You are on page 1of 10

ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ

Τι είναι το κατηγορούμενο;
Kατηγορούμενο είναι το όνομα το οποίο δίνει στο υποκείμενο ή στο αντικείμενο μια
ιδιότητα μέσω του συνδετικού ρήματος, π.χ.
Σωκράτης ἐστί σοφός
> Σωκράτης = υποκείμενο
> ἐστί = συνδετικό ρήμα
> σοφός = κατηγορούμενο
Ας το δούμε λίγο διαφορετικά.
Όταν λέμε ότι "Σωκράτης ἐστί σοφός " με τη λέξη σοφός, δίνουμε στο υποκείμενο
(Σωκράτης) κάποια ιδιότητα (σοφία). Η λέξη που συνδέει το "Σωκράτης" (υποκείμενο)
με το "σοφός" (κατηγορούμενο) είναι το ρήμα ἐστί, γι' αυτό άλλωστε λέγεται και
συνδετικό ρήμα.
Ακριβώς τα ίδια ισχύουν και για τα νέα ελληνικά.
Για να έχουμε κατηγορούμενο, πρέπει να έχουμε οπωσδήποτε συνδετικό ρήμα;
ΝΑΙ. Το συνδετικό ρήμα είναι απαραίτητο για να έχουμε κατηγορούμενο.
Στην ουσία το συνδετικό ρήμα είναι αυτό που συνδέει το υποκείμενο ή το αντικείμενο με
ένα επίθετο (ή ένα άλλο μέρος του λόγου που χρησιμοποιείται ως επίθετο) και τους δίνει μια
ιδιότητα.
Σωκράτης

ἐστ
σοφός
ί

Τι γίνεται αν δεν έχουμε συνδετικό ρήμα;
Θα μπορούσαμε να δούμε την πρόταση του προηγούμενου παραδείγματος έτσι:
Ὁ σοφός Σωκράτης διδάσκει τὴν ἀρετήν.
Στην περίπτωση αυτή η λέξη σοφός δεν είναι κατηγορούμενο αλλά επιθετικός
προσδιορισμός.

Πώς βρίσκουμε το κατηγορούμενο;
Για να βρούμε το κατηγορούμενο πρέπει πρώτα:
α) να έχουμε εντοπίσει το ρήμα
β) το ρήμα να είναι συνδετικό
γ) να έχουμε βρει το υποκείμενο
δ) να κάνουμε την ερώτηση: τι ή τι λογής + ρήμα + υποκείμενο, π.χ.
Ὁ Σωκράτης ἐστί σοφός
α) εντοπίζουμε το ρήμα: το ρήμα είναι το ἐστί

ναι γ) βρίσκουμε το υποκείμενο: ποιος ἐστί. Βεβαίως. ἔφυν (= γεννήθηκα).β) είναι το ρήμα συνδετικό. λέγομαι. προσαγορεύομαι . ἐκβαίνω (= γίνομαι) β) τα προχειριστικά ρήματα (αυτά που σημαίνουν εκλογή): αἱροῦμαι (= εκλέγω. τυγχάνω (= τυχαίνει να είμαι). πέφυκα (= είμαι από τη φύση μου). > Ὁ Σωκράτης δ) ρωτάμε: τι λογής ἐστί (είναι) ο Σωκράτης. ὀνομάζω. ὀνομάζομαι. λαγχάνω (= τυχαίνω). ὑπολαμβάνω. χειροτονοῦμαι. καθιστώ). χειροτονῶ (= εκλέγω με ανάταση του χεριού). ἀποδείκνυμι (=διορίζω. > σοφός > κατηγορούμενο ΠΡΟΣΟΧΗ. φαίνομαι. Τα πάντα είναι θέμα μεθόδου. ἡγοῦμαι (=νομίζω). λέγω. δε βλάπτει και λίγο διάβασμα!!!! Ως συνδετικά χρησιμοποιούνται: α) το ρήμα εἰμί και τα συνώνυμά του: γίγνομαι. ἀποδεικνύομαι γ) τα δοξαστικά ρήματα: νομίζω. δοκῶ δ) τα κλητικά ρήματα: καλῶ. διατελώ (= είμαι συνεχώς). προσαγορεύω (= ονομάζω). κρίνω. Είναι απαραίτητο να ακολουθούμε με θρησκευτική ευλάβεια την παραπάνω μέθοδο. εκλέγομαι). καλοῦμαι. καθίσταμαι (= γίνομαι). ὑπάρχω. αν θέλουμε να έχουμε σίγουρα αποτελέσματα. ἀποβαίνω (= φαίνομαι).

Ως κατηγορούμενο χρησιμοποιείται όνομα . Ἀλκιβιάδης ᾐρέθη στρατηγός.επίθετο ή ουσιαστικό .αλλά και κάθε λέξη ή και ολόκληρη πρόταση. όταν χρησιμοποιούνται ως ονόματα: Παραδείγματα Μετάφραση Μέρος του λόγου . Μιλτιάδης ἐχειροτονήθη στρατηγός.τι κι αν πει κανείς Αυτά θεωρούνται βραβεία Φίλιππός φαίνεται ἀξιόπιστος Ἡ ἐπιβουλὴ ἐδόκει δήλη Ὁ δὲ τόπος Ἀρμενία ἐκαλεῖτο Ὁ ἀνὴρ ὠνομάζετο σοφιστής Ο Φίλιππος φαίνεται αξιόπιστος Η επιβουλή ήταν ολοφάνερη Η περιοχή ονομαζόταν Αρμενία Ο άντρας ονομαζόταν σοφιστής χειροτονοῦμ α νομίζομαι φαίνομαι δοκῶ καλοῦμαι ὀνομάζομαι Τι χρησιμοποιείται ως κατηγορούμενο. Ταῦτα νομίζεται ἆθλα Μετάφραση συνδετικό Κανείς δεν έγινε σοφός γίγνομαι Αυτός έγινε ευεργέτης καθίσταμαι Η τοποθεσία ήταν οχυρή ὑπάρχω Εσύ τυχαίνει να είσαι γνώστης αυτών τυγχάνω Συνεχώς είσαι χωρίς χιτώνα διατελῶ Εμείς γεννηθήκαμε γυναίκες ἔφυν Αυτοί είναι από τη φύση τους καλοί πέφυκα Δε φανήκατε δίκαιοι ἀποβαίνω Συ θα γίνεις σοφός ἐκβαίνω Ο Αλκιβιάδης εκλέχτηκε στρατηγός αἰροῦμαι Ο Φίλιππος είναι ό.Παραδείγματα Οὐδεὶς ἐγένετο σοφός. Οὗτος κατέστη εὐεργέτης Τὸ χωρίον ὑπῆρχεν ὀχυρόν Σὺ τυγχάνεις ἐπιστήμων τούτων Ἀχίτων διατελεῖς Ἡμεῖς ἔφυμεν γυναῖκες Οὗτοι πεφύκασιν ἀγαθοί Οὐκ ἀπέβητε δίκαιοι Σὺ ἐκβήσει σοφός.

Οἱ Ἕλληνες ὠνόμαζον τὰς Ἀθήνας ἄστυ.Ὁ Ἀριστείδης ἐστί δίκαιος Ο Αριστείδης είναι δίκαιος επίθετο Ἡ πόλις φρούριον κατέστη Η πόλη έγινε φρούριο ουσιαστικό Τὸ λακωνίζειν ἐστί φιλοσοφεῖν Ο λακωνισμός είναι φιλοσοφία. > ὁ ἀνήρ > υποκείμενο τι ὠνομάζετο ὁ ἀνήρ. > σοφιστής > κατηγορούμενο του υποκειμένου Υπάρχουν όμως και κατηγορούμενα που αναφέρονται στο αντικείμενο του ρήματος. δίνοντας στο αντικείμενο μια ιδιότητα. (= Οι Έλληνες ονόμαζαν την Αθήνα πόλη) ρήμα: ὠνόμαζον ποιοι ὠνόμαζον.χ. π. απαρέμφατο Εἰμὶ τυράννῳ ἐοικώς Έίμαι όμοιος με τύραννο μετοχή Φίλιππος ἐγένετο τηλικοῦτος Ο Φίλιππος έγινε τόσο μεγάλος αντωνυμία Οἱ ἐθελονταὶ ἦσαν δισχίλιοι Οι εθελοντές ήσαν δύο χιλιάδες αριθμητικό Ἡ ἀγορὰ ἦν πλησίον Η αγορά ήταν κοντά επίρρημα Φίλιππός ἐστιν ὅ. > οἱ Ἕλληνες > υποκείμενο ποιον ὠνόμαζον.χ. π. Ως τώρα τα κατηγορούμενα που είδαμε αναφέρονταν στο υποκείμενο του ρήματος. Ὁ ἀνὴρ ὠνομάζετο σοφιστής ρήμα: ὠνομάζετο ποιος ὠνομάζετο. > τὰς Ἀθήνας > αντικείμενο . Το ίδιο συμβαίνει και στα νέα ελληνικά.τι κι αν πει κανείς ολόκληρη πρόταση Κατηγορούμενο του υποκειμένου ή του αντικειμένου Το κατηγορούμενο μπορεί να αναφέρεται είτε στο υποκείμενο της πρότασης είτε στο αντικείμενο.τι ἄν εἴποι τις Ο Φίλιππος είναι ό. Με άλλα λόγια το συνδετικό ρήμα συνδέει το αντικείμενο της πρότασης με ένα όνομα.

Ἑγὼ ἐώρακά σε ἄσμενος (= Εγώ σε είδα με ευχαρίστηση) . τότε μπαίνει σε πτώση ονομαστική. Οἱ ποταμοί εἰσι μεγάλοι Και το υποκείμενο και το κατηγορούμενο του υποκειμένου βρίσκονται στην ονομαστική. Πολλές φορές όμως. Επιρρηματικό κατηγορούμενο! Ως τώρα είδαμε τα συνδετικά ρήματα τα οποία παίρνουν κατηγορούμενο. Επειδή οι ιδιότητες αυτές δηλώνουν επιρρηματική σημασία. ρήμα: εξέλεξαν (ψήφισαν) ποιοι εξέλεξαν. ρήμα: εκλέχτηκε ποιος εκλέχτηκε. τρόπο. τάξη. Συμπέρασμα: το τριταῖος είναι επιρρηματικό κατηγορούμενο. τότε μπαίνει σε πτώση αιτιατική. Ας δούμε μερικά παραδείγματα: Ὁ ἄγγελος ἀφίκετο τριταῖος (= Ο αγγελιοφόρος έφτασε μετά από τρεις ημέρες) ρήμα: ἀφίκετο ποιος ἀφίκετο. > τριταῖος > επιρρηματικό κατηγορούμενο Παρατηρούμε ότι το κατηγορούμενο τριταῖος ισοδυναμεί με επίρρημα και εκφράζει χρόνο. > ο Γιώργος τι εκλέχτηκε ο Γιώργος. > οι μαθητές > υποκείμενο ποιον εξέλεξαν οι μαθητές. Οὗτοι καλοῦσιν αὐτοὺς νομοθέτας. γι' αυτό το κατηγορούμενο λέγεται επιρρηματικό. *Όταν το κατηγορούμενο αναφέρεται στο αντικείμενο. τόπο. > πρόεδρος. Και το αντικείμενο (αὐτούς) και το κατηγορούμενο του αντικειμένου (νομοθέτας) βρίσκονται στην αιτιατική. > ὁ ἄγγελος > υποκείμενο τι ἀφίκετο ὁ ἄγγελος. Ως συνήθως η ιδιότητα αυτή εκφράζει χρόνο. > πρόεδρο > κατηγορούμενο του αντικειμένου *Όταν το κατηγορούμενο αναφέρεται στο υποκείμενο. να δίνει δηλαδή στο υποκείμενο μια ιδιότητα. > ἄστυ > κατηγορούμενο του αντικειμένου Το ίδιο λέμε και στα ΝΕ: Ο Γιώργος εκλέχτηκε πρόεδρος. όπως και το υποκείμενο. όταν το ρήμα σημαίνει κίνηση ή σκόπιμη ενέργεια. > το Γιώργο > αντικείμενο τι εξέλεξαν οι μαθητές το Γιώργο. όπως και το αντικείμενο. κατηγορούμενο του υποκειμένου Οι μαθητές εξέλεξαν το Γιώργο πρόεδρο. τότε μπορεί επίσης να πάρει κατηγορούμενο. σκοπό.τι ὠνόμαζον τὰς Ἀθήνας.

> πρῶτοι > επιρρηματικό κατηγορούμενο Παρατηρούμε ότι το κατηγορούμενο πρῶτοι ισοδυναμεί με επίρρημα και εκφράζει τάξη. > οἱ στρατηγοί > υποκείμενο τι ἐξῆλθον οι στρατηγοί. αὐτόνομος. Συμπέρασμα: το ἄσμενος είναι επιρρηματικό κατηγορούμενο. παλαιός. Συμπέρασμα: το ὑπαίθριοι είναι επιρρηματικό κατηγορούμενο. ὄψιος (αργά) ἑσπέριος (το απόγευμα). γηραιός. Οἱ στρατηγοὶ ἐξῆλθον πρῶτοι. ἀργός. ἐνιαύσιος (κάθε χρόνο). > βοηθοί > επιρρηματικό κατηγορούμενο Παρατηρούμε ότι το κατηγορούμενο βοηθοί ισοδυναμεί με επίρρημα και εκφράζει σκοπό. (= Τα πλοία έπλευσαν. ταχύς. δικαστής. ὅμορος (κοντά στα σύνορα). Οἱ στρατιῶται ἐσκήνουν ὑπαίθριοι (= Οι στρατιώτες κατασκήνωναν στο ύπαιθρο) ρήμα: ἐσκήνουν ποιοι ἐσκήνουν. για να βοηθήσουν) ρήμα: ἔπλευσαν ποιοι ἔπλευσαν. ἥσυχος. > οἱ νῆες > υποκείμενο τι ἔπλευσαν οἱ νῆες. στρατηγός. ἡμερήσιος (για μια μέρα). Συμπέρασμα: το πρῶτοι είναι επιρρηματικό κατηγορούμενο. νέος. πυκνός. Οἱ νῆες ἔπλευσαν βοηθοί. διδάσκαλος. ὑπερπόντιος (πάνω από το πέλαγος). μόνος. ἄρχων. ἥσυχος. ἄκων / ἀκούσιος (χωρίς τη θέλησή του). αὔτανδρος β) τόπου: ὑπαίθριος (στο ύπαιθρο) πελάγιος.ρήμα: ἐώρακα ποιος ἐώρακα. Συμπέρασμα: το βοηθοί είναι επιρρηματικό κατηγορούμενο. σύμβουλος. σκοταῖος (ενώ είναι σκοτάδι). ἡγεμών. > ἄσμενος > επιρρηματικό κατηγορούμενο Παρατηρούμε ότι το κατηγορούμενο ἄσμενος ισοδυναμεί με επίρρημα και εκφράζει τρόπο. > οἱ στρατιῶται > υποκείμενο τι ἐσκήνουν οἱ στρατιῶται. Ποιες λέξεις χρησιμοποιούνται ως επιρρηματικό κατηγορούμενο. . γέρων. > ἐγώ > υποκείμενο ποιον ἐώρακα. ὑπόσπονδος (με συμφωνία) αὐτοκράτωρ (με απόλυτη εξουσία). > ὑπαίθριοι > επιρρηματικό κατηγορούμενο Παρατηρούμε ότι το κατηγορούμενο ὑπαίθριοι ισοδυναμεί με επίρρημα και εκφράζει τόπο. > σέ > αντικείμενο πώς ἐώρακα σέ. φύλαξ. ἀντίος / ἐναντίος (απέναντι. ἐφέστιος (πάνω στην εστία). παλαίτατος (πολύ παλιός) δ) σκοπού: βοηθός. εναντίον). θυραῖος (κοντά στην πόρτα). αὐτόματος (μόνος του). θαλάσσιος (στη θάλασσα) γ) χρόνου: ὄρθιος (τα ξημερώματα). (= Οι στρατηγοί βγήκαν πρώτοι) ρήμα: ἐξῆλθον ποιοι ἐξῆλθον. αὐθαίρετος (με δική του πρωτοβουλία). μετέωρος (στον αέρα). ὅρκιος (με όρκο) ἐναντίος / ἀντίος (μετωπικά). ἄσμενος (με ευχαρίστηση). Ως επιρρηματικό κατηγορούμενο χρησιμοποιούνται οι παρακάτω λέξεις: α) τρόπου: ἀθρόος (μαζικά). ἑκών / ἑκούσιος (με τη θέλησή του).

τελευταῖος.εἰρηνοποιός. τριταῖος. ἐπίκουρος (βοηθός) ε) τάξης: πρῶτος. Συνεπώς. η λέξη γιατρός μπορούμε να πούμε ότι είναι κατηγορούμενο. Τι εννοούμε. τρίτος. Στο προηγούμενο παράδειγμα η λέξη γιατρός είναι κατηγορούμενο του υποκειμένου και δίνει μια ιδιότητα στο υποκείμενο. Η . πρότερος. αφού ακόμη σπουδάζει. Ο Γιώργος σπουδάζει γιατρός. δεύτερος. ὕστερος (μετά από κάποιον). Ας δούμε δύο παραδείγματα στα ΝΕ: Ο Γιώργος είναι γιατρός. Σ' αυτό το παράδειγμα ο Γιώργος δεν έχει ακόμη την ιδιότητα του γιατρού. πρεσβευτής. τιμωρός. Τι γίνεται όμως στις περιπτώσεις εκείνες που το υποκείμενο δεν έχει πάρει ακόμη την ιδιότητα. την ιδιότητα του γιατρού. αλλά πρόκειται να την αποκτήσει σε λίγο. ὕστατος (τελευταίος) Προληπτικό κατηγορούμενο Έχουμε τονίσει ως τώρα ότι το κατηγορούμενο δίνει μια ιδιότητα στο υποκείμενο ή στο αντικείμενο.

παρασκευάζω / παρασκευάζομαι. παρέχω. μεγαλύνομαι (μεγαλώνω). Παραδείγματα στα αρχαία ελληνικά: Παραδείγματα Καὶ ᾔρετο τὸ ὕψος τοῦ τείχους μέγα Εἷς τις ὑπὸ τοῦ δήμου ἐτράφη μέγας Μετάφραση Το ύψος του τείχους ανέβαινε. Όμως βρήκαμε γι' αυτήν την περίπτωση μια μέση λύση. ώστε να γίνεις Σὲ Θῆβαι οὐκ ἐπαίδευσαν κακόν. αὔξομαι / αὐξάνομαι. Ἐγώ εἰμι ἡ ἀρχή (Εγώ είμαι η αρχή) 2. τρέφω / τρέφομαι. Μερικά από τα ρήματα που παίρνουν συνήθως προληπτικό κατηγορούμενο είναι τα εξής: αἴρομαι (υψώνομαι). Ἡ πόλις ἡμῶν ἀρχαιοτάτη ἐστι (Η πόλη μας είναι αρχαιότατη) 3.τ. αλλά πρόκειται να την αποκτήσει. Όπως διαπιστώνουμε από τη μετάφραση το προληπτικό κατηγορούμενο μεταφράζεται με συμπερασματική πρόταση. ῥέω. διδάσκω / διδάσκομαι κ. τείνω. πνέω (φυσώ).Ὑμεῖς ἐστὲ μαθηταὶ τοῦ Σωκράτους (Εσείς είστε μαθητές του Σωκράτη) 4. Βαφτίσαμε τη λέξη γιατρός προληπτικό κατηγορούμενο!!! Τι είναι λοιπόν το προληπτικό κατηγορούμενο. Προληπτικό κατηγορούμενο είναι το κατηγορούμενο που αποδίδει στο υποκείμενο από πριν μια ιδιότητα που δεν την έχει αποκτήσει ακόμη. Ένας μόνο από το λαό ανατράφηκε. κακός. ώστε να γίνει μεγάλο. δηλαδή με πρόταση που αρχίζει με το ώστε και δηλώνει συμπέρασμα. μηκύνω (αυξάνω σε μήκος).απάντηση λογικά είναι όχι. ώστε έγινε μεγάλος. ώστε έγινε μεγάλος από Φίλιππος ηὔξηται μέγας ἐκ μικροῦ μικρός. Εσένα η Θήβα δεν σε εκπαίδευσε. ώστε έγινε μεγάλος. Ο Φίλιππος αυξήθηκε.λ. Να βρεις τα υποκείμενα και τα κατηγορούμενα των παρακάτω προτάσεων 1. Κῦρος ἀπεδείχθη τῶν Περσῶν στρατηγός (Ο Κύρος έγινε στρατηγός των Περσών) . Ὁ Ἀσωπός ποταμὸς ἐρρύη μέγας Ο Ασωπός ποταμός πλημμύρισε.

πελάγιοι = απλό κατηγορούμενο 2. Θηρευτὴς ἀπέβη ὁ σκύλαξ (Κυνηγός έγινε το σκυλάκι) 8. Ὑφ’ ἡμῶν τραφήσεται παχύς 1. ἀνιαρόν = επιρρηματικό κατηγορούμενο 2. Οἱ Ἕλληνες ὠνόμαζον τὰς Εὐμενίδας Ἐρινῦς (Οι Έλληνες ονόμαζαν τις Ευμενίδες Ερινύες) 7. παχύς = προληπτικό κατηγορούμενο 3. Ἡ ἀργία ἐστίν ἀνιαρόν 1. Ἐν τῇ Ἀττικῇ ὁ λίθος ἄφθονος πέφυκε (Στην Αττική η πέτρα είναι άφθονη) 9. Οἱ Ἀθηναῖοι ἐγένοντο φίλοι των Λακεδαιμονίων (Οι Αθηναίοι έγιναν φίλοι των Λακεδαιμονίων) Να βρεις το είδος του κατηγορουμένου στις παρακάτω προτάσεις 1. παχύς = επιρρηματικό κατηγορούμενο 4.5. ἀνιαρόν = προληπτικό κατηγορούμενο 3. πρῶτοι = απλό κατηγορούμενο 2. παχύς = απλό κατηγορούμενο 2. πρῶτοι = επιρρηματικό κατηγορούμενο 3. Οἱ Ἀρκάδες πλέουσιν πρῶτοι 1. Ἀλέξανδρος ἐπωνομάζετο μέγας . Ἀνεγνωρίζετο ἐκεῖνος τοῦ οὐρανοῦ δυνάστης (Εκείνος αναγνωριζόταν ως ο άρχοντας του ουρανού) 6. Ἀνήγοντο οἱ Ἀθηναῖοι ἐκ τῆς Χίου πελάγιοι 1. ἀνιαρόν = απλό κατηγορούμενο 2. πρῶτοι = προληπτικό κατηγορούμενο 3. πελάγιοι = προληπτικό κατηγορούμενο 3. Οὗτος ἐκρίθη ἄριστος τῶν Ἑλλήνων (Αυτός κρίθηκε ως ο καλύτερος από τους Έλληνες) 10. πελάγιοι = επιρρηματικό κατηγορούμενο 5.

Ἄνεμος ἔπνει ἐναντίος 1. μέγας = επιρρηματικό κατηγορούμενο 6. ἴσους = απλό κατηγορούμενο 2. ἡ αἰτία = απλό κατηγορούμενο 2. ἡ αἰτία = προληπτικό κατηγορούμενο 3. μέγας = απλό κατηγορούμενο 2. ἐναντίος = προληπτικό κατηγορούμενο 3. Ὁ νομοθέτης ποθεῖ τοὺς πολῖτας ἴσους 1. ἴσους = προληπτικό κατηγορούμενο 3. ἐναντίος = επιρρηματικό κατηγορούμενο . ἡ αἰτία = επιρρηματικό κατηγορούμενο 7. Σὺ εἶ ἡ αἰτία τῶν διαλογισμῶν μου 1. μέγας = προληπτικό κατηγορούμενο 3. ἐναντίος = απλό κατηγορούμενο 2.1. ἴσους = επιρρηματικό κατηγορούμενο 8.