.

gsteribileler-in cebene ve let-i murebete ve muarata ve naamzenler

ve

yayalar iridiler, hem ol gice eriye buyurd ki eperler baladlar ve nerdbnlar dzdiler ve mancn-02.-lar amele getrdiler ve bru iinden ol meln a atmadan ayri releri

586 587

P. 125b/1. ...gelp T. 64b/23. ...bulup

225

yo-d. 3.Zr ki o ve tr-i brn sihmndan ol mdebbirler zehreleri yo-d ki bru zerinden ikra
4.

yriyebilelerdi. n muvemet mddeti uzn-d, yet aab ve

mdan Suln buyururd ki her beg 5.bir ayalar gi nerdbn ki bir defada on nefer er abileler, tertb ideler. Ve erin dilri ve bahdurlar 6.bru zerine sunlar ve bu umet mddesini usm- i birle fayla iridrsnler. Fermna 7.imtil ldlar ve ol resme nerdbnlar dzetdiler. Ve ol cemat ki nerdbnlar bru dibine iledeler 8.ve ol yifeyi ki nerdbndan burca aralar588. Ol avm ki tr brn idp o-la kfire mecl omayalar, 9.mufaal ve muayyen ldlar. n tamm arste idp dzetdiler, irtesi mecm eri musella old ve etri
10.

ve ryet menr arekete geldi ve ad-y ks ve nid-yi


11.

zurnay heybet ve hers tamm icsm- sfli ulbna avze ve ur-ile arurlard. Beyt589: ymet old lcudan ol 12.bild- Firenk Mubete irdi omudan u bild- Firenk

alard mele-i al muaddemleri

h- cihnu msmia-i erefine irdrrlerdi,

13.

suln- lem erin bahdur ve


14.

behlvnlarn oyup cmlesine istimlet buyrup tesyir- muadndan

her birin b
15.

vadeler virdi, t cmlesi dil cn birle driip mlan kffru anlarndan

enhru revn

eylediler. Tr u tu nehbetinden y Rab ol gn mi-y-idi kim r itdi felekde hem zemnde rr


16.

-yevme590 temrrs-semi mran ve tsrul-cibl seyran- leti hir old. Ve ol


17.

yife kim nerdbnlar naline mteayyin

olmlard fil-l nerdbnlar bru zerine


1.

odlar ve dilverler ve bahdurlar da ar omalar

ve yeni zrhlarla onar onar

ittif-la gne gibi llar ekp fil-l yldrm gibi dlar ve o Firenk 2.melain, ki tfk ve ok orusndan ki bedenlere ardnda simlerdi, naca ve oma birle 3.kelle-yi b sadetlerini a idp aaa dkdiler. Ve segird ve aaa inp apu bekleyen Firenkleri
4.

da t-i ahr birle helk lup peld celerini yire dkdiler. Ve apular adlar, alan

leker 5.da ehre oyuldlar b addu aded an dkp kfirler ulusna ve kiisine ab ve mub itmediler. 6.Ve ml ve ayllarn berde ve esir ldlar.
588 589

P. 126a/8. nerdbndan a burca alar T. 65a/23. Bu kelime yok. 590 P. 126a/16. Bu kelime yok.

226

rtesi Suln urd-i ran kibi ruu-u cihn nrna 7.binp tem elini aup kemeri keykvs beline balayup klh- kyn bna urund. Ve kemn- 8.c ulna brad. unu gibi revn-ile ki idd ve isde andan heybet ve kh tamm ola. 9.ehre girdi ve memleket tatna oturd ve yet fet ve efatden buyurd ki dilverler ve bahdurlar
10.

kfirleri rup cnlarn esfel-i sfilne irrmekden fri olalar ve da kimesneye hi vech-

ile 11.ikyeti nekbt itmeyeler. Cidl ulesi iltihbdan ve bel derys rbdan skin old. -

Ve le

12.

y ar abl meke ve y semu ala ve iyal-m ve uiyel-emr13.

fermn ziyde ve mr zerine nfid old.

n salanat irdeti sefnesi Cdi-i uul zre


14.

arar utd, Suln bezm-i m buyurd ve kffe-i

mer ve serverleri ve blk serdrlarn

ve mbrizleri ve bahdurlar r idp avif-i n-mar birle 15.ma ve mamr ld. Ve bir hafta demdem rezmi bezme mbeddel idp dumnl kselerini anlara r
16.

itdi.

Mbla altn ve ae virdi, andan ora Analiyyanu mazenlerine ve evlerine naar idp ner ve mr-17.-den gerekl melin grp ol nesne ki elbette nkiri yezdi isteddi ve madmi mevcd lup
1.

az o eyledi ve cmle eksgin grp buru ve brlarnu

meremmet olmalu yirlerini mesdr ve meremmet 2.kldurd. Ve sbaln gir Mbrizeddn Ertou Bege buyurd t kim ol il vefi zere, ki 3.vfd, gir tadm lup mteferrilerini yirl yirine davet ide. Ve Suln ol yin olup lenleri 4.yirlerin ve larn ve esbb ve emvlin a ciheti-y-in taarruf itdi. Dvn- alda ftirinde ebt 5.itdrdi. Ve ban aat- iyyeye ifet buyurd ve bu mihmt itmmna irrib ve kmur-06.-nl ve dumnl birle Darl-melik onyaya mteveccih old. Ve n anda irp devlet tatna ve salanat 7.maalline oturd, erf- ve eknf- memlikine fet-nmeler irsl ld. Ve her bir pdiha mertebe mikd-08.-rnca ol anmetden tufe ve armanlar viribidi ve begler mnir ve terrini murdlar vefi mcebince 9.mesr ld. Ve her birine pdihne terfler ve ilatlar virp ill iline ve evl evine destr
10.

virdi, her biri kend boy ve nkeriyle yridiler yine ve menzillerine vardlar.
11.

Ve ol kend serynda

leat ve rat-ile rzigr gerp y ve na mel old ve

ala adl dda mel old.

227

12.

ikr-i Azmet-i Suln- lib be-araf- Snb ve Fet-i n der-Ahd-i Humyn- 591
13.

n reb ehresi seb- kfr- nib kisvetinden ald ve abat ferrlar ve


14.

anat mealar ddi. Beyt592:


15.

bis- gn--gn ve dr bualimn kh ve hmn ehresi zerine

ab ki sebz-ile zeyn itdi b- dnyy

ar ve tze lup mr-zr- uby


16.

Nesm-i bd ki ki dirildr icz,

letdi b- ru- mucizt- sy.


17.

eriler cem olup h derghna gelecek vat old. Cmle devlet ikbl gibi
1.

brigh- cell-i

salanata yneldiler. Ve her arafdan arf- tuaf ve hedy birle

ubdiyyete mteveccih olup mlzemet-i imete 2.itil gsterrler-idi. T meliden her ne ki sni ola, cn ve gl birle ol ullu 3.yirine getreler. Suln kend ekleri ve cemat ve sa ol593 begleri birle haftada bir gn 4.meydna up op ve evgn oynar-d. Ve s ve oma ve syir eslia idmni-y-in sil-rl 5.idmn lurlar-d. Bu l ensnda Sulnu Svs uasna azmet rna ddi. 6.nn- lem-ryini ol avba myil ve maf ld. Ve mahd olm deti zerine anda urb 7. u ma inm ve isn buyurd. Ve far- madilet ve ilye-i nfet birle melik ve devlete zb ve ziynet 8.virr-idi. Bir gn Suln bezm-i Kvus rste lup cm- Keyusrev n iderdi. Ve ad- er 9.ve irveti594 ferm idp bde-i gl-gn-la n--n obet iderlerdi. Sinb erf muflarndan
10.

ad irip bir mhrl nme aret-i salanata iridrdiler kim Kr


11.

Aleksi tekr Cnit cinyeti

hir olup kend ssndan tecvz itmdr ve pdihu


12.

a ser-addndan taarruf lmdur

ve Snb uurlamdur, diy. n Suln nmeyi

mtlaa itdi, egeri ol abru istimndan 13.mbrek r infial buld. Ve lkin ol lde

591 592

B. 102b/10. // T. 66a/10.satrda yer alan bu balk A ve B metinlerinde yoktur. B. 102b/12. Bu kelime yok. 593 B. 103a/2. // T. 66a/18. // P. 127b/3. ...ve ol ol... 594 P. 127b/9. rb

228

urefnu y mni595 ve ivn- afnu meclisi

14.

mkedder olmasun diy, ihr


15.

olmad596. rtesi n ki seyrna bindi, mtefekkir ve mteayyir yrirdi.

Begler ve ulular

muayyer rn mbrek ehresinde mhede lurlard, amm keyfiyyet-i l 16.suline mecl bulmazlar-d. n Suln seyrndan dnp devlet-neye nzl ld, vn 17.ve yln dediler am yendi. Suln alvet-saryna girp beglerin aleb itdi ve li
1.

anlara

tarr ld. Cmle aab vdsine ve ay ayas deizine lib itdiler. Bu kfir kii bednihd 2.ki heme bu aret arc-gzr ve bc-dr ola gelmi ola, bunu gibi kstl ide ve 3.bunclayn adde irie ki memlike ama idp kend mertebe ve midrndan tecvz la. Eger h- 4.cihnu fermn olursa ki bende-gn- devlet ve hevdrn- memleket ol kfir 5.zerine varavuz, md-i perverdigrdan oldur ki aner-i b-dr birle ol k-sru ann yire 6.dkevz. Ve ahr u evrlar birle ol bildu mezratn askir-i manra ylin fal 7.ve al lavuz. Ve anu aml-i abasnu cezsn virp tre-bat ayra ve rzigr lavuz, didiler. 8.Suln bir cematdan, ki Snb grmilerdi ve anu keyfiyetini baret baaryla itibr 9.lmlard, sul itdi. Cevb virdiler ki Snb ceng-ile alma olmaz. Meger ki bir mddet
10.

muarat ideler. yle ki anu al are azlndan

bualalar ve deizden ve urudan h nev-ile 11.anlara medd irimeye. mkn var ki ol ehir bu vech-ile fet olna. Ry oldur ki bu yl leker
12.

gnderesiz, anu ilini uralar ve anlaru


13.

aylini esr ideler. Ve ol neviyeyi bi-klliyye arb ideler.

n nevsi arb olup


14.

deizden da nesne gelmeye, ol vatin alma yet geezdr, didiler.

Cmlesin ry

bunu zerine arr utd. rtesi tamm cemiyyet ve lt ve iddet-ile Snba azmet itdiler.
15.

rdi csslar gnderdiler, t Kr Aleksin ve vilyet ve Snbu avlini


16.

giregi bigi

bileler ve becid mrcaat idp aber ilm lalar. n csslar avdet idp

geldiler, eyitdiler: Tekr 17.Kr Aleksi bi yz atlu-y-la fil ol diyrda ikra meldr. Ve her gn bir eme-sr zerinde
1.

bir am-gsr-ile mey-i eruvn tenvl lur ve h

l-ile bu arafdan fikr endesi yodur didiler. 2.n serverler bu aberi iitdiler Mirr gibi rba ve Zhre gibi meserrete yz utdlar ve li 3.klhn hevya atdlar, yine
595 596

B. 103a/14. // T. 66b/4. mna T. 66b/5. itmedi

229

dutdlar. Ve vehm mili segirdime r itdiler ve yortdlar. Ve n-gh 4.bir ikr yirinde aa iridiler ki bir eme zerinde y ve na meldi. Hem ol 5.ireti maallinde ve selveti meclisinde cn yaasn ele aldlar. Egeri dilverli ve bahdurl-la evvel 6.admede597 amle itdi, ibetl-emr ill ldesini ml boynna urb askir-i manr drlarna
7.

getrdiler. Ve erisin basn atl itdiler ve alann -mukarrinne fi-l-efdi- fatyla

cebe-ne-i 8.da dutsa idp zerlerine mvekkeller odlar. Ve fi-l-l ula ar ve f idmetine 9.irsl ldlar ve ol ferunde aberi ilm itdiler. n mbeir aber virdi ki aret-i salanatu 10.malb ve masd myesser old ve taab ve zametsz devleti dmeni esr-i minet ve ell-i nekbet old,
11.

Suln bu aberden dn olup idi ml ve i ve


12.

terf ve isn birle deiz ve kn gibi

bay ld. Ve ol melik ve nuret bereti vn


13.

gklere iridrdiler. n begler nmesi

mamidet ve ymn-i nabet birle men-d,


14.

tamm lida mblaa lup bezm-i m itdi. Ve ol aber

istim-y-la sem-
15.

erann ve erb- eravn uvve-i smia ve yia-i ma oldlar. Ve buyurd ki

ol

mal mufaatnda itiy ve ihtimm tamm lzm lsunlar ki mevkib-i hmyn da u


16.

anlaru aabince varur ki her ne ki mute-y ry ve msted-y malaat ola, begler

urnda 17.tadme irie. nci gn Suln da Snba revn old. Ve rrem ve kmurn ve mnl-la
1.

ol udda iridi. Cmle askir ve eslia ve iddet-i tamm-la ryt- salanata

istibl ldlar. n 2.aret-i salanata yan oldlar, atdan inp radan imet yirin pdiler. Ve begler ve serverler 3.ehriyr- lem gevher-br elini pmek-ile eref-i tabl buldlar. Suln her birini ayru ayru nvzi 4.idp sord. n ser-perde-i mbreke nzl buyurd ve emr itdi ki Kr Aleksi aya 5.bayla imete r itdiler. n tat- imetine iridi, arat ve meellet yirin pdi. 6.Suln yet mrvvet ve mkerremetinden aa nvzi buyurd. Ve eyitdi ki: r mell 7.itmeyesin ve bu dien vu-y-in mtefekkir olmayasn. n el-n selmetsin, mmkin ki 8.murda da iresin didi. Ve Kr Aleksi n bir laa brighda oturd, Suln destr 9.virdi, vea vard. rtesi Suln buyurd ki eri mecm geyimlerin geyp
597

10.

atlanalar ve iru uru arafn muara lalar. Ve Kr Aleksiye aber gnderdi

T. 67a/4. ...bir a

230

ki nki

11.

mevkib-i hmynumuz bu udda uzur- mbrek erzn ld, mad sl


12.

olmaynca mrcaata

imkn yodur. Gerekdr ki kend demlerinden her kimine ki

inanur, ehre 13.gndere ve ehr alna nahat ide. Tekr utsa olan beglerinden birisini itiyr itdi.
14.

Suln kmiyle ayan badan


15.

als itdiler ve tekr atna iletdiler. Tekr aa dil aber gnderip eyitdi ki ehri sulnu ullarna
16.

virp ehr iindeki ululara598

teslm itsnler diy. n aid ehre vard, ol fatyla uzatdlar ve eyitdiler ki: Eger Kr
1.

r idrkl mdebbirler dillerini heeyn

17.

Aleksi utsa old-y-sa anu ulu irimi oullar

vardur ki her biri kiverdrl

dbyla rste Cniyet ve arabiznda ururlar. Anlardan birini 2.pdih iderz ve bu memleketi Trke ve mslmna virmezz. didiler. n id mrcaat ld, 3.ol nesne ki iitmi-idi, didi. Suln buyurd ki anlaru ccetine ilzm-in gir ehre 4.varsunlar ve anlara gt ve naat itsnler. Vardlar naat itdiler, fyide itmedi. n id 5.yib gir dndi, Suln ol lden at aaba gelp ad. Buyurd ki Kr Aleksiyi 6.ar bend-ile ehr atna ileteler ve ab- bel birle ikence ideler. Ve eydeler ki: Y ehri vir, 7.y Kr Aleksiyi helk iderz. diyeler. Celldlar bu km mcebince aa ikence virdiler. Ol da feryd u fin 8.lup arurd. Ve ehir al da br zerinden baarlard. Ve Kr Aleksi anlara eydrdi ki: 9.y dinszler, ehri kimn-in salarsz? n beni ldreler ve sizi ahr lcyla ralar ve esr
10.

ve berde lalar. Bu mmnaatu size ve baa fyidesi nedr? didi. Ol gn da bu


11.

mcebce gedi ve ba aaa gibi b-h


13.

ve aam iridi. rtesi Suln buyurd ki Kr Aleksiyi yine ol araya ileteler

12.

aa oyup ikence lalar. letdiler, ol adar dlar ki mar ve medh

old. n ehir al grdiler ki pdihlarnu zrl adden gedi ve men


14.

nef itmez, ehir al gelsn szmz vardur,

br zerinden ardlar ve eyitdiler: Tekr demi gir ehre diyelm didiler. n id ehre vard, ulu kii cem olup atna
16.

15.

dirildiler ve eyitdiler: Eger selmetli-la kend


17.

Suln and ierse ki Tekri ldrmeye ve iczet vire ki

vilyetine gide ve bize da amn virp cnumuza ve mlumuza ad

598

B. 105a/4. // T. 67b/4. ...ve serverlere...

231

itmeye ve destr vire ki

1.

nireye dilersevz gidevz, ehri teslm idevz. didiler. n

id gir dndi ve li tarr itdi, 2.Tekr sulnu av- muarrebesinden birini od. Ve bu manyi anlara didi ki ehr al bunu 3.gibi peyam gndermiler diy. n bu man udygn semine irdi599, begleri r 4.idp avli bildrdi, cmle dmn oldlar. Suln Tekri oyup anu atnda and idi 5.ki: Eger ehri bize teslm ideler, bizden Tekr Kr Aleksin cnna ve tenine maarrat ve ziyn irimeye. 6.Azdan odan anlaru da mlna, cnna taarru irimeye. Ve iczet buyuravuz ki t her 7.anda ki itiyrlar ola, imet ideler. Ve mdm ki Tekr benm-ile muvaat ve arc-grl
8.

idp ylda ml ve iml


9.

azneme gndere ve ne adar eri ki ylda iltims olna, viribiye,

ben da Cnit

memleketin Snbdan ayrn arbizon ve Laz vilyetleriyle600 aa muarrer lam601.


10.

Ve eger bu mann ilfn lurlar-sa ve ehri teslm 11.itmekde tehvn gsterrler-ise,

mdm a -tel-nun fal ve inyetine yledir ki 12.ehri ahr-la alam ve Tekr da helk lam ve bu ehri ve vilyeti aln ulusn ve kiisin
13.

esr lam. n idler


14.

sevkend-nmeleri ehre iletdiler, al muman ve skin ve emn oldlar

ve sulnu

sancan istediler. Begler biraz aem-i manrdan ve biraz Tekr alndan sulnu
15.

sancan aamet ve yn-i tamm birle enbe gni Cemiyel-ir yigirmi altnc
16.

gninde ki sene itdiler.

-id aera ve sitte-mie- ylndadur, ehre iletdiler ve br zerinde nab

Gice irteye degin dedib Tekri meclis

17.

beret urup dl lurlard. Suln arada bezm-i hmyn


1.

nsine r itdrdi ve oturb iret ve dmnla mel

oldlar. Ve ub uba 2.iridrdiler. Ve irtesi eri-y-ile suln fermnyla atlandlar ve ehir mubelesinde uff ekp urdlar. 3.ehr ayn ve muteberleri gice sanca-la giren begler-ile ara dlar ve suln inde 4.yir pdiler. Tekri suln inde yayan urur grdiler. Ve ehr kildlerini tekr urnda
5.

suln ullarna teslm itdiler. Suln

balarna istimlet idp ilat geyrdi. ehre 6.vardlar ve saular r idp mheyy

599 600

P. 130a/3. iridi T. 68a/6. vilyetiyle 601 B. 106/3. // P. 130a/10. ...ve dyim naar- inyetm andan dir olmaya.

232

ldlar. Sulnu mneccimi da sulnu lii mcebince 7.vat itiyr iderdi. n derece-i sadete iridi, suln rikb- hmynn ehre dnde-8.rp aamet ve heybet ve amet-i tamm birle ehre girdi ve nuret ve fet ve afer tatna oturd. Ve bezm 9.denp ehr al direm ve dnr nir itdiler. Suln Tekri tazm ve tebcl ciheti-y-n biraz aya 10.zerine urd. Andan ora emr-bra iret itdi, Tekre cmle beglerden
11.

yuaru yol602 gsterdi.


12.

Oturd ve temkn ve tekrim-i tamm itdi. Ve tenaum u taadde mel oldlar. giceyi gndze uladurdlar. rtesi Suln seyrna bindi. Seyrndan dnp Tekri
13.

Ve

itdrdi. Ve andan ahd peymn diledi. Tekr da ol msvedde mcebince, ki Suln


14.

dvnnda aleme gelmi-idi, kasem yd idp and idi ki n Suln- lib zzed-dn

Keykvus 15.bn-i Keyusrev baa, ki Kr Aleksiyim, cnuma amn vire ve Cnit memlikini ki Snbdan ayrdur,
16.

muft ve levik birle baa ve benm evlduma muarrer tuta.


17.

Her yl on bi altun flr ve bi yz yk env- tuaf ve malbtdan

ba at ve iki bi ba sr ve on bi ba oyun ve elli


1.

azne ve maba ve abl ve arb-neyi a

vireyim. Ve istimdd vatnda imkn oldua eri dai 2.dir itmiyem, diy and idi. Bu cmle zerine arafeyn emili ve ekbiri yimi ve idi hid 3.oldlar. n sevkendnme tamm olup azneye iletdiler, Suln, Tekre bir nefs terf ve hne 4.ilat yle ki seln himmetine ly ola, cme-i ndan-i zer-dz ve klh- mfevveini nev-rz
5.

getrtdi ve geyrdi. Ve pyghdan ey muavva at muraa eyer ve uyanla getrdib virdi.

Ve bir a 6.nefer ekleri da bu resme terf ve ilatlar buyurd. Ve abl- dan brgrler ve tz atlar 7.ve yk atrlar ve ayra virdiler. Ve buyurd ki Kr Aleksi da atlana. Tekr il ve grbz kiiydi. 8.Fil-l ki Suln ayan zengiye oyup bindi ve nefrler borular alnd ve avular 9.vz ve drblar avulu! dimesi vz yayld, Tekr iyeyi Suln rikb-dr elinden zaman yridi, Suln buyurd,
10.

ald ve yayan revn Sulnu at ince yridi. n bir

11.

iyeyi yine rikb-dra virdi ve atna bindi. Sulnu yrirlerdi. Suln bir sat sevil erfnda seyrn ld.

yannca hem-inn olup syleib Andan ora inn- mbrekini r idp meclis-i cihn-efrz

12. 13. 14.

ehr arafnda maf itdi ve n ve tam diledi. Ve n

mil-i nev-rz rste ldlar. Tekr-ile iret-i n--n

602

B. 106b/7. yir

233

lup cmle ayular ferm itdiler.

15.

Ve Tekre arb eer itdgi vatin izz idp env-

la dil-nvzl gsterdi. Ve destr 16.virdi ki kend taallutndan ve ehr aynndan kimi ki bile alup gitmek isterse, 17.alup gide. Ve irtesi Tekre destr virdi ki selmetlla b-mni ve menzi kend
1.

kend vilyetine gide. Ve bunlar-i-n gemiler mretteb ldlar ve

gemilere binp Cnit ve arbuzon arafna 2.revn oldlar. Andan ora Suln buyurd ki her ehrden bir ib-i mknet bay vceyi 3.greler, Snba gndereler. Ve eger z vanndan emlki ve arlar oldun bahne lalar a-yin
4.

sulnla alalar ve tamm bah vireler. Salanat aretin kmi mcebince

memlikden ol vceleri, 5.ki keml-i al ve vfr- ml birle mevf ve marf olmlard, uyurtladlar ve eb ve ey ve taallut-la
6.

Snba gnderdiler. Ve nyibleri

vilyetlerden ne del iftsz ve yirsz usuz raiyyet varsa, 7.ki Snb elinden kfir olduda amlard, gir adm vaanlarna getrdiler. Ve ift kzleri 8.ve toum virp zirata mel ldlar. Ve kelsy mescid-i cmi itdiler. Ve ve ab ve minber 9.ve mein ve muarraf nab itdiler. Ve emn dizdr ve mstaflar tayn itdiler. Ve burc ve brda rane
10.

ve yarularn meremmet ldlar. Ve eri beglerinden birisini sbalna mevsm

ldlar. Ve biraz eri da 11.ol arafu mufat-y-n anda anu-la odlar. Ve il ehr ayd u yaran geregi gibi
12.

grdiler. Andan ora ref-i sadet ve muib selmet


13.

Svsa mteveccih old. Ve andan

beglere ve ululara ki bkr zametin ekmilerdi, ilat


14.

ve terf buyurup env-la isn ve nvzi

ld. Ve evlerine ve ehl-i ayllar-y-n


15.

kemlar ve ey armanlar virdi. Ve destr buyurd,

t d ve rrem her biri kend

evlerine mteveccih oldlar, varup vaanlarnda rat oldlar.


16.

ikr-i rsl-i Suln eyh Rabbn Mecded-dn s r -Rametullhi aleyhi- be-areti Drus-Selm be-lm- Feth-i Snp603
17.

Ol

rzgrda

suln-

lib
1.

zzed-dn

Keykvusu

msmi-i

erefine

iridrmilerdi. Melik Eref

-rametullhi- aret-i ilfet adna bir urnay hav

603

T. 69a/10 ve B 107b/17. satrlarda yer alan bu balk dier iki metinde yoktur.

234

yzinde kemn gulle bnduyla drdi. 2.a ve ader ol bndu aa ondurd604. Bir mektb men evhid- adl birle mesr 3.lup bir eliyle ve ol urnay uzlayb da bir a tuaf ve armanlarla alfe aretine gnderdi. 4.Ve alfeden da aa naar- inyet olup ur eyerl uyanl atr ve terf geldi. Ve elbnda 5.ziyde old. nki Snb fet old ve slm ir kffr diyrnda uhr buld 6.ve amd en Rabbl-lemn -tel ve

teaddes- aretine ve alavat, aret-i seyydl-mrselin muaddes

7.

ravasna -

allllhu aleyhi ve sellem- ve emrl-mminn -raiyallh anh- dus ziyde oldu


yan ve ra 8.aly semine iridi. Suln ey-i lem piv-y f Mecded-dn-i s -rametullhi- iml ve tuaf 9.ve hedy-y b-ad birle cevhir ve efrz ribat y ve Rm ve kettn- Rm ve sarlt-amel bent
10.

ve ullar ve alylar ve egdi ve tz atlar


11.

ve atrlar ve pserek develer ve altun ve gmi lt birle

ol mbrek fet abriyn


12.

aret-i ilfete irsl ld. n ey Mecded-dn maarr- ilfet

drl-melik-i immete

iridi, anu muaam muaddemi ikrmnda mblaa gsterdiler. Ve -ehlen ve sehlen


13.

bir-rasli ve cebd vechir-rasli li-ubbi vechil-mrseli- kermetini dile getrp bu


14.

tekerrm ki ey anda

telaffu buyurdlar. ikr-i kermini cerde-i em ire abit605


15.

ldlar. Ve iczet-i inrf vatinde ismet

ve ahret servlini ve mrvvet meyzerini

emrl-mminn muahhar ve mkerrem bedeninden ftvvet-nme 16.ve destr- salanat yazdlar ve klh zerine arlm dlbend ve dera ve muarraa ve menr-i salanat
17.

mesr- tavyyet-i imet udd- erat birle ve bi egn berda atrlar muraa eyer
1.

ve uyan-la ve bi

tz atlar mbrea berkstvn alas- zerdz birle ve on ba

ecn-i icz ve enf- elf 2.ve env- inm Hindu606 Ve m umalarndan ve d ve anber ve ziyd ve nfict- Trk ve syir tufe ki uhd-i 3.slifde h bir pdih anu gibi ikrm ve itim bulmad, viribidi. Suln ol terft ve hsn-i 4.iltifta meserrt ziyde idp tefhr mbht gsterdi. ey Sulna irdgi ol zamn 5.lem rremldan Bar-i Aar gibi mtemevvic olmd. Meslik emn ve memlik skin ve fitne uyuda 6.ve devlet uyanu-d. Memleket imret
604 605

T. 69a/13. oknd B. 109a/17. // T. 69a/23. ebt 606 P. 132b/2. Hindsitn

235

ve sadet, huyr ve erat uvvetl ve ulm ve bidat madm olm-d. 7.Erfu erf ve ulular salanat fermnna mu ve idemt- veyifine muvabet ve mebir607 ve tadm-i
8.

evmir mu zre mesb ve mebir olup cmle erf ve diyr mreffehl-l rzgr

gerrler-idi.
9.

ikr-i Azmet-i Suln- lib608 Keykvus be-araf- arsus

10.

n Suln- ferr-i Yezdn ve nuret-i sbhn birle Snb fetinden avdet idp ol
11.

salanat

maarrnda skn buld ve madilet ve kermt birle ol yaza ard. Ve


12.

Sleymn ve irira-y

aamet zre ittik lup per-ehre ullar ekvb ve ebr birle


13.

arb- ra dyire lurlar-d,

diy sirit-i ul ve idd- serhengler ve yasavul ve


14.

apuclar brighdan ara imete iltizm

gsterrler-idi. Ve erf ve eknf serverleri


15.

selml uffasnda af ekp ullu dmeti-y-in

el balayup aru ururlar-d. Ve


16.

mlk ve ekbir ve uam ve emcid arf ve urf-y Arap ve Acem edeb-ile

dizin

kib tb-nede y ve irete mel olup muribler ternesin ve szler szin istim
17.

lurlard. Ve ur-i cenk ve v-y ny arengden gerrlerdi. Bu nama zere bis-


1.

arab

denp tomr- bkr dirilmi-idi. Ve bu resme giceyi609 gndze uladrup

iya mel 2.olmlar-d. Ve uar ve ndemya la ve inm b-pyn irirdi. Ve elvn terft melbstdan 3.ehriyru eyvn mlzimleri nev-bahr imeni ezhr gibi reng--reng olmlar-d. n bahr 4.old, Suln marse-i ayariyyeye azm itdi. Ve dergh- liyyen muarreb ve av ve beglerine 5.fermn dr oldu ki erf beglerine ikm yazla ki cmle ki skir eriler-ile Yingibzr ayrlarna 6.ve otlalarna mteveccih olalar. Ve begler apuya gelp Suln dest-i bsi-y-ile merref olalar. T 7.evmir meli nice ki dr olursa, anu mhimmtna idm olna. Fermn- al mcebince cmle 8.ser-lekerler ve bahdurlar idde ve yara- kmil birle ol bzr-gh yazlarna mctemi oldlar. Ve begler alvet 9.enf- niam ve pkeler-ile aret-i salanat imetine apuya vardlar. Ve dest-i

607 608

P. 732b/7. mbdir B. 108b/14. ...zzed-dn 609 T. 69b/20. gice

236

bs-i erefe iridiler.

10.

Ve seyrnda ve meydnda ve vn ve ikde sulnu naar-


11.

inyetine mel ve ma olurlar-d.

Bu enda Sis erfnu arcclar Ss tekri


12.

Lfndan ikyet-i tamm birle mrcaat idp

dergh- liyyeye geldiler. azne

yazclar bu manyi aret-i salanat imetine ar itdiler. Suln 13.bu aber istimndan yet aaba gelp amiyyeti amar arekete geldi. yib begleri r
14.

idp iyyeyi
15.

anlara didi. Mecm eyitdiler ki ol bed kii ve b-edebe zecr ve giml itmeklik

yet

malaatdur, amm bu mevsmde anu iline girmeklik ssdan ve yezden ve svri siekden
16.

yet taari vardur, zr ki erilerimz avm- Etrkdr ve yayla yirlere mteavvid


17.

olmlardur.

Eger Suln meramet buyurup gz falnu irine degin abr iderse ki hem
1.

atlar semirp nimetler vfir ola,

ol vatin gnei issisi mnaf olur ymn-i teyd-i

rabbn ve fal- nuret-i yezdn ve fer-i devlet-i suln birle 2.mteveccih olalum. Ve cemiyyeti tamm birle ol mdebbire varb tedb ve tar-i -kem-yenba- evveline ki610
3.

andan alan mtemerridleri da irsn olup ibret alalar. Beyt611: Kenr- b amu pr-azyin-i dr
4.

Fe-y r amu pr-defyin-i rn

ubr yirine sad riy mk abr Yemi yirine zebercedle lal virdi un
5.

n ki gz fal iridi, askir-i manra arekete geldiler ve Ksidere yolndan

Ggerine geldiler. Ve ordu 6.anda idi. n bu aber Tekre iridi ki, Suln Firvn eriyle Ss vilyeti adna azm idp 7.gelr diy, sm-b gibi rba, cigerin arreti od gibi iltihba geldi ve tasr-i idmet ve ihml-i 8.ubdiyyet itdgine ayrn olup peran ve pemn old. Ve ryet-i salanat blndan kendzini 9.cer-i tl ve atl-i t-i cidl bilp ol let dien definde ayl-i letyif-ile def itmege
10.

ve meverete mecli almad. Ve

mutar olup her arafdan eri cem itdi. Ve murebet ve cenge czim ve zim 11.old. Ve bu l meli meviinde malm ola.

610 611

P. 133b/2. Bu kelime yok. T. 70a/13. Bu kelime yok.

237

n mevkib-i hmyn askir-i manriyle eniz612 ala-12.-sna iridi ki Lfnu andan mukemrek alas yo-d, sulnu fikr ry yle old ki
13.

fti-y fet ve

muaddime-yi nar ol alay la. n avn-i Rabbn birle ol ala aba-y teysre gele,
14. 15. 16.

alan alalar da tzde myesser ola diy buyurd ki mancnlar ve oplar nab613 alaya atdlar gn ve gice mtevtir atb olu gibi ir a-la oldrdlar. ir al yet aczlerinden cez idp sersme ve ayrn fin- El-amn y h614- cihn! diy
17.

ardlar ve gn

mhlet dilediler ki eger gn olnca tekrden meded irimezse da


1.

h r itmeyip alay teslm

ideler. Suln anlaru mltemisini icbete marn

ld. ala ehlin idi n tekr atna 2.iridi, avli didi. Cevb virdi ki Ben kend imde ayrn almam, siz liz 3.tedrkine meclm yodur. Elzden geldke kendnze re lu. didi. n id alaya mrcaatdan 4.ora Tekr aberin ehl-i alaya ilm itdi salanat areti imetine gnderdiler. alay Sulna 5.ol ar-la teslm iderz ki Suln bizm cnumuza amn virp and ie ki erisinden bizm 6.emvl ve evld ve aylumuza ziyn irmeye. Suln anlaru iltimsn abl idp ol resme ahd 7.ve peymn itdi. Ve buyurd ki ol resme ahd-nme yazdlar ve virdiler. alanu muteberleri dehlz-i 8.cihnpenh imetine geldiler ve sulnu sancan alaya iletdiler ve dvn nyibleri ve emnleri
9.

da yuaru alaya vardlar. Ve evlerin ve yaran ve relerin grp eksgin bitrdiler ve


10.

diz-dr yneldi

ve ir erleri nab itdiler. Andan fri oldutan ora Suln Kanin alasna ve ol alanu skinleri mdfaat ve mmnaata balayup arb itdiler. Suln
12.

11.

buyurd ki mancnlar

ve oplar nab ideler ve ala ve ehline alel ve elel irgreler ve


13.

mancnlar nab idp nerdbnlar

da dzdiler. Salanat kmiyle yle nerdbnlar

itdiler ki her defada on nefer sil-p 14.er a beldi ve eng-i suln uladurup tr u brn atdlar. yle ki kfirler bedenden
15.

baamaz oldlar. Bir amlede dilrler ve bahdurlar


16.

kendlerin nerdbndan up alaya bradlar.

Kfiri ol midrda rdlar, ann sl gibi

revn olup ad. Andan ora ala 17.apusn adlar b askir-i manr615 girdiler ve ala

612 613

B. 110a/6. // 70a/22. Cincin B. 110a/9. // T. 70b/2. // P. 133b/14. nab idp 614 T. 70b/3. pdih- 615 B. 110b/14. // T. 70b/20. ...ira...

238

ehlini rat ve nehb ve esr

1.

ve atl lmaa mel oldlar. n ol mhimden

ferat buldlar, nevvb ve dvn alaya vardlar. 2.Ve yara eyirin anbrlarn grp abt itdiler ve dizdr ir erleri istif in nab 3.itdiler. Andan ora Lfn- meln prna yneldiler. Ol da yara ve istiddn grp
4.

tereddd ve avf-la avaa gelmi-idi. Emr-i meclis, ki ol letde alya begiydi, bi

bahdur 5.nmudr atlu yaralayb irte olmazdan din kend avndan bir iki nefer-ile kfir askiri yanna 6.vard ki kfir erisin keyfiyyeti ve kemmiyyetini bile. N-gh kffr anlar ortaya aldlar ve o 7.ve lc-la atlaru drdiler ve anlar yayan alup bergrni616 penh idndiler. Ve o ve l ve oma-la 8.def-i eiyyet-i kffr lurlard. n gne ul itdi, alya begleri Emr-i meclis imetine yneldiler 9.ve an ol mam- malmda bulamadlar ve aiyyeyi malm itdklerinden ora tekr erisi arafna mteveccih 10.oldlar. Emr-i meclis cmle a lekerinden yz nefer bahdur itiyr itdi, ki Emr-i meclis anlar bi
11.

ava erine mubil utard ve anlara ey aaba kyler ve

tmrlar ve llu yirler virmi-idi ve dyim 12.anlar envla riyet idp grirdi, bir a zerine tlar ki kfir erisi 13.zerine baard. Ngh grdiler ki bir kii bir kbr zerine m ve kfirler anu evresine 14.dirilmi ve anu avli arla dmi. Cmle amle idp zerlerine at aldlar. Ve ol kfirler ki 15.anda dirilmilerdi, tefria itdiler ve ban alef-i t idp telef ldlar. Ve yidek ekib Emr-i meclisi
16.

atlandrdlar. n erisine ml old,


17.

aflar ve lylar raste grdi. Suln imetine ilm

itdi ki bu bende rmeni lekerin


1.

uvvet ve evketi ve keyfiyyetine vf old. Eger suln- lem

destr virrse, ibu

eriyle ki r olup lylar dzmiler ve ururlar, avaa ve arbe yz 2.utsunlar617. Ve salanat aretinden avulara fermn old ki vz-la Atlan! Atlan! diy ardlar. 3.n bu nid eriler ulana iridi, mecm rad gibi ura ve deiz gibi ca geldiler. 4.Ve a ve ader gibi savaa mteveccih oldlar. Ve her blk demrden a gibi ve oddan deiz gibi
5.

Melcime arsnda af ekdiler. Ve dmendin yaa alb cenh- meymene ve meysere

baladlar.
616 617

P. 134b/7. birkprni B. 111b/2. // T. 71a/14. ...diy...

239

Ve tekr

6.

Lfn da cem itdgi erileri atlus ve yayas birle suln askiri

mubiline getrdi ve Baron 7.Fsl ve Baron Oin ve Baron Kond abl adlu beglerin ve bahdurlarn, ki cmle lekeri-8.-n aras bunlard, e utd. Ve anlara istimlet ve dildrl idp gtledi, iki arafdan llar ekp sler ve omalarla amle idp618 sl uy gibi dere 9.ve depeden adlar ve biri birine aru yridiler. Emr-i meclis evvel amlede Kond abl adlu bahdurlarn drdi. Ve buyurd ki
10.

ki aralarnda bahdrl-la hreti vr-d, s sinn-ile yire

11.

elin ve boynn balayup eke eke suln idmetine iletdiler ol


12.

siphye smarlad ve didi

ki Eyit ki, bu kiiyi atdan ben ydum digil. didi. Ve Baron

Oin ve Nuini da bu yaz-13.-cyla drdiler. Ol ikisin da iki isphyeye teslim idp suln alb-ghna
14.

gnderdiler. Suln ol nefer isphye da ar ilatlar buyurd ve

anlaru adlarn 15.ve elbn arnlar zerine ziyde ld. Ol gn ub vatnda gne zevle iriince 16.askir-i manra kffr lna meldler. ibet iln eli ol mdbir zamnlar ml etegine yapd. arret-ile hezmet yoln
17.

yaasn utd. Ve nuset idbr anlaru


1.

tutup adlar -fe-utia dbirl-

avmillene alem vel-amd lillhi rabbil-lemn- ve atl-y-la, ki Emr-i meclis


2.

ihtimmnda-y-dlar, bunlaru-la i kifyete ve ava nihyete iridi. Ve alan askire

areket-i 3.arb itiyc olmad. Emr-i meclis -Kefallhl-mminnel-itl- oyup619 lekeri manr-la muaffer ve mesrr yz 4.alyla mrcaat itdiler. Ve ol midr kffr ki atl itmilerdi, nie yirde omalar ve balar ve ecsd 5.yld. Suln Emr-i meclise tasn-i firvn idp geydgi giyesilerin cism-i muahharndan ard 6.ve aa geydrdi. Ve anu menzileti ve mertebesini ziyde idp begler arasnda mkerrem ve muazzez ld. 7.yle ki anu vcdyla ol zamnda Emr-i meclisi mansb begler begiliginden artu-d. Ol gice 8.eri arb ve arb taabndan istirat buldlar, irtesi mecm eriler aa ve ormanlara Lfn tekr 9.alebi-y-in yayldlar. Ve aa ola segirdp kimi bulsalar y atl y esr lurlar-d. Bir hafta bu ar
10.

zerine rmen vilyetinde urun ve segirdim itdiler.


11.

Sekizinci gn eriler rmen vilyetin erfndan

olu anyim ve azanlar-ile esrden

618 619

P. 135a/8-9. gtledi...idp kelimeleri aras yok. T. 71b/8. oyb

240

ve atdan ve atrdan ve aadan ve altundan ve env umlarla,

12.

ki l itmilerdi,

geldiler. Ve malm olnd ki Lfn tekr alalarndan bir berk620 ve mukem alasna
13.

mtean olm ve an penh idinp mcrem ve mendebr olurm. n leker-i h


14.

manur ve dmen mahr

ve mar old ve eriler ve siphler va ve erf ve sar ve

kebre olu azan ve niam- n-mar 15.myesser old, begler ve ulular ve erkn- devlet ve ayn- aret salanat imetine maall-i ara 16.yitrdiler621 ki Malaat oldur ki imden gir sil yamurlar yaup ve sller aup
17.

amurlar ve ballar olmadn erilerimz


1.

memlik-i marsaya muvedet lalar ki mevkib-i hmyn maarr-

Sulna

vul la. Lfn da ol mcerrebden up eliler gndere ve uz ve u yoln 2.utup yalvara ve kend devletin iy itmek-in pdihu brigh risn her ne vech-ile ki
3.

mmkindr aleb la. didiler. Bu ry ve fl-i ferru ve rz-i hmyn birle Suln

memlik-i marsaya azm itdi. 4.unu gibi anmet ve azanc-la ki isba gelmezdi. yle ki ayariyye marsasnda bir b 5.ehre rmeni ul ve aly elli aaya ve bir ba sr iki aaya ve bi oyun bir aaya622. Suln eri beglerine 6.ik ve onul itdginden ora ar hilatlar buyurd. Ve tmrlarn ve kylerin ziyde eyledi. 7.Ve her birin mad ve murd mcebince ikm ve tarrler virp her kiiye kend maar ve meviine 8.varmaa iczet virdi. Ve buyurd ki evvel bahra degin her biri kend maamnda rat
9.

olup n nev-bahr gli ayb


10.

ekmmndan ala, mecm pervn gibi saln gnei dergh-

imetinde mctemi olalar

ve evmir ve nevh tadmine munr. Bunu zerine mteferri olup gitdiler. 11.Ve Suln kend ava ve muarrebleri-y-ile iy u arab ve ava ve op oynamaa mel ayariyyede imet itdi. -Vallh alem bi--avb-623.
12.

olup

620 621

T. 71b/16. Bu kelime yok. T. 71b/19. yitidrdiler 622 B. 112b/12. // T. 72a/1. ...old. 623 T. 72a/7. talik blm yok.

241

13.

ikr-i Vrd- Rasln- Lfn be-Taarru- stif ve af-i arc ve Tal ez-hml ki der-imet Cyiz Dte-bd
14.

n Suln- lib -anrallh burhnehu- Sis azsndan muvedet buyurd ve


15.

kmurn ve eyym- cevniye

dd virivirdi, Lfun ol aladan d, b av ve


16.

begleriyle ol mubet tedrikinde

ve ol raziyyet telfsinde meveret itdi. Mecm


17.

yalvarma ve meellet ve meskenetden ayr re bulmadlar.

Pes firvn pkeler ey


1.

atlardan ve ekn atrlardan ve altun gmi meclis ltndan ve arlt

ualardan

ve pre pre624 bedirlerinden ve oan ve hin tertb itdiler. Aynndan kf ve il kiilerle


2.

salanat areti idmetine viribidi ve rislesin mamn ve malesin zbdesi. Beyt:


03.

Ger pest idesin uluu bnydudur,

Ver oparsn nihal ve evtdudur.


04.

Ben ulam ve padi sen adudur,

Topra625 brama geri626 azdudur.


05.

Eger ib-i areleri h- Cihnu mesmiine ilf vai bu benden navesi

li-i nusetinden nailler 6.itmilerdr, t ol vsa-y-la udyign- lem eref-i r bu mstemend ulna mteayyir olm-d. 7.Anu-in od kend sezm ve cezm grdm, beglerm depelendi ve memleketm arb old. Tevi-i 8.pdihu b-diri merametden oldur ki -asbeten li-llhi- keml-i efati ve mkerremetinden bu bren 9.gnhn afv ide ve gnhumdan gee ki aatdr627 ki eger h- Cihn Ssin vilyetini bu bendeden
10. 11.

alursa bir ayr ulna viriserdr. Bu kemne ul ol ul ansun. -Min bad-, il kvrn ull ulna daaym ve iat iyesin ignme gtreyim. Ve arc ki ol midr
12.

vireyim

ve ylda mahd det olm imetinden ziyde bi yz nefer cebel yaralu eri

da vireyim. Ve her 13.imetie mmkn ola tadm layum diyp ulu beglerden bir an kendzine efi utd.
14.

T mecm ittif-ile anu tertbi ve uli madnda say idp

624 625

B. 113a/8. // T. 72a/12. per pere T. 72a//15. // P. 136b/4. topraa 626 T. 72a/15. ...kim 627 P. 136b/9. Bu kelime yok.

242

pye-i tat- liyede nmerdlik

15.

ve vaet ubrn ulnu avr avsinden zyil


16.

ldlar ve bu muarrer old ki ylda

yigirmi bi filori arc ve tufe ve armanlar ve


17.

imeti ve selm ki ly ve mub ola salanat aznesine

viribiye ve gemi ylu

arc ki zerinde almdur ed ide ve -badel-yevm- imete ve ull


1.

dayndan bir daa ihml lmaya. Suln bu eryii zerine Sis memlikin gir ve aa

muarrer ld 2.ve and idi ve ib iyed-dn araarsln, ki ol zamnda Divd-dr begiy-idi, cevb ve b 3.arc-in Lfna, tekre gnderdiler. Ve ol memlik menrn ve ilat ve a-i yedek bile gnder-04.-diler. n Lfna ib iyed-dn udminden aber old, firvn nzul aru gnderdi. 5.Ve irtesi gndzi da cemat-ile karu varb iyed-dni izz-ile getrdi ve628 saryna 6.ondurd ve arl ve onul ve imet deyndan hi bir daa n-mer omad ve ikrm 7.ve izz bbnda mbla gsterdi. rtesi sulnu kmini ve ol memleket tarri menrn r 8.begler ve m ve katnda odlar ekr Lfn istiknet meellet-in alnn yire oyup du 9.ve en ld ve sau saulup beret alnd ve ulu onulu idp u ve m iyfetine 10.r itdi. Ol gn am yinp idh ve kst syir-u dyir old. rtesi ib iyed-dn
11.

msvedde itdi, t Tekr ol mcebce and idi ve ahidnme kaleme geldi. Ve alt ayl
12.

arc-in

on bi filori salanat aznesi imetine viribidi ve da tufe ve armaanlar ve

adimeti ve selm 13.bile gnderdi. n Emr iyed-dn ayariyyede aret-i salanat-penha iridi ve b arc
14.

ve tufe-i mekreyi azne-i mireye teslm itdi ve ekr sevkend-nmesini ar itdi.


15.

Suln
16.

ter elilerine b-girn isn buyurd. Ve ol begler, ki mabs olmlard, oy

virdi. Ve her birine midrnca terf ve alatat ve on virp meramet buyurd. Ve


17.

mekblar

ve fermnlar eraf- memlike ve uca irsl ld ki imden gir avr


1.

mnzaat cnibinden

mrtefe olup illk old. Gerekdr ki yollar ve derbendleri

au ve emn lalar, t iki arafdan 2.yolclar ve bzirgnlar orusuz geleler ve gideler ve pdihne madilet ve nuat kannda ferat-la 3.her kii kend malaatnda ola. diy.

628

P. 137a/5. ...kend

243

Ve629 elileri o gl-ile gnderdi ve kendzi av 4.ve muarrebler ile Analiyya lasna azm itdi. n630 anda iridi kmurnl ve dumnl birle bar u ber 5.ikrna ve y ve irete mel old, ol dmnl ve kmurnlla pyne irrdi. 6.n rzigr- ir olup bahar irdgi zerine ayid ve fayl in itdi. Ve cemn kfr 7.libs sebz-zernigr ilatna mbeddel old. Ve her kille-zr bir gl-zr ve her fte ve blbli menbir-i
8.

ecrda ube-i bahr omaa z ld. Suln gir ayariyye arafna mrcaat buyurd

ve begler 9.ve ulular hedy-yi n-madd birle det-i mahd zerine bindgi dergh ldlar. Ve marseyi dr10.

l-fet ayariyyede dest-i bsa iridiler ve ubdiyet-i


11.

mlzimetinde seyrn ve eyvn ve ikr ve erb-i ure

r olurlar-d. Ve her laa

elf- hneden bahre-yi ekmel ve ia-i eczel bulur-12.-lar-d. Ve salanatu inf ve efati glgesi lem alnu zerine mebs ve fitneler Acem ileri mab olm-d. -Vallh alem-. 631
14. 13.

merbu ve ve m Arap ve

ikr-i Tezvc-i Sultn- lib zzed-dn Keykvus -Rametullh- be-Kermet-i ezrriyyt- Melik Fahred-dn Behrmh bin Dvd h Melik-i Erzincn632
15.

n Suln irtism- evmir-i ilhiyye -tel ve teaddes- ve imtil-i akm-


16.

aret-i ayrul-enm ib-i

erat -aleyhi efal-alevt ve ekmelt-taiyyt- cmle

efli ve avli ve aryiminde iltizm gster-17.mi-idi. Ve n pdihlnu devm sebebin bilrdi ve mrt- ilhiyyeyi menr- erat maaf-y633 ittibnda
1.

bilrdi.

Diledi ki ebistn mahar ve arm-i kermini bir eb-efrz gevher vcdyla ki asb bir uyn 2.ismeti adefinde perveri bulm ola ve kermeti -arafeyn afiyle sfatlanm ola, -

fa-nkih amm be 3.lekm min en-nisi men ve ele ve rub- mutes zerine ve ter vel-fikm fe-innel-ir desss- ire-04.-tiyle kne ve seryn mnevver ve
mzeyyen la. Pes erkn- devlet ve mer-y memleketle meveret itdi. Mecm ber-
5.

efkrda avvl itdiler ve ende sefnesiyle rub- meskn cihtn seyr itdiler. Bir andn

629 630

P. 137b/3. Bu kelime yok. P. 137b/4. Bu kelime yok. 631 B. 114b/10. // P. 137b/13. ...bi-evb. / T. 73a/7 Bu kelime yok. 632 B. 114b/11. // T. 73a/8. ...Raime-hmllh 633 T. 73a/10. Bu kelime yok.

244

ki 6.keml-i iffet ve env-i feyil ve nesebi ve mkerremet birle rste old. Erzincn pdih Melik Fared-dn
7.

-rametullh- ddimnndan ayr bulmadlar. Zr ki ol

ummnu adefi da ilb ve ensb- 8.hir Suln larslndan istirc bulm-d ve Selu neslinden mnaab olmlard. 9.Mecm l-i istireden ve istireden ora an itiyr itdiler ve ittif-ile Suln areti imetine 10.arz itdiler. Suln bu intiba istisn- am gsterdi ve buyurd ki hedy-y emn
11.

ve ecns- tuf-i nefs azneden arup


12.

tertb itdiler. Ve ual ve ekbirden birini bu abeye obetinde irsl ld.

nmzed buyurd ve ol imli anu

n aber Melik Fared-dne iridi 13.ki melikeyi diley aret-i sulns-selnden ili gelr diy, ibtihc idp istibl
14.

buyurd ve izz ve icll-i tamm birle getrp devlet-

neye ondurd. krm ve itirmda mblaa 15.lup db- izzetden nesne eksk omad. rtesi br- m idp ekbir eiri r
16.

itdi. li sulnu nmesini pp melike virdi zerine urup mlaa ld ve mlaadan


1.

melik hem pp b zerine od ve ay fri olduda iliye eyitdi Mfa aber

17.

vr-ise tarr olunsun. didi. li da

mfaht ibl idp mltemist ren ld. 2.Ve hidyy tafl-ile azne-i melike teslm itdi. Melik da al iinde avz-la syledi ki 3.bunu gibi mevhiben ki -tel celle

cellh- b dir luf ve keremi aznesinden ben ul 4.anda fyi ld, krni an
dil-ile ed la634 bile ki? Eger suln areti imetinden fermn 5.old ki635 benm aylum anu hmyn- aremi civrsi arasnda muntam ola-y-d hem mdde iftir- 6.rzigr ve sebeb-i mbht ib ve tiyr olurd. Fe-keyfe ki bunu gibi bir pdih ki bende-07.nvzl ve ker-firzl mebl buyurd, -bir-rasi vel-ayn-. Ve lkin eger bir ay mddeti mhlet olursa 8.ki cihzdan ban, ki tamm olmamdur, itmma irdrile. Hemyl esbb riyet olnup 9.avba marn olna. Andan ora adam gndrevz ki itmm- mhimt ilm la t her kimi ki itiyr 10.ideler, irsl buyuralar. didi. Ve eliyi env a ve anf- mevhib birle behremend ld ve km-i
11.

imtisl itdgine kr ve sips b ys-la


12.

mzeyyen ve muraa ibrt-ile irsl buyurd. An tam

ve tekrm birle vid idp

634 635

T. 73b/5. lam ki T. 73b/6. olayd ki

245

gnderdi ve dnp gelp tertb-i techize mel old. Ve her arafdan

13.

i ve mhir

niler636 getrdp ay mddeti ilendi, muraa ekll ve alil 14.ve avtim-i nefse ve melbst- muraa fir ve fnn- cevhir birle arste ve avn ve aslar ve at 15.ve fitbe ve altun gmi nerdbn ve sprge ve in ve oten tufeleri ve civr-yi mh-r ve lmn- n-16.-ehre ve cenbet-i muavvaa637 bd- p atlar ve atrlar ve naid ve cins b-add u aded mretteb itdrdi. Ve adr cihndand cihz tertbi ve ad
17.

mm erefed-dn ki ekbir ve eml ve ut-


1.

ve nikh tadm-in bile viribidi. n Sivsda

emir-i mecls Mbrized-dn Behrm h an arlayup 2.env mrim ve ikrm-u adm lup anu obetinde salanat imetine mteveccih old Ve Kudr 3.ehrinde rd638 ve suln imetine varup li ar itdi. Suln erkn- devletini Emr Seyfe-04.-d-dn-i anigir Ayibe ve Zeyned-dn Bere ve Bahad-dn utluca ve Mbrized-dn avlu Beg ve ehr 5.syir ayn ve muteberlerini istibl-in aru gnderdi, t anu muaddemini muaam ve mkerrem grp 6.ehre getrdiler. Ve braste n, env ab ve naam-ile dediler. am yindginden ora aldlar.
07.

rtesi, Sulan bru m buyurd ve dergh ve eyvn ekbiru ve begler-ile arste

ld. 8.Ve Trk ve azvn ve Deylem ve Rm serhenkler ve blk balar ve avular ve drblar ellerinde 9.zpinler ve degnekler ve evgnlar iki arafdan urdlar. Suln klh- gyn bna
10.

oyup tat- kmrn zere oturd. cibler ve vkel639 a erefed-dni


11.

davet itmege vardlar.

Kermet-i tamm birle salanat brigh imetine odlar. n


12.

suln640 imetine geldi, nvzi ve ikrmdan

yle ly ve mub ola ve seln-i


13.

nmudr ve mlk-i tcidrdan anu gibi lime itirm ola,

olund. Suln itizz ve


14.

itirm rusmin riyet itdginden ora melik Fared-dni -rametullh-

ord.
15.

erefed-dn ibret ve belat- tamm birle Melik Fared-dn ils ve iatin

ve

hevdarl ve arbetin tarr itdi641. n n gtrlp fevkih tenvl olund ve mmessek

636 637

P. 138b/13. yilar T. 73b/14. // P. 138b/16. maf 638 B. 116a/6. // T. 73b/19. Alt izili kelimeler yok. 639 P. 139a/10. mvekkeller 640 B. 116a/16. // T. 74a/3. salanat 641 P. 139a/15. eyledi

246

ve b

16.

ryial erbetler ve mz ve mrn iildi. erefed-dni tam ve tecyl-i

tamm birle veine iletdiler. 17.rtesi a ve eimme ve ulem ve ut, ki bu mhim-in evvelden ehirlerinden gelp mctemi olmlard,
1.

selml sofasna davet idp

r itdi. Vard ve buyurm-idi ki altn tenkler 2.murtib-ile bi mil ve bi yz mil ve iki yz mil ve yz mil ve elli mil eker642 alblar 3.iinde Analiyyada tabe itmilerdi ve her ekerdeki altunu veznini ruam-ile zerinde merm 4.itmilerdi. Altn ve gm abalar iine oyup ol meclise r olan ab- ilm ve alem ve erbb- seyf 5.ve alem inde riyet- mertib idp odlar. Ve seryu av ve berkesine u yirine erbet oldurdlar. 6.n eyvnu uffas avn- devlet ve ayn- memleket eyym- dn ve ut- slm birle arste ve men 7.old, iki arafu vekili ve anular r oldlar. i-i imm cebr-i hmm adred-dn Rav, 8.ki ol zamnun mftsi ve ol aru imm-y-d ve bu niku adeti643 mteayyin olm-d, 9.Emrel-mminn alfen ubesini oud ki -

El-mamdu hvallh vel-Musaf raslllhi ve ayrun m

10.

amele bihi kitbllhi

lellh tel venkil-eyym min-km ve-alin min ibdi-km 11.ve imi-km en yekn fuare yunihmllh min falihi- ve ubei irne degin
ve nik munam old ve yz bi filori mihr tayn olup ade al
12.

odlar. n ad

13.

vil urbet arabet


14.

istikm buld. Ve vular ve dler utlu ve mbrek olsun! avzn semek-i

semmk

ve irve-i eflkdan aurdlar. Ve altn ve gm ve cevhir sau salup brigh ve eyvn 15.ve sat-i glefn rayii gibi ki yire saulur mzeyyen old. Ve avn- deyip al-y
16.

m itdiler. Ve her kii elin ama uzadb tenvl ldlar. Ve env dne ve zerde ve zirb

ve dub ve msit 17.ba ve slemeler ve birynlar ve elvlar ve senbseler yinp her kii muradnca ekl itdi. yle ki
1.

oturanda ve uranda kimesne marm almad ve

muaar- mmessek erbetler ve mz ve mrn Ouz resmince iildi.


02.

Andan ora -fe-iz aimtm fenteir- odlar. erefed-dn mamna

gitdi. Suln altun 3.ve aa ve terf ve firvan kemlar ve at ve atr ve ul ve aly ardnca gnderdi. erefe
642 643

4.

d-dn da det-i mahd zerine sulnu yedegin

P. 139b/2. skker P. 139b/8. adine

247

zengsin pdi ve tam-in ba 5.oyup du ve en vafesin yirine getrdi. rtesi Suln aznedrlara buyurd ki emti 6.ve esbb ki degerl, ki varanlar iledisirlerdr644. yle ki gerek ve lydur, tertb ideler emr-i645 mu 7.mcebince ol lt ve esbb mretteb ve myesser old. Suln Emr-i Meclis Mbrized-dn Behramh 8.ol mhimme mendb ld. stdd-dr ve vular altn gm ltn ve mlevven nefs ar kemlar ve deve
9.

atr atarlarn ve muavva ve ser-efsrlu yidekleri ve zerdz alas rtl ve altn ubbel

imriyi ve urund 10.ve emn pkze adimleri iledp Emr-i Meclise teslim itdiler. Ve ekbir ve bularu atunlarn
11.

tayn itdiler ki Marse-i Erzincna melik imetine varalar ve

anu imetince bile geleler. n12.mhimmt itmma iridi, Emir-i Meclsi ve erefed-dn ve avtin ly ve ry libst ve tecemmlt birle Erzincn huddna iridiler, erefed-dn rd iler gitdi Suln enf-646 isnn ki mhede lm-d, diyvirdi.
14. 13.

azmet kldlar. n

ve melik imetine vard.

15.

Ve Emr-i mecls-ile ayli

ulular ve lekeri ve avtn geldgini ilm itdi. Melik her kii-y-in adr u menzileti
16.

midrnca menzil ve nzl tertb buyurd ve firvn nzullar dyeler ve dimler ve


17.

avtn ve ayn-la istible

gnderdi. n Emr-i Mecls ehre yan iridi, ki bir menzil


1.

alm-d, revna ve alebe-i tamm

ve sanca ve ilm birle a muribleri ve

ehir mutriblerini aru gnderdi. n iki blk 2.biri birine iridiler ve iki arafu erileri af ekp dili alemlerini zip biri biriyle 3.gridiler647 ve Emr-i Meclis naar melik burna ddi, atndan indi. Melik Fared-dn da Emr-i 4.Meclsi grdi atndan indi ve uca uca grdiler. Ve malime ve melimeden648 ora gir atlarna 5.bindiler. Emr-i Meclis sulnu selmn Melike iridrdi. Ve persi ve irmdan nesne b omad. 6.Melik da ba oyup eyitdi Ben h- cihnu benden ve imetkrm mdidr ki badel-yevm
7.

sen649 gibi imet650 ve ullular, ki salanat derghna ly ola, bu bendeden dr ola.

didi. 8.Bu resme mlf ve muvea gsterip her bbda bir biriyle mukleme ve mudie
644 645

T. 74b/5. ilediserdr P. 140a/7. Bu kelime yok. 646 P. 140a/14. ...elf 647 P. 140b/3. iridiler 648 B. 117b/16. // P. 140b/4. malime ve munaadan... 649 P. 140b/7. unu 650 P. 140b/7. idemt

248

lurlar-d. n ehre

9.

iridiler, Emr-i Mecls651 ve sulnu beglerini kend saryna


10.

ondurd ve srevne-i myide ve n

dedi. n gtirlp du lndndan652 ora


11.

bezm ve iret lt onuld. Ve erden avratdan

her nf muribler geldiler ve bezm


12.

ehresi gl-i adberk ru gibi firzn ve andn old. Ve eflk-u

mcmii skinlerin
13.

msmii anlaru naamt zr bm ve eln- o nevlarndan old. n

ad- efrh
14.

ri kerrt ve merrt-ile syir ve dyir old, dostign resmiyle olular imege

baladlar.

n ol gn meclsi bu resm-ile pyna iridi, irtesi Emr-i Mecls esbb ve emvl ve azyini,
15.

ki Suln gndermi-idi, tafl nsas birle sulnu men ve aznedarlar birle melik
16.

imetine

gnderdi. Melik Suln uluvv-i himmet ve keml-i sevetine du ve enlar


17.

lup aznedrlar ve boadrlar

env iin ve isn birle653 iki gn mddetinde cmle


1.

esbb mheyyy ve mretteb old.

Melik Emir-i Meclis ve iki arafu begleri ve

ulular iy ve iret ve kmuranl ve dumanl-la rzigr 2.gerdiler. Ve semni bin g sler nn avz ram- nlgndan ger lurd. 3.yle ki mmkin ola-y-d ki ol iret muriblerin eln olndan zehren zehresi 4.meb olurd. n yar ve kr rstldan ferat buldlar, Melik yz al evsa 5.ve edn ilatlar ve yz bi suln ae ve muraa eyerl ve uynlu654 Emr-i Meclise gnderdi, t ki malaat 6.vatin mutes zerine begler ve adem ve aeme tefria itdi. Ve aama yan esbb ve emvl 7.ve azyin ve cihz- mehd- muaam birle ehirden ara nal itdiler. Ve seergh ggsin urup rremli 8.ve adumnl birle salanat areti arafna tevecch itdiler. n tmeksz menziline iridiler, Emr-i Meclis 9.rd Suln imetine vard. Ve avl ve ayy ar ld. Suln buyurd ki 10.en baladlar ve ehri bezediler ve salanat sarynu evlerini enva znet birle mzeyyen ldlar. 11.Ve altn mcmereler iinde buurlar itdiler ve bezm ve iret esbbn mheyy ldlar. Ve ulu ve aynu atunlarn,
12.

ki

rdlar, mhed655 istibline vardlar. n gceden bir ps gedi arafeyn cmle muaddart
651 652

13.

ve avtni rul-ayn uldu berrn gibi muraa altn bilezkler ve arr

P. 140b/9. ...bu resme P. 140b/10. lnd andan 653 T. 75a/7. ...o grdi 654 P. 141a/5. ...atlar 655 P. 141a/12. mehd-i al

249

libslara mstara olup mehd-i

14.

al imetince ehre geldiler. Ve hmyn ebistan ve


15.

gerdege girdiler ve Melikeyi girdek tatna

nab itdiler. Ve ol adar bur-u srr


16.

mecmere-i ubr iinde ttzdiler ki kevkib-i ulviyye-i ecrm

sfliyye-yi tesr656
17.

rabiasna baladlar. Ve ol midr mumlar ve mail firzn old ki salanat hevdrlar yet irtiydan ldn oldlar. n gicen ln gedi, Emr-i Mecls
1.

devletin

bezm- bisini drip ir itdi. h

Kvus azm-i ebistn- glistn- ars lup girdege girdi. avtn-i 2.zehre izr ve rere per-ddr ki her biri iffet ve imet iinde, ki her biri siye-yi zamn ve Meryem-i
3.

devrn-idiler, ay gibi crt icb ammna girdiler ve seln gnei avtn mh birle

ayn 4.tat zerine od. Nib- sebn glberk-i iynet ve malatdan ad ve obl cihn blesin05.ble erzni grip dudalarnda pdi ve elini zlfi kemend ve ala-i mkbrna urd. Ve bnu-06.-nu dyeleri zn-y edeb zerine gelp udyignu edklerin ayandan ekdiler. Ngehn
7.

genc-i ygn edkleri iinde bulup daire-i mr

cvidnna iridiler. h- tc- salanat ve kemer kiyn 8.bandan ve bilinden alup derice-i rifatde od ve oynup dege girp ol serv emeni gl irmeni gibi 9.kenra ekdi. erat ruat ve tabat fetvs birle elms- udret-ile lal-i kermeti siftah ld657.
10.

Liaf- usrev-idi ten zre

Gmi od eller gerdan zre


11.

Alem dkdi teavvu ehrine h

Gtrdi drc-i derden mihr-i dergh


12.

A-i nbe atd lli

Ve yd lalden smb li
13.

Nigrn t seer ufta sitnd

Lebinde pdi bse sitnd

656 657

P. 141a/16. mteayyir B. 119a/11. // T. 75b/8. ...Ebyt

250

14.

Geh rn dudn emerdi

Geh ullar amyil ki kemerdi.


15. 16. 17.

n ub-i d ul ld, Suln ol Ar kenrndan Vm gibi urup ammma

azm itdi. Ve buyurd ki bezm ve srr ltn ve y ve iret edevtn geregi bigi tertb ve tezyn idp day urde-dn ve rusm-i dmnden bir emme ihml itmeyeler.
1.

Suln istimmdan

ora brigha gelp nzhet ve rremli birle tatna d ve

ve ciblere buyurd ki 2.apuclar perdeyi yuaru getrp begler brigha girmege destr virdiler. Ve Erzincn beglerini 3.mkerrem ve muterem mrtib ve meclis-i erfeye davet itdiler ve oturdlar ve n- nihr yinp 4.gtrldkden ora iret ltn bdiye ve memzuc marabalar ve st ve ksat ve cmt 5.tezyn ve tertb idp amele getrdiler. Muribler rd-i srd-ile avz itmege z itdiler. Ru-u uds 6.her laha ol behit-bd- meclise -ve in

yekd- yetin ourd. Andan ora gir ibr rste n 7.dediler, biryn pilvlar ve tavu ve
ggercin ve keklk ve drrc slemeleri ve nrdenk alar 8.ve elvn naam yinp ve m oyd. Ve av ve udem nvleler getrdiler. Bade ez ref-i myide, gir 9.id ve ifr dyir ve syir old. Ve ub- ur ehl-i meclis dim fesnda pervz itdi.
10.

Ve

srr ve ibtihc imtizcul-m-i bli-r-r vstas birle tamyile geldi. Suln her sat elf- b 11.nihyeti birle meclis ehlini riyet ve dildrl lurd. Ve a ve ol ol beglerine ve Erzincnlere
12.

olu ve dostign ip gllerin tesell lurd. Bu let zerine bir hafta

mdm-u erb- mdma 13.mel oldlar. Andan ora Suln bi yz ilat ve yedi yz bi ae ve yz ba at ve yz ba 14.atr ve drl drl kemlar ve umalar ve ul ve aly aznedrlar ve Emr-i r ve Emr-i mecls birle
15.

erefed-dne irsl ld.


16.

erefed-dn Erzincn beglerine her birine mertebe ve midrnca naud ve ilatlar

ve at

ve atrdan ledrdi. Begler ilat geyp salanat areti imetine vardlar ve el pdiler
17.

ve y ve iret ve d selvet-ile ol gn da rzigr gerdiler. rtesi, Suln seyrne bindi


1.

cmle begler ve siphiler mevkeb-i hmyn

imetinde mlzm ve r oldlar. Erzincn begleri meydnda 2.atdan inp yayan oldlar ve vid-in el pdiler ve ve kir-i elf ve kir-i ayd ve mid-i inm srev-i 3.eyym melik imetine mteveccih old. Suln deti mlf zerine devlet serverleri ve begleri-y-ile

251

4.

top ve evgn oynad ve al ram devrn- cihn-u cefkr rzigrn rremli ve

dumnl-la 5.gerdi. Ve lem aln rehn-i adl ve rahi-i fal ve cd u imtinn lurd.
06.

ikr-i Azmet-i Suln- lib zzed-dn Keykvus be-ad- Vilyet-i m658 n ib-i aleb alad-dn ol Melik hir a civrna ulad ve ol Melik

07.

Aziz659 fl-d 8.ve mer-y devlet arretden aa beyat itdiler. Ve atas yirine dikdiler ve anas kfile-i memleket ve kime-i 9.devlet old. Ve aber Suln zzed-dn semine iridi, alep melkin alebi ki andan din 10.ammlar kminde ve nyibleri taarrufnda-y-idi. Mbrek rna ddi memleketin beglerin 11.ve ulularn sa ol ve ol ol ve Mecdeddn sa Begi ve Melikl-mer Seyfed-dn Ayibeyi ve Zeyned-dn
12.

Bereyi ve
13.

Mbrized-dn vilyi r buyurd ve eytdi ki Bizm ry fikrmz yle old

ki

imdiki lde ki Melik hir memleketine vehn ve pernl vi old ve660 ol diyru
14.

temliki bir fla ve bir serpdeye, ki anlaru ry ual ve erbb- kifyet itibrnda
15.

vezni

yodur ve eger cemiyet tamm birle ad- vilyet-i m lavuz. Andan din ki
16.

anlar def tedbrin idp

eri cem itdiler. a avniyle bizm devletmz sanca ol


17.

memleket ereft zere fi olup

ara-y bild fsat ve vsat bula. Ve nedn-


1.

Seluu661 nms ziyde ola. Begler eyitdiler ki

pdihlarun abiat rad ve

yldrm mili iftith- memlike mecbldur ve hi kimesne gnee dran-02.-ldan ve blar zlfine mk-efnldan mni ve vzi olbilmez. Ve lkin n pdih rtbet-i istiret 3.erzn buyurd, mecl-i istim- muli dir itmeye. Egeri Melik hir olna ursn ve fliyet 4.linde a -tel- atas memleketi birle azz ld, amm anu ab v ecdd dyim bu nednu il ve hev-05.-darlndan dem ururlar-d ve dyim istimdd- askir in iml ve emvl gnderrler-idi ve mu-06.-lifler defi ve al-in bu devletden ve bu aretden istinet alep lurlard ve da yle istim07.olnur ki erfu melikleri ve pdihlar anda taziyet ve tahiyyet-in eliler gnderdiler -adatil-bi arbeti-08.l-

ebni- essn mstakem ldlar, bu aretden ki dyim cihn serketlerin ve


658 659

B. 120a/12. // T. 76a/13. ...Der n- Eyym... B. 120a/14. // T. 76a/14. // P. 142b/8. ...henz... 660 P. 142b/14. da 661 P. 142b/17. ...nm ve

252

dermndelerin mebbel 9.ve penh ola gelmidr. Ve ol memlik mezrtn bimege ve ol nedn vrn lmaa aab
10.

or ve ahr balts bilendi. Ulu sulnlar ve rzigr

melikleri ve ekbir ve illeri ve ired-mendler a-11.-tnda bu manyi mesmu ve pesendde olmaz. Ry ve malaat662 oldur ki evvelden olu gelmi nn ve det 12.zerine bu aretden aa terf ve663 sanca ve memleket menri irsl olna. Ve emr-i ilhiye ki
13.

-ve l tarab

mlel-yetme ill billet hiye asen-dir, imtil lna. Ve nu rn rmeden istimlet


14.

ve dildrl kem yenba olna. T ki ol gzde ve pesendde sret amli mlk-


15.

evyifine det

olna. Ve ymkin ki n eriler ol memlekete mteveccih olalar, anu

anas, ki Melik dil kzdur, 16.elin ayr pdihlar etekine ura. Ve anlardan istin-in eri alep ide ve anlardan da far- amiyyet 17.ve imyet diyr ve riyet cr-in -ve ti il-

urb- hkmi birle fatlanalar. Ol ar-i efat-la

1.

araya deler t salanatu

innn ol yetm memleketi adndan dndereler. Ve eger efat mfd o-02.-lup maall-i ablde der-ise -vel-avd amede- okyup dneler. Ve eger h- cihn anlaru efati ve avline 3.iltift itmezse nr mmnaat ve mdfaat-ile aru geleler. Eger nup menkb olurlar-sa uva meliklerdr, 4.anlar smadan ne iftir. Eger -vel-iy billhibize em- zam irerse ol ru eeri rzigr ehre-05.-sinde b ala ve ased ve idad-u re ve rgr olalar. Bu endede -sdi cmle ziyn-est ve ziyne 6.heme sd.- n ki Sultn erkn- devletinden bu ryi ve nay istim ld bir sat efekkre vard. 7.Andan ora anlara baup eytdi ki ek degl ki ve arb ve ecnib mlkine mrt itmeklik ekrim 8.ve aim mrvvetine lzm ve vcibdr. Ve anlaru ikr-y riyeti eryii far ve emr-i matmdur. 9.Amma ol vatin ki bir nmdr pdih664 kuvvet ve itidr siln giye ve cihngrlik atna binr,
10.

ayan kiveristnl zengsine basa ve


11.

azmet-i innn bir memleket adna maf la ve mem-i

riyetini ve kerem-i

mufaatn -ve l irmu beynel-mlk- mansini ecz la, memlik aa musaar olur. didi. 12.Ve da eytdi Size malm olsun ki eger mlk diyr taziyet ve tehniyet-in rusul irsl ldlarsa acz-13.-lerinden o kii grnrler. Aa mrvet mzevirdrler. didi.
662 663

P. 143a/11. Bu kelime yok. B. 121a/5. // T. 76b/11. // P. 143a/12. ...ve ilat 664 T. 77a/1. Bu kelime yok.

253

Ve a ol ve ol ol beglerine 14.ve erilerine iar-u askir-n mektbt irsl ld. Az zamnda olu eriler dirilp geldiler. 15.Ve mancn ve cebene ve esbb- murebat ve levzm-u muarat, ki r olm-d, tafl olup ar o-16.-lnd. Suln eytdi Firat itmek olmaz ve anu bigi vilyeti bunu bigi vaitde elden oma aldan 17.bedidr. didi. Umer-yi devlet, servern- memleket n pdihu rabetini ol memleket azmine d grdiler,
1.

dillerin Suln medine gy klup du ve en ldlar ve eytdiler ki -

ulbil-mlki azyinllhi- 2.kmi birle ola ki biz ullar ol srra ki ehriyr- cihnu
amr-i mnrinde azne-i aybden vedat 3.onulmdur, itlmuz olmaya. Ve idv-i ryi zemn fikr-i metn ve dri beyn ar-i buryan-la berbarl 4.imkn- taavvra gelmez. Eger bu ullar imetkrlar deti zerine rf yninden bir a kelime ar 5.itdkse pdih vfr- mkerremet ve merametinden afv buyursn. n zim olmaa czim old, 6.bu ullar da bi-vas-i a cn fid lalum. Ve il ve cn siprldan bir daa ihml ve dir 7.itmeyelm. didiler. Suln buyurd Mara Begi Nuret-dne bir nme yazdlar mevkeb-i hmyn
8. 9.

cnd ve cy- firvn birle ol udda varur gerekdr ki adm eri ve avsini yaralayup da atlu ve yaya ulfeye davet ide ve muarat ve mancn ltn ve syir

cebene 10.yarn grp r ola. Ve bir mektb da bu resme Malaya ve Sivs beglerine yazld ve bir metb
11.

da u beglerine ki Etrku mahd erilerini atludan ve yayadan


12.

direler, getreler. Fil-cmle erf aleme gelp revn old. Cmle cemiyet-i vhibet
13.

ve cevnibe, a ol ve ol ol beglerine mektbt

tamm birle blistn sarsna mteveccih oldlar. Ve b


14.

add u ar askir erf- memlikden cem old.

Suln da kevkebe-i s birle blistn


15.

tarafna tevecch itdi. n anda iridi, bezm-i m buyurd.

Ve a ol ve ol ol beglerini
16.

ulular ve serverleri ve mecm siphleri atna oyup yidrdi

ve irdi ve her birine bir


17.

nev istimlet itdi. Ve m ehirlerinden her ehri bir bege adad. Ve anlar

il ve

hevdrln tar ve terb ld. Cmle zemni bendegi pp ba urdlar ve du-yi devlet
1.

aret-i salanat dil cn-ile ed ldlar. Ve eydrlerdi ki Her ne ki imkn

254

dyiresine sar ola 2.mebl olnur. didiler. Ve midr ki brigh- cihn-penhu malib ve mrdt avn-i Rabbn birle 3.myesser ve msehhel ola. rtesi Suln seyrna bindi. n seyrndan dndi, n yinp gtrldi. 4.Cmlesin r idp anlaru-la meveret ld ki an yoldan girmek gerek ve ol mhimme nice
5.

idm itmek gerek diy. Bir yife, ki ol araf yirlerin ve yollarn bilrler-idi, eytdiler Bu

arafda 6.Merzbn ve Rubn ve Telbir yolndan yigrek yol yodur. didiler. Ve andan alebe degin yolu 7.o dzdr. didiler. Suln ol yol begendi. Beyt:
08.

Cenn-i kft mr cez n rah nst

Begti be ez rh- kth nst


09.

n azmet ol arafa muarrer old, emr-i ria emr old aret-i Suln kmi
10.

birle begler ve serverler

ittif-ile erin sa kol ve ol oln ve topn ve aravuln ve

advuln tayn idp aleme getrdi, 11.salanat aretine iletdiler; begendi. n ol terbden fri oldlar, devlet ve sadet delleti
12.

ve olu eri-y-ile
13.

Merzubn alasna revn oldlar. n anda irip ondlar, mancnlar urdlar.

Ve

naamclar naam urmaa balayup ve tr-endzlar o yadurdlar. Ve tamm cidd-ile muarat itdiler.
14.

gnde ala mstali olup alnd. Sulanu ryt ve sancaklarn

alaya ardlar. Nevvb 15.ve kttb alaya up are ve cebene ve syir alt ve yar ve esbbn aleme getrdiler.
16.

Ve siphler ve mstaflar ve emn dizdr ve ir erleri


17.

nab itdiler. Ve n ol mhimden ferat

l old, Suln bezm buyurd. Ol mcedded


1.

fet-in irete az idp bu let ensnda

Mara Meliki Emr Nureted-dn

firvn ve arsta eriyle salanat idmetine iridi. Suln yet 2.begenp mstasen grdi ve memidet ve sityie marn old. Andan Rubn alasna azimet itdiler 3.ve ala al sulnu ryt ve salanat ulndan yet orup raab ve hers gllerinde 4.hir old. Suln buyurd, mancnlar urdlar ve sava itdiler. yle ki Rubn alnu 5.fin sumna iridi. Bim-i cndan amn dilediler. Salanat dvnndan fermn old, aman virdiler. 6.Ve amn-in ahidnme aleme

255

getrp anlara virdiler. n fermn mlaa ldlar kalanu ayn 7.ve muteberleri eytdiler, sulnu elin pmeg-ile merref oldlar. Ve ilatlar geydiler ve665 sulnu
8. 9.

sancan alaya iledp burc zerinde nab itdiler ve beret naresin aldlar. Suln ol kalanu da yark ve mhimmtn yle ki gerekdr grp dizdrln Emr Nusreted10.

dn

gyegsine mufavva ld. Ve andan Telbr alasna azm itdi. Ve ol alanu

begi mdfaat ve mmnaat 11.adna Sulna aru geldi. Suln eriye buyurd ki ceng-i suln az itdiler. Ve on
12.

gn mtevtiri muarat itdiler, hi fyide olmad. Her laa


13.

ala ehli av ve laf ve herze ve gzflarn

ziyde iderlerdi. Ve ierden ve aradan


14.

olu al telef ve helk olurd. Suln bu bbdan

mell olup yet aaba geldi ve


15.

buyurd ki cebeneden her siph eline bir balta vireler

ve balarnu ve baelerin
16.

aalarn abadan aama degin keseler. n siphler teberi

ecere urdlar ve aladan


17.

ecr ve bostnlarn a ve al itdklerini mhede kldlar ve ittif-ile begleri

atna

varb eyitdiler Bizm vech-i mamuza sebeb balar ve baelermz-idi. n Rm erisi


1.

bizm kirm ve ecrumuz ahr baltasyla a ideler, badel-yevm bizm

aylmz vech-i menli 2.nirde ola. n i bu adde irdi, ekbir ehli ve aylmz malaat cehti-y-n alayi 3.suln idmetine teslm iderz, maur utasz. didiler. Begleri eytdi Baa ol 4.mikdr mhlet vir ki suln imetine aber gnderem ve li ilm lam. didi. Pes salanat 5.derghna bir id gnderdi ve eytdi ki ulu ve etbnu maeti bu aladand. 6.Suln n bu alay benden ala, pes bu ulu ve etbnu maeti nirden ola? Eger salanat 7.devletin ebt ciheti-y-n memliki marsada bu ul adna i ve timr dvn- aldan tayn 8.iderlerse ve bu kalay anu iva taarruf lurlar-sa ve alay ehline askir-i manreden ziyn 9.olmaz-ise alay ve rabet birle suln ullarna teslm idelm. didi. n bu man sulnu
10.

mbrek semine iridi, andn ve feran


11.

old. Ve Heynev vilyetini aa tmr ve i erzn buyurd

ve menr ve sevkendnme
12.

mesr old. ala idleri ve suln ilileri olup alaya vardlar

ve salanat aretin
13.

elfn, ki anlaru anda fyi olmd, tarr itdiler. Cmle emn


665

ve muman olup

P. 145a/7. ...da

256

begler-ile aaa indiler ve sulnu elin pp merref oldlar. Ve sulnu

14.

sancan

aamet ve yn-i tamm birle alaya iletdiler ve cuma gn ubeyi Suln adna odlar.
15.

Suln ol yir begligin ve sbaln Emr Nureted-dn ardana erzn ld ve666

sip-16.-hler ve mstaflar ve emn ir erleri odlar. Ve Mlaya ve blistn nevvbna fermn667 dr old ki
17.

yar ve are-y-in iki


1.

yz al tertb idp gndereler ve taallul ve tehvun lmayalar n

ol

mhimmtdan ehriyru r ferat buld msmi-i erefine inh ldlar, ki hired-dn


2.

li Pervne n aretden mfraat idp bu ara gelmi-idi. Bunda rencr olup668 a

fermnna 3.vl olm ve bunda medfndur diy. Suln buyurd, anu mehedini isdeyp buldlar ve sklerini 4.abirden ardlar ve odun yup zerine oda urdlar ve klini yile virdiler, t rna tef l old.
05.

ikr-i aber-i be-Fiten-i Vlide-i Melik Azz ez-Kad- Suln zzed-dn Memleket-i m-r ve ym- Tedbr-i Def-i Eiyyet ve Ref-i Fiten-i Suln669
06.

Ol sebebden ki m melikleri ve kimleri heme fil olmayup cezim ve yuat

birle mtenebbih 7.olurlar-d, dyim csslar ve mnhler erf- leme gnderrlerdi. ay Rm memlikine dyim 8.csslar mlzim olurlard. Ve Rm vilyetin ayn ve muteberlerini ml ve ml birle kendlere 9.muli ve hevdr lup mstazir lurlard. T her ayr ve er ki il ve vilyetde ve dvn ve brgh- 10.salanatda vi olayd, gnden gne ab idp ve aleme getrip anlara ilm iderlerdi.
11.

n ryt- salanat- marsa-i ayariyyeden erilerle m memliki adna

arekete gelp blistn yazsnda 12.nzl lnd ve Suln anda bezm-i m oyup iret itdi. Csslar ki anda rdlar, Melike
13.

imetine ve Cemled-dn Llya ki memleket


14.

kimi ve Meliken nyibiydi, taflle inh

lup ilm itdi ki anlaru aberinden


15.

sersme ve pern oldlar. Ve ol die ve vanu

def-i tedbri ayrn aldlar. Ve ol

666 667

P. 145b/15. ...da P. 145b/16. Bu kelime yok. 668 P. 146a/2. old 669 B. 124a/13. Bu kelime yok. / T. 78a/23. Eiyyet kelimesinden itibaren gerisi yok.

257

kmle ki bir server ve kimleri yo-d ki vu- avdide

16.

anu ryna rc ideler,


17.

yek-pre b-re oldlar. ibetl-emr eyitdiler ki Melik Erefden, ki arndadur, bu ulu va defin tedbrini istemek gerek ve bu bbda

Meliken
1.

andan

istinet dilemek gerek ve her ne ki buyurursa eyle itmek gerek. didiler. Pes kifyet ve feat 2.ve afet ehli eliler itiyr itdiler. Ve anlaru-la her nevden iml ve tuaf irsl lup ilm itdiler 3.ki Rm suln aded-i ncm midr eriler bizm vilyetmze mdelet ld. Eger bu memlik aa myesser 4.olursa, bilmi olasz ki size da amn viriser degldr. Gerekdr ki bundan din ki 5.Melik hir ablinden Melik Eref pkze rnda vi olan vaet ubrn ramet ve efat 6.uy birle zyil ve hir la, -inde-

edyid yhibel-ahd- oya. Ve bu Merz-i bmdan Rm sulnn 7.defitmege re


ide. n resl, Melik Eref imetine iridi ve bu kelimt ar itdi, egeri 8.Melik Eref suln-la ittid ve meveddeti vr-d ve oy muabbet ve il bbnda hir olmd,
9.

amm bu man fikrinde makl ve makbl ddi. Firvn eriler a nevkirinden ve

siphlerinden ve yei ulfe-10.-rden ve Arap ve Kpa ve Krd cem ve gird idib alebe geldi. n z arnda Melike atna 11.iridi, eyitdi: Pdihlar ve melikler ml ve azyini bunu gibi gn in cem iderler. Ve a aay
12.

ara gn in dirrrler670. Eger


13.

yz yll ayir ve azneyi bir vrn kyi salama in arf ideler. Ve

omayalar ki
14.

dmen taarrufna de, ucuz ve ryign grinr, devleti cn virp atun alma gerek.

Ve

azne-i ziynn firvn a atma gerek, didi. Melike arnda ry zerine bunca yldan
15.

madar ve cem olnm azyini671, ki m ulular ve melikleri nie say ve tedbr-ile


16.

dirrmilerdi,

arb eri dutup nker dirrdi. Ve anlaru eslia vadeleri tertbine


17.

mel old. Ve ol

arada salanat- devletin cebelini munarm ve mnai ld. Ve


1.

mecr cigerin ayet-i ciratna

bir merhem peyd ld. Ve ol yle idi ki isteyp

Rmdan bir kii buldlar ki sulnu cmle 2.beglerinn ve ayn ve muteberlerin adlarn bilrdi ve dinden anlaru ile in olm-d 3.ve an r idp ordlar. Mecmnu
670 671

T. 78b/20. cem iderler P. 146b/15. azneyi

258

adlarn ve manb ve tmrlarn bir bir tarr ld. Aa firvn 4.ml virdiler. Ve l ve idd and idiler ki n mad myesser olup Rm askiri bu memleketden 5.mrcaat lalar, ol virilen mlu afnca aa ml vireler. Cmle beglere tezvr cevb-nmeler yazdlar
6.

ki ila ve sn-i muhede ve peymn ki begler itmilerdi ve ol vade ki Suln m

uddna 7.getreler ve ol manyi uvveden amele ve avilden file getreler. Firvn fern dinildi, u biz da 8.azmet itdk. Gerekdr ki her arle ki mmkin ola, Suln mufaat itmekde cidd-i bel 9.gstereler, t ki Suln bu aiyyeden aberdr olup dnp gitmeye. Ol vatin mecmmuzu sayi
10.

b-l ve bl ola. Ve begler her birine Mr altunlar ve


11.

tz atlar ve her levnden nefs umalar

fuln-ile viribildi diy ve ol imli da byle

viribidiler. Ve ol kiiye eyitdiler Sen rd 12.suln ordusna var ve afiye-y-ile kendzi ol bililer birisin adrna bra.
13.

Ve bu manyi ar-i inr birle ilm it. Ve


14.

vefdrl ve a-gzrl gster. Ve eyit ki Ben m

erisi iinde idm ki bu begler


15.

bitileri anlara iridi. Ve mdan her biriyn firvn ml

ve esbb ve nefyis

getrmilerdr ve fuln yerde urup furat gzlemilerdr, t vatinde her birisine 16.getreler. Ve eger dilersez ki benm szm gerekligin bilesiz, ol didgm yire varu, mhede lasz. Ol a anlaru efsniyle kendzin le sillesine
1. 17.

t bu li

brab ve zini sulnu

ullarndan birin atna brad ve li aa ilm itdi. 2.Ve ol ul fil-l salanat aretine varup bu aiyyeyi ar itdi. Suln bira emnlerini ki 3.anlara inanurd, ol ala ol mama, ki dimidi, gnderdi. ml ve azneyi, ki ol kii 4.dimidi, didgi bigi bulup gtrdiler ve Suln imetine getrdiler. Ve ol nmeleri bir kse 5.iinde mhrl buldlar. n Suln ol nmeleri mlaa itdi672, mell ve mteayyir old. Ve susuz 6.ve gnhsuz adm beglerine gmnlu old. Ve buyurd, ol kiiyi dutup saladlar, t ki h kimse 7.ol le muali olmad. rtesi Suln Emr-i Meclis Mubrized-dn Behrm ha buyurd ki 8.drt bi er ile aravula vara ve drt bi er ile da Emr Seyfed-dn Ay-ibe anu ardnca 9.vara, t eger medede ve muvenete itiyc olursa, meded ideler. Ve Suln da ol drt bi

672

T. 79a/20. ld

259

10.

mkemmel ve msella er ile topda anlaru ardnca revn old. alan ara eriyi da

ardnca gelsnler, 11.didiler. n Emr-i Meclis m erisine yan iridi, Svsu blk balarndan Mamd Alp
12.

adlu bahdur, ki mri hetda irmidi ve nie savalar ve urb ve urb mhede

lm-d 13.ve cenklerde arb urup ve arb yiyp balar ve ciratlar oaltm-d, buyurd ki bir depe 14.zerine up m erisin arasn grp ys ide. n Mamd Alp bir depeye d ve
15.

m erisin kemmiyyet ve keyfiyyetini istikf idp baar- baret birle ys


16.

itdi, Emr-i Meclis atna

gelp eyitdi: Biz bu drt bi kiiyle m erisi mubelesine


17.

varma al u kifyetden bed

ve bad grinr. Eger nigr Bege ve erin topna


1.

ilm olnursa ki becid areket idp

bize mli olalar, yet malaatdur. didi.

Emr-i meclis bun fikr itdi ki tadr ve km-i ezel nefd 2.bulup urr yili lib ve malbu naveti dimlarndan sun diy ol cihn-dde pr 3.szine iltift itmedi ve itb dilini uzatd. Ve buyurd ki cmle eri al atlarnu 4.olalarn mukem ekdiler ve cenge heng itdiler. Mamd Alp feryd u fin idp arurd ki: 5.Hey dvend ivmek ve tacl vati degldr, bu arb ve ava ii, oyn degldr. nigr Bege 6.ve Sulna tzrek aber itmek gerek ki anlar da becid bize mli olup dmen-ile grevz. dirdi. Emr-i
7.

Meclis pr szine bamayup ovu cevblar virdi. L-cerem nuret retini renc ve

meaate mbeddel 8.grdi. Egeri evvel amlede dmen erisini mnhezim ld ve nigr Bege adam gnderib ilm 9.itdi ki m erisi mnhezim oldlar, diy. km-i Yezdn ve tadr-i sumn birle bir siphyi Melik Ere-10.-f beglerinden bir beg utup Melik Eref atna iletdi. Ve andan ordlar ki: Bu bahdurlar erisi,
11.

ki evvel admede
12.

bunu bigi armet ve alpl gsterdiler. Suln bunlaru ile bile midr, yosa

degil mi?

Cevb virdi ki: Suln radur ve bu drt bi er aravuldur ve muaddemleri Emr-i Meclisdr.
13.

Ve drt bi atluyla da nigr Beg ardlarncadur. didi. n bu ikyet

Melik Eref 14.semine iridi, feryd idp ard ki, -El-msten y mslimn- bu adar eriden, ki az
15.

eri dururlar ve mededleri radur, yz dndermez ve amiyyet ve


16.

ayretden dnp amle idz

ki n a -tel-nu avni birle bunlara cevab virmi

olavuz. -Fe-hazemhm bi inillh- menrn 17.illiyyn dvnndan bizm adumuza mesr lm olalar, anlaru mededi ki aablerince gelr
1.

olalar. n l mhede lalar,

260

tla mecl bulmayb ikeste-dil ve b-il mrcaat lalar. Ve eger 2.vel-iyzu billh sstl ve tehvn gsterrsez, Rm erisin ahrna giriftr olursz. Ol vatin 3.yandur ki uluuz ve kiiz ve v ve erfze ib ve mub lsar degller. didi. n Melik-i 4.dil ve Melik-i hir erileri ve ullar bu aberi iitdiler, dnp gir avaa yz utdlar. ki eri 5.yil ve oz gibi biribiriyle ardlar ve dutru ve od gibi birbiriyle armadlar ve iki arafdan firvn 6.leker at oldlar. Emr-i Meclis bir siph nigr Bege apdurd ki dmen erisi alebe itdiler, 7.tz iri, diy. nigr673 cevb virdi ki imdiye degin lf u gzf ururd ve aber 8.gnderrdi, dmenler sndlar ve adlar diy. imdi meded mi ister? Biz varavuz, n murd myesser ola. 9.Ve ol muaffer ve ii ve sevs bezetmi olavuz. Ve ad anu olup diyeler ki Emr-i Meclis m erisini 10.sd diy. yet ased ve dndan ki vard, mulefet itdi. Ve bunu bigi nzenin memleketi
11.

ki yir yzin al andan tamm rat ve syi bulurlar-d. Ve rub- meskn efl ve
12.

meskn-i

selin-i Seluu a ve kereminden nimet ve isn- b-grne irirlerdi,

erefi zevl ve fenya 13.iridi, bir adem iler basmad. Ve kendzin gir ekerdi ve salanat aretine li ilm 14.itmedi. T a-y sumn nefd bulup dmen r-gr old. Ve olu eri telef olup ve ayl beglerle 15.Emr-i Meclisi utsa itdiler. n Emr-i Meclisi Melik Eref atna iletdiler, istibl idp oca 16.oca grdi. Ve cerrlar674 getrdib zamlarn uk-bend itdrdi. Ve terf ve ilat- 17.geyrdi. Ve yle ki ib-i mrvvet pdihlaru mekrim-i al levzmndan mahddur.
1.

Emr-i

Meclise istimletler idp dil-drl ld ve eyitdi ki: n bauuz selmetdr, a -telya 2.kr itmek ulu kermetdr. didi. rtesi Melik Eref Emr-i Meclisi ve ol utsa olan begleri alebe 3.gnderdi. Emr-i Meclisi ve begleri alaya iletdiler ve alan uva siphleri ve id ve ecnd ehirde 4.abs itdiler, amm tebcl ve tevr ve ulfe ve vafelerinde tar itmezlerdi. Melik Eref, Melikeye aber gnderdi ki: 5.Emr-i Meclis ve alan Rm beglerine ulfe ve nafaa ve itirmda tar olnmasn, diy. Melike 6.hem arda ireti ve kmi

673 674

P. 148b/7. Bu kelime yok. P. 1148b/16. ceratlar

261

birle Emr Meclise ve bile mabs olan beglere izz ve itirm idp nafaa 7.ve ulfe eksk itmezdi. n aravul beglerin sndu aberi salanat aretine iridi. 8.yet ayup aab od cam mnendi yelkilendi. Emr nigre buyurd ki: Cmle begler ve eriler 9.bu gice uyanu olup sillarn amayup atlarndan inmesnler, t irte olnca aba nice malaat ise,
10.

ol mucbince tadm olna. didi. rtesi Melik Eref Arap erilerinden iki bi atluya

buyurd 11.ki iler varalar ve sulnu azmeti ve hezmeti ve ad avlinden istifsr lalar. n iridi, ekmiler
12. 13.

grdiler ki sulnu br-gh urulm, amm erisi cebelenp msella olup

ve ryt- ehriyr ecr- nevbahr gibi yilden arekete gelmi ve atlar

kinemesi ve erenler vz 14.grldsi ve yanus kmbed-i arya irmi. n Arb bu li grp girrek dndiler. Suln
15.

yet-i aabndan ayup beglere eyitdi: y kfir-i nimetler, eger bir beg
16.

menkb oldysa ir erin o

ve suln etri bdr, ne grdz neye uraduuz?

didi. n begler Sulndan bu zehr-ld 17.itb istim ldlar, bir auzdan seyl gibi amle idp Arbdan yaa adlar ve Arb ldan gerp zr itdiler. Ve Arbu ldan urtulanlar amaa yz utdlar, varb 2.li Melik Eref imetine ilm itdiler. Ol da aflar dzib erisine dil-drl ve tesell itdi 3.ve hem ol urdu yirde bit olup urd. Ve eyitdi: ler varma ey degldr. Eger gelrlerse, 4.elden geldke drielm. Ve eger mrcaat iderlerse fa-bih. didi. Bu arafdan Suln buyurd ki, serperde 5.ve dehlzi aldurup iler nab itdiler. Ve gir Arap erisinden aravul grndi, gir anlara 6.da dnki bigi amle lup dest-brd gstereler675. Anlar da dnp adlar. Varb Melik Erefe aber 7.itdiler ki: Bu gn Suln iki kerrat ser-perde ve dehlzi indrdip iki kerrat nab itdi diy eyitdi. Meger 8.Suln arb ve savaa azm ider, begler mni olurlar, ola. didi.
1.

yir yzini anlarndan lle-

675

B. 128a/14. gsterdiler

262

n aam old, Suln eri 9.ve br-gh oyb kend biraz girrek varb anda ond. Ve eri ve begler irteye degin anda msella olup 10.br-gh olanurlar-d. rtesi Suln andan blistna azm itdi. n Melik Erefe sulnu
11.

mrcaat malm old, ol da dnp


12.

alebe gitdi. Ve n Suln blistna vardu muhaa old,

erisin dirp Telbir ve


13.

Rubn ve Merzbn alalarna vard. Ve sulnu nab itdgi dizdr ve nevvb ve

ir

erlerin muarat itdginden ora vad u vadle ordup o vadeler ve676 atlu sz-14.-lerile alalardan ard ve kend yei mstaflar od. n ol mhimmtdan ferat buld, sulnu nab
15.

itdgi nevvb ve dizdr ve ir erlerini rmet ve itim- tamm birle


16.

oyvirp Rma gnderdi ve kendleri

dnp alebe vard. Ve anda Emr-i Meclis ve


17.

utsa olan beglere da ilat ve alt ve at ve on gnderdi ve kendzi Dm arafna mteveccih

virp izz ve itirmla suln imetine


1.

old.

n Suln blistna iridi, bir a gn anda tevauf itdi. Nuretd-dn arda ve gyegsi 2.Rubn ve Telbir alalarn Melik Erefe teslm lup suln imetine geldiler. Suln ol ikr olan 3.nmeler cevbndan amd. aravul sndu vadan yet mell olup her sat beglere 4.itb iderdi ve aab ile sylerdi. n iitdi ki alalara nab itdgi kiiler alalar teslm 5.idp geldiler diy, be-kll mteayyir olup aab od yelkilendi. Ve buyurd ki: Nuret 6.d-dn gyegsin ve ardan fil-l boazndan adlar ve begler ulusndan ve kiisinden 7.h kimsen szi sylemege zehresi yo-d. rtesi buyurd ki: Cmle begler ve serverler 8.br-gha r olalar, t bu all tedrkinde ve bu zell tedbrinde meveret olna diy. 9.Ve sulnu imetinde olan ek siph olanlarna ve ullara if ile aber olnd ki
10.

sila gireler. n begler dkelisi br-gha

gireler, epevre ala rip uralar ve h 11.ferde ier girmege ve ara maa omayalar. Ve muntar olalar, t ierden anlara ne fermn olursa,
12.

anu etbn lzm bileler. n


13.

begler mecm br-gha girdiler, ekler aradan sil-ile

ala idp urdlar. Bas


14.

sler utb ve bas yaln llar ellerinde ve ba omalar ururlar-d. Suln ol cevb-nmeleri divtdrdan dileyp
15.

iginlerinde ala olup

her birin mektbn l ine


16.

brad. Her biri mtlaa itdklerinden ora ol b-gnh b-reler ol


676

vada re ve

T. 80b/22. ...tanulu

263

ayrn ve sersme aldlar. Ve -Subhaneke h bhtnun am- yetin odlar. Ve ol


17.

iiden inkr idp yir ve gk gtrmez andlar idiler. Ve ol bhtnu yet-i tevrinden
1.

uarya bu ebyt in itdrp odlar ki tercmesi budur ki ikr olnur. Ebyt677:


2.

au a ki ehenh- mil-i cn-in

Ki tat- dilde aa vardur heme mekn


3.

uladan lb ili v aravul gzden

Vezri gdan itdi vekl-i bb- zebn


4.

Resl in ki semsy far zre anu

Ki nc od ele gvhdur urn


5.

Al ecati, dd rstl a

mer mehbeti ve erm-ret-i Omn,


6.

Be-rezm-i Rstem-i destn be-bezm-i Keyusrev

Be-cd-i tem-i y ve adl-i Nirevn


7.

Devm- devlet-in ki mstedm olsun,

Mdm nimet-in hen v cvidn.


8.

Ki biz ullar bu szlerden ghmuz ve abermz yodur ve gicede gndzde h

bir vat 9.bu ende rumuzdan ur itmedi. Ve bu vaa ve thmetde biz Ysuf- dddan
10.

malmra ve an yidi diy bhtn itdkleri urtdan beriregz. h- cihn


11.

ab- mekde

lesine iltift itmesn ve ib-aralar sz-ile biz b-reler irz


12.

buyurmasun. Ve bunca

yll atadan, dededen, bende ve bendezdeler un imet-i


13.

brhn ve - beyn olmadn u

ve ilna mbeddel lmasun ki bu ulm


14.

vemeti salanat- devletin ayr ullar mizcna semet pdihu l etegine ve cell yaasna yapmaya. Ne midr
15.

irrp bu intifu inf eli

ki ol meskin taarru ve zrl lup yalvardlar, eer itmedi. Suln

buyurd, t cmlesin 16.ellerin ve ayalarn balayup bir ev iine oydlar, ev evresine ve


677

B. 129a/15. // T. 81a/19. Bu kelime yok. P. 150b/1. Beyt:

264

zerine olu odunlar ydlar yallar evc-i sumna iridi.

17.

ve od urdlar. unu gibi od yand ki Nemrd od gibi


1.

Ve ol b-re gnhsuz begler ol od iinde mecm


2.

yanmaa baladlar. Her ans ki badan

urtlup rane ve revzenden ab ara

arlard. Avnlar ve limler678 cn alc gibi rulariyle 3.yite yite od iine oyarlar-d. Mecm yanb ttnleri evc-i sumna iridi ve ol siyset 4.odndan cigerler kebb ve gzler pr-b old. Ve h kimesneye efat itmege mecl olmad.
5.

n sulnu m ve aab ol siyset-ile yirine iridi, ol gice lem-i aybdan ol

fil-i ab 6.ve amel-i en buln hir old ki dinde an o melmet itdiler. yle ki 7.Suln ol dden yet ord ve rb- azm birle uyanup iine pern ve pemn
8. 9.

olup eydr-idi ki: Ol begler ki benm hevdrlumda ve imetkrlumda rzigr gerip her mhim ve tl ve cidlda cn ile drirler-idi, yet-i abvet ve cihletden

helk idp 10.elden ardum. Beyt: n cm- zi-dest ft-i grbe ikest679 yden leb i s mlden dest,
11. 12. 13.

Ve alan begleri yet melmet itdi ki Nin ol vat benden mnaat dirg idp

aabm odn aret ve afat-la sndrmedz didi. Anlar rler dilediler ve ol li

tadr-i Rabbn ve a-y sumnye avlet ldlar. Ol oru ve vehimden Sulna du


14.

ve mell680 renci

mstevl olup af old. Ve i tabbler erf ve cevnibden getrdiler.


15.

Mecma ol renc

mlecesinde dermnde aldlar, eyitdiler ki: Svsu uy sulnu


16.

mbrek mizcna ve bu

maraa muvf degldr. Vrn-ehre varb anda menzil

mretteb itdiler. yle ki Malayyadan Furt 17.uy sulnu erb-nesine dest-be-dest her gn gelrdi, ibet681 fiyet bulmad. Ve ol
1.

maralar-la bu cihn- fnden be-kll

ir lup dirlikden mdi a old. Ve ol nevmlik 2.vatinde bu iki beyti drr-i hvr gibi bdr- b- mevznndan nam itdi. Ve b- silsl ve zill-i mun gibi 3.in ld: Beyt:

678 679

A 151a/2. satrdan A 151b/14. satrlar aras Berlin nshasnda yoktur. T. 81b/21. riati arya be-ikest 680 P. 151a/13. sell 681 P. 151a/17. Bu kelime yok.

265

Biz cihn ki terk idp gitdk Rencini dilde berk idp gitdk
4.

imden gir nevbet irdi size

Nte kim evvel irmidi bize Ve buyurd ki bu ebyt, 5.trbesi apusndaki marsa-i Svsda mbrek ahdinde bin itdrdgi dru-ifda, ki yaplmd, 6.nar u na itdiler. Andan ora al ve uyla bdr ve hyr -Rat billhi rabben ve bil-slmi dnen 7.ve bi-Muammedin sallllh

aleyhi ve selleme nebiyyen ve bil-urni immen ve bil-kabet bleten ve bil-mminne ivnen- oyu oyu 8.cihndan nal idp drl-arra mteveccih old. Ve cennt-682 adn
derectna teud ld. Ve dr- 9.fendan rilet idp, dr- bey itiyr itdi. mdr ki a -tel- anu asentn abl
10.

idp seyyitn mav ide, zr ki af ftdan emn

itmidi. Ve ab- kermden zd olup 11.kimesne anu rn azndan tel sz iitmemidi. -

Vellh affruz-znbi ve settrl-uybi-


clsndan ora Svs dr-ifsnda defn
13.

12.

Andan ora an Suln Alad-dn

idp Rvna teslm itdiler ve tn-i ladini

anu mbrek eniyle mnevver ve muaar ldlar. Ebyt:


14.

amu nk bed k-in omuz

Degl ol ki eflk-in omuz


15.

Eger tat buldu ve ger tc u genc

Nice nice yildk ekp derd renc


16.

Serencm- irde topra ve t

Nite ki evvel anu-ile buldu sirit


17.

Eger sl- ad ola ger et penc

Bir old, n ald derd ile renc.

682

P. 151b/8. Bu kelime yok.

266

1.

ikr-i Mveret-i Umer-yi Devlet ve Erkn- Memleket ber-tiyr-i Melik ez-

ehzdegn der-Tefv-i Zumm- Fermndeh ve Salanat der-Kef-i Kifye


2.

n Suln zzed-dn uld-i berrne nal itdi, begler ve ulular Emr Seyfed-dn

Ayibe ngr 3.ve erefed-dn Muammed Pervne ve Emr Mbrized-dn avl ve Mbrized-dn Behrm-h Emr-i Meclis ve Zeyned-dn 4.Bere Emr-i r sulnu lmini if itdiler. Ve ib Mecded-dn Eb Bekirle, ki zbde-i fual-y 5.cihn ve umde-i ual-y dr idi, eger vzer-i miyye lem-i kiyye ricat myesser olayd, af anu 6.avb- ryndan aclet-i icb-ile macb olup ayrn ola-y-d. Ve ib Kf sml keff-i kifyetine 7.tabl lzm layd, nam dil-berler zlfi ve dendn gibi mkn ir ve manm ve b-dr ve neri ferid-i 8.r ve ncm- reyy gibi madd ve mehheb ve hb ve a andehr lubetleri zlfi gibi mk-br 9.ve mselsel ve mensb, her nkte ki elf- drr-efnndan tarr olna-y-d, efl- cihn ve emil-i 10.devrn anu selset ve lefetinden ayrn olurlar-d. Ve her lafe ki ebyt- arrsndan 11.uhra geleydi, rek-i uar-y evil ve evir olurd ve mehr d-beytlerinden ki buyurmd Beyt683: Der bend-i kt ki rsd-i zd Ber dtem est i nm dred y
13. 12.

biri budur

Ber dtem d b t sanem be-nihd

yin-i vef aide-i bdd Ve Melikl-kttb Nred-dn amza 14.bn-i Meyyed e-ury -rametullh-684, ki sn-i a ve srat-i kitbetde ve cezlet-i ibret ve nihyet-i beratde
15.

ve keml-i

belat ve metnet-i nam ve anet-i neirde nihyete irimi-idi ve dey- ilm-i beyn ve ay-
16.

man zre ia bulm-d ve teressl ins vesinde ve tarr beyn-


17.

kelmda felek-i tsiden

tecvz itmi-idi, kitb- lim ve ble-y ben dem ve fual-

683 684

B. 130a/17. Bu kelime yok. P. 152a/14. ...aleyhi

267

y f anu mnet cezletinde ve ubetinde eytmilerdi: Beyt:


2.

1.

ittif itmilerdi ve medinde

Key ber ser-kttb ter manb- h

Mn-i felek dda berrn-i avl-i gvh


3.

N rde mr ilmet ayn-i be-f

Ndde nam sunet nk tebh


4.

Bir iki beyti ki anu ab- leifi kr-nesinden ki685 fehm-i malt- Efln 5.ve

ibret-i gl-zr ada-i mn-y er salndur, rd olnd. T erbb- bedyi 6.ve eb- ary anu birle istidll lalar, tercmesi budur: Beyt:
7.

Gl derc-i zmrrdn ki am bugn

Zerrn-aba lale sam bugn


8.

Ger h- reyn degldr gl-i r

ad-berg-ile ru ne yzden am bugn


9.

Ve Meliks-sde veliyyl-ifl ves-siyde mlikl-berat vel-ibret Nimed-

dn Amed Nyib-i ar, ki 10.Mamd vezr olyd, Suln- memlik-i kelm Firdevs-i s -rametullh-dan ora andan mhirrek
11.

nim- ittif dmedi ve rb sul ve cevb


12.

ll-i ho-b gibi netyic-i b- selm ve ara-i ibt olnd, t anu luf- abatna istidll olna 686.
13.

mstaminden nama getrmi-idi,

Koftem am- zlfi tu ikr netevne ured

Ve zi-mek-i tu b ez ne ciger netevne ured


14.

Koft am em u leb mene nz meur

Kfir heme bdm u eker netevne ured


15. 16.

Ve ib emsed-dn-i Ifahn ki ol zamnda salanat aretin mnsi ve

arfi

ve ensi ve alvet ve selvet meclisin celsi-y-idi. Ve naar- ikrm ve itir birle

685 686

P. 152b/4. ...dek B. 131a/3. // T. 83a/5. ...Beyt:

268

manr olup urbetde 17.tera bulmu-d. Ve anu urbet ve derectnu ziydalna sebeb ol idi ki bir vatin Suln
1.

zzed-dn -rametullhi- ayariyyadan Asaraya

azm itdi. n Snnetl onandan Surn kyine 2.iridi ve ol kyde meclis-i iret idp ad- ifr dyir old, Suln ber-sebl-i imtin 3.arflere eytdi ki her biriz iki beyt-i bedhe etsn ve bu iki yir adn ol beytlere 4.telf itsn. yle ki ol iki ribu sn-i tamni istimndan ne ziyde ola. 5.didi. ib emsed-dn bu iki bedhe eyitdi ki Rbi687:
6.

Olsun baa bu gice senle iy cn

Bir l ki luf- erine olmaya imkn688,


7.

Bdm eb b t gildm nn

Giz yet luf-i er gerden netvn689


8.

Leb ber leb u ru ber ru ve n ki pes ezn

Snnetl r nihde ber Srn690


9.

Yz yze ve leb lebe urban ryn

Snnetl-y-ile a ola Surn691


10.

Suln istisn idp buyrd ve anu aras cevdetine ve bedhesi sratine


11.

mamidet

lup mertebesini arn zerine ziyde ld. Ve mnligi zerine merreflik


12.

mertebesin da virdi ki

maba kitbetidr ve ol gnden mri irine degin gnden gne

l mertebeler ve manblar bulurd. 13.Meveret itdiler ve ulu urultay idp sa ol ve ol ol begleri dirilp andlar.
14.

Ve eyitdiler ki memleket tatna ve salanat serrine kimi nab


15.

ideler ve h Kvus yirine Selulerden ansn

mlik-i rib lalar. Bir yife Erzen16.

ir-Rm pdih urul h ol Melik Mued-dne meyl

itdiler ki dil ve raiyyet-

perver pdih-d. Ve bir blk Keyusrev ol Key-Ferdn nab 17.itmege czim oldlar ki sulnu arnda-y-d ve utluirda mabs-d. Emr
687 688

1.

Mbrized-dn Behrm

T. 83a/14. Beyt: B. 131a/17. // T. 83a/17. satrda yer almaktadr. 689 B. 131a/15. // T. 83a/15. satrda yer almaktadr. 690 B. 131a/16. // T. 83a/16. satrda yer almaktadr. 691 T. 88a/18. satrda yer almaktadr.

269

h ve Emr-i Meclis ve Emr Seyfed-dn Ayibe, ki begler begilerdi ve virmek 2.ve isn-ile mecm begleri ve boy balarn kendlere muib itmilerdi ve her gn mabalarnda 3.yz ba oyun arc olurd. Ve anu meclisi ve vn leti cmle muraa ve altun gm-idi ve yet 4.tekellfl yiyecekler ve giyecekler iderdi. Ve anu kemter ire ve zyire inm bi altundan eksk olmazd. 5.Ve anu cmle arb ikyetlerinden birisi budur ki meger bir vatin at olup olar ve ovular 6.olm. yle ki: Azdan nefes dunda by ve saal oarm. yln denicek vn keklik 7.slmesinden l grmi, vn-slr r itdrp yet ad. vn-slr cevb virdi 8.ki Avclar ardan ve ovudan ava madlar. didi. Buyurdu ki ehre bisl keklik 9.iste ve cehd it, vn kekliksz oma, orsa seni yaramaz iderem. didi. vn-slr ve matbau
10.

merrefi Melikl-mer orusndan her

kekligi ehr avclarndan elli altm aaya alup vn ryi 11.iderdi. Ba begler eyitdiler: Melik Alad-dn Keyubd, ki sulnu ortanc ardadur, tc 12.ve tata andan zbra kimse yodur, pdihl envr ve ululu r anu niyesinde
13.

mbeyyen ve mevcddur ve pdihla andan elya kimesne bulnmaz. didiler. ib

Mecded-dn ve erefed-14.-dn Muammed Pervne eytdiler ki Biz Tot ehrinde aa mlzm-du. ad ve mtekebbir ve asddur. 15.didiler. Mbrized-dn Behrm h ve Emr-i Meclis ve Melikl-mer Seyfed-dn Ayibe angr anlaru ryna 16.iltift itmediler ve mulifler brhnlar men idp eyitdiler Melik Alad-dn Keyubd zerine
17.

meziyet aleb itmek olmaz. didiler. alan begler da -avan ve kerhen- anlaru-la hem1.

dstn olup

Melik Alad-dn salanatna r oldlar ve biri biriyle ahd peymn

ldlar. n mecm ittif 2.idp muvfaat ldlar. Melikl-mer Seyfed-dn Ayibe eyitdi Ol vatin ki ben Engrden 3.mlk-i Malaiyya arafna ittrdm, benm ablmden hmyn- rna vaet ubr oturmdur, 4.iczet vir, ben kendm varaym ve andan amn dileyem ve yolda il-ile imet gsterp 5.gline gireyim. didi. Cmle eyitdiler ki avb-ende ve mamd- fikretdr.

270

Pes sulnu yzgini 6.ve dest-mlini nin-in alup bir a ekn yora atlar ve atrlar itiyr itdi. Ve sulnu 7.avndan692 bir a nefer-ile, ki tamm vaar ve itibrlar vr-d, Malaiyya arafna Gerpirt 8.alasna, ki sulnu ikinci absi-y-idi, gnldiler. kindn ehirden up 9.gice irteye degin yridiler. Gne ul itdgi vatn Gerpirt ala10.

-sna iridiler. Melik Alad-dn namz lm-d ve evrd tilvetin idp seccde

zerinde 11.oturm-d. Bad grdi, depe zerinde bir blk atlu yortum-la becid gelrler. Ve Suln gelr
14. 12.

gice dinde grm-idi ki bir pr-i nrn manar- Ramn ve ferr-i Sbhn birle

13.

ve sulnu ayandan demri giderr ve buyurur bir eyerl uyanlu ulu berda atr

getrrler ve elini sulnu koltuna urup Suln ol atra bindrr ve Sulna 15.dil-drl

lup eydr ki Heme mer-i Muammed-i Suhreverdn himmeti ve maabbeti ehriyr-


16.

kiverdr Alad-dn Keyubd-iledr. dir. Suln egeri ol di grmi-idi,

amr-i 17.mnrinde anu tabrin lm-d. n ol atlulara naar idp grdi, tamm oru
1.

ve hirs rna mstevl old ve eyitdi: Bunlaru tacl-ile geldkleri benm mrm

ipin 2.kesmek adna gelrler ola ve ol gice grdgm d -au ve almin- ola diy
3.

mri fir ve ayt hicrn-in alamaa balayup bu beyitleri od ki:


4.

lem beni ki azn ve giryn buld.

Her d onndan teni uryn buld.


5.

Her m mellet beni am-gn grdi.

Her ub beet beni giryn buld.


6.

V-asret v-derd diy alanu diz-drna eytdi ol gelen cemati bir laa

ir apusnda 7.egle, t tecdd ve oulup ved- mr ve mfreat- ayt-in iki rekat namz laym ve Perverdigrum 8.aretinden istifr idp r dileyeyim, andan anlara iczet virz, girsnler ve ilerin 9.bitrsnler. didi. n ktvl ala apusna d, ngri anda r grdi didi. Cevb virdi ki Beyt693:
10.

ve ord ki Melikl-mernu gelmesi aber in midr?

692 693

T. 84a/1. ndan T. 84a/18. Bu kelime yok.

271

11.

Ol vade ki tadrde-y-idi irdi vefya

Ol i ki eyym dilerdi iler geldi


12.

Melik reziyyet ve nekbeti timet-i devlet ve meserret ftiasna mbeddel


13.

old., diyp Keyfiyyet-i

adie-i mecliset vatinde tarr idevz., diyp sulnu


14. 15.

yzgin ve dest-mlin ki araya ad, Melikl-merya bir nefer ira girdi, lcn zp
16.

bandurmd, dizdra gsterdi. Dizdr da inp apuy

ulyla ira girmeye iczet virdi. n Melikl-mer

ktvle teslm itdi, ikisi bile Suln atna vardlar. Evvel tesliyet ve taziyet itdi. Ve Melikl-mer Seyfed-dn n
1.

ktvl ier girp Sulna

17.

iczet diledi, iczet old, ier

girdi. n naar sulnu mbrek smsna ddi,

istikmet yzini meellet yirine od 2.ve gzlerinden ya revn idp oltundan kefenin ard, boynna olad ve ktvle vir-3.-dgi lc alup Suln ine od ve eyitdi Her ne km, ki pdih buyurur, bu bende zerine nfidr. Beyt694:
4.

Ger ni ise aa ki anum dkesin

Olsun ell apua ter lmal


5.

Melik yet orup cn rkmi-idi. n bu kelimt iitdi, biraz mumain old ve

Emr Seyfed- 6.-dne nvzi idp r diledi ve b vadlar virdi. Emr Seyfed-dn eyitdi Eger pdih 7.bu many d-la diyp inyet buyurursa, gerekdr ki mbrek dilinden and dr olup 8.ol bbda dest-i a- eref mesr ola. didi. Suln da anu iltims mcibince and ip 9.sevkend-nme ve amn mektbn kend eliyle aleme getrdi. Emr Seyfed-dn anu-la da tesell
10.

olmayup amyilini abndan ard ve Suln inde


11.

od ve eyitdi Egeri and ve dest-i a-

eref l old ve lkin bu iden tekd ve buyurmayasz. didi. Melik gir elin amyile

temhdi-y-in Tar kitbna da and dirg

12.

urup and idi ki Melikl-mer Seyfed-dne 13. ecel irinceye degin benden ve benm etb ve eyumdan Melikl-mernu cn ve tenine ve ml
14.

ve avarna ziyn irimeye. Ve


15.

elbette ve al h vech-ile maarrat irimeye ve dyim amn ve selmet

kenefinde olup

l-cenbna bir mekrh- l-a olmaya -Vellh al m nal vekl-. didi.

694

T. 84b/3. Bu kelime yok.

272

16.

Melikl-mer ol uhd birle695 vk bulup r muman old, Sulna

du ve en lup 17.eyitdi ki Suln- lem ve pdih- ben dem mri nefd evmir ve nevhde o yllar uzun
1.

olsun. ardauuz r- a- kdan irve-i eflka

gnilp Cenb- Cennt- Adine nal 2.itdi ve av- Kever ve Selsebl civrna tavl buyurd. Memleket ve salanat bendeg ve imet 3.irdrp tat ve nekn -nnekel-yevme

le-deyn meknun emnun- yetin ourlar ve pdihl suln- lem 4.imetine -bade m lebise fs-sicni sinn- dergh- cebert ve bri-gh- melektdan -ttl-mlke 5.men te vecedd vecedd msadet sadet ve ekbir-i devlet ve emcid-i salanatu sn-i intib
6.

ve ymn-i itiyrlarna marn old. Cmle fera-bn-i lem-ry ve alat- behcet-fezy-

uyign- 7.leme mt dururlar ve taarru ve ibtihl birle aret-i l-cellden -tel

ve teaddes- ceml-i 8.mbrek ve alat- hmyn h- ry-i zemni dilerler ve ara


lurlar ki: Beyt:
9.

Vech rzsyla iy nev-bahr- em

Yol zre adden ad o intir- em


10.

Tevi-i pdihu mekrim-i ser-firzl ve keml-i fet bende-nvzlndan


11.

oldur ki

tzrek mbrek ayan rikba oyup ata bine ve hem-inn- sadet ve devlet-i
12.

salanat serrine

znet ve ryi erzn buyura ve gitmekde msraat ve mbderet la. firset ve ys-la ta menziline irp yan l old, -Rabbi ad
14.

didi. n Suln

13.

teyten minel-mlk- yetin

oyup krn-in iki rekat namz ld ve bultdan ay ve

nndan l ar gibi 15.zindn-neden eyvn ve kne arafna mteveccih old. Andan Emr-i meclis Oul 16.Beg adlu emr-i r bir ber-i syr ekn ve rehvr atr ol heyetde ki dinde 17.grm idi, ine ekdiler, Emr Seyfed-dn -va lerkeb- diyp elin ehriyru
1.

oltuna urup aldurd ve fal- Kirdgr-ile svr lup

bindrdi. -devlet in yekd- 2.yetin oyu bilbil-i ibl -aleyke aynl-lhi- birle seryn ve rzigr- cef-kr r-vhl birle 3.zbn- en ve fern ve du birle kde

695

P. 155a/16. zerine

273

lup suln- zemn neverd atr zre binp yola girdi. 4.Ve msraat-la gidp menzil ve merili a itdi, seer vatinde ehr apusna iridiler. Emr-i Meclis 5.gice irteye degin atna binp ir iinde gezerdi ve ala naat idp sulnu sal 6.aberiyle istimlet virrdi. Ve h kimsen Suln zzed-dn veftndan ve Suln Ala7.d- dni getrdklerinden aberi ve gh yo-d. Emr-i Meclis ol gice elli nefer nkerlerine 8.tamm sil geyrp ehr apusnda om-idi ki n Emr-i r Oul Beg irip 9.ara, aa aber ideler. Oul Beg apuya irip ard. Emr-i Meclise ilm itdiler, seryndan
10.

up segird segird geldi ve ehr apusn ad. n Emr-i Meclis


11.

Suln grdi, yir pp

irdi, sulnu ayan pdi. Ve Emr-i Meclis ve ngr Suln

imetinde ardanu 12.tbt zerine vardlar ve tbtu kapan adlar, suln ardanu yzin grdi. n 13.ziyretden fri olup mrcaat ld, li-i Mesd ve ferr-i Yezdn birle tat- suln zre nab
14.

itdiler ve ve eimme va ve erfden salanat derghna r


15.

itdiler ve avl keyfiyyeti

her kimseye malm degldi. n Suln tat zerine


16.

mtemekkin old ve sil-drlar ve cn-drlar

her biri yirl yirine urd, Emr Seyfed-dn


17.

suln imetinden ara dehlze d ve eyitdi

ki eimme ve ekbire malm olsun ki


1.

Suln zzed-dn Key-kvus a -tel- rameti

civrna intil itdi. -Ve seknetun

min rabbikm- tbt ysn menzil lup uld yirine ulad. 2.Ve arda Suln- Muaam
Alad-dn Keykbd ferr-i sadet-ba birle cihn mnevver ve mzeyyen ld. Andan
3.

ora destr virdi, ser-perden perdesin aldurdlar, cmle eimme begler ve muteber

ier 4.girdiler ve imet yirin pp du ve en ldlar. Emr-i Meclis her birin elin alup Suln imetine 5.iledp mufaa itdrp selmladurd. n ol mhimden ferat al old, sery 6.mescidine vardlar ve tekd-i tamm birle Suln Alad-dn adna telni birle and idiler. 7.n Suln ulu old, Suln resm-i arr-y-in a alas geydi ve begler balarna 8.malb brkler geyp geyesileri zerine a iyeler ekdiler ve gn arr ynini 9.bk ve teessf ve telehhf birle riyet itdiler. Drdnci gn Suln yas libsn iret 10.ve kese mbeddel itdi. Ve begler ve ululara menzil ve mertibleri tertbi zerine vfir ve fir ilatlar 11.virp mertib ve menblarnu menr ve tarrlerini tecdd itdrdi. Ve her arafa ve her ehre taziyet
12.

ve tehniyet

imetiyn mubirler irsl ldlar. Mufaat- avnn-i taziyetden ora amir ve

274

aaid-13.-lerinde avaid-i hav v vel-y Keykubdyi mekked ldlar ve uhd ve mn- al birle
14.

istikma iridrdiler. Ve beretler alnup ve iinler balanup ehrler

bezendi. 15.Ve Suln- civn-bat memleket tat zre cls ldu ydna kst- meserret ve ad- irtiy
16.

dyir old. Andan begler ve nvvb memleket erf ve cevnibinden


17.

hedy ve nir- b-mr birle marsa-i

Svsa mteveccih oldlar. Ve dest-bsa irip


1.

idemt tadm lup metlib meriblerini

ar iderlerdi. ncza marn olurd.

Suln n ol cihnu mhimmtndan ferat 2.buld, ryt- sadetini Drl-melik onya arafna mteveccih idp ol vilyetler ve u 3.nevsin kifyeti cihetiyn onyaya vard.
4.

ikr-i Azmet-i Suln- Aam Alad-dn Keyubd ez-Svs be-Malb-i oniya696


5.

n Suln iler avidini ry- b ve fikret yibi vefi zerine mukem ld,

li-i ferunde 6.ve devlet-i fezyende ve cedd-i mesd ve siph- n-madd birle onyaya ki mstaar serr-i devlet 7.ve mene-i nihl-i cell ve menba- zll-i ibl ve mala- fitb- ehr-i yr ve mar- rd-i 8.tc-drdur, mteveccih old. Ebyt697:
9.

Svs andan olup behre-mend

Hemn azme af itdi ry- blend


10.

lup g-ber-g tat-gh

Gne bigi brad etr-i h


11.

Siph- afer ber-yemn yesr

Sadet zine olup p-gr


12.

Semendi semenden lup lal-seng

Siphi ozndan hav mg-reng

B. 135b/8de yer alan balk P. 157a/3-4te yok. / T nshas 85b/16da ise yalnzca balktaki Azmet kelimesi yok. Malb kelimesi de avb olarak yazl. 697 T. 85b/20. Beyt:

696

275

13.

Brndi698 dny gzi mil-i nr

Sitem ufte batyd ve mendebr


14.

Emr-i Meclis rd gze

699

icml inzl virmi-idi. Ve sz- bezm ve elvn ve

env- eime 15.taaddme mretteb ve mheyy lm-d. n Suln irip nzl itdi, bir laa istirat
16.

itdi. Emr-i Meclis iczet diledi ve bir mide mtemil enf- am ve


17.

menv- fevkih birle fekhet

ivn- af birle mzeyyen ve bir meclis-i firdevs-i iret1.

bd gibi mrevva lal erb-ile mlevven

ve drl drl nullar birle arste idp

dediler. Ve muribler hezr-dstn gibi eln- 2.cn-efzy birle srda r ldlar. Ve cm- erb imege ve barbu ve rebb istimna 3.mel oldlar. Ve ulu vatinden ama degin n--n ve olu dostign idiler700.
4.

eb anbern zlfine virdi tb

Felek onna mkden sad b


5.

andl-i zerden drp atern

Bezendi amu ubbe-i smn


6.

Suln ebistn ve devlet-ne-i hmynna girp t- mbreki birle syi firn

ryi ld.
7.

Seer n leb-i ub pr-ande-di

Fera-la dil-i lem inde-di


8.

uvva-i r-i ar kt firz

eb rzy amu ld rz
9. 10. 11.

Suln Emr-i Meclisi istedp urna r itdrdi ve ar terf geyrp Svs

arafna muvedet itmege destr virdi. T ol cihnu ilini sedd-i sr ve kifyet-i umr ve m bildna irsl-i id ve istikf- istilm abr etrf-in tadm la. Andan

698 699

T. 86a/1. yzndeydi P. 157a/14. ...ihml ve... 700 B. 136a/8. // T. 86a/7. ...Beyt:

276

12.

ora kendzi arn ater-i Mesd, kend boy nkerleri ve ullar ve etb ve ey 13.birle

ayariyya arafna revn old. Ebyt:


14.

Bite-y-idi perverdi-gr- cihn

Cihn h- nev-bat-la buld cn


15.

uhr itdi n nare-i gir-ny

ehen-eh rikb stine od py


16.

Anu gibi przl tze-di

Ki prze-i ar zre vz-di


17.

Yir zre eri af af old revn

emn-i afer olban smn


1.

Emr Seyfed-dn Ebbekir ayariyya subs ehr ve vilyet cmle

ayn ve muteberlerine aber 2.itmidi. T revn kkler rste ve al ve mefeler elvn neam ve tezyn birle prste ve mhir ve muribler 3.ve nev-beyitler ve uvvllar birle ubu menziline aru vardlar. n ekbir ve aynu gzleri Sulnu 4.mbrek sancana ve etrine ddi, mecm atdan inp ba urup dest-bs- eref-ile merref 5.oldlar ve persi ve nevzi-i iltift- salanata ma oldlar. Andan atlarna binp mevkib-i
6.

hmyn

imetinde aly maer gni gibi ehirden ara up nira lurlard. 7.Ve memleket Ysfnu cemlin mhede lup, mlaa iderlerdi. Bu heyet ve heybet-ile marsa-i
8.

ayariyyeye mdalet buyurd ve atas dedesi tatna cls ld. Ve direm ve dnr ve

ll-i 9.eh-vr aart- emr gibi nir olnd. Seyfed-dn Eb-Bekir suba cen ve iyfet bbnda 10.ad ve imkndan ara imet itdi ve bunca zamndan kesb itdgi emvlini idmeti ve p-ke
11.

resmiyle Sulna ar itdi. Ve env ve enf muribler ve mabidler


12.

r itdrp drl terennm

ve naamt birle felek dimn ryia-yi mt-i Tatar ve


13.

nime-i zemzeme-i msr birle meml ld. Suln

bir a gn istirat ve istimet-i


14.

avl-i raiyyet-n ayariyyada imet itdi. Andan ora ibl-i

cell ve elf- af-

277

Rabbn birle refk-i nar Dru-afer Asarya ki, memen-i ule ve ureb 15.ve miskn aniy ve fuar idi, mevc-i fevc-i mlk ve c- cey-i melyik arasnda revn old701.
16.

Mevkib-i Suln-ile Firdevs-i al di zemn

Merkebi gerdinden olm-d hem gerdn er


17.

Mevkibin l ve arandan gmn-idi mna

Bar-i ami mevkibinden mnhezim aff- amr


1.

n Pervne rubna iridi, Asarnu mukmleri ki ser ve arrda

Sulnu devlet-vhlar 2.ve lem-r alatnu mtlar-y-dlar, - mehcr gibi vili arafna vey usuz rencr gibi 3.b- zll alebine br-gh- cell-i salanata mteveccih olup istibl itdiler ve zemn bs lup 4.idrk- sadet-i dest-bsa iridiler. Ve salanat areti imetinde meml mutes birle eref-i 5.mel buldlar. Ve revn kkler ve yn ve znetler ve muribler ve oyunclar ve env- mtenezziht birle ehr 6.arafna revn oldlar. Ve iemt- pesendde riyet idp cn ve gl birle direm ve dnr ve cev-7.-hiri biri birine ardurup semend ve tat- blend ayana nir itdiler. Suln bir iki 8. gn anda da istirat buyurd. Andan Drl-melik onyaya am itdi.
9.

ikr-i Dul-i Suln- Muaam Alad-dn Keyubd der-Drl-Melik oniya ve Temekkn-i der-Serr-i Salanat702
10.

n bd- abnu berdi h- cihn rytnu liye-i arab nesmini Asary


11.

mamndan Drl-melik

onya skinleri ve ayn ve ekbiri mmna iridrdi703.


12.

Mecmnu armt- devsi

ve raabt- bevii suln- lem mlat- sadtna


13.

-vr- d old. Mkteseb amr ve mddaar

ir udm- ehriyr nir704


14.

ldlar. allar ve mufeler zerinde kk ve cusular env-

snds ve istebra birle


15.

mzeyyen ve iyb- fir ve zevhir705 Arab- itrb ve ider-y kub gibi

mu ve

701 702

T. 86b/9. ...Beyt: B. 137a/17. ve T. 86b/18/19. satrda yer alan bu balk P. ve A. metinlerinde bulunmamaktadr. 703 P. 158b/11. iridi 704 B. 137b/4. // T. 86b/22. ...in r 705 P. 158b/14. ...cevhir

278

mcell ldlar. Bi yz kk dzdiler, iki yzi revn ve yzi skin ve dkelini

16.

aryib itdiler.

sil ve ceryid-i mell birle hr ur drl-arr gibi cmslar boynnda revn

17.

Rd- srd vz ayya irp a ve yaz zemzeme-i Ifahn ve icz birle meml
1.

old. Ve bu tertb ve yin-ile Obr menziline aru vardlar. n udyign- lem yekrn avryla 2.gzlerin ren ldlar ve atlarndan inp

zemn-bs idp dest-bs- eref-ile merref oldlar

3.

ve Pdihu muaddem-i krnesi-

n urbnlar itdiler ve direm ve dnr ve ll getrp nir itdiler 4.ve p-keler ekdiler ve imeti ve selm getrp nmn ve dil cn Suln muabbetine revn idp 5.r itdiler,

-El-amd lillhille eheb ennl-azna- yetin odlar.


smed-dn rif suba ve da 6.muteberler ve ulular h- cihnu eref-i destbsna irip sadet-i cvidn l 7.ldlar ve persi ve nvzi birle mstesid oldlar ve hen-hu n ve beminde urreml ve d-m-8.-nldan behre-i eczel ve ie-i ekmel l ldlar. Ve ol aradan iki menzilde mevkib-i 9.hmyn km-rnl ve d-mnl birle Rzbe yazsnda nzl itdi. Beyt:
10.

Seer-gehde bu - prze reng

Yzine urup ayal ve sildi jeng


11.

Yelkilendi rusre-i fitb

Bi-ferr-i ru- srev-i km-yb


12.

fitb- etr-i hmyn ser-perde-i cihn-gr ufndan ul itdi ve ny- Rm


13.

vz ve dery-

Hind ve san ads zemn ve zamn afana getrdi. Ve hav mizc

zerine mevkib-i h- cihnu 14.merkibi ozndan mk ve abr-mz old ve bi nefer zrzmy ve hen-hy atla silar 15.pr-zr peleng-i cenk ve neheng-i heng erenler. Beyt706: rn- mrg-zr ve dilrn- kr-zr
16.

Merdn- rzgr kermn- rzigr

706

B. 138a/8. // P. 187a/16. Bu kelime yok.

279

onya yigitlerinden ki er anlaru nci orusndan

17.

er ururd ve kh-i f
1.

anlaru ittif vatinde der yirine an dirlerdi ve bunlar kevkebe-i

u evre

yannda radan ala olup urdlar. Ve etr-i humyna zemn bs idp ikrm 2.itdiler ve e dp gitdiler ve ulu begler da bir umc mesfeti midr af ekp 3.ve hem-inn olup ce yrrlerdi ve nevbetleri ve alemdrlar sanca- lemgr-i kiveristn birle rad-
4.

urn gibi ve siph ve erler Bar-i Aar gibi cn olup yrrlerdi ve elli nefer

siladrlar 5.ve cndrlar ki heme devlet bed-hlarnu ann dkmege r ve dilr olmlard 6.ve ellerinde ve ollarnda Dm ve yaylar ve altun kevbekl alanlar ve ncalar ve altm nefer cmedrlar 7.zerdz alas bocalarla ii olu nefs ilatler ve drl drl zerbefet umlar rib 8.atrlariyle gtrp ve ub etr-i humyn urd-i seln zerine devlet glgesin 9.alup h- cihn- fitb run gibi semendi zemn pemy ve felek-i fermy zerinde ki hilli nal 10.ve encm m ki, Beyt: anayd 707semendi ki genc revndi Y genc zire av zerinde nihn-idi
11.

Bi yz blk balar Trk ve Krd ve azvn ve Deylem ve Rs ve Rm, ki her


12.

biri bs ve heybet

iinde mnker-i ddr ve nekr-i kirdr idiler, rikb- mlik rib

imetinde yrrler-idi. Ve yz 13.yigirmi nefer cndr ve Merri-ddr zerrn-kemer imrler lde-yi Cevz gibi amyil idp Sulnu 14.sandan ve olndan kh ve yin birle revn olurlar idi. n ehre yan vardlar, cmle
15.

begler ve ulular pdih imetinde atdan inp

yayan oldlar. Emr anigr da eteklerini 16.uana soup Keyubd klh bana urd ve Sulnu inn- cihn-gy mbrek fli ve ferunde
17.

ince yridi. n ater-i sadet li derecesine irdi,


1.

saatde nub -udul-h bi-selmin- yetin cndan oyu

ehre girdi. Muaddart uds cini ve insi 2.birle balarn manara-i mn mil derrclerden nar lmaa arup cmle-i ar mecdi taarrula 3.ellerin -rabbicalh raiyyen- dusna aldurup felek devleti velsna ve fermn inydna ullu
4.

kemer bendini balayup

gzlerin ve ulalarn evmir mu brigh cihn penh istimna adlar. 5.-Rabbi enziln

707

P. 159b/10. // T. 87b/5. ...ol...

280

mnzelen mbreken ve ente ayrl-mnziln- yetini mbrek lisnnda cr lup 6.ayan


tata tcidr zerine od -vel-amd lillhille adean vdeh ve rabbi ad teyten

min el-mlki- 7.yetini tilvet idp ve isn- salanat kri edsn -rabbi evzin en ekra nimatekellet 8.enamte aleyye- elf birle lzm grdi ve amrde al ve gzde nr ve
cevher ve ymet 9.gibi serr-i srru dil ve cnnda mtemekkin old. Ve altun gmi ve gevher nirlar ve imdd- ramet 10.ve elf- kird kr b-ad ve mr r olund ve zbn- sadet far- beetden 11.bu ebyt ind lup od. Beyt708: Leb-i skke adyla prandedi Dil minber-i ekr ile zindedi
12.

Bulup revna dn ehli icz

Zemn-i smn zredi serfirz Hem old fiten-i mstelikden arb


13.

Ki bddliin unutdurd b

Hem and idiler anda etr-i ar-gh709 Ki biz grmedk byle ferunde h
14.

afer na-ile olup munaa nign

lur tat- h h fern Andan ora bir n 15.dediler ki anu ikr ikyetini icz skinleri cematin mecat ebd atnda
16.

eger ikr idelerdi -eamehm min cin- ayetini anlaru nnda

nuzl bulmaya-y-d ve eger s -aleyhis-selm- 17.avrlerine ol amu icd muaa ola-y-d sumndan iltims- istinzl-i myide itmezlerdi.
1.

n ve altun ve aanlar

ve tepsler iinde elvn niam dne ve mzafar ve lyt ve bri inbt ve memniye 2.ve alvet al ehl-i irfn gibi mmessek ve muaar ve yanler ve slemeler ve birynlar ve tavu ve ggercin 3.ve keklik ve bldrcn slemeleri adra ve iki ola Ouz resmince

708 709

B. 139a/8. Bu kelime yok. T. 88a/2. ...etr-ile gh

281

badan baa denip 4.mzeyyen ve mretteb old ve kst mz ve mrn ve mmessek ve muaar erbetler Ouzu resmi ve erkn 5.zerine iildi. Ve bunu zamnna ve olnlar zamnna degin ibu710 tertbince tre sr-06.-lrdi ve sa ol begler begligi ay ve Bayat begine ve ol ol begleri begligi Bayndur ve avndur
7. 8.

begine virilrdi ve alan beglikler da bu yigirmi drt byk begleri ve olanlarna virilmeyince ayre virilmezdi. bu tertb zerine ikr olnur. Beyt:
09.

anlar atas Ouz an syledi;

Byle tre yol ve erkn eyledim.


10.

bu resm-ile vaiyyet ld ol

T ola olanlarna tre yol


11.

Didi ay nki ora an ola

Saa begler begi Bayat andan ola


12.

Tremz begler begi hem ol ola

yle gerekdr ki Bayndur ola


13.

Tre ve yol ve arlama da

bu tertb zre ola iy a


14.

Kim ay otura andan ora Bayat

ora ala ulu fere ulu babn


15.

Pes otura Yazur ve andan Dger

Pes odura-y-ile Ypurlu meger


16.

Avr ve z ve ora Begdili

Sa olu i on arundr bel


17.

ol olu banda Bayndur gerek

Andan ala kii ardein Beenek

710

B. 139b/6. // P. 160b/5. // T. 88a/11. Ebyt

282

01.

Pes vndur otura Cibin711 bile

Da alur otura ymr ile


02.

Pes Alayundlu ve regir By

gdr ve Bgdz ve Yiv ve n


03.

bu tertb zere otursu712 gerek

lerinde mevcler urma gerek


04.

mz u mrnda bu tertb-ile

A ve ini arsnda iile


05.

Manb ve beglik da bu resm-ile

Uru uyna gre virile


06.

bu uylardan amuya vireler

Artar ise ayru o greler.


07.

Dimi. n gtrldiginden ora bezm-i usrevni oyup713 altun ve gmi avn

ve muraa gbekl 8.ad ve bdiye ve memzc merebleri rste olnup ad- efr dyir u syir old. 9.Ve std muriblar emir de o avz kirdleri-y-ile anlaru laf eln ve naamt laru 10.arn ve kaylar ratlarn slvet kiverine nal itdrp tarlar fera mbeddel olurd. 11.n ki henk ve nye nev ve muanniye an itdrp ofler fat era getrdiler ve r- srr
12.

ve ubrndan uref ve ndem kelimt man ve mevzn ve


13.

leyif mauk- men birle

tekellme geldiler. Ve env fevkih alma ve emrd ve


14.

eker-i bdm ve findu ve fst resmine olular ierlerdi. 714


15.

ve env nuuller tenvl iderlerdi ve gh dostign

Ol bdeden ki ba dil iinde ordum

Cn al gevherini lur bana nir

711 712

B. 140a/2. // T. 88a/23. epni B. 140a/4. // P. 161a/3. // T. 88b/2. oturma 713 P. 161a/7. urlup 714 B. 140a/16. // P. 161a/14. // T. 88b/12. Beyt:

283

16.

Ol eravn- tebessm715 ve ol zafern- ferru

Ol mk-i tze gne ol d-i bezincr


17.

eker yirine teldur ve cism-i luf u cn

Hem m mri bute ve hem b- rengi nr


1.

Ve altun sknl a ve zl brkl semn sa sler ki anlaru gl ehreleri

ve eker feraine 2.uk ve leb tene ve ander btleri ve al gzelleri cesedlerine rek ve ased iletrlerlerdi.
03.

Silerdi nice diyem ki olaru her biri

anki glgn- umr dm- munber utar


04.

ylard ki berrn zhid uk er grse

Bar-i a zin atar ve an berde utar


05.

Zhre srlarna basa urur ra abb

Gre n her biri leb ke-yi sr utar


06.

Leblerinden meel nal lan bseleri

Bse-i n nemek ve piste ve ekerde utar


07. 8. 9.

Suln gne gibi ki sadet marndan ul ider, tat- ran zerinde kmurn

kmrn oturmd. Her laa arflerden birine istimlet ve dildrl lup durur elf birle ikrm far av ve ma r716 lurd. n sin sreti dehet
10.

nibn bezm
11.

ehlin ehresinden giderdi, begler ve onyanu mrrlar offa inden eyvnna vardlar ve imet maalline urup her biri kend udreti ve istihr
12.

brig

midrnca
13.

drl pkeler ve andlar men tefr nm birle cevher ve altun ve gmi

ve

umlaryle ve ay yzl ullar ve bikr ve b ehrel717 ve idi ve Arab atlar ve atrlar


14.

ar itdiler. Cmle maall-i ablde vi olup aretden meramete ve di ba marn

715 716

P. 161a/16. nesmi B. 140b/12. // T. 88b/23. ...ve nir 717 P. 161b/13. // T. 89a/3. ...zlar

284

oldlar. n718

15.

erb- nesm iret banda nedimnu ekemm ezhrn tarike getrdi,


16.

yan old-y-d ki zn gidelerdi.


17.

iek gibi amrlerin rzn ihr idp mteferri olalard ve ftn ve

n m olup andil-i smn ubbe-i berrn altnda hir old, Suln mam-
1.

selvet ve meclis-i

iretden rat ve refhiyet menziline tavl buyurd. rtesi begler

ve ulular kevkib madi mnendi 2.burc-i vefkde mctemi oldlar ve dehlzde destra munar olup otururlard. Suln, Rede 3.d-dn Vezre ve Beglerbegi Seyfed-dn Ayibe anigre ve Seyfed-dn Eb Bekir Nyibe ve Celle 4.d-dn ayer Pervneye lvet-i iczet hur erzn buyurd ki u erfna Trk beglerine 5.mektbt ve akm yazb udmi ilm ehriyr onya ehrine ve temekkn-i sadet batiyr 6.serrine ilm ideler. Ve anda itimlet lalar, dergh- salanat imetine mbderet 7.lup geleler, diy. Pes salanat dergh dvnnu katibi ve mnleri r itdiler
8.

ve her bege mam ve menzileti

midrunca fermn merm old. Ve n tev-i cihn 9.kd birle mev old d eline virp isticl-ile irsl ldlar. Beyt:
10.

Ulular her leker u kiver

Ne719 yirde ki ola nm nm ver


11.

lb imeti h kt penh

am oldlar zim-i brigh


12.

Melikl-mer smed-dn oban Beg ve Melikl-mer Seyfed-dn zl


13.

Beg ki ay ve Bayndur

boyndan adm ulu begler ve sa ol ve ol ol begleri begi14.

idiler, tuaf ve hedy ve niam-

b-pyn birle geldiler. Direm ve dinr ve olan ve

aly getrdiler ve alan uc begleri 15.da720 olan ve aly ve det-i melf zerine ulfile oyunlar ve at ve deve ar itdiler. Maall-i 16.ablde vi olup imd u irtiya marn old ve her biri persi ve nuvzie ma
17.

olup bezm ve vanda ve vare ve meydnda


1.

rfet-i mklemet rtbetin ve menziletin bulurlard


718 719

ve gl murd ve fir- tr

P. 161b/15. Bu kelime yok. P. 162a/10. Bu kelime yok. 720 P. 162a/14. Bu kelime yok.

285

birle ikm ve menrlerin yeiledp ulu menb ve sem 2.mrtib birle mrcaat lup illerine gitdiler. Ve Suln alan begler ve ulular ve av 3.ve muarrebleriyle madilet ve cihn bnl ve iret ve dumnla itil ld.
4.

ikr-i Ba ez- Celyil-i Feyil ve Enf- ve ttisf ve Seyr-i Mara- Suln- Azam Alad-dn Keyubd Alllh fil-Cinn Deractihi721
06.

Erbb- tevr atnda mbeyyen ve muaadur ki merm ve mafr sad ve

ehd Suln Ala7.l-a ved-dny ved-dn Keyubdn Keyusrevin l Arslan -

anra llhu burhnehu- Seluler 8.nednnu sirc- vehhc ve yet-i mukemiydi. Ouz
anlarndan ve Ouz neslinden slm 9.sancalarn ve alemlerini anu gibi yceldici Suln gelmedi ve anu gibi kiverdr- dn
10.

perver ehriyr dd gstere ve Suln eyn sr u

cihnbn bin 11.aydz Trkistn Acem ilmlerine ve Rma inmedi. Beyt722:


12.

-Ke-ennemd-drr tcn ve hve drriyyh723

Vel-milk vel-mlk keffn ve hve temh13.

-Vel-berr vel-bar l-alm ecmah

Vel-alu vel-flkd-davru dimh14. 15.

An nnda dinledi evc-i aametde ve zurve-i refatde ol mertebeye irimidi ki

mlk

emr724 ve cebbire-i rzigr mmin ve zunnrdr icz diyrundan Grcistn ve

bz uddna 16.degin ve Rus vilyetinden arss uddna degin ve Analiyya uddndan Anakiyya
17.

asna degin ve Sad ve pk yazlarundan m ve Ir beriyyelerine


1.

degin ve Rm ve Frenk ve

vilyetin bidyetinden Medyin ve Yemen vilyetin

nihyetine degin cmle anu fermnna mu ve mund 2.olmlard. Eker elmde ube ve sikke anu adyla merref mzeyyen-idi kmini lzm ve mbn 3.bilrdi. Rmda ve mda ve Ermen ve Diyrbekirde ne adar Ouz cinsinden Etrk ve Ekrd begleri 4.var-ise kminden tecvz idemezlerdi.
721 722

B. 141b/9-10. satrlarda yer alan bu balk A ve P metinlerinde bulunmamaktadr. B. 142a/1. Bu kelime yok. 723 T. 89b/21. durratuhu 724 P. 162b/15. mlk- imr

286

-Rav avuh atemen ve faran ve lzimen Ve ila fid-dni vel-mlki vciben5.

Ve anu apusnu ve brighnu akmn tadm ve tenfd itmegi kendler

selmet 6.ve refhiyetlerine sebeb bilp anu erisine mlzemet iderlerdi. Ve ylda ml ve iml ve armaanlar 7.ve imeti ve selm anu apusna getrip azne ve tablna teslm iderlerdi. Ve eger kimesne 8.mulefet ve taallf ve temerrd ihr itse fil-l vez-zamn iyn cezsn ve meyln sezsn bulur-09.-d. Ve yle ki fulan arafdrlara inzicr ve itibr sebebi ola geregi gibi kiml ve tedp lurd725.
10.

y nice grbzi ki zebn eylemi-idi

Arslanlar ell ve ne dn eylemi-idi


11.

Ermen tekrlarn ve am Rm beglerin

Fermnna mu duyn eylemi-idi


12. 13.

Bir ar nefesi vr-d ki ferite fat pk ve hirdi. aznesin emvli ve cevhtna

kendzi da tefau ve tedenna726 ve istikf f lurd ve dail ve arac orr-d. 14.Ve

taarrufnda temm- ab-ile -ve l-tecal yedeke mallaten il unuike ve l tebsuh

kllel-basi-

15.

mcebince arc buyururd ve nie ki ersin Ouzu yigirmi drt boyn

adedince 16.yigirmi drt tmn ki iki yz r bi er olur her birinden bir tman er drm-d
17.

ve kend boy da drt tmn mecm Rmu ve Ermen ve Diyrbekr erileri cem
1.

olsa bi yz bi er midr cem olurd. Kend boyndan ayri yigirmi drt 2.anlar

ve melikler vr-d, kimi kend boyndan ndan Selulerdi ve kimi alan Ouz
3.

beglerinden ve ullarndan da begler vr-d. Ve dvnnda da yigirmi drt ktibler ve

mnler 4.vr-d. On iki dvn vezret ktibleri, ki emvl memliki ab iderlerdi, akm 5.ve deftir yazarlard. Ve on iki dvn ar ktibleri ki er ve muvciblerin ve timrlarn
6.

yazarlard. Ve bunlardan ayri arc ktibleri ve kr-nlar, yazclar ve maba ve cebe-

ne 7.ve at-ne ve rekb ve ikr-ne ve anbr ve cmedr ne-gibi. Amm727 bu

725 726

B. 142a/17. ...Beyt: T. 90a/5. teennak 727 P. 163b/7. Bu kelime yok.

287

cmlesin avlin kendzi 8.teft iderdi ve her birin hezn ve kifyetin grrdi. ans ki a ve belatde ve in ve siytde 9.mhir olsa terbiyet ve efat idp mersm ve mevcibin ziyde iderdi. Umer ve siphdar da
10.

ansnu er bbnda bilsi ve alu ve kifyeti ziyde

olsa an o utard. Her kim 11.er bsa728 mbli ml ve atlar ve ilatler virrdi. Ve det ve tre yle ola bahdurlarn atarsa bell olurlard.
14. 12.

gelmidi ki her alp er ki alay bsa ve bahdurl idp dmen an boynna altunlu uts daarlard; bahdur ve alp erenler utsyla

13.

Ve her kim vda o-la apln depelese bilegine abln uyrun aarlard.

Ve her kim bir tmda 15.o-la u ursa sorc gtrrdi ki atc-y-du malm ola. Ve da deti byleydi
16.

ki aan bir fevt olm beg ve siphn oln atas yirine oma istese

meydnda at 17.segirtmesin ve s ve lc ve om oyun grp begenmeyince atas timrn ve mevcibin virmezdi


1.

ve eydrdi ki Bu Rm ve Ermen ilmin timrlar ve

mevcibleri zileri adur ve an 2.ehline virmeyicek yarn ymet gninde slm anda arl itd diy md729 olavuz. 3.dirdi. Ve her kiin atas ne mertebe ve manb-d-y-ise mdm ki ol atas mertebesine yarasa ayri 4.kiiye virmezdi. L cerem kitb, a ve belatde ve isb ve siyatde rb olup mhir olurlard. 5.Ve siphler da haftada iki gn meydna up o atma ve sil oynn oynarlard ve talm 6.ve idmn idp ol bbda std olurlard. Ve Sulnu talm neleri da vr idi ki 7.Suln tnda siph olanlarna ve eklere ve ullara o atma ve syir aslia talmin 8.iderlerdi. Ve erfu gelen ililerine ve sdt ve ulemsna ol adar ml ve nimet ve altun 9.ve gmi ve ilatler ve elvn klar ve umlar virrdi ki an olup giderdi. Amm imli ve emvli
10.

taarruf iden nevvb ve kttb eger mla ynet itseler at mnaa730 ve

mulebe ve musebe idp 11.ol bbda ihml ve eb ve mub itmegi rev grmez-idi. Ve birz gnh ki bir byk
12.

siphden dr olayd ki adl ve er ve rf ve emnet ve

mumelet revnna andan alel 13.geleydi ve non olayd ab ve ib- bel buyururd. Ve belki anlaru vcd 14.-ke acz nalin munair- zecr u tevbi birle belya uradup -ve
728 729

B. 143a/3. // T. 90a/18. ...ve sa P. 164a/2. mesl 730 P. 164a/10. mnaa

288

la-naenne-hm minel-bil-edn

15.

dnel-abil-ekber- anlara gsterip -inn min el16.

mucrimne mntaimn- yetin birle amel idp

tedb ve tark-i mstk-ile ve neyi


17.

kendzine lzm bilrdi ve evt afv da iderdi. L cerem

irtib ve siyseti orusndan


1.

mecm memlik nevvb ve kttb ve ubalar rstl ve emnlik

kendlere pe

idp det khne d abat gerded mutesnca yavla emn olmlard. 2.Ve her vat luf-i nesmini hner-mendler ve ulem ve ule zerine esdrip madilet ve dd avleti sademtndan 3.cevr ve ulm udd lemden girzend bi-l-kll vcdlar yo-d. a ve ader er731 balar blginde
4.

muira-d ve devlet-i732 ahdinde ilm ameli ar

ereftndan gep millet-i anf ve snnet-i ri felek 5.tsadan tecvz idp erf- mslik ve eknf- memlik ara-i urrem ve rava-i rem gibi -adyia zt 6.behet- olmidi badan baa oz ii gibi olup iynelmi-idi ve kendzi ilim ve amele ve aliyet 7.birle rste olm-d. Emr Bzrgvr ve yegne-i rzigr Celled-dn aray -rametullh-, ki 8.utb- felek evtd u fitb- sumn ve zhhd- ibd-d, byle rivyet iderdi ki On sekiz yl mddeti 9.Suln Alad-dn aretine mlzm-idm. Suln gicen lnndan ziyde deginde uyur
10.

ve rat olur grmedm. ll ki en-i leylde urn tilvetine ve evrda ve


11.

nfile namzlara ve duya

mel grdm. -umil-leyle ill allen nfeh ev inu

minh allen ev zid aleyhi ve rattili 12.l-urne tertlen- fermnn nabul-ayn lup det
idinmi-idi ve an cennt-i adnda derect- refna
13.

sebeb bilmi-idi. stir- bek ve

alama letinde a -tel- aretine ol adar taarru ve misknlik 14.gsterrdi ki yet riatden alar iitse seng-rdan nle ve dd- dil hir olayd.
15.

Ve eger erf- memlik ve meslikde arm ve at ari iitse alu helkine

ve mline ad ide-16.-lerdi yet mell olup ayuya batardu. Ve fi-l-l anlaru tedrkine idm idp Etrkden 17.boy balarna ve siphlere ve cihn grmi ve av snam kiilere emr iderdi. Varurlar, drl iyeller
1.

ve anatlar-ile kimin rarlar, kimin utup

getrrler; helk iderlerdi. Ve beglere ve sbalara 2.emr u yas itmi-idi, anuuzu


731 732

B. 143b/17. // T. 90b/21. ...ve boy P. 164b/4. Bu kelime yok.

289

ilinde ve boynda ve vilyetinde arm ve rsuz olur-sa 3.ki utup getrmeyesiz, sizden bilp cez ve ib- bel itsem gerekdr, yle bilesiz. dirdi. 4.Fi-l-cmle armleri ve rsuzlar bildrp helk itdrmeyince rat olmaz-d ve yemekden 5.ve imekden leet bulmazd. Ve malmlaru ddn virp limleri ahr itmeyince dilenmezdi.
6.

Ve El-a budur ki

pdihl km ve dd itmekdr ve ill yimek ve imek erbblara ve bzirgnlara 7.da myesser olur. Ve mecm memleketinde her mteveffnu terekesin vereesine temm teslm iderlerdi. 8.Nie ki mm- Aam Eb anfe-i Kf -raiyallh anh- mezhebin slk lup ulde ve frda 9.kendzine vcib ve lzm lmd. Ama ub namzn mm- Muaam fi raiyallh anh mehebi
10.

zerine733 lurd. Ve alavt ve tilvet ve


11.

evrd ve davt rabbil-erbb tel ve teaddes

aretine ctin ref itdkden ora 12.

udn istecib le-km- mcebince selml ofasna

up otururd. Ve Suln ulu

vatine degin mft ve urnda kendzi 13.km idp malmlara dd virrdi. er ve dvn ileri kend grrdi er kendzi cevb virrdi. Andan inde ve iki arafda
16. 15. 14.

ii ehl-i er mevereti-y-ile fayla yitrrdi ve dvniye

ora n ve yln dkilrdi. Bir adr kend reyis kend

iki olda sum ve destr nlar denrdi. lim ve seyyidler, mft


17.

ve ve ulu ehzdeler

kend-y-ile bile yirler-idi. alan begler ve ulular iki olda


1.

mertebel mertebesince suma

otururlard. a sg ve slme ve biryndan

Ouz resmince her an ve melik skl 2.sgin orlard. alan ileri n-slrlar ve anigrler dne ve zerde ve nrdenk ekileri 3.ve mastve ve brekler dkilrdi. yle ki oturanda uranda kimesne marm almaz-d. yln
4.

yinp allndudan ora ki

avular du ve al idp734 giderlerdi, kendzi alvet 5.sary ve aremine girp vezir ve ib dvn ve yazclar emvl abna ve akm ve deftir 6.ve isba mel olurlard. Andan anlar da giderlerdi ikindin gir gelrlerdi 7.ikr olan mcebince735 yin ve erkn-ile il iine mel olurlard. Mecm umr yle 8.mretteb ve mab olmd ki, her bir a drl malaat, ki birine mufavv-d, biri birin
733 734

9.

iine niz itmezdi. Ol sebebden

P. 165a/10. // T. 91a/21. ...ir T. 91b/8. ...kimesne marm almazd 735 P. 165b/7. slub zerine

290

msilmanlaru melii gnden gne ter olup almazd. ya irtesi biterdi. Ve vaitlerde ki i malaat olsa eyymda ulu av iderdi. yle ki on bi gnlk midr getrdklerinden ora kend ekleriyle girp Oz resmince evvel kend atard.
14. 13. 12. 11.

10.

Her malaat sylendgi gn,

bir kerret ava giderdi ve ylda iki kerret

yirleri szerlerdi cnavarlar szip av yirine

ve olanlaryle ve begleriyle varup ala iine

Ve andan ora olanlar ve andan ulu anlar ve


15.

melikler ve begler begiler atarlard. Andan ora

aaa beglere ve siphlere destr olurd.


16. 17.

Andan ora alann zd buyururd, alay aup meydna up op ve evgn oyunn oynarlard736 iderlerdi. Ve bezm ve erb obetin da evt ki i

oy verrlerdi. Ve haftada iki gn

ve silarl ve o atma idmnn


1.

ve malaat olmasa eyymda bir

kerret iderdi. Ve uref ve uref ve nedem ve uarya la ve ila ve ba 2.virrdi. Ve umer ve siph ve alp yigitlere olu ve dostign ip ilat ve ba ve inm 3.iderdi. Ve itimlet ve dildrl idp gllerin ele getrrdi. Amm dyim bezm ve erba 4.mel olmazd ve eydrdi ki Biz Tar -tel- ullarnu meliin gzetmege ve obanla
5.

odlar. oban mest olup uysa, oyun urd alr. dirdi. Ve anu meclisinde hel ve yaramaz 6.kelecilere mecl mul-d, kimesne ayblu

keleci sylemezdi. Belki adm pdihlar tevri 7.ve ikyetleri ve ikr-i mumede ve musin seyirlerle mstara-d. Ve sem vatinde ayid ve azeller onup 8.nylar urlup szlar alnup pirevler avtlar737 idilse eru mans ve nkteleri ve anatleri 9.ve evznndan ba olnurd. Ve mamt ve urb ve bur tandan sylenirdi; trreht
10.

ve ml yan sz sylenmezdi. Ve mecm nedmleri fual ve uar ve ehli ve rn


11.

zubn kiileri

kendzi da env istidd ve menb birle rste-y-idi ve uar da


12.

eydrdi. Vatlerde

ki ab selsli muayyen ve zulli mbeyyeninden d beyt ir ki


13.

eydrdi ve erb ubetinde in lurd.

Mehrlarndan i bunlardur ki ikr olnur. Her

end ki kendzi Trk l ve Ouz 14.sulnlarndan-d, amm n738 ol vatin da Trk ir

736 737

P. 165b/16. oynard P. 166a/8den alnmtr. 738 P. 166a/14. Bu son iki kelime yok.

291

yo-d ve Acem ilminden Beyt739:


16.

15.

gelmilerdi eker-i evt Prs sylerlerdi, Prs eydrdi.

Ber t huyrem urdem tvnest

n mest dem al- zemin pinhnest


17.

Mey r ki meyn- mest ve hoyr

Ve vat-est ki al- zindegn nest


1.

Ve eger uref ve nedmelerinden kimseden kend mertebesinden ziyde sz

ve areket dr olsa da 2.an a meclise getrmezdi ve aa itb-ile ib iderdi. Ve adm Sulnlaru ikrini
3.

vakr tam birle diline getrrdi740. Ve gemi slm

pdihlarndan Yemind-devleti Suln Mamd4.bin Sebktigine ve Emr emsil-mel bs bin emkir -anrallh barhini-hm-ya at muteid-idi. 5.Ve anlaru al ve feyiline temel idp anlara ykinrdi. Ve seferde atem revn byle yrrdi. 6.ub namzndan ora o vz ve mecevved flar atm idp du lurlard. Ve g olca
7.

neareler ve ksler ve rnlar ve nefr ve brlar ve anclar alnurd. yle ki

heybetinden lara 8.zelzele der, alnurd. Ve gice gndz bi nevbet Sencer alnurd. Ve abdestsz nin 9.ve tev yazmazd. Ve dyim Kimy-y Sadet kitbn ve Niml-Melikin kitb, ki Syer-i Ouz-nme ve syir tevri ey
10.

Mlk adlu kitbdur, mulaa iderdi. Ouz tresin ve

11.

bilrdi. er ve yas bbnda dvn- akm Ouz

tresince vey ouz tresine ys idp 12.km iderdi. Ve Rm ve Ermen ve Rs ve Engrs ve Grcistn ve aalar mecm arc gzr mu
13.

ve bende ve imetkr olm-d. Begler


14.

begi merm smed-dn oban Beg eryle gep urudan

dete varup pc bab

yup Soda fet idp Rsu arcn aldudan 15.ora dai kffra temerrd idemediler. T741 Tatar fetretine degin Suln geldi. Kffr y old
17. 16.

Alad-dn eriyle kendzi onyadan Sulnuyuna

sebebiyle u arafna tevecch itdi. Tatar geldgin iidicek kend

739 740

B. 146a/1. Bu kelime yok. P. 166b/2. getrmezdi... ...getrrdi aras kelimeler yok. 741 P. 166b/14. Bu kelime yok.

292

gir

1.

dndi. Uc smed-dn olanlarna ve aydan Erurula ve Gndz Alpa

ve Gk Alpa 2.smarlad. Al-a: Gir anu alna gelelm anu av ve mlzmlarndan 3.kimse anu mbrek azndan ve dilinden fu ve yaramaz nesne iitmedi. tnda ve filinde 4.arl temm-d. Nirde ve aranc b nar oynard. Ve anaatlerde yycl ve durd-gerlik 5.ve nal ve ressml ve al ve sarrcl ve bl ey bilrdi. Bu bblarda mahreti 6.ve adati vard. Ve cevhiri da ey bilrdi. Ve ulef -raimehmullh-dan mektb gelse 7.Suln- aam ve asm- muaam diy ib olnurd. icz ve Medne sulnlarna ve Badd
8. 9.

alfelerine yet izzet idp ne kmleri ve szleri olsa abl iderdi. Drl-ilfdan km ve mektb gelse geregi bigi itirm-ile ourd ve pp bana oyup Seman ve
10.

atan
11.

dirdi. Ve eger mn ve yazcya outsa oynca izzet idp r ururd. Gir

Seman ve atan diyp otururd. Ve erf ve seyyidlere yet izzet ve itirm iderdi.
12.

lem seyyidi

gelse tatndan inp istibl iderdi, mufaa ve munaa idp mulafet

gsterrdi,13.adra geirrdi. Ve cmle memlik maltndan ve az umsndan seyyidlere idrr tayn itmidi. 14.nm ve idrr ve yif erf ve eknfda ulem ve fual fuarsna yitrdi, kimesne marm 15.almazd. Ve mecm siph ve riynu avli mab ve mery-d. Ve mecm memlik mescidi
16.

ve medrisi ve avn evf malatn


17.

dvnndan masb olup mstkile nesne fevt

olmaz-d, yirl yirine ve maalline marf


1.

olurd. L cerem anu ey ad leme mnteir olup

dillerde sylenrdi. Ve fitneler

od syinp limler eri def olm-d. Deh ve zek ve fayil 2.ve mekrimi ki cihn cd ve man-y-d. Siyrt dvn mnsi anu keml-i frat ve nim- 3.ynet ve vfr- man ve sn-i ili cihn-bnsine bu ibret-ile en-anl iderdi ki ir742:
04.

y ramuu nihl nurete ve fer-i ilh

Tuadur msellem ilm-i mh mh


05.

Ger nisbet itmeyeydi etru sivdna eb

Mav eylerdi ry ebden bu kevn siyh

742

P. 167b/3. Beyt:

293

06.

Seer-gh aard der-i brigh

Gelr-idi erfdan ddu h


07.

Virilr-idi n ddu her bmdd

Bu kez bb tedbr iderdi kd


08.

ururlar-d aru kern t girn

Ulular u her r ner behluvn


09.

am at inde cihn ddeler

Oturmlar ve hda ddeler


10.

Pes irmi stine dutup arr

Ki andand rmi rzigr


11.

am rz lurd revn

Ki bir mr almazd b nn743


12.

unu gibi bezmi bezerdi temm

Ki bulurd zhre imetinde km


13.

ur gzinden revnydi n

Ru saru rrem ve lal gn


14.

Bisu mey ve areti pdih

Sem o ve d-i ua gh
15.

Li-y ehenh kt firz

eb tre iderdi girdru rz


16.

Gh op oyn ve gh iar

Srerdi surriyle o rzigr

743

Bu beyitten sonra B. 147b/2de ve T. 93a/6da u beyit yer almaktadr: Gicelerde bezm-i sem ve arb arfi am mest ve dmen arb

294

17.

ikr-i Vrd- mm- Rabbn Abdullh Bin Muammed es-Shreverd min bel-i aret-i irfet744
1.

n ul-i alyi-i devlet ve uhr- bed-i sadet aberi ki areti

zzetden -ti l-mlke men te- 2.imdd birle Suln- Aam Alad-dn Keyubd -

anrallhu burhnehu-n emli imddna ve avli 3.isdna erzn olnd. Ve anu serr-i
rifatde mtemekkin oldu istirr ve temiyyet umr- pdih 4.ve ri-y ilh vefi zerine muarrer oldu ve memleket levzmnu tertbi far ve snnet nn zerine 5.ve raiyyet malii riyeti erat aberi millet zerine bnyn- adl tekdinden ve ay-i avd mersim-i
6.

ehriyr ve al-y mullim kiverdrsin alfe An-Nr Li7.

Dnillha ar itdiler ki Rm

ve Diyrbekir ve Ermen salanat mbrek vcdna

muarrer olmdur ve suru- muahhar Muammed -aleyhi efalu-alevt 8.ve ekmelt-

taiyyt- mecm memlikde adli beraktiyle cr olmdur ve mecm diyr u ar


mfsidleri 9.ve errleri errinden l ve emn olmdur, niybet ve istimlete lydur. diy. Pes aret-i ilfetden
10.

memlik-i Rm ve Ermen ve Diyrbekr salanat ve

niybet ve kmeti menrn ve pdihl terfin 11.ve lc ve yzk mm- Rabbn Eb Yezd-i vat Cneyd-i n zin knz rumz- cevhir-i Subn, Mlik-i
12.

melik-i irfn

fermn-rev-y kiver-i ta ve n- riful-ay ri-i evhil-dey ehb


13.

l-milleti vel-ai ved-dn Eb Abdullh mer bin Muammeds-Suhreverd -

alllh dereceth ve ism f markil-kirmti 14.menziletihi- obetinde irsl buyurdlar.


n Sulna malm itdiler ki ey Rabbn -raiyallh anh-15.-n mbrek745 udmi Asar marasna iridi diy, begleri firvn nuzl ve iml birle istible 16.gnderdi. n ki Zencrl menziline iridi, Suln buyurd ki onyanu lar 17.ve eimme ve meyi ve mutaavvfa ve ayn- cemiyyet tamm-ile aru varalar ve tebcl ve tevr eryiinden bir

Bu balk A. ve P. nshalarnda yoktur. Buraya Houtsma neri 222. sayfadan alnmtr. T. 93a/12/14. ve B. 147b/8-9da ise yle gemektedir: ikr-i Vul-i eyul-yi Fil-lemi ubil-Evtd vel-Efrd Lisnil- ai ihbil-Milleti ved-dn Hdiyl-slm vel-Mslimn mer bin Muammed Suhreverd Raiyallh Anh Be Rislet-i aret-i ilfet Nezd-i Suln Alad-dn Keyubd Anarallh Burhneh. Eserin Mrsel ZTRK tarafndan yaplan Trke evirisi sayfa 248de baln B. nshasndaki bala uygun olduu grlmektedir. 745 P. 168a/14. Bu kelime yok.

744

295

era

1.

mhmel omayalar. Ve kendzi da bir rste eri ve tertb ve yn birle, ki

eger gemi pdihlar diri 2.olup gir dr- dnyya ricat mmkin olayd, anu ed- ecnd mubili olabilelerdi, ey 3.-raiyallh anh- istibline mteveccih old. n sulnu nazar eyh mbrek cemline iridi, 4.eyitdi: Bu alat ol urete bezer ki ala ve zindndan duum gice dde grdm idi 5.ki buauy ayamdan giderrdi. Ve elmi alb beni atra bindrrdi. Ve eydrdi 6.ki meml l ve masd myesser old. Ve zindn tata mbeddel ve memleket hkme mu ve 7.mnd old. Ve heme mer Muammed-i Suhreverdn ve himmet ve dus mlzm olsar diy. n msfat m-8.-laadan munaaya ve mhededen mufaaya irp grdiler, ey gir ol ddigi 9.kelimt ide lup buyurd ki Heme mer Muammed-i Suhreverdn r ve himmeti Suln-
10.

slm cnibinedr. Ve -al-minnet li-llhi- ki ull-i ml bida

minhudan din ul-i ml iva teysr 11.dyiresine geldi. -El-amd li-llhi lle ehebe

ennl-azne inne rabben le-afrun ekr-.


Sulnu
12.

adrna yet irtiydan inir belrp keml-i dimnden gl-i ad13.

berg-i kmurnsi mteif elin pdi, emvd-i itidi

old. Ve tamm ev ve eaf birle selmdan ora ey

14.

imeti irdetine ziyde ld. Ve ey kudmna tam ve


15.

terkm birle nihyet-i kemle ve yet-i

iclle iridi. Ve eref-i ikrm zerine ki imm


16.

imetinden inm buyurmulard. ey

mlt kirmtn mutenem ve mteberrik

grp erca ve efal buld. Ve ol fevz krnesini, ki 17.mceb-i cevz-i sadet-i d-cihn ve sebeb-i idrk merib-i cvidn-y-idi, diledi ki brhm
1.

Edhem gibi s-i Meryem

arin tutup kendzini varlndan cd la, t anu nzenn cnnun 2.hevdeci maall-i brgh kibiryda l ola. Ve bu dn- urrdan ir itmek-ile 3.-Elem yani li-llene

men en teaa ulbhm li-ikrillhi ve m nezele min el-ai- reh-verleri yolnda


ola. Amm her laa 4.l-i dili ey kmy-yi iyet adefinden anu srr semine naat ve tenbh lurd ki 5. -Ed-dny armn al ehlil-ireti vel-ireti armn al

ehlid-dny ve hm armni al ehlillhi-. 6.Ve ey nr- Rabbn naar birle sulnu


rna ur iden srlar mhede iderdi. 7.Ve af-y bn kemlinden hirde her birine bir sf cevb r idp alebi dadaasna ki
8.

-elest ahdi-nde Sulna andan bir nab

296

virilmidi, teskn iderdi. -Ve m minn illllh mamen malmen- 9.yetin tefsr lurd746. Muveret mnnda sylenp Beyt:
10.

dendd-est der cihn yr

Kar- her merd, merd her kr.


11.

Beyn iderdi ve adl-gsterlik veyif-i imetine ve dn-perverlik avid-i


12.

alsna ve mebn-i ayrt iktisbna lurd. yle ki, n ehre iridiler,

ve idr ikr-i ceml ve ecr-i cezl zerine tar

13.

ve eyi, erkn- devlet ve memlik serverleri ve


14.

begleri mbrek menzline mihmn-neye iletdiler.

Suln navet ve urr ve ucup


15.

libsndan be-kll mnsali ve bd ve cd ayr- ma olmd. rtesi

ey -raiyallhu

anh- salanat saryna dvet itdiler, t Sulna ilfet ilatin geyrdi ve Baddda
16. 17.

arb gnderdikleri dlbendi bana kod. -Al melei n-ns- udd muarrias, kim suln olursa arasna ururlar ve ulef deti bu resme ol gelmidr, oruz resmi tedb1.

in

sulnu mbrek arasna edeb ve arunlu-la doundurdlar. ey kerret

Adl idesin, 2.eratden tecvz itmeyesin. diy tatna oturmaa destr virdi. Ve erkn tamm olma-n atlanma 3.istediler. Muraa uyanlu ve eyerl ve altun nallu atr, ki drl-ilfdan Sulna gnderilmidi, 4.ine ekdiler. Suln kffe-i enm urnda imm gnderdgi yidi gn oynan pdi.
5.

olu nir tabalarn, ki Drl-ilfdan


6.

gndermilerdi, sau sadlar. Andan ora Suln,

ey obetinde etr sanca ve

nevbetler-ile747 seyrna bindi. Suln mecm al ol heyetde mhede ldlar.


7.

n seyrndan muvedet itdiler ve sary- salanatda nzl ldlar, bir rste n

env- amlar 8.ve blar ve slemeler ve birynlar ve a ve muzfer dneler ve alvat ve senbseler ve eker748 erbetleri atmlar. 9.Bir adr ve iki ola denp taf olund. Ve her bir adem yirde birer byk tebsi iinde ar 10.a bardalar ve skreler iinde mmessek ve muaar erbetler ve ovu ular onuld. Ve ay yzl gzel 11.saa olanlar ve mzeyyen

746 747

P. 169a/9. ...va lkin amala riclan // T. 94a/7. ...va li-klli amalin riclin P. 169b/6. nevbetler-ile 748 P. 169b/8. skker

297

rbalar ve talarla u ve749 erbetler irrler-idi. n n yinp gtrldi,

12.

avvllar

def ve ny birle sema z itdiler. Ve ey muteber mrdleri ve mlzimleri, ki bile


13. 14.

gelmilerdi, vecde gelp sema girdiler. Ol gn bir mevvek sem, ki let-i ev ve evden l olur, rlara hir old. Ve Sulna ve alan beglere fe-bim750 Emr
15.

Celld-dn

arayye muarri kr old. Ve ba begler hem irdet rasn geydiler.


16.

Ve n ey sary-

salanatdan mbrek menziline, ki mahr- bria- Sbhni ve


17.

mene-i levih-i Yezdn-y-idi, tavl itdi,

Suln mublia nud ve ecnsdan ey 1.

raiyallh anh-n ardnca irsl buyurd. Ve ey marse-i

onyada

mtemekkin oldu mddet iinde bir nie kerret ziyretine varup istisd aleb itdi ve Rmun 2.cmle av ve m alal-u onya mukmleri ve ayn ve prleri ve yigitleri eye irdet
3.

getrp ekeri ber sebl-i teberrk ra giydiler. Ve her kii istidd

midrnda ey -raiyallh anh- 4.mbrek himmetinden nab aldlar. Ve snnet arasnda erat yoln varup aate iridiler. -Ve il 5.yevmine h- henz ol sadet yamur bu diyrda bdr ki bu diyru al anu mrdi 6.rdibil eylerin mtdur. Ve n eye mrcaat hengm ve inirf zamn iridi, Suln 7.Rm ve Ermene nars arcndan yz bi aa ve bi bi altun suln sikkesiyle meskn 8.ve fnn isn ver-da atrlar ve igdi ve tz atlar ve Rmi ullar ve tata cmeler olu iyb- 9.nefyis birle Emr Celled-dn aray ve Necmd-dn Ebul-sm-i s birle terf resmi-y-n
10.

eye gnderdi. Ve irtesi ved in ictim buyurd. Ve Zencirl menzline degin ey


11.

murfaatnda

muvfaat gsterdi. Ve ey imetinden istimdd himem-i liyye aleb


12.

lurd ve rler dilerdi.

ey -raiyallh anh- imdd- davt- msteb mstecb


13.

birle anu devlet eyymna, ki tar-i emr

amn ve selvet u rat lemi-y-idi, ulu are


14.

od ve munaadan ora b-itiyr mfraat

ldlar. Ol letde eyh -raiyallh

anh- diline ibu iki beyt gelp eyitdi ki751:

P. 1169b/10. sovu sular... ...ve talar-la u ve kelimeleri de dahil aralarndaki kelimeleri ieren bir satr atlanm. 750 P. 169b/13. sim 751 T. 94b/21. ...Beyt:

749

298

15.

Ve in kne yed ehleh ve lem erkelt

D a manru lit-tanui
16.

Ve lil-manuri merl-hald elyan

Ce melset min kefi elfi mufrii752


17.

Ve ulu beglerinden ve mihmndrlardan marsa-i Malaiyyaya degin bile


1.

gnderdiler, t ehirlerde

ve yollarda izz ve itirm ve icll ve tevkr mersiminden

hi daa iml lmayalar ve her yirde nzl 2.ve iml r idp arlayalar. Ve ol rzgrda ey-i rabbni avvs-i bihr sebal-meni rifl- 3.-ay ri-i evhiudday necml-milleti ved-dn er-Rz el-Mrf Necm-i Dye -rametullhi- Mirdulbd 4.kitbn, ki cmle uru- ehl-i slk zerine seva ve mlkdan mtemildr ve ol tanf bir nfnda 5.ki andan a- kmil l ola, ehriyr- eyym -aleyhir-rametadna telf itmidi. Badddan gelrken 6.marsa-i Malaiyyada ey imetine raiya -

llh anh- iridi ve kitb eyh hmyn mlaasyla 7.merref itdi, fern ve tasn-i
tamm buld. Ve ey imeti muannif ve muannef tarfinde cevhir ve zevhir 8.birle mkellel Sulna bir mektb yazd ve belat- tamm birle aleme getrdi. n suln imetine 9.irdi, env- n ve enf ablinden lup ve avrda meir ve mabl dp
10.

ol kitbun urf adedince kendn erf- mlini ml--ml ld. Ve kir-i

letyif 11.ve kir-i avrif olup salanat br-ghndan maarr- ilfete avdet buyurd. Ve Suln
12.

ey mfraatndan ora ayariyyaya azmet itdi. n ey -

raiyallh anh- Drul-slmda imm 13.imetine iridi, Sulnu enf- elf ve sn-i
itidn ilfet aretine ilm idp
14.

tekrr ile ide lurd. Ve immet aretin dr-


15.

inyeti Suln anda her zamn izdiyd bulurd.

Ve her yl ilfet aretinden Sulna


16.

nevzi olup rtbe ve menzileti terade olup mteid

olurd. Ve cenb- muaddes


17.

immn ymnl-iltiftndan devlet ve memleket ve salanat umr olurd. Ve devleti grei sadet marndan ul idp yldurard.

teif ve terdf
1.

Ve memleketler

752

B. 150b/1de, T. 94b/22-23 ve P. 170a/15-16da beyit u ekilde gemektedir: Va lam arkaltu d-i abaa maaran Va in kna yad ahlah lit-tanui Va lil-rimil-hindl-yanni cniban malmisatun man kafu alfi mufrii

299

aup dmenleri ahr ve mal itmekde ok zamnlar ve uzun mddetler 2.mhede lurd. yle ki ikyat ve a f m bad ikr olna.
3.

ikr-i r- Suln- Aam Alad-dn Keyubd -Anrallhu burhnehu raimehmder-Cihngr ve Evvel-i Fet-i ala-i Aliyye ki Kalvirs M-gftad753
4.

n Yemen meliki mtel ve keml-i inyet br-gh- l-cell -tel ve

teaddes-dan hergn 5.sulnu sadeti ryt ve devleti ilm eyhi-i murdat ve ulel-i
ibl zre ted ve tera 6.bulurd. Ve adl merameti vilyet ve raiyyet avleri ve afleri zerine dir olmazd. Ve ol 7.sn-i ef ve mekrim-i al vsasyle ekinlerde ve avarlarda bereket hir olurd. 8.Ve anu bat- b-dr irsetin yetinden memleket skinleri emr refhiyyet iinde 9.uyb dilemilerdi. Ve mfsidler ve errler siyset-i tebr orusndan yirl yerinde
10.

fersde ve mutef olmlard. Ve mecm ray ve ehl-i


11.

irfet atu ve bzrlar revc- tamm Abaanu754 amrleri errna kdret


12.

bulmd. n erbb- irfan ve aab- ta

evyibinden af l olup bezm-i iret ve srr

u behcet revnk evc-i rifata irimidi. 13.ullar ve muribler anu fera-fezy ve tera-zdy meclisinde mamt ve evt- tevtirle ed prevler ve preler tasnf lurlard. Beyt756:
15. 14.

olndundan755 mehretleri ziyde olup yii

Meger bir gn ol aret-i ehriyr

Oturmd imetinde al- diyr


16.

Ululard pr dnii rezm-cy

amu kyde oldd gft gy.


17.

idv-i zamn ehriyr- zemin

Penh- mihmn pdih- mehn


1.

Didi, ir bu dnyy ol kirdigr,

d itmedi bz-in ikr.


753 754

A ve P metinlerinde bulunmayan bu balk B.151a/8-9. ve T. 95a/20-21. satrlardan alnmtr. B. 151b/1. // P. 95b/4. nu 755 P. 171a/14. ayr 756 P. 171a/14. Bu kelime yok.

300

2.

ul-i mevcdt ve neve-i malt Muammed Muafya -allllhu aleyhi

ve sellem- ki Suln- 3.serr-i levlkdur ve anu mbrek vucd sebeb-i icd- eflk-d,
barmanda yzgin evrdgi-in 4.a -tel e fe-asibtm enne-m alankm abeen

ve innekm ileyn l-trcen- ibiyle muiet 5.buyurd. Bize bezm dil-nvzlndan


rezm kr-szlna ad itmek gerek. Ve salanat nnlar 6.yle ki anu anda ola, dzmek gerek. Fikirlerii cihnu ciht fesnda cihngr-7.-lik malaat riyet-in mctemi lu ki t ol i ki andan fikr ende ziyde 8.olur, ortadan giderelm. Ve anu telsi birle cenge heng idelm, didi. 9. Emr Esedd-dn Ayas Beg, ki gerdi-i eyymdan tamm ticret bulmd ve Suln- ehd Gysd- 10.-dn Keyusrev -anrallhu burhnehuimetinde sefer ve urbet ve nekbet ve usret zametlerin grmi-idi ve devh-i leyl nehr birle pute olup ss ve ovuk ekmi-idi,
11.

ve avdi-i rzigr ve Mbrized-dn

12.

Erto Beg, ki adm ulu beglerinden-idi ve ml ve hazyin ve defyin birle mstahir


13. 14.

sulnu tat imetinde edeb ile dizin kip oturdlar. Ve eyitdiler ki Mlk757-i Yunn ve skender pdihl Suln- leme serbeser myesserdr. Beyt758:
15.

eh Yim kenrnda bir ehri vr

Ki olur mil-i hrrem bahr


16.

amu detidr lleden lal-reng

Letfetde bitrmemi uy seng


17.

Glidr laf ve oy tze-br

Vel incidr gllerin zam- r


1.

Yo Analiya gibi rrem behit

Ki opradur mk anber-sirit
2.

Amm Kluyorus759 alas cihetinden ki gk anu atnda yir gibi aladur ve a


3.

eteginde

depeck gibi grinr ve deizden endek ve r andan ir var. oru


4.

arafndan Sis
757 758

vilyetine kmin revn itmidr. Ve deiz tarafndan ar arc Mr

P. 171b/13. Meliki T. 95b/22. Bu kelime yok. 759 P. 172a/2. alyoburs

301

hkkm zerine onmdur. Bir aladur 5.ki anu kngresi keyvn-ile berberlik ve smn-ile ser-efrzlk lur. yle ki yeste 6.ve lydur ki pdih an tat idine. Ve lkin pdihlardan hi kimsen ol ala 7.zerine eri iletmek rndan ur itmemidr, didiler. Beyt760:
8.

Ne ol rhdan u bilr ub

Ne d girmege yol bulur fitb


9.

Eger utdu rh- dery kenr

Geilrdi b-add u add cy-i br


10.

amu pl-mevc ve amu nlgn

Ki mevci lur idi pli zebn


11.

yet heybetl irdur. Eger h- cihn biz ullara fermn buyurursa leker-i
12.

manrdan sivri siei

her biri ejderh ve her tlgn bir hm olup ve suln erisin her yez ve bir pil-i demn olurlar. Ve bu ullaru mdi dr-y mh ve rde ve ibl-i pdihlk ve kmurnlda etr-i hmynu bz pervzda olsun. Eyledler

13.

h- cihne ki: Beyt:


15.

14.

Eger r olursa mubil bize

urmaz bi olrsa birmze.


16.

Eger yol olu r u r ola

Biz iriicek pehn ar ola.


17.

Ol alay ki anu semeki semmk-ile berberlik ve eflk ile hemserlik lur.


1.

ereft gkde ay birle

ve a yir altnda bal birle mnct lur. Salanat devleti


2.

ullarnu kemer-bendler-ile alalum

ve memleketi deiz kenrndan alan memlike

uladuralum. a buyurursa ol da b vilyta 3.muntaam ve mli olsun. didiler. Bu ry Suln atnda begenilp imd meviinde ddi, fern ld, 4.ve buyurd T ab g itdiler ve mecm cy birle Drl-melik onyaya tevecch itdiler. n
5.

Asar

760

T. 96a/8. Bu kelime yok.

302

marsasna iridiler, far- fera ve yet-i arabdan bezm lt rste old. Ve iret meclisi
6.

rav- cennet gibi edevt- srr u mh-ehre sler mil-i r mzeyyen ldlar. Erkn-

devlet 7.ve avn- memleket h- cihn imetinde gh bde-i nb n iderlerdi. ve bir zamn vz- eng 8.ve rebb dilerlerdi. Ve bir saat sulnu sa v keremini ikr idp sava ve ala alma tedbrin 9.iderlerdi. n sebk-rhlaru balar r sretinden kerem olmaa balad. Ndem-y meclis 10.ve uref-i ns her biri odasna gitdiler. rtesi n ylduzlar h ve seyyreler srevi ol
11.

fitb- lem-nr da ban ser-perde-i lciverdden yuaru

aldurd, zemn ve zamnun kula ur 12.ny- ryinden utulmaa ve devlet ks vzndan a ve dere yanuland. Ve afer h- cihn
13.

penh dergh inde ulluk yirin pdi. Ve


14.

urd etr-i siph ki mye-i sur ry- devlet

ve sersebze-i sadetdi, br-gh inden

lemena geldi. Ve ehriyr ferr-i Kirdigr birle 15.devlet atna bindi ve cihn ol eb dvuc nijd tbndan ca geldi. Yir yzi
16.

olu eri ve hev ferite old. Ve k ve ceven


17.

berndan dere ve det demr grnrdi.

Ve yir yzi bd-py atlar aya zamndan


1.

mnan olurd. Ve eflk derini sinn k

idp atlar aya ozndan kh pest ve

cihn mest olurd. Nze-dr ve zrh-p alplar ve bahdurlar 2.cenk ve kn kalarn atb zrh-plar ve aner-gzrlar rbndan deiz gibi b-arr 3.olm-d. Ol erin alebe ve olndan uru deizden ve yaz tadan belrmez-idi. h 4.tipde rd gibi ki eref burcnda ve cn gibi tende revn olmlard. Her yire ki 5.ol erin menzil ve onacak yiri ola-y-d, kular ve ulu cnvarlar uup ama-la eriden 6.mayup dem vzndan aaa derdi. Bu nev ile menzil-be-menzil tat-gha 7.iridiler. Ol gi yazda ki atlu bir haftada g-ile irirdi, onup nb nba 8.uladurup adrlar urdlar. Cihndr- kmkr devlet-ber yemn ve sadet ber-yesr 9.ehre girdi ve buyurd ki bezm esbbn mheyy itdiler761. Beyt:
10.

Yaraland slr- bezm ol zamn,

Dem-i nad bezmi bezedi revn.


11.

Did meger an- mn-y-d,

Ki her an- vn an- sar-y-d.

761

T. 96b/19. ldlar

303

12.

arab u sz muriblerine al

dib ld amu aly mel


13. 14. 15.

erin ulular ve erafu begleri lik farndan br-gha mteveccih oldlar. Bir

meclis rste olm grdiler ki Pervn anu rekinden erm-sr olurd. Sem erann birle arb- eruvn iilrdi. Gnlleri cihn- fn ayularndan min itdiler. o szlar vz

sem-16.-ndan ve o-gvr arblar nndan ve prler cn ikiledin yigitlige idet klurd. Suln
17.

Skender-sft tat- c zre tc-i fer-i yezdn far- cihn bnsi zre oyup

oturmd. Beyt762:
1.

Hayt b old hemn cm- mey

Ki deizdi er-i s mlk-i rey


2.

Nevy sem ve nit- arb

Revn itdi cy- cvnlda b


3.

Sava erenleri fet amaklla ca gelp arab-la oturdlar ve bde n ldlar. Bu

let 4.ensnda Suln buyurd ki eriler zr itmek-in u erfna bitiler aleme getreler. 5.Ol laada br-gh ve divn mnleri enfs- abr-sy kfur rts zerine mnteir ldlar. 6.Ve fitb-manar mh-rlar zlfi ve mter-peyker dilberler ars gibi a kad yzini mselsel sarlar 7.birle mzeyyen ldlar. Ve tevi-i hmyn birle muvaa lup nkerler ve ullarla eyym atlarna bine. apar ula 8.birle uda uran Trk beglerine revn itdiler. n mey-i lal tbndan serverlere istirat 9.niyz old, Suln iret meclisinde rat ser-esine tavl buyurd. rtesi eher vatnda n 10.leb-i ubh pr-ande ve dil-i mihri mil-i h- cihn mnevver ve srev-i lem mihri birle mzeyyen old, 11.Suln meydna meyln ld. Ve op ve evgn oynna z itdi. Beyt:
12.

sumn od hem- ky t-be-evgn edeb

Fitne-i ir zamn r ez siri birn kned

762

P. 173a/17. Bu kelime yok.

304

13.

Ve eri serverlerin ve beglerin basn meydn ve op ve evgn hirfeti

itina 14.erzn ld. Yigitler ygrk atlar ile meydna girp evgn birle op badan baa alup 15.geregi gibi oynayup meydn ozn keyvna iridrdiler. Beyt:
16.

Gne gibi n h kt-nverd

Ki andan mu gnbed-i ljiverd


17.

lup zevr heng ve zam- gevn

rrrdi opn t sman


1.

n meydndan dnp eyvna azm itdi ve syiden onra arab tze

buyurup cihn 2.bah-i b-endzesi birle pervz itdi. Ve bir hafta mdm op oynamaa ve cm- arb ve irete 3.mel olup fn rzigr- let ve rat ile gerdi. Sekizinci gn bir eri, ki anla-4.-ru atlar aya oz ay ve gne yzine ubar nikbin utard, ey yarar yara ve iddet-i lt rste ve yeste sila birle iridi. ouzunc gn n ub- dk ulu idp - pirze 6.reng rusrnu ynesi alup ehre-i fitb ferr-i srev-i km-yb birle frzn
7.

old. ehriyr- kiver-gr kt-ba Rstem avlet azmet rana svr old.

Nare ve urn ve borular alnd, zelzele 8.bild ve diyra ddi. Beyt763: Ne ozlar ki opardlard ol zamn Ki o764 yir alt old sekiz sman
9.

Anu gibi pirzl tzd

Ki gerdn pirzda vz-d rn765- fet dr-y urd mh


10.

zamnnda fevc fevc grh grh revn oldlar.

Ve Suln buyurd ki cemi eri blk 11.olalar. Bir blgi peleng gibi r ve seng ve a ve ayalara alar ve bir tyife neheng misli deiz
12.

ra yolndan cenge varalar ve bir fevc


13.

seyl ve mevc gibi gemilere ve kaduralara oylup ala

arafna varalar ve ol depeye, ki


14.

gerdn yceliginden re ve ara bultdan tre-y-idi ve anda mil-i kh

mancnlar ki

763 764

B. 154b/4. // T. 97b/4. Bu kelime yok. P. 174a/8. Bu kelime yok. 765 B. 154b/7. // P. 174a/9. Siph

305

andan Elburz ta stha gele uralar ve ol dilrler ve bahdurlar ki ava atnda ki at ta anlaru atnda yumua uma grinr, ol depeye alar. n
16.

15.

ve neberd

salanat hkmi vefi zerine mancnlar uruld, Suln- Aam Keyubd

cm- Keysrev ted-17.-vrine z idp bira adeh devr itdginden ora alanu brsna naar itmege vard.
1.

Grdi ki sipeh arbe tle idm itmiler. n Suln

grdiler, azret-i Subhniden fet 2.ve nuret iltims idp peleng ve neheng gibi adan ve deizden ceng-i suln ldlar. n Kir-3.-frid, ki ol alanu keyflisi-y-idi, iitdi ki Suln ar eri ile ol sudan gedi ve anu 4.ini ve yondan anlara hi sb irimedi, eyitdi: Bu aberden ben adm mlknden ayrlsaram ve bunda 5.udeyi ben ne tedbr-ile asaram. didi. lem k zre u iinde bir ala bu ramdan mukemrek, kimesne 6.nin virmez ve adan bru ve deizden endek hi kimesne grmi degldr. Bundan din 7.gne da bu au zerine hezr bedrea bile gider lurd. imdi h- cihn Keyubd mil-i ber 8.ve bd zerine d ve Aa smn-la b-kr gerdn-ile kr-zr itmek, avn u inyet-i Kirdikrdan 9.l degldr. Biz da abr onn giyp abr apusnda ourmadan ayr re yodur. Ayru 10.re ve dermn almazd. didi. n fk nu tre-bat gibi ara libs-la mltebis old, 11.ii arretinden h- cigersz lurd. Ve gice irteye degin tedbr ve re fikr idp uymad. n
12.

ubbe-i lciverd

zerine ryt srev-i cihna nr istil ldlar, lem erin at aya 13.ozndan tr old. Ve etr-i hmyn banda r-peyker ve ubbe-i zerrn yldurard. Ve atlar kim 14.kimre vire atlular avleti ve heybetinden ala ehlinn endm sgt yapra gibi ditrerlerdi.
15.

Egeri ala

ol sehmink mama zamne dvr baabilrdi ve eger yamur yirine bulutdan ol

16.

mumleri zerine o ve l yaar-ise, anlara zamet ve gezend irimeye ve bir alanun ki cebbe 17.hnesi olu ar o ola, ar o aa gc eer la. Beyt766:
1.

Vel hm n eyleye bat- m

la seng-i ry mnend-i mm

766

P. 174b/17. Bu kelime yok.

306

Suln buyurd ki 2.eri bi-l-klliye ol aa ub mnendi perrn ve peleng mili dirrn cmlesi ol a ve a 3.zerine dlar. Ve ol a zerindeki kimesne kmaa ende lmazd, up avaa ur-4.-dlar. Ol bahdur ve nmdrlaru arb ve klinden sman taayyre ve zemn rba ve taallbe ddi. -Ve yevme 5.temrrs-sem mevran ve

tesrul-cibli seyran- leti ayn old. n dvn felekden gn revznisi 6.a itdiler,
urd mar cirmini zevy-y maribde nihn ld. Ve hezrn ir- zerrn bu sebz-i b
7.

ar- berrn zre maa ve ren ldlar. Suln eri ile ser-perdeye azm itdi. mer-yi

devlet b-vcd ki 8.cn-siprlk ve mirnl767 ihr lmlard, dmen dilrligi ve ala arplndan Sulna aru 9.el balayup itir gsterdiler. Suln anlaru anda bendenvzl lup her birin imeti
10.

midrnca ki alardan mhede lm-d, rmet ve

urbetlerini ziyde buyurd. Ve eyitdi ki Eger-11.-i bu mukem ala ki gerdn- avdis vatnda bua penh lma ister, ne mancn birle ala olur
12.

ve ne naam-la delinr ve

ne o ve s aa eer lur. Uc fevc-i kevkibe ulamdur ve cmle 13.erfndan ava yol balanmdur. Ve lkin a -tel-nu avni ve inyetiyle yarn bir arb
14.

ve tl itmek

gerekdr ki mminler ervna rat ve tef l ola. Begler ve ulular 15.Ouz resmince ykinib edeb yirin pp Sulna fern ve en ldlar768 ki n h- lem
16.

himem-i

liyyesini aa marf lur, eger demr da olur-sa ullar eli ile mm gibi yumana. 17.rte ya cn virp ehd olavuz, veya cnn valna irievz. didiler. Beyt769:
1.

Seergeh ki srev tamm itdi b

Yir pdi apus inde fitb


2.

Yine c ld eri cy-cy

ur itdi ks ve fign ld ny
3.

ol atlar ki anlard hmn-nured

ridiler770 bairden gge gerd

767 768

B. 155b/9. // P. 175a/8. // T. 98a/14. merdnal B. 155b/17. // T. 98a/21. ...ve eyitdiler... 769 B. 156a/1. Bu kelime yok. 770 T. 98b/3. iridirdiler

307

4.

ehinah rikb stine od py

Felek km-ba ve afer reh-nmy


5. 6.

eri iru evre yanna geldiler ve ava idp yle tr u brn itdiler ki ir ehlini

ayrn ve ser-gerdn ldlar. Ve Suln buyurd iru evre yannda yz ar mancn

urup 7.ira alar atdlar. n falyd ve hav abr-sy ve bultlar kfur-br olm-d, iki 8.ay mddeti ir ve ava old. Bir gice Suln heme mahd detince teheccde meul old 9.ve o taau ve taarru birle a -tel- aretinden ala fethini sul itdi. Hem ol gicede
11. 10.

n uyu mizcna mstevl old, uyd. Dinde grdi ki bir o retl

a ve ferite sretl er aa ibret-ile tekellm idp syledi ki771:


12.

Ki bu n- tende da br yo

Bua kimsede dest-i peykr yo


13.

Vel772 cihn-fern saa yr

Olpdur ayurma o olur bu kr


14.

Siphu ger heng gerdn ide

Ser mhrden maz birn ide


15.

Ve ger araf derydan olursa ceng

Deizden uru yire aa neheng


16.

Bel old bu usrev tat-gh

Sen nki avn itdi fal- lh


17.

Suln bu beret ferandan uyudan uyand ve devt ve alem istedi. Ve bu


1.

ebyt bir pre

kada ibt itdi. rtesi n askir ulmt inhizm arin dutup iy

derys temevvc lup 2.rz-i ren old, mer-i devlet ve erkn- memleket salanat dergh dehlzine r oldlar. 3.Ve destr old, brigha girdiler. Suln d ikyetin didi ve beyitleri beglere 4.oy virdi. Her birin dmnl ub ul lup rat glleri amrleri satnda murd 5.afs birle ald. Andan ora buyurd ki yz ba r ve bi ba oyun ve on 6.bi
771 772

B. 156a/12. // T. 98b/10. ...Beyt: B. 156a/14. n

308

aa ol zda r olan fuar ve manlara tefria ldlar. Ve beglerden her birisi ol


7.

bbda bi-adr-i imkn suln-la muvfaat itdiler. Ve her biri mkneti ve midrnca ayr

ve asent itdiler.
8.

ikr-i Amn vsten-i Kirfrid ve Siporden-i ala-i Klyrus be-Bendegn- Suln- Aam Alad-dn Keyubd -Anrallhu burhnehu773
9.

Ol gice ki lem-i melektdan Sulna iret old, ala begin ry yle old ki
10.

mmnaat

ve mdfaat terk idp aflet ve cehlet uyusndan uyand. Kendn yn


11.

ve muteberlerini

atna od ve eytdi ki Biz Sulnla mmnaat babnda baa


12.

amazuz, egeri bu ala ve mamumuz

ehb-ile hem-zn ve ib-ile hem-pehldur


13.

ve lakin a ve ader kminden anu nefd ger lma avb

gelmez ki bir pdihla


14.

ki a talnu feri aa erzn olmdur, niz itmek belki anu-la

b-gneligi ainla
15.

tebdl itmek gerekdr ki gkden inmi uvvet ve nuret ile muvemet

itmek malahat
16.

degldr. Ry oldur ki baumza sulnu kmi attna oyup mu ve mnad

olavuz.
17.

Ola ki sulnu kt-r uvvet ve feri birle pr batumuz ikiledin nev-civn ola. didi.

Bu

dil-per ende dkelin rnda yir itdi, bir d ve b lehe d tiyr itdi ve Anliya
1.

sba Mubrized-dn Erto Beg imetine gnderdi ol m-ile ki biri

biriyle evvelden 2.onl ve gelmek ve gitmek ve ainl lurlard ve mursilt ve muft ve adet esbb aralarnda 3.ikm bulmd, irsl ld ki vsa ola ve bu ayunu dikenini, ki anu arus 4.dil u cna irimidr, elf- mun ve mkremet ili birle bizm rde rzigrsuz ayandan 5.ara ve gnhumuz h imetinden dilek ide, diy. id Mbrized-dn imetine geldi ve li 6.ar itdi. Fil-l Emr Mubrized-dn, Suln imetine vard ve el balayup aru urd. 774
07.

ah fern azn ad zd

Didi iy berter sumnu kebd

773

Balk B ve T nshalar B. 156b/10-11. // T. 98b/23-T. 99a/1. satrlardan alnmtr. A ve P metinlerinde yoktur. / P. 176a/8. balk yok. 774 B. 157a/11. // T. 99a/15. ...Beyt:

309

08.

Felek ubesi bat- przuu

Cihn bendesi t cn szuu


09.

Yardandan a, zi sen

Yanuda om arzu sen


10.

Seni yle lmdur ol kmiyb

Ki grimezdi skender ol resme b


11.

afer-i ti vn-ruu zindesi

Cihn bat- bdruu bendesi


12.

Her yaa kim rikb- humyn adem rence lup azm rezm buyura, zamn-
13.

mmteil akm ve cihn mu idi bende atna geldi


14.

ab ve ibrm heneh olur. imdiki alde Kirufridu

ve aber getrdi ki bu gerdn kh ala-i pdiha ol vatin

myesser ola ki bizmle 15.ahd u peymn ide ki bize ate err heybetinden emn ola. Ve bizi inf etegi altnda eyym
16.

itifndan slim la. Sulna bu beretden delyil-i srr


17.

mbrek cebninde hir old.

Buyurd ki ol nesneye, ki anlaru rilarndur, hem dsitn


1.

olma gerek ve an b hevdrlar

ve muliler zmresinde oyup erip-zebnl ve

rn beynl av ne ve arras sitne lma gerek. 775


02.

Bilrsin bilr nice al- cihn

Ki iki yrdur ti rn zebn


03.

Ne zami ki iridrr t t

Zebn aa merhem uyur tiz tz


04.

Eger tenedu hem ola er kebd

Dem ve tb ti-ile ala zd


05.

An an ol kimsedr b gmn

Ki il olup ura zami zebn

775

B. 157b/7. // T. 99b/2. ...Beyt:

310

06.

n Emr Mbrized-dn bu nevdar kmi imet-i dry- mmeden istim itdi


7.

ve kend ser-perdesine

mrcaat itdi ve ol idi r ld. Ve anlaru mud

ulinden aa ilm 8.itdi ve eyitdi Tiz Kirfrid imetine var ve eyt ki Gller sen irdtu vefi mutesnca 9.dndi. mddr ki ehriyru feti birle gerd-i rzigrdan selmetli amnn bu-10.-lasn. imden gir vel v vef yoln ut. Ve ull un uan ve ala teslm itmek-ile
11.

kayulardan urtlasn ki cihnu illeri ve ss ve ovu zametin

ekmi ulular byle 12.dimiler ve rlar elms birle ikmet derilerin delmiler. 776 ol h-ile kim itmi urdedyl
13.

Ol ider mi riyle hemsyl

Nindr oan h perendign Ki utmaz777 ubu neyinde iyn


14.

Egeri gice nrdur mili r

ul itse urd neyler cir Ry oldur ki trn


15.

endeden l la ve usrev eyymu akm- muvaatini


16.

pe la ve ala muabbetini

glinden al ide. Ve imden gir penh hu mbrek b-dir merameti, ki a -celle ve al-nu glgesidr,
1.

syesinde alep la ki Sulnu

17.

seni berr ve bar meliklerin arasnda

gne gibi mehr ide. diy 778aladn yaa


2.

o gl-ile mrcaat ld. Ve ikyeti bidyetinden

nihyetine degin tarr itdi.

Kirfrdu bezi nevbehr gli bigi andn old ve cn ve gl 3.birle alay virmege r old. Ve bir il ve rn zebn eli bu bbda Suln imetine gnderdi. 4.Ve bir nme yazb mamn ullu ve ittid ve adat ve bendeg ve ehperesti bu cmle zerine ki mamn
5.

bu ebytdur. Beyt779: lup evvel yd- perverdigr Ki andandur nk ve bed ikr

776 777

T. 99b/12. ...Beyt: T. 99b/14. dutmaz 778 T. 99b/18. ...id 779 B. 158a/12. Bu kelime yok.

311

06.

Firzend prze ten

Ferzendi em nil lkin


07.

uvend cn ba ve ruzi resn

Ki vafnda rdurur her zebn780


08.

amya olur andan md ve hers

Aa herdem olsun hezrn sips


09.

Hem olsun uludan am fern

Saa iy ehinh- ry- zemn


10.

ehinh- aam ulu Keyubd

Cihn adlu ddudan abd bd


11.

Gzn cihn fari Seluiyn

eh ru yezdn vadur nin


12.

stim buyurm olalar ki bu tende Seng-i Dr ve Henk ve skender ve ayer


13.

zemnndan bu

bende ser-efkenden ab ve ecddndan adm yurdumuzdur. Ve h bir


14.

pdih ve ehriyr bu

alya ad idp cenk ve bikr lmamdur. Zare ve esbbun


15.

emr ve her ber yirinde

ycelikde sihirle berberli ve mhr-ile hemserlik lurdum.


16.

Amm n naarum etr-i manr zerine ddi,

andan ftr- a ve nr-i baaru af-


17.

uvv l old. Ve bu mukem ala h heybetinden

gzme781 grndi, kendzme


1.

eyitdim. a yerinden oparma ve bze yumru urma, b yile

virp eli arar

marana getrmek olur. Bu vasiay-ile h- cihu mhr-i cn-efrz syesinde 2.mufer ve mur istemeklik lzm old. Eger fet ve meramet-i hne bu bire anda mil olursa 3.ki cna amn ve baa memlik Sulndan nihyet ker-firzl nesri miydi783:
782

l ola. yet bende-nvzl ve

780 781

Bu beyitin sralamas P nshasnda farkldr. Bu beyit beyit aada P. 177b/10. satrda yer almaktadr. B. 158b/8. // P. 177b/17. h 782 T. 100a/14. ...nn 783 B. 158b/12. olsardur didi. Beyt: / P. 178a/3. olsardur.

312

04.

Eger baa bir ky Suln ola

Yig andan ki Melik Sleymn ola


05.

Benmle eger ola ferhumyi

Olur baa ferr-i cihn gez udyi


06.

Eger adum olnrsa dvn h

inde beni o utar mihr-u mh


07.

ehriyr anu gftrn begendi ve buyurd ki Bu kii terbiyet bulm ve ehl-i dni

ve belki 8.zebnu miyi ulini iltims mcebi zerine yirine getrmek gerek. Ve eger ada niyyeti 9.erknn arbet esbb evtd birle akm itmege imkn olursa, tzrek tadm
10.

lma gerek t itimd artra olup bizm barimiz amituz erbetinden leet anu
11.

meveddeti

muna irie. Begler ve ulular bu fikr-i very yet begendiler ve cmle

yknp ve ba oyup Sulna 12.tasn ve afern itdiler. Ve da bu sadet beretini inh lmaa mrcaat buyurdlar. Krfrid
13.

bu mani istim ld, dmnldan klhn

havya atd ve td ba zere od. Ve far 14.ban firz itdi. Ve d ri ve arr ve av aberiyle yine irsl ld. Anu arem-i muhddar-15.-tndan Sulnu aremi muahhert silkine girdi. Suln emr-i er-i Muammed zere nikh idp
16.

ebistn- humyn iinde


17.

dul itdi ve Kirfrudu umr esbbn nevk-ile munam old. menri ve bir a pre ey kpler mlkie masr olup

Ve Aehr begligi

1.

ad eliyle Kirfride

gnderdiler. n784 a ve temlk iy- menrini 2.mulaa ld. Ve ad ve nik itmmn istim itdi. Ol gice zl ve rremldan 3.ni itdi. rtesi n gne zevra- zerrni dery-y uf- sumndan a geldi, 4.Kirfrid ala ucndan Suln brigh ana ki memsi eyvn keyvn idi. 5.Ve nice yirde yir pp itir ve istifr dilini ad. Suln naar- rfet ve fet 6.birle aa mulaa buyurd ve her laa bir nev ikrm ve itirsnda mblaa lurd. Kirfrid 7.edeb birle dizin kp tat ine vard ve eyitdi ki Eger Suln- cihn lim-i lem 8.giri gnderp mbrek ademini bu yei melik ve alay mhede lmaa renc buyurursa, lem 9.alna bu ul anda hu rabeti d muaa olur.

784

T. 100b/4. ...Krfrid

313

Egeri Suln ala azmine niyet 10.itmemi-idi, n Kirfridden bu szi iitdi, ni ziyde old ve etr ve sanca ve ferande revn old. Ks ve rna ve iiler fevc ve fevc
12. 11.

birle gne gibi gerdn gerdn evcine aladan yaa

ve nefr ve nareler alnup zemn ve zemn ca geldi. Ekbir

13.

ve grh grh aaa inp elleri olu nir ve dillerinde en birle

irip dest-bs- eref-ile 14.merref oldlar785. n ad ire eh-i ddger anaydu ki aliyle cn buld ser
15.

Ne ala ki ehriydi rste

Ki dil asretindendi ki kste a stinde bir phen ar idi


16.

Tem-y cn ve dil-r-y-d

Yemiler aac am syidr zm tkine d yo-d mr


17.

olu evresi glen ve mrzr

Hezr idi her bir gle mrzr. Ekinler ve areler firvn ala Sulna sn myesser old,
2. 1.

ve b kirn ol alada l grdi. n anu gibi

a -tel-nu nimeti kr-in -el-amd li-

llhille adean vadeh ve naara abdeh ve feta lehu-ay 3.ve meleknl-ednbe ven-nev- tilvet itdi. Ve beglere buyurd ki Anu krnesi-in 4.ki bu yce alay fet
itmek-ile a -tel- beni blend-i ater ld ve bizm admuz l avze 5.ld, bu sengr zerinde bir bru ve bra dzmek gerek ki an grmekden ende 6.tend kend ola. T kffe-i alya lem serverleri arasnda far hir ola. Ve bizm 7.zamnumuzdan onra zamnlarda ydigr alup bizm tedbr- kifyetmze andan istidll 8.lalar. Ve eger veliyzu billhi mari arafndan ulu ve utlu y Rm memlikine hcm idp 9.bizm evldu ve ecndumuz muvemet idemeyp hezmet bulaca olurlarsa ba bu alya
10.

ve

ba Snba iltica lalar. didi. Andan ora ol mam kend mbrek elb ve adyla
785

T. 100b/15. ...Ebyt:

314

11. 12.

erefu intisb birle erzn ld. Ol falet-ile er enberi ve knbed-i nlfer birle rufat ve inet ve metnetde berberli gsterdi ve buyurd ki mhir std bennlar ve erb des
13.

ressmlar

-yamelne leh m ya min merib ve teml- kmi birle ite786 r

itdiler. Beyt787:
14.

Anu gibi kh itmemidi gzn

Da yiryzinde cihn-u afern


15.

Azcu zam ire old bedd

Beryla br sedd ve edd


16.

Ki an vaf idimezdi avl zbn

Meger em greydi andan nin


17.

Bir arada kim kfri nms-d

amu ni bng-i ns-d


1.

Bu kez ld tevd-u nm-i u

Bunu gibi eh enya sez


02.

Anu gibi yirden yzi em-i dr

a itsn an beyt-i mamr nr.


03.

ikr-i Fet-i ala-y Alra ber-Dest-i Bendegn- Suln Alad-dn788

04.

n Suln- lem Aliyye imretinden fri old inn cihngrini Analiyya

arafna dnderdi. 5.Yolda naar Alra alasna ddi, ki dere iinde seng-i r zere yaplmd ve sipihr 6.gibi ol aya zerinde stvr olm-d ve rzigr gzi anda ayra veytnda bir rma- nl 7.gibi yire revn olm-d. Kirfridu arnda, ki etegini cihn letndan 8.ekmidi ve alas zerine libs bels itiyr itmi-idi ve keyvn gibi ol alanu eyvnnda 9.oturm-d. Suln beglerden birine buyurd ki Bir blk eryle Alra alas arafna 10.revne ola. Ve ol alanu kimine eyde ki ardau, ki bunca kifyet va armet786 787

T. 101a/9. Bu kelime yok. B. 160a/8. Bu kelime yok. 788 B. 160a/15. // T. 101a/16.

315

ile marf da da
12. 13.

11.

ve mevf-d, Kliyrs alasn bizden siph ve kemt birle salaymad. Sen

bir il kiisin ve eyym- cefkrdan ir itmisin. Cdde-i selmet sen le

mnsibdr, eger arde kifyeti arasn utup ala bize teslm iderse kend
14.

mnend

ve mudu bizm b-kern mekrimimzden l bulasn. Ve eger bir adm


15.

bizm km ve irdtmuz

ilfnca iderse ol ilfu dikenini kend cehlet ve

abvet gzinden ara 16.grmeyesin. diy, ccet ilzm ciheti-in bir789 a kelime rd ve ibl olund. Beyt:
17.

Be fermn- ma n-i san-i yd-gir

Mbdak-i gerded sert-i bd-gir n suanu


1.

fermnn aa iridrdiler, salanatu ferr kh heybeti anu

dil ve cnna eer itdi ve yet 2.fezu ve cezindan rb ve inlba dp fil-l aa ulnc renci irip a-y ngehn 3.mstevl old. Ve ol taayyr ve taaccrde cnn Mlike teslm itdi. Ol alanu ulular 4.ve muteberleri ol dien havlinden orup muteayyir ve b-ho oldlar ve rabeten ve rehbeten790 5.Suln gnderdigi beglere teslm itdiler. Ve Sulnu sancan alaya ardlar ve ehriyru 6.dus nidsn ol diyru skinleri semine iridrdiler. Ve anu gibi alay ol acib ittif 7.ve aber vas birle savsuz ve lsuz memlik alan alalarna amm itdiler. defterlerinde ibt olund ve malt musibler isbna girdi791.
09. 8.

Ve salanat- dvn

eh nki dr- bver ola

ufeyl anu tatu ve efser ola


10.

Murdnca anu revn ola b

Ne drl arzuya lursa itb


11.

Anu emriyle dne bi dirnek

Sadetle bu ar- prze renk

789 790

P. 179b/16. bu B. 161a/1 ...alay 791 B. 161a/5. ...Beyt:

316

12.

n ol fet-i an aberi udyin semine iridi bezm-u m denp av ve

m ve liym 13.ve kirm r itdi. Ve cenk sevdn badan arup rebb ve enk birle bde n itdi.
14.

Ve n Analiyyaya iridi, mecm begler ve ululara terft ve ilatler virp


15.

pdihne kendzini

nvzie ma itdi. Ve her birine yirl yirinde lamaa iczet virdi. Ve

16.

ekler ve murrebleriyle Anliyyada lad. Anu mbrek vcdiyle

Analiyya mzeyyen ve merref old792.


17.

onda cihndru prz- rezm

lurd her gnde bir tze bezm


1.

ehinha olurd b dirnek

Geh ryu cenk ve geh ny ve enk


02.

Felek yr Sulna dery kenr

Her aradan irrdi b-y behr


03.

Hev mik-i p ve zemn sebz-i b

Hezr onlar-ile cihn pr ur


04.

Leb u sebze bultdan imidi r

Cvn bat eh geyibdi merd-i pr


05.

Fin eke v gele bng- rebb

rrmi gle ni- erb


06.

ab zlfi imde di ne zen

Dehnu semen olu miki oten


07.

Mey-i nb imi gli hiyr

Vel nerkis gzi olm umr


08.

Zimstnda mestn ve dery kenr

Her arada meclisdi milu behr

792

B. 161a/14. ...Beyt:

317

09.

ur- belbil-ile vz- enk

lurlard n rezmde z- enk


10.

Yaar-d yamur ve oard mihr

Alurd yazu dil efrz ehr


11.

Ra- eh ki urdur aendedi

Keremde kef ebri baendedi


12.

Bery eyledi obet-i d enk

p cm-u dry prz cenk


13.

Geh aydu lurd seyrn geh

lurd tehden ar teh


14.

lmazd bir laa hergiz direnk

al bede ru zere renk


15.

Amma rzigru ziydesini arb ve tl endesine arf idp av ve buyigr ve yaran ve adl ve ey ad azanma cm- arb ve name-i rebb zerine
17.

istidd

16.

muaddem utard. Ve dkelinden ile cn fera ve arr bulur, amm


02.

ey ad terci iderdi ve eydrdi ki Egeri793 o gvr1.

lehv iret-ile rzigr yi olur. Beyt794:

Egeri o idr erb-ile bezm

Olur lk bir gn da rzi rezm


03.

n ola muaa mey-i o gvr

uta elde cihngr dmen ikr


04.

Kef anu kefl emn ola

Ru fer eruvn ola


05.

am ullar andan ala zb fer

Ola tze bircn hem andan meger

793 794

B. 161b/15. // T. 102a/15. Bu kelime yok. B. 161b/16. // T. 102a/16. Bu kelime yok.

318

06.

Sz ehli irgre szi t nezdi mh

Ola yek dilegin hezrn siph


07.

Bu ve ve let zerine Analiyyada def-i mellet ld. Ve temett ve tenaum

itdi. Ve andan fl-i 8.ferru ve kmurn birle tatigh arafna tevecch itdi. Her arafdan rasller795 ol fetu tahiyyeti-in 9.firvn tuaf ve b-kern emvl birle h- usrev-nin derghna yneldiler. Beyt:
10.

itmemidr hi g- zamn

Bu nev-ile bir mjde-i kmurn.


11.

Zeh fet kim ld h- cihn,

Ki km-i a gibi old revn.


12.

Zemnden zamna ulad ur,

Anu gibi kim barler796 la c. ikr-i mret-i Br-y oniya ve Svs ve Tevci-i n ber-Umer-i Devlet der-Sene-i amna Aar ve Sitta-mia797
13.

Bir gn ki sipihr-i lciverd endd zerine usrev-i ver798 fer gsterdi, Suln

14.
15.

bir gn ki sipihr-i lciverd endd zerine usrev-i ver fer gsterdi799, Suln
brighdan mnend-i fitb ran ber seyyre girdr bd yaya svr old. Ol heytdan
16. 17.

cihn Dr grdi.

heybet ald ki Sleymn-ile svr olup gedi, seyrn resmine begler ve serverler-ile

l-melik ony r ve riyznda seyr iderdi. Ngh ehr arafna bad, bir ehr
1.

aly ve emvl birle arste ve enne ve uznna bir gnlik yol balar ve

B. 162a/6. // T. 102a/22. ...ve ililer T. 102b/3. ...bar-ile 797 Bu balk A, B ve P metinlerinde yoktur, yalnzca T. 102b/4de yer almaktadr. 798 B. 162a/13. ...ru- // T. 102b/5. 799 A nshasnda iki kere yazld iin ikinci kez yazlan ksm satr saysnn kaymamas ve karlatrma yapmak isteyenlere kolaylk olmas iin eik yazyla verilmitir. P nshasnda mkerrer deildir.
796

795

319

yemi aaclar ve env 2.mtenezziht birle prste, rzigr avdi ubrn anu bistn ve mtenezziht ecr 3.zerinden nzu izz nii birle silmidi. Beyt800:
04.

Gir virmi yine b- ayt

Yilinden yire girmi b- ayt


05.

Uzanm nie al her yirden

rp anda dzmi byt u vaan


06.

Nice ehr ki ol lem-idi temm

Bir ulu deiz-idi ve ehr-i nm


07.

Vel burc brus ehre gre

Yo-d ki idi her kim yre


08.

Hemn old gevher eb firz

eb-idi aa nisbet avl-i rz


09.

Sri br ve alelinden muaal alm, Suln umer-y devlet ve muribn-


10.

arete buyurd ki Bunu

gibi adlu ve ulu ehri, ki diyr- lem arndan aram ve

syi ciheti-y-n hezrn hezr 11.aly aa mteveccih olmlardur. Ve numn- nimet ve ml birle oldurmlardur. Ve bu dr- emnda
12.

iyn dzp avdi-i eyymdan emn


13.

bulmlardur. Bunu bigi maalli ve mzeyyen ehri ki nev-ar

gibi ran derbr u


14.

ilatlerinden muaal omal ma- adur. Egeri bizm henk prz- sinn

ciger-

szumuzdan cihn- erf brdur ve lkin urrem ve al oldur ki erbb- ve red


15.

heme zi niyz- sibinden her-sn ve tersn olalar ki devrn- rzigr bu minvl ve

umr 16.zerine arr itmez. Zamne die-i zy ve yine-i smn anda nmyed801 Hezr na berred, zamna ve bend
17.

Yek nn ki der yine-i taavvur-mst


1.

Bizm inyetmz lib himmeti anu zerine marf

old ki Azer u

zigrda bir stvr br yle ki dehr- devr nign klngi aa eer 2.itmeye. Ve taib-i
800 801

B. 162b/3. Bu kelime yok. T. 102b/21 ...Beyt:

320

edvr ve mrr- rzigr anu avid-i makemesine vehn irrmeye, bu ehr ehresine ve
3.

ve Sivs avlsine ekile. didi. Cmle ber-y metn zerine Sulna fern ldlar ve

eytdiler ki Her kme, 4.ki ry- uyign- lem iti ider, biz ullaru anu tadmine adem-i cn birle ururuz. didiler.
05.

Suln buyurd diy anu buk-dest musibleri ve mhendisleri ve bennlar ve

anehu imret 6.ve std- mimrlar ve i ressmlar r oldlar. Ve Suln atland ve begler ve ulular ve serverler 7.ve mimrlarla ehrn evre yann devr itdi ve buyurd, burclar ve bedenler mevini muayyen itdiler ve apular 8.resm idp salanat aretine ar itdiler. Ve Suln imn- temm ve fikr ende birle mulaa 9.ld ve l ve teayyr buyurd. n apular ve burc ve ebdn idd muayyen old ve arun pk-dest muasibler ve yazclar, ki isb ile olda
11. 10.

isbiyle l u ar lldi,

deizi isb iderlerdi ve azlda


12.

nar-i tmrden ve zerre-i hub ve arden temyiz iderlerdi,

yaplmadn arun isbyla

arb u smet itdiler fil-cmle ne arc olacan bilp ha 13.ar itdiler ve binlar ve ane-i imret ve kitb- mltezim olup boynlarna aldlar ki rzigr ile say idp iridreler802. Bu resm ile olurd ol vat kr Siyat ile in u ve mr
15. 14.

itmmna

Musib ki fenninde mhir ola

Rum ve siyatde dir ola


16.

azanm ola darb u ve arnda nm

la rub- meskn isbn temm


17.

Almaya bir pul mstkile

Alursa ola ulmna ala


1.

lurlar idi ii tefv aa

Ne aa ki bilmeye ala a

802

B. 163a/17 // T. 103a/12. ...Beyt:

321

02.

Kii kim siytde dir deul

Ulular urnda r degul


03.

An gibiye inanca ii

ounda utanur innan kii


04.

Yeilr ve o mebla ider telef

lur ml u Suln gh ve alef


05.

utalm ki kendsi yimeye hi

Vel nki bilmez alur ii pi


06.

Bel ol ki hem yiye hem bilemeye

isb olaca cresi almaya


07.

uza utlm gibi Ehrimen

Olup ne stine bi bi tmen


08.

Vel ol kim iinde dir durur

Musibler iinde mhir durur


09.

Eger yer ise bir ae mldan

Bire bi iva virr amlden


10.

Emn iler yazclard

Degl kim apb azclar-d


11.

Vizrat urnda on iki rast

Deftir yazlurd b kem ve kst


12.

Emr melikler atnda a

Yazlurd on iki defter da


13.

Bular cmle divnda olurd

Deftir da anda yazlurd


14.

Ki olmazd bir pul-i Suln telef

Bu avr-ileydi det u m selef

322

15.

erler muvceblerine isb

lnurd dvn ehde kitb


16.

Ki bir ciftlik yiru bir terle hem

Bulnmazd recde ol l cerem


17.

am defter iinde mektb-d

Musib nyisinde merb idi


1.

Askir olnurd her ylda ar

Ki her birine olmd timr far


02.

Grrdi mdebbirler l

Ki her birisinu ne dur l


03.

am sine buyd ehden yas

Ki eydrlerdi timra gre yar


04.

Cebiyle zire at imr hem

Siyahl lt b pi kem
05.

ulu ur emr u erkn-ile

Virilrdi fermn dvn-ile803


06.

Ki zr vilyetde ve ilde

Eger yazda ola ger blde


07.

Musib hner ehli ve krdn

Emn yazclar-d ol zamn


08.

urup pdih ve siphu am

Ne mali kim ve ers ol ve bu

803

Bu beyitten sonra B. 164a/10. ve T. 103b/16. satrlarda u beyit yer almaktadr: Siph yara degl iken tamm Alnmazd tmr mali nm

323

09.

lurlar idi ab ve defter temm

lup ar her bir eri ves-selm


10.

Yara temm olca ln

Virrlerdi uccet ki ala hemn


11.

Da memleket ire evf hem

Ne kii ki lmdur b u kem


12.

Aa nr u yazc h dan

lurlar idi orup Allhdan


13.

Ne l kim olurd defter lup

ah ar iderlerdi an gelp
14.

Srerlerdi h emir le marife

Verilmezdi her ebter u msrife


15.

isbn her ylda divna hem

Virrlerdi heb b ur ve elem


16.

lmadn cihn ulmeti nr-d,

Memlik bu vechile mamr-d.


17.

Ki zr amsn bilrdi h

Ger ola br rey v rvule siph


1.

Ne andan ne bundan biri olmazd kem

Ki bulmlard alemden alem


02.

Aa anlar mnii pdih

ld ve bu-y-idi hen rstrh


03.

Da ol kiiye ki yosl-d

Raiyet eh a kuld
04.

Eger gci zer itmege yitmiye

Meded lnurd ki t gitmeye

324

05.

Aa tum-ile cift hem mezria

Virrler idi t say ide mezria


06.

Bu resm-ile mamr-d memleket

Bu vech-ile mesrr-d salanat804


07.

Ve Suln buyurd ki a maldan ehr drt apusn ve bir a muteber burcn

imret 8.ideler ve bi alanlarn beglerden her bir bege al adde adar ve mkneti midrnca smet buyurd. 9.Ve buyurd ki ol bbda tacl lalar ve furat anmet bileler. Ve bu mande bir fermn mektb
10.

Sivsa Emr-i Meclise irsl buyurd, t ol da ol


11.

arafu melikleri ve begleri meveret

ve istivs birle Sivs-in da mukem uvve

nihad br bnyd klalar. Ve bu tarir ve smet mcibince, 12.ki alan begler adna olmdur, yapup dzdiler. tiy ve ictihad bli tadm lalar.
13.

Salanat aretin ayn ve ulular


14.

onya ve Sivsda brular insna az itdiler ve gce

gndz her biri imkn olduca ol


15.

imret itmmnda ym gsterdiler ve taaub ve ased-ile, bulmlard, ictihd- beli kldlar. Ve akm kavid il-i
16.

ki li tevfden tar

abdn ve teeyyed-i burc

idp a mermer-ile env tevr ve teml birle tezyin ve tevi ldlar. Ve yt- 17.urn ve mehir-i adi-i nebev ve emil-i ikmet szleri ve hnme ebytndan yazb mermer
1.

zerinde azdlar. Ve ez eyym ve rzigrda ferzedn ve devlet-i suln birle anu

imretinden 2.ferat l old. Ve bade ez itmm Suln imetine ilm kldlar. Suln atland ve anda 3.erfnda avf buyurd ve cmle brular nazar- itibr-ile mulaa lup begendi. Ve mahmidet 4.ve sity buyurd ki kendn elab- hmyn apular ve burc zerinde altun-la mesr 5.oldu gibi anlar adn da yapduklar burc zerinde mestr lalar. T o sinn 6.ve amru ve edvrn umr gep anlaru mesi-i mekrelerinden cihnda nm ve nin ala. Bu 7.mevhibet menzileti-in, ki salanat aretin elfndan buldlar, yayan oldlar ve yknp 8.ba urdlar. Ve Suln- seln binsn ar-i berrne irdrdiler. Ebyt805:

804 805

B. 164b/11. // T. 104a/11. Bu beyit yok. B. 165a/15. Beyt // T. 104b/4. / P. 184a/8. Bu kelime yok.

325

09.

Didilerki iy srev rsitn

dvend dhm ve tat ve nekn


10.

Cin virmi ol ahd ve peymnua

Kemer balamu er fermnua


11.

Ftat tabudan o her zemn

afer yamurn yadurur sumn


12.

ehinahlda sen ol payidr

Ki derd cihndan ala ydigr


13.

Ve ger ne ular kim kemer balad

Eigine hu yceldi ad
14.

Seryna dndi yine pdih

tban srrun niyla rh


15.

ridi nzl eyledi tatna

lup kr-i a devlet ve batna


16.

Buyurd bezendi yine bezmgh

Olup kh ve d veam mil-i gh


17.

urb bezmie mil rrem behit

Ki tom- srr-ile d kr- ket


1.

Ulu meclis b ve gevher nigr

Maadarda tat- cihn- ehriyr


02.

unu gibi bezendi ol bezmigh

Cihn pr sitre old, mihr u mh


03.

inde encm sr pehlevi

Meh encmen cm Keyusrev


04.

ehenh mnend-i raende mihr

lup tze ullar-n m ehir

326

05.

Gl rrem ad erfdan

ord glini mey-i fdan


06.

Dil pehl anlard prtb ve c

Felekden melek dirdi n n


07.

o avzdan mest olurd red

Balard cn s-i srr u ad


08.

n ar- ur ehriyru nmudrlar dimnda ihre iridi ve Suln rzigr

ferrinden 9.mihr erm-sr olup bana db-y ar rtndi ve meclis sipihr berin cm yemni birle old
10.

ve ser perde illiyyn rek-i nigr ne-i806 old, begler ve serverler balar

bde-i nbend 11.tb bulup sar oldlar. Ve dde-i uref salanat devletin bedhlar bat gibi uyuya
12.

meyl itdi. Sulnu cme nesinden her beg terftn ve nefs ilatler birle
13.

merref old.

El pdklerinden ora dkeli dmen gn Suln imetinden kendler

evnna revn oldlar.


14.

ikr-i Vrd- Muyid-dn el-Cevz ez-aret-i ilfet be-Rislet-i Nezd-i Suln ve stincd- Akir ve Mendb-oden-i Bahad-dn utluca be-met-i n807
15.

n Sulnu r- erefine onya brus imretinden ferat myesser old,


16.

memlik b melii

merti ciheti-n mbrek innn ayariyye rafna maf

ld. n anda iridi Maltyyan 17.begleri ve serverlerinden ad irip aber virdiler ki ilfet areti imetinden Muhyid-dn bn
1.

l-Cevz rislete gelr diy. Suln

buyurd ki mihmndrlar ol cenbu rusili udmine ly nzl 2.tertb ideler ve marsa-i Sivsa degin istibl lalar. Ve bir fermn da Sivs nevvbna isr olund 3.ki muaddemi taminde ve maverd-i tecllinde mblia lzm bileler. Emr-i al mcebince geregi gibi itirm 4.idp taminde tar itmediler ve salanat dergh imetine degin murfaatndan mufreat itmediler. 5.n Lala kruvn saryna vul ld, salanat dergna ilm itdiler.

B. 165b/7. n // T. 104b/23. // P. 184b/10. B. 166a/5-6. // T. 105a/3-4. satrlarda yer alan bu baln yeri A ve P metinlerinde bo grnmektedir. / T. 105a/4. satrda balktaki Be-imet-i n kelimeleri yok.
807

806

327

Suln bir yin ve erkn-ile, ki 6.gemi pdihlaru revnlar ol revnau ayretinden acil olalard. Beyt808:
07.

stibl itdi nere onla efn ny

anaydu ki dnyya degurdi cy


08.

Sadet rikbnda olupd revn

Ki reki iletrdi aa smn


09.

utd szine anu bat g

Olup pkr cenb sr


10.

Zamn sara-i km fermn an

Zemn aste-i lli yikrn anu


11. 12.

Ol istibl aametinden ve ol icll dehetinden bnl-Cevz gemi pdihlar


13.

ikr

ve ikyetini tr afesinden mahv olup nisyn cerdesine ddi ve eyitdi ki

H mulku l ana mulk ve huva suln ill ana suln alaa man alli-avlati ve amili amiyyeti 14.ve nfie fhi ril-erati ve dirl defil-beliyyeti min el-beriyyeti ve cebeles-skn809 el-memleket ve ratr-raiyyet15.

munaa idp grdklerinden ve


16.

Emrel mminn selmn ibl ldundan onra Suln anu ile mulift ve mudit ld. Ebyt810:
17.

mukleme lup ayli

av811 dil-nvzi ki aa itdi h

Ki Cevz iridrdi cevzye rh


1.

Rusl ilfeti bu kirmdan

zin ayd hn- slmdan


02.

Olup hem-inn eh812-i kmurn

ehiyle sarya irdiler ol zamn

808 809

P. 185a/6. Bu kelime yok. T. 105a/21. li-yekne 810 B. 166b/10. Bu kelime yok. / T. 105a/23. Beyt: 811 P. 185a/17. od

328

03. 4.

Ve her sat telau gsterib nvz iderdi ve b ad ikrm ve itirm lurd. n

ehir apusna iridiler, fermnde ifa ikrm ve vid idp vena gitdi. rtesi 5.n r-i

mur-i zr miyny tadr -ve-emse vel-amera ven-ncm musaaratn bi-emrihi inafndan usrev 6.seyrgn temegn ekdiler ve Suln lciverd serr bu sebr-i enk Bdi-i Mesre svr old 7.ve yine cihngrlik lcn urmaa balad. Mlik u ribu brighn Rvn ravas 8.gibi bezemilerdi. Suln- aam cellet tcn aamet far zerinde oyup
9.

cihnbnl serrine Sleymn gibi tatnda oturd, serverleri ve umer-i kibr yemni ve
10.

yesrnda

af baladlar. Rasli istis buyurd. mm Muhyed-dn mteri gibi diynet bana rtp iffet ve urmet durasn ine alb ilatler ve gevher-nigr
12.

aylasnn

11.

oalu ve altun

balu yidek atrlar edevt ve lt- mzehheb be-mzehheb birle salanat


13.

brighna geldi. n ki

Sulnu brigh eigine adem od, begler ve ulular istibl

itdiler. Celle-14.-d-dn ayer Pervne ve Tercmn ol ahred-dn Manr Rasl sandan ve olndan
15.

izz ariyle elin utup at ine iledp krs zerine nab itdiler.

Drl-ilfu boca-16.-drlar getrdkleri ilatler bocalarn ofa kenrnda dize odlar. Ve altun all mura
17.

berkstivnlu atr ofa zerine ekdiler. Sulnu ferrlar ofa


1.

kemerindeki perdeyi aaa

bradlar. Suln tatndan inp taim-in ilfet

yidegin ayan pdi ve ilfet ilatini 2.geydi ve immesini ba zerine od. Muyiddn, Sulnu elin utup gir tat zerine 3.gerdi. Ferrlar gir perdeyi yuaru gtrdiler. Begler ve serverler altun ve cevhir olu 4.nir abalar getrp Suln zerine sau sadlar, Suln gicede kevkeb-i drri ve lal-i 5.bedan gibi ran tat zerinde oturup n iltif olund, bist- sm dendi. 6.Sm yinp gtrldkden ora Muyed-dn, Sulndan alvet aleb itdi. Fil-l araa-i 7.brigh alyundan l ldlar. Muhyed-dn az aup a -tel-ya amd u en itdi ve Muafya 8.alavt virdginden ora An-Nr li-dnillhi immet aretine du itdi ve salanat brighna
9.

mamidet ve en ld ve eyitdi ki Emrel-mminn usrev-i slm iridrr ve dyim


10.

amr-i

mnrini bu cnib iltiftna nigrne lur ve buyurur ki n Tatar ersi


11.

Muammed Hvaruzmhile
812

avaup ayrldlarndan ora ml ve azne ve at ve on-ile

T. 105b/2. h

329

mstahir oldlar. Csuslar byle aber 12.getrdiler ki anlar bu udd adnda dururlar. Eger iki bi atlu bad- msfet sebebiyle, ki ziyde
13.

olmaya, hemn bir ad ola. Rum


14.

memlikinden bunda gele, muteammin-i melii mlk ve milet ve dn ve devlet

ola. Ve

alan slm pdihlarna da bu bbda mektb irsl olund. Ve anlar bu aiyye telfsi-in
15. 16. 17.

gelp r oldlar. didi. Suln Seman ve atan tzde tertb idp gnderelm. didi. Rasl szi bl oldna dumn olup ibtihc izdiyd buld ve mamd miretlu Sulnu elfna mesidu firvn ld ve o gil ile menziline vard. Ve Suln
1.

alvet saryna girdi, bir sat rat olup gir briga d ve ulu

begleri outd 2.ve eyitdi ki Bizm itidumuz Emrel-mminn kifyeti ve kemli ifeti ve diryetine bundan 3.ziydey-idi ki bir eriyle ki sl gibi ad813 mvd mna azm itmilerdr ve tze devlet ve bat- 4.cvn birle deryy ateini gibi iirb ve iltihba gelmilerdr, anlaru-la mdr ve mlfet ve muvs 5.ve mucmeletden ayri nesney-ile iler varlmaz. avb yle grinr, her lmden bir Rasl 6.kf. Da ki fet ve kifyet ve ehmet ve kiyset birle mehr diyr u marf emr ola. 7.Ve yemn-i naibet ve armet-i azmet birle mekr ve keml-i rde dn ve bzrek men birle at ve mara ve cevher
8.

ve ara arasnda ittif ve iftir hir itmi ola. Firvn tufe ve hidy birle ol diyru

met 9.ve umndan alup ve mecm bir muayyen mevde mctemi olalar. Ve ittif be vif birle 10.selmet-i nefs ve taarr-i malaat ve devlet ve din ve ib-y baret adai yan yninden Emr-el mminn
11.

rasli muabetinde an imetine revn olalar. Ve


12.

pdihlar ablinden, ki kend ztlaryle

istible mteveccih olmadlar, an imetine


13.

vul ve mul ldular vatin mabl rler dileyeler

ki benm pdihum ve
14.

madmum fikr itdi ki eger kend tyla imete mteveccih olursa

inlb ve tezelzel ve

irb anu memlikinde hir ola diy ve env dildrl birle 15.atdrl ihr ideler. n bu vech-ile rler temhd olna ki hemn ki able marn olup 16.mad-u mal ola. Ve yle ki mute-y malaat ola. Ry ve tedbrlerini biribiriyle dz idp
17.

mulaat ve

mslemete mukem bin ve pyidr ide ve stvr bnyd oyalar ve vech-i isn-ile asem mde-i fesd
813

1.

lalar. Ve ol let mizc ati fn riyet ideler. didi.

T. 106a/10. ...idd

330

Cmle begler ve ulular ve serverler 2.ehriyr Melik Eryu ryna fern oudlar. Andan Suln buyurd ki Eger er gndermezden
3.

din bu muaddimt Emrel-

mminn mesmi-i erfesine iridrrsz. Acz u afa mle 4.ideler ve analar ki er gndermege tar itdk. n iki bi atlu istediler, bi bi aner-5.-gzr nmdr Rm diyrnda ve Trk bahdurlar ve alplarndan, ki her bir er bier 6.imetkr ola, virib km itmek gerekdr ki bir yllk yara ve lle ve zd verlar ve beglerden 7.bir an sn-i lat ve itidl-i met ve ecat ve ervet ve kifyet ve diryet ve yara 8.ve lt ve det birle rste ve mevf ve mustahar olalar. Ol eryle bile viribimek gerek ve her 9.blgi814 smarlama gerek ki menzilet815 ve mertebesi midrnca riyet ideler. T anlar da anu ihtimmnda vcib
11. 10.

bu bkrda nms eryiini riyet idp ol yd illerde ittif ve yoldl

bileler. didi. Ve bu resme tadm ldlar ve serhenklerden elli nefer Trkden ve


12.

Deylem ve azvinlerden

sanca imetinde mlzm buyurd. Ve muvcebden ayri on


13.

bi ace da yol nafaas buyurd. virdi. yle ki varmada gelmekde

Ve elli midk alas- hne berkestvnlarla bile drl ve zamet grmeyeler. Mecm Sulnu

14.

uluvv-i himmeti ve keml-i kifyet ve vufr- diryetine enlar 15.ldlar. Ve fil-l vilyet ve memleketlere nmeler ve mektblar bu mhim-in ve erlere tar-in ki
16.

Maliyya

arafna srat-ile varup Melikl-mer Bahad-dn utluca ihtimmnda Drs-selm arafna 17.varmaa yazlup nfid old. rtesi Suln seyrne binp Rasli alep ld. Ve ikyeti yle ki
1.

muarrer

olm-d, Rasle dindi ve inirfa iczet virdi. n Muyed-dn kend menziline vard 2. aznedrlar elli nefer b uretl Rm ullar ve on ba igdi at ve bi ba ekn 3.atr muraa av ve ser-efsr ve ayr ve oyn ve elli bi Suln ae ve yz a drl men 4.ve nefs neviden kemlar ve otuz ilat ve yigirmi bi ae da ili-y-ile gelen muteberlere iletdiler. 5.n revn olup gnldiler, cmle er iddete ve esbb- marsa-i Malayyaya varmlard ve sanca- hmyna
6.

muntar olmlard. Suln, sanca ahred-dn

tercmn ve blk balar ve yidekler ve candrlar 7.ve sildrlarla viribidi. Ve Bahad-

814 815

B. 168b/6. // T. 106b/6. ...birine P. 187a/9. nzlet

331

dn utluca Beg da sefer yaran ve esbbn geregi gibi 8.dzp grp r olup n ahred-dn iridi ve sanca ve fermn virdi, utluca Beg 9.sa ol, ol ol ve arvul ve idvul serverler ve elli balarn muayyen ve mretteb ld, Maliyyadan
10.

gdi. n
11.

erf ve diyru melikleri arbit816 ve Amed ve Mrdn ve Muuldan ol aamet

esbb

mhede lurlard, sulnu aameti817 ve salanat ana818 malm ve muaa olurdu819. Ve env
12.

kirmt birle yft idp pkeler ekp imt tadm lurlard. Emr
13.

Bahad-dn

da ol diyru mlk ve ekbirin ikrm ve itirmlarnda mblaa


14.

lurd. Ve her ehr ve birle ma


15.

mama, ki irirdi, ol mlk ve ekbrine Suln terf ve inm

ve behre-mend lurd. n Marse-i Muula iridi, Melik Bedred-dn

Muul Meliki Melik Bahad-dn 16. gn egleyp geregi gibi arlad. unn gibi imet ve irz ld ki vafa gelmeye.
17.

Drdnci gn Bahad-dn Melik Bedred-dni kend


1.

brighna iletdi ve bir cen ve bezm arste

ld ki Melik Bedred-dn anu uluvv-i

himmetine ayrn old. Ve Sulna fern firvn ld ve eyitdi 2.ki Sulnu keml-i akk ve irtif zerevi muldine bunu gibi gerdn ullardan 3.istidll itmek olur diy dilini en ve duya revn ld. Beyt820:
04.

Zeh ki al gibdr nig kr821

apua lym manb cihndr


05.

Ezelde diriliben zre saf himmete

od t la unr- cihr dvr


06.

Ve Melik Muafered-dne bir nme yazd ki Rmdan bir ar eri Suln

imetinden immet atebesine 7.gelr. Eger anlara anda tevauf olursa dvn- azze egeri tefvt olmaya amm firvn arc ve irct 8.olur. Aliha ve evl oldur ki anlara tizrek kend mamlarna davet822 lmaa iczet vireler diy. Melik 9.Muaffered-dn nzul ve pkeler

816 817

T. 106b/22. artapert T. 106b/23. Bu kelime yok. 818 B. 169a/10. // P. 187b/14. anlara 819 P. 187b/11. old 820 B. 169b/2. // T. 107b/8. Bu kelime yok. 821 T. 107a/8. Zeh ey al gibidr elim nk kr 822 B. 169b/8. // T. 107a/12. avdet

332

mheyy ld ve kendzi istible mteveccih old.

10.

n irip eryi o namus ve tertb-ile


11.

grdi, yet begendi ve Melik Bedred-dn ryn avb

grp ilm- l ve malaat12.

in varau-ayr zerine bir mutaar nme yazup gvercin anadna

balayup dvn-
13.

azz imetine uurd. Dvndan cevb iridi ki mihmandrlar anda

varnca Melik

Muaffered-dn Rm ersini anda egleyp envu itin ve leyif-i ikrm ve itirm


14.

birle anlar riyet ide ursun diy. Melik Muffered-dn da semat- aydar ve
15.

sevet-i tem

birle anlaru izznda mblaa lup env iyfet-ile, ki anu ztna


16.

det ve abat olmd

ve ol sebeble lem iinde engt-nm-y-idi, tar itmedi. Ve bir

a gnden ora ilfet imetinden 17.ulu beglerden bir beg udru ve ekbirle Muaffereddn imetine geldi. Ve Muaffered-dnile Bahed-dn
1.

atna geldi ve Emr el

mminn selm ve pemn ibl ldlar. Emr el-mminn ald vatin Emr Bah2.

eddn ba yire od ve nme pp ba zerinde od. Ve mulaa ld Nmede

yazlmd 3.ki bu gnden din av ve aber oldyd ki Mool ersi n Mummed ruzmhu 4.iin bitrdi, bu erfa azmet itse gerekdr, diy. Biz da itiy-in Sulndan er
5.

aleb lmdu. imdiki lde istim olur ki anlar bu arafa gelmek


6.

fikrinden dndiler. Biz da ol mamlarna gnderdk.

mhimm-in gelen begler ve melikleri destr virp

Bahad-dn utluca 7.Beg da eryi alb selmetli-ile mrcaat lsun diy elli bin alfeti altun ve yz ba deve 8.ve yz ba at, elli ba eyerl ve uyanlu atr ve on bi ba oyun ve yz al ve evat 9.ve edn ilatler ve iki yz ba deve yki maklt ve alvt mihmndrlar getrdiler. Emr
10.

Bahad-dn Emr el-mminn inm ve isn ve

adatine du ve en ld ve alnn yir zerine 11.od. Ve Emr el mminn ad ve mihmndarlarna Suln ilatlerin virdi ve at ve atr buyurd. l old, ne ki getrmilerdi cmlesin mhede ve mulaa
12.

n serperde-i ayrdan lup grdi ve kendn


14.

13.

merrefeti r idp begler her birin rtbet ve midrnca

altndan ve attan ve

atrdan ve devdan ve ilatler ve oyundan beglere smet itdi ve mufaal aleme


15. 16.

getrp her birin adrna iletdiler. Andan ora buyurd ki irte cmle er berk-i vaide

tamm alet-ile atlanalar ve env ehmet ve nze-bzl ve tr-endzlk idp alalar ve

aplar ve her 17.hner ki siphler olur her kimse ki bilr, hir lalar.

333

rtesi erler arste olup

1.

atlandlar, begler ilatler geydler, n ki Badd ve

Erbil mevkibi hir old. ilat giyen begler 2.atdan inp ynlerin Drus-selma idp ba yire odlar. Sulnu avular Emrel-mminn 3.An-Nr li-dnillh -rayallh anhdusna ve h- cihn Alad-dn-i Keyubd -anrallh burhnah- 4.ensna balayup avz-ile ardlar. n Badd ersi ve Melik Muaffered-dn -rametullh- ol 5.tevu mhede ldular ve Suln ersin oln ve pk-svrln ve s oyunn 6.ve o atdularn ve silarlu ve ala apdularn ve tamm yaralarn grdiler, 7.eyitdiler ki Bir Suln ki anu blk ersin bunu gibi var u aameti ola, n 8.ol kend nefsiyle bir memlekete ad ide, anu cn ikr admetinden hi ferde 9.al bula m? didiler. Emr Bahad-dn o erye buyurmd ki biri birine fern itdiler
10.

ve vid idp esnelmi-idi ve begler ve melikler bu begler

Rm cnibine mrcaat ldlar. aravul deti zerine gir ve serverler cnibi taminden env mudrt-ile mrt

11. 12.

ldlar. Begler ve ulular ve


13.

kffe-i askir ve syir av, aem ve adem dumn menzilinden menzile birle marsa-i Malaiyyaya geldiler. Emr Bahad-dn n kend evine geldi,
14.

o gl

begler ki sefer u bkrda kendye

mlzm ve muib olmlard ulu iyfet itdi. 15.Ve her birine nev-ile nvzi ve isn ve inm buyurd. Ve dkeline mamlarna varmaa iczet 16.virdi. Ve Suln beglerin birine salanat sancan teslm idp kend nyibini kendzi zr diledi. Ve bir aydan ora salanat
17.

bile oup Suln imetine gnderdi ve


1.

derghna geldi ve eref-i destbsa

irip avli ve mcery ve begler ve melikler 2.arlklarn ol diyru al bunlaru sz u sil ve Erbil pdih Melik Muafered-dn 3.arl ve onulularn Sulna tarr itdi. Sulna bu mel begenilp maall-i imdda vi old. 4.Ve Rasller nefyis-i al ve keryim-i nvzi bir melike revn ld. Ve anlaru taarrubtn 5.kend rsna marn ld. ve Emr Bahad-dni env mkerremete ma ld.

334

6.

ikr-i Giriften-i Suln- Umer-i Kibr r der-Devletne-i ayariyya ve Siyset Fermden823


07.

n bir mddet salanat eyym devlet nevbeti zerine kmi nefd buld ve Suln

Alad-dn 8.-anarallhu burhnehu- uluvv-i n zerine gedi ve abs ve zindn gnleri zametlerini ve irete, 9.meclis-i zevleri erf rnu levinden mav itdi. Ve bedgvr erbetlerinden, ki ol bel
10.

ve zamet evtnda ki rzigru cevr devri ssi

elinden tecerru itmidi, 11.ifat buld. Ve nz tatnda ve izz derecesinde pyidr old. Devletin ulu begleri
12.

Seyfed-dn anigr Ayibe Beg ve Zeyned-dn Bere


13.

Emr-i ur ve Mbrized-dn Behrmh Emr-i

meclis ve Bahed-dn utluca dmet


14.

imet ve keml-i erve ve keret-i etb ve istihr- arbt olup inbis arin utdlar. Ve n ve meclis ve seyrnda

ve ey kmi birle marr

15.

Sulna b ys taakkmler

itmege baladlar ve ayalarn kend addi dyiresinden 16.ve merbutlar824 midrndan ara tecvz itdiler. yle ki Sulnu mabanda her gn
17.

ve m yln ve rbtlar-in
1.

otuz ba oyun mrettebe old. Emr Seyfed-dn Ayibe Beg mabnu

rti seksen

ba oyun old ve na ibrm ve bas ve ab ve ref ve af zamnn begli kend 2.kmine almd. n Suln imetinden kend ve menziline varurd, Suln saray 3.erfnda deyr grinmez olurd. Cmle begler ve erkn- devlet an kendlere server ve zam 4.ve muad ve mu bilrlerdi. Ve mumt- umrda anu emr nehyine rc iderlerdi. Ve Sulnu
5.

icbetinde anu iretine mulefet itmek mmkin degldi. Ve Sulnu pdihl serrine

cilvesi itdgi 6.ibtidsndan -il yevmil-mevd- bu ar-ile maet iderdi. Ve bu sreti verzi lurd. Ol abilden
7.

Sulnu mbrek albinde ayret ad ve amiyyet kneleri

mterkim olurd. n furata mecl 8.bulmazd, anlaru-la mdr ve muvst lurd. Ama evt- alvetinde sylenp andan kelimt- zehr9.

-endd hir olurd. Ve ol kfir-i


10.

nimetler, ki Suln alvetin muarrebleriydiler, Sulnu cmle

esrrn ol beglere

A ve P metinlerinde bo bulunan bu satrda, B ve T metinlerinde T. 108a/8. ve B. 171a/8. satrlarda bu balk yer almaktadr. 824 T. 108a/16. mertebeleri

823

335

yitirrlerdi. Anlar da tevu arn ihr iderlerdi, ama alvetde Sulnu

11.

adna
12.

meveret lurlard. Ve hir li riyet iderlerdi ve urt gibi biri birin dilik-

cikliginden yif ve muteriz olurlard. Meger bir gice825 pynnda826 biri biriyle rr iddiler ki
13.

Suln Emr Seyfed-dn evine onulua davet lalar ve dutup ayana


14.

bua uralar

ve Keyferdun, ki oyluirdayd, varup getreler ve salanat tatna

gereler. 15.Ve dkeli ileri ve kmt kend ellerine alalar. Meger bir olan ki ol meclsde anlara hem-rz-imi 16.yet sarolndan ol meclisden ara ar. Mest, l yal obaz ol Seyfed-dn 17.evine varur ve begler ende ve Sulna ad itdklerini Seyfed-dn Bege tarr itdi. Seyfed-dn
1.

Beg hem ol gice Suln aretine vard ve l ilm

itdi, t eger irte Suln davet 2.idecek olurlarsa icbet itmeye. n irtesi anigr Suln onula davet itdi, 3.talll idp varmad. Andan ora itirs- tamm birle anlaru-la rzigr gerrdi. Ve mlhim 4.iredden naat istim iderdi. Ve str ayundan bu ammu kefine ve bu ulmet zevline itir 5.iderdi. n ol let alete irip uzand ve anlaru tecsr ve inbis da mtemd 6.ve ziyde old, bir vatin ki Suln Anliyya landa-y-d obaz ol ve Emr Kemns, 7.ki Suln imetinde maremiyyet ve esrrda maall-i al bulmlard, Suln ikyet ariyle bu ikyeti 8.anlara didi. Cevb virdiler ki Eger pdihu ry anlaru alna marf ve d-ise vcd 9.yinesinden anlaru teni jengine cil virmekden snra tedbr olmaya. didiler. Ve amm ol cihetden
10.

ki Mbrized-dn Erto Beg yigirmi yldur ki Anliyyanu sbas ve kimidr ve


11.

sadat

akm ve ilba ve muvfaat aralarnda ibrm ve akm bulmdur, bu man bu

yirde myesser olmaya. Eger 12.pdih buyurursa ayariyyada bu endeyi yirine yitre. Ve bu amdan mbrek snesi f ola. 13.Sulnu mbrek mizcna bu ry muvf geldi. n bahr irip Anliyyadan rlet vati ol begler vcdlar nin hedem-in anda ol azvinye perdedr ve apular b-y-idi,
14.

old, Suln ayariyyaya azm itdi ve

15.

bu muaddime buyurd, ki emsed-dn elli oma urdlar. Ol bahne-y-ile ki

16.

apular imet ve mlzimetden eksk olurlar, nin baa 17.inanmazsn diy ve buyurd ki

825 826

B. 171b/16. // T. 108b/5. ...mestlik T. 108b/5. bbnda

336

Badel-yevm derghdan nevbetler ve apuclar eksk olmasunlar.

1.

n bu ide

mstemir ve muarid old, Suln tedbre mecl buld. Ve Kemnns ve Seyfed-dn oabz 2.ol ve Mbrized-dn s Candar-ile tedbr ve meveret itdi ki flan gn begler n 3.hemek det zerine devlet nda bezm ve erb meclisine r olalar, Kemnns ve Mbrized-dn 4.kend avleriyle sil geyp afiye-y-ile Sulnu baesi brsnda avf ideler. 5.Ve ullar sil-ile resm mlf zerine sary ofasnda yata nn mcebince mlzm olalar. 6.Ve perdedrlar ve apular begler sarya girdiklerinden ora sary apusn berk balayup 7.hi kimse girmege omaylar. Andan ora Emr Mbrizeddn s Candr ve ardlar bezm-08.-ne apusna gelp de ve esbba merdne birle r uralar. Beglerden kim ki esriyib 9.odasna gitmege azm ide utalar bir ev iinde balayup braalar. n mecm utlup 10.aydu aydna giriftr olalar, salanat imetine ilm ideler. T her hkm ki Suln anlara ide
11.

yitreler. n ol vade gni iridi, begler snnet-i


12.

mesnn zerine ikind vatinde pdih

brighna mteveccih oldlar. Suln buyurd ki


13.

devletnda bezm raste ldlar. Kemnns

bir a nefer kend ullarna, ki anlaru

ilna itimd var-d, sil geyrdi 14.ve Sulnu baesi brsnda devrn iderdi. Ve n begler dkeli ier girdiler ve her biri 15.yirl yirinde oturdlar ve muribler sz- sema z itdiler ve sler ad dyir lup ar olular 16.iilmege baland, Suln Seyfed-dn Ayibe bir olu idi ve Emr Mbrized-dn s ardeleriyle apular sary apusn yapup berkitdiler. n serverler
17.

apuda r olup urd. Ve


1.

balar olu imekden

arland, Seyfed-dn Ayibeyi anigir Suln imetinden ara d 2.ve evine azm itdi. Mbrized-dn s Beg ve ardlar ine geldiler ve eyitdiler km yledr ki 3.Beg bu eve gire! Cevb virdi ki Yal ola. Eyitdiler Girecek! Ve avbdur. Fil-l brkni yire 4.urd ve eyitdi Baa ol gn ki Suln bae seyr iderdi. Buyurd ki ar aalarn 5.kesib yirlerine yigit aalar dikmek gerek. Malm old kim ol bunu gibi ad idiserdr. 6.Eger ben ol gn bu aiyyen tedrikin itseydim, bu gn ciz olup esr aydnda kisr 7.olmazdum. Ama tedbr mfdi olmaz ve die vundan ora ende mceb if-y illet olmaz.

337

8.

aya ri virdm. Dil tadr-i Rabbbnye tedbr-i insn fyide lmaz. Ve aya hi

let-ile def-i imkn olmaz.827.


9.

Dil cn-ile numndan itdm nevmd

ursendem, elme de gitdm nevmd.


10.

Andan ora Zeyned-dn Bere Emr-i ur ara d. An d utup bir eve


11.

oydlar. alan

begler bu letden fri ve gfil, Suln imetinde ve irete


12.

meldiler. Andan ora

Bahad-dn utluca da up eve gitmek istedi. An da


13.

utdlar mecmndan ora Emr-i begler uts oldlar, oabaz


14.

Meclis ara d an da mlzem idp utdlar. n

ol Seyfed-dn Beg Suln imetine girdi ve eyitdi ki

Pdiha Sulnl ferru ve neceste 15.ve mbrek olsun. Andan ora Suln Emr Ddu ullar ol begler ullarn, ki 16.ara sufada oturmlard, utdlar ve zindna iletdiler. Andan ora Sulnu sary apusn
17.

adlar ve Sulnu nvvb ve emnleri ol begler evlerine


1.

vardlar ve anlaru esbb- mecelltn

yazup aleme getrdiler. Ve dkelin evlerin

mhrleyp mvekkeller odlar ve amlarnu ve mteallilarn 2.ve ullarnu evlerini urb rc itdiler. Suln yet ve bandan ki anigir ablinden glinde 3.vard, dilerdi ki tzrek Emr Seyfeddn Aybeyi ldre. ayariyye sbs Mecded-dn smil anu
4.

atna gnderdi ve eyitdi ki Kstl mcebi ve inbis ve taakkmt sebebi, ki

gsterrd, 5.ne-y-idi? didi. Cevb virdi ki Ben urbet vatinde seni ve ardu eynm ve eginm zerine 6.gtrp besleyp dururam. Ve atau muahhertn Rm ilinden Drul slma getrdm 7.ve begler ve vezirler ryine ilf idp vrb seni absden arup getrdm
8.

ve tata gerdm. Ve ata nkerlerinden ve ullarndan benden eski ve

mudemra kimesne yodur. Ve taakkm 9.ve inbis lurdum-ise bu vesyil ve vesyi-ile lurdum. Ve zindn gninde olan ahd ma 10.itimd- kll lup inanmdum. Hemn ki pdiha benm gibi bir mfi ve d ul l
11.

olsar degldr. n bir i dip

827

B. 173a/15. // 109a/23. ...Beyt:

338

dermnde olasn, ol vatin benm adr u 12.ymetmi bilesin. Ama pimnl fyide itmeye. didi. Beyt828:
13.

Efss ki ez l-i minnet nst aber

n ki det aber ki efss hr


14.

n bu ref kelimt Sulnu mesmiine iridrdiler, glin lat ve asveti

ziyde old, 15.derl celdlara buyurd, an bir burca iletdiler ve ban teninden ayrdlar. Ve Zeyned-dn Bere
16.

bir eve oydlar ve apusn urdlar; aldan anda helk old. Ve


17.

Mbrized-dn Behrmh Emr-i Meclisi

dum Rzbe ile Zementu alasna


1.

gnderdiler. Ve Bahad-dn utlucay palan atrlarna bindrp oata gnderdiler. n ilerin bitrdiler Suln ol begleri, ki ol

giryn ve nln

2.

i829 idmn

gstermilerdi, od Kemnns ve Mubrized-dn Cndr s Beg ve ardalar 3.Suln atna girdiler ve imet yirin pdiler. Cmlesini ns meclisinde ens ld ve ol gce 4.begler begligi Kemnnsa virdi. Ve irte olnca rete mel idi. rtesi Beyt:
05.

gerdende bu av- nlfer

Sir ld ry-i semen perver


06.

zn eme-yi nlgndan inn

lup d rd-i zerrn sinn


07.

Suln830 mahd ilfnca abl nefr ve an ve etr ve alem birle meydna azm

itdi. Ve tehniyet temm birle 8.Mehed yazsnda seyrn ld. Andan ora inn-i mbrekini meydna dnderdi ve yle vatine 9.degin meydnda t segirtdrp op ve evgn oynatd831. Ol let ensnda baup grdi
10.

ki Kemled-dn-i Kmiyr ve ahred-dn-i Manr ve

emsed-dn-i orsn, ki orta begler- 11.-den-idiler, Suln imetinde il uan uanb munar- fermn olmlar. Suln anlara 12.meramet naaryla bad. n meydndan dnp salanat saryna nzl itdi, Kemled-dn-i 13.Kmiyr od ve nvzi ld ve ve terf

828 829

B. 174a/3. Bu kelime yok. B. 174a/10. // 109b/23. ...itmmna 830 T. 110a/5. Bu kelime yok. 831 B. 174b/1. oynad

339

ve ilat ve b filori ve be ba byk

14.

atrlar ve bei eyerl uyanlu at ve be nefer ul


15.

virdi. Ve Svs nvsinden ars ilini, ki

ol zamnda yz bi aa l ve elli nefer


16.

imetkrlar var-d, aa tmr virp meramet buyurd. Kmiyru sadeti kevkeb sipihr-i ible teud ld

Ol gnden ber Kemled-dn-i ve m risletine mendb old.


1.

17.

Ve ol risletde firvn emvl azand ve Suln Alad-dni

Suln Celled-dn

vrezmih-la murebe lmaa ol tar itdi, ikyeti meviinde sylene.


2.

n Suln meydndan eyvna azm itdi, oabzol salanat areti imetine

gir ar itdi, 3.ki depelenen ve len begler mteallileri ve ullar ve imetkrlar odurur ende olur ki 4.ngh bir fitne becereler diy. Suln buyurd ki cmlesini siyset ideler, t fitne mddesi 5.be-kll mncesim ola ve ml ve esbblarn salanat aznesine nal ideler. Suln ri ve im-y-in yz- 6.-gin virdi ki n gice ola cmlesin vcdn madm ideler. n bu aber Kimnns tecvz itdi 7.semine iridi, yet eylginden ve efatinden bir nefer ul ve rekibdr-ile atland ve Suln 8.dergh imetine geldi ve destr istedi. n iczet old, ier girdi ve ba 9.yire oyup eytdi h- lem hezrn sl-i mri kmurnlda b olsun, bu gn n bu
10.

kemne ulu salanat saryndan vema


11.

vardum. adm ve yei nker832 bilemce yrrler-idi.

Ol cmleden imdi hemn bir ul ve


12.

bir rikbdr ald ve alan hep aldlar, gitdiler. Suln

buyurd Sebep nedr? Cevb


13.

virdi ki meger nyib Seyfed-dne iczet olm ki helk

olan begler ullarn ve


14.

nkerlerin helk ideler diy. n uluu833 al ve nkerleri da bu

manyi iitdiler, dr olursa, ki

rlar mell olup eyitdiler ki Eger rte ber gn senden da bir gnh mceb-i siyset ola, bize da bu ib olsardur. Ol yegdr ki va ki
16.

15.

ullinden din

kend lmz tedrkine iym gsterrz ve kend baumuz ayusn 17.yiyevz. didiler. Suln buyurd ki girek eydrler diy, amn destmlin virdi ki ol
1.

km bl ola ve

yzgi yine sileler, pes eyle itdiler. Ve begler muteber mlarn alalara iledeler ve ullar- 2.-nu ml ve esbblarn, n alm olalar, destr vireler ki varup rzlarn aleb

832 833

T. 110a/22. nevkir T. 110a/23. aravulu

340

ideler, gideler. 3.Ve kii ullarn, ki at834 neye ly olalar, Celled-dn-i arayye teslm itdiler. Ve alan ullarn oralar-04.-da babalara ismarlayalar t tertb ideler. Andan ora cmle memlik-i marsaya fermn ve mektib yazlup 5.gnderildi ki nyipler anlaru esbb ve emvli ve defyin ve azyin ve emlki itiynda cehd-i bel 6.tadm lalar. Nevvb anu talinde tamm ictihd gsterdiler ve emvli icml-ile ad obetinde azne-yi 7.mire imetine gnderdiler ve deftir musebe-yi metrkt evrn dvn imetine ar itdiler.
08.

n Suln begler atli ablinden ferat buld ve azneleri ve andular nud

ve cevhirle 9.old ve pdihl ve nefd km tatinde istill birle mtemekkin old ve bild al fetine, ki
10.

memliki uddna muttal-d, r buyurd. Cmle kend

meviinde mufaal ve muayyen ikr olna.


11.

ikr-i Fet-i ala-i Kta der-Eyym- Devlet-i Suln Alad-dn Keyubd -

Anrallh Burhneh-835
12.

Css ve mnhler abr erf- salanat imetine maall-i ara yitrdiler ki med
13.

Mrdn pdih

Melik Mesd far- cehlet ve yet abvetden ban enber-i iatden


14.

munarif lmdur ve salanat

aretin imetin ve havdrl cddesinden tenkib


15.

gsterip Melik Kmile mtevessil olup sikke

ve ube-yi anu adna dndermidr dey.


16.

Bu manden Suln yet aaba geldi ve ad

ve buyurd ki Rm memliki eknfi ve


17.

erfnu eri balar cmle esbb bkr edevt kr-i zr

birle marsa-y Malayaya

tevecch lalar ve ne kme ki memr ve makm olurlarsa yirine getreler. Az zamnda


1.

Eseded-dn-i Ayz Beg ki cmle ulu beglerden ve uvvet ve

ervet ve oullar ve tr-endz nker ve ullaryla 2.istihr- tamm bulm-d. Ve Emr Mbrized-dn-i Cvel nigr ki vfr-i ml ve keret-i etb 3.ve ricl birle mehr-d erler-ile drr-rifa Malayaya iridiler ve li ehriyr-i eyymi derghna ilm
4.

itdiler. Mili areti ol cmleti zerine nefd buld ki Emr Mbrized-dn vil Beg

B. 175a/14. ...ideler T. 110b/13. ve B. 175b/7-8. satrlarda yer alan bu balk A ve P metinlerinde okunamaz haldedir. Bulunduu satr bo grnmektedir.
835

834

341

erin 5.bir blgi-y-ile Ktiye, ki med memlikindendrr, ol alay fet ide. Ve Emr Eseded-dn 6.Ays Beg bir blk eri-y-ile emigezek alasna azm ide ve an da ol fet eyleye. Emr Mbrized-dn-i 7.vil Beg erileri ve muart letleriyle Ktiye vard. Ktin alas yet yksek seng-08.-r zerine yaplmdur. Amm alanu apus glek yaas gibi aaa inmidr. apuya aru 9.bir ulu marib mancn ve sa arafna bir ve ola bir mancn nab itdiler. n med meliki ol letden 10.gh old, Melik Erefe istinet nmna yazb firvn hedy ve tufe birle revn ld ve feryd idp ili azndan peym gnderdi: Didi diyesin ki iy eh-i tziyn836 Bizm amuz old yekseri ziyn
12. 11.

ve fin

Cihnda seni ister-idm penh

Ki vatinde baa ldu nigh


13.

Bu amml-ile-y-di gl stvr

Olup fil ir cmle kr


14.

evirdim ehinhdan yzmi

lup ala rsvy kendzmi


15.

Bu kez irdi fermn gerdn kh

Siph-yi hineh mil-i kh


16.

unu gibi uruld bnyd kr

Ki alna o gemedin rzigr


17.

Eger ura bir hafta anda siph

Serser cihn baa olur siyh


1.

Cihnda baa yver ol aladur

Kilididr kiver ol aladur

836

P. 194a/11. baziyn

342

02.

Ger olursa baa feryd res

Byurl ki vati bu demdr ve pes


03.

n Melik Eref med mlkin acz urun taavvur ve istinet-nmeyi


4.

mlaa ld, buyurd ki

Melikl-umery vel-Ekrd zzed-dn ibnl-Bedr abyil-i

Ekrd ve Arbdan on bi atlu-y-la Kta arafna 5.mteveccih olalar ve Rm erilerini Kta alas zerinden gidreler. n Ktaya yan 6.vardlar, Mbrized-dn-i vil Bege aber old ki mler muribete ve mdfaata bil balayup 7.geliyorurlar diy. eri beglerinden bir cemati mancnlar zerine od ve kendzi alan begler ve sip-08.-hlerle mstead- tl ve mtthibb cidl olup aaa ovaya ad mubelesine vard. rtesi iki
9.

eri biribirine aru vardlar ve ol letde alt bi atlu da med mlkinden mlere

yardma geldi837:
10.

adsyla tzler mil-i ebr

Olurd revn al h hezr


11.

arld iki leker nmecy

Olup biri birine bihde gy


12.

Biri dr eri ger ola ad hezr

Benm bigi bulnmaya on svr


13.

Eger r peyd ola y pelenk

Ne del bizm-ile l bile cenk


14.

lavuz s-y-ile n biz sitz

Felekden la na pervn girz


15.

Eger uravuz aa grz-i girn

a irie bana ngehn

837

B. 176b/9. ...Beyt:

343

16.

n bu lf u gzf ve alaf, ki anlara mceb-i telef-idi, Mbrized-dn-i vil Beg

semine iridi 17.glp beglere ve serverlere bad ve teml mcebince buyurd ki, ebyt838:
1.

n olm ola kii mrine sr

anra grinicek pes olur dilr


02.

Gne yannda nedrr perin

Melek-ile ne gi la Ehrimen
03.

Buyurd ki gce siphler mecm sz u seleblerin geyip r ve gah olalar. Ve

irtesi irceizden 4.savaa mteveccih olalar. Beyt839: Advv-i dn baa her eb olurd c lurlar-d ilerinde ur
05.

eb-tre l ki olurd nm

Geyrdi eri evb md-i bm


06.

n itdi gneden iyn t-i kh

Cihn old t-i sipihden sth


07.

Emr Mbrized-dn anlaru line bab grdi ve esbb- vade ve evketlerini

itibr gziyle 8.ftiden time degin mlaa ld erin nmdrlarna eytdi ki salanatu devleti 9.gli ab-i nuret birle alsardur ve bu murebe ve avadan sulnu erilerine firvn 10.esbb ve azan l olsardur840. Eger irie be-yi re Gr lavuz yla azm-i gr
11. 12.

Ve begler bana buyurd ki siz eriz-ile ala yoln sala didi ve kendzi

sil- cenk geyp nm neng-in bi ardalar-y-la ve ar eri-y-ile yrdi ve mlere


13.

aru gelp

alplar ve bahdurlar-la ebt gsterib urd ve m lekerin amlesine

838 839

T. 111b/4. ...Beyt: T. 111b//6. Bu kelime yok. 840 B. 177a/11. // T. 111b/12. ...Beyt:

344

muntar old

14.

t imzc841 vef zre cell ilc tadm la ve sulnu askir manras


15.

abdr lnlarn

nndan arb ylan gibi slerini dmen ggsi berberine utup ve

ar omalarn armet ve ehmet 16.dleri zerine oyup neralar alnd ve nefr uruld Emr Mbrized-dn aflar ve alaylar
17.

dzetdi mler arafndan arma vefr siph


1.

mha irirdi ve ava ve fer erenlerin

avasndan sipihre ud vi olurd

evvel kerre mler arcadlar. Emr Mbrized-dn-i vil 2.ve ardalar ve Ferdal olanlar ki yanda Leker ilinden Suln atna gelp 3.terbiyet ve naar- meramet bulmlard ol admeye iltift itmeyp ebt gsterdiler ve mler gir 4.dndiler kerre bunu gibi amle ididiler. Beyt842:
05.

Yine dnderip yz biri birine

Gl utdlar cenk tedbrine


06.

ur eyledi ks ve her pehlvn

Alb ellerine amd- girn


07.

Yaar-d tirkelere t grz

Uadb biri birin yl brz


08.

Hav ze min olu gird-ile merd

rimidi rde c- neberd


09.

Glden up cmle sd u ziyn

am kii imre virmi zebn


10.

Sler gllerde dirdi san

Ki almazd dillerde rz-i ghen


11.

Ol ilerle sr-idi hep ry-i t

Lebleb-idi ndan am cy- t


12.

Gller iinde unulm emel

Ki peykne virmi niybet ecel


841 842

B. 177a/16. // T. 111b/16. t ali mizc P. 195b/4. Ebyt:

345

13.

unu gibi mleri sdiler

Ki adrlar stine dkdiler


14.

Nie adlu begleri utdlar

Nielerden ol gnde oyun tdiler


15.

Uluya mr u girn yo-d

aranclar ol adde kim o-d


16.

Cefcef tr tirnek kemn

Hemn ama balard rh u amn


17.

Dbdi am aymeler ser nign

zlmi anb ve uanm stn


1.

Ol enda zzed-dn bin Bedr, ki Arb ve Ekrd ve syir askir

serveriydi, uts 2.itdiler. n aln eri arb ve tli yetde grdiler, hezmet yoln utup adlar. Ve va u k 3.mnend-i pl orusndan sersme ayrn olup her biri bir arafa yz utdlar843.
04.

Gelrken am ted evn-d

rad- bahr urn-d


05.

Gider vaitde ebr dery kenr

Siyeh-r ve lerzende ve ek-br


06.

Suln lekeri n kim dmen irmeninden ttn opardlar ve anlaru aslaa ve

esbb 7.ve yaralarn kend yaralarna amm itdiler ve dnp adrlarna mrcaat ldlar. ve zzed-dn 8.el-Bedr844 itirm- tamm birle Mbrized-dn ser perdesine iletdiler ve env ikrm ve elf-ile 9.nvat ldlar. Andan ora scala aladn yaa segirdim idp gir845 tze cenge baladlar.
10.

n ala ehlin da mdi almad asta ciger olup

cihndan mlerin kesdiler 11.ve sgt gibi ditremege baladlar ve pl gibi heybetl mancn

843 844

T. 112a/15. ...Beyt: B. 178a/11. // T. 112/18. ...bin el-Bedr 845 P. 196a/9. Bu kelime yok.

346

zamndan cigerleri kebb 12.old. Nr u n-km sava oyup El-amn! diy fin itmege baladlar. n am olup 13.- prze renk amnda ayl siyh jenk hir old, alanu dilrlerinden
14.

bir a atlu aaa indiler. alya alk anlara aru segirtdiler. n anlaru
15.

yanna iridiler,

anlar ardlar ki Biz aladan amn alebine pehlvn atna


16.

varuruz. diy. alya Begi anlar bir

blk atlu-y-la Melikl-emr atna gnderdi. n


17.

begler begi anlar geldgin iitdi, ern anlara ier girmege iczet virdi.

begler ve serverlerini r itdrdi andan ora

1.

n ier girp oturdlar, Emr Mbrized-dn

anlara telauf lup nvzi itdi 2.ve muarat ve mkbedet zamet ve meaatinden ord. Beyt846:
03.

Serser inde peyin zemn

Dile geldiler o lup fern


04.

Ki prz olsun cihn- ehriyr

Bu prze gn da kmukr
05.

Kim ola saa miil ve hem-t bu gn

Eger ola an hveyd bugn


06.

Kemn iderid ki hengm cenk

Eger ola hep gerd ala belenk


07.

atlda bu seng pr p tb

Ne canl oya drst ve ne tb


08.

Ve l n ire heybet pehlvn

alell ola br-y sumn


09.

alb cehd ki ne del ki vr

Ber yamdu meskeninden ne r


10.

n old bize balu rh- md

eh eigi olsun penh- mmd

846

B. 178b/6. // P. 196b/2. // T. 112b/4. Bu kelime yok.

347

11.

uriyle ol r peyker siph

Ki kide her biridi ebr-i siyh


12.

Bular lmamlard bu resme azm

Ki artu lalard efkr u rezm


13.

Ve l re-i kr luf- ud

Da al u fermn fermn rev


14.

apu hem her mmdedr reh-nm

Ne iderse it midi behr ud


15.

Emr Mbrized-dn anlara istimlet buyurd ve minet jengini anlaru emniyyeti


16.

yinesinden

silp maabbet ve telauf maalyla muayal itdi. ve perverdigr ki -ves17.

seme bennh-847 avlini dest-i

udreti birle blend ld. Ve Suln- cihn Bistn


1.

devletine and idi ki Ben ki vilyem

ve sulnu erleri ve b begleri mdm

ki ala ehli at ve iniyd yoln utup alay 2.suln ullarna teslm ideler, anlara azdan odan zamet irimeye. Canlarna ve mllarna ziyn olmaya. 3.Ve salanat aretinden her arzu ve murdlar ki ola, iltims idevz. Ve h kimsezi 4.inm ve isn ve terf ve tmrdan marm omayavuz. Ve her kimi ki gp gitmege 5.hevesi ola, ehl iyl ve ml ve esbb birle nreye giderse mni olmayavuz. Sulnu 6.ara hemn ala dururlar. 848 n ayn- ala bu maniyi Emr Mbrized-dn aretinden istim 7.itdiler, o glile alaya gitdiler, ehl ayallerin ve avarlarn aladan indrp alay boaltdlar. 8.rtesi alacak n seyyreler ryeti alay aladan gerdn gibi krdn olup hir old, a 9.-

ubneh ve tel-nun ferr nureti birle Melikl-Emr ve begler ve serverler siph u


hu sancalarn 10.aamet ve ekvet birle tamm Kta alasna arup efrte ldlar. a -subneh
11.

ve tel-ya amd -celle cellh- ve Rasl aretine alavt


12.

vrdklerinden ora ol849 pdih

aretine du imete iridrdiler. Andan ora n-

srevn ve bezm-i kmurn 13.dendi ve bat- prz-ile gceyi ol alada rza iridrdiler.

847 848

P. 196b/16. talik kelimeler yok. P. 197a/6. didiler 849 T. 113a/5. ...alada

348

Andan salanat aretine

14.

bir nme yazdlar ki die ret zerine mtemil mler


15.

murebesi ve inhizmndan ve zzed-dn

bin Bedr ve alan beglerinden ve ala fet

oldundan ve ehline istimlat ve tmrdan aleme getrdiler. 16.Ve zzed-dn bin Bedr yz nefer siph-y-ile suln aretine850 irsl ldlar. Beyt:
17.

ehinehi od din iitmi-idi

anasn ki ii kend itmi-idi


1.

Buyurd ki t tz de ana bir

Ki irvere semya lmadn arr 851


02.

Yek tze fermn u kiveristn

Yazla ki t bileler servern


03.

Ki malm old lnan neberd

Grndi am gevher merd merd


04.

av fern dindi her birine

Bularu ov ry u tedbrine
05.

Ata anaya hep bende-i mihribn

Perestr tc u nign ehn


06.

Bular imdi mi ldlar kr u zr

Adya heme itdiler kr u zr


07.

Ne geldi-y-ise kll pesenddedr

am kr- merdn be-gzdedr


08.

Bulara hezrn hezr fern

ehinhlardan il yevmi dn
09. 10.

Andan ora alanu dizdrln ullardan birisine, ki hir bn salanat

devleti ubdiyyetin il birle mteall ve mtezeyyin-idi, tefv buyurd. Ve

850 851

B. 179b/14. // T. 113a/8. imetine T. 113a/9. iirin ilk beyti budur. stteki beyit bundan sonra gelmektedir.

349

Melikl-mer anu nmesi 11.cevb-y-in mektb olnan fermn getren, obetinde ar ilatler beglere ve serverlere ve ala 12.ehlin tmrlar tarrlerin ve melib ve muidn irsl ld ve buyurd ki Drkerd ki av yirleri var-sa, altnda busuya
15. 14. 13.

alasna iridikleri vatin a zerine alar ve ne yerde

eger direksz a olursa da oparup dz eyleyeler ki t kimesne

girmeyeler. Ve eri itiy yirlerin tamm itdklerinden ora mrcaat


16.

lalar. Umer al-y aret-i

uly mcibince alanu cmle mufaat esbbn ve


17.

vilyet maliini dzedp r idp muaffer dergh- salanat imetine iridiler. ikr-i
1.

ve mesrr rremli ve kmurnl birle

Fet-i ala-i emigezek der-Eyym- Devlet-i Suln- Muaam Aladdn Keyubd Anrallhu?Burhneh-852

02.

Emr Eseded-dn Ays Beg, ki Malaya erfnu eri begi idi, Emr-i mcibince

askir-i 3.manranu nm-drlarndan ve alplarndan bi bi atlu, beer nkerl bahdur itiyr itdi, 4.murebe ve muarat alt birle imigezek alasna revn old853. Beyt854:
05.

Ki anu-la dil imdi d idi

Demrden ki a b855 u bnyd idi


06.

Yucalm bir a t sumn

Kirimez aa kemend kemn


07.

Yaradlm iinde bir ulu r

Ki dde an grmemi rzigr


08.

Revn rma ndedr mil-i Nl

Ki anu orusndan aar cn pl


09.

rn yaa bir ehr-i mukem bin

Muall burc u merref hav

852 853

B. 180a/7. muaam ,Burhnehu kelimeleri yok. //T. 113b/2-3. ek olarak Keyubd bulunmamaktadr. T. 113b/2-3. oldlar 854 B. 180a/10. Bu kelime yok. 855 T. 113b/6. pen

350

10.

Savd u gerdi rrem bahr

olu nimet iinde mil-i enr


11.

Ays Beg n ol alaya naar itdi, begler ve serverlere eytdi ki Bunu gibi bir

mam, 12.ki avancl anu zerine pervz itmege pervs olmaya ve naamc dilp bir rune itmege
13.

mecli olmaya, bunda av itmek malaat degldr. Ve ad vad ve tavf ve


14.

tehdd itmek-ile bun

murd- kemendine ekmek gerek. Eger fal- kird-i kr devlet-i

ehriyr birle eri zamet 15.ve meaat ekmedin feti myesser olursa -fe hvel-murd- ve eger almas edr. Taar ve taassur mancn ve apan dilinden srmek gerek. Dkeli 17.beglere ve siphlere ocalarna ve yigitlerine bu ry avb grndi. cm ve ittif-la bir fa
1. 16.

derse irud-devligi ouyup ehline szi

ve rn zebn kiiyi itiyr itdiler ve eytdiler ki Dizdr atna var

eyit ki iitmi olasz 2.ki Kta alas nice fet old ve ol alanu ehli muarat zametin ekdkleri 3.kendlere ald. ibet grdiler ki alnur, nr olup virdiler. Ve Melik Eref gnderdgi 4.m erisine ne bed-nml l old nup rlup perkende oldlar. Yandur ki 5.Melik Mesdu lii mens olmdur ve856 alszlndan sergerdn almdur.857
06.

Kiiden ki andan ala raat tat

ac olur merdmi nk bi-bat


07.

Ger olmsa saa ired reh-nmy

deyin h eigini skn v cy


08.

Gelp imet-i srev pe l

Ne i b ise an ende l
09.

Ki ehden bulasn besi rz

Saa gstere bat ferunde r


10.

Eger bu szi anasn mil-i bd

onda iken lasn beni yd


856 857

B. 180b/12. // P. 198b/5. // T. 113b/21. ...ve kend B. 180b/13. // T. 113b/21. ...Beyt:

351

11. 12. 13.

Ol gnderdkleri kii alaya yan vard. Kikinr o ve op ve findu yamr

gibi rzn old. alann bana ekp ard ki Ben iliyem ve bir rislete ki siz selmatluuz mcebi ola gelmiem. Eger mecl olursa saa yan varam, ed idem. Ve
14.

eger

yet sefihden ulauuz aflet panbuyla anm ola ve eyler naatn abl
15.

itmeyesiz teyd-i

Kird-i kr ve devlet-i ehriyr birle cez v sez gzi gresiz.

Cemiyyetze tefr hir ola 16.ora nedmet fyide itmeye. didi. n bu sz dizdr semine iridi cevb virdi ki
17.

Bu dilr kii ise eyd ki eger


1.

mrine oymam ise dnp gitsn ki bizm sefermz anlara gele.

O sarinden

ayr-ile olacak degldr. diy idu mavedet idp avli r itdi. ys Beg 2.eytdi n sz ve keleciyi abl itmediler, bize av itmek vcib old. Buyurd t irdeler dzci
3. 4. 5. 6.

std cenk hengi-y-n irdeler dzmege z ide ve bkr esbb ve idvetini ve yara esbb ern bahdurlar ve dilverlerine tefra buyurd ve eytdi ki rte inallh nm u neng yninden bu tend senge yle cenk uladuralum ki rz rustar hir olsun. rtesi n seyyreler h tat pre-yi sumndan hir old ve ulumt- zemni fer lem-ry

birle nrn 7.ld eri. Beyt858: Demr gibi yridi siph Felek kr sz u afer bat u vh Ve kapu ve dervzda 8.bir zaf ve av itdiler ki anu vzesi knbed-ne-yi sumna iridi. Ve bir mancn- girn 9.da nab itdiler ve al ve zenberek o-y-la ala mumlerin mleri glini pr-r itdiler. Beyt:
10.

Mmndem ki vs zerrine per

Bu nli felekden iyn itdi ser


11.

omad er rat olmaa rezm

anaydu ki ol rezm idi anlara bezm


12.

T ir acz rrdan dnp adrlarna vardlar. Ays Beg buyurd n


13.

amndan ora
858

bezm ltn r itdiler ve arb- lal-fm cm- billra dkdiler. ve

T. 114a/15. Bu kelime yok.

352

ala skinlerin an

14.

ydna n bde n itmege baladlar, ol enda ern

serverlerine buyurd ki ol 15.bahdurlar ve erenleri, ki cenk istey nm neng aleb lurlar ola, deizden ve dan ve hem
16.

dan azan ve murdlar yolna re isteyeler ola, ki


17.

teyd-i Rabbn birle nm nms alebi-y-n mdr ki i serencm ayr olup ehriyr

bu at aa maa yz at lavuz.
1.

imetinde erm-sr olmayavuz. didi.


2.

Cmle ittif-la bu km imtiline iniyd lup taabbul ve tekeffl Beyt859: Olup lib neng nms u nm Uymadlar ub olnca tamm
03.

gsterdiler.

ur itdi kh860-i der pehlevn

anaydu ki ire r-i jiyn


04.

Yridi er mil-i kh-i siyh

Ki old erden yine rezimgh


05.

Bir hafta gce v gndz ava uladlar. n cenk bbnda yib sir oldlar, bir

le da 6.utup on demr andu, yle ki her biri on nefer av eri alur ola dzdiler. Ve o
7. 8. 9.

atca delikler eylediler. Ve ol maaranu stnden aaa arttlar. n maara apusna indiler, bulutdan olu yaar gibi ala alnu zerine o yadurdlar. Ays Beg ol bra-ldan at muaribl-l idi ve ol derde h bir dermn taavvur itmezdi. Beyt861:
10.

n iridi marib deizine mh

ben nihn der br-i gh


11.

Vuu ald v yud lemden el

lup rst Allha em-i emel


12.

Bu arada ld iki rekat namz

ki gzi pr ek dil-i pr-niyz

859 860

P. 199b/2. // T. 114b/2. Bu kelime yok. T. 114b/4. gk 861 P. 199b/9. Bu kelime yok.

353

13.

lup cndan ol lia fern

Kim oldur u-y sumn u zemn


14.

Pes andan duya zebnn revn

lup didi y krisz-i cihn


15.

am eylgi sen lursn bedd

am bal ilere emr kild


16.

Sen y rehnm bende-yi krisz

Bu gn bize l ar-i renc-i drz


17.

Zll-i adan fey in dan

Kemle iren al in badan


1.

n old fr beste bu ide ry

Sen ol bize teyd-ile rehnmy


02.

Bu gn mihr-i lufudan iy gird-i kr

Rev grmegil kim lam ermsr


03.

Bu nev-ile t ub zerrn rz

Ayn urup ld ayl namz


04.

Seergh n ekdi urd t

ur itdi ks nere m
05.

Oluban er mil-i yekpre kh

Cihn utupd erden kh


06.

Ngh bir o sm ve b li yigit, melek retl bester sretl Esedd-dn Ays

Beg atna geldi ve eytdi862:


07.

863y bed seklende derd-i m t

Sipeh ser pser mest-i inm t

862

B. 182b/4. ...Beyt:

354

08.

Geen gce abdl u ayrn fatnda yresini seyrn iderdm. ir maarasnu

yannda bir yruk 9.buldum ki eger pehlevn namcilere iret iderse ki ol yru azup aalar. mm
10.

budur ki az mddetde ir feti ablinden ferat r ola. n Emr

Eseded-dn 11.bu bereti andan istim itdi, av umn old ve buyurd ki er hemeg
12.

heyt ve detlerince muarata mteveccih olalar. Ve kendzi o gl ve urremli

birle atlanup 13.aya v zerine d. T ol i resi nedr ve nce gerekdr la. n ol raneyi 14.grdi, n olup Yezdn- Rabbn diline getrdi ve buyurd ki elli nefer r-i merd
15.

ve amiyyetl namclar getrdiler. Ve864 bz birle klnkler ellerine aldlar ve sehel


16.

vaitde bir delik bir Ferhd old

deldiler. Ve ol srev fatlu beg rn zebn ve atlu sziyle her std

17.

ve az zamnda ol in-i iniye alel-i metn irgrdiler. Ve bir nl der


1.

uyu azdlar. Amn begleri r itdi ve eytdi ki


2.

n ki uy tamm old, Eseded-dn imetine ilm itdiler,

n fal- ilh ve ferr-i cn pdih birle h perdte old

bize av ve ecat yolu gi 3.ve ala ehline r old. Gerekdr ki rte ern ba deti mahd zerine 4.alaya tr brn ideler. Ve dilrler ve bahdurlaru ba mil-i pelenk aa ahenk ideler. Ve her 5.biri Rstemi Zl ve Tjen gibi ol uyuya ineler, km- murdlar dimr ala ehlin 6.rzigrndan aralar865. Beyt: Ayn itdi urd n sumn Dikip sanca zerd u zerrn be-sinn
07.

Hemn yridiler s-y t-i kh

Ki omalar t lur sth


08.

ira o gibi al peyvestedi

Ki andan felek tri hem astedi


09.

ir zerine up ne merd

lup rst cmle sil neberd

863 864

T. 115a/1. Ki... B. 182b/13. // T. 115a/8. ...uvvet ve firset 865 T. 1115a/15. ardlar

355

10.

Erip uyu iine dkldiler

Nie er idem kim neler ldlar


11.

am cenge mel-iken alal

ir ire opd ad v uluv


12.

Girp urdlar cmle imre dest

Sersme v fte mili mest


13.

Var-d anda bir merd-i pkze ry

Hnermend dn v mkil-gy
14.

Yazularna oluban ostr

gen yalvarup didiler zinhr


15.

Cihn pehlevn srr dd dn

Balad bunlar virp nign


16. 17.

irv itdi ol dem yine bav u ks Hav grzden old mil-i abans
1.

arb cidl li dil-drl ve istimline mbeddel old ve alanu

mtemekkinleri cmle rat u 2.esbblarn dvirp alay l ldlar. alanu dizdr cerul-l ve zebnul-bl 3.olup Melikl-emr Eseded-dn atna d ve kstl ve bedeblik, ki itmi-idi, 4.zrler diledi. Melikl-emr aa v cmle ala ehline istimlet idp dil-nvzl, 866firzl gsterdi867.
05.

Pes ol dem apuda alnd nefr

irmn olup sanca melik-i kebr


06.

S-y-ile her yerde arrn olup

Bu d-la dil ara perrn olup

866 867

T. 1115b/6. ...ker... B. 183b/3. ...Beyt:

356

07.

up grdi ol pehlevn- dilr

Anu gibi bir alay dil per


08.

rlm dzlmi firvendi r

Gereklerden iindedi b- mr
09.

Didi y cihn -i rstn

Saa v er emre fern


10.

Eger lufu olmayad destgr

Bu ala zre ende olurd pr


11.

lup evvel kr-i perverdigr

Pes itdi ah ullu ikr


12.

dben ah o du v en

Didi y cihn-dra868 o pdih


13.

Felek bendesi t-i urdi

Cihn aras melik-i cvidi


14.

ekilmi kemn- afer ame

Aulm kemn-i ecel rezme


15. 16.

Ve cmle ikyt ki v olm-d ol zamnda ikr itdi ve bir id birle

salanat aretine irsl ld. n mektb h- cihn aretine iridi, ol da anu

17.

muliasndan yet dumn old. Ve brighu muteberlerinden bir kii, ki irmet ve


1.

emnet-ile arn ekfs arasnda yegnedi, ol alanu dizdrlna viribidi. Eger-02.-i

ol ala esbb ve sav yar birle arste-y-d Suln anu yara ltn musaf 3.ld ve mhendis binlar ve i an ol alanu raneleri merremeti-y-in, ki muarat
4.

vatinde vi olm-d, tertb itdiler. Ve ol uyuy fermn- h- cihn birle yle

oldurdlar 5.ki ende-yi dzeyn aa kemn iletmezdi ki h bir zamnda bu mama 6.bir eleme ve rane vi olm ola diy. Bu cmlesiyle itiy ciheti in bir cemati anu
868

T. 115b/15. dver

357

7. 8. 9.

mufaatna nab itdiler. n irset ve kifyet eryii riyet olund, Melikl-emr Esede-d-dn begler ve serverler ve erilerle salanat derghna mteveccih oldlar. Ve hem ol mrcaat old gnde Mbrized-dn vl Beg da Kta arafndan dnp iridi, 10.ikisi

muvfaat ve vef birle dergh imetine gnldiler. n iridiler 11.selmlayup dest-i bs-i eref-ile merref ve mstasad oldlar. Ve mcery ve avli ar ikyt sem-i a birle iitdi ve anlaru mes-i mekr ve
13. 12.

itdiler. Suln cmle

idemt- mebrrelerine

mumid u mevfr erzn buyurd. Ve anlar u azz muterem 14.ld ve tmrlar zerine tmrlar iafet buyurd ve bir ulu en ve onul buyurd. 15.Ve anlara ve alan beglere o terbiyet ve nvat itdi. rtesi eriler vaanlarna gitmege nkerleri ve ullar birle ayariyyeye azm itdi.
17. 16.

iczet virdi ve kendzi boy

ikr-i

1.

Teelll-i Melik Mesd be-imet-i aret-i Salanat ve rsl-i Rasl ve stf-y B ber-869Mlk Nmden

02.

n Melik Mesd gh old ki devletin peymnesi memleketden l olm ve

devleti 3.gnein pertevi zyil olup suln- lem ferrine marn olm, ol alalar, ki anu
4.

li ve ibli yirin bl perrine mensb-d, salanat nuretin sanca ve alemleri

birle zb 5.zent bulm ve dvn- alnu nevb ve kitb ol diyrda madilet ve meramet bisn 6.mebs lup vch maltn alem hsbt birle mab ldlar. Kendn bat 7.bedine giryn, salanat aretin imetinde aflet ve tarden ki cyiz grmi-idi
8. 9.

pemn old. -Ve lemm870 f eydhim ve raev ennehm ad all l lein lem yeramn

rabben ve yafir len le-neknenne min el-sirn- yeti tilvetine mel old. Beyt:
10.

Bu resme didi zine n Kird-i gr

Cihnda kimi kim la ehriyr


11.

Gerek ul anu emr fermnna

Dil cn virp ahd peymnna

869 870

T. 1116a/9. Bu kelime yok. B. 184b/5. // T. 116a/15. ...aat

358

12.

n pdihu bat buland, alan devletlerden al ve rfidur, l cerem her kimse


13.

ki ati gerdnn

ve anu at meyiat enberinden bcn la, dyim bat u arveni


14.

alemlerini ser-nign gre Malaat-kr u mte-y


16.

ve amn th ve hsn id b mnrnda zebn gre. smn rzigr den oldur ki871 memleket yavus da elden
17.

15.

gitmeye ve sadet merkebi be-kll ayadan dmedin ve srevn eli let

yaasna

yapmaya. Ben872 elmi suln- lem imyeti ve keremi etegine uraym ve anu
1.

b girn- luf ve isn yresin yreneyim. Ve anu kerlik ve imetkrln 2.itiyr

ideyin. didi. Pes kend andnnu adm evlerinden bir faul-lisn, abul-vech, 3.rn dehn beyn kiiyi, ki rzigru atlusn ve acsn adm ve eyymu 4.ss vn grmi ve zamnu sd u ziynna ia bulm ve mrr- dhr zerine 5.ar ghen bzlarn t-bet girn-la mhede lm-d, itiyr itdiler ve bir 6.nme uldan ve zinhr bu manye mteammin, beyt:
07.

Ki y lem sdesi ddu

Felek bendesi r-yi zdu


08.

Gel y sye-i gird-i kr-i cihn

omaa mdde ki olalar bendegn873


09.

Bu gn imetden eken kii b

Olur srr lemde rsv v f874


10.

lur heybet bedleri giml

der devlet yine nk isl875


11.

n itdi bizi l crm gnh

Bala n oldu av r u vh

871 872

T. 116a/21. ...andan din P. 1202a/17. Bu kelime yok. 873 Bu beyit B. 185a/6. satrda gemektedir. / T nshas 116b/8. iirin drdnc beytidir. 874 Bu beyit B. 185a/4. satrda yer almaktadr. / T nshas 116b/6. ikinci beyittir 875 Bu beyit B. 185a/5. satrda yer almaktadr.

359

12.

albi albi serd-ile rusr- germ

Dilek dileni imiem bezm nerm


13.

Gnh benden hdan afv- bel

a benden hdan luf u fal


14.

Benm gibiler nme lsa siyh

Saa yaraur afv lma gnh


15. 16.

Andan ora azne ve gencne apularn ad ve bir imet ki Suln derghna


17.

lyd lal u prze ve ll menli ve env umlar ve erf tengslar ve Hind

ve

Yemen lnlar ve tz atlar ve n ullar ve pris ve yz ve mik nfeleri ve anber


1. 2.

ve kfr tertb itdi ve suln imetine irsl ld. Ve kend sundan ve gnhlarndan istifr gsterdi ve mltezim old, ki her yl ml iml reste azne-yi mire 3.imetine

viribiye. Ve her imete ki suln derghndan buyuralar, yz evr-04.-meyp anu tadminde imtil uan cn biline balaya. n ili salanat ve derghna 5.iridi ve sadet-i mlt erefiyle merref old. Beyt876:
06.

ehinh nde auban zbn

Ed ld szi seer mili beyn


07.

Didi y srr- srevn cihn

Murd gee der gerdi-i sumn


08.

Olursn aab lca cn sitn

onda yine olca mihribn


09.

Ten-i mrdeye ramet cn virr

Sz cnlara b- ayvn virr


10.

Eger i menem sst peymn-iken

Vel grdm env let ahrdan

876

P. 203a/5. Bu kelime yok.

360

11.

Tevecch lup s-y dergh- h

Yazularuma olmam r vh
12.

Bu siy zerine kelimt- dil-per cn uyar ll ve mercn gibi suln tat


13.

imetinde hem
15. 14.

tarr itdi. Ve sulnu taarr ve rsnda bir mblia, ki erbb- kifyet ve

diryet ve belatden dr ola, ed ld. Ve tuaf ve pkeler, ki getrmidi877,


16.

Suln aretine ar itdkden ora gencrlara teslm itdi ve mmd-vr olup


17.

usrev-i

eyym imetinden kend mamna vard. Bir a gnden ora Suln ve ol iliyi okud. iyfet tamm olup eribe iildkden ora fenndan ilin semine yle iridrdi ki Ol kudret
2. 1.

onul buyurd

Suln laf- gher-

ki bizm avfumuz

mrandan siz auuzda hir old, anu bevi-i sebebi 3.Melik Mesdu abvet ve aydur ki dergh vel-umr ubdiyetinden ir gsterp 4.ayr cevnib velsna tevell lmd. imdi n itir ve istifr lup brgh- 5.hmyunu inyeti apus alasn ki dehri cebbrlarnu blesi ve devrn gerd u 6.nikilerin kabesidr, ad. Anu ceryim ceryirinden tecvz ldu ve zellt ve 7.seyyitn afv itdk. Ve b memleketini mdm ki full itmeye ve bizm ulluumuzdan 8.mell olmaya ve ayru meliklerden istinet istemeye msellem utdu. Ve f m bad anu mad u 9.malibini dergh imetinden muaal ve msehhel lavuz. Beyt878:
10.

Bu avle dd er olsun gvh

udvendi keyvn ve urd mh.


11. 12. 13. 14.

Ve eger gir iyn ban arsa ve mn yirine kfrn tomn ekerse kend sez

v cezsn yle ki grdi, belki da bedter mhede la. didi. Andan ora iliyi env inm birle ma ld ve mrcaata iczet virdi. Ve bir a zamndan ora n

rzigr hyim gibi ovulua z itdi, Suln ul-i murdt birle sil 15.mar-

mt-nmy ve mnsyine ry buyurup andan yaa mteveccih old. Beyt879:

877 878

P. 203a/14. ...Eyitdi B. 186b/5. // P. 203b/9. Bu kelime yok. 879 P. 203b/15. Bu kelime yok.

361

16.

Pes Anliyya ehrine ratn

ekp grdi ferundedr batn


17.

Anu gibi bir ehr-i pr glistn

Felek grmedi grmemidr inn


1.

Alm bahr-d ol yirde nev

Hav mk nden iletmi girev


02.

Semen da olm ser sasr

Olup rek-i firdevs her cy-i br


03.

Dzp gna gn srev-i pr niyn

letmi zemn revna sumn


04.

am an hmn mn-y-d

Zemn sebzden mil-i dery-y-d


05.

Olup minber ameri serv seh

Pr olurd ubeyle b- eh
06.

emen rst pr genc rn idi

Ru- r lle-y-ile glgn idi


07.

Feradan am kede tedi

Drat- arb b-girn edi


08.

lb sem eh sz eng rebb

Ferank utard cm- arb


09.

Geh lab oy-idi geh ikr

Geh bezm leb-cy-i br


10.

Bir ay anda bezm iyledi pdih

Tanaum lup srev-i tc kh


11.

n iridi bd- bahr yine

Ki nevle her khne kd yine

362

12.

Nesm-i seer geh olup tz rev

rrdi eh mrdeye mlki nev


13.

ikr-i Muharat ve arbet Fermden-i Suln be-Evld- Melik Adil

14.

Suln fermn aay ve mma eri beglerine ve serverlerine her birine infd

buyurd ki 15.n bahr mevsmi ola, erileri azn gibi env ve elvn lt ve yar-la reste lalar
16.

ve yirl yirinde r olup imet tadmine ve bkr mersimine mstedd olalar.


17.

Ve begler

mcerred dergha hezmet idp brigh- sitnesi imetin mcded lalar.


1.

Andan ora

ehriyr mil-i ebr-i midr dery kenrndan ibl ekm birle murd-
2.

tn yenm- mermdan

arup ayariyye cnibine gnldi. Ayn ve ulular

arflardan880 dergh imetine uladlar. 3.Begler ve ililer izdimndan brgh- aray arat gibi olu dem old. Ve sulnu 4.finat-i bdrndan fitne-yi ufte v adl dd ymninden cihn bdn olm-d. zzed-dn ibn 5.Bedr, ki Kta arbinde utsa olmu-d ve ayariyye alasnda mabs lm-d, 6.taallut u nevkir-ile absden arup oyvirdi ve ilat-i nefs ve terf-i hne virdi. 7.Ve brgh imetinde dest-i bs-i eref-ile merref ld ve nvzi ve mrta ma old. 8.Ve ikrm ve itirm birle m arfna gnderdi. Bir gn en-y tedbir ve ilet-i 9.id istirnda Suln, Nyib Seyfed-dne iret buyurd ki Bizm ryimz yle
11. 12. 10.

iti ider ki kmkrl du-y istikm ve ehriyrl aa mu-idi,

brm ciheti-y-in Melik dil olanlaryla bir arbet ve muvalat ola. T ol vesle birle salanatumuz nms ve pdihlu revna ziyde ola. Ve ayl vedda keret-i
14. 13.

sevd

l ola. Seyfed-dn cevb virdi ki Bu ry- avbu tadminde

itb lma gerek ve


15.

muvalat eryii imetinde msraat gstermek gerek. Ve malaat

kffe-i mali

zerine rci bilmek gerek ki bu ende-16.-n ymninde kmkrl envr ve dumnl berhni
17.

vdur. Eger salanat aretinden iczet olursa saa

1.

bende ol imet

kifyetinde il kemerini cn biline balaram.

880

T. 117b/16. ...her arafdan

363

Suln buyurd 2.ki Pes azneye vr ve her ne ki ol malaatu gereklsi ola muraat ve mkellelt 3.ve nud ve ecnsdan tertb l. Ve tzrek azmet ll ve ol ve arbet essn 4.mmehhid ll. didi. Emr-i mu mcebince izne ve cme na ve iabla vard, her let 5.ve esbb ki ymet vcdnda nihyete irimi-idi. Mkellel tclar ve muraa bilzk 6.ve alallar ve ar umlar ve kemlar ve gzel criyeler ve Trk atlar ve ekn atrlar ve peserk 7.develer mretteb ve mheyy itdi. Ve bir a muteberler ve ulularla azmet ld. n marsa-y Malyyaya 8.iridi, astal ve af mizcna mstevl old ve ayrul uzand. Ve ol marada anu 9.bedeni ara cevheri rdan muaal ald. n aber Sulna iridi, 881Emr emsed-dn 10.Cnigr Altn Bey adlu uln, kend mrebbsi-y-idi, anu yirine ol mhimm itmm-y-in
11.

nmzed ld ve buyurd ki azne ve iabl


12.

kitbnu tafli mcibince cevhir ve nud

ve il ve emvli aleb idp ab ide ve

eglenmeyp m arafna mteveccih ola. 13.Emr emsed-dn Altn Bey Malayaya iridi, esbb ve azneyi ab idp vena imete, ki mevsm
15. 14.

nal iderdi. Ve itiy idp grdginden ora ol

olm-d, mteveccih old. n m meliklerine zzed-dn bn

Bedred-dn aber 16.itmi-idi ve eylk ve isn, ki Suln anu anda lm-d, tarr itdi. Her ll u 17., ki Melik Adil olanlarnu dernnda Suln begleri ve nkerleri abilinden v
1.

olm-d, muvalat irtiyh ve ibtihc uy birle yunup zyil old.

n Emr emse-02.-d-dn m memliki uddna mdalet ld, tam ve itirm- bel birle istibl itdiler. 3.Ve enf nzl ve niam menzilden menzile r itdiler. rtesi Melik dil olanlar, ki m 4.ve erf- rmen ve Diyrbekir pdihlar-y-dlar, Melik Muaam ve Melik z 5.ve Melik Fared-dn ve Dmu alan ekbir ve ulular Drs-sadeye dirilp 6. r itdiler. Ve emsed-dn Altn Beyi oudular. Emr emsed-dn ol tuuf ve esbb, ki 7.getrmi-idi, terf ve tertb idp cevhir ve muraat altn kmi abalar iine 8.od ve ullar ve criyeler ve atlar ve atr develer tertp ve erknla ar itdi. Cmle sulnu 9.uluvv-i himem ve keml-i keremine fern itdiler ve ad u nik itmma iridi. Ve ol gn
881

10.

anu gibi eker-rzlik old ki dem devrinden ol zamna

T. 1118a/12. ...Emr-i Meclis...

364

degin kimesne ol

11.

aamet ve yin-ile bir dgn ve dirnek nin virmezdi. Ve eger Yay

bin lid Bermek diri olup 12.ol meclisi mhede la-y-idi, ol bbda acil ola-y-idi. n iad-i ad intim olup882
13.

ecnebiyyet arbete tebdl old. Melikler emsed14. 15.

dnden iltims itdiler ki sefer-i mehd-i aam tevauf id dvnlaru ul-i mad-y-in

tertbinden ferat l olnca bunda

tevauf itmegi vcib grdi. Ve ol bbda


16.

Suln imetine bir nme yazb mhimm mbrek murdca oldun ikr idp ar itdi ki Eger
17.

itmmn mute-y irdet ve iler

rikb- hmyun marsa-y Maliyyaya


1.

nehat buyururlarsa melikler cnibine bir nev izz

ve ikrm olm olur ve mceb

irtiy- ve ubr ve inir- udr lemiyn olur ve murene-i 2.ems amer marsa-y Malyyada, ki dyim burc- sadet ve menzil-i sud ve kermet 3.olsun, myesser ola. diy. Sulna ol nmen mulaasndan r- srr-as rz-i 4.hmynnda hir old. Memleket beglerine ve ulularna fermn nfid old ki mevkib-i 5.meymnumuz Maliyya arafna azmet lur. Gerekdr ki cmle b-tavauf ol arafa mteveccih 6.olalar. diy ve kendzi mbreki ve li-i sad birle nehat buyurd. Yolda mbrek 7.boynnda bir ara byk bn hir old, anu zamet ve burnndan in ve ab ekerdi. 8.yle ki abr u arr ve skn, t- kerminden be-kll nfr itdi. Ve n Malaiyyaya iridi, bir a 9.gn dnden mafe-i ars anda irimi-idi ve mu ulu begleri ol mehd imetince 10.gelmid, Emr Eseded-dn ve Emr emsed-dn Altn Bey salanat mevkibine
11.

istibl itdiler.

Ve lt ve ikyt, yle ki vi olm-d, tarr ldlar. Suln 12.anu keml-i kridn ve d u nebhat ve mkremetine en buyurd. Ol enda veca
13.

ve elem sulnu unur-

muahharna am eer itdi. Ebb-y ilar ki mehr- merib 14.ve meridlar, adr-i Ferded-dn Muammed ceri ve Bedred-dn arr, ki -Klliyt- nn- nam
15.

itmidr ve zzed-dn ibni Hbel-i Ml ve Taiyyed-dn abb-i Vafid-devle-yi


16.

Narn ki her

birisi bb fenninde aru yegnesi ve dehr ferznesi idiler, her biri

taliyye ve amde mel 17.oldlar. Eytdiler ki Eger nter uc bu cirata irirse aardur, mmdr ki
1.

bu amd ve al birle uc belrip deile, zamet ve elemi eksile. Amm

882

P. 205b/12. bolup

365

laa derd elem 2.ziyde olurd. Ve ol vsa birle ifr- mellet Suln abatna mstevl olurd. aly 3.va ve erf ve Rm ve m begleri bu dieden mell ve muarib oldlar. Suln 4.bir gn yet acz ve rbndan arb-salr Fared-dn Aysa buyurd ki cerr Fsili 5.oud, t tecdd-i al ve amdat la. n Fsil r old, grdi ki mdde-i cirat temm 6.nac bolm. Ban aar marana od, niteri uurlayn ard ve bnu yumaln 7.ve atln grmek bahnesiyle neteri sand. Fil-l ir ve aru u eme gibi 8.revn old. Emr Celled-dn883 at r itdi, ne del ki ir aard, Suln884 9.bulurd. n irk ve aru u cmle ad, Suln rat oldundan
10.

ve zamet vatinde
11.

uyusuzlndan uyu alebe itdi. Ve bir gn bir gce rat bulup yatd al ol letden mtevehhim oldlar, andlar ki bir mar vi old.
12. 13.

ve uyud. lem

n ehriyr bdr old, cerr outd. t penbeyi ana bulad, ol tecvf mddeyi
14.

oldurd. Ol abilden da sulnu vcdna rat ziyde old. Buyurdu ki


15. 16.

her kim ki

benm tum selmatlna irtiyc vardur, cerr Fsile nesne virmegi ol adar direm ve dnr ve at ve atr ve kem ve aftn virdiler, ki vatin bir far cerr-d, ol gn neter ucndan yle zamn old. Andan ora bir haftada gnden
1. 17.

vcib bilsn diy.

Fsil ab oldu

an old ki nda ehre hr-

gne oulmaa balad. n tamm old,

Sulnazm-i seyrn ld ve buyurd ki 2.en ve berm esbb yarana mel olalar. Begler ve nevvb ehri bezetdiler ve mehd 3.ibalinden m serverleri kend resm ve ynleri mcebince keml-i luf- abatlarndan altn 4.ve gmden env cevhir ve nefyis birle bezediler. Ve develer zerinde tertb ve terkb idp rn 5.ve bk areketl oynclar ve murib ve avallar, Mr ve m diyrndan ve Rm memlikinden 6.ve Ml diyrndan ol dgne r oldlar. Ve arteprd meliki sulnu saduln 7.iltims itdi. Suln mebl buyurd, ol da ol iyfetde inf- germ ve bel 8.dnr ve direm riyete iridrdi. Ve bir hafta peyveste ve rete ve lehv leta mel 9.oldlar. Suln sekizinci gn bezm-i m buyurd, m beglerin oud ve ns meclisinde anlarula
883 884

10.

oturup iret ve mkleme

T. 119a/6. ...araty B. 189a/2. // T. 119a/6. // P. 206b/9. ....rat

366

ld. Ve zamet-i rzigrda olan tevif n, ki mbrek tna

11.

ri olm-d, rler
12.

diledi. Cmle du ve en lup zemn-bs ldlar. Ve salanat

aretin selmatl

uline Br -celle ve cellh- amdine -El-amd lillhille vehebe-li mevlns-suln


13.

min el-marai ibllen ve min e-iati iblen- ibreti birle ide ldlar. Andan ora er
14.

ve ayid

istimna r itdiler. Ve kst mberrt- dumn dyir ve syir oldlar885.


15.

n mder-i cihn

nilgn adra girdi ve ylduzlar ar-i mn-fmdan yir yzine naar


16.

itdiler ve udret farrlar

-ve le-ad zeyyenns-semed-dny bi-meb- ta-i

lciverd seyyrt urslar ine utdlar886.


17.

amde mh kemn retinden zerrn tz

aard recm-i ayn mil-i tr itb


1.

arau gce iinde ayl-i nr u ncm

Mil-i perri avil-i miyn bl urb


02.

Kebd- na miynnda anasn pervn

utar adeleri billrdan kef-i lub


03.

Bent- na alm felek kenrnda

Mil-i tom- tr mur-d meyn- serb


04.

Mcre barde yol gibi grinr anasn

Asyla kelm ar olm b


05.

fatyla mutavaf887 old ve arfler olu ve dstignlar imeg-ile ser- oldlar.

Suln 6.urup rrem-i vil ve arm-i celline vard, rrem degine ve af firna girp
7. 8.

melike birle munaa ve mlmise ve bseye z ld. Fil-l mihr lib olup mhrn getrdi ve ol umnldan rrem dyelerine ve adem ve aama, ki mehd-i muama-

885 886

P. 207a/14. T. 1119b/4. ...Beyt: 887 B. 189b/17. // T. 119b/10. // P. 207b/ 5. muttaf

367

y-la 9.gelmilerdi, genc-i yign r idp inm ve isn buyurd ve melike-yi888 10.mlikeyi knz- rn ve kime-i mlki ferdn alb-i kef bah resmi-y-n l 11.ve vilyet virdi. rtesi m beglerini selmatl ofasna davet idp enf- elf mye virp arlad. vn yinp erbetler iildginden ora
13. 12.

ve terft girn-

id- ifr dyir old. Biraz

ve irete mel oldularndan ora urup mamlu 14.mamlarna vardlar. Suln da gir aremine girp istirata mel old. rtesi
15.

env naam ve enf- kerem kffe-i


16.

umer ve erf beglerine fyi lup yidi gn peypey

meclis-i dil-efrz mretteb ve


17.

mheyy olund. Sekizinci gn m beglerini ref u elf m memliki virp gnderdi. Ve dergh beglerinden ban vid resmi-y-n

erfna iczet
1.

alaru-la

memleket seraddine degin viribiyp m nurna girince her menzilde nzl r ve mheyy 2.ldlar. n begler suln derghna avdet itdiler, Suln mbreklik ve li-i sad 3.birle ayariyyeye azmet buyurd. Kmurn ve umn ve ulu murdt birle ayariyyeye iridi.
4.

Ve her ehre ki udm- ehriyr irirdi, ehri tertb edib balarlard, altn ve ae

ve nie 5.yllaru azanlarn pdih rikbna nir lurlard. n bir mddet ayariyyede imet 6.itdi, gz fal ir olmaa yan olup la mevsmi iridi, Anliyyaya azm buyurd. 7.n iridi, bir ay mddeti hemeg deti ve resmi mcebince avl-i memleket teftine 8.ve malmlara dd virp limleri am itmege mel olup vz- eng ve ny 9.ve rebb ve tenvl-i bde cm ve blble-i arb- lal-fm birle rzigr srdi. Ve
10.

andan889 Aliyyeye vard ve bir ay da ol murabba rab nzhet ve


11.

mndiat ve feratda

imet ld. n nesm-i nev-bahr araf- imlden hubba geldi


12.

ve arlar alar yaasnda fermnlar erf- memlike

erimege ve yrler kprmege balad, Suln mktebet ve beglere ve er balarna irsl buyurd, ki mecm askir
14.

13.

marsa-y ayariyyaya azmet

lalar. Bir a gnden ora rikb- hmynn a

boy ve nker ve aremi birle drl-melik 15.onyya taaum buyurd. Ve onyaya Suln varmazdan din cmle begler ve ulular
888 889

16.

cenk murebet esbb birle ayariyyada

P. 207b/9. ...da P. 208a/9. Bu kelime yok.

368

Mehed arsnda anb ber-anb adrlar utup

17.

onmlard. Ve Suln arafna gz

ula utup muntar olmlar d ki ne emr iderse dil cn birle yirine yitreler.
1.

ikr-i Sebeb-i ad- Suln be-Fet-i ar-y Kp ve Giriften-i oda berDest-i Melikl-mer smed-dn Emr obn890

02.

Hemn onyadan etr-i llullh

rmn olup mil-i raende mh,


03.

Cihna viribidi o mjde mihr,

Ki dutmaz da tndlig-ile sipihr.


04.

Dag dkmeye ek-i am em-i m

Felek lmaya dllar dir


05.

Ne tozlar ki oparur-d siph

Bulurd anu-la sin em-i mh


06.

rmn przi girdi kr

Olup irdi ayariyyaya ehriyr


07.

Yzinden ikeftey-idi lem ru

Cihn pr-nesmi gl ferru


08.

ur- nereyle vz- ny

Da ce merdum hy u hy
09.

Ki t saf- prze-yi zer nigr

rrdiler vze-yi ehriyr


10.

Hemn dem cihngr gerdn maal

Grp ld terf-i burc- amel


11.

Feradan zemn glleri tzedi

Hav olu blblden vzedi

890

P. 208b/1. Balk okunamayacak derecede siliktir.

369

12.

idv-i cihn ehriyr- zemn

Ki fer-i ebr-i dr fern


13.

Felek sars km-i evgnnu

Cihndan bendesi mihr fermnnu


14.

Ourd serr stine ad rh

Ki grine her yaadan dd u vh


15. 16.

Ngh dd-gh apusndan bir bzirgn, ki sd u ziyn mdine op gibi cihnda

sergerdn yrr-idi ve dyim deizler yzinde a mdine nlfer gibi u yzinde 17.seyrn

iderdi, Sulna du ve en lup taarru elin gtrib devletine du ld891.


1.

Bu resm-ile didi ah tercmn

Ki pyende olsun idv-i cihn


02.

Ki uyanulndan lur fitne vb

lc odndan yanar fitb


03.

Bu derv ul rz alebine taab ve zamet itiyr idp gce ve gndz uruda 4.ve

deizde yil gibi revn ve devn olup yz drl renc ve zamet ve an ekp bir a 5.dnr ve direm l itmi-idm. p ve Rs ve Bulr deizi kenrnda bu derghu 6.adl nms vzesin iidp rreml alebine bu arafa mteveccih oldum. Diledm ki gemiye
7.

girp deizi berr geem bu devlet ll- alalinde emin ve rat-la rzigr srem. 8.n

geldm ki gemiye girem her mlike anu talinde mr-i azzi arf idp bunca meaatile 9.l itmi-idm. Mecmn elmden aldlar; ml gitdi, baum da bunca zamet-ile urtarup geldm892.
10.

Hemn ben ula dd gster ud

eh eigine old u rehnm


11.

Ki oldur cihn iine re-bes

Murd anda bulur her vre bes


891 892

T. 120b/3. ...Beyt: B. 191b/6. // T. 120b/10. ...Beyt:

370

12. 13.

Henz ol bu szi ir itmemi-idi ki bir kii da ikyet ikyetine z itdi ki

Ben alebden m ve Badd umn balayup bu memlike azm itmidm. n

Ermenistna 14.Lfn km itdgi yirlere geldm. Ml ve avrum tamm elmden aldlar ve baum 15.hezr le-y-ile urtardum. yet ifls ve b-nevldan kendzm arau gce gibi old
17. 16.

ve gnm tre ve batum re. n tersnu bu derghdan ters olmaya bu derd

dermnn ve bu ulm intimn suln adlinden aleb idelm. didi.


1.

n ol da bu szi pyna iridrdi bir kii da fin idp ard ki 2. Ben

Analiyya mumlerindenem. Her ne ki mrm mddetinde azanmdum ve an azanmada meaat odna 3.yanm-idm, gemiye oyup deizin seferin itiyr itdm. T meger ki Mra gep ol aardan 4.fyide grem ve ol sermyeden firvn893 a balayam. Bir h- serd itdi ve eytdi 894:
05.

Ay h- dny v dn dd dd

Ki mrm turbn yiletdi bd


06.

n itdm bin bd zre nuust

Bes imi sat eyledi ry-i sst


07.

Dil ol bddan h olmad d

Anu bigi bd ilhi mebd


08.

arauda bir mevc irdi hemn

Ki didm yarld meger sumn


09.

Bir araya ngh irid zebn

Ne ara ki ol ara-y-d mevc-i n


10.

alb gndz m-ile ol gice

Ne diyem ki ol giceydi nice


11.

Bes ol dem ki ub old, yayld gn

Cihndan hemn nbedd old dn


893 894

B. 192a/1. // T. 120b/20. ...diy B. 192a/1. // T. 120b/20. ...Beyt:

371

12.

Ne gn kim ft am tb u teb

Anu gibi h olmasun rz- eb


13.

Sevilden afreng te nihd

Revn ld bize gemi mili bd


14.

utban bizi eylediler esr

Ne vr dest-i res anda ne destgr


15.

ekp zamet arc mr-i diraz

azanm-du rz u az niyz
16.

amsn fil-cmle hep aldlar

Bizi dm- endeye aldlar


17.

Nie mslimn bend zindndadur

ulu adum ve alan andadur


1.

Ben ol bendden aban re sz

ridm ekp ahr-zd u dirz


02.

Bu gn hdan zge kim ola kim

Ki def ide bu resme ulm-i am


03.

n bu taallumt sulnu mesmiine iridi ru-i ferrui ve ehre-i mbreki gl

gibi zard. 4.Far- amiyyet ve enfed-i keml-i efat ve aabndan arslan gibi aarmaa ve gne gibi 5.zarmaa balayup muarib old ve buyurd ki fil-l tcirler mallarn azneden 6.vir. Zr adm slm pdihlarnu deti buyd ki kmi iridgi yirlerde ur 7.ve arm alu maln alsa derler ve ora armyi bulup siyset iderlerdi 8.ve maln azneye teslm iderlerdi. Ve ehirlerde vilyetlerde alnsa ol ehr ve il 9.subasna ve nyibine bir eksksz dedrlerdi. Andan ora ury ve armyi aleb Zr er bunu zerine mebndr ki alu malna ve cnna
11. 10.

idp bulurlard.

begler ve kimler
12.

pyandndur. Henz ol ide mda mevcddur ki Nyibe aymn dirler,

andan Suln

beglere bab eyitdi: Bu meel cihnda mehrdur meclis ve mefilde 13.mekrdur ki n parsa avdan bir mni vi olur, gi ayrlar ve mur- zrlarda kst
14.

olup orusuz

372

otlamaa balar. Biz ol avyifi yet meramet ve far- rafetten kend 15.vaanlarnda skin ve emin omdu ve bria-i naamt ve bia-i saavtdan mreffeh lmdu.
16.

yet

amat ve abvetden ol nimet adrin bilmezler ve rat- refhiyyete r olmayb


17.

belki diyru tccrna zamet ve esb da iridrrler. Eger biz ol l ve limler


1.

kimllar-y-in eri ve fersn- ricl ve ebl irsl lursavuz icr-i snnet kmi

birle ki 2.-adls-sat ayrun min ibdeti sittne senetin -amel lup kffe-i cumhr atnda
3.

mar belki memd ve mekr olm olur895. didi. Beyt896:


04.

Eger ola fermn- Perverdigr

lam anlara kr gne gzr


05.

Andan ora a ol begler begsi smed-dn oban Beg -rametullh-, ay


6.

boynda

andan ulu ve mldr ve nkerl beg opmad ve salanat derghnu adm

ulularndan 7.ve beglerindendi ve sevet ve ecat ve keml-i ferznl ve merdnl birle alan 8.beglerden mmtz ve mstesn olm-d. Ve dnynu illerinde ve ehirlerinde gne gibi 9.her rata sebeb ve merr gibi her heybet ve dieye a avniyle andan re olurd.
10.

Mamre-i cihnu f ve arndan anu keremi ve inm mdine fual ve uar ve


11.

hnermendler ikrm
12.

ve alp ve bahdurlar, yigitler her yl apusna gelrlerdi ve anu inm ve

erf-i vaa irirdi. Ve ay ve Bayat boyndan uvvetl yigitler dirrp ve

pa 13.ullar alup ava ve arb talm itdrrdi ve aleb aleb Rabbul-erbb rs-y-in
14. 15. 16.

azya viribirdi. Ve kendzi da897 u erfna az iderdi. Her ne ki drul-arbden getrrdi, ylda sdt ve mutaavvfaya ve Mekke ve Medne ve uds mcvirlerine r lurd. Ve anu olanlar da yan zamna degin ki asamoniya
1. 17.

begligi anlaru-d,

anlar da atalar yolnca ol minhcu ibtihcna iltizm

gsterrdi ve yif ve

revbit ve alt mberrt al itilfil-lt ab- 2.fal ve ibdet ve erbb- ilm ve

895 896

T. 121b/4. olavuz // P. 210b/3. oluruz P. 210b/3. Bu kelime yok. 897 B. 193a/11. ...dyim

373

amelden muna lmazlard. Suln buyurd ki smed-dn 3.Sad arafna eri eke ve ol mhimme idm ide. Beyt898:
04.

nyet-i zdle gire yola

am sd merz-i Sad ola


05.

Ki ehr-idi pr zeyn mil-i ars

Kenrnda urur mevc-i dery-y Rs


06.

Berberdi Sada merz-i azar

Ve lkin deizden gerekdi gider


07.

Ki gire ol aradan gemiye siph

Yrr gibi gkde burc zre mh


08.

Sy- sad u srsn ve pa ve Rs

Srp la ciz gn bans


09.

Ve Emr Mbrized-dn-i vil nigr Beg ki bu dd- mn kerm adm ullarndand sipihr-i brnu gibi bir yigit lem-i ayb nev-resdelerin anda
11.

mubil

10.

grmemidi,

keml-i itidr ve bz-y kmkr birle mstahir ve ml ve ricl birle arste-

y-idi 12.ve Emr Kemnins ve Mefrz- Rm, ki Rmu bild- ve bunda melik-i mua ve ib-i kl
13.

ve etb idi ve Suln yed-dn-i Keyusrev-i ehd -anrallhu


14.

burhneh-, yle ki bundan

din ikr olnmdur899, anu muaddartndan bir kerme-i


15.

ayle-i km tevzicine getrmi-idi.

Ve eref-i arbet ve muharat- salanat iti


16.

bulm-d. Ve Suln yed-dn

ehdetinden ora da Suln zzed-dn

Keykvus ve Suln Alad-dn Keyubd naarnda 17.mel bra-y itirm ve manr ayn-i ikrm olm-d ve iddet-i vhibet olu esbb
1.

birle mstahir leker-i b

gern birle Armenistn arafna revn ld ve buyurd ki Derbend 2.iinde her apular, ki vardur, yup bidend bat gibi arb ideler ve lekeri dze 3.aralar ve dn dmanlarna bir zamet ve nikbet iridreler ki ymete degin anu 4.eeri kffr cnnda b ala. Ve

898 899

B. 193a/17. Bu kelime yok. P. 211a/14. olnmd

374

Mbrized-dn-i Erto Begi, ki salanat devletin 5.adm ulu beglerinden ve memleket eri balarnu ulularndand ve Analiyyanu subal 6.aa mufavv ve ol arafu f- ur ve kifyet-i umr birle dyim mekr ve mehr 7.ve ervet ve evket ve pehlvn- avm ve abyil, nmudr ve dilrn kr- zr birle mstahirdi 8.ve cem gider boy begleri ve Etrkine zaml-cy-idi, buyurd ki leker-i 9.cerrr birle sil arafna vara ve gli Firenk knelerinden perdte ve deiz
10.

kenrnu mhimmtn bile varan begler-ile ste

la. Begler ve ulular ehriyr-i 11.zamnen tat inde yz yire odlar ve eytdiler. Beyt900:
12.

Ki peyveste olsun cihngr-i h

rirsn ad ggsine yitr h


13.

Felek bendesi mihr fermnuu

Zamne aleb-kr peymnen


14.

Ger gresin na fermn da

Nihenkden ol la nli teh


15.

Ve ger kebk senden bula zr tb

Bula teng an- hevy ub


16.

Eger diye fermn de rzigr

lavuz ad-y-la ber kr zr


17.

Ki ger ar ola hem ver demuz

Iradan ki peyd ola ger demz


1.

la ar tedvrden o zamn

Ola zr-ile tbsz- n-tuvn


02.

Eger cem ola al r-y zemn

Bigi birmze idemez ry- kn


03.

Diyp bu szi ara dlar

Tevecchle kffr evin ydlar


900

B. 194a/8. // P. 211b/11. Bu kelime yok.

375

04.

ur itdi her yaadan r ny

Ki deprendi u kemer cy cy
05.

Ve alt-tertb r- ehmet ve armet ve cat ki salanat devleti malii-y-

n 6.fet-i l ve ahr- adda hevdrl ve cn siprl901 itdiler zid -azze ismh- avni
7.

ve adv-i aam batnu teydi birle ol mhimmtda cn u dil birle drdiler.


08.

ikr-i met-i Suln be-Mevi-i Keyubdiye der-Mddet-i aybet-i Umer902


09.

n begler subalar -raimehmullh- ol eriler, ki ol ulla nmzed olmlard,

yar ve berk-i 10.iddet vhibet-i tamm birle ir itdiler ve avn u Mabd ve li-i mesd birle svr aametin
11. 12.

svr oldlar. Suln kend kevkebesi birle bir depeye d, t erin

mulaa ld. n anlaru li vechinde aret ve naret mhede ld,

Allhu -tel- 13.ve -teaddes- adn diline getrdi ve begleri oud. Ve env ser-firzl birle anlara bende-nvzl
14.

buyurup ul-i marib ve incz903- muliblerini tadm ve imet


15.

ms-yi mekra birle mstahir

ld. Cmle du ve en lup ba odlar ve sye-i

cihan-ferne fern ouyup yola mteveccih oldlar.


16.

Bular n gnldi ve h- cihn

Yine dndi bile nie bendegn


17.

Bir araya kim did Kirdikr

Behit itmi ol orada ikr


1.

Egeri ol arada itidl hev

Olurd yire mk-i dest-i ab


02.

emende eyle-y-idi leb cyibr

Ki nev adan r-yi zb-y yr


03.

emen drc-i kfr am yine

Glbn glistna sam yine


901 902

B. 194b/3. // T. 122b/16. ...riyet P. 212a/8. Balk okunamayacak kadar siliktir. 903 T. 1122b/12. incr

376

04.

lup anberin bd- zlf-i emen

Gliyle ardurd mk-i oten


05.

Anu gibi meclisde bir nefes

an micmer lle-ve dest-i res


06.

Bir arada onm-d ehriyr

Ki dden-idi bahr bahr


07.

Sernu ki annda-d mihr mh

lurlard o cehd-ile aa nigh


08.

at rad anda ayvn gzi

inde-y-di hem ab- ayvn gzi


09.

Ki ol emeden em-i lem seni

Serser zemni cinn gleni


10.

Hem inde bir sebz dery-y revn

Ki b-ebr gibi ru- sumn


11.

Yrrlerdi mhleri mil mh

seyrnda suln devlet penh


12.

ulanda her birin ala zer

ol ceven-idi am sm per
13.

er-d gllerden te nin

Ki ren-idi anlara em-i cihn


14.

Aalarna olm-d ibl-i br

Nv-y afer our-d hezr


15.

am mvesi n dr-y cn

am syesi asyi ins cn


16.

Cihn mihr ibh ber vey nihd

Be-nm-i idv cihn Keyubd

377

17.

Suln- lem Keyubd bir mddet ol rrem-bdda ki rava-y Firdevs anu


1.

havs

itidlinden rekilterdi, al gibi cnda ve gne gibi sumnda imet 2.itdi.

Ve abr- futa muntar olurd ve taviyet-i dn-i Yezdn ve temiyet-i umr- 3.cihnbn ve terb-i mhimmt melikdr ve kmkr lurd. Beyt904:
04.

Seergh urd-i zerrn sinn

Felekde old mil du kmurn


05.

rurd avu pr tb u c

Gge irirdi irv ur


06.

ard geh usrev-i br-gh905

Ondan bulutdan ar gibi mh


07.

Piyde svrn gerdn- tuvn

Rikbnda devlet gibi olup revn


08.

eh ol det-i mn nihd ire d

Olurd varup mre -ile dd


09.

Her ilmden irir-idi aber

Ki kim oturur u kim ider sefer


10.

Yine irrdi ayvnna km- c

Cihn aa utm-d cmle r


11.

Eli bigi alm der br- gh

Uludan kiiden kim isterse rh


12.

rrdi eh atna mr br

Ki adlinden olurd rst-kr


13.

Dkerdi gelp vn- ber-n-efrz906

Ki olur-d seyrnda em-i niyz

904 905

T. 123a/11. Bu kelime yok. P. 213a/6. bgh

378

14.

Oturanlar r ururlard zd

Oturd uran kii b ayd


15.

Yiridi gtrrdi her bir kii

Hemn alu ola-y-d anda ii


16.

Hem ol radan h- kti sitn

Bir eyvna da olurd revn


17.

am bilici ve dni, fezy

am ib-i dn tedbr ry
1.

ulmn nm urn siph

Bulurlard alvetde bir cyigh


02.

lurlard her bbdan meveret

Ziyd itmege hret ve menabet


03.

Tedbru genc-ile kr- siph

Ki nice gerek fikr her cy-i gh


04.

ys it nedi merdm-i zr dest

Ki uzatmazd hlara r dest


05.

Her yineden ol mihr ola yegn

Cevb firistde-i her zemn


06.

lurlard ryini cmle tamm

Dkilrdi pes n u drus-selm


07.

ehinh inde yine mr vn

Dkerdi naim vn- cennet nin


08.

lup imeti nigr hem

Olur-d ullda bit adem

906

P. 213a/13. firz

379

09.

Nvle viribir-idi ol zamn

Dilverler-in dkldkde vn
10.

arlard vn yindginde am

atndan cihndru ol ve b
11.

lup imet ehriyr- cihn<