You are on page 1of 12

α' κλίση των ουσιαστικών

Τι ονόματα περιλαμβάνει η πρώτη κλίση;

Η πρώτη κλίση στα αρχαία ελληνικά περιλαμβάνει ονόματα αρσενικά και θηλυκά. Δεν
περιλαμβάνει ουδέτερα (ευτυχώς).
Στα αρσενικά ανήκουν όσα λήγουν σε:
1. -ης, π.χ. στρατιώτης και σε
2. -ας, π.χ. λοχίας
Στα θηλυκά ανήκουν όσα λήγουν σε:
1. -η, π.χ. ψυχή, μουσική και σε
2. -α, π.χ. ὥρα, γλῶσσα
Εδώ όμως χρειάζεται λίγη προσοχή, γιατί από τα θηλυκά σε -α άλλα
1. σχηματίζουν τη γενική σε -ας, π.χ. ὥρα, ὥρας και άλλα
2. σχηματίζουν τη γενική σε -ης, π.χ. γλῶσσα, γλώσσης.
Ποια σχηματίζουν τη γενική σε σε -ας και ποια σε -ης θα το δούμε παρακάτω, όταν θα
εξετάσουμε την κλίση των θηλυκών.
Προς το παρόν ας έχουμε στο νου μας τις παρακάτω:
Παρατηρήσεις:

Το -α στην κατάληξη -α είναι άλλοτε μακρόχρονο και άλλοτε βραχύχρονο· δες
παρακάτω

Το -α στην κατάληξη -ας σε οποιαδήποτε πτώση είναι πάντοτε μακρόχρονο, π.χ. τῆς
χώρᾱς

Η γενική του πληθυντικού τονίζεται στη λήγουσα και παίρνει περισπωμένη, π.χ. τῶν
χωρῶν
Συγκεντρωτικός πίνακας ουσιαστικών α' κλίσης
-ης
πολίτης
αρσενικά σε:
-ας
λοχίας

ψυχή,
θηλυκά σε:
-ας ὥρα, ὥρας

-ης γλῶσσα, γλώσσης
Ασυναίρετα ουσιαστικά

Οι καταλήξεις των ουσιαστικών της α' κλίσης είναι οι παρακάτω. Κάτι είναι κι αυτό! Ενικός αρσενικά θηλυκά σε -ας σε -ης σε -α σε -η -ης -α -η ον. γεν. -αν -ην -α ή -αν κλ. -ῶν δοτ. -αι αρσενικά σε -ας και σε -ης σε -ας σε -ης σε -ης (οξύτονα) (παροξύτονα) σε -ης .Καταλήξεις των ουσιαστικών της α' κλίσης Τα αρσενικά ουσιαστικά σε -ας και σε -ης είναι παρόμοια με τα νέα ελληνικά. -αις αιτ. -ας κλ. Όπως διαπιστώνεις. -ου -ῃ -ης -ῃ δοτ. Βεβαίως έχουν και κάποιες διαφορές. -α -η -α -α Πληθυντικός -αι ον. στον πληθυντικό αριθμό τα αρσενικά και τα θηλυκά έχουν τις ίδιες καταλήξεις. Είναι ευνόητο ότι με το πέρασμα του χρόνου κάποια πράγματα έχουν αλλάξει. -ας -ου -ας ή -ης γεν. -ᾳ -ην -ᾳ ή -ῃ αιτ.

ὦ ποιητά • τα σύνθετα με β' συνθετικό ρήμα. π. ὦ Σκύθα • όσα λήγουν σε -της. ὦ γυμνασιάρχα. ὦ βιβλιοπῶλλα .χ.χ.ὁ νεανί-ας ποιητ-ὴς στρατιώτ- τοῦ νεανί-ου ποιητ-οῦ ης τῷ νεανί-ᾳ ποιητ-ῇ στρατιώτ- τὸν νεανί-αν ποιητ-ήν ου ὦ νεανί-α ποιητ-ὰ εὐπατρίδης εὐπατρίδου στρατιώτ-ῃ εὐπατρίδ-ῃ στρατιώτ- εὐπατρίδ- ην ην στρατιώτ-α εὐπατρίδ-η οἱ νεανί-αι ποιητ-αὶ στρατιῶτ- εὐπατρίδ-αι τῶν νεανι- ποιητ- αι εὐπατριδ- τοῖς ῶν ῶν στρατιωτ- ῶν τοὺ νεανί- ποιητ- ῶν εὐπατρίδ- αῖς στρατιώτ- αις ς αις ὦ νεανί-ας ποιητ-ὰς αις εὐπατρίδ- νεανί-αι ποιητ-αὶ στρατιώτ- ας ας εὐπατρίδ-αι στρατιῶται Σχηματίζουν την κλητική του ενικού σε -α: • τα εθνικά: ὦ Πέρσα. ὦ παιδοτρίβα. π.

ἡ εὐσέβεια • Στα ονόματα: γραῖα. σφαῖρα. • Στα ονόματα: μοῖρα. Το α αυτό είναι μακρόχρονο και λέγεται καθαρό.χ. θηλυκά σε -α (οξύτονα) στρατι-ὰ ἡ (γενική -ας) (παροξύτονα) (προπαροξύτονα) (παροξύτονα) (παροξύτονα) ἀλήθει-α σφαῖρ-α πολιτεί-α ὥρ-α τῆς στρατι- πολιτεί-ας ἀληθεί-ας ὥρ-ας σφαίρ-ας τῇ ᾶς πολιτεί-ᾳ ἀληθεί-ᾳ ὥρ-ᾳ σφαίρ-ᾳ τὴν στρατι-ᾷ πολιτεί-αν ἀλήθει-αν ὥρ-αν σφαῖρ-αν πολιτεί-α ἀλήθει-α ὥρ-α σφαῖρ-α ἀλήθει-αι ὥρ-αι σφαῖρ-αι στρατι- ὦ ὰν αἱ στρατι-ὰ στρατι-αὶ πολιτεῖ-αι τῶ στρατι- πολιτει-ῶν ἀληθει-ῶν ὡρ-ῶν σφαιρ-ῶν ῶν πολιτεί-αις ἀληθεί-αις ὥρ-αις σφαίρ-αις ταῖ στρατι- πολιτεί-ας ἀληθεί-ας ὥρ-ας σφαίρ-ας αῖς πολιτεῖ-αι ἀλήθει-αι ὥρ-αι σφαῖρ-αι ν ς τὰς στρατιὦ ὰς στρατι-αὶ Στα παραπάνω ουσιαστικά σε –α η γενική του ενικού σχηματίζεται σε -ας. ἀλήθεια) ή ρ (ὥρα. όταν στην ονομαστική πριν από το -α υπάρχει φωνήεν (στρατιά.Θηλυκά Όπως είπαμε και παραπάνω τα θηλυκά τα συναντάμε με δύο καταλήξεις: σε -α και σε -η. μαῖα. ἡ ἀλήθεια. μυῖα. σφαῖρα). Αυτό γίνεται. σφῦρα . πεῖρα. Από αυτά που λήγουν σε -α άλλα σχηματίζουν τη γενική σε -ας και άλλα σε -ης. πολιτεία. πρῶρα. Εξαιρέσεις: Το καθαρό -α δεν είναι μακρόχρονο αλλά βραχύχρονο… • Όταν η λέξη τονίζεται στην προπαραλήγουσα π.

Αυτό γίνεται.χ. όπως στην ονομαστική του ενικού. ὦ σφαῖρα. ὦ ὥρα. τήν σφαῖραν.Σημείωση: Στην αιτιατική και κλητική του ενικού το -α είναι μακρόχρονο ή βραχύχρονο. εκτός από το ρ. θηλυκά σε -η (γενική -ης) ἡ (οξύτονα) (παροξύτονα) ψυχ-ὴ κώμ-η τῆς ψυχ-ῆς κώμ-ης τῇ ψυχ-ῇ κώμ-ῃ τὴν ψυχ-ὴν κώμ-ην ὦ ψυχ-ὴ κώμ-η αἱ τῶ ν ταῖ ψυχ-αὶ ψυχ-ῶν ψυχ-αῖς ψυχ-ὰς κῶμ-αι κωμ-ῶν κώμ-αις κώμ-ας . τήν ὥραν. Το α αυτό είναι βραχύχρονο και λέγεται μη καθαρό. ἡ σφαῖρα. ἡ γλῶσσα. π. τ ήν γλῶσσαν ὦ γλῶσσα θηλυκά σε -α ἡ (γενική -ης) (παροξύτονα) (προπαροξύτονα) γλῶσσ-α τράπεζ-α τῆς γλώσσ-ης τραπέζ-ης τῇ γλώσσ-ῃ τραπέζ-ῃ τὴν γλῶσσ-αν τράπεζ-αν ὦ γλῶσσ-α τράπεζ-α αἱ γλῶσσ-αι τράπεζ-αι τῶ γλωσσ-ῶν ν γλώσσ-αις ταῖ γλώσσ-ας ς γλῶσσ-αι τραπεζ-ῶν τραπέζ-αις τραπέζ-ας τράπεζ-αι τὰς ὦ Στα παραπάνω ουσιαστικά η γενική του ενικού σχηματίζεται σε -ης. ἡ ὥρα. όταν στην ονομαστική πριν από το -α υπάρχει σύμφωνο.

ὁμόνοια. ἔνδειᾰ. ἀμέλειᾰ. εὐφορία (ῐ). δύτης (ῠ). προφήτης. πύλη (ῠ). δεσπότης. ἐλαία. τύχη (ῠ). δίκη (ῐ). κεραία. ὀργυιά. χροιά. Ψυττάλειᾰ. ἄνοια. σφαῖρα. ἄγνοια. θεράπαινᾰ. πλανήτης. ἁμαξηλάτης (ᾰ). Φώκαιᾰ. ὁπλίτης (ῑ). στρατιά. πρεσβύτης (ῡ). ἐφορεία. λίμνη (ῐ). . τρίαινᾰ γ) σε -η: αἰσχύνη (ῡ). σκάφη (ᾰ). θύελλα. ἀνδρεία. θιασώτης. ῥύμη. Σπαρτιάτης (ᾱ). Τεγεάτης (ᾱ). πρύμνα (ῠ) (και πρύμνη). θήρα. σπάθη (ᾰ). Αρσενικά α) σε -ᾱς: κοχλίας (ῐ). πρῷρα. πατριώτης. ἰδιώτης. κίσσα (ῐ). ψυχή. βλάβη (ᾰ). αὐλήτριᾰ. ἴλη (ῑ). Θηλυκά α) σε -α. κωμήτης. τιμή. φάτνη (ᾰ). Ἀβδηρίτης (ῑ). σφενδονήτης. τραυματίας (ῐ). δράκαινᾰ. ἄπνοια. πτελέα. Ἐρέτριᾰ. θύτης (ῠ). βασίλειᾰ. ὕλη (ῡ). δίκελλα. Ατρείδης. λοχίας (ῐ). μητρυιά. ἀδικία (ῐ). ἐξωμότης ἱππότης. ἀκρώρειᾰ. σπεῖρα. πλάνη (ᾰ). ἀθλητής. κομήτης. πεῖνα. μαθήτριᾰ. γραῖα. μυῖα. μύξα (ῠ). βδέλλα. γαῖα. μεσίτης (ῑ). μέλισσα. μοῖρα. Ἡρακλείδης. αὔρα. μαῖα.. Ὀδύσσειᾰ. ἁλιεία. μιμητής. εὐσέβειᾰ. ἀσέβειᾰ. ῥίζα (ῐ). πρόνοια. Αἴθρα. βασίλισσα. δημότης. μυρμηκιά. ἡλιαία. θύρα β) σε -α. Αἰγινήτης. ἀκοντιστής. σοφία (ῐ). μηνυτής. προδότης. πῖνα (ῑ). τοξότης 2. λύπη (ῡ). Εὐριπίδης (ῐ). γενεά. πελάτης (ᾰ). δωρεά. ἐπιμέλειᾰ. Γοργίας (ῐ). ὠφέλειᾰ (και ὠφελίᾱ). πίσσα (ῐ). Καλλίας (ῐ). Ἱππίας (ῐ). τενχίτης (ῑ). Ἅρπυια. στρατεία. ἐλάτης (ᾰ). μηλέα. λέαινᾰ. νύμφη (ῠ). μανδύας (ῠ). ἀγρότης. Φαίδρα. λύτης (ῠ). εὔπλοια. σημαία. Αἰνείας β) σε -ης: εὐπατρίδης (ῐ). δίψα (ῐ). μαθητής.. πολίτης (ῑ). νίκη (ῑ). -ας: Πλάταιᾰ. ἁρματηλάτης (ᾰ). ἱέρειᾰ. δίνη (ῑ). ῥῖνα (ῑ) (και ῥίνη). εὔνοια. Μαντίνειᾰ. κριτής. βοήθειᾰ. ζευγίτης (ῑ). σφῦρα. -ης: ἅμιλλα. ἐκκλησία (ῐ). Κροτωνιάτης (ᾱ). πλάστης (ᾰ). ζηλωτής. πεῖρα. λαύρα. βασιλεία. Ἐλεάτης (ᾱ). νησιώτης. Φιντίας (ῐ). ἔννοια. Πελοπίδης (ῐ). ἐργάτης (ᾰ).ς ψυχ-αὶ κῶμ-αι τὰς ὦ Πίνακας ασυναίρετων ουσιαστικών της α' κλίσης (που δείχνει ιδίως την ορθογραφία των λέξεων) 1. ἀπόρροια. Αἰσχίνης. δουλεία. λεία. μᾶζα (μᾱ). ῥοιά. σκαπάνη (ᾰ). συνωμοσία (ῐ). κνῖσα (ῑ). Σταγιρίτης (ῑ). ἠπειρώτης. θέαινᾰ. μισθωτής. ἐνέργειᾰ. δάφνη (ᾰ). κλίνη ῑ). σαύρα. δύσπνοια. δεσμώτης.

Πρωτόκλιτα συνηρημένα ουσιαστικά Πρωτόκλιτα συνηρημένα λέγονται τα ουσιαστικά της πρώτης κλίσης που πριν από το χαρακτήρα -α του θέματος έχουν άλλο α ή ε με το οποίο συναιρούνται σε όλες τις πτώσεις.βορρᾷ τόν βορέαν . π. μναα = μνα ἡ μν-ᾶ θ.χ. συκεα = συκη συκ-ῆ τοῦ Ἑρμ-οῦ τῆς μν-ᾶς συκ-ῆς τῇ συκ-ῇ τῷ Ἑρμ-ῇ τὸν Ἑρμ-ῆν μν-ᾷ τὴν μν-ᾶν συκ-ῆν ὦ Ἑρμ-ῆ ὦ μν-ᾶ συκ-ῆ οἱ Ἑρμ-αῖ αἱ μν-αῖ συκ-αῖ τῶν Ἑρμ-ῶν τῶ μν-ῶν συκ-ῶν τοῖς Ἑρμ-αῖς ν μν-αῖς συκ-αῖς τοὺ Ἑρμ-ᾶς ταῖ μν-ᾶς συκ-ᾶς ς μν-αῖ συκ-αῖ ς Ἑρμ-αῖ ὦ τὰς ὦ Τα συνηρημένα ουσιαστικά έχουν και μετά τη συναίρεση τις καταλήξεις των ασυναίρετων τύπων.βορρᾶν ὦ βορέα .βορρᾶ τῷ βορέᾳ . εκτός από το εα στον ενικό το οποίο συναιρείται σε η. ἡ συκέα > συκῆ αλλά τὰς συκέας > συκᾶς Το όνομα ο βορέας συναντάται και ως ασυναίρετο και ως συνηρημένο· ως συνηρημένο εκφέρεται με διπλό ρρ ὁ βορέας . Ἑρμεα = Ἐρμη ὁ Ἑρμ-ῆς θ.βορρᾶ .βορρᾶς τοῦ βορέου . θ.

λοχία 1. λοχίας 1. στρατιώτοις 2. 2. λοχίοις 2. 5. στρατιώτους 2. λοχίας 10. λοχίαις 9. στρατιώτες 7. στρατιώτου στρατιώτη 1. στρατιωτῶν 2. τόν 5. τούς 4. λοχίαι 2. λοχία 1. στρατιῶται 2. στρατιώταις 9. ὦ 1. τῷ 4. ὦ 1. 2. ὁ 6. οἱ 1. τῶν 2. στρατιωτών 8. λοχίες 7. στρατιώτη στρατιώτην 1. στρατιώτης στρατιῶτης 1. τοῖς 1. στρατιῶται 2. λοχίαν 2. λοχίαν 2. λοχίαι 2. τῶν 1. λοχιών 3. 2. τοῖς 1. οἱ 1. ὦ ὦ 1. λοχία 2. στρατιῶτα στρατιώτη 2.Ασκήσεις Α’Κλίσης Κλίση των αρσενικών της α' κλίσης σε -ας Α: 1. τοῦ 1. στρατιώτας 10. 2. ὁ 6. λοχίῳ 2. λοχίους 2. τῷ 8. λοχίου 1. τοῦ 3. στρατιώτῃ στρατιώτω 1. λοχίᾳ 1. λοχίες Β: 1. τούς 1. λοχῖας 2. τόν 1. λοχιῶν 2. στρατιώται . 2.

γλῶσσες 7. πολιτειών 2. πολιτείες 7. πολιτεία πολιτεῖας 1. αἱ 1. 2. 2. γλώσσας 10. πολιτείας πολιτείης 1. τῇ 4. γλώσσης γλώσσας 1. 2. 2.Κλίση των θηλυκών της α' κλίσης σε -α -ας Γ: 1. τήν 5. ταῖς 1. τῶν 1. γλῶσσαι 2. πολιτειῶν 8. γλώσσοις 2. γλώσσα γλῶσσαν 1. πολιτείᾳ πολιτεῖα 1. (σύνολο 10 ουσιαστικά) . 2. τῶν 1. ὦ 1. ταῖς 1. πολιτεῖαι Δ: 1. ὦ 1. αἱ 2. γλῶσσα γλῶσση 2. ὦ 1. γλῶσσες 2. γλῶσσαι 2. πολιτείαι 2. τῇ 4. τήν 5. ὦ 1. πολιτείας 10. τάς 1. ἡ 6. τῆς 3. 2. γλώσσαι Ε: Να βρεις από το πίνακα ασυναιρέτων ουσιαστικών της Α’ κλίσης 2 ουσιαστικά από κάθε κατηγορία και να τα κλίνεις σε όλες τις πτώσεις. ἡ 6. 2. πολιτεῖαν πολιτείαν 1. πολιτεῖα πολιτεία 1. τάς 1. πολιτεῖαι 2. 2. 2. 2. πολιτείαις 2. πολιτείοις 2. γλώσσῃ γλῶσσᾳ 1. γλωσσών 8. πολιτείαις 9. τῆς 3. γλωσσῶν 2. γλώσσαις 9. γλῶσσα γλώσσα 1.

θυέλλας 2. ἡ 6. Οὐκ ἔστι τῷ οἰκέτ ἀθλητ (μάχη) διέσῳζεν. κεραίας 2. πηγαί 2. πηγών 2. ἅμαξα 1. πηγές Άσκηση για τη διάκριση των θηλυκών α' κλίσης σε -α. πηγῶν 8. πηγαί 2. πηγοῖς 2. τῆς 3. ὦ 1. τῇ 4. Εἰσελθών δὲ ἐν τῷ γραφείῳ τοῦ διευθυντ (διευθυντής). κεραίης 4.Συμπλήρωσε τις καταλήξεις των ουσιαστικών της α' κλίσης ΣΤ: 1. 2. ἀδικίας . φέρω τὸ τοῦ μαθητ (σωτηρία). μηλέας 2. τήν 5. Ποσειδῶν τὴν ὁρμ (στρατιά) ἐν ταῖς μάχ τὰς στρατι 2. δίψας 2. μηλέης ἀδικία 1. ταῖς 1. πηγάς 10. ἁμάξας 2. 2. θήρα (κυνήγι) 1. πηγές 2. τάς 1. τῶν 1. 2. -ας ή σε -α. 7. θήρας 2. πηγῇ πηγήν 1. πηγή πηγά 2. πηγάν πηγήν 1. αἱ 1. Ζ: 1. 2. δίψης 3. ἁμάξης 2. εὐσεβείης θύελλα 1. 9. 8. κεραία 1. θήρης 5. οὐδὲ τοῖς (ποιητής). Δικαίου πολίτ (θάλασσα) ἐφύλαττε καὶ ὁ Ἀρης (ὁρμή) τῶν θαλασσ (δεσπότη). (πολίτης) κρίνω τὴν τῶν πραγμάτων σωτηρ 4. θυέλλης μηλέα 1. πηγῆς πηγής 1. πείνας 2. πηγαῖς 9. πεῖνα 6. 1. (οἰκέτης) ἐξισοῦσθαι τῷ δεσπότ (ἀθλητής) τοῖς ποιητ 3. ὦ 1. δίψα 1. εὐσεβείας 2. πηγή πηγῃ 1. πηγές 7. -ης 1. 2. (διευθυντής) ἔφη "κύριε διευθυντ (μαθητής) ἔργον. πείνης εὐσέβεια 1.

10. καὶ διὰ τῶν ἰδίων κινδύνων κοινῆς σωτηρί (ἡ σωτηρία) πᾶσι τοῖς Ἕλλησιν αἴτιοι κατέστησαν. ὅσον οἱ μὲν ἐξ ἁπάσης τῆς Ἑλλάδος ὄντες ἀριστεῖς δέκ’ ἔτη τῆς Ἀσίας ἓν χωρίον πολιορκοῦντες μόλις εἷλον.) πολλὰ παραλιπὼν τούτων ἐπεμνήσθην. πληθ. Τῶν μὲν οὖν εἰς μύθ (ὁ μῦθος. αιτ. καὶ προείρηται μὲν ὃ μέλλω λέγειν ὑπ’ ἄλλων πρότερον.) τῶν ἔργων οὐδέν ἐστι τούτων ἐλάττω. δοτ. τῷ δ’ ὑπογυώτερ’ εἶναι τοῖς χρόν (ὁ χρόνος) οὔπω μεμυθολόγηται.) ὥστε καὶ τοὺς ἐν μέτρ πληθ. αιτ. δεῖ δὲ μηδὲ νῦν τοῦ δικαίου καὶ καλῶς ἔχοντος ἐπαίν (ὁ ἔπαινος) τοὺς ἄνδρας ἐκείνους στερηθῆναι· τοσούτῳ γὰρ ἀμείνους τῶν ἐπὶ Τροίαν στρατευσαμένων νομίζοιντ’ ἂν εἰκότως. αιτ. εν. ὧν οὕτως ἕκαστον εὐσχήμονας καὶ πολλοὺς ἔχει λόγ (ὁ λόγος.) καὶ τοὺς τῶν ᾀδομένων ποιητ (τὸ μέτρον. δοτ. οὗτοι δὲ τὸν ἐκ πάσης τῆς ἠπείρ στόλον ἐλθόντα (ἡ ἤπειρος) . πληθ. 2. πληθ. ῥίζας ῥίζης Να μεταφέρετε τα ουσιαστικά στην ίδια πτώση του άλλου αριθμού στρατιωτῶν στρατι θεατάς θεατ νομοθετῶν νομοθ κεφαλήν κεφαλ μανδύαις μανδύ ἰδιώτου ἰδιωτ Γράψε την κατάλληλη κατάληξη των ουσιαστικών της α' και β' κλίσης Απόσπασμα από τον Επιτάφιο του Δημοσθένη. ῥίζα ἀδικίης 1. ταῦτ’ ἤδη λέξω. γεν.) ἀνενηνεγμένων ἔργ (τὸ ἔργον. πληθ.2. οὐδ’ εἰς τὴν ἡρωϊκὴν ἐπανῆκται τάξιν. (ὁ ποιητής.) καὶ πολλοὺς τῶν συγγραφέων ὑποθέσεις τἀκείνων ἔργα τῆς αὑτῶν μουσικῆς πεποιῆσθαι· ἃ δὲ τῇ μὲν ἀξί (ἡ ἀξία. ἐκεῖνοι τὸν ἐξ ἁπάσης τῆς Ἀσίας στόλον ἐλθόντα μόνοι δὶς ἠμύναντο καὶ κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλατταν.

Να γραφτούν τα συνηρημένα ουσιαστικά της α΄ και β' κλίσης στην πτώση που ζητείται ὁ πλοῦς οἱ πλ ὁ ῥοῦς τοῖς ῥ ἡ πρόχους τῶν πρόχ ὁ ἔκπλους τοὺς ἔκπλ ὁ θυγατριδοῦς οἱ θυγατριδ ἡ κυνῆ ταῖς κυν τὸ κανοῦν τὰ καν ὁ κατάρρους τῶν κατάρρ ἡ μνᾶ ταῖς μν ὁ Ἑρμῆς τῶν Ἑρμ .