You are on page 1of 10

III POSMATRANJE BOLESNIKA

Posmatranje moe biti: *Objektivno i *Subjektivno Objektivnim posmatranjem obuhvataju se svi izraeni znaci na bolesniku koje mi moemo utvrditi preko naih ula. Subjektivnim posmatranjem zakljuujemo izvjesne pojave na osnovu bolesnikovog iskaza. U objektivnom posmatranju treba obuhvatiti: -spoljanji izgled -vitalne znake -prinudne poloaje u postelji -izluevine POSMATRANJE SPOLJANJEG IZGLEDA Posmatranjemspoljanjeg izgleda bolesnika utvruju se sve pojave koje mjenjaju njegov izgled i dovode do odstupanja od normalnog.Posmatranje se vri jednim sistematskim redom i poinje od glave,a zavrava se na ekstremitetima. *Posmatranje glave obuhvata: -oblik -veliinu -simetrimost -stanje fontanele (kod djece)

-gljivina oboljenja *Posmatranje lica obuhvata: -boja -simetrija -oi -karakteristian izraz lica kod pojedinih oboljenja -otoci *Posmatranje usne duplje obuhvata: -promjene na usnama -promjene na jeziku -stanje zuba i desni -stanje limfnih lijezda -promjene na sluzokoi *Posmatranje vrata obuhvata: -pokretljivost -simetrija Stanje titne lijezde -stanje vratnih limfnih lijezda -izraenost krvnih sudova *Posmatranje grudnog koa obuhvata: -simetrinost -izgled kime i grudne kosti

-pokreti rebara za vrijeme disanja -stanje podpazunih lijezda -promjene na dojkama *Posmatranje trbuha obuhvata: -promjene na koi -oblik trbuha -stanje krvnih sudova -simetrinost -lokalizacija masnih naslaga -obim -zategnutost miia *Posmatranje ekstremiteta obuhvata: -stanje zglobova i njihova pokretljivost -otoci -izraenost krvnih sudova -oblik -deformitet *Prilikom posmatranja bolesnika,odnosno njegovog spoljanjeg izgleda treba uoiti jo i konstituciju(rast,uhranjenost,razvijenost i dr.) kao i ostale znake oboljenja:karakteristian hod,razni tikovi,deformitet..

VITALNI ZNACI

Vitalni ili ivotni znaci su znaci kojima se karakterie ivot.Oni su nerazdvojni sa procesom izmjene materije i energije sa metabolizmom ,koji se neprekidno u organizmu odvija.To su: -temperatura -puls i krvni pritisak -disanje TEMPERATURA Za vrijeme metabolizma,tanije u njegovoj drugoj fazi,u katabolizmu,stvaraju se krajnji produkti razgradnje materije:voda,ugljendioksid,amonijak i oslobaa toplotna energija.Jedan dio toplotne enrgije zadrava se u organizmu ,do odreenog nivoa-stepena,dajui mu jednu od karakteristika ivota-toplotu.Upravo taj stepen zagrijanosti koji vlada u ovjeijem organizmu naziva se ovjeija temperatura.U zdravom ovjeijem organizmu osloboena toplota odrava se na jednoj konstantnoj visini izmeu 36-37 C.To je normalna ovjeija temperatura.Nju regulie centralni nervni sistem,odnosno centar za termoregulaciju koji je smjeten u hipotalamusu(srednji mozak).Termoregulacioni centar odrava ravnoteu izmeu toplote osloboene u eliji i toplote koju organizam odaje u spoljanju sredinu.U patolokim stanjima ta ravnotea je poremeena,jer se vea koliina toplote zadrava u organizmu,a manja odaje.Zato poviena tjelesna toplota predstavlja znak oboljenja tj.ukazuje da se u organizmu neto nenormalno odvija te se kod bolesnika savjesno kontrolie.Visina tjelesne toplote utvruje se utvruje se termometrima. Termometri su instrumenti za mjerenje temperature.Kod nas se za mjerenje tjelesne temperature koristi Celsiusov termometar.Skala na Celzijusovom termometru za mjerenje tjelesne temperature ovjeka,graduisana je od 35-42 C.Upravo prema stepenu toplote koju ovjek moe da podnese.Rauna se da je gornja granica 42.Via temperatura dovodi do promjene u sastavu elijske protoplazme,jer pod uticajem toplote(ve na 52 C bjelanevine zgruavaju),a ve od 42 Cpripremaju se za zgruavanje to onemoguava odvijanje fiziolokih procesa u eliji to dovodi do smrti. Mjesta za mjerenje temperature

-Podpazunoj jami (aksilarno).Najee se koristi u medicinskoj praksi.Postoji mali broj kontraindikacija kao to su jako mrave osobe,zapaljivi procesi u podpazunoj jami,mala djeca,invalidnost,nepristupanost(zbog podtavljenog gipsa ili zavoja). -Usna duplja(subligvalno).Za ovo mjerenje potreban je individualni termometar. -Analni otvor(rektalno).Primjenjuje se uglavnom kod novoroenadi i mlae dojenadi.Razlika u temperaturi kod zdravih ljudi izmeu aksilarne i rektalne temperature iznosi 0.5-1 C.

*U zdravih ljudi tjelesna temperatura kree se izmeu 36-37C.Sav viak proizvedene toplote u organizmu,odaje se u spoljanju sredinu,preko:koe(zraenjem),preko plua(disanjem),preko bubrega(urinom),preko debelog crijeva(stolicom),preko povraenih masa(povraanjem).Najvei procenat toplote iz organizma se gubi preko koe zraenjem jer koa predstavlja najveu povrinu. Podjela temperature po visini -subnormalna(35C do 36 C) -normalna(36C do 37C) -subfebrilnu (37C do 38C) -febrilnu(38C do 39C) -visokofebrilnu(39C do 42C) Vrijednosti izmjerene temperature u bolnici unose se specijalne liste temperaturne ili bolesnike liste.Temperatura se obiljeava takom,a zatim se te take spajaju nakon ega se dobije temperaturna krivulja,koja ima praktian znaaj ,ali i dijagnostiki parametar jer je utvreno da pojedina oboljenja prati odreeni tip temperaturne krivulje. *Stalno visoka temperatura febris kontinua.Tip visoke temperature kod koje su dnevne oscilacije male,u granicama jednog stepena.Tako visoka temperatura odrava

se vie dana(7 do 9),a zatim se sputa na normalu.Pad temperature ,od visokofebrilne na normalu moe biti dvojak:nagli kritiki(typus crisis) i postepeni litiki(typus lisis).Nagli pad temperature predstavlja teko stanje.To podrazumjeva da visokofebrilna temperatura u toku 24 h podne na normalu.Stanje bolesnikovo je teko.On je malaksao,obilno se znoji,blijed je i uplaen,Ponekad se javlja nesklad izmeu temperature i pulsa.Dok temperatura pada puls ostaje ubrzan.Ovakav nesklad govori o poremeaju kardiovaskularnog sistema.,do slabe vaskularizacije vitalnih centara to moe prouzrokovati kolapsno stanje bolesnika.Ovom doprinosi i obilno znojenje ,tj gubitak velike koliine vode iz organizma ,a sa njom i natrijumhlorida,to moe dovesti organizam u stanje deficita.Postepeni pad stalne visoke temperature je mnogo bolji,jer se organizam postepeno prilagoava nastalim promjenama. *Iznuravajua temperatura-febris hektica.Krivulja se karakterie velikim kolebanjima,koja se mogu ponoviti nekoliko puta u toku 24 sata.Svaki pad temperature na normalu,a esto i ispod normale praen je obilnim znojenjem.Ovaj tip krivulje karakteristian je za jako virulentne uzronike. *Septina temperatura-febris remitens .Kod ovog tipa temperaturne krivulje oscilacije temperature su uvijek vee od jednog stepena,ali minimalna temperatura nikada ne pada na normalu ve je uvijek iznad 37 C.Prati septina stanja po kojima je i dobila naziv. *Malarina temperatura-febris intermittens .Ovaj tip temperaturne krivulje prati sve vrste malarije.Skok temperature prati malarian napad,a zatim nakon nekoliko sati se sputa na normalu i u tom nivou ostaje do novog napada.

Kod svih vrsta temperature karakteristino je da je popodnevna odnosno veernja temperatura vea od jutarnje.Meutim kod nekih oboljenja kao to je tuberkuloza taj odnos je izmjenjen-ujutro je visoka,a uvee niska.Takav tip temperature naziva se typus inversus.

DISANJE

Dianje regulie centar koji je smjeten u produenoj modini i naziva se centar za disanje.Disnje se sastoji iz dvije faze:udisaja(inspirijuma) i izdisaja(ekspirijuma),a obe faze ine disanje (respiraciju).Kod zdravog ovjeka disanje se odvija lako i spontano. -Kod oteanog disanja ili dispneje izmjenjen je kvalitet disanja u pogledu brzine,dubine i trajanja disajnih faza. *Brzina ili frekvenca disanja je broj respiratornih pokreta u jedinici vremena(1 minut).Kod zdravog ovjeka taj broj iznosi 16 do 20.Takvo stanje naziva se eupnoja.Ubrzano disanje naziva se tahipnoja,a usporeno bradipnoja.U fiziolokim uslovima na brzinu disanja moe da utie:naporan rad,ubrzan hod,psihika uzbuenost.Po prestanku tih faktora disanje se normalizuje.Sva oboljenja koja su praena nedovoljnim snabdjevanjem organizma s kiseonikom praena su i ubrzanim disnjem kako bi se nedostatak kompenzovao.Usporeno disanje je rijea pojava i javlja se kod tumora mozga ili trovanja opijumom. *Trajanje disajnih faza .I u normalnom disanju trajanje disajnih faza nije isto.Inspirijum je krai,a ekspirijum je dui.Ukoliko postoje prepreke u prolasku vazduha kroz disajne puteve udisaj se produava.Ova pojava moe da bude akutna kod :akutnog laringitisa,krupa ,pseudokrupa,anafilaktinog oka ili moe da bude hronina ako disajni putevi trpe neki pritisak:tumori,proirenje aorte.Oteani inspirijum naziva se inspiratorna dispneja. Produeni ekspirijum javlja se kod bronhijalne astme,zbog suenih bronhija i naziva se ekspiratorna dispneja. *Dubina disanja -po dubini disanje moe biti duboko i povrno.Nepravilno disanje javlja se u tri karakteristina tipa: *Sheyne Stokesovo disanje je u poetku povrno i jedva primjetno,ono postaje sve dublje dok ne postigne maksimum.Zatim dubina postepeno opada i ono postaje sve povrnije ,dok se u jednom momentu postpuno ne izgubi.Prestanak disanja naziva se apneja.Ona moe da traje od 15 do 40 sekundi,a zati se povrno disanje ponovo uspostavlja.Takve disajne faze periodino se pojavljuju.Ovakav tip nepravilnog disanja prati srana oboljenja i uremiju.

*Biotovo disanje je potpuno nepravilno disanje i po dubini ,frekvenci kao i pojavama apnea.Disanje je nekad sporo,nekad brzo,nekad povrno,nekad duboko,ali bez ikakvog stalnog odnosa izmeu dva tipa ,s pauzama koje dolaze poslije nepravilnih intervala.Javlja se kod bolesnika oboljelih od meningitisa. *Kusmaulovo disanje je izrazito duboko disanje koje se izvodi uz napor i angaovanje cjelokupne pomone disajne muskulature.Bolesnik ako je u svjesnom stanju veoma je uplaen takvim disanjem koje nae moe da suzbije.Ovakvo disanje javlja se kod dijabetine kome. U svim stanjima koja su praena oteanim disanjem u sobi u kojoj je pacijen treba da je dovoljno istog vazduha,postaviti bolesnika u visoki sjedei poloaj,a masaom pojaavati perifernu cirkulaciju krvi ,kojom e rasterati pluni krvotok u kojem se javlja staza.
PULS *Puls je odraz sranog rada na perifernim arterijama sistemskog krvotoka.Nastaje potiskivanjem krvi kao posljedica rada lijeve komore. *Utvruje se palpacijom povinskih arterija:a.temporalis,a.carotis,a.brahialis,a.radialis,a.femoralis,a.poplitea,a.dorsalis pedis,a.tibialis posterior. *Pri palpaciji potrebno je obratiti panju na uestalost(frekvenciju),pravilnost(ritam),punou,brzinu uspona i irenja pulsnog talasa(amplitudu) *Frekvenca pulsa je broj otkucaja (pulsnih talasa)u minuti.Normalan je broj otkucaja je 6080/min(eukardian),a u novoroenadi i male djece je bri 100-150/min. *Bradikardija je usporen puls (manje od 60/min).Moe biti fizioloka kod sportaa i kod tekih fizikih radnika.Patoloki se javlja kao znak poremeaja u autonomnom i provodnom radu srca,hipertireoze,povienog intrakranijalnog pritiska,podraaja n.vagusa te primjene nekih lijekova. *Tahikardija je ubrzan puls (vie od 80/min),moe biti fizioloka i prolazna pojava pri naporu i uzbuenju.Za povienje temperature za jedan stepen C ,puls se ubrzava 10 otkucaja.U patolokim sluajevima je znak dekompenzacije srca,anemije i hipertireoze ili

posljedica uzimanja simpatikomimetika.Iznenadan napad 130-250 otkucaja /min(paroksizmalna tahikardija) javlja se nenadano i u intervalima *Ritam pulsa zavisi od duine pauza izmeu otkucaja .Ako su te pauze vremenski iste onda je puls pravilan-ritmiki ili regularan.Ako su paze nejednaka ,onda je puls nepravilan aritmian ili iregularan. *Respiratorna aritmija :za vrijeme udisaja puls je ubrzan,a za vrijeme izdisaja puls je usporen.Javlja se u djece,mladih i vegetativno labilnih osoba.Nije znak bolesti. *Ekstrasistolija :pravilan ritam pulsa povremeno se prekida u prijevremenim pulsnim otkucajima koji se mogu javljati pojedinano,ali u pravilnom slijedu kao svaka druga,trea,etvrta kontrakcija srca.esto moe biti znak trovanja digitalisom. *Apsolutna aritmija :potpuno nepravilni i nejednako punjeni otkucaji srca,znk su oteenja sranog miia. *Punoa ili veliina pulsa je veliina pritiska krvi na zidove arterija za vrijeme sistole ili dijastole.Ako je taj puls visok naziva se pulsus magnus,a ako je nizak pulsus parvus

KRVNI PRITISAK Predstavlja pritisak krvi na zidove krvnih sudova za vrijeme obe faze sranog rada tj.za vrijeme sistole i dijastole.Postojri arterijski i venski krvni pritisak. Visina krvnog pritiska zavisi od : -stanja srca -koliine krvi u organizmu -gustine krvi -elasticiteta krvnih sudova Na veliinu pritiska mogu uticati:dob ispitanika ,pol,aktivnost,doba dana. Normalan pritisak ovisi o ivotnoj dobi.Kod ososba starijih od 18 godina normalna vrijednost krvnog pritiska je od 120/80 mmHg.Hipertenzija je povien krvni pritisak,a hipotenzija je snien krvni pritisak.

Sistolni krvni pritiska -maksimalni .Dijastolni krvni pritisak-minimalni. *Kongruentan pritisak odnosi vrijednosti sistolnog i dijastolnog pritiska normalni su i primjereni dobi. *Konvergentan pritisak-razlika izmeu pritisaka se smanjuju zbog znatnijeg povienja dijastolnog krvnog pritiska(hronine bolesti bubrega). *Divergentni pritisak-ako se razlika izmeu pritisaka poveeva(hipertireoza).

Mjerenje krvnog pritiska vri se aparatom po Riva Rocciu koji se sastoji iz ivinog stuba,gumene manetne i pumpe.Najee se mjeri na arteriji brahijalis i manetna se postavlja 3 cm iznad bolesnikovog lakta.Bolesnik moe da sjedi ili lei.Manetna se namota oko nadlaktice i fiksira.Zatim se pumpicom ,koja je spojena sa gumeninm crijevom za manetnu ubacuje vazduh u manetnu.Stetoskop se postavi na a.brahijalis.Od momenta kada se osjeti puls,proita se visina ivinog stuba i te vrijednosti predstavljaju maksimalni krvni pritisak,odnosno sistolni pritisak.U tom trenutku pritisak u manetni je ravan pritisku krvi koje ona vri na zid krvnog suda.Vazduh iz manetne se i dalje isputa ,a puls slua.Onog momenta kad se puls vie ne uje proita se vrijednost ivinog stuba i to predstavlj dijastolni pritisak.