You are on page 1of 32

STRATEJK DNCE ENSTTS (SDE)

TAKSM GEZ PARKI EYLEMLER RAPORU

GEZ PARKI ETRAFINDA YAANAN TOPLUMSAL OLAYLARA LKN ZLEME VE DEERLENDRME

Haziran 2013

Bilgi Notu: Enstitmz tarafndan 07 Haziran 2013 Cuma gn Gezi Park olaylar etrafnda gelien toplumsal ve siyasal olaylar farkl boyutlaryla analiz edebilmek iin geni katlml bir altay dzenlenmi olup, bulgu ve deerlendirmelerin paylalabilmesi amacyla bu rapor hazrlanmtr.

NDEKLER

Gezi'de ki doksan kua faktr .................................................................................................7 A. OLAYLARIN GELM SREC ...........................................................................................14 1. Gezi Park Etrafnda Yaanan Hadiselerin Balangc: ....................................................14 2. Eylemlerin lke Geneline Yaylmas: ................................................................................14 B. EYLEMCLERN PROFL ......................................................................................................15 1. Gezi Park Eylemcileri: .........................................................................................................15 2. lke Genelinde Eylemciler: .................................................................................................15 C. EYLEMCLERN AMALARI VE SYLEMLER ..............................................................20 D. EYLEMN ULUSLARARASI BOYUTU ................................................................................22 E. DEERLENDRME VE NERLER ......................................................................................24 1. Yapsal Nitelikli nlemlere likin neriler ....................................................................27 2. Konjonktrel Nitelikli nlemlere likin neriler ..........................................................29

ALITAY KATILIMCI LSTES 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) YASN AKTAY SDE Bakan, Yldrm Beyazt nv. retim yesi, Prof. Dr. ABDULKADR SELV Gazeteci Yazar, Yeni afak Gazetesi Ankara Temsilcisi AHMET KIZILKAYA SDE Uzman AHMET NAL SDE Uzman AL AFAK SDE Yksek stiare Kurul yesi, Prof. Dr. ALPER TAN SDE Yksek stiare Kurul yesi, Kanal A Genel Yayn Ynetmeni AYDIN BOLAT SDE Stratejik Planlama Kurulu Bakan AYTEKN GELER SDE Savunma ve Gvenlik Program Koordinatr, Polis Akademisi retim yesi, Prof. Dr. 9) BROL AKGN SDE D Politika ve Uluslararas likiler Koordinatr, Necmettin Erbakan nv. Rektr Yardmcs, Prof. Dr. 10) 11) 12) 13) 14) 15) 16) 17) 18) 19) 20) 21) BLENT ORAKOLU - Eski Emniyet stihbarat Dairesi Bakanvekilli CELAL KAZDALI Gazeteci, Yazar EROL GKA Necmettin Erbakan niversitesi retim yesi, Psikiyatr, Prof. Dr. ERTAN ZENSEL - Seluk niversitesi, Edebiyat F. Sosyoloji Blm, Do.Dr. F. BETL KESKN - Yldrm Beyazt niversitesi Doktora rencisi H. EMRAH BER SDE Uzman ve Gazi nv. retim yesi Do.Dr. HACI DURAN Adyaman niv. Sosyoloji Blm retim yesi, Prof. Dr. KUDRET BLBL Kamu Dzeni ve Gvenlii Mstear Yardmcs, Do. Dr, M.FATH SEZGN SDE Uzman MUHSN KAR - Necmettin Erbakan niversitesi, retim yesi Dekan, Prof. Dr MURAT KSE Yldrm Beyazt niversitesi Doktora rencisi SACT ADALI SDE Yksek stiare Kurulu Bakan, Turgut zal niversitesi Hukuk Fakltesi Dekan, Prof. Dr. 22) 23) TALP ZDE SDE Uzman, Cumhuriyet niversitesi retim yesi, Prof Dr. TUNCAY NDER Gazi niversitesi, Siyaset Bilimi, Do. Dr.

SUNU Taksim Gezi Parkn koruma adna balatlan ve btn Trkiye sathna deiik tezahrlerle yansyan toplumsal hareketlilik birok adan ele alnmay hak ediyor. Bu tr olaylar toplum iinde belli bir sre iinde cereyan etmi olan deiimleri, dip hareketlilikleri, sorunlar, rahatszlklar gzlemlemeye imkn veren nemli frsatlar olarak da deerlendirilebilir. Normal artlar altnda deiik anket veya saha almalaryla, ou kez seimler yoluyla bu toplumsal siyasal deiimler kendini hissettirse de bu apta eylemler ve bu eylemler yoluyla harekete geen kitlelerin ortaya koyduklar tepkiler, dnceler, sloganlar, ve btn bu sloganlarn toplumun deiik kesimlerinde yol at baka tepki ve dnceler, toplumun dinamiklerinin ne kadar farkllat konusunda paha biilmez veriler salar. Normalde kendi rutininde yaayp gitmekte olan bir toplumda grlemeyecek semptomlar bu tr ortamlarda aa kar. Toplumu iyi anlayp toplumun beklenti ve ihtiyalaryla uyum iinde siyaset retmek isteyenler iin o yzden bu tr ortamlar gerek laboratuvar ortamlar salar. Bu adan bakldnda Gezi olaylar zerine yaplacak almalar bu rapor kapsamnda tketilemeyecektir. Ancak bu olaylar zerine daha snrl sorulara cevap bulmak zere bir deerlendirme yapmak gerekiyor. Olayn sonradan gelien aamalarna bakldnda bu olayn iinde planlayc ellerin var olduu ve olaylarn akna gre bu planlayc ellerin oald, eitlendii ve farkl ittifaklar harekete geirdii grlyor. Gezi Parkn koruma adna ortaya konulan direni hareketinin batan itibaren hedefinin Gezi Parknn ok tesinde bir isyan rgtlemek olduu zamanla daha iyi anlald. Ancak daha nce ODTde TBTAKn uydu frlatma treninde, Reyhanlda ve deiik seferlerde denenmi olduu anlalan bu giriimin bu denemelerde tutmad halde bu sefer aa ve yeil duyarll, kentsel duyarllk zerinden giderek nispeten daha baarl olduu ve AK Partiye kar birikmi btn muhalefeti birletirmeyi baarmas zerinde durulmay hak ediyor. Bayrak, Atatrk, laiklik gibi semboller zerinden salanamayan genilikte bir ittifakn aa sembol zerinden oluabilmesi her eyden nce ilgintir.

Birletirici bir sembol olarak aa ve kent duyarll Yeil ve kent duyarll, kentin ynetimine katlm istei toplumda bu lekte bir talep midir gerekten? nsanlarn yaadklar ehirlerin ynetimine katlmas, demokrasinin en temel dzeyidir. O yzden demokrasi, esas itibariyle, yerelde balayan, yerelde kendini kantlayabilen bir sre. Yerel dzeyde ise insanlarn ilk ilgilenmeleri beklenen yaadklar ehrin dzenlenmesi, geleceinin planlanmasdr. Ancak burada demokrasi ile ehrin planlanmas arasndaki iliki demokrasi lehine kurulduunda ynetilmesi en zor ilerden biri haline geliyor. nk halkn srece katlm konusunda ilkesel tutumlar alnmadnda ehirde bir planlamann yaplmas da pek mmkn olmuyor. O yzden bn Haldun, Mukaddimesinde ehrin planlamasnda gl ve ynetici devlet iradesinin nemi zerine tarihten rneklerle uzun uzun durur. Trkiye'nin yerel siyasetinin ou kez en byk handikab da zaten vatandala gereinden fazla yzgz olmaktan ve vatandan taleplerine kar bata alnan ilkesel kararlardan ok kolay tavizler verebiliyor olmasndan ileri geliyor. Gecekondusunu diken insanlar, demokrasi srecinin iinden bulduklar kanallarla hemen deilse bile ksa sre iinde ehre dayattklar fiili durumu kanuni hale getirebiliyorlar.

Sadece ekonomik dzeyi gecekondu sakinleri dzeyinde olanlar deil, sermaye sahipleri de yine siyaset ile ilikilerini kolaylkla ehrin planlamasna nfuz etmenin, onu kendi istekleri dorultusunda belirlemenin bir yolu olarak kurarlar. O yzden demokrasi ile ehir planlamas arasndaki denge batan gerilimli bir alandr. Poplizm kolaylkla demokratik bir tutum klna girerek kabilir karnza. Avrupa ve Amerika ehirlerinde yerel ynetimlerin ne kadar gl olduu konusundaki efsanelere isteyen istedii gibi inansn. Orada belirlenmi son derece kat kurallar ve ehir planlamas iinde verilmi kararlar hilafna bir ivi akmaya msaade edilmiyor. Bu alabildiine kat kararlar belki sonuta herkesin faydasna inand ve gvendii bir konsenssle tamamlanyor, ama ilk konulduunda veya uygulandnda demokratik prosedrlerin izlendiini kimse zannetmesin. Duvarn yklmasndan sonra Berlin yeni batan dizayn edildi. Bir sr aa kesildi, bir sr bina ykld. Bugn Berlin'i ziyaret edenler, zellikle ehir merkezinde yirmi yl nceki Berlin'den eser bulamazlar. Eski Berlin ehir merkezinin yerinde kurulan yeni binalar post modern mimari sylemlerinin youn eletirilerine de maruz kalyor. stelik eletirilerin bir ksm bu konuda Berlin sakinlerinin yaadklar ehrin altnn stne getirilmesine sadece seyirci klndklar, bu srete hi bir tasarrufa sahip klnmamalar da yatyor. Sadece Berlin mi? Avrupa'nn btn ehirleri biraz da bn Haldun'un analizini dorular ekilde geliiyor. Yine de ehrin hem btn sakinlerinin 'ortak iyi' sini gzeten, hem de bunu o sakinlerle Mmtazer Trkne'nin dikkat ektii gibi maksimum bir 'ynetiim' iinde yrtmesi yeni demokrasi dzeyinin en nemli ifadesidir. Bu konuda gerek yeil alanlarn oaltlmas, aalandrma gerekse de tarihi meknlarn restorasyonu ve ehre kimlik katacak ekilde hayata kazandrlmas kentsel dnm kapsamnda AK Parti belediyeciliinin bir marka haline gelmi olduunu gzard etmek byk hakszlk. Bugn stanbul bata olmak zere Anadolu'nun btn ehirleri gerek anlamda bir ehircilik devrimi yayor. Daha nce bu konuda bir sr yaz yazdm hatrlyorum. Bugn Konya, Gaziantep, Malatya, Kayseri, Ankara, Tokat, Nide, Van, orum, Trabzon, Sivas, Erzurum, Eskiehir (Odunpazar) ve sayamadm daha birok ehir, tarih, modernlik ve yeil alann gerek anlamda ehrin yapsna btn ihtiamyla geri dnd son derece baarl rnekler. Eletirilen, eletirilebilecek yanlar yok mu? Elbette ki var, nitekim bu eletirilerin asl byk ve belirleyici etkisi bir sonraki yerel seimlerde kendini hemen gsteriyor.

Taksim Meydan Dzenlemesi ve Topu Klas

Taksimdeki Gezi Park konusunda stanbul Bykehir Belediyesinin Meclis kararyla gemi olan ve son seimlerde AK Partinin halkla paylat Taksim Meydan projesi bilinmeyen bir proje deil. Bu proje tamamlandnda Taksimde sklen aalarn sadece yerleri deimi, ilaveten daha fazla aac da ihtiva edecei de proje mnderecatnda yer alyor. Taksimde stanbulun anna yarar bir meydan dzenlemesinin gerektirecei unsurlar dnlm. Meydana bir tarihi bina yapmak gerekiyor. Ama bunu uydurmaya gerek yok. Zaten eskiden orada var olan ve mimari yaps itibariyle meydana ok yakaca dnlen bir yap, eski topu klas. imdi topu klasnn ne ii var Taksimde diye soranlar oluyor, sorsunlar. Soru sormak herkesin hakk. Ama bunun cevab gayet ak. Babakann da bu soruya verdii cevap, 5

burann yine bir kla olarak kullanlaca beklentisine kar bir cevap. Elbette ki bu zamanda byle bir bina bir kla olarak kullanlacak deildir. Olsa olsa devrin artlarna uygun unsular ierecektir szn geliidir AVM, dahas da vardr, ehir mzesi, ktphane, rezidans, otel vs. Hi biri de olmayabilir. Her neyse, bu proje demokrasi prosedrleri iinde gemesi gereken yerden gemi ve uygulamaya konmu. Buna ramen konu, takdir edilmesi gerekir ki, son derece baarl ama alabildiine haksz bir biimde aa kesme ve AVM dikme olarak lanse edilebildi. Byle lanse edilmesi bugn bilgisine daha net sahip olduumuz projeye bakldnda tam bir iftira, arptma. Yine de bu, koparlan yaygaraya ikna olup Taksime koan herkesi thmet altnda brakmay gerektiren bir ey deil. Hatta aa kesip AVM dikmeye kar toplumda bir hassasiyetin var olmasna dair byk sevin de duymak lazm. Yeilin korunmasna ve yaad ehre sahip kma konusunda toplumda var olan bu hassasiyetten, emin olun bu lkeye zarar gelmez. Bu hassasiyet, toplumun hayatiyetinin nemli bir iaretidir ve saygdan baka hi bir eyi hak etmiyor, velev ki, bu kitleler birileri tarafndan baarl bir propaganda faaliyeti ile kandrlm bile olsa. Hatta daha ileri gidip unu sylemeliyiz: Bu lkede devlet bir yanl yaptnda onu eylemleriyle, itirazyla, muhalefetiyle dzeltmeye hazr kitleler var. Bu, ulamaya altmz demokratik toplum ideali asndan sevinilecek bir durum deil midir? Hele yllarca Trkiyenin onca ormanlk arazisi katledilip yerine villalar kondurulurken. Terrist avlamak uruna binlerce dnm arazi yaklrken, niversite kurma bahanesiyle elli bin aa kesilirken hi harekete gememi bir evre duyarllnn bu olay vesilesiyle bile olsa harekete gemi olmas yine de bir umut olsun. Amma velakin, tam da bu hassasiyetin birilerinin elinde istendiinde byk bir koz olarak kullanlabildiini de bu olay vesilesiyle grm olduk. Aslnda imdiye kadar toplumsal maniplasyonlarn din elden gidiyor, laiklik elden gidiyor, rejim elden gidiyor endielerine hitaben yapldn ok grdk. Muhtemelen ilk defadr, aalar, yeil elden gidiyor slogan altnda kitleler tam bir Patrona Halil marifetiyle harekete geirilmi oldu. Nihayetinde olay belli bir aamaya geldiinde, bu iin nereye doru evrildii biraz ortaya ktnda, bunun tipik bir Ergenekoncu, darbeci operasyonu olduu da grlm oldu. ok daha ak bir ifadeyle, 2007de Cumhurbakanl seimleri arifesinde yaanan tehlikenin farknda msnz? bal altnda balatlan kampanya ve sonrasnda dzenlenen Cumhuriyet mitingleri serisinin ok benzer bir rneiyle kar karya kalm olduk. Bu olayn babakann baz sylemlerine kzan sradan halkn bir tepkisinden ibaret olmad ok net bir biimde grld. Yine de olayn balangcnda, kitleleri maniple etmeye alan ve olaylar bu noktaya getirmeye alanlarn niyeti grlmeliydi, bu propagandaya kar yaplacak ey aslnda basitti. Bu propagandadan ok daha etkili olacak mantkl, gl ama mutlaka soukkanl bir tantm faaliyeti acilen devreye sokulmalyd. Taksim alan projesine baktmzda savunulmayacak bir proje olmadn grebiliyoruz. Gerekten de, hem yayalatrma gibi modern kent deerleri asndan st srada yer alan bir dzenleme var, hem de ehrin tarihsel ve kltrel dokusunun ok daha iyi ilenecei bir mimari hem de 6

bittiinde yeilin daha fazla yer ald bir dzenleme. Saklanmasn gerektirecek bir proje deil, saklanmyor da, ama yeterince anlatlmyor. Daha dorusu mevzu almken polisin sert mdahalesi ve biber gazlar zerinden anlatlyor. Bu anlatm biiminin naslsa ikna edici olduu hi bir yerde grlmemitir, burada da grlmemesi, tam aksi tesir yapm olmas artc deildir. Bu olaydan karlacak ok ders var tabi. lk etapta siyasette mzakere talebinin biraz alt kazndnda nasl altndaki husumetleri aa kard bu olay vesilesiyle ok net grld. Daha nce de uzlama aray altnda aslnda ya boyun edirmek veya aslnda tamamen saf d brakmak amacn bir sre sonra ifa eden giriimleri az grmedik. Uzlama ile cumhurbakan seelim teklifinin gerek anlam, aslnda Cumhurbakan asla sizin istediiniz kii olmasn idi. imdi de itiraz edilenin sadece meydan projesi olmad grlyor. Bu olay vesilesiyle babakann liderliini sarsacak bir hamlede bulunulduu anlalyor. Dne kadar demokrat, tarafsz, hakkaniyetli gibi grnen birok gazetecinin, sanatnn, bu olayn ilerleyen saatlerinde bile yangna krkle giden, olay kkrtan tavrlarnn aa hassasiyetiyle veya hkmetin otoriterliiyle hi ilgisinin olmad ok ak. Bu olay dolaysyla harekete geen muhalefetin daha nceki gibi bir olaanstlk aray iinde olduu giderek daha iyi anlald. Bu olay kukusuz askerden medet uman, klasik anlamda bir darbe teebbs deildi. Ancak hkmeti sokak gsterilerini ynetemez hale getirmek suretiyle, yaratlacak bir kaosun kast edildii ve ona alld da sr olmaktan uzakt. Ankarada Babakanlk Ofisi, konutu ve AK Parti Genel merkezini, stanbulda da Dolmabahe alma ofisini hedef alan saldrgan gstericilerin baya saldrgan eylemlerinin medyada polis iddetinin maduru masum ocuklar olarak yanstlmas, hareketin basit bir genlik hareketinden ibaret olmadn ve alabildiine organize bir i olduunun yeterli ipularn veriyor. Normalde hibir medya anlaynda tolere edilmeyen bu iddet saldrlarnn hem ulusal hem de uluslararas medyada karlat olaanst sempati ve destek tesadfe balanamaz.

Gezi'de ki doksan kua faktr Gezi Park eylemleri, zerinde epeyce konuulacak, anlalmay bekleyen yeni bir sosyal fenomen, bunda hi kuku yok. Sadece yeni kuaklarn, 90 kuann n plana kt veya karld yeni sosyoloji veya yeni kltrel ve siyasal sylem asndan deil. Kukusuz bu hibir ekilde ihmal edilmemesi gereken bir boyut. Trkiye'de yeni yetien nesillerin sosyolojik farkll, rettii veya iinde yetitii yeni kltrler ilk defa bu olayla birlikte fark ediliyor deil. Esasen doksanl yllarda doup 2000'li yllarda genliklerini yaamakta olan nesillerin klasik sosyolojik yaklamlar acze drecek, yeni aklama erevelerini retmeye zorlayacak bir eitlilikte olduu ok nceden de sylenip duruluyordu.

2002 Genel seimlerinde, Cem Uzan'n dillere destan kampanyasyla, eski kuaklara bo, kime ho geldii mehul sylemleriyle yzde 7'yi alarak baraj zorlad hadise de yepyeni bir hadiseydi ve hala izah tam olarak yaplabilmi deil. stelik o seimlerde oy vermi kuaklar daha interneti doru drst kullanyor da deildi. Daha sonra 2007 tarihinde bir toplumsal hareket olarak 'tehlikenin farknda olanlar' seferberliine koan bir kuak geldi. O kuak iin yaplan yorumlar bugn ap okuyun, bugn Gezi hareketi iin sylenen szlerle artc bir paralellik bulursunuz. O da, bir dizi sosyolog, ke yazar, siyaset bilimci iin ok ama ok yeni bir hareket idi. Gelien orta snfn yaam tarzlarn korumak adna baskc iktidara kar bir zgrleme ayaklanmasyd. Oysa o harekete katlanlar kendileri iin bir hak ve zgrlk talep etmiyor, aksine bakalarnn zgrlnn kstlanmasn istiyordu. Bu adan gerekten belki de yeni saylabilirdi. Ama o hareketin de yeni yanlar kadar alabildiine eski yanlar istenseydi pekl nplana karlabilirdi. O takdirde gkkubbe altnda yeni bir eyin olmad gereini herkes daha kolay grrd. Orduyu greve aran ve evrenin merkeze yryne trl nedenlerle direnmenin sembol hareketler her dnem olmutur. Her dnemde bu tr hareketlere benzer akademik, estetik, sosyolojik gzellemeler eksik olmuyor, tpk bugnn bu hareketinin envai eit gzellemesinin yaplyor olduu gibi. Peki, yeni hibir ey yok mu? Olmaz olur mu? Her hareket, her olay, kendi apnda, kendi balamnda biriciktir. Kukusuz her olayn kendi hakkn ayrca vermek gerekiyor. Bugn ortaya kan hareketliliin balad yer nedir? Hangi aamalarda hangi bileenlerle eklemleniyor ve nereye doru evriliyor? Ortaya bir dizi boyutu, vehesi olan bir sosyal fenomen kyor. Bunu hi kimse tek bir analize, tek bir deerlendirmeye indirgeyemez. Taksim eylemcilerinin sylemsel anlamda, bir araya getirebildii kesimler ve dayand yeni sosyal ilikiler anlamnda bir zgnl olduu muhakkak. Ancak szkonusu olan gerekten sadece Taksim Gezi Park'ndaki oluumsa. Herkes biliyor ki, o hareketin Taksim dna da bir yansmas var ve bu yansmadan saldrgan bir Vandalizm, militarizm, faizme kadar giden bir ulusalc anti-siyasallk stelik Taksim bu sokak gsterilerine yansyan iddeti kendi varl ve gc iin bir gsterge olarak sunmaktan hi de ekinmiyor, arasna hi mesafe koymaya almyor. Bu harekete dair yaplan gzellemelerin sahiplerinin byk ounluu daha nceki sahnelerden tandmz oyuncular. 'Yok yok bunlar ok farkl' diyenlerin 6 sene nceki Cumhuriyet mitingleri iin de ayn tahlilleri yaptklarn hatrlyoruz. O mitinglere katlanlar zerine yaplan btn sosyal ve snfsal analizlerin hepsi, adeta topyekn bir halk ayaklanmasnn olduunu mjdeliyordu. Oysa sonradan ortaya konulan sandktan bambaka bir halk kmt. Nerede kalmt o orta snflar, genler, kadnlar? Demek ki, burada yetien byle bir genlik varsa da, buraya gelmeyen, baka yerde gezinen, bambaka hislere sahip, stelik ayn iletiim aralarna ak, ayn medya dnyasna ahit, ayn kltr teneffs eden baka bir genlik de var.

Taksim'de gnlerdir toplumun, zellikle yeni nesillerinin adeta topyekn deimi olduunu, adeta yeniden formatlanm olduunu anlatan tahliller, nceden hibir hazrlk olmakszn sadece 1-2 saat iinde organize olup Babakan Erdoan' havaalannda gecenin saat 2'sinde karlamaya giden genler iin ne der acaba? Bu karlama hangi duygusal, anlamsal, kltrel dinamiklerin bir tezahr olabilir. Twitter ise onlar da en alasndan kullanyor, espriyse onlarda da var. Demek ki yeni genliin analizini yaparken, yle bir rneklem alp bu rneklemi bir siyasal kampn iine hapsetmek siyasal analiz deilmi. Bu tr aklamalar olup biteni daha nce defalarca skalad gibi yeniden skalamaya adaydr. Gerekten de, bu harekette tezahr ettii sylenen 'yeni bir genlik' nedir, zellik leri gerekten ne kadar zgn? Trkiye'de vatanda profili ilk defa bu genlik biimiyle mi ortada? Btn bu sorularn her biri uzun akademik makale veya tez konusu olacak mahiyette. Ancak daha nce de sylediim gibi bu eylemlere byk umut balam, onlar byk bir deiimin mjdecisi gibi grmeye alanlar hayal krklna uratmak istemem ama bu konuda yaptklar analizlerin hepsi wishful thinking cinsinden, yani temenni kabilinden tahliller. Yani bu eylemci profilinin ne olduuyla ilgili gereklerd en ziyade bu tahlillerden, tahlilleri yapanlarn psikolojisi, anlam dnyas ve gelecek tasarmlar anlalabilir. Bu tahlillere bakarak bu genler anlalamaz. Neymi, bu genlerde espri varm. Allah akna iin iinde genlik hareketi varsa espri ne zama n eksik olmu? Bir de oraya baktnzda ilk grdnz, o ok vdnz espri mi yoksa her tarafa aslm Vandalizm art, nobran ve kfrbaz sloganlar, duvar yazlar m? O kakafonik grntnn arasndan eyleme dair gzelleme malzemesi bulmak iin sadece gerekten ok yaratc olmak gerekiyor. Hepsini geelim, byle bir 'yeni sylemleriyle kurtarc-mesihi genlik' bulabiliyorsanz bile, bunun neredeyse btn Trkiye'nin genlii olduunu nerden karyorsunuz? imdiye kadar rettiiniz sosyoloji bilgisi bunu mu sylyor? O mekna gelen genlerin ou tabii ki 90 kua, babalarndan farkldr. Lakin u basit gerei de imdiden grmeli ki, gelecekte daha byk bir hayal krklklar yaanmasn, bu genlere yklenen, birilerinin kendi genliinde bir trl gereklememi hayallerinden baka bir ey grnmyor. Bu bile tek zmleme yolu deil. Farkl alardan da baklabilir. Ancak bu eylem biiminin incelenmeyi hak eden baka bir zgn boyutu da rgtlenme biimi. Kabul etmek gerekiyor ki, hareketin bir aamasnda, hareketi kontrol edenlerin rettii mthi sosyal basklar kyda kenarda kalm birok kiiyi hareketin iine katt. Akademisyenler arasnda, sanatlar arasnda, gazeteciler, televizyonlar arasnda ayr ayr bu srece katlm konusunda ak basklarn uyguland grld. Hani u, birilerinin mahalle basks dedii trden basklar. Olayn dnda kalana deli, hain, gerici, yobaz muamelesinin yaplmasyla balayan, daha telere biraz pasif davrananlarn bile alabildiine itibarszlatrlmaya almasna uzanan bir bask.

Gezi parknda kim dolayor? Oyunu kim oynuyor? Dier yandan, bu olay yeil hakkndaki hassasiyetler yoluyla harekete geirilen bir muhalefetin, masum dzeyde kaldnda AK Parti karsnda mevcut olannda ok daha geni bir muhalefet toparlama potansiyelinin mevcudiyetini gstermi oldu. Bu durum, kukusuz AK Partinin dersler karmas gereken bir uyar etkisi yapm olmaldr. 11 yldr iktidarda bulunan bir AK Parti ynetimi var ve bu ynetim belli kesimlerde bir bkknlk duygusu yaratm durumda. Bu bkknl ifade edenlerin byk ksm AK Parti iktidar dneminde durumlar maddi olarak da sosyal olarak da daha fazla iyilemi kiilerden oluuyor. Buna ramen bu bkknln bir patlama noktasna gelmesinde muhtemelen CHP zerinden bu durumu deitirebilmenin bir umudunun grlmyor olmas da yatyor. O yzden her ne kadar giderek sadece CHPlilerin destekledii eylemlere dnse de bu eylemlere katlanlarn CHP ile aralarna mesafe koymalar bu yzden. CHP de bu eylemi halka mal etmek, buradan bir halk ayaklanmas grnts retmek iin eylemlerle arasna ne kadar mesafe koymaya alrsa alsn sonuta bu mesafe 2007deki Cumhuriyet mitingiyle koyduu mesafe lsnde kald. Bu eylemlere daha fazla poplerlik kazandrmak iin bir halk hareketi grnts vermeye almalar iyi bir taktik, ancak ilk balarda baarl olan bu taktik, ar ularn baskn kmas ve CHPnin btn unsurlarnn baskn kmasyla dald. Bu eylemci kitlenin halk olduu grnts d dnyaya baarl bir biimde verilmeye alld. Bununla aslnda AK Partiye kar uluslararas bir ittifakn iinde yer alnd. inde Esadn imajnn yanna Erdoann konulmas suretiyle ya Esad aklamak veya Erdoan da Esadla birlikte batrmak gibi ok ilevli bir program bu. Bu programa yatrm yapan lkeler, bata ran ve Suriye olmak zere, Trkiyedeki Baas lobisini saymak gerekiyor. Bu zdeletirme yoluyla Trkiyenin Arap Bahar lkelerine model olma iddias veya umudu kreltilmek isteniyor. O yzden olaylarn dnya medyasnda zenle ilenme tarz bu istikamette oldu. Trkiyenin model olma iddiasndan rahatsz olan herkes bu olaylara bu umutla sarlp iledi. Bunda batl medya ile milliyeti Arap medyas el ve az birlii etti. Trkiyenin siyasi ve ekonomik dzeyde yakalam olduu ykseli trendi bu olay vesilesiyle byk darbe yemi oldu. Bu giderek Trkiyenin uluslararas zeminde tad btn iddialar tartlr hale getirmek isteyenlere inanlmaz bir frsat salam oldu. rnein stanbulu bir olimpiyat ehri, bir uluslararas finans merkezi haline getirme iddialar konusunda Trkiyenin rakip lkeleri ile bu lkelerin Trkiyede ibirlii iinde olduklar sermaye evrelerine bakmak gerekiyor. Bu evrelerin kontrol ettikleri medyalar araclyla bu eylem srecine verdikleri rtk veya ak destek nasl bir komplo koalisyonunun karsnda olduumuzu ele veriyor. Olayn aa sevgisiyle ilgili olmadn zaten herkes anlad da, amzn Patronalar hangi byk oyunun paras olduklarn biliyorlar m? Bu saatten sonra bu hi nemli

10

deil. Ne yazk k, aa elden gidiyor bahanesiyle ayaklandrlan kesimler verecekleri zarar fazlasyla verdiler bile. Ancak bu zararn, bu yokluun her eyiyle bir zorluk olduunu dnmek ilahi hikmete aykrdr. Kukusuz her zorlukla beraber bir kolaylk, her erde de bir hayr gizlidir. Bu olay, Ergenekon fitnesinin kolay kolay bitmeyecei uyarsn yapm, demokrasi ve istikrar yolunda Trkiyenin rehavete kaplma lksnn olmad uyarsn bu aamada vermi oldu. Bugn en azndan sokakta Patronalarn tahriklerine kaplp giden kitlelerden ok daha byk halk kalabalklar ciddi anlamda uyarlm bulunuyor.
Prof. Dr. Yasin AKTAY

11

STRATEJK DNCE ENSTTS (SDE) TAKSM GEZ PARKI EYLEMLER RAPORU

GR
Trkiye gnlerdir Taksim Gezi Parkndan balayarak lke geneline yaylan protesto gsterilerini konuuyor. stanbul Bykehir Belediyesi tarafndan yrtlen Taksim

Yayalatrma Projesi kapsamnda Gezi Parkndaki baz aalarn yerlerinden sklerek baka yere tanmasyla balayan bu protestolar, ksa zaman iinde balangtaki amacndan saparak lke genelinde etkili olan ve siyasal istikrar, lke ekonomisi, lkenin d imaj ile toplumsal huzuru bozmaya ynelen iddet ierikli eylemlere dnt. ileri Bakanlnn verilerine gre, 28 Mays gnnde balayan sz konusu protestolarn henz 7. gn itibaryla 77 ilde 603 eylem gerekletirilmi, bu eylemler srasnda 280 dkkn ve iyeri, 207 zel ara, 103 polis arac, 6 kamu binas, 11 AK Parti hizmet binas, bir konut ve bir polis merkezi zarar grmtr. Btn bu olaylarn sonucunda oluan maddi zarar ise Babakan Erdoann12 Haziran 2013 tarihindeki aklamasna gre 100 milyon liray amtr. Buna stanbul Borsas ve eylemlerin yapld blgelerde faaliyet gsteren esnafn tccarn ticari zararlar dahil deildir. Histerik bir toplumsal ruh haline iaret eden tm bu protestolar, yalnzca Gezi Park vesilesiyle balayan evreci bir tepkisellik olarak deerlendirmek ve bu dorultuda ekillenen masum bir hak arayna indirgemek son derece yanltcdr. Peki nedir bu protestolarn zeti? Kimdir bu protestocular? Yeni bir insan tipi/toplumsal hareket mi bunlar? Gerekten fkelerini hakl karacak bir durum sz konusu mu? Bu fkeyi besleyen gelimeler neler? Trkiyenin muhafazakrlamas m onlar byle fkelendiriyor? AK Parti iktidarndan bu yana gnlk hayatlarnda gzle grlr ne tr olumsuz bir deiiklik oldu? Hayatlarna mdahale eden oldu mu? Giderek toplumsal bir kategori ve siyasal bir fenomen haline gelmeye balayan protestocularn ne olduklarn anlamaya dnk bu ve benzeri sorularn yantlanabilmesi iin ncelikle temel bir soruya yant vermek gerekmektedir: Esasnda ortak bir kimlik oluturamayacak denli birbirinden farkl olan insanlarn/gruplarn/yaplarn, ayn kavramn ats altnda birleebilmelerini salayan ey nedir? Olaan dnemlere zg siyasal dengeler

12

asndan bakldnda, bu sorunun cevabn vermek ok zordur. Zira bu tr dnemlerde ileyen bir siyasal rasyonalite vardr ve her grup kendi zgl varlnn art kotuu ideolojinin ya da gerekli kld karlarn peindedir. Oysa olaanst dnemlerde, zgl kimlik vurgular kaybolabilmekte ve ortak bir ideal, endie ya da fke etrafnda bir araya gelinebilmektedir. Bugn, apolitik protestocular olarak tanmlanan bir sosyolojik bekten bahsetmeyi mmkn klan da, ite bu olaanstlk vurgusudur. Ancak buradaki olaanstlk vurgusunun, byle bir vurguyu hakl klacak nesnel koullarn olumasndan bamsz olarak ve salt znel bir takm deerlendirmelerle yapld unutulmamaldr. inde bulunulan durumun olaanstlne ilikin bu sbjektif kabul, deiik temayllerin ortak fkeler-endieler etrafnda kmelenmelerine olanak salamakta ve protestolarn sosyolojik memban oluturmaktadr. Bu ynyle, sz konusu protestolar, ortak bir korku znesi karsnda yaratlan anonim bir ruh hali olarak tanmlamak mmkndr. Ayn tanm, gncel siyasetin diline dntrlerek sylendiinde ise, AK Parti iktidarna ynelik korkularn ve fkelerin bir araya getirdii bir ruh hali diye ifade edilebilir. Siyasal iktidarn yalnzca politikalarn deil, ayn zamanda varln da kendi varl, lkenin rejimi ve gelecei asndan tehlikeli bulan bu ruh halinin, sekler bir yaam tarzn korumaya odaklanan siyasal bir metafizie gre hareket ettiini sylemek mmkndr. Laik, ada, ilerici, evreci, eitliki, zgrlk ve benzeri sfatlarla tanmlanan bu yaam tarznn yeni bir toplumsal hareket ideolojisi olarak ilemesi ve alternatif bir atma alan haline gelmi olmas her bakmdan kayda deerdir. Bu rapor, kendisini Gezi Park vesilesiyle aa vuran ve bir ynyle eski Trkiyenin bakiyesi olan marjinal gruplarn siyasal sylem ve pratiklerini tekrar eden, dier ynyle ise sosyal medya araclyla devirilen kltrel bir eklektizmi vcuda getiren bahse konu toplumsal hareket ideolojisinin tayclar konumunda bulunan eylemcilerin profil lerini ve taleplerini analiz ederek, srecin salkl bir ekilde almasna dnk neriler gelitirmek zere kaleme alnmtr.

13

A. OLAYLARIN GELM SREC

1. Gezi Park Etrafnda Yaanan Hadiselerin Balangc: Tarihi Topu Klasnn stanbula yeniden kazandrlmas projesi kapsamnda stanbul Bykehir Belediyesi tarafndan yol geniletme almalarna balanmtr. almalar kapsamnda baz aalarn yerlerinin deitirilmesi sz konusu olmutur. Bunun zerine sol eilimli veya evreci baz kk, marjinal gruplar tarafndan Gezi Parknda oturma eylemi dzenlenmitir. Ayn gruplar tarafndan park iinde adrlar kurulmu ve geceyi burada geirme karar alnmtr. Bu gruplara sabaha kar be sularnda mdahale edilmitir. Polis mdahalesi srasnda iddete bavurulmas ve gstericilerin adrlarnn yaklmas gn iinde medya organlar tarafndan haberletirilmitir. Durumun duyulmas zerine zellikle twitter ve facebook gibi sosyal paylam ortamlarnda ok sayda takipisi bulunan baz sanatlar ve gazeteciler halka blgede toplanma ars yapmtr. Giderek kalabalklaan gruplar, ncekine gre daha sert davranlar sergilemeye ve polis mdahalesine iddetle tepki koymaya balamlardr. Haberlerin yaplmasnn da bu srete balamas ilgi eken bir durumdur. Balangta haber yapmaktan kanan basn, iddetin trmand, eylemlerin kitleselletii bir dnemde ilgisini Gezi Parkna yneltmitir. Medyann haber yapmaktan kanmas hkmet basks ile aklanmtr. Bylece hkmete ynelik tepkilerin artmas salanmtr. Ayrca ortaya kan karartma durumu, gereklerin tam olarak anlalmasn da engellemitir. rnein gstericilerin saysnn olduundan ok fazla gsterilmesi imkn domu, kamuoyunda Gezi Parknda byk bir maduriyetin yaandna ilikin bir izlenim oluturulmaya allmtr.

2. Eylemlerin lke Geneline Yaylmas: 31 Mays Cuma gecesi ile birlikte eylemler Ankara ve zmire sramtr. zellikle sol semenlerin younlat mahalle ve semtlerde sokak balarna toplanma, evlerin pencerelerinden tencere-tava alma gibi eylemler ortaya kmtr. 1-2 Haziran Cumartesi ve Pazar gnleri eylemciler iddetin dozunu giderek artrmlardr. Bu srete, ehirlerin belirli blgelerinde toplanan eylemciler, yollar kesmi, kamu binalar ile mallarna, ayrca baz banka ve dkknlara zarar vermeye balamlardr.

14

Bu srete baz eylemciler polislerle atmaktan dahi kanmamlardr. Dolaysyla Hazirann ilk haftas iinde olaylarn byd grlmektedir. Eylemlerin bymesi ve yaylmasnda ok sayda provokatif unsurun etkili olduu grlmektedir. zellikle ilk dnemde basnn konu ile ilgili haber yapmaktan kanmas maniplasyon ve dezenformasyonlarn artmas ynnde bir etki meydana getirmitir. Sosyal medyada ok sayda takipisi bulunan baz gazeteciler ile sanatlar toplumu kkrtmaya ynelik ve ounun mesnetsiz olduu daha sonradan anlalan ok sayda mesaj atarak toplumu yanl ynlendirmilerdir. ok sayda lnn olduu, polis iddetinin vahim boyutlara vard, bunlar hkmetin gizledii, medyann sansr uygulad ynndeki iddialar eylemlere daha fazla katlm ve gsterilerin sertlemesini beraberinde getirmitir. Ayn srete eylemci kesimler, kendi adlarna doru bir taktik izleyerek siyasetilerin srece dorudan mdahil olmalarn engellemilerdir. rnein 1 Haziran Cumartesi gn Gezi Parkna giden CHP lideri Kemal Kldarolu beklediini bulamam ve geri ekilmek zorunda kalmtr. Ancak CHPnin olaylarn uzanda kaldn sylemek mmkn deildir. Tam tersine Kldarolu sylem baznda, CHP ynetici ve milletvekilleri ise aktif olarak eylemlere katlarak desteklerini srdrmlerdir.

B. EYLEMCLERN PROFL 1. Gezi Park Eylemcileri: Gezi Park eylemcilerinin sistem kart, kk baz sol gruplardan olutuu sylenebilir. Nitekim en batan beri hkmetin stanbul eksenindeki projelerine kar kan Taksim Platformu yelerinin farkl sol kesimlere mensup olduklar bilinmektedir. Bunlar ulusalc sol izgiye yakn bir kesim olarak deerlendirilebilir. 2. lke Genelinde Eylemciler: lke genelindeki eylemcilerin hem devrimci hem de ulusalc sol izgiye mensup kiilerden olutuu dikkat ekmektedir. Ayrca zellikle eylemlerin younlat blgeler gz nnde bulundurulduunda, Alevi kesimin de youn bir ekilde eylemlere katld iddia edilebilecektir. Olduka geni saylabilecek bir yelpazeye sahip olan eylemci profilinin ana hatlaryla aadaki eilimlerden olutuu sylenebilir: Ulusalc sol eilimliler (CHP, P semeni) Beyaz Trkler olarak da nitelendirilebilecek kent elitleri (arlkl olarak CHP semeni)

15

Belirgin bir siyasal eilimi olmayan, muhalif sylemin etkisinde kalan genler Devrimci sol parti ve rgt mensuplar (TKP, EMEP, DP semeni, DHKP-C gibi yasad sol rgtler)

Marjinal kesimler (Anarist gruplar, feministler) Sekler eilimli milliyetiler (MHP semeninin genel merkezle sorunlu dar bir blm)

Alevilerin genelde yukarda saylan gruplara yakn kesimleri Kendilerini Antikapitalist Mslman veya devrimci slamc eklinde nitelendiren gruplar (hsan Eliak grubu, baz eski Has Partililer vb.)

Kark ortamdan yararlanmak isteyen kriminal gruplar. Gemite de siyaset zerinde belirli vesayet mekanizmalar oluturmak isteyen militarist gruplar Yukarda sralanan kesimlere aidiyet hisseden baz sanatlar, akademisyenler ve gazeteciler,i evrelerinden baz isimler

Belli ideolojisi olmayan maceraperest veya merakl kiiler

te yandan eylemlerin ksa srede kitlesellemesi ve bu kadar eitlilik sergileyen gruplarn bylesine hzl bir ekilde ortak bir paydada bulumalar dikkat eken bir durumdur. Eylemcilerin gsteriler boyunca sergiledikleri davranlar gz nnde bulundurulduunda, spontane bir ekilde balad iddia edilen bir gsterinin ya da eylemin mant ile izah edilmesi mmkn olmayan ve zerinde ok daha nceden mutabk kalnd izlenimini oluturan baz hususlara azami derecede dikkat edildii gzlenmitir. Gerekten de eylemciler, Siyasal partilerin kendi aralarna katlmasn istememiler, Kendi ilerinde ayrlmalarna neden olacak siyasal sloganlar atmamlar, Sonularn ngrebildikleri iin erken seim ars yapmamlar, Bir taraftan icra ettikleri her trl iddet eylemlerine ramen iddetten uzak durulmas ars yapmlar,

16

Yolu eylem alanlarndan geen mtedeyyin olduu anlalan kiilere hakaret ve satamalarna ramen dini inanlara saygl olduklarn vurgulamlar, Bayrak ve stiklal Mar gibi ortak deerleri kullanmlar, zgrlk ve demokrasi vurgusu yapmlar, Polis mdahalesini gereke gstererek srekli maduriyet dili kullanmlardr.

Bu lde geni bir kitlenin -mnferit baz hadiseler dnda- bu kadar farkl konu zerinde mutabakat salamas ve ortak bir dil kullanmas akla ok yatkn gelmemektedir. Bu da, eylemcilerin sokaa k amalarndan bamsz bir ekilde, gsterilerin arkasnda duran, onlar organize eden, yneten ve ynlendiren karanlk g ya da glerin de varln akl a getirmektedir. Bu ynyle bakldnda, eylemlerin ama itibariyle Cumhuriyet mitinglerine benzemekle birlikte, kullanlan yntem ve aralar bakmndan onlardan baz ynlerle ayrt dikkat ekmektedir. Daha ak bir ifadeyle, eylemcileri ynlendiren mekanizmalarn, Cumhuriyet

mitinglerinin toplumun geni kesimlerinde ortaya kard olumsuz sonulardan nemli dersler kardklar ve geni toplumsal kesimlerin tepkisini ekebilecek sylem ve pratikleri gzeten bir yaklam sergiledikleri sylenebilir. Gerekten de tm eylemler boyunca tepki ekebilecek ya da toplumun geni kesimlerinde rahatszlk dourabilecek bir dil ve sylem kullanlmasndan srarla kanlmtr. Geni bir kesimin Vandalizm olarak nitelendirdii iddet ierikli eylemlerde bile eylemciler adna konuan kiiler yer yer bu tr hareketleri onaylamadklarn ileri srmekle birlikte, Taksim Platformu adyla eylemciler adna Babakan Yardmcs Blent Arn ile konuan heyetin aklad talepler arasnda lkenin drt bir yannda direnie katld iin gzaltna alnan yurttalarmzn derhal serbest braklmas, haklarnda hibir soruturma almayacana ilikin aklama yaplmas eklinde bir talep bulunmaktadr. Bu talep, eylemler bahanesiyle ortal yakp ykanlarn da affedilmesi talebidir. Tm bu faktrler birlikte dnldnde, eylemlerin organizasyonundan

yrtlmesine dek uzanan deiik aamalarda ciddi bir n hazrlk yapld anlalmaktadr. Gezi Park fitili atelemitir. Ancak bunun sadece bir ara olduu, Gezi Park hadisesi yaanmam olsa dahi, baka bir bahaneyle ya da kurguyla benzer eylemlerin rgtlenebilecei

17

ve bu dorultuda hazrlklarn yapld grlmektedir. Gezi Park olay balamnda hkmeti zora sokan durum, polis mdahalelerinin ilk gnk sertlii nedeniyle, eylemcilerin kamuoyunda bir maduriyet algs retebilmi ve bu dorultuda hareket etme ans yakalam olmalardr. Dier taraftan eylemi ynlendirenlerin toplumun sosyo-psikolojisini iyi analiz ettikleri grlmektedir. Baz kesimlerde on yldr devam eden ve kendisine 2023 hedefini belirleyen AK Parti iktidarna kar gl bir fkenin biriktii aktr. Bu fkenin birikmesinde 4-5 gnlk gazete ve zellikle 2 TV kanalnn her gn sistematik ekilde ou zaman olaylar arptarak ya da olduunun ok zerinde byterek kkrtc yaynlar yapmas son derece etkili olmutur. zellikle kamuoyunu etkileme gleri nispeten yksek olan ve kamuoyunda zaman zaman Beyaz Trkler olarak da nitelendirilebilen eski rejimin elitlerinin hkmetten ciddi ekilde rahatsz olduklar bilinmektedir. Bu bakmdan eylemciler iinde arl tayan sosyo ekonomik dzeyi olduka yksek, eitimli ve kentli Beyaz Trkler olduu sylenebilir. Sz konusu kesim, ekonomik adan toplumun geri kalanndan ayrm olduundan, hkmetin bu konudaki baarlar ile ilgilenmemektedir. Tam tersine, son on ylda ekonomik gstergeler ve demokratikleme balamnda atlan admlar, bu kesimin iktidar eliti olma ayrcaln ellerinden alan ya da alma potansiyeli tayan yeni rakiplerinin ortaya kmas sonucunu dourmutur. Dolaysyla bu kesimin alttan gelen toplumsal dnm dalgasndan rahatsz olduu dikkat ekmektedir. Esasnda zerinde durulmas gereken asl konu, Cumhuriyet mitinglerinin de ana aktr olan bu kesimlere genlerin de eklenmesidir. Bahsettiimiz sosyo-psikolojik analizler bu balamda ortaya kmaktadr. Genlerin olaylara katlmas balamnda izlenen stratejinin baarl olduu grlmektedir. Belirli ya gruplarndaki genlerin zellikle otorite kart hareketlere sempati duyabilecekleri aktr. Eylemleri rtl ekilde destekleyenler bu dinamikleri nceden tespit etmi ve harekete gemesini salamtr. Nitekim televizyonlarda kendileriyle rportaj yaplan eylemci genlerin bir ksm bunun kendileri iin iyi bir macera olduunu, hayatlarnda ilk kez adrda kaldklarn, yeni insanlarla tantklarn vb. ifade etmilerdir. Uzunca bir sredir Trkiyede yaam tarz eksenli haberler dikkat ekmektedir. Bu haberler, sosyal medyadan daha ok muhalif konvansiyonel medya araclyla yaylmtr. Zina ve krtaj dzenlemeleri, alkol yasa, 3 ocuk, dindar genlik ifadesi, eitimde 4+4+4 sistemi, stanbulda yaplacak olan nc boaz kprsne Yavuz Sultan Selim adnn verilmesi,

18

amlca ve Taksime cami yaplmas, THYdeki kyafet dzenlemeleri ve krmz ruj yasa gibi olaylarn tamam medya tarafndan ajite edilerek ve bytlerek verilmitir. Bu tartmalarn hepsi yaam tarzna mdahale edildii gibi bir yaklamn uzants olarak ele alnmtr. Aslnda birbiriyle alakasz gibi grnen olaylarn tamamnn, bugn bir btn olarak bakldnda ortak bir kampanyann paras olduklar anlalmaktadr. Bir bakma, bunlarn tamam, iktidara gelememenin yaratt fke nedeniyle zaten bir ksm dolmu olan bardaa eklenen damlalardr. Gezi Park olaylar vastasyla bardan tamas salanm ve nceden hazrlanan strateji uygulamaya konulmutur. Eylemlerin on ikinci gnne denk den 8 Haziran Cumartesi gn yaanan gelimeler, bu gsterilerin arkasnda baka glerin olduunu teyit eder niteliktedir. Doal olarak zamanla eyleme katlan kitlelerin enerjileri dm, katlm oranlar azalmtr. Bu noktada devreye her zaman belirli bir kitleyi mobilize etme gc olan taraftar gruplar sokulmutur. Bylece hem stanbulda hem de Ankarada Fenerbahe, Galatasaray ve Beiktan baz taraftarlarnn ortak bir ekilde harekete katlmalar ve eylemlerin yapld yerlere topluca ulamalar salanm; toplum ile eylemciler arasnda ok gl ortak paydalarn olduu ynnde bir kamuoyu izlenimi yaratlmak istenmitir. Ayrca bu yolla son dnemlerde uzlamaz bir grnt izen futbol takm taraftarlarnn bile etrafnda buluabilecekleri ortak zeminin bulunduu, bunun da hkmet kartl olduu mesaj verilmeye allmtr. Ayn ekilde eylemler boyunca retilen sloganlarn da son derece zekice hazrland grlmektedir. Eylemlere kar ilgisiz olanlarn ya da tarafsz kalanlarn dahi dikkatini ekecek ve onlarn eylemlere/eylemcilere kar sempatisini arttracak sloganlarn retilmesine zel bir nem verilmitir. Bu durumun profesyonel bir stratejinin paras olduu hissedilmektedir. Basn, bu tr sloganlar srarla n plana karm ve haberletirmitir. Buna karlk, yaygn medyann nemli bir ksmnda eylemcilerin neden olduklar iddet eylemlerinin, zarar gren kamu binalar ve mallarnn haberletirilmesinden srarla kanlmtr. Bylece kamuoyunda eylemcilere ynelik bir sempati meydana getirilmeye allmtr.

19

C. EYLEMCLERN AMALARI VE SYLEMLER Eylemci gruplar ierisinde grece snrl bir kitleye sahip olan devrimci sol gruplarn kamuoyunca artk aina olunan geleneksel amalar kolaylkla anlalabilir olmakla birlikte, burada zerinde durulmas gereken asl husus, ounluu tekil eden dier gruplar doru ekilde analiz edebilmektir. Eylemler srasnda ortak sorun olarak yaam tarz ifadesinin n plana kt gzlenmektedir. Aslnda bunun belirli bir adan bakldnda masum bir ta lep olduu aktr. Dolaysyla eylemcilerin kullandklar dil Cumhuriyet mitinglerinin aksine saldrgan deil, savunmacdr. Buradan bir madurluk ya da ezilmilik psikolojisi retilmesi mmkn olmaktadr. Bylece eylemciler, kendilerinin bakalarnn haklarna sayg duyduklarn, ayn eyi kendileri iin de istediklerini zmnen ifade etmi olmaktadrlar. Bartllerin de eyleme katldklar vurgusu, bartl kzlara ynelik saldrlarn srarla inkr edilmesi sz konusu psikolojinin derinletirilmesi abasnn rndr. Babakan Recep Tayyip Erdoana ynelik olarak 2010 ylndan itibaren diktatr

ifadesinin dolama sokulduu grlmektedir. Bu kavrama son haftalarda g sarholuu, Firavunluk, Nemrutluk yaktrmalar eklenmitir. Kamuoyunda bu trden bir algnn oluturulmas ve gelitirilmesi asndan bir sredir sistemli bir kampanyann yrtld dikkat ekmektedir. Yaam tarz balamnda yaplan ya da srdrlen tartmalar, sz konusu kampanyann en temel bileenlerinden biri durumundadr. Bu ynyle bakldnda, eylemcilerin hkmet ve AK Partiden daha ok dorudan Babakan Erdoan hedef aldklar grlmektedir. Ancak bu hedef alma durumunun ounlukla Sayn Babakann siyasal tasfiyesiyle snrl bir amaca matuf olduu ve tm AK Partiyi srece dhil edecek bir erken seim arsna dnmedii gzlenmektedir. Bu durumun, yaplacak olas bir erken genel seimde meclis kompozisyonun deimeyecei, hatta AK Partinin daha da glenerek yeniden iktidara gelecei ynndeki gl bir varsaymdan kaynakland sylenebilir. Dorudan babakann hedefe konulmu olmas ise, AK Parti iinde bir atlak

oluturma aray ile yakndan balantldr. Tam da bu noktada, Sayn Cumhurbakannn slubu ve tavrnn srekli olarak vlmesi, bu vurgunun, AK Parti iinde ayrtrma meydana getirme abasnn en belirgin rneklerinden biri olarak gsterilebilir.

20

Gezi Parknda aalar korumak iin eylem yaptklarn ileri sren Taksim Dayanma platformu yeleri Babakan Yardmcs Blent Arnla grerek taleplerini aklamlardr. Bu eylemleri yapanlar;asl amalar olan Gezi Parkndan ziyade Taksimdeki Atatrk Kltr Merkezi yklmasn, Kanal stanbul, 3.Kpr, 3.Havaliman yaplmasn, Hidroelektrik santralleri olmasn, stanbul, Ankara, Hatay Valileri ve Emniyet Mdrleri grevden alnsn. lkenin drt bir yannda provokasyon yapt iin gzaltna alnanlar serbest braklsn ve haklarnda hibir soruturma almasn. Trkiyenin d politikas byle deilde eskisi gibi devam etsin, Alevi yurttalarmzn hassasiyetleri dikkate alnsn. Taleplere bakldnda daha ok evreci ve ekolojik hassasiyetin tesinde Yeni Trkiyenin vizyonuna kar talepler olduu grlmtr. Bu srete CHP bata olmak zere muhalefetin de etkili olamad dikkat ekmitir. Ancak bu srecin kendi oylarn konsolide etme noktasnda u an itibariyle CHPye yarar salayaca sylenebilir. Zira eylem srecinde Konda ve GENAR gibi aratrma irketlerinin yapt ve basna da yansyan aratrmalarn gsterdii gibi eyleme katlanlarn arlkl kesimi CHP semenidir. 11 Mays 2013 tarihinde Reyhanlda meydana gelen saldrlarn arkasndaki balantlarn ortay kmasnn CHPyi zor duruma drmesi gibi gelimeler ortaya karsa bu durum CHPyi daha da skntl bir duruma da drebilir.

Buna karlk MHP lideri Devlet Baheli kendi semenlerini meydanlarn uzanda tutmutur. Bahelinin bu tavrnn MHP iinde arl oluturan milliyeti -muhafazakrlar tarafndan onayland grlmektedir. Ancak daha sekler eilimli MHPliler bu yaklama kar kmlar, hatta eyleme aktif olarak katlmlardr. Eylemlere destek vermeyen partilerden biri de BDPdir. BDPnin katlmamas iddet olaylarnn bymesini engellemitir. BDP ebakan Selahattin Demirta, eylemlerin geliimini zm sreci ile balantlandrmtr. Bu yaklam genel olarak olumludur. Ancak BDPnin zm srecinin kendi inisiyatifinde yrd ynndeki argman glendirme abasyla hareket ettii dikkat ekmektedir.

21

D. EYLEMN ULUSLARARASI BOYUTU Sre, bu kesimlerin kurduu sylem zerinden yrd iin yaam tarzna mdahale gibi masum ve hakl grnen taleplerin n plana karlmas sz konusu olmaktadr. Muhannet komularmz ve dost olmayan baz mttefiklerimize ait ajanlar olaylar esnasnda yakalanm ve ilgili lkelere bu konuda bilgiler, isimler verilmitir. Bu provokatr istihbarat unsurlarn ouna ilgili lkeler sahip kmamtr. Sadece srailden Mossad Bakannn bu vesileyle MT mstearn ziyaret etmesi medyaya yansmtr. Dolaysyla bu konunun altnn daha net bir ekilde izilmesi en azndan belirli kesimlerin alanlardan ekilmesi asndan etkili bir yntem olabilecektir. Eylemcileri provoke edenler arasnda yabanc istihbarat glerinin de bulunduu kolayca tahmin edilebilecek bir durumdur. Trkiyenin son dnemlerde uluslararas ilikiler balamndaki proaktif tavr, ekonomik gstergeler asndan giderek bymesi ve kendi i toplumsal barn salamaya ynelik olarak izledii kararl politikalarn da srecin bymesinde etkili olduu sylenebilir. Bunun yannda eski pozisyonunu ekonomik olarak korusa bile siyasi konularda eski etkinliini korumakta zorlanan ve bu nedenle hkmetin politikalarndan rahatsz olan baz i evrelerinin de, zellikle medya organlar kanalyla kkrtc rol oynadklar dikkat ekmektedir. rnein CNN International Taksim meydanndan uzun saatler boyunca canl yayn yapmtr. Pek ok ngiliz, Fransz ve Alman basn-yayn organ da olaylar Trk bahar ifadeleriyle izleyicilerine ulatrmtr. zellikle yabanc medya organlarnda olaylarn apn olduundan daha ok gstermeye alan bir dil kullanld dikkat ekmitir. En son olarak Avrupa parlamentosu 13 Haziran 2013 gn yapt bir toplantda ald kararlarla Trkiyeye kar nyargl tutumunu gstermitir. imdiye kadar Fransa, Almanya ve deiik AB lkelerinde son zamanlarda Yunanistan ve ngiltere meydana gelen olaylarla ilgili hibir karar almayan APnun ABye ye olmayan katlm srecindeki Trkiyeye kar ar sulamalar, eletiriler ve tehditler ieren bir karar vermesi olduka manidar ve zel bir tavr olarak alglanmtr. T.C. hkmetinin tanmad ve aynen iade ettii esas itibariyle stten ve oryantalist bir dil kullanan bu karara Gezi Park eylemlerindeki tavrndan bamsz ekilde tm Trkiye Cumhuriyeti vatandalarnn tepki gstermesi gerekir.

22

Gezi Park eylemleriyle balayan srete, her ne kadar yabanc istihbarat glerinin ve eitli sermaye gruplarnn ak ya da rtk ibirliiyle ve maniplasyonlarnn da etkili olduu kolayca tahmin edilebilse de eylemcilerin ou bu dayanmadan habersiz bir ekilde ve kendi talepleri dorultusunda srece dhil olmulardr. Olaylarn balad ilk saatlerden itibaren uluslararas d evrelerin zellikle Batnn medya organlar ve diplomatik evrelerin ilgi, merak ve eylemlere destek veren tepkileri eylemlerin uluslararas Trkiye kart bir kampanya olduu algsn yaratmtr. Suriyede her gn onlarca insann ldrlmesine, 2 ylda 120 binin zerinde insann katledilmesine duyarsz kalanlar, Taksim Gezi Parkndaki 5-10 aa iin Devlet Bakan, Dileri Bakan dzeyinde demeler vererek hkmetin uygulamalarn knayan, demokrasi dersi vermek abasnda itidal arlar yaptlar. Daha ilk gnden CNN International, BBC, Fransz kanallar, El-Cezire televizyonlar Trk Bahar vurgusu yapan, baskc uygulamalar yeren, Taksimi Tahrir Meydanyla eletiren bol iddet grntl, oka polis gaz enstantaneli yaynlar canl olarak sava muhabirleriyle Trkiyenin her kesinden heyecanla verdiler. BMden ABne srailden, Yunanistana Brkselden Washingtona Trkiyedeki eylemcilere destek veren tepkiler, protestolar ayn eylem ekilleriyle Trkiye Bykelilikleri nlerinde byk bir medya kprtmesiyle verdiler. Btn bunlar Gezi Park eylemcileriyle ortaya kan tablonun dardan desteklenen derin bir provokasyon olduu algsn derinletirmitir.

Ancak son gnlerde Trkiye ynetimine ve Babakan Erdoann eylemler karsndaki tutumuna destek veren olaylar Erdoana kar bir kampanya, Trkiyeye ynelik dmanca bir istikrarszlk ve kaos yaratma abas olarak protesto eden gsteriler Msrda Tahrir meydannda, Filistinde Gazzede, Makedonyada, Bosnada, Kuala Lumpurda ve Amerikada deiik ehirlerde ortaya konmutur. Bu durum Gezi Park eylemlerinin uluslararas yansmalarna yeni bir boyut kazandrmtr. slam Dnyas ve Mslman topluluklarn bu tepkileri Trkiye kart dardan destekli provokasyonun hedefleriyle ilgili alg ve kayglarn temelsiz olmadn gstermitir.

23

E. DEERLENDRME VE NERLER nsan, hakknda hibir ey bilmedii ve kendisine btnyle yabanc olduu eyden korkar. Yabanc korkusu, bir bakma kontrol edilemeyen bir hastalktr. Ancak bir ekilde bu hastalkla ba edilmesi gerekmektedir. Fakat bunun yolu, bu korkunun nesnesinin bask altnda tutulmas deildir. nk bu bask, korkuyu tam olarak gidermedii gibi, aksine onu baka bir duyguya dntrerek bytr. Korkuyu tedavi etmenin bir yolu olarak, korku nesnesi zerinde bir bask oluturmaya kalkmak hem ar insan haklar ihlalleri oluturur hem de hibir fayda salamaz. Doru zm, korkunun gerek bir temeli olup olmadn nesnel aratrmalarla tespit etmek ve ardndan korku sahiplerini korkunun yersizlii hakknda ikna etmektir. Geri bu korkunun gerek bir temeli olmasa bile onu yok saymamak gerekir. Bu korku zerine ina edilen durum, en azndan artk siyasal sre iin kaydedilmesi gereken nemli bir bilgidir. Siyasette taraflarn karlkl olarak duygularnn farkna varmas nem tayor, ancak bu kadar yksek bir farkndalk siyaset zemininde ne kadar arzulansa da, genellikle ulalabilir bir hedef gibi grlmyor. En bilinli grnen insanlarn bile kendilerinden grmedikleri insanlara, cemaatlerinin dndaki insanlara ve yabanclara kar davranlarnda akllarn kontrol edemedikleri ve akl yerine duygularyla hareket edebildikleri bilinen bir gerektir. Oysa insanlar doal olarak belli sosyal tabakalarda, farkl yaam tarzlar iinde yaamaktadr. Bu yaam tarznn nitelii byk lde ekonomik, snfsal veya kltrel gruplara ait olmakla belirlenir. Farkl yaam tarzlarnn bu srete giderek daha nemli bir rol oynad grlmektedir. Belki daha nce ciddi bir sorun olarak grlmeyen bu farkl yaam tarzlar sylemi, sze konu oluturduka, grupsal aidiyetlerin farkna varlar da hz kazanmaktadr. Farkndalk atma anlarnda daha da artarken, tekinin de ayrdna varmakla tamamlanan bir karlkllk sreci giderek gelimektedir. nsanlarn nemli bir ksm, sre iinde farkna vard ve belki de kendisiyle temasa getii bakalarnn nezdinde kendisini tekilenmi hissederek bu paradoksal algya katkda bulunmaktadr. tekiletirme, baka bir paradoks olarak kendisinin tekilenmi olduu sylemleri zerinden dolanmaktadr. Bir yerde var olan onlar, bizi tekiletirmektedir. Bu alg aslnda onlarn tekiletii madalyonun teki yzn temsil etmektedir.

24

rnein, Alevilerin dindarlara yaptklar varsaylan ayrmclklar zerine ilenen bir sylem araclyla Aleviler tekiletirilirken; Snnilerin Alevilere yaptklar varsaylan ayrmclklar veya mahalle basklar zerinden de Snni bir tipoloji tekiletirilmektedir. Bu ynyle bakldnda, Alevilere ynelik sistemli bir ayrmclk algsna sahip olan ok sayda Aleviye karlk; kendisine ynelen basklarn devlet iinde yuvalanm bir Alevi yaplanmas tarafndan organize edildiini dnen Snni dindarlarn says da az deildir. tekilik syleminin bu ekliyle takip edilmesi kanlmaz olarak tekiliin herkes tarafndan klonlanarak benimsendii bir ortak kltr alannn oluumuna yol amaktadr. O nedenle karmza herkesin kendisini basklanm, bakalar tarafndan dlanm, bakalar tarafndan tekilenmi hissettii bir kimlik ve farkllk tasavvuru kmaktadr. Sonu, basite tekiliin herkesin tek ortak kimlii haline geldii bir karlkllk durumudur. Gezi Park vesilesiyle balayan/balatlan ve lkenin belirli kesimlerinde younlaan protesto gsterilerini ve bu gsterilere katlan genleri de farkl yaam tarzlar sylem i ve tekilik algs ekseninde ele almak mmkndr. Esasnda sz konusu genlik, gndelik yaamn sradan sreleri ierisinde siyasal iktidardan ya da kendisine yabanc veya muhalif olarak grd teki toplumsal kesimlerden kaynaklanan herhangi bir sistematik bask ve ayrmclk ile karlam deildir. Ancak zellikle farkl yaam tarzlar ve mahalle basks sylemleri zerinden iletilen ve gerek ieriden gerekse dardan beslenen maniplasyonlar, genlerin, gelecek tahayyln etkileyen bir rol oynuyor. Bylece kendisine gndelik yaam pratikleri ierisinde yer bulamayan ayrmc-baskc uygulamalar, genlerin zihninde ve gelecek tahayylnde hayali bir yer ediniyor. Bu hayali ya da kurgusal konum ise kendi hakll ya da gereklii iin dayanak klabilecei nesnel koullarn varlndan bamsz olarak ilevsel olabiliyor. te bu nedenle, sradan yaam formlar ierisinde kendi hakllnn ya da gerekliinin karln bulamasa da, baz dnceler spontane bir meruiyet duygusu ile gerekmi gibi sahiplenilebiliyor. Bu spontane duygunun gelimesinde birok faktrn rol oynad sylenebilir. lke genelinde yaygn olarak dile getirilen Alevi kimliine ynelik ayrmclk iddialarna ilikin empatik bir sahiplenme, kendi kimliinin inkr ve belki de imhas zerine kurulduunu varsayd bir gelecek anlats, hiyerarik bir temelde rgtlendiine inand bir toplumsal dzenin alt unsuru olduu duygusu ya da tam tersine kendi iktidarn kaybetme korkusu vb.

25

Ancak byle bir spontane duygunun gelimesindeki en nemli faktrn siyasal-ideolojik kimlik olduu anlalyor. Btn dier faktrlerin de temel belirleyicisi olan bu faktr, her ne kadar kendilerini apolitik olarak tanmlasalar da, protestocu genlerin dncelerine de aka yansyor. Nesnel bir varolua sahip olmamasna ramen, protestocu genlerin nesnel bir gereklik gibi kabul ettii ve AK Parti iktidarnn her trl tasarrufunun gizil bir ekilde ierdiine inand kendi yaam tarzna ynelik bask ve yasak korkusu, dier btn faktr lerin yan sra, belirli bir siyasal-ideolojik kimlikle de yakndan ilikilidir. Bu gerekler nda bakldnda, protestocu genlerin apolitik olarak

nitelendirilmelerinin doru bir yaklam olmad gayet net bir ekilde anlalmaktadr. Tam tersine bu genlerin son derece gl ve radikal bir politik tavr iinde bulunduklar ve bu tavrlarn ounlukla belirli bir siyasal-ideolojik kimlikle biimlendirdikleri gzlenmektedir. Kimliklerin bu ekilde siyasal-ideolojik parametrelerle anlamlandrlmas, bu kimliklerin zel ya da kamusal alanlardaki temsil biimini ve dilini de etkiliyor. Bu balamda, Alevilik ya da solculuk gibi grece sorunlu kimliklerle siyasal-ideolojik dzeylerde iliki kuranlarn muhalefet etme biimlerinin belirgin bir maduriyet dili rettii ya da byle bir dil zerine ina edildii sylenebilir. Kimliklerin yalnzca siyasal-ideolojik dzeyde tanmlanp savunulduu bu iliki biimi bir ksr dngye yol aabiliyor. nk srekli olarak yaanlan bir maduriyet duygusuna atfta bulunmak ebedi olarak sahiplenilen bir muhalefet bilincini douruyor. Sorunlarn zmn, uzlamay ve bir arada yaama olanaklarn azaltan bu srekli maduriyet-ebedi muhalefet diyalektii ise kimliklerin ar bir biimde siyasallatrlmasnn ya da ideolojik bir temelde tanmlanmasnn bir sonucu olarak grlebilir. Zira etnik, kltrel, dini ya da daha baka temelde tanmlanan bir kimlik, bir takm siyasal-ideolojik yap ve sylemlerin arasallatrd bir nesne durumuna indirgendiinde, kendi zgn taleplerinden

uzaklaabiliyor. Dolaysyla rnein Alevi kimlii etrafnda ekillenen muhalefet etme biimi ve maduriyet dili, sz konusu kimliin sorunlarn ortaya koyan ve bu sorunlarn zmlerini talep eden bir biim ya da dil retmek yerine, ou zaman marjinal bir siyasal-ideolojik yap ve sylemin propaganda arac haline dnebiliyor. Trkiyenin son gnlerde Gezi Park vesilesiyle balayan/balatlan yapay krizi de bu minvalde deerlendirmesi ve yukarda zetlemeye altmz farkl yaam tarzlar, mahalle basks ve tekilik sylemleri eliinde tedavle sokulmaya allan ve protestocu genlere atfen kullanlan yeni toplumsal hareketler ideolojisi balamnda analiz e tmesi gerekmektedir.

26

Geleneksel vesayet yaplarnn kertilmesi, egemen medya ve sermaye tekelinin krlmas, toplumsal barn nndeki engellerin bir bir kaldrlmas, demokratik hukuk devleti ilkesinin giderek etkin klnmas ve benzeri gelimeler, Trkiyenin artk geri dndrlemez bir biimde kendi medeniyet deerleriyle uyumlu bir rotaya girdiini aka gstermektedir. Trkiyeyi iine girdii bu rotadan bir biimde uzaklatrmak ve yeniden eski yrngesine konumlandrmak isteyen i ve d kaynakl ok sayda aktrn bulunduu bir gerektir. Sz konusu aktrler artk geleneksel yollarla, rnein ekonomik kriz kararak ya da dorudan askeri darbeye zemin hazrlayarak bu hedeflerine ulaamayacaklarnn bilincindedirler. Bu bilin, onlar yeni ve daha komplike yntemleri devreye sokmaya itmektedir. Yeni toplumsal hareketler ideolojisi ve apolitik genlik tanmlamalarn da bu yntemler arasnda saymak mmkndr. Tm bu gerekler, iinde bulunduumuz srecin son derece hassas olduunu ve ancak etkili nlemlerin alnmasyla alabileceini ortaya koymaktadr. Bu srete alnmas gereken nlemleri yapsal ve konjonktrel nitelikli nlemler olarak ikiye ayrmak mmkndr. 1. Yapsal Nitelikli nlemlere likin neriler - AK Parti, arkasndaki gl halk desteinden hareketle, dnyada yaanan deiimi Trkiye asndan da gl bir ekilde harekete geirmi, duraan ekonomiyi pozitife evirmi, kresel dzeyde kabul grm kavramsallatrma balamnda demokrasiyi devlet ve toplumun merkezine yerletirmeye abalamtr. Brokratik oligari olarak ifade edilen ve neredeyse tm Cumhuriyet tarihi boyunca sregelen kat devleti ve merkeziyeti yaplanma, AK Parti iktidar sresince belirgin bir dnme uramtr. Bu sre, bir yanyla Trkiyenin atl haldeki potansiyelini harekete geirmesine, dier yanyla Trkiyenin blgesel ve uluslararas alanda stratejik bir g haline gelmesine zemin hazrlamtr. Bu dnm srecinde Trkiye, yeniden yaplanma hamlelerinin yan sra, tarihsel bakiyesi olarak ifade edilen hinterlandyla da yeni iliki biimleri gelitirmeye balamtr. Bugnden geriye dnlerek bakldnda, son 10 yllk dnemi, aslnda 80 yllk skmln, ie kapanmln sona erdii ve millet merkezli deiim algsnn yerlemeye balad bir dnem olarak nitelendirmek mmkndr. Bunda, esasnda uzun yllara dayal bir mcadelenin sonunda gerekleen ve 3 Kasm 2002 seimlerinden sonra balayan srete verilen byk emeklerle elde edilen kazanmlarn byk bir etkisi bulunmaktadr. Kresel sistemden bamsz ve ayr hareket etme imknnn olmad

27

gnmz koullarnda, sz konusu kazanmlarn kalc olmas ve Trkiyenin son on yl boyunca yaad demokratikleme srecinin srdrlebilir olmas iin, siyasaltoplumsal ve ekonomik olgulara ilikin hemen her dzeyde analizler yaplmal ve gelecek projeksiyonlar oluturulmaldr. Trkiyede yaanan demokratik deiim kalc olabilmesi iin yeni bir anayasa yapmna hz ve arlk verilmelidir. Aksi takdirde son on ylda yaanan demokratik dnm dalgasnn konjonktrel kalmas gibi bir sonula karlalabilecektir. Trkiyenin zellikle 21. yzyln ilk on ylnda yaad kkl deiim srecinin devam etmesi ve baarya ulaabilmesi iin katlmc ve demokratik kltr zmsemi bir genlik profilinin olumas adeta bir zorunluluktur. nk uzun yllar boyunca siyasal alann dnda braklm, lke ve dnya meselelerine kar ilgisiz kalmalar istenmi ve askeri darbelerin kurumsallatrd ideolojik nitelikli bir kltrel formasyona tabii tutulmu genlik, yaanan bu deiim srecinin en nemli aktr olabilecei gibi, en gl engelleyicisi de olabilecek bir potansiyele sahiptir. Trkiyenin 2023 hedeflerine ulaabilmesi, genliin sz konusu deiim srecine ne oranda ve nasl dhil olaca ile ne trden bir tepki vereceiyle yakndan ilgilidir. Genlerin bir arada yaamann evrensel ve ahlaki ilkelerine uygun bir iletiim iine girmelerini salayacak zenginlikte oulcu bir eitim ortamna kavumas, bu zenginlii yanstabilecei genilikte bir sivil siyaset alan bulmas, akranlaryla kresel dzeyde rekabet edebilecei kalitede bir fiziksel altyapya ve frsat eitliine sahip olmas gerekmektedir. Trkiye, son yllarda yapt yatrmlarla bu alanlarda byk bir deiim hamlesi balatm olmakla birlikte, halen baarlmas gereken nemli ilerin ve yakalanmas gereken nemli hedeflerin olduu da bir gerektir. Eitim politikalar ve bu politikalara kaynaklk tekil eden eitim felsefeleri yeniden ele alnarak gzden geirilmeli ve mevcut sorunlar zecek daha ada eitim politikalar ve felsefeleri benimsenmelidir. Eitim politikalar demokratik deerlere ve insan haklarna saygl, milli-manevi deerlerle uyumlu bir yapya kavuturulmaldr. Bu konularda Milli Eitim Bakanl, Genlik ve Spor Bakanl ile YKe en byk sorumluluk dmektedir.

28

2. Konjonktrel Nitelikli nlemlere likin neriler - Son on ylda Trkiyenin demokratik dnm, toplumun da ayn ekilde deimesini ve yeni taleplerle iktidarn karsna kmasn beraberinde getirmitir. Oluan yeni toplumsal yapnn doru bir ekilde anlalmas iin kapsaml sosyolojik analizlerin yaplmas byk bir nem tamaktadr. Gezi Park olaylar ile konuulmaya balanan kentli elitler snfnn tm ynleriyle ve bilimsel bir anlayla analiz edilmesi de olduka nemlidir. Sanal ortam iyi kullanan, eitim dzeyi yksek, dnyadaki g merkezleriyle irtibat olan, ounlukla sanat, akademisyen, borsac vb mesleklerle itigal eden kiilerden oluan bu kesimin, ne trden bir sosyolojik ve siyasal arka plana sahip olduklarn ve bu balamda farkl konulardaki hassasiyetlerini ele alan bilimsel almalar yaplmaldr. Sosyal medya kadar geleneksel medyann da srece hazrlk balamnda etkili olabildii grlmektedir. Bu olaylar, sz konusu medyann hl eski yapsndan, alkanlklarndan tam olarak vazgemediini, halk belirli llerde maniple etme gcn muhafaza ettiini ve yeri geldiinde bu gc lszce kullandn bir kez daha gstermitir. Tm bunlar, bir yanyla konvansiyonel medya organlarnn halen devam eden gcne ve etkililiine, dier yanyla da bu alandaki demokratik tutum eksikliine iaret etmektedir. Hkmetin bu konuda daha duyarl olmas ve kriz anlarnda halkn medyadaki tek sesliliin ya da hegemonik sylemin etkisinden kurtulmasn salayacak daha farkl ve ilevsel bilgilendirme mekanizmalar gelitirmesi gerekmektedir. Eylemlerin baz TV kanallarndan naklen yaynlanmasna ve canl ma yayn gibi anlatlmasna dair TV ynetimlerinin sorumsuz tutumlar ve byle bir olay karsnda RTKn gerekli refleksi gstermemesi veya refleks zafiyeti ise zerinde durulmas ve dnlmesi gereken bir durumdur. Eylemi ynlendiren evrelerin en nemli araylarndan birinin AK Parti iinde atlak meydana getirmek olduu dikkat ekmektedir. Bu bakmdan iktidar partisinin, parti iinde antidemokratik ynelimlere kar sylem ve dil birlii konusunda zen gsterilmesi nem arz etmektedir. Kriz iletiimi ve ynetimi konusunda sorunlar olduu anlalmaktadr. Bu tr toplumsal sorunlar karsnda kamuoyuna aklanmas gerekmeyen bir kriz masasnn kurulmas ve gelimelerin bu merkez tarafndan koordine edilmesi yerinde olacaktr.

29

lke iindeki her trl sorun karsnda dorudan Babakann muhatap olarak gsterilmesi kurumsallama ve demokratik deerlerin yerlemesi bakmndan doru bir yaklam deildir. Gerek yerel yneticiler gerekse bakanlar ve brokratlar kendi alma konular ile ilgili konularda daha fazla inisiyatif almaldr.

Son dnemde Trkiyenin, hem ekonomik hem de diplomatik adan kat ettii mesafeler nedeniyle, d glerin olumsuz yaklamlarna konu olduu dikkat e kmektedir. Bu kesimler srekli olarak provokasyonlar yapma peinde olacaklardr. Bu konuda gerekli almalarn yaplmas ve nlemlerin alnmasnda fayda bulunmaktadr.

AK Partiye muhalif gruplarn uzun sredir iktidara gelememesi ve yakn gelecekte de bu tr bir ihtimalin bulunmamas nedeniyle bir fke birikmesinin yaand dikkat ekmektedir. Bu fke birikmesinin anti-demokratik yollarla kendisini aa vurma riski yksek olduundan, demokratik dzenin ve siyasal istikrarn korunmasna dnk nlemlere arlk verilmelidir.

Bu eylemlerin en nemli stratejik hedeflerinden birinin Trkiyenin slam lkeleriyle gelitirdii ilikileri bozma, durdurma veya daha da ilerlemesini engellemek olduu kanaatindeyiz. Mevcut ve muhtemel ilikileri olumsuz ynde etkilemeye ynelik yeni giriimlerin olabilecei ihtimali hesap edilerek etkin tedbirler ortaya konulmaldr.

Cumhuriyet tarihimiz boyunca her cumhurbakanl seimi ncesinde lkede istikrarszlk ve kaos oluturmaya dnk abalarn olduu bilinmektedir. 2014 yl iinde hem belediye seimleri hem de cumhurbakanl seimi yaplacaktr. Ayrca eer yeni anayasa yaplacak olursa bununla ilgili referandumun da 2014 yl iine kayma ihtimali sz konusudur. O sebeplerle bu seimler ncesinde kaos veya istikrarszlk oluturmaya dnk i ve d abalarn tekrarlanaca ihtimali kesinlikle gz nnde bulundurulmal ve daha sk tedbirler alnmal, toplum bu ihtimallere kar sk sk uyarlmaldr.

Hkmet, demokratikleme konusunda her eyi yaptk rahatlna girmemeli, yeni anayasann bir an evvel yaplmas iin bu yaz TBMMnin tatile girmemesi veya tatili ksaltmas konusunda da nclk etmelidir.

Kamuoyunda Milli stihbarat Tekilat ile Emniyet stihbarat Dairesi arasnda olduu iddia edilen ekimenin ve koordinasyon eksikliinin giderilmesine dnk ivedi tedbirler alnmaldr.

30

Sonu olarak; Trkiyenin demokratik reformlara hz kesmeden devam etmesi, zgrlk ve demokratik bir anayasann ivedilikle hazrlanmas, an deien ihtiyalarna uygun oulcu ve zgrlk bir eitim sistemi reformunun uygulamaya alnmas ve Kltr Politikalarnn Yeni Trkiye paradigmasna gre yeniden yaplandrlmas, Toplum iindeki farkl kesimlerin sinir ular ile hassasiyetlerini ortaya koyacak, bu ekilde toplumsal bar ve huzurun korunmasn salayacak bilimsel, sosyolojik almalarn yaplmas ve gereken tedbirlerin alnmas, Sistem iindeki darbeci ve vesayeti mekanizmalarla mcadeleye devam edilmesi, Hibir vatandamz tekiletirmeyecek bir dil kullanlmasna zen gsterilmesi ve bar iinde bir arada yaanabilecek eit ve onurlu vatandalk algsnn glendirilmesi, Trkiyenin siyasi istikrarn ve ekonomik gvenliini koruyacak hassasiyetlere zel dikkat gsterilmesi, D Politikadaki Yeni Trkiye vizyonu ve hedefleriyle blgeye ilham kayna ve model rnekliini ypratacak, bozacak mdahalelere ve saldrlara frsat verilmemesi, 2014 seim yl olmas nedeniyle eitli i ve d provokasyon risklerine kar tedbirli ve dikkatli olunmas, Bu olaylardan dersler karlarak, otokritik yaplarak ileriye ynelik ynetimsel sonularn karlmas, Basn ve haber alma zgrlklerine hibir ekilde zarar vermeden sorumlu haber yaplmasn salayacak medya etii ilkelerinin basn kurulularnn temsil cileri ile birlikte saptanmas byk bir nem tamaktadr.

31