“ANG KALAGAYANG PANGKALUSUGAN NG MGA PILIPINO SA PANAHON NG MGA AMERIKANO”

• Layunin At Kahalagahan – naglalayon na palawakin ang isipan ng bawat indibidwal . – pagtuklas natin sa kasaysayan upang mas maunawaan natin ang nakaraan. – magandang pag-usapan para sa napapanahong suliranng pangkalusugan sa bansa. Halimbawa na rito ang sakit na “Dengue”. – mula noong Enero hanggang Oktubre ng taong 2010 umabot na sa 724 na tao sa buong bansa ang namatay dahil sa dengue.

– Nakita nila ang kahalagahan ng edukasyon upang umunlad ang kanilang buhay. – Sa pananakop ng mga Mehikano na tumagal ng 350 taon ay may malaking kontribusyon sa ating kultura. – Nakapaglikha sila ng bilingguwal na uri. at ito ay ang mga Ladinos. moromoro.PAMUMUHAY NG MGA PILIPINO BAGO DUMATING ANG MGA AMERIKANO – Ang kulturang Pilipino ay pinaghalong impluwensya ng mga katutubong tradisyon at mga kultura. – Sa panahon ding ito nakasentro ang panitikan sa senakulo. korido at awit. . – Ang pagbabasa at pagsulat ay mabilis na natutunan ng mga Pilipino kaya’t nakasulat sila ng aklat. – Tumawag ang mga misyonerong katoliko ng mga katutubo upang maging tagasalin ng mga wika.

– noong 1565 dumating ang mga misyonerong Agustinian na nabibilang sa Orden ng San Agustin. Marcial Jr. – noong 1581 dumating ang mga Hesiwita na kasali sa ordeng Society of Jesus. -G. . maghanap ng ginto at upang lalong mapabantog sa pamamagitan ng pagdaragdag ng kanilang nasasakop”. Taong 1587 naman dumating ang mga dominicano na kasali sa orden ni Santo Domingo . – taong 1577 sumunod na dumaong ang mga Franciscan na nabibilang sa orden ng rancisco. GOLD at GLORY”. Francis Rodolfo M.“Dumating ang mga Kastila sa bansa taglay ang tatlong G’s ang “GOD. Dumating sila na ang pangunahing layunin ay ihasik ang Kristiyanismo. – Unang layon ng mga kastila ay ang paglaganap ng Kristiyanismo upang mas madaling makuha at masakop ang Pilipinas.

nanatili pa rin ang mga ito sa isipan ng mga Pilipino kaya’t sa pagpasok ng mga Amerikano ay hindi naging madali para sa ating mga kababayn noon ang makisalamuha sa estado ng pamumuhayng mga Amerikano”. Hanggang sa pag-alis ng mga Kastila sa Pilipinas. – Naniniwala ang mga Pilipino na ang lahat ng bagay ay maidadaan sa pagdarasal.– at taong 1606 dumating din ang mga Reoletos. . – Lubos nilang napaniwala ang mga Pilipino sa relihiyong Katoliko tulad ng pagdarasal ng taimtim. bumuo sila ng Diocese. “Ang mga bagay na ito ang ginawa nilang sandata upang lubos na masakop ang Pilipinas. – Upang mas lalo pang mapalaganap ang relihiyon.

2009. maraming pagbabago ang nangyari.ANG MGA SAKIT NA LUMAGANAP SA PILIPINAS SA PAGDATING NG MGA AMERIKANO Sa pagdating at pagsakop ng mga Amerikano.p. “Batay sa mga opisyal na datos sa pagsisimula ng pananakop ng Estados Undos sa Pilipinas. hindi sa mga sakit nagmumula at pangkaraniwan sa mga bansang tropko (na tinawag nilang tropical diseases) tulad ng malaria.16) .Kalusugang Pampubliko sa Kolonyal na Maynila “1898-1918”. bulutong at tipus dapat mngamba ang mga Amerikano” (Mactal.

Kalusugang Pampubliko sa Kolonyal na Maynila “1898-1918”.17 .2009.Ito ang mga sakit na pangunahing sanhi ng kamatayn sa Maynila at proporsiyon nito sa Buong Bansa (1902) Pinagkuhanan: Mactal.p.

– Pinaniniwalaang nadamay lamang ang ating bansa sa mga partikular na bansa sa Asya tulad ng Tsina at Hong Kong na syang unang pinagmulan ng kolera. 2009. Sa Maynila nagsimula ang unang pananalanta ng kolera sa bansa noong Marso 1902 (Mactal.– Ang kolera ay isa sa mga sakit na lumaganap sa pagsisimula ng pananakop ng mga Amerikano sa bansa.19 na dantaon. 1902. kaunaunahang kaso ng kolera ang naitala sa bansa (Mactal. nagkaroon ng matinding kasabikan at paligsahan sa mga mananaliksik na tuklasin ang bakunang makapipigil rito (Mactal. p. Marso 20. 2009.59). p. . 2009). – Sa pagtanggap ng Europa at Amerika ng “Germ Theory” na naging eksplanasyon bilang sanhi ng sakit sa huling bahagi ng ika.52).

“Colonial Pathologies” .Binondo. Manila 1899. ito ay kuha mula sa libro ni Anderson.

p.19 na dantaon. • Nakukuha rin ang mikrobyo sa paghawak at sa paghahanda ng pagkain tulad na lamang sa paghawak hawak ng mga mamimili sa mga karne. tinutukoy na sanhi nito ang isang espesipikong lason na tinatawag na “comma bacillus of koch o mikrobyong kolera o spirillum/ comma bacillus” (Mactal. • Sa isang “circular” na ipinalabas ni Direktor Heiser na nagbibigay ng edukasyon sa publiko ukol sa kolera.• Sa pagtanggap ng Europa at Amerika ng “Germ Theory” na naging eksplanasyon bilang sanhi ng sakit sa huling bahagi ng ika. isda at iba pang pagkaing nabibili sa palengke at ang paghahalo ng mga kontaminadong tubig sa mga sariwang gatas na kadalasang ibinebenta sa kalsada (Mactal. nagkaroon ng matinding kasabikan at paligsahan sa mga mananaliksik na tuklasin ang bakunang makapipigil rito (Mactal. 2009). . 2009.59). 2009).

• Ang nasabing mikrobyo na “bacillus” ay halos matatagpuan sa mga daga na syang pinakamabilis magpadami ng “virus” (Anderson. may 27 na kaso muli ang naitala. • Bubonic Plague ang kauna unahang sakit sa Pilipinas na sinuri ng mga Amerikanong Bakteryologis. • Sanhi rin ito ng iba’t-ibang malalang sakit tulad ng minigitis. Ang sakit na bubonic Plague ay galing sa bansang Hong Kong. 2006. tetanus at malaria sa utak o pagkalason.61) .• Ang kumbulsyon naman ang may pinakamataas na kaso at pinakamataas na porsyento ng sanhi ng kamatayan. sa kadahilanan na ang mga organismo ay matatagpuan lamang sa mga daluyan ng dugo kaya’t ang sakit na ito’y madsling maipasa. pagkatapos ng pagsasanitaryo ng mga inspektor. Kaya’t noon maraming namatay sa kumbulsyon dahil na rin napabayaan ito at hindi nabigyan agad ng lunas. Noong Pebrero 1900 may 48 na kaso ang naitala sa Maynila. • Si Alexandre Yersin ang nakatuklas ng “Plague Bacillus” sa Hong Kong noong 1894. p.Colonial Pathologies.

2006.Mga “Bacteriologists” na nag-aaral upang tumukoy ng mga sakit. p. (Colonial Pathologies.61) .

– Malaki ang naging epekto nito sa kalusugan sapagkat laganap na ang may sakit na kung saan mabilis pa itong makahawa sa iba.Naging epekto sa kalusugan ng mga Pilipino – Mula ng tinanggap ng Europa at Amerika ang “Germ Theory” na maging eksplanasyon bilang sanhi ng mga sakit marami na itong naidulot na sakit na syang lubos na nakaapekto sa kalusugan ng mga mamamayan sa bansa. Isa pa sa mga sakit na nakaapekto ng lubos ay ang kumbulsyon ito ang sakit na kung saan itinalang may pinakamataas na kaso ng kamatayan sa bansa. .

MGA NABUONG PROGRAMANG MAKAKATULONG UPANG MASUGPO ANG SULIRANIN – Sa unang pananalanta ng kolera noong 1902-1904. 2009. – Hindi pinapayagan ang anumang sasakyang pandagat sa Ilog Pasig. kaagad ipinag-utos ng pamahalaan ang paghadlang sa mga maaaring panggalingan ng mikrobyo. (Mactal. inutusan ang lahat ng mga ito na manatili sa pook ng Maynila buong magdamag upang mainspeksyon mabuti ang lahat at madisimpektakung kinakailangan bago muling payagang makabalik sa Ilog Pasig sa araw. – Mahigpit ding ipinagbawal ang pagpasok ng mga gulay na nagmula sa Tsina dahil sa paniniwalang ito ay kontaminado ng mikrobyo ng Kolera. – Ipinatupad ang pagkuwarentenas sa look ng Maynila ng mga barkong pandagat na nagmula sa dalawang naturang bansa. P64-P65). .

inutusan kaagad ang tagapangasiwa ng planta ng pamahalaan na gumagawa ng yelo na dagdagan ang ginagawa nitong destiladong tubig. – Ang Pail Conseruancy System . Isinaayos ng pamahalaan ang pangangasiwa sa mga palengke upang mahadlangan ang pagkalat ng Kolera.– Para matugunan ang pangangailagan ng mga tao ng malinis at ligtas na tubig. – Mahigpit ang pagbabawal sa basura at dumi sa pampublikong lugar . Kailangan nilang magkaroon ng hiwalay na lalagyan ng basura at dumi nglahat ng bahay at establisimento sa lugar. – Upang maiwasan ang makakuha ng mikrobyong Kolera sa pagkain.

5 at Ordinance No.– Nang makumpirma ang unang kaso ng kolera noog 1902.12 . – Ordinance No. – Araw at gabi ang nagging ag-iinspeksyon ng mga sanitary inspector sa bahay-bahay upang matukoy ang bawt kaso ng kolera na ipinaghihinalaang itinatago ng ma Pilipino. hinati ang maynila sa labing dalawang distrito ng kalusugan upang mapadali at maisaayos ang pagiinspeksyon sa buong lugar.

(Anderson.Sila ang mga inspector na tumulong sa pagkalap ng mga may sakit noon. Colonial Pathologies. 2006) .

p. A history of Asiatic cholera in the Philippine Islands. Pinagkuhanan: Worcester. 1908.MGA PARAANG GINAMIT NG MGA AMERIKANO SA PAGSUGPO SA MGA LUGAR NA PINAKA-APEKTADO Nakatala rito ang mga lugar kung saan tinamaan ng mga sakit at bilang ng mga namatay.6 .

– Sa paglaganap ng mikrobyong Kolera sa Pilipinas. – Sa makatuwid mas pinag-tuunan ng pansin ng mga Amerikano ang pagkalat ng sakit na kolera. – Pagbabawal sa pagpasok ng mga gulay at pagkaing magmumula sa mga banang nasabing pinagmulan ng sakit at paglalagay ng checkpoint sa bawat lugar. . unang tinamaan ang lungsod ng Maynila na siya ring unang binigyan ng kaukulang pansin ng pamahalaan upang ito’y malunasan.

San Lazaro (Anderson. 2006 p.65) .Cholera detention Barracks.

EPEKTO NG MGA PROGRAMA AT PARAANG PINAIRAL NG MGA AMERIKANO UPANG MASOLUSYUNAN ANG SULIRANIN SA KALUSUGAN – Malaki ang naitulong ng edukasyon sa pakikisangkot ng taong bayan pagdating sa pagsugpo ng kolera. – Ang mga ito’y para sa kapakiinabangan ng mga Amerikano munaa at hindi pra sa ikabubutin ng mga Pilipino. . tahimik subalit sa taong may sakit ang nagging target ng Bureau of Health sa pagpigil sa kolera (Mactal.70). Sa mga paaralan. – Nakakagulat ang naging pagtugon ng lipunan sa mga programang ipinatupad. itinuro rin sa mga bata ang tamang instruksyon na tungkol sa pagsugpo ng mga sakit na laganap sa bansa na galing sa “Bureau of Health” sa pag-iwas at pagpigil sa pagkalat ng mga sakit. p. 2009. – Sa halip na kontrolin ang buong komunidad.

matapos ang pananakop ng Estados unidos sa Maynila. umagos ang mga naipong dumi ng mga kabahayan at bahaypangangalakalsa mga estero patungo sa Ilog Pasig. 1898 (Mactal. 2009. – Sa patuloy na pag-unlad at pagdami ng tao.19). – Sa paglipas ng panahon. Kaagad itinatag ang Board of Health noong Setyemmbre 29. p.KONKLUSYON SA NAGGING BUNGA NG MGA PROGRAMA AT PARAAN NA PINAIRAL SA BANSA – Sa paglaganap ng iba’t-ibang sakit sa bansa noong sakupin tayo ng mga Amerikano.156) . p. 2009. maraming programa ang naitatag. – Isang buwan at kalahati. – Ayon kay Mactal na ligtas sabihing na nakadepende ang papmumuhay at naging pag-unlad na bansa lalo na ang lungsod ng Maynila sa tubig hanggang sa pagsisimula ng pananakop ng mga Amerikano noong 1898. naging putik at banlik ang mga naipong dumi sa estero lalo na sa panahon ng tag-araw kung saan napakababaw ng tubig at hindi makaagos sa Ilog Pasig at look ng Maynila (Mactal.

– Dahil na rin sa patuloy na pagdumi ng mga estero. – Ang paulit-ulit na pananalasa ng kolera na biglaang muling umaatake sa pagtatapos ng 1908 ang marahil nagpabago sa naging pananaw at programa sa paglutas ng problema sa iskuwater ng Bureau of Health. lumaganap ang mga sakit at bakterya nagd udulot ng kamatayan ng marami nating kababayan noong panahong iyon. – Gumawa ng mga hakbang ang mga amerikano upang sugpuin ang epidemyang kumakalat sa buong bansa. Ilog at buong paligid ng Maynila. . Itinuon nila ang kanilang pansin sa paglilinis at pagpapabango ng buong siyudad.

na hindi lahat ng magagandang bagay na ating napapansin sa ating paligid ay hindi puro kabutihan. Aking napagtanto sa pagsasaliksik na ito. . Sa likod ng mga iyon ay may nagtatagong ibang uri ng pagkatao at hindi maganda ang intensiyon nito sa atin palagi.– Sa lahat ng pangyayaring ito. ano pa man ang layunin ng mga Amerikano sa ating bansa dapat pa rin tayong magpasalamat sa kanila dahil sila ang naging sandigan ng bansa upang maka-ahon tayo sa mga bagay na ito.

com/journal/item/10 .papapapauie.org/wiki/Pilipinas#Kultura http://bagongkasaysayan. http://filipino3zchs. UP Press 2009 Anderson.multiply.multiply. Ronaldo “Kalusugang Pampubliko sa kolonyal na Maynnila.com/attachment/0/SGN xvQoKCD4AAFVOorI1/Pinoy.SANGGUNIAN Mga Aklat Mactal.Dean “A history of Asiatic cholera in the Philippine Island”s.multiply.wikipedia. Warwick “Colonial Pathologies” (2006) Babasahin Worcester. 1908 Internet/Web http://images. (18981918)”..multiplycontent.com/journal/item/28/Panitikang_Filipino_sa_Ibat _ibang_panahon http://tl.ppt?key=papapapauie:journal:21&nmid=1028 60215.

Related Interests