You are on page 1of 12

α' κλίση των ουσιαστικών

Τι ονόματα περιλαμβάνει η πρώτη κλίση;

Η πρώτη κλίση στα αρχαία ελληνικά περιλαμβάνει ονόματα αρσενικά και θηλυκά. Δεν
περιλαμβάνει ουδέτερα (ευτυχώς).
Στα αρσενικά ανήκουν όσα λήγουν σε:
1. -ης, π.χ. στρατιώτης και σε
2. -ας, π.χ. λοχίας
Στα θηλυκά ανήκουν όσα λήγουν σε:
1. -η, π.χ. ψυχή, μουσική και σε
2. -α, π.χ. ὥρα, γλῶσσα
Εδώ όμως χρειάζεται λίγη προσοχή, γιατί από τα θηλυκά σε -α άλλα
1. σχηματίζουν τη γενική σε -ας, π.χ. ὥρα, ὥρας και άλλα
2. σχηματίζουν τη γενική σε -ης, π.χ. γλῶσσα, γλώσσης.
Ποια σχηματίζουν τη γενική σε σε -ας και ποια σε -ης θα το δούμε παρακάτω, όταν θα
εξετάσουμε την κλίση των θηλυκών.
Προς το παρόν ας έχουμε στο νου μας τις παρακάτω:
Παρατηρήσεις:

Το -α στην κατάληξη -α είναι άλλοτε μακρόχρονο και άλλοτε βραχύχρονο· δες
παρακάτω

Το -α στην κατάληξη -ας σε οποιαδήποτε πτώση είναι πάντοτε μακρόχρονο, π.χ. τῆς
χώρᾱς

Η γενική του πληθυντικού τονίζεται στη λήγουσα και παίρνει περισπωμένη, π.χ. τῶν
χωρῶν
Συγκεντρωτικός πίνακας ουσιαστικών α' κλίσης
-ης
πολίτης
αρσενικά σε:
-ας
λοχίας

ψυχή,
θηλυκά σε:
-ας ὥρα, ὥρας

-ης γλῶσσα, γλώσσης
Ασυναίρετα ουσιαστικά

-αις αιτ. γεν. Είναι ευνόητο ότι με το πέρασμα του χρόνου κάποια πράγματα έχουν αλλάξει.Καταλήξεις των ουσιαστικών της α' κλίσης Τα αρσενικά ουσιαστικά σε -ας και σε -ης είναι παρόμοια με τα νέα ελληνικά. -αν -ην -α ή -αν κλ. Κάτι είναι κι αυτό! Ενικός αρσενικά θηλυκά σε -ας σε -ης σε -α σε -η -ης -α -η ον. -α -η -α -α Πληθυντικός -αι ον. -ῶν δοτ. στον πληθυντικό αριθμό τα αρσενικά και τα θηλυκά έχουν τις ίδιες καταλήξεις. -ου -ῃ -ης -ῃ δοτ. -ᾳ -ην -ᾳ ή -ῃ αιτ. -αι αρσενικά σε -ας και σε -ης σε -ας σε -ης σε -ης (οξύτονα) (παροξύτονα) σε -ης . -ας κλ. Βεβαίως έχουν και κάποιες διαφορές. Οι καταλήξεις των ουσιαστικών της α' κλίσης είναι οι παρακάτω. -ας -ου -ας ή -ης γεν. Όπως διαπιστώνεις.

ὦ βιβλιοπῶλλα .χ. ὦ Σκύθα • όσα λήγουν σε -της. π. π. ὦ ποιητά • τα σύνθετα με β' συνθετικό ρήμα. ὦ γυμνασιάρχα. ὦ παιδοτρίβα.ὁ νεανί-ας ποιητ-ὴς στρατιώτ- τοῦ νεανί-ου ποιητ-οῦ ης τῷ νεανί-ᾳ ποιητ-ῇ στρατιώτ- τὸν νεανί-αν ποιητ-ήν ου ὦ νεανί-α ποιητ-ὰ εὐπατρίδης εὐπατρίδου στρατιώτ-ῃ εὐπατρίδ-ῃ στρατιώτ- εὐπατρίδ- ην ην στρατιώτ-α εὐπατρίδ-η οἱ νεανί-αι ποιητ-αὶ στρατιῶτ- εὐπατρίδ-αι τῶν νεανι- ποιητ- αι εὐπατριδ- τοῖς ῶν ῶν στρατιωτ- ῶν τοὺ νεανί- ποιητ- ῶν εὐπατρίδ- αῖς στρατιώτ- αις ς αις ὦ νεανί-ας ποιητ-ὰς αις εὐπατρίδ- νεανί-αι ποιητ-αὶ στρατιώτ- ας ας εὐπατρίδ-αι στρατιῶται Σχηματίζουν την κλητική του ενικού σε -α: • τα εθνικά: ὦ Πέρσα.χ.

• Στα ονόματα: μοῖρα. ἀλήθεια) ή ρ (ὥρα. Εξαιρέσεις: Το καθαρό -α δεν είναι μακρόχρονο αλλά βραχύχρονο… • Όταν η λέξη τονίζεται στην προπαραλήγουσα π. πεῖρα. σφῦρα . θηλυκά σε -α (οξύτονα) στρατι-ὰ ἡ (γενική -ας) (παροξύτονα) (προπαροξύτονα) (παροξύτονα) (παροξύτονα) ἀλήθει-α σφαῖρ-α πολιτεί-α ὥρ-α τῆς στρατι- πολιτεί-ας ἀληθεί-ας ὥρ-ας σφαίρ-ας τῇ ᾶς πολιτεί-ᾳ ἀληθεί-ᾳ ὥρ-ᾳ σφαίρ-ᾳ τὴν στρατι-ᾷ πολιτεί-αν ἀλήθει-αν ὥρ-αν σφαῖρ-αν πολιτεί-α ἀλήθει-α ὥρ-α σφαῖρ-α ἀλήθει-αι ὥρ-αι σφαῖρ-αι στρατι- ὦ ὰν αἱ στρατι-ὰ στρατι-αὶ πολιτεῖ-αι τῶ στρατι- πολιτει-ῶν ἀληθει-ῶν ὡρ-ῶν σφαιρ-ῶν ῶν πολιτεί-αις ἀληθεί-αις ὥρ-αις σφαίρ-αις ταῖ στρατι- πολιτεί-ας ἀληθεί-ας ὥρ-ας σφαίρ-ας αῖς πολιτεῖ-αι ἀλήθει-αι ὥρ-αι σφαῖρ-αι ν ς τὰς στρατιὦ ὰς στρατι-αὶ Στα παραπάνω ουσιαστικά σε –α η γενική του ενικού σχηματίζεται σε -ας. πρῶρα. σφαῖρα.χ. σφαῖρα). όταν στην ονομαστική πριν από το -α υπάρχει φωνήεν (στρατιά. μυῖα. ἡ εὐσέβεια • Στα ονόματα: γραῖα. ἡ ἀλήθεια. μαῖα. Το α αυτό είναι μακρόχρονο και λέγεται καθαρό.Θηλυκά Όπως είπαμε και παραπάνω τα θηλυκά τα συναντάμε με δύο καταλήξεις: σε -α και σε -η. Αυτό γίνεται. Από αυτά που λήγουν σε -α άλλα σχηματίζουν τη γενική σε -ας και άλλα σε -ης. πολιτεία.

Σημείωση: Στην αιτιατική και κλητική του ενικού το -α είναι μακρόχρονο ή βραχύχρονο. Το α αυτό είναι βραχύχρονο και λέγεται μη καθαρό. τήν σφαῖραν. ἡ σφαῖρα. ὦ σφαῖρα.χ. όπως στην ονομαστική του ενικού. ἡ ὥρα. όταν στην ονομαστική πριν από το -α υπάρχει σύμφωνο. τ ήν γλῶσσαν ὦ γλῶσσα θηλυκά σε -α ἡ (γενική -ης) (παροξύτονα) (προπαροξύτονα) γλῶσσ-α τράπεζ-α τῆς γλώσσ-ης τραπέζ-ης τῇ γλώσσ-ῃ τραπέζ-ῃ τὴν γλῶσσ-αν τράπεζ-αν ὦ γλῶσσ-α τράπεζ-α αἱ γλῶσσ-αι τράπεζ-αι τῶ γλωσσ-ῶν ν γλώσσ-αις ταῖ γλώσσ-ας ς γλῶσσ-αι τραπεζ-ῶν τραπέζ-αις τραπέζ-ας τράπεζ-αι τὰς ὦ Στα παραπάνω ουσιαστικά η γενική του ενικού σχηματίζεται σε -ης. ἡ γλῶσσα. εκτός από το ρ. θηλυκά σε -η (γενική -ης) ἡ (οξύτονα) (παροξύτονα) ψυχ-ὴ κώμ-η τῆς ψυχ-ῆς κώμ-ης τῇ ψυχ-ῇ κώμ-ῃ τὴν ψυχ-ὴν κώμ-ην ὦ ψυχ-ὴ κώμ-η αἱ τῶ ν ταῖ ψυχ-αὶ ψυχ-ῶν ψυχ-αῖς ψυχ-ὰς κῶμ-αι κωμ-ῶν κώμ-αις κώμ-ας . τήν ὥραν. Αυτό γίνεται. π. ὦ ὥρα.

Ἀβδηρίτης (ῑ). τοξότης 2. μέλισσα. . Μαντίνειᾰ. μηνυτής. δύσπνοια. θήρα. θύτης (ῠ). δίκελλα. ἐκκλησία (ῐ). Ὀδύσσειᾰ. σφενδονήτης. ῥοιά. Γοργίας (ῐ). πρῷρα. κλίνη ῑ). στρατιά. Αἰγινήτης. λίμνη (ῐ). μυῖα. μηλέα. ἐξωμότης ἱππότης. ἐφορεία. ἀνδρεία. μεσίτης (ῑ). τενχίτης (ῑ). Φιντίας (ῐ). ἠπειρώτης. σαύρα. πρεσβύτης (ῡ). νύμφη (ῠ). ἄπνοια. ὀργυιά. ἐνέργειᾰ. εὐφορία (ῐ). βασιλεία. λύπη (ῡ). ὕλη (ῡ). πολίτης (ῑ). ἴλη (ῑ). μισθωτής. ἡλιαία. σκαπάνη (ᾰ). εὐσέβειᾰ. δίκη (ῐ). Αρσενικά α) σε -ᾱς: κοχλίας (ῐ). ἰδιώτης. ἐπιμέλειᾰ. ψυχή. δωρεά. σπάθη (ᾰ). ῥίζα (ῐ). τραυματίας (ῐ). Ψυττάλειᾰ. ὠφέλειᾰ (και ὠφελίᾱ). μυρμηκιά. μητρυιά. ἄνοια. δίψα (ῐ). ἀθλητής. λεία. ἀσέβειᾰ. δάφνη (ᾰ). Καλλίας (ῐ). νησιώτης. φάτνη (ᾰ). ἀμέλειᾰ. πίσσα (ῐ). -ας: Πλάταιᾰ.ς ψυχ-αὶ κῶμ-αι τὰς ὦ Πίνακας ασυναίρετων ουσιαστικών της α' κλίσης (που δείχνει ιδίως την ορθογραφία των λέξεων) 1. μᾶζα (μᾱ). ἔννοια. Ἱππίας (ῐ). -ης: ἅμιλλα. θεράπαινᾰ. εὔνοια. σοφία (ῐ). τρίαινᾰ γ) σε -η: αἰσχύνη (ῡ). σφαῖρα. λύτης (ῠ). σφῦρα. Ατρείδης. ἁλιεία. γραῖα. μανδύας (ῠ). Ἐρέτριᾰ. δράκαινᾰ. Αἰσχίνης. δύτης (ῠ). γαῖα. σκάφη (ᾰ). ὁπλίτης (ῑ). πλάστης (ᾰ). αὐλήτριᾰ. δουλεία. ἀκοντιστής. πατριώτης. ὁμόνοια. σπεῖρα. λοχίας (ῐ). ἐργάτης (ᾰ). Ἐλεάτης (ᾱ). ἐλάτης (ᾰ). ἀκρώρειᾰ. μαῖα.. ῥῖνα (ῑ) (και ῥίνη). ἀγρότης. κεραία. δεσμώτης. πρύμνα (ῠ) (και πρύμνη). λαύρα. τύχη (ῠ). μαθήτριᾰ. βασίλισσα. κωμήτης. πλανήτης. πτελέα. προδότης. δίνη (ῑ). πύλη (ῠ). Σταγιρίτης (ῑ). πεῖρα. Θηλυκά α) σε -α. Εὐριπίδης (ῐ). κνῖσα (ῑ). μιμητής. βοήθειᾰ. μαθητής. στρατεία. βασίλειᾰ. πλάνη (ᾰ). Φαίδρα. πελάτης (ᾰ). βδέλλα. Αἰνείας β) σε -ης: εὐπατρίδης (ῐ). ἀπόρροια. μύξα (ῠ). Σπαρτιάτης (ᾱ). χροιά. θύρα β) σε -α. ἁρματηλάτης (ᾰ). εὔπλοια. Φώκαιᾰ. δεσπότης. Κροτωνιάτης (ᾱ). ζηλωτής. προφήτης. ἐλαία. ἱέρειᾰ. Τεγεάτης (ᾱ). αὔρα. Πελοπίδης (ῐ). Ἅρπυια. ζευγίτης (ῑ). πῖνα (ῑ). ἁμαξηλάτης (ᾰ). ἀδικία (ῐ). λέαινᾰ. ἔνδειᾰ. κριτής. Ἡρακλείδης. συνωμοσία (ῐ). ἄγνοια. Αἴθρα. δημότης. κίσσα (ῐ). σημαία. θέαινᾰ. πρόνοια. βλάβη (ᾰ). θύελλα.. μοῖρα. πεῖνα. κομήτης. νίκη (ῑ). γενεά. ῥύμη. τιμή. θιασώτης.

βορρᾶ .χ. θ. εκτός από το εα στον ενικό το οποίο συναιρείται σε η. π. Ἑρμεα = Ἐρμη ὁ Ἑρμ-ῆς θ.βορρᾶ τῷ βορέᾳ .βορρᾶν ὦ βορέα .Πρωτόκλιτα συνηρημένα ουσιαστικά Πρωτόκλιτα συνηρημένα λέγονται τα ουσιαστικά της πρώτης κλίσης που πριν από το χαρακτήρα -α του θέματος έχουν άλλο α ή ε με το οποίο συναιρούνται σε όλες τις πτώσεις.βορρᾷ τόν βορέαν .βορρᾶς τοῦ βορέου . ἡ συκέα > συκῆ αλλά τὰς συκέας > συκᾶς Το όνομα ο βορέας συναντάται και ως ασυναίρετο και ως συνηρημένο· ως συνηρημένο εκφέρεται με διπλό ρρ ὁ βορέας . συκεα = συκη συκ-ῆ τοῦ Ἑρμ-οῦ τῆς μν-ᾶς συκ-ῆς τῇ συκ-ῇ τῷ Ἑρμ-ῇ τὸν Ἑρμ-ῆν μν-ᾷ τὴν μν-ᾶν συκ-ῆν ὦ Ἑρμ-ῆ ὦ μν-ᾶ συκ-ῆ οἱ Ἑρμ-αῖ αἱ μν-αῖ συκ-αῖ τῶν Ἑρμ-ῶν τῶ μν-ῶν συκ-ῶν τοῖς Ἑρμ-αῖς ν μν-αῖς συκ-αῖς τοὺ Ἑρμ-ᾶς ταῖ μν-ᾶς συκ-ᾶς ς μν-αῖ συκ-αῖ ς Ἑρμ-αῖ ὦ τὰς ὦ Τα συνηρημένα ουσιαστικά έχουν και μετά τη συναίρεση τις καταλήξεις των ασυναίρετων τύπων. μναα = μνα ἡ μν-ᾶ θ.

λοχίᾳ 1. λοχῖας 2. τοῖς 1. στρατιώτης στρατιῶτης 1. ὦ ὦ 1. στρατιώται . λοχία 2. στρατιώτας 10. στρατιῶται 2. τῶν 2. λοχίαι 2. λοχίας 1. στρατιῶται 2. 2. τόν 1. ὦ 1. στρατιωτῶν 2. οἱ 1. λοχίες 7. στρατιώτη στρατιώτην 1. ὁ 6. ὦ 1. λοχίες Β: 1. λοχία 1. ὁ 6. λοχίαις 9. στρατιώταις 9. τῶν 1.Ασκήσεις Α’Κλίσης Κλίση των αρσενικών της α' κλίσης σε -ας Α: 1. στρατιώτες 7. λοχίαι 2. λοχιῶν 2. 5. λοχίους 2. λοχίου 1. λοχίαν 2. λοχία 1. στρατιῶτα στρατιώτη 2. 2. τούς 1. 2. τοῦ 1. τοῖς 1. στρατιώτῃ στρατιώτω 1. λοχίῳ 2. στρατιώτοις 2. λοχίαν 2. στρατιωτών 8. λοχίας 10. τῷ 8. στρατιώτους 2. λοχίοις 2. στρατιώτου στρατιώτη 1. τόν 5. τούς 4. οἱ 1. 2. τοῦ 3. τῷ 4. 2. λοχιών 3.

τῆς 3. γλώσσα γλῶσσαν 1. γλῶσσα γλῶσση 2. αἱ 1. 2. πολιτειών 2. τάς 1. γλώσσῃ γλῶσσᾳ 1. γλωσσῶν 2. 2. 2. πολιτείας 10. γλώσσας 10. 2. πολιτεῖαι Δ: 1. γλῶσσα γλώσσα 1. 2. ὦ 1. πολιτείᾳ πολιτεῖα 1. πολιτείας πολιτείης 1. 2. γλώσσαι Ε: Να βρεις από το πίνακα ασυναιρέτων ουσιαστικών της Α’ κλίσης 2 ουσιαστικά από κάθε κατηγορία και να τα κλίνεις σε όλες τις πτώσεις. (σύνολο 10 ουσιαστικά) .Κλίση των θηλυκών της α' κλίσης σε -α -ας Γ: 1. πολιτείοις 2. τῆς 3. πολιτείαις 9. πολιτειῶν 8. πολιτεία πολιτεῖας 1. πολιτεῖαι 2. ταῖς 1. γλῶσσες 7. πολιτεῖα πολιτεία 1. τῇ 4. 2. τῇ 4. ταῖς 1. ὦ 1. γλῶσσαι 2. πολιτεῖαν πολιτείαν 1. γλώσσης γλώσσας 1. πολιτείες 7. ἡ 6. ἡ 6. ὦ 1. 2. πολιτείαι 2. ὦ 1. πολιτείαις 2. τάς 1. τήν 5. γλώσσοις 2. τήν 5. τῶν 1. αἱ 2. τῶν 1. γλῶσσαι 2. γλωσσών 8. 2. γλώσσαις 9. 2. γλῶσσες 2.

οὐδὲ τοῖς (ποιητής). αἱ 1. 9. μηλέης ἀδικία 1. Εἰσελθών δὲ ἐν τῷ γραφείῳ τοῦ διευθυντ (διευθυντής). ἡ 6. κεραίας 2. (πολίτης) κρίνω τὴν τῶν πραγμάτων σωτηρ 4. (διευθυντής) ἔφη "κύριε διευθυντ (μαθητής) ἔργον. θήρας 2. πηγαί 2. πεῖνα 6. μηλέας 2. τῆς 3. τήν 5. θήρα (κυνήγι) 1. 2. -ας ή σε -α. 1.Συμπλήρωσε τις καταλήξεις των ουσιαστικών της α' κλίσης ΣΤ: 1. ὦ 1. πηγῆς πηγής 1. -ης 1. Οὐκ ἔστι τῷ οἰκέτ ἀθλητ (μάχη) διέσῳζεν. 7. 2. κεραίης 4. Ποσειδῶν τὴν ὁρμ (στρατιά) ἐν ταῖς μάχ τὰς στρατι 2. πηγή πηγά 2. δίψα 1. τάς 1. πηγῶν 8. 2. πηγές Άσκηση για τη διάκριση των θηλυκών α' κλίσης σε -α. Δικαίου πολίτ (θάλασσα) ἐφύλαττε καὶ ὁ Ἀρης (ὁρμή) τῶν θαλασσ (δεσπότη). τῶν 1. κεραία 1. δίψης 3. θήρης 5. ἅμαξα 1. τῇ 4. εὐσεβείης θύελλα 1. θυέλλης μηλέα 1. (οἰκέτης) ἐξισοῦσθαι τῷ δεσπότ (ἀθλητής) τοῖς ποιητ 3. πηγάς 10. πηγαί 2. ἁμάξης 2. φέρω τὸ τοῦ μαθητ (σωτηρία). 8. ἁμάξας 2. πηγάν πηγήν 1. ταῖς 1. πηγή πηγῃ 1. θυέλλας 2. ὦ 1. πηγῇ πηγήν 1. Ζ: 1. εὐσεβείας 2. πείνας 2. ἀδικίας . 2. δίψας 2. πηγαῖς 9. πηγές 7. 2. πηγών 2. πηγές 2. πηγοῖς 2. πείνης εὐσέβεια 1.

οὐδ’ εἰς τὴν ἡρωϊκὴν ἐπανῆκται τάξιν.) τῶν ἔργων οὐδέν ἐστι τούτων ἐλάττω. Τῶν μὲν οὖν εἰς μύθ (ὁ μῦθος. πληθ. γεν. δεῖ δὲ μηδὲ νῦν τοῦ δικαίου καὶ καλῶς ἔχοντος ἐπαίν (ὁ ἔπαινος) τοὺς ἄνδρας ἐκείνους στερηθῆναι· τοσούτῳ γὰρ ἀμείνους τῶν ἐπὶ Τροίαν στρατευσαμένων νομίζοιντ’ ἂν εἰκότως. εν. ἐκεῖνοι τὸν ἐξ ἁπάσης τῆς Ἀσίας στόλον ἐλθόντα μόνοι δὶς ἠμύναντο καὶ κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλατταν.) καὶ πολλοὺς τῶν συγγραφέων ὑποθέσεις τἀκείνων ἔργα τῆς αὑτῶν μουσικῆς πεποιῆσθαι· ἃ δὲ τῇ μὲν ἀξί (ἡ ἀξία. δοτ. ὅσον οἱ μὲν ἐξ ἁπάσης τῆς Ἑλλάδος ὄντες ἀριστεῖς δέκ’ ἔτη τῆς Ἀσίας ἓν χωρίον πολιορκοῦντες μόλις εἷλον. αιτ. ὧν οὕτως ἕκαστον εὐσχήμονας καὶ πολλοὺς ἔχει λόγ (ὁ λόγος. καὶ διὰ τῶν ἰδίων κινδύνων κοινῆς σωτηρί (ἡ σωτηρία) πᾶσι τοῖς Ἕλλησιν αἴτιοι κατέστησαν.) καὶ τοὺς τῶν ᾀδομένων ποιητ (τὸ μέτρον. (ὁ ποιητής. ταῦτ’ ἤδη λέξω. ῥίζας ῥίζης Να μεταφέρετε τα ουσιαστικά στην ίδια πτώση του άλλου αριθμού στρατιωτῶν στρατι θεατάς θεατ νομοθετῶν νομοθ κεφαλήν κεφαλ μανδύαις μανδύ ἰδιώτου ἰδιωτ Γράψε την κατάλληλη κατάληξη των ουσιαστικών της α' και β' κλίσης Απόσπασμα από τον Επιτάφιο του Δημοσθένη.2.) ὥστε καὶ τοὺς ἐν μέτρ πληθ. ῥίζα ἀδικίης 1. 2. καὶ προείρηται μὲν ὃ μέλλω λέγειν ὑπ’ ἄλλων πρότερον. πληθ. αιτ. τῷ δ’ ὑπογυώτερ’ εἶναι τοῖς χρόν (ὁ χρόνος) οὔπω μεμυθολόγηται. πληθ. δοτ. 10. πληθ. αιτ.) ἀνενηνεγμένων ἔργ (τὸ ἔργον.) πολλὰ παραλιπὼν τούτων ἐπεμνήσθην. οὗτοι δὲ τὸν ἐκ πάσης τῆς ἠπείρ στόλον ἐλθόντα (ἡ ἤπειρος) .

Να γραφτούν τα συνηρημένα ουσιαστικά της α΄ και β' κλίσης στην πτώση που ζητείται ὁ πλοῦς οἱ πλ ὁ ῥοῦς τοῖς ῥ ἡ πρόχους τῶν πρόχ ὁ ἔκπλους τοὺς ἔκπλ ὁ θυγατριδοῦς οἱ θυγατριδ ἡ κυνῆ ταῖς κυν τὸ κανοῦν τὰ καν ὁ κατάρρους τῶν κατάρρ ἡ μνᾶ ταῖς μν ὁ Ἑρμῆς τῶν Ἑρμ .