You are on page 1of 8

ara numru 11: Awwissu, 2013

Editorjal
Qed nikteb nhar ta add waranofsinhar. Gadni kemm qrajt ittra li iet ippubblikata fuq wieed mill urnali bil-Malti bala tweiba gal ittra ora li xxandret imagtejn ilu fejn wieed mill-kittieba tal-lum ilmenta kontra l-fatt li anki fil-qasam talletteraturabal fkull qasam ieorhemm ilmisuta rieki u li minabba fhekk hemm min igawdi kull tip ta pubbliit poittiva filwaqt li orajn jingataw kompletament il-enb jew inkella xoglijiethom jiu ppreentati fdawl ain minn erti urnalisti jew kritii, drabi ora anki minn akkademii li suppost huma serji. Fuq dan l-iskoll ta bejn wieed u ieor 33 bi 15-il km, hija realt li taraha u tmissha bidejk il-fatt li hemm min gandu (jew gad ikollu) ir-ri fil-qala, u hemm min irid jaqta bi snienu biex jagmel ftit passi l quddiem. Dan japplika mhux biss gall-qasam talletteratura u tal-ktieb, imma gal bosta oqsma ora fosthom il-qasam tax-xogol, tan-negozju, talakkademja stess, u ta bosta opportunitajiet ora mfittxijin mill-bniedem. Hawn qed nikteb dwar il-letteratura u l-ktieb. Jista jkun hemm mitt difensur li jidher onest fi kliemu li jgid u jikteb favur sitwazzjoni fejn fdan il-qasam isir kollox skont kif suppost, jiifieri skont erti regoli li jarsu fuq kollox lejn il-kwalit tax-xogol letterarju! Jista jkun hawn mitt difensur ieor ta dan it -tip li jikteb u jitkellem favur l -obbligu li l-ob jingata lil min jaf jomogdu! Jista jkun hawn mitt akkademiku, kritiku, urnalist jew pubblikatur lienzjat u li jaf jomgod il-ob favur l-argument li s-sitwazzjoni filqasam tal-letteratura u tal-ktieb miexja skont l-etika tal-kwalit u tal-livell metie! Il-fatt jibqa li anki fdan il -qasam hemm min jagtas gatsa u jii ppremjat jew joloq sensazzjoni jew arah jii minfu minn magna tal-marketing perfetta li twassal biex dak li jikteb u jippubblika jinstema mal erbat irjie ta dan l-aripelagu minuskolu u, drabi, anki lil hinn. Hija magna tal-marketing perfetta li t-tentakli tagha huma magmulin minn persuni bieb foqsma differentiurnali, televijoni, radju, skejjel, djar ta pubblikazzjoni, distributuri, konkorsi, membri tal-urija, u premjijiet partikolari u l -bqija. Dan ifakkarni fil-fatt li hemm spazju jew mien partikolari meta l-vera storja tal-letteratura Maltija gad trid tinkiteb u toro gad-dawl. Parti minn din tinsab di ppubblikata fkotba li sfortunatament ma gawdewx il-gidma, il-palat jew l-aptit ta dawk li jafu jomogdu l-ob, filwaqt li parti ora gadha fid dlam tal-kexxun ittajpjata fmanuskritti li mgaddewx mill-eami ta min jifhem jew saansitra miktuba bl-id ta dawk li gax jafu l-vera sitwazzjoni kif inhi llum ippreferew iallu xogolhom fid-dlam. Dan jetie in, serjet u oettivit ta vera.

L-ABARIJIET
RESTAWR TAL-VOLUM FEJN TINSAB IL-KANTILENA TA CAXARO Nhar il-amis, 4 ta Lulju 2013, fil-Palazz tal-Verdala, ttellget lejla apposta fejn tfakkar Patri Mikiel Fsadni li miet fApril li gadda u li flimkien mal-Prof. Godfrey Wettinger skopra l-eqdem poeija bil-Malti fl-1966, il-Kantilena. Waqt din l-istess serata ie elebrat ir-restawr fuq il-volum li fih jinsab dan listess xogol bikri. Ix-xogol tar-restawr ie sponsorjat mill-Akkademja tal-Malti u sar minn Dr Theresa Zammit Lupi. Waqt il-Lejla Dr Zammit Lupi tkellmet dwar id-dettalji ta kif sar ir-restawr, Dr Martin Zammit qara l-Kantilena, u Ruben Zahra daqq muika folkloristika. RIVISTA DIDA DWAR L-ISTUDJU TAL-BAROKK L-Istitut Internazzjonali gall-Istudji Barokki talUniversit ta Malta are l-ewwel ara tar-rivista The Journal of Baroque Studies, editjat mill-Prof. Frans Ciappara. Huwa magmul minn sitt artikli miktubin minn professuri differenti ejjin minn universitajiet varji, li jiddiskuti suetti marbutin ma politika, relijon, storja u muika, fost orajn. Flistess rivista hemm taqsima ddedikata garreensjonijiet dwar gadd ta kotba. MONOLOGU DWAR IL-AJJA TA CARAVAGGIO Nhar il-imga, 12 ta Lulju, fil-Bita ta Rikkardu, iittadella, Gawdex, il-kumpanija Talenti reget ippreentat Il-ajja mqallba u xokkanti ta Michelangelo Merisi, magruf bala Caravaggio. Oriinarjament dan il-Monologu nkiteb minn Alfred Palma u protagonist fdin il-produzzjoni kien Mario Micallef. JORO NUMRU IEOR TA IL-MALTI Gadha kemm aret mill-Akkademja tal-Malti lara letterarja numru LXXXIV 2012 tar-rivista IlMalti. Fdin il-ara wieed jista jaqra numru mdaqqas ta poeiji u anki siltiet ta proa minn membri tal-istess Akkademja (u anki minn kittieba li mhumiex membri). Fl-aar parti wieed isib ukoll xi traduzzjonijiet gall-Malti ta xoglijiet ta kittieba barranin bal Russell Davis u William Shakespeare. Din il-ara gandha wkoll Editorjal miktub millPresident tal-Akkademja, Carmel Azzopardi.
Kull min jixtieq jikteb lill-Editur jista jua l-indirizz: sammutpatrickj@gmail.com

PROETTI DIFFERENTI MILL-GAQDA TAL-MALTI (UNIVERSIT) L-Gaqda tal-Malti (Universit) nediet numru ta proetti. Wieed minnhom hu dwar il-kitba kreattiva ga-gaag Tai bkollaborazzjoni malAenija gaag <www.agenzijazghazagh.gov.mt> u Fondazzjoni AWL <www.fondazzjoniawl.org>. Fisseminars (26, 27 u 28 ta Lulju) il-kittieba ltaqgu u gamlu tlett ijiem ta kitba intensiva btari spejalizzat u professjonali. Nhar it-Tnejn, 29 ta' Lulju, fit-8 ta' filgaxija, fis-sala Sir Temi Zammit ewwa l-Universit, intwera l-film Fight Club, gall-ewwel darba, bis-sottotitli Maltin. Wara l-film, l-Gaqda tal-Malti organizzat intervista mmexxija mill-Professur Charles Briffa lil Simon Cassar u lill-Professur Toni Aquilina, l-imu wara ttraduzzjoni tas-sottotitli Maltin gall-film barrani. Lintervistati tkellmu dwar minn fejn oriinat din l-idea u x-xogol li kien involut biex twettqet; it-traduzzjoni tas-sottotitli gall-films; u x'inhuma l-isfidi u ssodisfazzjon li ib magha bia xogol bal din? IMUT AWTUR SKOI Nhar id-9 ta unju 2013 miet l-awtur Skoi Iain M. Banks fl-et ta 59 sena wara li xahrejn qabel qal pubblikament li kellu kankru terminali. Iain Banks jibqa magruf l-aktar gall-ewwel rumanz tiegu The Wasp Factory li are fl-1984, u rumanzi ora bal The Crow Road u Complicity. Kien ukoll kittieb ta rumanzi science fiction. L-aar rumanz tiegu jismu The Quarry.

L-ABARIJIET
PROGRAMM MUIKO-LETTERARJU LETTERATURA MALTIJA MILL-GRUPP Ftit xhur ilu waslitli kopja tal-ktejjeb Programm Muiko-LetterarjuIl-add, 23 ta Settembru, 2012. Dan hu ktejjeb li are ukoll biex ifakkar it-33 sena mit-twaqqif ta dan il-Grupp magmul minn Maltin li jgixu fl-Awstralja u li ammew ajja l-ilsien u lletteratura Maltija daqstant il bogod minn art tweildhom. Fdin il-pubblikazzjoni nsibu versi ta Joe Saliba, Lou Drofenik, Marie-Louise Anastasi, Paul Vella, Nazzarenu Zerafa, Larie Armato, Maria Catania, Fr Dom Degiorgio, Frank Bonett, Michael Xuereb, Albert Agius, u ew kitbiet ta Victor E. Sammut u ui Camilleri. Il-ktejjeb huwa mejjen ukoll bgadd ta ritratti bil-kulur li juru lil dawn ilMaltin utna fmumenti differenti waqt din lokkajoni sojali li ssir darba fis-sena fParkville. Minn hawn insellmulhom. jiltaqa ma kittieba differenti. L-istess entru jtella regolarment bosta wirjiet ta natura differenti fejn jiu esposti t-talenti kemm ta Maltin kif ukoll ta barranin. Minn hawn prosit tassew lit-team li jieu sieb dan i-entru u l-attivitajiet li jittellgu fih. IL-FESTIVAL INTERNAZZJONALI TAL-LETTERATURA FRUMA 2013 Din is-sena dan il-Festival (it-XII-il edizzjoni) se bejn il-11 ta unju u t-3 ta Lulju u kien ispirat middiskors li ma jintesa qatt I Have a Dream ta Martin Luther King li 50 sena ilu gamel fil-Lincoln Memorial fWashington. Il-Festival sar fil-Basilika ta Massenzio fil-Forum ta Ruma u kellu t-tema I had a dream... Dreamers tales turning real. Fost ilkittieba mistednin li ddeskrivew il-olm taghom permezz tal-letteratura kien hemm Edward St Aubyn mill-Ingilterra; Jennifer Egan u Scott Hutchins millAmerka; Edwidge Danticat mill-Haiti; is-Sirjana li toqgod Parii, Maram Al-Masri; it-Taljana li toqgod Londra, Simonetta Agnello Hornby; Clara Usn u Alicia Gimnez Bartlett minn Spanja; l-ItaloIranjana Farina Sabahi; u Ferdinando Scianna, Emanuele Trevi, Chiara Gamberale, Eraldo Affinati, Fulvio Ervas, u l-kittieb anti-Mafja Roberto Saviano, kollha mill-Italja.

L-GAQDA FILANTROPIKA TAGLAQ 30 SENA

TALENT

MOSTI

Proprju din is-sena l-Gaqda Filantropika Talent Mosti qed tfakkar it-30 sena mit-twaqqif tagha. Illum din l-Gaqda gandha -entru tagha firRazzett tal-Marki Tabone, meqjus bala entru Nazzjonali Kulturali. Biex tfakkar dan l-anniversarju lG.F.T.M. aret i-ktieb Infakkru l-Passat Nielebraw il-ejjieni biex tkompli l-istorja. Hija pubblikazzjoni miguda ritratti bil-kulur u tagrif dwar l-attivitajiet differenti li tellget matul is-snin. Mhux l-ewwel darba li dan i-entru Nazzjonali Kulturali organizza lejliet muiko-letterarji fejn ew mnedija kotba, inqraw poeiji u l-pubbliku seta

(Fir-ritratti jidhru Edward St Aubyn u Edwidge Danticat)

KONKORS NAZZJONALI TAL-POEIJA MONS. A. BUONTEMPO 2013 Feta il-Konkors Nazzjonali tal-Poeija li l-Gaqda Poeti Maltin torganizza kull sena. Jibqa miftu sal20 ta Awwissu. Ir-regolamenti jinsabu fil-olqa:
http://ghpm.blogspot.com/2013/07/konkors-nazzjonalital-poezija-mons.html

L-INTERVISTA Godwin Ellul


Godwin Ellul twieled l-Imtarfa fl-1959. Studja lAmministrazzjoni Pubblika, in-Negozju u lIndustrija fl-Universitajiet ta Malta, ta Warwick u ta Bradford. Huwa galliem. Kien vii-president tal-Gaqda Poeti Maltin u editur ta VERSI. Jikteb poeiji (li xi wud huma miburin fIlna ta Qalb Imnikkta (2008) u huwa traduttur ta xoglijiet letterarji mill-Malti gall-Ingli, u minn ilsna barranin gall-Malti. Kif tirrikonilja l-attivit tiegek ta galliem ma dik ta traduttur u poeta u/jew liema jistgu jkunu l-punti ta kuntatt bejn il-qasam tat-taglim u dak tat-traduzzjoni u tal-poeija? Nibda biex ngid li l-letteratura hija dimensjoni li taddan varjet immensa tal-ajja. Il-letteratura mhux biss tedukak imma wkoll timmaturak. Dak kollu li int titgallem mill-qari talletteratura huwa dejjem utli biex tapplikah fil-ajja ta kuljum. Din hija r-relazzjoni li nara - illi mela lletteratura tagmlek bniedem ajar u allura galliem ajar. Irrid ngid ukoll li t-traduzzjoni, ballpoeija, tagtini wkoll ertu seran u fer. Imma dik fuq bai personali aktar milli professjonali. Inti gamilt snin twal attiv fi dan ilGaqda Poeti Maltin (anki bala vii-president), kont editur tar-rivista VERSI u ktibt ukoll poeiji bil-Malti u anki bl-Ingli. Liema huwa l-qasam li jagtik l-akbar sodisfazzjon minn dawn kollha? Il-kitba tal-poeija galija hija attivit importanti. Bala volum ta poeiji jien forsi bxorti aina ma tantx nikteb poeiji, mhux gax ma jiunix versi fmoi jew fil-sus ta qalbi, imma nossni tqil biex naqbad il-pinna u nniel sibijiet. Galhekk bxorti aina, afna poeiji mietu fuq xufftejja. Madanakollu, meta vers jew versi jew sibijiet nibqa niftakarhom, mela dak huwa mument li ma nistax naarbu u rrid jew ma rridx ikolli nikteb dawk il-versi. afna drabi mbagad inossni kuntent illi ktibthom imma mhux neessarjamanet li nera nirrikori galihom. Ida dawn il-mumenti unii bilmod il-mod jinemgu fgadd ta poeiji li jista jkun il quddiem ikunu ppubblikati. I-mien li jien gamilt kemm bala vii-president tal-Gaqda Poeti Malti u anke editur tar-rivista VERSI kien mien sabi u ta sfida. Dak ta editur huwa xogol partikolari u interessanti fejn inti tifta tieqa gal afna xoglijiet ta awturi differenti biex dawn jitgawdew mill-qarrejja. Dwar il-poejija tiegek: inti tippreferi fuq kollox is-sempliit fuq livell ta lessiku u xbieha, jew int favur il-poeija ermetika li tinftiehem mill-ftit? Galiex dan? Jien nemmen fpoeija universali. Ilkliem li nua huwa apposta semplii u nemmen li aktar ma jkun semplii fuq temi kejknin li kuladd jista jarahom u jmisshom aktar ajar. Ilgwaj huwa li dawn l-affarijiet il-in kollu jdawruna u ana tant ana aljenati li ma nagtux kashom. Mela l-poeija tiegi tfittex li tikxef dawn it-teori mobijin imma li fil-fatt huma fil-qabda ta kuladd. Dan laar bl-elezzjoni tal-Papa l-did Franisku reget telget fil-wi ilfilosofija Franiskana. Xgamel lil San Franisk kbir? Is-sempliit, ixxejn. Dak li kien jara Franisku u dak li gadna naraw illum gadu jarah kuladd per mhux kuladd jidol fil-qalb tal-misteru tassempliit. Is-soluzzjoni tinsab fidejna u ma nafux. Jien naseb li l-poeija li ma tiftihemx mhix poeija. Il-poeija qiegda hemm biex tiftiehem anke jekk tinbet mill-qigan kkumplikati tal-qalb, tar-ru u tal-mo. Poeija li ma tiftihemx ma tistax tillumina, ma timlikx. Jista jkun li ieglek tistaqsi afna mistoqsijiet imma hekk ukoll is-sempliit u luniversalit tal-poeija.

(Il-verjoni sia tal-intervista tista tinqara fdin ilolqa: http://patrickjsammut.blogspot.com/2013/07/ intervista-mal-kittieb-u-traduttur.html )

IT-TRILOIJA HEKK TABBAT IL-QALB MALTIJA


Oliver Friggieri
Bejn l-imgoddi u l-preentkumment tal-awtur Alla wadu jagti sens lill-eistenza. Neistu kuntenti jekk nafu galfejn u galiex. Ilpreenza tiegu tinass few direzzjonijiet: irriflessjoni loika, u rrivelazzjoni. Is-sens komun iwassalna gandu, u rrivelazzjoni tagtina prova storika. Il-Knisja Kattolika hi wirt talogla kultura dinjija, hi l-qofol tal-identit nazzjonali Maltija, u hi listituzzjoni li tista tgaqqad l-aktar lill-poplu Malti kollu, anki politikament. Is-saerdot Malti hu lbenefattur ewlieni tas-sojet Maltija matul bosta sekli, inklu il-preent. Mhemmx tradizzjoni ajja mingajr modernit, u mhemmx modernit fsaitha mingajr tradizzjoni. It-tama talbniedem quddiem l-isfida tat-tbatija u tal-mewt hi Sidna es Kristu. Ammirazzjoni lejn Kristu bala bniedem kolossali tinvolvi bilfors fidi fih bala Alla, il-qofol ta kulma qal u gamel il-in kollu. Jistgu dawn il-sibijiet kollha jingataw il-forma ta rumanz? Din hi l-istorja kollha tal-ktieb Hekk Tabbat il-Qalb Maltija. jserra ras l-umanit li l-umanit ma hix biss organimu msejken, patetiku, destinat li jgix bmod jew bieor gal ftit snin biex jintrema bala oett moqie tat l-art. Il-futur tiegu mhuwiex lart imma s-sema. Din hi kwistjoni politika li tinteressa lil kuladd. Inqdejt bkarattru ta saerdot tipikament Malti, Dun Grejbel (diminuttiv ta Grabiel bil-Malti), rael semplii u twajjeb, kbir sal-punt li jitla hu wkoll salGolgota wadu, bala saerdot konvint sa l-aar. Il-kruifissjoni tiegu hi t-tkomplija tal-kruifissjoni ta Kristu nnifsu, u l-paralleli mal-rajja evanelika huma evidenti. Malta forsi tinsab fil-punt krujali li tagraf li hemm tradizzjoni twila wada li hi, Knisja u partiti u poplu, ma tistax tarmi. Hi stedina lura lejn is-sens komun - qabel ma jkun tard wisq. Jekk hemm mara aguga li aret tqila qabel imien (Susanna), u jekk hemm mara xweja, nanna (Katarina) li qiegda tbati biex issalva struttura familjari sia qabel ma tikkollassa, u jekk hemm missier (Saverju) riidu, iebes, li jemmen fittradizzjoni bil-qilla tiegu kollha... dawn huma biss karattri li forsi jlamu lill-karattri l-aktar tipii tassojet Maltija. Hi sojet li tagmel parti mit-tarf tas-Sud Ewropew.

Insalvaw l-geruq tagna lkoll L-geruq tagna lkoll (Nazzjonalisti u Laburisti) ma humiex atei, lanqas laji, lanqas anjostii. L-geruq huma realt li xi add isibha lesta. Hi t-tradizzjoni, il-amrija li hi d-dar tal-geruq. Trid teqred lgeruq? Kollox sew imma mhu se jibqaglek xejn. Din il-logba fatali forsi hi l-fai politika li Malta tinsab gaddejja minnha balissa. Hemm patrimonju morali, kulturali, reliju ta bosta sekli li qieged jintrema. Jien deherli, matul mhux inqas minn tnax-il sena sa, li kelli nistudja u ninterpreta din is-sitwazzjoni kumplessa kollha, bis-saa ta rumanz twil, li jinkorpora kollox. Fuq naa, naf li hemm konklujonijiet xjentifii li jikkonfermaw dan kollu; fuq in-naa l-ora, nifhem li rumanz hu l-ajar mod kif veritajiet xjentifii jistgu jitwasslu gand numru kbir ta nies. Rumanz hu gasfur li jtir fit-tul u jimra kullimkien. Naf.

Alla mill-did fi-entru tal-kultura Dawn il-sibijiet kienu fmoi jien u nikteb ittriloija Hekk Tabbat il- Qalb Maltija, magmula mit-tliet rumanzi It-Tfal Jiu bil-Vapuri, La Jibbnazza Nii Lura u Dik id-Dgajsa fNofs il-Port. Matul it-tnax -il sena sa (1998-2010) li gaddejt nikteb dawn it-tliet rumanzi, ippruvajt nara kif nista nsarraf sett ta konklujonijet fsensiela ta rajjiet li jifformaw rumanz, anzi triloija, tliet rakkonti marbutin flimkien li jikkostitwixxu rakkont twil wieed. Ridt nuri li l-bniedem ma jistax jgaddi mingajr lappo, il-garanzija tat-twemmin fAlla. Mingajr Alla l-ajja hi insopportabbli. Alla huwa anki kuntratt politiku, eistenzjali, psikoloiku: huwa

L-UMORIMU FIL-KITBA

Charles Casha

Lura minnufih lejn l-geruq: saerdoti u gaag Bit-triloija ta Hekk Tabbat il-Qalb Maltija qieged nittama li nagti s-sehem tiegi biex ilqofol essenzjali Malti jera jsir i-entru tal-kultura Maltija kollha, u mhux sempliiment talkompartiment letterarju. Qieged nittama li din listedina tasal gand ew kategoriji tas-sojet Maltija: is-saerdoti u -gaag. Dan ir-rumanz hu miktub qabelxejn biex juri kemm hu kbir ilkontribut uman, sojali, morali, li jagti s-saerdot Malti. Nippretendi li dan ir-rumanz jiswa biex irodd lura xbieha sana, sublimi tas-saerdot Malti, anki bala semplii ittadin spejali.

Veru li hija aa fali li wieed idaal lUMORIMU fil-kitba tiegu? L-ewwelnett wieed irid jagmel distinzjoni bejn diversi tipi ta umorimu. Hemm umorimu li kapai jdaak bid-difetti fiii li wieed jista jkollu. Hemm umorimu li jaf joloq u jisfrutta sitwazzjoni li tista tinqala fil-ajja ta kuljum u hemm umorimu li huwa iktar intellienti u forsi jappella gal erti qarrejja. Sintendi hemm aktar tipi ta umorimu li jvarjaw skonT il-kultura, id-drawwiet u l-lingwa tal-pajji. Imma ma nasibx li huwa daqshekk fali li kittieb idaal l-umorimu fil-kitba tiegu u jilaq l-iskop li jkollu frasu. Bal kull qasam ieor fil-kitba din hija xi aa li tetie senga u esperjenza Jekk inarsu lejn l-umorimu uat minn Fr. Born u dak uat minn wann Mamo fUlied in-nanna Venut naraw li hemm differenza kemm fil-mod u l-iskop li galih dawn i-ew kittieba bravi gamlu uu qawwi mill-umorimu filkitba taghom. Imbagad ta min isemmi l-umorimu li jua Oliver Friggieri fil-ktieb tiegu Fil-gira taparsi jikbru l-fjuri li huwa differenti minn dawn li semmejna. Hawnhekk l-awtur jineba tat l-umorimu biex iwassal il-karba tiegu gax jixtieq jara art twelidu ajar milli hi. Ma nistax ma nsemmix ew awturi ora li huma magrufa gall-umorimu fil-kitba taghom. Wieed huwa Sir Temi Zammit li jqaxxar il-ajja tar-raal Malti u Tus Costa li, influwenzat minn Boccaccio, oloq il-karattru simpatiku ta Dak l-imbierek ta Kappillan.

Jekk i-gaag ma jsalvawx lill-Knisja issa Jekk fl-uragan Malti ta balissa ma nsalvawx lillKnisja, il-qofol tal-Istorja daqskemm il-bai taertezza psikoloika nazzjonali, il-konsegwenzi huma kollha prevedibbli. Il-vittmi huma t-tfal u gaag tagna li se jirtu pajji imaad millpunti tar-riferiment, mi-ertezzi, mill-garanziji li lill-enerazzjoni tiegi u ta warajja tawha sens ta futur. Jekk ma nsalvawx lill-Knisja minnufih, se jera jkollna lil Malta deert. In-Nisrani, il-Kattoliku konvint jemmen li t-triq tal-futur hi t-triq lura. Bdan ir-rumanz jien nixtieq inwassal dan ilmessa li-gaag, l-aktar lil dawk li qegdin jistudjaw.

Mix-xellug gal-lemin: Oliver Friggieri, Temi Zammit, wann Mamo u Wistin Born.

IL-POEIJI
OLMA Il-kwiekeb gabu u l-godwa qed tifrex dawl is-seb amrani fuq is-sodda. Gasfura dejn it-tieqa tganni, tallimni bik u noss li int tgannaqni. U jien nofs rieqda nofs imqajma qed immidd idejja alli nfittxek dejja Pero Ma jkun hemm add JOE SANT U demga taraq tal-imabba qed tinel siekta fuq limadda, Nixtieq dil-olma ma tispia qatt YANA PSAILA FJAMMA Tgid gad il-fjamma tibqa tixgel biex tagti ftit tal-wens? Tgid gad il-fjamma tibqa toffri dawl sod lil dan il-ens? Tgid gad il-fjamma tibqa ajja fxi siega dlam inens? OR BORG 100. Jekk dan hu bieb lejn dak li lanqas jidher, Irrid insir bat-tfal biex nibda nifhem, U stajt iffrankajthieli wkoll dil-qatra U l-kali tal-imrar li kelli nibla Ghax issa l-aar qatra biss kien baqa. U ridt twassalni shawn, sa fuq ix-xifer, U nistaqsik imbagad: xadt minn dan kollu? Jekk inti trid, mistur se tibqa u mobi, Imkebbeb ewwa saba ta misteri. ZONI My village, you are small, picturesque, hamlet in the edge of Gortynia. My eyes fill with tears when I look at you, I mourn for the devastation that I see everywhere, when I see your houses, wandering in your streets. Your vineyards have become barren, your olive trees dont bear fruit and in your yards flowers do not bloom in the flower pots. It was, in the past, the blessed years, when all your windows were wide open. Now, my beautiful village, your roads are closed and a small number of villagers walk in your places. Bitter memories in my mind and how can I heal them? But I wish you, my village Zounati, to come to life [again. To open your houses again, make your yards green and fill your streets with childrens voices. ZACHAROULA GAITANAKI Il-Greja AJKU Il-isem mhux ball-inbid; meta jiqdiem bi-mien jeien mhux jitjieb. Biss, nibqgu ma nistgux tat saqaf wieed, It-tnejn flimkien mingajr lanqas nitkellmu. Jien nagmel bat-tarbija li fuf ommha, Tinteba bdak li hemm lilhinn mill-bejta: U inti arlekin ta elf misteru. ALFRED GRECH

MINN FUQ L-IXKAFFA


DR. JOE ABELAAJTU U IDMIETU ta Joe Axiaq, Maltese Literature Group, 2012. Dan hu ktejjeb ta 45 pana dwar dan il -Malti li twieled fa-abbar biex tal-et ta 21 sena emigra lejn l-Awstralja. Joe Abela adem qatig biex imexxi l quddiem il kultura u l-lingwa Maltija fl-Awstralja. Daal it-taglim tal-Malti flivell sekondarju u terzjarju, u l-Malti bala lingwa fin-National Accreditation Authority for Translators and Interpreters. Kien il-pijunier tax-xandir bil-Malti fil-Victoria u stinka biex jippromwovi l-kitba u l-letteratura Maltija tant li fl-1982 waqqaf il-Maltese Literature Group. Dan kollu naqraw dwaru fdan il-ktejjeb maqsum fi mistax-il parti u miktub mill-pinna siniera u rierkata ta Joe Axiaq, anki huwa emigrant u kittieb ta novelli, poeiji u ta kitba ta rierka.

IFHEM... U WIEEB... ta Alfred Camilleri, De La Salle Brothers Publications, It-Tieni Edizzjoni, 2011. Dan huwa ktieb li jipprepara lill-istudent li sejjer jagmel l-eami tal-Malti SEC fdak li gandu xjaqsam mat-tari il-fehem. Kull silta ta' tari il-fehem gandha gan doppju: li tittestja l-intellienza tal-istudent; u li dan juri fit-tweibiet tiegu li jkun fehem sewwa l-sieb tas-silta mogtija. Il-ktieb jindirizza ew nuqqasijiet komuni fost l-istudenti. L-ewwel nuqqas huwa meta l-istudenti jaqbdu jwiebu l-mistoqsijiet mingajr ma jkunu qraw tajjeb is-silta. In-nuqqas l-ieor min-naa ta afna studenti hu li ma jipprattikawx biejjed il-grammatika li jkunu saru konxji tagha tul is- snin taghom fl-iskola. Fdan il-ktieb l-istudenti sejrin jiltaqgu ma siltiet li se jlaqqguhom ma mhux anqas minn gaxar suetti differenti tal -grammatika Maltija.

RUAR BRIFFAIL-POEIJA TAT-TBATIJA BRIFERENZA GAL ALFRED DE VIGNY ta Karmenu Mallia, 2013. Billi din is-sena qed jitfakkar il-50 anniversarju mill-mewt tal-poeta Ruar Briffa, Dr Karmenu Mallia aseb li joro dan il-ktejjeb ta 24 pana li oriinarjament kien esej li nkiteb bl-Esperanto u deher flimkien ma esejs ta awturi esperantisti orajn fil Festlibro de A al B/por Andr Albault, ippubblikat mill-Edition Iitis, Franza. Din ilpubblikazzjoni hija mewqa bgadd ta ritratti, tikxef numru ta karatteristii tal poeija tat-tbatija ta Ruar Briffa mqabbla ma elementi li jsawru l -poeija tal-poeta Frani, Alfred De Vigny (1797-1863). Dan huwa xogol ieor bil-Malti li jkompli jsaa il-qasam tal-kritika tal-letteratura komparata, miktub minn bniedem li huwa marre sewwa kemm fl-ilsna kif ukoll fl-istorja tal-letteratura Ewropea. Kull min jixtieq jakkwista kopja tal-ktejjeb jista jikteb direttament lill-awtur fl-indirizz: lavojo@maltanet.net