You are on page 1of 132

R O M A N JETE ME DINJITET Megjithse vjeshta erdhi me shira, vapa nuk i dorezonte armet.

Ne oftese ne fusha vazhdonte gjelberimi, ne male sapo kishte filluar renia e gjetheve. Nderkaq femijet lane lojrat e perditshme dhe filluan te shkojne grupe - grupe ne shkolle. Ndersa dallandyshet e rreshtuara ne telat e telefonit, kurse leleket ne majat e pemeve filluan te pregatiten per ne vendet e ngrohta. Ne degen e rekrutimit te rinjte pasi kishin mbaruar kontrollin shendetesor, qendronin ne pritje per t'u nisur ne repartet e ndryshme ushtarake. Nderkohe nje ushtarak, pasi beri sqarimin e rregullave gjate udhetimit, lejoi te hypnin ne kamjonet e mbuluar me adrate murme. nderkohe Bardhi Gjinleka zuri vend prane djaloshit te imte rondokop. Pasi rekrutet u sistemuan, makinat ndezen motorat dhe dolen ne rrugen kryesore. Megjithse rruga ishte me gropa, entusiazmi i tyere nuk pushoi derisa pas tre oreve udhetim mberriten tek dy magazina te medha te cilat sherbyen per t'u lar dhe pasi veshen uniformen ushtarake. Pasi mbaruan dushin dhe, pasi veshen uniformen ushtarake u bene te gjithe njelloj. Me von edhe injoranti e hoqi veten si me i ditur.... Reparti ushtarak ndodhej jashte qytetit i rrthuar me mure, diku me rjete teli. Ne anen veriore ishte nje rresht me plepa dy metra larg njeri tjetrit. Ne anen e brendshme te te cileve ishin dy rreshta shkalle betoni. Ndersa perpara tyre gjendej lendina sa dy fusha futbolli, e cila sherbeu per te zhvilluar stervitjen rreshtore dhe gjimnastiken e mengjezit. Ne hyrje te repartit ishte postblloku. Ne perendim kapanonet e fjetjes, komanda dhe klasat e stervitjes. Ne anen veriore disa baraka me derrsa, qe sherbenin per te ndeshkuar ata qe thyenin disiplinen. Pas nje jave u zhduk gjelberimi ne fushen e stervitjes. Bari dhe lulet e verdha u zhduken nga gjurmet e ushtareve. Reparti filloi te jetonte ne daren disiplines ushtarake. Per ata qe nuk vepronin sipas rreglloreve sherbyen birucat ne te cilat provuan vuajtet torturues te ftohtit gjat dimrit. Stervitjen e perditshme e zhvillonin disa nenoficere llogarikerkues, te cilet sa here konstatonin thyerjen e disiplines bertisnin, aqsa zeri i tyre ngrihej deri ne kupe te qiellit. Ne shume raste per t'u evidentuar te eproret si llogarikerkues. Ne kete menyre stervitja filloi te behej me e merzitshme, aqsa ngadal - ngadal u kthye ne torture te vertete. Ndonse ushqimi i perditshem nuk zevendesonte kalorite e humbura. Prandaj pas muajit te pare, jeta mberriti ne kufijt e mbijeteses. Pjesa me e madhe e ushtareve u dobesuan aqsa s'mbante uje pilafi. Ndonse nje pjese e kursit u dallua ne kaperximin e veshtiresive. Megjithse ditet ne stervitjes u ngjanin diteve te ferrit. Me von mberriten ne periudhen qe s'e kuptonin kur ishin te lodhur dhe kur te pangrene. Prandaj ne intervalin e pushimit vraponin tek kioska per te bler kule pese leksh me cilet shuanin urine. Me pas kapteri nuk lejonte as per te bere shurren. Pasi kaloi muaji i pare djaloshi faqedjegur, pasi vuri re aftesite e Bardhi Gjinlekes filloi t'i afrohej, me pas u miqesuan. Megjithse Ashiku ishte komunist dhe,

kater ose pese vjet me i madh, kishte nje femije dy vje. Perpara mobilizimit kishte punuar normist ne nje miniere, ndersa Bardhi vinte nga bankat e shkolles. Ashiku dallohej per humor te kendshem, ne kete menyre linte pershtypjen e nje babaxhani. Mbremjeve pasi mbaronin ngrenien e darkes shkonin te shkallet e betonit prane plepave. Ne fillim bisedat kishin karakter familjar. Me von Ashiku i zevendsoi me shaka, me von me vargun e pafund te aventurave. Gjat mbremjeve fliste me pasion per ngjarje te jetes, por mahnia per tu dukur e shtyu te tregonte deri ne detaje aventurat qe kishte bere kohe e pa kohe. Sidomos ato pas marteses. Tregimet ishin sa interesante aq befasuese, ne kete menyre koha filloi te ecte si skia ne debore... ....Kur u martova isha njezet vje, - flloi Ashiku tregimin e tij te pare erotik. Megjithse era ishte e ftohte, nga kersheria te dy qendronin mbi shkallet e betonit ne pritje te suprizave te astit. Gruan shtatembedhjete vje, tha e dashuroja mendurisht. Pavarsisht se kisha bredhur me te tjera, si bleta lule ne lule, mendova se pasmartesa do te sillte ndryshime. Ndersa pas lindjes se djalit, per koke te vellait, nuk munda ti rezistoj tundimit. Nje femer shume e bukur m'u afrua rastesisht, ne ast me lindi deshira t'i thithja aromen e lekures. Sipas zakonit pesembedhjete dite pas lindjes se djalit, gruaja shkoi te prinderit ne Radostan, mbeta vetem. Ne zyre kisha leshverdhen, megjithse e bukur nuk ia kisha hedhur syte. As ajo s'kishte treguar interes. Ndersa pas largimit te gruas s'munda te qendroj indiferent. Duke qene se gjat kohes qe mbeta vetem fillova ta kaloj kohen duke lexuar, nje nate endrrat nuk me lane te mbullja syte. Per koke te vellait, ne qoftese nuk do te kisha tesren e kuqe, nuk mund t'ia arrija qellimit. Por pasi bera presionin e pare leshverdha m'u vesh si kulpra pas lisit. Dy tre dite me von gjuendja ndryshoi. Merr 'te duash , - tha dhe syt i leshuan xixa. Me pas u bera sllavi i saj. Ajo u lumturua mbasi vura re se ne astet qe benim dashuri syte dhe faqet i shkelqenin nga gezimi. Prandaj nuk vinim re qe ditet fluturonin. Ne fund te muajit gruaja u kthye nga Radostani. E prita me dashuri, por mimika ishte gati te me tradhetonte. Si e kalove kohen pa mua e pyeta, mire? Ajo uli syte. Per te mos krijuar ndonje dyshim e pyeta nese ishte malluar. Ajo u skuq, uli syte dhe buzeqeshi. Ate nate nuk vume gjume ne sy. Qenka i pabesemendoi Bardhi dhe bota iu rrutullua si kali rreth strumbullarit te lemit. Ashiku e kuptoi dhe u mundua te korigjohej, por ra anga , e cila lajmeroi orarin e gjumit. Diten tjeter megjithse temperatura ishte nen zero dhe bente ftohte nenoficeri vendosi qe stervitjen taktike ta zhvillonte jashte repartit. Ate dite e nxori togen nga reparti dhe me vrap u ngjit ne kodren tek pallati ish mbretit. Era e ftohte priste si brisk. Ndersa deti zbardhte nga dallget e shkumezuara. Qielli i mbuluar nga rete e zeza lajmeronte mot tekeq, i cili filloi te keqesohej ast pas asti. Ndersa nenoficeri e vazhdoi stervitjen midis suferines. Mbasi per do situate duhet te ishin te gatshem. Armiku duke frytezuar kohen e keqe mund te sulmon ne befasi. Pas tete oreve toga u kthye ne repart. Kioska qe shiste kule ishte mbyllur. Per te e uriturit ishte keq me te ftohtit, keq me urine. Pregatitja ushtarake ishte baza e programit te stervitjes. Mbi aftesite e se ciles mbeshtetej, pregatitja per do specialitet te veante. Sipas aftesive do te

percaktohej aftesia per do kursant ne anijet luftarake. Ky lloj vleresimi nuk ishte bere i njohur, por Bardhi e mori vesh nga komisari i repartit, mbasi ne baze te aritjeve kishte fituar sipatine e tij. Pasi kaluan dy muajt e pare pervetesimi i pabarabarte i rregulloreve prishi barazine, e cila ishte krijuar pas veshjes se uniformes ushtarake. Bardhi i ndihmuar nga shkolla, ndersa Ashiku nga tesra e kuqe, ishin bere ifti me simpatik i komisarit. Me von Bardhin me dy shoke te tjere I planifikoi si kontigjent per ti pranuar ne parti. Nderkaq per Bardhin filloi periudha e ringjalljes. Stervitja intensive, disiplina ne repart u bene nje dhe te pandara. Pese ditet e javes ishin stervtje dhe njohje e rregulloreve. Ndersa dita e fundit ishte e planifikuar per te bere pastrim te pergjithshem ne do qoshe te repartit. Per te kontrolluar pastrimin e dyshemese prej drase te zyrave te repartit, nje dite zevendes komandanti Moikom Cali e gjeti marinar Bardhin duke pastruar dyshemene. Pasi shetiti zonen e pastruar me duar prapa, qendroi nje ast. Tregoi me majen e izmes zonen qe s'ishte pastruar mire e tha: Ne rast se nuk e pastron brenda orarit, nuk do ti kesh punet mire. Nderkaq u largua duke shkelur mbi drrasat e pastruara, izmet e te cilit ishin me balte. Dita ishte gdhir e vrejtur, me pas kishte rene shi. Fusha e stervitjes dhe ambjenti rreth zyrave ishte baltosur. Cizmet e zv. Komandantit lane shenjat e baltes mbi dyshemene e pastruar. Shkelja me ismet e baltosura ishte dhunim i paramenduar. Nga menyra e sjelljes, Bardhi s'mundi t'arsyetonte ndryshe. Pavarsisht qellimit, qe s'ishte i paster, per te mos krijuar konflikt vendosi te zbatonte urdhrin ne afatin e caktuar. Ne kete kohe kishte mardhenie te mira me te gjithe eproret. Megjithse detyren e plotesoi ne afatin e caktuar, u udit me peshperitjet e nje grupi marinaresh. Me von ditet nuk kaluan si ditet e tjera. Per kete Bardhi u detyrua te kerkonte arsyen, te cilen mund te mos e gjente. Pas asaj dite rrodhi shume uje i papaster. Trubulliren e te cilit nuk e kuptoi qe vinte per shkaqe te stisura. Ne kohen qe kishte humbur qetesine Ashiku e vuri re. Ne mbremje tek shkallet prane plepave i shprehu keqardhje. - Per koke te vellait nuk e kuptoj 'kerkon zevendes komandanti?... Ndersa Bardhi dyshoi mbasi kishte vene re, kohet e fundit Ashiku kishte fillur te shoqerohej me togerin zv. Komamdant, nuk iu pergjigj. Duke qene se gjithka kishte filluar per nje shkak ordiner, mund te germonte per te thelluar hendekun qe kishte hapur togeri. Moti vazhdoi te ashpersohej. Suferina e shoqeruar me rrufe dhe bubullima u be me e merzitshme. U shtuan veshtiresite ne kryerjen e detyrave te perditshme. Midis te ftohtit dhe shiut qe binte me shtemba vazhdoi stervitja rreshtore brenda repartit. Ndersa stervitja taktike behej ne terren kodrinor. Nga rritja e veshtiresive kerkohej rezistence, vullnet dhe durim. Duke qene ne prag te mbylljes se karantines, marinaret benin do perpjekje per ta mbyllur ne menyre dinjitoze. E nesermia ishte e diell, sipas rregullores, ishte dita e pare e liridaljes. Pas tre muajve te ngujuar brenda repartit pritej si dite e shenjte. Ishte planifikuar qe gjat dites te shetisnin neper qytet, ndersa ne mbremje do te shkonin te organizuar ne kinema per te par filmin Skenderbeu. Por, nje telefonate anulloi parashikimin. Komanda eprore njoftonte nje lektor i Komitetit Qendror do te fliste per punimet e

Kongresit te 20-te. Per gabimet e Hrushovit dhe kritiken qe i bente kongresit udheheqja jone. Ne mbremje kinemaja u mbush plot me marinare, kembesore dhe ushtare te artilerise kundrajrore. Ne nje qetesi qe degjohej miza, filloi te fliste i derguari nga qendra e partise. Me fjalet qe i rridhnin si pikat e shiut, goditi pa meshire aventuren e udheheqjes tradhetare te BRSS. Veanerisht te Hrushovit, per teorine e hapjes se tokave te reja, ne te cilat kishin vdekur nga te ftohtit mijra njerez. Ne kritiken e ashper perfaqesuesi i larte, zbrazi gojtarine e tij me levdatat per partine tone. Ne te ardhmen, e vetme por me trimeri, do te luftonte per te mbrojtur Marsizem Leninizmin. Te nesermen, tek shkallet prane plepave Ashiku zgjodhi fjalet me te mira per te lavderuar te derguarin e Komitetit Qendror per oratorine leniniste. - Per koke te vellait partia jone ia dhjeu qerozit. Kemi udheheqje gjeniale! Bardhi e degjoi ne heshtje. - Nuk e beson? - Pyeti me pas Ashiku. - Pse te mos besoj? Partia jone eshte largpamese. - Besnike e Stalinit, jo e Hrushovit! Me pas Ashiku vazhdoi te lavderonte guximin e udheheqjes se partise sone ne Moske. Me pas kritikuan pa dorashka udheheqjen revizioniste te Moskes. Pasi u ndane, secili shkoi ne kapanonin e tij per te fjetur. Megjithse i lodhur nga stervitja gjet dites, Bardhin se zinte gjumi, mbasi kujtoi lenden e historise qe kishte bere ne gjimnaz. nderkaq mendimet e uan ne periudhen pas shpalljes se pavarsise nga paterioti Ismail Qemali. Perpjekjet e tij per tu lidhur me nje shtet te fuqishem, i cili do ta mbronte sa here vendit te tij te vogel, do ti behej ndonje padrejtesi. Megithe vullnetin e madh dhe punen e palodhur, nuk ia arriti qellimit. Do te kalonin disa vite, derisa ne krye te vendit do te vinte mbreti i veteshpallur dhe me dallavere do te afrohej me Italine. Duke qene dinak, miqesine e ndertoi ne planin personal. Si rezultat miqesia mididis dy vendeve nuk u zhvillua. Pas nje periudhe te shkurter italianet vune re dredhite, nderkohe ndryshuan qendrimin. Megjithse ne vendin e pazhvilluar vazhdoi te kujtohej festa e madhe qe kishte organizuar mbreti, per te pritur Duen, perfaqesuesin e larte te vendit mik. Pas luftes se madhe me Mosken u lidh nje miqesi e re, e cila u konsiderua e perjetshme. Deri ne ate kohe kishim qene te lidhur aq shume, sa mendohej se ishim bere vasalet e saj! Ndersa pas perplasjes, per ti treguar botes se mund te jetonim pa perkrahje, moskuptimet u kthyen ne konflikt, u prene mardheniet. *** ***

Paslargimit te te ftohtit sythet e pemeve filluan te elin, nje muaji me pas kurorat u mbuluan me lule. Zogjte te gezuar cicerinin, ndersa kenga e bilbilit bente zgjimin e mengjezit. Nga deti vinte shushurima e embel e valeve dhe pulebardhat qe fluturonin te kujdesura. Kishte trokitur pranvera. Sipas tradites marinaret veshen

uniformen e bardhe.

***

***

Pasi u futen ne klase radistet u perqendruan ne magjine e pikave dhe vijave te alfabetit Mors. Te sistemuar ne tavolina, me tasjerat dhe kufjet ne vesh, provonin shpejtesine e arritur ne marrjen dhe dhenien e sinjaleve. Nderkaq Bardhi vendosi ta bente proven me kronometer, nuk mbeti i kenaqur. E provoi perseri dhe perseri nuk ia mberriti qellimit. Prandaj diten e kaluan duke bere praktike ne marrjen dhe dhenien e mesazheve. Ndersa instruktori i pakenaqur me arritjen e grupit, u detyrua te kerkonte forma me te efektshme, per te arritur rezultatet me te mira. Por, ne qoftese ne dhenien e sinjaleve kishin bere perparim, nuk kishin bere permiresim ne marrjen e tyre, shpejtesia e te cileve ishte nen nivelin e kerkuar. Me pas praktiken e vazhdoi me grupe pese shifrore. Diten tjeter vuri re shkallen e pervetesimit nga kursantet. Ne nje minute, nje e treta mori 10 grupe, dy te tretat 14 grupe, ndersa Bardhi 15 grupe. Prova vazhdoi diten trete, ndryshimi mbati i paperfillshem. Ne fund te javes kursantet i vuri perseri ne prove, rezultati ishte me i kenaqshem. Nje e treta moren 13 grupe ne minute, dy te tretat 15 grupe, ndersa Bardhi 17 grupe ne minute. Javen pasardhese praktiken e zhvilloi ne grupe dy nga dy. Forma e re solli periresim, por koha e ndar sa ne marrje dhe ne dhenie, krijoi ne nje fare menyre pune rutine, si rjedhim nenvleresimin. Nderkohe e ndryshoi perseri menyren e stervitjes. Me menndimin, mund te kishte rezultate me te mira. Fundi i muajit vertetoi metoda kishte qene efektive. Me pas grupi i radisteve vazhdoi stervitjenen ne klasen laborator. Per t'u dhene liri lejoi te benin pune te pavarur. Ndersa Bardhi do t'i kontrollonte here pas here. Pervetesimi i kodit Mors, sidomos i kodit Q ishte me i veshtire per tu pervetesuar, sidomos pyetjet dhe pergjigjet gjat trasmetimit. Per kete arsye gjat dites vazhduan te praktikohen. Ndersa pas ngrenie se darkes, si gjithmone u takua tek shkallet prane plepave. Ne erresire degjonin kengen e bulkthit, ndersa xixellonjat shkelqenin e humbisnin ne erresire si llampa rele. Ne kete kohe Ashiku filloi te flase per vajzen e trikotazhit. C'kishte ndodhur? Para pesembedhjet diteve kishte lexuar nje artikull ne gazeten Rinia i cili fliste per punen lavderuese te vajzes se trikotazhit. Per ta bere terheqes redaksia e kishte shoqeruar me fotografine e saj, qe dallohej per bukurine fizike. Ashikut i kishte terhequr vemendjen bukuria e saj, prandaj kur u takuan tek plepat shprehu simpatine per vajzen e trikotazhit. Per koke te vellait, eshte shume e bukur. Nuk kam vene gjume ne sy. Mendoja si duhet te veproj. Bardhi! Nuk e pershkruaj dot bukurine e saj. Per koke te vellait luaj mendesh. Kam prer nga gazeta fotografine e saj ta mba perpara syve.

Duke qene se e dua i shkrova nje leter, ne te cilen derdha pa kursim ndjenjat e mia. E lavderova per punen, por me teper i mburra bukurine. Ne shenje respekti i futa ne zarf fotografine time me propozimin: Nese e shikon te arsyeshme jam gati te lidh jeten. Pa ty jeta nuk do te kete kuptim. Per koke te vellait, nuk ka kaluar muaji dhe m'u pergjigj. Dje pasdite mora letren e saj. Pasi shume gjera per punen e saj, shkruan se mirepret propozimin. Por mendon te jetojme ne qytetin e saj. Pasi e lexova letren me endje me pelqeu, prandaj vendosa t'i pergjigjem. Ne leter do t'i shkruaj per disa nevojat qe me kane dale ketu ne marine.... Ne kohen qe Ashiku heshti, tjetri nuk e nxiti per te mesuar hollesi te tjera. Ne pergjithesi jeta brenda gardhit ishte e merzitshme. Shoqeria me doza genjeshtari e mburraveci, si e kuptoi me von, krijoi mendimin se dita ecte me shpejtesine e kermillit. Megjithse kishte raste qe ecnin me vrap. Kjo ndodhte kur Bardhi bente perparim te dukshem ne pervetesimin e alfabetit Mors. Ndersa stervitja taktike, ajo rreshtore dhe vrap ne mengjes heret pa u gdhire, nuk ishin te veshtira, por te veshtira i benin kapteret me kerkesat e tre tej arsyes. Koha ne stervitje ne krahasim me kohen e lire ishin dymbedhjete me kater, pa llogaritur kohen e gjumit. Prandaj gjat kohes ne levizje ishin te lodhur, te merzitur, barkpangopur. Nje dite zevendes komandanti i repartit erdhi ne repart areprishur. Per udi merzine e tij u komentua ne disa menyra. C'thoshte njeri, nuk thoshte tjetri. Nuk kuptohej pse shpreheshin me aq mllef. Nnuk kuptohrj nga u vinte, mbasi s'kishin patur asnje perplasje. Nje marinari qe nuk merte pjese ne komente u shpreh: Nje mendjemadh si ishte ai, eshte e natyrshme, kishte bere kundershtare. E kishit vene re qe s'i fliste kujt? Ate mbremje opinionet kunder tij u derdhen lume. Mbremjen tjeter, pasi shau dhe permoi togerin, Ashiku kaloi ne biseden qe kishte per zemer, tregoi si ishte njohur me Mentorin. Ate vit ndermarrjes i ishte rritur plani i prodhimit. Sipas rregullit ishte rritur plani i fuqise puntore. Me kete rast nje shok i drejtorit terhoqi nga kooperativa nje mik te tij familjar. Duke qene ne fshat, punonte ne kooperative bujqesore, por te ardhuarat nuk i mjaftonin te plotesonte te gjitha nevojat. Ne fillim te javes Mentori filloi punen ne nje repart te ndermarjes. Pas pesembedhjete ose njezet diteve u njohem rastesisht me te porsaardhurin. Mbasi ai dhe une ishim te godes se rakise. Heren e pare e qirasa. Me von me qirasi edhe ai. Pasi shkuam disa here ne klub, na pelqeu muhabeti dhe nuk u ndam nga njeri tjetrit. Gjat dy muajve vazhduam te takohemi ne klub. Me pas e ftova, ne shtepi e pritem me nderime. Gjat bisedes foli per hallet, qe e kishin detyruar te largohej nga fshati. Me te ardhurat qe siguronte nga puna e tij dhe e se shoqes nuk i perballonin nevojat, sidomos te femijve qe ishin duke u rritur. Nderkohe u shpreh: Tani qe jam larguar nga fshati kembet i kam ne hava, mendoj se shoket do me ndihmojne te qendroj me kembe ne toke. Vazhdova ta degjoj me vemendje, me mendimin te pres ' mund do te kerkonte, por biseden e oi ne merakun per femijet, per gruan dhe vajzen e madhe. Me goden e mbushur plot hidhej nga biseda ne bisede. Kur i fola per punen e veshtire te reoartit te tij, ndonse dhe ne repartet e tjera nuk ishte me e lehte, nuk me la te vazhdoj, dhe u perpoq te me binde se ishte mesuar me pune te renda. Gjat kohes ne kooperative tha kam punuar ne pune te lehta dhe te renda, ndryshimi midis tyre

qendron tek paga. Mendoj se edhe ketu do te paguhem, megjithse nuk kam vetem nevojen e parave. Te gjithe ata si une kane halle, te cilat i zgjidh secili vete, por mendoj se ne punen e shtetit gjerat jane ndryshe. Ku mendon te dale thashe me vete, dhe biseden e ova tek mensa e puntoreve, gatimin e guzhinierit, pastertine dhe kujdesi qe tregohej per mirembajtjen e kapanonit te fjetjes se puntoreve. Ndersa ekani i Mentorit godiste gjetke. Ne klub vazhduam te shkonim shume kohe. Une flisja per punen, ndersa ai per hallet e tij. Nje mbremje me foli me zemer ne dore, gruan dhe femijet tha i kam lene ne dite halli, si i thone fjales si peshqit ne zall. Ndersa tek shoket kam vene shume borxhe. Me shoket nenkuptonte mua, duke qene se hallet e kishin vene poshte, fliste gjithmone per kerkesa. Pas pak heshti, ndersa syte nuk i lavizi nga te mit. pasi zbrazi goden, si te zgjuhej nga gjumi tha: Tek ti shoku Ashik kam gjetur mikun me te mire, dhe kam shume borxhe! Mos u shqeteso, borxhet do t'i shlyesh me pune. Ndersa ai pa u menduar u pergjigj Une punoj ne pune te shtetit, jo ne tenden. Nuk e kuptoj 'borxh do te lyej tek ti. Ne qofte se ne kete menyre gjen arsyen te me justifikosh, nuk jam dakord. Nderkaq me shikoi me pergjerim. Me rrahu krahet dhe porositi dy dopio te tjera te shoqeruara me meze te ngrohta. Ngriti goden dhe e trokiti me timen. Kerkesesa kryesore nuk eshte ne kopetencenen tende, e bisedoj mbasi dua te te falenderoj per kurajon qe me jep, per te cilen kam nevoje. Sot duhet te ndihmohem, per te zgjidhur problemet qe me kane dale. Do te isha i humbur, ne rast se nuk do te ishim njohur bashke. Ndersa tani ndihem i lumtur qe kam ber nje mik qe ne qoftese nuk me sheron plagen, do te me osh tek mjeku prt t'i vene melhemin. Pasi u ndam fillova te vras mendjen, sa here pinim nga nje gode, Mentori zbrazte hallet, te cilat e kishin vene poshte, por asnjehere nuk e vuri gishtin ne asnjeren prej tyre. Nje nate tjeter u ankua perseri, por nuk tregoi se ku i pikonte shtepia. Ne kete menyre kaluan ditet, ai flaste ndersa une e degjoja, derisa erdhi nje dite dhe e nxita. Ne rast se une s'kam mundesi te te ndihmoj, do te te ndihmojne shoket e mi. Pse nuk tregon ku te vret kepuca? Nderkaq Mentori me shikoi ne sy. Mendova se do te pergjigjej. Ndersa atij i ndriten syte dhe tha: Jam i lumtur qe kam bere nje mik te mire, mbasi edhe miqte i ka si vetja dhe heshti. Mbi tavoline u vendosen dy dopjo te tjera. Jam shume i kenaqur me shoqerine qe kemi, tha dhe uli zerin. Por kam merak a do te kem gjithmone mik. Per kete kam frike. Frika vjen nga kerkesat qe te kam bere. Duke qene se jane shume, kushdoqofte merzitet. U shmang perseri mendova. Mendoja se Mentori ishte nga ata, qe kursente fjalet, prandaj e pyeta perseri. Pasi vuri re kembenguljen time me shikoi me frike. Kam frike tha, mund te humbas miqte e mire, dhe syte i moren flake. Mentori e kishte besimin te barabarte me mosbesimin. Mbasi jeta ne s'kamje ne kete menyre e kishte mesuar. Ate nate Mentori duke pir raki, piu edhe

vuajtjet e tij. Megjithse ate nate u ndam, gjithsesi vazhdova te vras mendjen, 'e detyronte te tregohej aq i fshehte. Ne shtepi shkova arevrare. Gruaja m'u hodh ne qafe e shqetesuar. Pasi i hoqa duart nga qafa u ula ne karrike dhe kryqezova duart pas gjunjeve. Ajo e vuri re dhe m'u afrua. Pasi i spjegova arsyen, m'u pergjigj me keqardhje. - Njerzit kane halle, ndihmoje ne qofte se ke mundesi. - Deshira s'me mungon, po nuk e di 'hall ka, - u pergjigja! Preva biseden per tu te mbushur me fryme, dhe vazhdova: Mentori nuk pranon te jete inferior, prandaj nuk i perulet askujt. I kerkova arsyen 'e detyron, qe s'tregon ku e ka hallin por, per udi nuk e pa te arsyeshme. E gjithe java kaloi duke menduar per hallet e Mentorit, por s'munda te gjej arsyen. Ajo jave u mbylla pa takuar njeri tjetrin. Ndersa kerkesa e tij qendronte si gur i varur ne qafe. Ne fillim te javes i shkova ne repart, por nuk e gjeta. Do t'a kene derguar te punoje ne repart tjeter, mendova dhe u largova. Te nesermen Mentori erdhi ne shtepi. U takuan si te kishim nje vit pa u pare. Pasi zuri vend pyeti: - Me kishe kerkuar? - Po, te kerkova,- i thashe. - Kishe ndonje hall? - pyeti perseri. - Jo, erdha per t'u pare. Kemi shume dite qe s'jemi takuar. - Kam qene ne ndonje pune jashte repartit, - tha dhe heshti. Per kohen qe ishim njohur kisha kuptuar se Mentori ishte i vendosur qe femijet t'i ushqente me pune dhe djersen e ballit. Per koke te vellait, ate dite e kuptova sa shume respektonte veten. Nderkohe imeshoqe u fut ne bisede, ndersa ai nuk shkoi ne biseden qe kishim bere ne klub. Gjat bisedes foli per vajzen, qe rritej dhe per gruan, qe s'kishte mundesi te perballonte nevojat e familjes. Dhe sa here dilte te problemet e familjes nga gjoksi nxirte nje psheretime e thelle. Ka halle, mendova. Nderkaq Mentori u ngrit, pershendeti dhe u largua. - Perseri nuk tregoi 'hall ka, - i thashe gruas, ne astin qe mbetem vetem. -Duke qene larg familjes, ben shpenzime. - u pergjigj ajo. Largimi nga fshati e ka vene perpara pergjegjesise. Per te sjelle familjen i duhet pasaportizimi. Ai e di qe nuk eshte e lehte, prandaj nuk e thote. - Per koke te vellait, ne qofte se gruaja nuk do te ishte futur ne bisede, Mentorin nuk do ta kisha kuptuar kurre. Pasi mbaroi biseden Ashikut iu kujtua shoqeria me Mio Minoritarin. ** **

Ne rreze te kodrave afer qytezes, vazhdoi Ashiku, buronin ujra te ngrohta, qe leshonin arome squfuri. Thuhej se zvogelonin dhimbjet e reumatizmes. Ne fillim ishin frekuentuar nga njerez te kshilluar nga ata qe i kishin patur rezltate te mira, me von filloi ti kshillonte mjeku. Per tu kuruar njerzit qendronin jo me pak sepesembedhjet dite, por ne kushte primitive. Pas disa viteve u frekuentuan nga te rinj e te moshuar. Nderkohe edhe qyteza filloi te zmadhohet. Ndermarjet qe u formuan

punesonin te rinj pa profesion. Midis tyre ishte Mio Minoritari, pasi kishte qendruar dy jave ne ujrat termale. Vendin e punes e siguroi me ndermjetesimin e te njohurve. Ne fillim punoi ne ndermarje te tjera, me von ne ndermarjen time. Pasi krijoi opinion te mire nga puna dhe qendrimi korekt, u njoh me banore te qytezes. Dhe pak nga pak filloi te shoqerohej me disa prej tyre. Ndersa me Ashik Radostani u be shok i pandare. Per rrethanat sesi ishin njohur, shoqerine e quajten te veante. Me von ishin te kudondodhur, ne sport, kinema, ne shetitje buze lumit. Me von frekuantuan klubin. Goda e rakise i afroi aq shume sa njihen karakterin e perbashket. U bene aq te pandar, sa nata i veoi. Pas kthimit nga puna takimin e benin tek klubi. Dalngadal goda e rakise i oi ne aventura. Ne fillim secili mundohej te tregonte zotesine e tij ne punet e dashurise. Me von garuan per te fituar miqesine e femrave qe konsideroheshin me te bukura. Ngjarjet qe tregonin nuk diheshin sa ishin te verteta, Prandaj per ta besuar, kur shkonte me nje femer, ia prezantonte tjetrit. Rregullin nuk e respektuan kur shkonin me gra te martuara, me qellim ti ruanin ndershmerin, pavarsisht se ishte e perdale. Koha eci me zigzake, si e kane zakon njerzit e kesaj kategorie. Shoqerine e vazhduan edhe pas marteses se Ashikut, i cili nuk e harroi zanatin e vjeter per te treguar histori dashurie, per te cilat ishte bere mjeshter. Me von Miua e konkuroi. Megjithse ishin shoke, xhelozia nuk e la ta prezantonte me gruan, per mungese besimi i lindnin dyshime. Nderkohe Miua i ofenduar e konsideroi te dobet jo vetem ne karakter. Miua kishte ardhur nga nje fshat i larget jugor. Pasi mbeti ne klase, prinderit e uan te punonte ne kooperative. Nga puna ne bujqesi njohu veshtiresite dhe lodhjen, te cilat e detyruan te kerkoje rruge te terthjorta. Ne fillim me brigadierin, me von me kryetarin. Ndersa te ardhurat qe nxirte nga puna i bente rrush e kumbulla. Duke perdorur goden e rakise kryetari e oi te punonte ne zdruktari. Megjithse nuk njihte profesionin, njifte efektin e godes se rakise. Pas tre muajve arriti te fitonte besimine marangozit. Nga pastrues i mbeturinave qe nxirte sharra dhe i furnizimit me materiale, mundi te mesoje njohurite fillestare. Me von shkjalle shkalle realizoi te pamunduren. Arritjet ne profesionin e ri i hapen perespektive ne disa dejtime. Duke shkuar ne shtepine e bashkfshatareve per te merte porosi, mundi te njihej me me mire. Duke treguar ndodhi interesante terhoqi vemendjen, sidomos te vajzave, qe pak nga pak u bene kureshtare. Me ndihmen e motres se vogel, te cilen e perdori per te realizuar qellimin. Ne fillim e kshilloi te bente shoqeri me vajzen qe i pelqente. Pasi e sillte ne shtepi pasi e prezatonte me vellain, ai tregonte ngjarje ne menyre te perkryer, duke perdorur fjalor te bukur, vajza binte pre e kurizitetit te saj. Pasi e perpunonte si kovai hekurin sa ishte i nxehte, arrinte te realizonte epshet. Nderkohe rezultatet e arritura e uan ne prishjen e mardhenieve me fshatin. Ne qoftese nga njera ane fitoi dashurine e femrave, ne tjetren ndeshi me urrejtjen e bashkefshatareve. Pas vitit te dyte duke e konsideruar si te keqen e perbashket, me ndihmen e priftit u largua nga fshati....

***

***

... Ne periudhen qe instruktori punonte me kembengulje me grupin e radisteve, per te pervetesuar ne kohe alfabetin Mors dhe kodin Q mbasi ishin detyra kryesore e nderlidhsit, deri diku ia arriti qellimit. Kursantet mberriten ne fazen e barazimit per dhenien dhe marrjen e mesazhit, qe u konsideruan problemi me i rendesishem te do situate. Ne stervitjet e zhvilluara si ne kohe lufte, radisti duhej te merte dhe te dergonte ne kohen me te shkurter urdhrat e komandes eprore. Megjithse vullneti nuk u mungonte, disa kursante s'ia arrinin qellimit. Per t'i ndihmuar caktoi Bardhin t'i stervite tej orarit te programuar. Pas ngarkeses me detyren shtese e kishte te veshtire takimin me Ashikun tek plepat. Pas dy tre ditve u takuan ne mense: - Je merzitur? - Per koke te vellait, nuk te kam genjyer. - Jo, jo, - u pergjigj tjetri, nuk jemi takuar, mbasi me kane caktuar te ndihmoj disa shoke. Megjithse pergjigjia nuk i pelqeu, ate nate u ndane si heret e tjera. Ndersa te nesermen u peshperit se toger Moikom Calin e kishin thirrur ne hetuesi. Akuzohej se gjat luftes kishte perdhunuar vajzen minorene te nje fshatari te varfer. P Me pas u peshperit se akuzohej per fshehjen e te kaluares, per sajesa ne biografi ishte graduar oficer i forcave te mbrojtjes bregdetare. Disa flisnin per zotesine, disa per mashtrimin. Nuk e dinte qe genjeshtra i ka kembet e shkurtera? tha rreshter Vasili, qe ishte pranuar ne parti. Megjithe te zezat qe ka mbi vete, uditem pse tregohej aq mendjemadh? Vleresimet ne adrese te oficerit kapedai vazhduan deri ne fund te javes. Ne fund te muajit shkoi ne repart nje gazetar i Luftetarit. Ne shkrimin qe botoi nje jave me von, kritikohej togeri per moral te dobet dhe pa dinjitet. Dy dite me pas u arrestua. Komisari ne kohen qe zhvillonte punen politike tha: Ish toger Moikom Cali ishte futur me dinakeri ne radhet e ushtrise popullore. Por nuk e dinte, se syshqiponjat rrine gjithmone zgjuar. Ne qofte se ne radhet tona do te kete te tjere, t'a dine se i pret nje fat i tille. Nuk mund t'i fshihen syrit vigjilent te partise. Ta dine sahanlepirsat se diktatura e proletariatit do t'ua prese kembet deri tek gjuri. Pas ngrenies se darkee Ashiku kerkoi Bardhin, disa minuta me von ishin te plepi. Nderkaq Bardhi pyeti si ishte e mundur qe toger Moikomi kishte bere veprime te tilla. Ndersa tjetri i foli per letren qe i kishte derguar Natasha. Per ta bere biseden me te kendeshme, e nxori nga xhepi dhe lexoi: I dashur Ashik! Nga letra jote me ka ikur gjumi dhe mendoj vetem per ty..... Nderkaq Bardhi mendoi A mund te justifikohesh ne rast se ajo vjen ne repart. Per koke te vellait femrat si Natasha ma kane hequr trurin. Ne rast se vjen do t'a prezantoj se eshte gruaja ime. Fundi i javes perkoi me fundin e karantines. Sipas rregullores gjat dites do te dilnin ne qytet. I prirur per te treguar aventurat e se shkuares, gjat kohes qe benin shetitje ne bulevard Ashiku vazhdoi tetregoje si kishte ndihmuar Mentorit.

Me ndermjetesimin e shokeve pas tre muajve i bera pasaportizimin, pa te cilin familjen s'mund ta largonte nga fshati. Ndersa per te sjelle familjen ne qyteze I sigurova shtepine, per te cilen s'me zuri gjumi. Rastisi qe u transferua ne ministri nje inxhinier, bisedova me drejtorin dhe hyrjen dy dhoma me nje guzhine, i mori Mentori, qe i kenaquru shpreh: Kam merak se s'do te me jepet mundesia, te t'i bej nderet qe me ke bere. Disa dite pas stabilizimit ne shtepine e re organizoi nje darke, ne te cilen ftoi: drejtorin, mikun qe e solli nga fshati, nje shok me detyre te rendesishme ne Komitetin Ekzekutiv dhe une. Mbremja kaloi aste mbreselenese. Mentori me te shoqen bene gjithshka te na kenaqnin. Rakia balle kazani dhe mezia e ngrohte, kenga, bisedat e perzemerta dhe buzeqeshja e se shoqes, krijuan atmosferen me te kendeshme. Ne mesnate u larguam me mbresa. Isha i gezuar qe kisha bere mik Mentorin fjaleembel. Nderkaq me perfytyrohej e shoqja, e cila ast pas asti nxirte nje shkak dhe vinte ne tavoline. Bera shume kohe qe buzeqeshjen e saj e kisha perpara syve. Gjat nates me kujtoheshin dy gropzat e vogela dhe s'me zinte gjumi. Ishte shume e bukur. E gjate si selvi. Perfekte ne menyren e komunikimit, sidomos me te shoqin. Me von e ftova ne shtepi. Ishim miqesuar aq shume sa bisedat tona u bene per gjithshka. Ndersa ai ndryshe nga darka qe kishte organizuar ne shtepine e tij, biseden e onte vazhdimisht te ndihma qe i kisha dhene, jo vetem per strehimin e familjes. Ndersa grate e saponjohura bisedat e tyre i zgjidhnin me kujdes. Rakine balle kazani dhe mezia per te cilen u kujdes gruaja, qe sado e kujdesshme, nuk arriti te barazohej me aftesite e Bores. Gruaja e Mentorit, pavarsisht punes ne kooperative, ishte me e mbajtur se i shoqi. Si ishte e mundur puna e rende ne kooperative s'ia kishte prishur bukurine. Pas darkes qe organizuam per nder te Mentorit dhe gruas se tij, sedra nuk e la Boren te qete. Javen tjeter na ftuan ata. Nuk kam mundesi te tregoj menyren perfekte te pritjes. Ahengun qe na shqeroi gjate kohes. Ne kete drejtim Bora se kishte shoqen. Me pas u miqesua me timeshoqe aqsa s'linin vend pa shkuar. Ndersa bukuria qe ia shtonte e qeshura, nuk me shqitej nga syt. Perfytyroja bukurine e saj dhe do dite me shtoheshin vuajtjet. Ne kete kohe m'u kujtua historia qe me kishte treguar Miua per Shkurten, gruan e shefit te llogarise, ne nje qytet verior... ...Digasteri kishte mobilizuar Sokolin te kontrollonte llogarine e ndermarjes si moter. Perpara kontrollit specialisti i ministrse e njohu me planin e punes. Me pas kishte filluar kontrollin. Gjat kohes qe vazhdonte kontrollin ushqimin dhe fjetjen i bente ne nje hotelin te qytetit. Pas javes se pare vuri re nje gabim ne kuadrimin e llogarive. Ne pamjen e pare iu krijua pershtypja e mungeses se vemendjes dhe e kishte mbajtur shenim. Pasi e diskutimoi me shefin e llogarise vendosi te heshte, ne rast se s'do kishte gabime te tjera. Duke qene se ndermarja kishte aktivitet te madh, koha per kontroll kaloi afatin e parashikuar. Nderkohe Sokoli u miqesua me shefin, aqsa me von i propozoi te flinte ne shtepine e tij. I merzitur nga vetmia kishte pranuar. Ndersa per gabimin mendoi se kishte qene aksidental. Nderkohe u perball me gabime te tjera. Nderkaq ne mesjave shefin e lajmeruan te shkonte ne ministri. ndekohe Sokoli tha se do te shkonte ne hotel. Por u terhoq, mbasi shefi kembenguli se nuk do te vonohej.

Duke qene vetem, pasi hante darken ne restaurant shkonte ne kinema. Ne shtepi shkonte ne kohen qe do te flinte. Ndodhi qe naten e dyte kishte harruar elesin e portes dhe ishte detyruar te trokase. Me von kishte hapur deren e shoqja e shefit me kemishe nate duke qeshur. Pasi e kishte falenderuar shkoi ne dhome per te fjetur. Nderkaq i ishte kujtuar ajo duke qeshur kur i hapi deren, duke e shikuar ne nje menyre, qe s'mundi t'ia kuptonte qellimin. Me pas u shtri ne krevat duke perfytyruar te qeshuren e saj. Ne kohen qe sa e kishe zene gjumi ajo i shkoi ne krevat.... - Nuk mundem ishte pergjeruar, tetshoq e kam shok, do t'i ruaj nderin... - Hajt mos bej naze, po qe per nderen ia ruej une. peshqeshin ta fal Zoti. Dhe pa e zgjatur kishte hequr kemishen... Sokoli kishte vazhdur dashurine me verioren, derisa i shoqi ishte kthyer nga Ministria. Me pas e kishin vazhduan perseri, pasi i shoqi shkonte ne pune. Ne mengjes dilnin bashke nga shtepia. Pas shkonte scili ne zyre e tij, dy ore me von Sokoli kthehej tek ajo. Ishte femer qe kishte lindur per dashuri. Ajo kishte aftesi qe te bente per vete ne do moment. Ishte shprehur Sokoli kur ishte kthye nga veriu. Pasi shkonte ne oren e caktuar e gjente te pregatitur, por asnje here njelloj si diten e pare. Ajo ishte e sigurte, mbasi merte masa per do te pa pritur dhe dashurine e benin pa kokarje. Gjat kontrollit kishte gjetur shkelje te cilat nuk ishin bere pa qellim. Nje dite kur ishte duke bere dashuri me Shkurten, i kishte foli per shkeljet e qellimshme qe kishte gjetur ne adrese te llogaritar Zefit. - Hajt more se shifra jane, ato mund t'i shkruhen ndryshe! Dhe e kishte mbuluar me puthje. Pasi kishte perfundua kishte bere akt kontrollin te cilin e formuloi me levdata per rregullin qe kishte gjetur ne llogarine e ndermarjes... ....Disa kohe pas njohjes me Boren vazhdoi Ashiku, ne nje moment m'u kujtua nata pagjume e Sokolit me Shkurten ne veri, te cilen e krahasova me Boren. Ne ate ast mendova: Per te dy grate flitet se ishin te shokeve. Ne qoftese Shkurta kishte dhuruar nje nate pa gjume, per Boren isha ne dileme. Por sa here e kujtoja se nuk vura gjume ne sy. Buzeqeshja e saj ishte gjithka. Erdhi koha qe do nate me dilte ne enderr. Afrohej dhe largohej si shtojzavalle. Iaha si i denuari kur shkon ne litar. Vendosa ta marr ne lule te ballit, dhe i shkova ne shtepi. Ishte bashke me te shoqin. Kur u futa tek dera u gezuan. Me priten me ndere. Edhe une u gezova, pavarsisht se nuk do te realizoja qellimin. Kur shikoja Boren qe qeshte me gjithe zemer dhe dy gropzat qe i formoheshin ne faqe, dukej se me falte te gjithe boten. Kaq ishte e pamjaftueshme. Nje dite tjeter i shkova perseri dhe e gjeta vetem, por respekti s'i mungoi. Beri gjitka te ndihesha si ne shtepine time. Ate dite s'guxova t'i thoshja asnje fjale. Ne nje rast e solla fjalen rreth e rreth. Pasi me degjoi me vemendje u pergjigj: Ti je shpetimtari yne. Por nevojat s'mbarojne asnje here. Shprehjen e saj e interpretova: Ne te ardhmen kurajua s'duhet te te mungoje. Duke patur ne mendje deshiren, ne nje rast u shpreha:

Kur qielli te jete i paster, dielli do te ngrohe me mire. Asaj i pelqeu shprehja dhe qeshi me gjithe zemer, nderkaq iu formuar dy gropzat ne faqe dhe ulumturova. Por... nuk e pash veten ne nivelin e duhur. Nderkohe Bora dhe imeshoqe iu bene shoqe te pandara. Vinte per kafe, shpesh here dilnin per te psonisur. Ishin te kudondodhura. Ne kete kohe mendoja: Mashkulli s'ka pse te denohet ne qoftese puth femren qe dashuron. Megjithse mendimin e quaja te drejte, se kuptoja sa te drejte kisha. Dhe u kenaqa me dhallen kur mungonte kosi. Ne kohen qe s'me kishin leshuar ethet e dashurise, pa pritur gruan e ftuan vellezerit ne Radostan. Ajo u largua me nxitim, mbasi frytezoi rastin, nje makine e ndermarjes do te kalonte nga ajo ane. Me Boren nuk u takua. Mbeta vetem. Nje pasdite Bora erdhi ne shtepi. Trokiti dhe u fut brenda. Per gruan pyeti pasi zuri vend ne kanape. Gjaku me vershoi ne fytyre, nuk dija 'pergjigje t'i jepja. Ajo e vuri re dhe pyeti: - Ka ndodhur ndonje gje e rendesishme? - Jo, - u pergjigja dhe qesha. Edhe ajo qeshi, me ate qeshjen e saj mikluese dhe, dy gropzat iu formuan ne faqe. - Erdha, - tha, - se kemi dite pa u pare. - Me ate apo dhe me mua? - e pyeta duke qeshur. - Me te dy u pergjigj. Ate e kam si moter, ty si vella. Me mori malli. E vura re kur uli syte dhe sesi i ndryshoi fytyra. erdhi asti mendova dhe iu ula prane. Ajo u ngrit dhe u be gati te largohej. - Ulu, - i thashe dhe e kapa nga dora. - A erdhe se te kishte marre malli?... - Me merr malli, - tha, - per njerez... - I zene ngushte iu pergjigja: - do gje te mire e kane bere njerzit e mire. Nderkaq terhoqi doren me force dhe: - Ta dinim se te mirat i beje per qellime te tilla, te mirat e tua s'do t'i pranoja sa te isha gjalle. Ishim me te lumtur ne varferine tone. Perjetova mjerimin me te madh. Por kisha vendosur ta shtija ne dore, prandaj e terhoqa me force, duke menduar se nuk gaboj kur e dashuroj. Nderkaq rrudhi fytyren me nje buzeqeshje tallese tha me permim: - Keshtu jane disa, kur i repekton mendojne se deti behet kos...Nderkohe lotet u rrukullisen sumbulla sumbulla. Kur u afrova kishte arome trendeline. U ndodha midis dy zjarreve. Bukurise qe me terhiqte si magnet, dhe kundershtimit te saj, qe me largonte me neveri. Me mire te armiqesohem mendova, por t'ia arrij qellimit qe nisa. E terhoqa me force drejt vetes dhe e ngjesha pas gjoksit. I poshter degjova qe klithi. Te konsideroja si vella, por qenke egersire! C'faj kam te dashuroj marrezisht u pergjigja dhe e shtergova nga gjinjte. Pasi grumbulloi forcat, liroi doren qe ia mbaja fort, syte me leshuan xixa. Maskara 'mendon, jam lavire? S'bera asnje levizje, as syte s'ia hoqa. Me shume nga inati se nga dashuria. Nuk e lashe te lagohej. Nderkohe kuptoi gjendjen time shpirterore dhe kundershtoi me te gjitha forcat. Por sado e fuqishme, situaten s'mundi ta ndryshoje. Duke shpresuar te mos shkateroj veten vendosa ta sulmoj ne pjeset delikate. Pasi i shqeva bluzen dolen gjinjte thithkatendosur. Mendova se ishte duke e

tradhetuar ndjenjat. Nderkaq bertiti. Nuk e dallova nga dashuria apo nga urrejtja. Me shpejtesi mblodhi forcat derisa liroi njeren kemben, me te cilen me goditi, pas disa sekondave isha ne dysheme.... Ne kohen qe dielli kishte kaluar vijen e horizontit dhe perskuqte rete, nje marinar lajmeroi Ashik Radostanin te shkonte ne postabllok. Me dergoi oficeri i rojes, tha ka ardhur gruaja, po te pret ne postbllok. U ndane, Ahiku shkoi ne postbllok, Bardhi ne klasen laborator. Duke u stervitur s'kishte vene re orarin e ngrenies se darkes. Me von ishte futu ne klase nje nga shoket, i cili u udit kur pa Bardhi me dy tre shoke qe ishin duke u stervitur ne tastjere. Te nesermen Ashiku ishte teper i gezuar. Natasha ishte paraqitur tek oficeri i rojes si gruaja e tij. Kur shkova te postblloku, tha zemra sa s'me doli nga kraharori. Ishte ajo, me njohu nga fotografia dhe m'u hodh ne qafe. Pasi u shterguam u shikuam sy ne sy. Ajo bente gjithka te tregohej sa me mikluese. Pasi u shtergua pas gjoksit i peshperiata. Nuk mund te dal nga reparti, nese mundesh merr leje oficerit te rojes! Megjithse u shkeput me veshtiresi, u largua. Por u detyrua te prese sa te kthehej oficeri i rojes nga nje kontroll rutine. Vonesa me 'orientoi. Disa minuta me von ajo u fut tek dera duke bertitur: Fituam! Ora ishte 20.30 Oficeri i rojes e lejoi te largohej nga reparti deri te nesermen ne oren 06.00 Perpara paraqitjes ne repart, Natasha kishte zene nje dhome ne katin e dyte tek hotel Vollga. Pas dhjete minutave ishim ne hollin e hotelit, mori elesin dhe filluan ngjitjen e shkalleve me vrap. Pa mbyllur deren filluan te puthen. Pasi hoqi triken e holle qe i shterngonte gjinjte, vuri re se kishte trup elegant, te skalitur si ne mermer. Me e bukur se e bukura e dheut. Syte jeshil, qepallegjate, vetullazeza si shushenje. Nje harmoni e perkryer midis fjaleve dhe bukurise.... Pasi vuri re guximin e tij me shume sesa e mendonte Bardhi mendoi, nese duhej ta vazhdonte shoqerine me aventurierin. ** **

Pasi perfundoi programi i teorise, te nesermen grupi i nderlidhsave shkoi ne terren per te ushtruar praktiken. Ne mbremje ishte bere njoftimi, te nesermen do te zhvillohej gjyqi i Moikom Calit. Komanda mori masa per te siguruar pjemarrjen, ndersa pergjegjesi i zbulimit perzgjodhi me te besuarit per te thithur do mendim qe do te dilte gjat seancave te gjyqit. Ne oren 09.00 repartet ushtarake te garnizonit bregdetar u grumbulluan afer vendit qe zhvillohej gjyqi shembellor. Sipas urdhrit te garnizonit marnin pjese repartet e kembsorise, te xhenjos, te mjeteve motorrike, artilerise bregdetare, artilerise kondrajrore, marines dhe prapavija. Rreth zones ishin shtrir linjat per te percjelle me altoparlante zhvillimin pa pengese te gjyqit te madh. Trupi gjykues zuri vend ne oren e caktuar, i perbere nga gjashte oficere. Koloneli qendronte ne mes te tribunes ishte kryetari i gjyqit. Ne ane te tavolines

prokurori mbronte akuzen. Ne vend te veate, jo shume larg trupit gjykues ishte oficeri qe gjykohej. Pasi u dha komanda: qetesi! mberriti i burgosuri, si ariu ne kafaz, me byzylyke ne duar. Policia ushtarake me automatike, gati per zjarr, qendronte ne gadishmeri. Ata qe e kishin njohur Moikomin u befasuan. Ishte dobesuar aqsa binin ne sy kockat ne fytyren e zhubravitur. Mjekra kishte dale perpara, hunda e perthyer mbulonte zgavren e gojes, me pamjen e nje shpelle ne fytyren si limon i kalbur. Uniforma qendronte si thes ne trupin e deformuar. Pas pak mikrofoni shperndau ne eter fjalen e kryetarit, e llogaritur te degjohej jo me teper se 500 metra, ndersa ne rruge ishin vendosr roje, per te ndaluar qarkullimin. Gjyqi me karakter shembullor duhej te jepte efekt per ushtrine dhe strukturat e saj, populli nuk do te kishte informacion. Gjat pretences prokurori e paraqiti si bashkpuntor me fashizmin, per interesat e te cilit kishte shitur atdheun. Per te patur efekte psikologjike perdori me mjeshteri: Kur ngordhi gerdalla fashizem, gjeti mundesine t'i hipij kalit, pamenduar se nuk do ti shpetonte vigjilences se partise. Pasi pershkroi kohen kur ishte futur si morr ne trupin e Ushtrise Popullore, vazhdoi: Per poshterite qe ka bere drejtesia popullore e gjen fajtor: Per tradheti ndaj atdheut, perdhunimin e vajzes shtatembedhjet vjee, e bija e fshatarit te varfer te lidhur me luften Na. l. per bashkpunim me armikun dhe per mashtrmin e organeve tona. Pasi analizoi do pjese te akuzes ve e ve - tha: Per te gjithe veprimtarine kriminale i propozoj trupit gjykues prestigjoz ti jepet denimi shembullor 25 vjet heqje lirie! Pas preteces i pandehuri iu pergjigj pyetjeve, me pas perfundoi seanca e pare. Ne mbremje mberriti ne repart nje gazetar i gazetes se ushtrise. Komisari i rekoandoi te bente nje interviste me marinarin nderlidhes Bardhi Gjinleka. Gazetari, nje burre rreth te dyzetave me eksperience, biseden e filloi me pyetje per specialitetin. Me von marinari foli per punen kembengulse qe te aftesohej si nderlidhes, qe atdheut ti sherbente ne kohe lufte, ne rast se do ta lypte nevoja. Intervista u botua ne gazeten Luftetari, por duke qene me interes u botua ne gazeten Rinia. Bardhi e kishte mbajtur fjalen qe i kishte dhene babait diten qe e percolli per ne ushtri. Por nuk mendoi se sukseset, do te nxisnin cmiren e atij, qe s'kishte lene gje pa treguar, per aventurat qe kishte bere me femra. Per te zhvilluar me efektivitet praktiken ne terren, instruktori e ndau togen ne dy grupe. Me grupin e pare qendroi ne zonen afer qytetit, ndersa Bardhi me grupin e dyte do te zinte kodrat ne verilindje. Ndersa pecialitetet e tjera u transferuan ne bazen e anijeve luftarake. Me kete rast u nda me Ashikun, i specializuar per perdorimin e silurave. Ne mengjes toga doli nga reparti, pasi zuri vendet e caktuara filloi stervitjen mesimore. Bardhin me grupin e tij zuri kodren e pyllezuar ne anen tjeter te lugines. Megjithse ishte mengjes, dielli diqte si sa, ndersa gjinkallat me zh-zh- zhet e tyre ulurinin si te dehura. Zona ishte mbuluar me jeshillek, ndersa lulet kundrmonin. Ne malin pertej ishte nje tufe me re te bardha qe shtrihej midis dy brigjeve. Per rreth degjohej kenga e bilbilit. Nderkohe grupi u shpernda per te filluar stervitjen. Ate dite

ishte programuar lidhja me njeri - tjetrin, me pas me shoket e grupit tjeter. Ne zbatim te rregullores u maskuan me fier. Me von Bardhi levizte sa nga njeri tek grupi tjeter per ndihme. Diten e pare puna eci mire. Ndersa diten e dyte nje kalimtar rastisi te degjonte biseden e dy njerezve te pa njohur. Qendroi per te saktesuar 'thoshin, por s'kuptoi agje. Me pas degjoi njerin qe fliste shqip, ndersa tjetri nje gjuhe te pa njohur. Dyshoi. Megjithse u afrua s'mundi ti kuptoje. Pasi zuri vend pas nje ferre te madhe u perqendrua me sy dhe veshet pipez, per te vrojtuar me mire zonen. Vuri re qe dikush levizi. Me pas foli shqip: Qendro ne pergjim Diversante mendoi dhe shqetesimet ndoqen njeri tjetrin. Pasi u bind per pranine e te huajve, shkoi ne qender te fshatit. Ne zyren e postes beri telefonate urgjente. Saktesoi vendin, kohen, afersisht numurin e tyre. Pasi mbaroi u ndie i lumtur. Me von u be udherrefyesi i forcave te ndjekjes. Pas njezet minutave zona u rrethua. - Beni te pamunduren, urdhroi komandanti, t'i kapim te gjalle. Ne qofte se s' ka zgjidhje tjeter perdorni armet. Kohe pas kohe rrethimi u zvogelua. Nderkaq nje nga ushtaret e ndjekjes diktoi grupin e te huajve,qe pushonin ne hije. Pasi u afrua bertiti: - Duart lart, - Jini te rrethuar. Bardhi iu lut te rregullonin uniformen. Ushtari urdhroi perseri: - Duart pas kokes! Nderkohe mberriti komandanti i shoqeruar me fshatarin informator. Te huajte ishin me duar lart, futur ne rrethin e kufitereve. pasi urdhroi te ulnin duart Bardhi spjegoi: jemi pjese e toges se nderlidhjes se kursit nentemujor. Sipas programit jemi duke zhvilluar praktiken mesimore. Pasi u bind, komandanti lejoi vazhdimin e stervitjes. Ndrkaq informatori mbeti si pule e lagur. ** **

Ne fillim te muajit komandanti i mbrojtjes bregdetare u largua per te pushuar ne konvaleshence. Ndersa komanda e shkolles se instruksionit caktoi Bardhi Gjinleken te bente dezhurn ne shtepine e tij. Me pas do mbremjeve Bardhi vishte uniformen e liridaljes dhe shkonte tek shtepia e kolonelit. Shtepia dykatshe ishte rrethuar me mure, ndersa shtepia dykatshe ndodhej midis gjelberimit, trendafileve dhe zambakeve te bardhe. Uniforma e bukur e marinarit qendronte hijshem ne trupin e tij te bukur. Uniforma e bukur, trupi i bukur dhe ecja e bukur, kishin terhequr vemendjen e gjimnazistes se dashuruar pas tij. Megjithse ditet kalonin nuk u krijua mundesia te takohen. Nje mbremje ra zilja e telefonit, nderkaq Bardhi ngriti receptorin. Nga ana tjeter e fillit u degjua zeri i nje femre. - Kush je ti, - pyeti zeri femeror, - ai marinari? - Po,- u pergjigj Bardhi dhe priti. - Kak pozhivajesh?.... Harasho! - Harasho, - u pergjigj ai me dyshim, por i uditur.

- Mos u tremb, tentoi ta qetesonte. - Te kane derguar te mbrosh atdheun, behu i guximshem! - Ne rast se do ta dija, qe je armik nuk do te pergjigjesha.... - Pse, - ke frike nga femrat?... Nga cilat femra? - Pyeti Bardhi. - Femrat e martuara duhet te jene te friguara!.... - Po nga te pamartuarat? - pyeti ajo perseri. - Nga ato nuk mbrohet atdheu..... ironizoi. - Qenke i gojes,- u pergjigj ajo dhe uli receptorin. Me pas Bardhi qendroi nje cope here duke menduar: Ishte provokim apo shaka. Numurin e telefonit te kolonelit, ve familjareve nuk mund t'a kene te tjeret, filloi te shqetesohej. Me pas mendimi qendroi tek shoqeria e shkolles. Nderkaq iu kujtua Burimi.... Pse me beri kundershtar? - pyeti i indinjuar. C'fitoi? Une humba, jo nga paaftesia, por nga intriga, qe u stis sipas nje skenari te studjuar mire. Tani jam bindur qe ai nuk do te arratisej. Ndryshe, sot nuk do te ishte duke vazhduar shkollen. Atehere pse ka lindur? Per te qene e keqja e te tjereve? Me tha se banon ne qytet, ne rast se eshte e vertete, instiktin e egerisise e paska me te zhvilluar nga ata qe jetojne ne zonat e thella. Njeriu qe jeton ne qytet nuk e njeh ligesine, produktin e mendjes primitive... Sidoqofte dashakeqi s'do as veten. Por rete sado te zeza te jene, dielli do te ndrioje. Karvani le te ece...Mendoi. Pas transferimit te kursanteve ne bazen e anijeve luftarake, reparti nuk e kishte gjallerine e me parshme, te cilen e sillte numuri i madh i kursanteve me zerat dhe optimizmin e tyre. Edhe ditet nuk ishin si te parat, ndonse optimizmi ishte me i dukshem. Dhe, si te zgjohej nga gjumi doli nga meditimi. Me pas u takua me Andean, qe rrinte i veuar nga shoket. U ul prane tij dhe pak nga pak Andrea u fut ne problemet qe e shqetesonin. Ne shtepi, - tha - kam vetem nenen. Motra vazhdon shkollen e mesme ne qytet. Ndersa babai ka kohe qe eshte larguar, nena na rriti me te keq. Tani e kam perpara syve sakrificat e saj. Por, si te mos mjaftonin, ne kohen qe do t'i shkoja ne ndihme doli ushtria! Bota keshtu eshte ndertuar, vazhdoi, here e bute, e here xanxare. Ne shume raste e padrejte. Njeriu punon, lodhet dhe sakrifikon per te arritur dika, por i iken nga dora si te mos e kishte patur kurre. Ja, marrim nenen time. E sjellshme , punetore, nene dhe amvise shume e mire. Bashkeshorte, qe s'e kishte shoqen. Pakuptuar doli nje tjeter, ne zemren e se ciles ishte rrenjosur ligesia dhe i rremben lumturine. A ka poshtersi me te madhe? Bashkeshortja lindi dhe edukoi dy femije, pasi i rriti, pa u bere zot te vetvetes, babai e ndan pa arsye. Prandaj per nenen beri poshtersi te madhe, mbasi babai tregohet i pabese se martohet me femren e ndar nga burri. Tani ka filluar te ndertoje lumturine ne shpinen e nenes sime. Mos u merzit vella, njeriu eshte shume i forte. Fatin e nenes tende e kane dhe mund ta kene mijera nena te tjera, te cilat sakrifikojne jeten per te rritur dhe edukuar femijet. Ndersa babai i femijve harbohet pas qejfeve. Eshte ne nderin e femijeve qe sakrificat t'ia shperblejne me respekt, dashuri dhe ndihme, kur te jete e mundur.

Me pas biseda u perqendrua ne aste te dhimshme, qe zemra e njeriut i perballon me veshtiresi. Nga gjyshi, prinderit e mi trasheguan token, - tha Andrea. Me ate toke siguronin te gjitha nevojat qe ka jeta. Por erdhi kolektivizimi dhe filluam te jetojme me te keq. Megjithe ate prinderit punonin ne kooperative, deri sa kishin harmoni u rritem njelloj me femijet e tjere. Shkuan vitet, babait iu fut vetja ne qejf, me von s'iu nda deres se klubit. Pinte sa behej tape, ne darke vinte ne shtepi i dehur. E kisha degjuar disa here nene qe i lutej te hiqte dore nga alkooli, ndryshe prishej shtepia. Ai nuk e korigjoi veten, por i kthehej nenes me bertima, me pas e godiste ku mundte. E kisha pare me motren ne shume raste te gjakosur. Nuk kishim 'ti benim dhe ulurinim. Jo nga frika, por nga dhimbja qe ndienim per nenen dhe urrejtja per babain. Me pas nena i kaloi ditet me lot dhe vaj. Ndersa ai me raki dhe meze. Ne kete menyre situata dramatike vazhdoi tre muaj. Nje nate nuk u kthye ne shtepi. Nga ajo nate mbetem jetime me babain sherrxhi te gjalle. Megjithse nena dhe babai i tij kerkonin te kthehej tek femijet, ai evgjeti ngrohtesine tek e motra. Me pas nuk shkoi ne klub si kishte bere deri atehere. Gjithsesi nenes iu rrit shpresa. Me von kur nuk shkoi as ne klub as tek e motra, pritem do te ndodhte. Nembremjen e nje dite pazari komshia tha se ishte martuar me agronomen e kooperatives, qe gjashte muaj perpara ishte ndar nga burri, mbasi shkonte me brigadierin. E kam vene re nenen qe vuante,prandaj me dhimsej sa s'thuhet. Sa isha ne shkolle me motren, e ndihmonim gjat pushimeve te veres. Pasi mbariova shtate vjearen shkova ne pune do dite. Nuk shkova ne shkollen se babai na la vetem. Eh, more Andrea! Ne kete bote flene bashke e mira me te keqen. Sa mire do te ishte kur te gjithe njerzit te benin pune te mira. Atehere nuk do te kishte as lufte as ushtri. Njerzit do te punonin e jetonin ne paqe... Ndersa Andrea me doren e vendosur ne faqe, shikonte tej ne horizont, i humbur ne mendime. Me pas iu drejtua Bardhit: Vella i dashur! Me gjithse s'na lidh gjaku, na lidh sinqeriteti, Shoku duhet per kohe te veshtira. Sot nena ime vuan, Sa? Ajo e di! Ne keto dite te veshtira desheroja te isha ne fshat, t'a ndihmoj dhe t'a mba me kurajo te mos ligeshtohet. Me kujtohen si sot fjalet e saj, kur me fliste per vuajtjet ne kohen qe kishte mbetur pa baba. Ne pamundesi per te jetuar, e ema ishte martuar. pasi mbeti vetem, per te mos vdekur nga uria, jetoi te fisi i babait. Qyshsa ishte femije s'kishte njohur dite te bardha. E vetme fillikat vendosi te jetonte me te keq. Duke qene se jeta eshte e embel nuk u dorezua. Punoi si te ishte e rritur per te fituar dashurine e atyre qe se donin. Nje dite ata qe e perkrahnin vendosen t'a martonin. Megjth se ishte pesembedhjete vje burrit i hapi shtepine dhe puneve u doli zot. Punoi me ndershmeri, prandaj nga te varfer u raditen me shumicen e fshatit. Pas lindjes se dy femijve filluan te jetonin me punen dhe djersen e ballit. Por papritur ndodhi ajo qe s'e desheronte. Ne kohen qe se mendonte imate e tradhetoi. Ndersa ajo eshte krenare, pavarsisht se jeton vetem. Per kete femijet do t'i jene borxhllinj tere jeten. Me pas Bardhi i futi krahun, shkuan te kendi lojrave me dore per t'iu larguar sado pak mendimeve te trishtueshme. Pasi ngrenies se darkes Bardhi shkoi ne klasen laborator. Kishte vendosur qe Gezimit, shokut te feminise, t'i kerkonte adresen

e Lules. Ne leter shkruante: I dashur Gezim! Me fal qe te kerkoj ndihme, por shoqja e Lules me del do nate ne enderr. Mund te mos e kem mire, por zemra s'pyet. Prandaj nga shoku i femijerise, pres te me ndihmoje. Sot jam duke kryer sherbimin ushtarak. Ne krahasim me ju, kam ngelur pas, por mendoj se eshte eshtje kohe. Jam i bindur, se ne te ardhmen, nuk do te jem ai qe jam sot. Per kete ju garantoj. Kaq shkroi dhe e mbylli ne zarf. Te nesermen me poste e dergoi rekomande, ngaqe mberritjen donte ta kishte te sigurte. Pa 'ka se do te vononte gjat rruges. Me pas pergjigjen e shokut e priti me qetesi. Te nesermen pasdite u nis, si zakonisht, per te bere dezhurn tek shtepia e kolonelit. Per nje arsye te thjeshte s'kaloi ne rrugen e perditshme. Por kur kaloi bulevardin, vuri re nje vajze qe i ecte paralel, dhe i hedhte here pas here shikime, qe iu duken provokuese. Vajza kishte veshur nje fustan te holle dekolte, qe i linte zbuluar supet dhe nje pjese te gjoksit. Ndersa takat e sandalleve goditnin sipas nje ritmi asfaltin e bulevardit. Ne astin qe do te futej ne rrugice, ajo e ndali. - Mendova se do me flisje, dje mbrema kur kalove te dera e shtepise sime....Ne mungese te kurajos tende, po e marr une inisiativen, - tha vajza flokezeze te lidhur bishtkali. - Ne qoftese nuk iu njoh, s'kam se si t'iu flas!- U pergjigj marinari, gjithsesi i uditur. - Po, - ke te drejte. - Une jam vajza qe biseduam ne telefon, besoj iu kujtohet, - tha pa levizur nga vendi. Mund t'iu prezantohem? Quhem Majlinda. - Une jam Bardhi, - gezohem qe u njohem! Pas bisedes se shkurter vazhduan te ecin paralel, me von vajza tha: - Jam gjimnaziste e vitit te katert. Kam nje muaj qe te kam pare duke kaluar perpara portes se shtepise sime, me von me lindi deshera te te takoj, por s'ia kam arritur qellimit. Nderkokohe vura re se ditet iknin, ndersa deshira per te biseduar do ore rritej, vendosa te te flas ne telefon. Ate nate degjova zarin. Si e shikon mora inisiativen, mbasi dua te njihemi! - Ju folet rusisht, cili ishte qellimi?-Pyeti Bardhi. - Ne qefte se do ta flisje ruishten do te bisedonim dika me teper. - Pse, nuk mund t'i thoshje shqip? ... Nderkohe mberriten te shtepia e kolonelit. - Kjo eshte shtepia e xhaxhait, - tha vajza duke iu kthyer ballas. Ti e di qe nuk jane ne shtepi, a mund te ngjitem lart? - Ne rast se te shikojne, si do te mendojne?..... - Le te mendoje 'te duan. Une i di vepimet e mia. Nje kat me lart Bardhi hapi deren. Duke buzeqeshur e pyeti: - Kush do te futet?... - Une, - u pergjigj ajo, si e zonja e shtepise ose si femer... - Por, elsin e kam une,..beri shaka marinari. - Atehere futem si femer, - tha dhe u fut brenda. Majlinda u ul ne poltronen perballe, ndersa Bardhi ne karriken prane tavolines. Nderkohe ra zilja e telefonit. Majlinda nxitoi te pergjigjej.

Ishte nje i aferm qe pyeste per familjen e kolonelit. - Jane me pushime ne konvaleshence, kthehen ne fund te muajit, tha dhe uli rceptorin duke shikuar Bardhin. Vajza u ul perseri ne poltrone, duke qene ne pozicion, binin ne sy supet elegante dhe gjinjte e vegjel si pjeshke. Qendrimi me femren ne nje dhome i riu nga fshati e konsideroi te pa moralshme. Pasi vuri re druajtjen e tij levizi per ti bere vend ne poltrone. - Eja ulu! - ketu ka vend per te dy.... Bardhit iu kujtua tregimi i Ashikut me Boren, gruan e shokut, pa i thene ajo ulu, ai ishte ulur prane saj. E shikoi vajzen t'a kundershtonte, por ajo i nguli syte dhe e armatosi. - Eja, eja, ulu, se duke qene afer behemi miq te mire. Mos iu druaj sinqeritetit. Po te vije rasti ruaju nga intrigat. Si e kupton une s'jam e tille. Bardhi mbeti me shkim ne dysheme, pa guxuar t'i pergjigjej. - Nuk besoj te jesh i turpshem, mbasi turpi vjen per mungese te kurajos. Une e provova qe je kurajoz nga biseda ne telefon. U binda qe ne kete moshe rinia e merr plumbin ne lule te ballit. Bardhi e kishte te veshtire ta kundershtonte. Prandaj la karriken dhe i skuqur ne fytyre u ul prane saj. - Me sulmove ashper,- tha, - por nuk i meritoj... - Mendo vazhdimisht per gjera te bukura, te tjerat fshiji nga kujtesa. Guximi me detyroi te arrij deri ketu. Edhe ti duhet te jesh me i guximshem. Nga dita qe zemra me rrahu, kerkoj qe lumturia ime te vije nga ti! U kuptua qe qenia e saj ishte pushtuar nga ndjenja te pastra. Nderkaq Bardhi qendroi ballas saj. Pasi mori fryme thelle, u ngrit nga poltrona. Me pas u ngrit edhe ajo, u shternguan ne gjoks te njeri tjetrit.

**

**

Te nesermen Bardhi u ndie i 'armatosur. Kujtoi letren qe nisi me poste ne adrese te Gezim Kondit. Me von kujtoi shoqerine qe kishte krijuar me shoqen e lules. Tani... Majlinda! E re, e bukur, gjimnaziste... Me nje fjale mendoi se ishte dashuruar pas saj. Dhe diten e kaloi ne vrushkullin e mendimeve, qe vinin njera me e bukur se tjetra. Pas nje asti arsyetoi: Mendimi per Ermiren ngjan me fabulen: tigani ne zjarr, ndersa peshku ne det. Kurse rasti me Majlinden eshte konkret. Por iniciativa e saj sesi me duket Dhe netet iu bene tmerresisht te sikletshme. Nuk ishte i qete , mbasi mendimet i kishte te allakatura. Pjesen me te madhe te nates e kalonte duke menduar: Djali kerkon doren e vajzes, ndersa me Majlinden ndodh e kunderta. Dyluftimi me vetveten vazhdoi deri ne mengjes. Te nesermen dita i kaloi ne stervitje, ndersa pasditen mezi e priti. Ne oren e caktuar ishte ne shtepnea e kolonelit. Pas disa minutave ra zilja e telefonit. Bardhi ngriti fet e fet receptorin dhe: - Urdhroni! Kush jini?

- Bardhi! - Jam Majlinda. Me prit se erdha! Bardhit iu hodh zemra perpjete nga gezimi. U ndie aq i lumtur sa s'mund ta pershkuante me fjale. Ky gezim ishte ndryshe nga do gezim tjeter, prandaj se mbante vendi. Pasi kaloi nje gjysme ore, u shqetesua. Padurimi iu kthye ne ankth. Nuk duroi dhe doli ne dritare per te shikuar. Me pas ne ballkon per te kontrolluar rrugen. Por hi. Kaloi nje gjysme ore tjeter. Me pas ankthi iu shnderrua ne frike. Po frika nga vjen? Pyeti. Ndonje aksident,mendoi i dritheruar. Trupi ia mbuluan mornicat. Nderkaq kishte lindur dashuria, ndjenja qe siell paqe ne shpirtin e njeriut. Prandaj iu tremb tragjikes dhe jo tragjikes. Kur u bind se s'do te vinte kerkoi arsyen. Kush e pengoi te plotesonte premtimin qe me dha ne telefon? Megjithse veten e pyeti disa here dhe trurin e shtrydhi ne pambarim, s'mundi te qetesohej. ** **

Sipas urdhrit te komandes se fundkorrikut, toga e nderlidhjes do te largohej nga qyteti, me aniejen Luftetari e cila do t'i transportonte ne bazen e anijeve luftarake. Lundrimi me anijen qe sherbente per furnizimin materjalo teknik filloi ne oren 07.00 te mengjezit. Pasi bocmani raportoi gatishmerine e saj, kapiteni urdhroi daljen ne det. Nderkohe deti flinte ne qetesi! Ndersa nje puhi e lehte frynte nga perendimi. Anieja prej druri filloi te lundroje ne detin e hapur, bashi i se ciles e priste ujin si shpate. Valet e krijuara ne ane te bordeve zbardhin si zinxhire argjendi. Midis qetesise ndihej shushurima e valeve, ndersa perreth fluturojne pulebardhat. Prane bordeve plluskonin peshq e delfine. Nxehtesia e diellit mezi durohej. Midis qetesise qe mbreteron ne anije Bardhi kishte zene nje qoshe dhe mendonte me zemer te coptuar. Ne fakt me trup ishte ne anije, ndersa mendjen e kishte tek ajo. Duke pritur ast pas asti te degjonte zerin e saj. Nderkaq Andrea, pasi vuri re pezmin e tij i afrohet. - Jeta eshte e ngaterruar vella. Sot fati te sulmon, neser mund te te qeshe. I zoti eshte ai qe e nxier vete kalin nga balta! Luftetari lundronte me shpejtesi si te breshkes. Me pas kapiteni urdhron ngritjen e velave! Nderkaq nga perplasja e eres pas tyre dyfishohet shpejtesia. Ne kuverte vazhdon te mbizoteroje qetesia. Marinaret shikojne det dhe qiell. Kurse pulebardhat prishnin monotonine. Ne mesdite koha ndryshon. Ne perendim filluan te duken tufat e reve te zeza, te cilat leviznin drejt lindjes. Qielli humi kaltersine. Ere e lehte filloi te vraponte si kal i hasdisur. Deti filloi te shkumoje. Dallget rreshta rreshta perplasen pas bordit te anijes. Kohe pas kohe rritej rreziku. Kapiteni urdhroi mbylljen e bukaporteve mbi kuverte. Marinaret pasagjere i zuri frika, disa te tjere i zuri deti. Tmerri lexohej ne syt e te gjithve. Bardhi i alivanisur nga lekundjet dhe, i deshperuar per humbjen e vajzes qe

dashuroi, shtrihet si I vdekur mbi dysheme. Anieja lekundet si kashun mbi uje, nderkohe kapiteni urdhroi uljen e velave. Stuhite e shiut dhe dallget filluan te perplasen mbi anije. Mjegulla erresoi gjithka. Cast pas asti situata vazhdon te keqesohet. Qielli dhe deti nxijne si sketerre. Rete filluan te vjellin zjarr, ndersa anieja renkonte. Hapsira shperthen ne flake. Bubullimat dhe zhurma e dallgeve krijojne situate te pazakonte. Ne qiell as hene as yje. Marinaret as te gjalle, as te vdekur. Rreziku I fundosjes rritet nga lartesia e dallgeve. Kapiteni urdhron hedhjen e ngarkeses ne det. Ne fillim u hodhe mallrat e renda, pak nga pak derisa anieja filloi te ngrihej, pavarsisht se dallget e mendura vazhdonin perplasjen. Lufta per jete a vdekje u be me e madhe. Ne kohen qe ne det rritet stuhia, marinaret perleshen me vdekjen. Ne disa raste direket e gjate, jane gati te puthin kreshtat e valeve. Ndersa kapiteni nuk lejon qe dallget te goditin bordin e anijes. Me ndihmen e timonit manovroi me zotesi dhe mbrojti jeten e marinareve. Pas tete oreve ne perleshje me vdekjen, anieja ankorohet ne baze. ** **

Te nesermen dielli i ngjitur ne kupe te qiellit digjte pa meshire. Te mundurit nga dallget, filluan te dalin nga gjendja raskapitese. Megjithse nxehtesia s'durohej, pushonin ne adrat e tejnxehura rreshtur ne dy anet e rruges se zhavrruar. Pasi u zgjua Bardhi filloi te akarrise syte. Mendoi per lajm te mire dhe priti me gezim te madh ne shpirt. Perqark akacie, pisha e selvi, me tej ferra e shkurre. Ndersa dy kodra rrumbullake mbyllnin hapesiren ne dy anet e limanit. Perballe argjinatura me gure masive e beton. Perpara ishte bankinat prej betoni, ne te cilen ankorohen katerat silurues. Ndane limanit kalon rruga e kalldremuar. Me siper kapanonet e fjetjes dhe zyrat e komandes. Ne juge depot e municionit. Ne qender kuzhina dhe mensa. Ne kodren perballa banesat e familjareve. Klubi dhe qendra mjekesore me afer. Ndersa rruga e asfaltuar ngjit kodren e thepisur te on ne komanden e garnizonit. Pas riorganizimit filluan punimet xheniere. Betonim strukturash, transoport guri e zhavorri. Terreni eshte i veshtire, me e veshtire eshte puna. Lodhja eshte sfilitse. Kerkesa e llogarise maksimale. Ne vendin e punes degjohen komandat, urdhrat e kaptereve, zhurma e lopatave. Per rreth gjinkallat cicerojne ethshem. Puna vazhdon ne zheg, te tjere me karroca, dikush me tezga, per te transportuar zhavorrin me te cilin prodhohet betoni. Disa te tjere, si mizat ne behar, e hedhin ne kallepe. Dhe puna nen rrezet perveluese vazhdon pa nderprerje. Diku punon Ashiku, toga e te cilit ka ardhur para nje muaji. Takimin me Bardhin e ben shume te ftohte. Ndersa tjetri s'kupton nga vjen i ftohti. Ne mbremjem mundohet te sqaroje ndonje paqartesi. Per koke te vellait, betohet Ashiku, nuk kam asgje. Megjithse priti, dita e neserme nuk solli asgje te re. Javen e trete puna xheniere alternohet me stervitje ne anije. Me pas ditet ishin te zena me pune dhe stervitje. Koha per pushim ishte shume e vogel, lodhja

shume e madhe. Mbremjeve, kur shtrihej ne dyshekun me kashte, Bardhi perfytyron Majlinden, ndersa premtimi i saj nuk i del nga kujtesa. Ndonse shoqeria me Ymerin dhe Paskalin amortizon deshperimin, i cili do te vazhdonte gjate. Bardhi ishte i bindur se shoqeria sheron semundje me te medha. Ne kohen qe ditet ishin te ngarkuar me stervitje, komanda e cakton pergjegjes te salles sportive. Nderkohe Paskali shkruan skenare, Ymeri mjekon te semuret ne qendren shendetesore. Megjithse te zene me pune e stervitje, gjejne kohe per te bere shoqeri njeri tjetrit. Ve stervitjes ne anije, vend te rendesishem zinte fiskultura si, ngjitja ne litar dhe hedhja nga tropolinua pesembedhjetemetra. Megjithse te veshtira, fale vullnetit, Bardhi ishte nder me te miret. Me ata qe jepnin shembullin personal. Ndersa ne ditet e pushimit organizonin veprimtari shoqerore, kryesisht ngjitjen ne bregoret me pisha e shkembinj te thepisur. Nga lartesia kundroin detin, here here i perfshire nga stuhite. Ne raste te tjera si ujet ne vaske. Ne majen e larte pamjet ishin mahnitese: Cjepte bridredhur hidheshin si akrobate nga guri ne gur, brenda minutes fshiheshin ne pyllin e shkureve. Ndersa kolonite e zogjve nga zhurma me e vogel ngrihen ne fluturim. Ne faqet e thepisura qe zbresin ne det, kishin nderuar erdhet. Vezet si guralece lumi i kishin leshuar ne sheshe, ose ne kthina te shkembenjve. Diten tjeter stervitja ishte me e lodhshme, intensive. Kerkesat sipas rregullores, ishin te veshtira per arritjen e parametrave. Ndersa ne ddet rastesia eshte mbreteria e gjithesise. Megjithse duhej ruajtur nga te papriturat. Prandaj puna me detin nuk kishte kapriio. Nje dite u diktua ne kufirin e ujrave teritoriale nje objekt i dyshimte. Anieja e caktuar per te eksploruar zonen ishte dragamine prej druri. Ne qoftese objekti do te ishte mine leshuar nga skuadrilja e ndonje vendit perendimor do ta asgesonte. Pas sirenes se alarmit ekuipazhi u be gati per lundrim. Radistin qe nuk ndodhej ne repart e zensoi Bardhi Gjinleka. Pasi dolen nga baza me detyre asgesimin e objektit, deti ishte i qete. Kapiteni, nje detar me pervoje, drejton me profesonalizme dragaminen prej druri. Pasi kreu manovren doli ne det te hapur. Ishte dite vjeshte, koha kur deti ndryshonte nga ora ne ore. Pasi lundroi deri ne gjysme te distances, u dalluan kreshtat e dallgeve qe zbardhnin ne largesi. Me gjithse qielli ishte i paster, paralajmeronin stuhine. Nderkaq nga pika e vrojtimit mberriti radiogrami, i cili njofton afrimin e stuhise. Pas nje gjysme ore dallget u afruan. Rezistenca e dragamines eshte e kufizuar. Ne kohen qe deti ashpersohej, kapiteni njofton rrezikun dhe kerkon urdher per te anulluar urdhrin e komandes eprore. Ne kohen qe dallget fillojne te ngrihen si mal, mberriti anullimi i urdherit. Nderkaq deti egersohet aqsa rreziku trokiste do ast. Ujet e detit u ngrit si mjegull perpjete. Behet erresire. Dallget jane vdekjeprurese. Dragamina prej druri lekundet si kashun. Ekuipazhin dhe radistin i zuri deti. Ndersa kapiteni lufton i vetem. Si lundertar i vjeter, dallget i pon me bash, si e vetmja mundesi per te mbijetuar. Trimeria ne toke per te are rrethimin dhe guximi ne det per te mos kthyer bordin e anijes, eshte karakteristike per do lundertar ne det. Kapiteni i mire njihet ne furtune. pas perleshjeve per jete a vdekje, dragamina u kthye ne baze.

**

**

Pasi shkoi ushtar Ashiku kishte lene ne shtepi gruan me nje femije. Ndersa Miua, te cilin e kishte shoku te ngushte, filloi punen ne nje profesion, qe nuk e kishte, por e fitoi me zotesi. Duke qene i sukseshem kishte forcuar bazat. Pasi ishte dashuruar me Riten, gruan e shefit te madh te qytezes, vendosi te siguronte nje pune te rehatshme me page te larte. Pas tre muajve behet nepunes. Gjashte muaj me von pergjegjes i zyres qe kishte kopetenca te medha. Me von i kudo ndodhur, i miqesur me pjesen me te madhe te qytezes. Ne fillim krijohet pershtypja se zyres i ishte gjetur njeriu qe i kishte munguar. Nderkaq vendosi te realizoje ato qe nuk i kishte arritur. Ne fillim piketoi femrat me te bukura, per te provuar aftesite ne fushen erotike. Me pas iu kujtua Sofia, gruaja e Ashikut. Duke qene qejfmbetur, per xhelozine pa baza te shokut, vendosi te krijoje epersi, me femren, emerin e se ciles e kishte mesuar nga i shoqi. Ne kohen qe mendonte si mund t'i afrohej, trokiti dera. Nderkaq u fut Sofia! Nje muaj perpara i kishte shkruar te shoqit. Mbasi per mungese te arsimit ishte zevendesuar ne vendin e punes. Duke qene ne hall njoftoi te shoqin ta ndihmonte me ndihmen e shokeve. Jam pushur nga puna i shkruante ne leter, vendi i ofruar nuk eshte i veshtire, por nuk e di se si me vjen. Nga ana tjeter me pagen qe do te marr, nuk mund te perballoj nevojat, mbasi djali eshte duke u rritur. Pasi lexoi letren Ashiku u deshperua, por duke qene se pergjegjesin e zyres e kishte shok do ta ndihmonte, mbasi problemi zgjidhej lehte. Ne letren qe i dergoi e porositi te shkote ne zyren e shokut, pa ditur se atje punonte Mio Minoritari. Kur Sofia u fut tek dera, Mios i qeshi fytyra dhe e mikloi me nje shikim tinzar. Nderkaq i ofroi ndihme per problemin qe kishte. Sofia, pasi u rehatua ne karriken perballe, kerkoi te punesohej ne nje pune te pershtatsheme, mbasi ishte vetem me djalin. Per kete i kam shkruar burrit, ai me rekomandoi te vij ne zyren tuaj. Mio u ngrit nga karrikia, iu ul prane dhe i hodhi doren mbi floket, qe derdheshin supeve. Tjatra nuk levizi. Eshte shoku i burrit, mendoi duke shikuar suprinen e tavolines. Miua i entusiasmuar filloi te mendoje si t'ia arrinte qellimit. Nderkaq me gishtat e dores i ferkoi floket, qe rreshqisnin mbi fustanin dekolte. Me syrin e mendjes mundohej ti blej mendimin. Pasi i afroi gjunjet prane, ndjeu ngrohtesine e trupit te saj. Nderkaq Sofia pyeti. Ne rast se s'kini kohe, me thoni vij nje dite tjeter, si shok i burrit mund te me ndihmoni! Miua premtoi, por i la te kuptoje se nuk do ta kishte te lehte. Pasi e percolli, tek dera i shterngoi doren me nje shikim lakmues. Ajo u largua duke perplasur takat sipas nje ritmi te caktuar. Kur mberriti ne shtepi filloi te mendoje per menyren si e kishte pritur, por nuk krijoi asnje hamendje. E vetdijshme per punet qe nuk zgjidhen pa nderhyrjen e dikujt, u gezua qe shoku i burrit do ta caktonte ne vendin me te mire. Nderkohe ditet i

kaloi ne shoqeri me komshien, me psonisje dhe punet e shtepise. Nersa kur vinte nata mendonte astin qe do ti komunikonte vendin e punes se re. Naten tjeter iu kujtua dora qe i kishte hodhur mbi supe, me pas afrimin e gjunjeve prane te sajve. Nderkaq ne qenie filloi dyluftimi. Sofia ishte vajze e vetme e prinderve nga Radostani te cilen e kishin perkedhelur pakufi. Pasi kishte mbarouar shtatvjearen, nuk e vazhdoi te mesmen, mbasi justifikimet e prinderve i kishte konsideruar te drejta. Pas dy vjetve u fejua me mbleseri. Duke qene se ishte nga familje e njohur, nuk kishte qene e veshtire te merte nje burre te arsimuar. Ne fillimmartesa me Ashikun e lumturua por, pasi kaloi vti pare vuri re veprimet e padenja te burrit dhe u deshperua, por nuk reagoi. Pas lindjes se djalit linden telashet. Ashiku jo bvetem nuk gdhihej ne shtepi, por mbremjeve vinte ne shtepi i dehur. Per pasoje u krijuan situata te merzitshme. Megjithse kaluan me teper se dy vje situata nuk e permiresua. Me qendrimin e tij hipokrit tejkaloi do norme te moralit. Nga te bredhurit pas femrave kishte zbuluar fytyren e tij te vertete. Qendrimin e tij me dy faqe e shoqja nuk ia fali, u largua nga shtepia. Por u pajtan pas nderhyrjes se prinderve. he ditet kaluan ne dukje te qeta. Megjithse krijohej pershtypja se jetonin te qete, harmonia e tyre nuk ishte si ajo e familjeve te tjera. Me pas Sofia filloi te luaj rolin kryesor, ndersa Ashiku nuk ndryshuoi dhe koha rrodhi me batica dhe zbatica. Megjithse ne shume raste veprimet e tij nuk i pranoi, ruajti qetesine. Derisa u mbush kupa. Ne fillim vendosi ta bente zgjidhjen me veprime analloge, por ndryshoi mendimin. Por nuk hoqi dore nga hakmarrja. Duke qene zemerplasur, nuk e perjashtoi rastin te tregonte se ne kete bote e keqja shperblehet me te keqe. Megjithse pasi Ashiku shkoi ushtar, nuk e frytezoi vetmine per t'u hakmarre, por i shkroi letra optimiste. Ndersa verimet e tij amorale nuk iu shqiten nga kujtesa. Nje dite mesjave, pasi beri psonisjen, kthehej ne shtepi. Tek kthesa perballe rastsisht takon Mion, i cili e rrembeu per beli. Ne astin qe ishte bere gati ta puthe kaloi komshieja. Kur u ndane tha se priste t'i shkonte ne zyre. Njoftmi ne kohen qe se priste e entusiazmoi. Nderkaq filloi te mendoje per' punen e re qe do te bente, per distancen nga shtepi dhe shoqerine. Me von mendoi ngjeshjen pas gjoksit te tij. Sofia e gdhiu naten me endrra. Ne mengjes nuk priti sa te ohej djali, u vesh shpejt e shpejt, pasi sperkati gushen me esence, leu buzet dhe doli. Ne rruge ecte gati me vrap, paspak ngadalsoi hapin. Pasi trokiti tek zyra e tij u fut fytyreskuqur. Miua u ua ne kembe iu afrua dhe e perfshiu nga beli. Ajo ia hodhi duart ne qafe. - Te kam pritur, - tha ai duke e shikuar ne sy! - Edhe une erdha, - u pergjigj Sofia e perflakur ne fytyre dhe rrahjet e zemres filluan te rriten. Mezi e kam gdhire naten tha dhe uli koken... Tjetri filloi ta puthte me afsh. Por ne kohen qe filloi t'i zberthente bluzen, trokiti dera....

Midis oficereve te shkolluar ne Odese, per drejtimin e katerave silurues, ishte edhe komandant Spiro, i cili per merita te veanta kishte ne gjoks yllin e arte. Shperblim per trimerine qe kishte treguar nje kunder treve, per te shpetuar veten dhe

anijen nga dezertoret qe kishin tentuar t'i largohen sistemit komunist. Spiro ishte ushtarak, ne dukje indiferent, ndersa ne stervitje dhe qitjet mesimore me silure, me i miri. Duke u daluar nga ata qe e quanin veten me te pregatitur. Ai gezonte me teper respektin e ekuipazhit se Zeko, i cili mburrej qe kishte bere nje vit specializim ne Sevastopul. Ne pergjithesi e karakterizonte thjeshtesia dhe mbajtja e fjales. Bardhi si pjese e ekuipazhit te anijes me komandant Zekon, bente do perpjekje qe ne rregullore te ishte sa me korekt. Megjithse nuk e kuptonte pse e kishte inat komandant Zekua. Prandaj ishte i pakenaqur ndaj tij, mbasi nuk kishte asnje dallim nga Moikom Cali. Si gjithmone perpara stervitjes ekuipazhi rreshtohej ne bankine. Me pas qendronte ne pritje te toger Zekos, I cili do te caktonte rregullat e stervitjes gjat dites. Pas dhjete minutave togeri mberrinte me duart pas. Pasi ngrinte strehen e kapeles, dhe e ulte perseri, bertiste: Neper postet luftarek, me vrap! Te pa disiplinuar! Ekuipazhi i anijes bente perrpjekje dhe postin luftarak e mbanin ne gadishmeri. Por kur komandant Zekua degjonte te flitej me ze te larte, nderpriste stervitjen dhe i urdhronte te rreshtohen ne bankine. Pasi qendronte me duar prapa perballe ekuipazhit duke hiqur e vune kapelen urdhronte: Disiplina mbi te gjitha, neper vende! Te krahasuar me ekuipazhet e tjera ndryshimi ishte i dukshem. Ekuipazhi i katerit qe drejtonte toger Spiro, pasi caktonte detyrat, konsultohej per paqartesite, me pas vepronte i pavarur. Si komandat Spiro vepronin edhe komandantet e tjere. Ndersa toger Zeko bente perjashtim. Bardhi me Andrean sherbenin ne dy anije te ndryshme, kur dilnin ne stervitje, pasi transmetonin urdhrat e komandanteve, futen ne lidhje me njeri tjetrin dhe shkembenin mesazhe miqesie. Ndersa ne kohen e lire diskutonin per te fshehtat e specialitetit, ose per problemet e familjes. - Nena punon e lodhet, - tha nje dite Andrea, kur ishin ne kendin e lojrave me dore. Pasi erdha ne ushtri ajo jeton vetem, mbasi motra vazhdon shkollen ne qytet. Bardhi e degjonte me kujdes, por s' pronocohet ne shqetesimet e tij ne rritje. Ne ate kohe nuk e kishte fjetur mendjen per Majlinden, por trembej ta bisedonte edhe me vete. Pasi perfundoi stervitja individuale, komanda eprore urdhroi te zhvillohej nje stervitje e madhe me pjemarrjen e te gjithe katerave silurues. Ne mbremje anijet dolen nga baza me te gjithe shpejtesine dhe lundruan ne forme pyke drejt veriperendimit. Ne krye qendronte anieja flamurmbajtese, ne te cilen ishte vendkomanda e komandantit te divizionit, i cili drjeton stervitjen permes urdhrave me radio. Stervitja quhej mesimore, ne fakt ishte duke kryer nje mision luftarak. Situata kerkonte shpejtesi dhe saktesi. Nje gabim i vogel kushtonte jeten. Megjithse kaloi mesnata, stervitja vazhdoi. Pas mesnate grupi i anijeve ishte duke zbatuar detyren jashte ujrave teritoriale. Pasi kaperximit te ujrave neutrale u dalluan dritat elektrike ne bregun perendimor. - Trasmeto te shuhen dritat, - urdhroi komandanti i divizionit. Bardhi zbatoi

urdherin. Me pas anijet qendruan ne gadismeri dritafikur. Pertejdetit dritat llamburitnin si ti kishin prane. Ndersa ne qiell ndrionin miliona yje. Perqark qetesi, rralle pluskon ndonje peshk. Pas radiogramit per komanden e mbrojtjes bregdetare, ne gjiun karshi u dallua levizje te mjeteve detare. Pasi kishin percaktuar koordinatat, ne drejtimin e anijeve motorrafikura po afrohej nje anije me shpejtesi te madhe. Per te mos u identifikuar komandanti urdhroi te lundrohej ne drejtim te jugut me shpejtesi maksimale. Futja ne ujrat teritoriale te shtetit fqinje ishte povokim dhe ngarkohej me pergjegjesi. Anijet sinjal fikura u larguan me shpejtesi sipas planit B Duke lundruar me formacion si ne kohe lufte me ndihmen e tymit u shmang icidenti. Ne kohen qe grupi i anijeve do te kthehej ne baze, vune re peshkatoren qe gjuante ne nje kuadrat, qe nuk kishte njoftuar. Te nesermen u urdherua mbidhja e te gjitha ekuipazheve pjemarrese ne stervitjen mesimore. Komandanti i divizionit foli mbi realizimin e detyres, me pas theksoi se misioni i stervitjes kishte qene sekret. Megjithse shkaktarin nuk e kapem ai kapi veten. Ishte peshkatoria qe gjuante ne kuadratin qe s'kishte njoftuar. Sipas tradites foli me kujdes per anet pozitive te misionit, ne te cilin ishin dalluar gjashte marinare, midis tyre Bardhi Gjinleka. Ndersa veprimin e kapitenit te peshkarexhes e konsideroi shkelje te rrgullave te lundrimit, per te cilin ishin njoftuar organet e kufirit. Por, dy dite pas konkluzioneve te komandantit, Bardhit iu hoq vrejtja dy here nga teger Zekua. Disa dite me pas kuptoi, se vrejtjet e togerit, ishin pasoje e bisedave qe kishte bere me Ashikun gjat kursit nentemujor. Ne ate kohe i kishte treguar per perjashtimin nga shkolla, per nje cen ne biografi. Me von jeta e Bardhit ne ushtri ishte here e qete, here me peripeci. Nga te cilat nuk qendroi asnje here kryeulur. Per te zevendesuar veprimarite kulturore e sportive, komanda e divizionit organizoi me nje pjese te ekuipazheve nje eskursion ne qytetin me te afert. Per kete marinaret kaluan nje pjese te nates me pregatitjen e uniformes. Pastruan qaforet karakteristike, komat dhe tokan e rripit me sidol. Hekurosen uniformen. Te nesermen me rimorkiatorin Kozma Nushi lundruan drejt bregut. Ne fund rimorkiatori u ankorua ne port. Marinaret zbriten ne toke dhe u befasuan me qytetin qe u shembelleu me parajsen. Pallate, sheshe dhe rruge te gjera. Njerez ne levizje. Duke ecur ne rruge dikush i foli ne emer. Nderkaq Bardhi u perball me Ylvien, shoqen e klases se teknikumit. Ishte veshur mire, por nuk ndryshonte vetem nga veshja. - E harrove shoqerine e shkolles? - Pyeti duke vazhduar te ecnin nje cope rruge. Vajza faq admirim per uniformen, pa i lene kohe tjetrit tu pergjgjej pyetjeve. - Te gjithe shokeve, - tha me pas, u erdhi keq qe nderpreve mesimet. Tani me behet qejfi qe ushtrine e ben ne marine, me uniforme kaq te bukur. Duke lene rrugen kaluan ne trotuar, Bardhi e pyeti per shkollen. Ajo kishte marre maturen dhe ishte duke u pregatitur, ne vjeshte te shkonte ne universitet. Nderkaq Bardhi i foli per ushtrine, tregoi gjera interesante per detin dhe specialitetin. Jam radist tha, ne kohen e lire degjoj ne radio kenge te bukura, qe nuk i kam degjuar. Takimi me Ylvien i perfytyroi shkollen dhe iu coptua zemren. Ligesia e

njerzve i kishte prer avenirin. Pas kthimit ne repart, me urdher te komandantit te divizionit ishte planifikuar te punonte pasdite ne radiostacionin e porsahapur ne kodren mbi banesat e familjareve. Rruga per ne radiostacion kalonte perballe baneses se Latifit, burrit te Nados nga Sojniku. Duke kaluar do pasdite perballe saj ajo ishte interesuar kush dhe nga ishte. Pasi mesoi se ishte sojnikas, ne marrveshje me Latifin e ftuan per dreke. Nga bisedat e kendeshme te iftit dhe humori, dreka zgjati me shume se zakonisht. Respekti i Nados binte ne sy. Ne ndarje tha: - Une me Bardhin jemi kushurinj! Me pas shikoheshin do pasdite. Duke qene e re Nado merzitej pa pune brenda puneve te shtepise. Diten e kalonte ne shoqeri me Vanen, komshien perballe. Vana ishte e re, por me e vogel se Nada. Gjat dites ne biseda ankoheshin te njera tjetra, per jeten e izoluar. Shpesh deshperimin e kthenin ne revolte, por merrnin kurajo kur mendonin se do vinte dita ti largohen sketerres. Nderkohe vinin aste qe Vana binte ne deshperim. Nada perpoqej ta qetesonte me fjale dhe perqafime. Ne kete kohe njomte faqet me lotet e kripur te Vanes. Me kete rast kujtonin kohen e vajzerise. - Ne astin qe takova burrin, - tha Nada e dashurova menje here. Ne ate kohe ishte i shkathet, zjarr ne dashuri. Ndersa tani i ka rene vrulli i asaj kohe. Sa here vjen per te ngrene dreken, kerkon te shtrihet per te marre nje sy gjume. Ndersa ne mbremje shtrihet ne divan dhe e ze gjumi me cigare ne goje. - Mua me fejoi babai, - u pergjigj Vana. Mbasi familja e burrit ishte e degjuar ne krahine. Imshoq kishte qene partizan ne brigaden e pare. Pas lirimit kishte shkuar me burse jashte shtetit. Ne nje shkolle ushtarake u diplomua ne inxhinieri. Ne ate kohe prinderit nuk me pyeten, ne se e doja,pavarsisht se ishte sa dyfishi i moshes sime. Do ta marresh tha babai E ku prishej deshira atij. Pas gjashte muajve u martova. Nuk i kisha zene te shtatembedhjetat. Duke qene se burri ishte pa shtepi, qendrova tre vjet ne fshat. Pese vjet te tjera jetuam ne qytet, me pas erdhem ketu. Si e shikon kam tre vjet qe shikoj uje dhe qiell. Por edhe kjo nuk eshte e mjaftuesheme, mbasi me burrin shihemi rralle. Thote se eshte i zene me pune, njezet e kater ore qendron me sherbim. Ve sherbimit tre deri ne kater here ne muaj shkon ne Komanden e Mbrojtjes Bregdetare. Edhe ai ankohet si yt shoq. Sa vjen ne shtepi, pa mbaruar kafene e pasbukes shtrihet ne divan, atje e ze gjumi. - Nuk na dha Zoti nje femije u ankua Nada. - Ti e ke burrin te ri, - u pergjigj Vana, mos e hiq shpresen. Ndersa per mua spata ka humbur me gjithe bisht....Rinia humbi, se burrit i iku mosha. Gruaja ka nevoje per te gjitha. Nderkaq filloi te qante. Nga ngasherimet iu skuq fytyra, lotet filluan t'i rrjedhin. Pak nga pak u qetesua. Filluan te shihen sy ne sy. - Je e semur, - tha Nada, - ke nevoje per mjekim. - Per 'mjekim moj e uruar?- Pyeti Vana.- Kam pire ilae dhe s'me kane bere efekt. - Atehre ke nevoje per kujdesin e burrit. Detyroje te marre lejen e zakonshme, shkoni ne konvaleshence te lodhet, ai ka nevoje te pushoje. - Mora nje keshille te mire. A e rregullon te shkojme bashke? Do ti

largohemi nje muaj ketij izolimi te merzitshem. - E provojme, shoqeria s'na mungon, - miratoi Nada. Kohen do ta kalojme per mbrekulli me njera tjetren. Ne mbremje komshiet, secila me menyren e vet, u propozuan basheshorteve, te merrnin lejen e zakonshme. - Latif! Je lodhur, - i tha Nada ne mbremje. Mendo per jeten tende, ve re sa je dobesuar? Duke perdorur argumente te tjera, arriti ta binde. Ate nate Latifi ishte ne nje mendje me propozimin e Nades. Ndersa Vana ia beri propozimin ndryshe. Ishte e bindur se do kerkese ia miratonte me avashllek. - E kam te veshtire moj Vana, - u pergjigj burri. Kur e shikoj repartin qe ka shume nevoje, s'mund ta kerkoj lejen e zakonshme! - Eh, more i shkrete! Komanda mendon per manastirin, se kallogjere gjen sa te duash. Ne qofte se do te pengojne justifikohu me gruan, qe ke te semur. A jam e semur more burre?- Pyeti duke e shikuar ne sy. - Po, moj Vana, ti vuan nga nje gje, me kete rast do te interesohem te vizitohesh te nje doktorr i mire. - Po he, pra! - e nxiti ajo. Aty e mbylli biseden e asaj nate. Me mendimin se ia arriti qellimit. Ne fund te muajit ne komanden e divizionit u kthye pergjigja e komandes eprore, e cila miratonte propozimin per lejen e zakonshme te dy oficereve te prapavijes. Diten qe Latifit iu komunikua leja e zakonshme, Bardhi Gjinleka ishte duke kaluar prane portes se Latifit. Ne ate ast Nada ishte ne oborri ne shoqerine e Vanes duke punuar ne shtiza. Ne astin qe epa Nada u nda nga shoqja ta takonte. Me pas u kthye me fytyre te perflakur. - Kush eshte ai marinar?- pyeti Vana. E kam pare qe kalon gjithmone ne kete rruge... - Eshte nje kushuri imi. Ne lindje te rruges, per tek komanda e ishullit eshte radiostacioni, ne te cilin kryen sherbimin kete ruge mbasi kryen sherbim,- u pergjigj Nada. - Me ka bere pershtypje, duket djale i edukuar. A e ke shume te aferm? - Nuk jemi shume te aferm, por kur njerzit jane larg, behen shume. - Sa mire! Po te kisha edhe une nje kushuri, nuk do te ndihesha kaq e vetmuar sa tani, - tha Vana duke e shikuar ne sy. Nada premtoi se diten tjeter do ti propozonte ta pinin kafene bashke. Vana nuk u pergjigj, por heshtja tregoi se ishte dakord. Te nesermen, si gjithmone, Bardhi kaloi perpara portes. Nada e pa dhe doli ta prese. Pas justifikimeve, i zene ngushte pranoi. Ne shtepine e Nades gjeti Vanen. - Bardhi Gjinleka, kushuriu im!- e prezantoi Nada. - Une jam Vana, komshie dhe shoqe e ngushte e Nades! - U prezantua me njerin sy gjysme te mbyllur. - Jemi si motra, - nderhyri Nada, me pas iu drejtua Vanes,- Bardhi duhet ta kuptoje qe ndodhet midis dy motrave... Ato qeshen, ndersa Bardhi u mundua te sjelle ne kujtese lidhjen kishte me

Naden. - Bardhi! Ne lidhjen e gjakut e kemi nga ana e gjyshes sime... - tha Nada duhe shkoi ne guzhine. Me pas u kthye me tabaka, ne te cilen ishin tre filxhane me kafe, nje gode raki, dy me liker. - Ma sill raki, - tha Vana. Preferoj pijet e forta, mbasi jam nga vendi i tyre. Tjetra i ploteson deshiren. Me pas te tre pine raki. - Gezohem qe u njohem, motra e Nades, - uroi Bardhi. Tani qe u ndodha midis dy motrave ndihem shume mire. Grate qeshen sa tunden muret, me pas shakate zune kohen me te madhe. Humori i Vanes ishte i zgjedhur, i holle dhe i bukur. Ndersa Nada me batuta i hodhi zjarrit benzine. Nderkohe Bardhi, pasi hoqi perden e turpit, beri shaka aqsa motrat mbeten te kenaqura. Kur erdhi koha e ndarjes, Vana u takua me Bardhin duke picerruar syte. Ndersa Nada e percolli deri te porta. Ne ndarje tha: - Heren tjeter besoj se do te vish pa t'u lutur..., - dhe i rrahu krahet embel. Po, po jam e bindur qe do te vish te motrat, degjoi t'i thoshte, pasi ishte larguar disa hapa. - Sigurisht, qe do te vij, - premtoi Bardhi. Pasi u nda nga Nada, Vana shkoi perpara pasqyres me pretekstin te ndreqte floket. Ne fakt vrejti syte, buzet dhe kembet e bukura, te cilat ngjallnin ziline e cilitdo. Pasi u rrutullua dy tre here, qeshi. Duke qene se qeshjen e kishte melankolike mendoi: Ne rast se do te vije asti, do t'i dridhem pas trupit, si kulpra pas lisit. Ate nate Vanen nuk e zuri gjumi. Kujtoi ate pak kohe qe beri nen shoqerine e Nades dhe kushuriun e saj, qe i kishte vlejtur sa e gjithe jeta. Ndersa Bardhi qendroi nje kohe te gjate duke kujtuar batutat e Nades, ndersa syte e bukur te Vanes, s'iu shqiten nga kujtesa per nje kohe te gjate. Me von ditet filluan te ikin shpejt, si vesa nga dielli i mengjesit. Premtimin per te takuar motrat nuk e realizoi. Nje detyre tjeter e rendesishme, e largoi nga radiostacioni. Ndersa Vana, pasi e priti, propozoi te ngjitnin kodren tek radiostacioni. - A ngjitemi ne kodren siper nesh? - Propozoi Vana e merzitur. - Jemi bere si murgeshat, duke qendruar brenda oborrit te shtepise! Nderkaq Nada iu pergjigj: e provojme, shetitja nuk do te dale pa gje. Te nesermen kur dielli ishte bere gati te fundosej tej horizontit, ndersa hena si drapri udhetonte ne qiellin e kalter. Nada me Vanen me duar te hedhura ne belin e njera tjetres filluan ngjitjen e se perpjetes pergjate kodres. Rruga gjarperon neper bredha e selvi, hieja e te cilave zgjatej tej ne lendine. Duke vazhduar ngjitjen kujtonin copza nga jeta, qe u dukej here e larget, here aty prane. Nga fjalet per kohen e shkuar dhe kuptimin qe u jepnin asteve te asaj kohe, krijuan mendimin se ne disa raste nuk 'kishin vepruar mire. Pas disa minutave mberriten te kthesa. Me pas u futen ne lendinen e gjelber plot lule. Duke shetitur midis puhise gudulisese, u gufoheshin fustanet e holla. Era e lehte here ua ngjiste pas trupit, here te tjera ua ngrinte lart si parashute dhe u zbulonte kofshet e bardha. Pasi mberriten ne fund te lendines Vana shterngoi lehte krahun e shoqes dhe peshperiti: - Me mire ikim avash - avash andej nga erdhem... Nada mori kthesen, pamenduar se Vanes do te ndryshonte mendim.

- A mund te shetisim dhe disa minuta? - Nga puhia e kesaj mbremje na kenaqet shpirti. Tani e kuptoj, pse s'kemi dale here te tjera? - Vertet eshte mbrekulli, - u pergjigj tjetra, dhe e shikoi me bisht te syrit. Pak nga pak mberriten ne fund te lendines. Pasi gjeten vendin qe detin e kishin perballe, u ulen krah ne krah te njera - tjetres. Kur flladi filloi t'i perkedhele. secila u fut ne boten e saj te endrrave, kerkesave dhe deshirave te pa arritura. Duke qene se i kishin kthyer shpinen radiostacionit, me dere mbyllur Nada ia hodhi doren mbi supe. Pasi e afroi e shterngoi pas vetes. Nderkohe floket e Vanes u shupurisen nga puhia, sakaq i oi ne pozicionin e pare. Nada pasi i hoqi doren nga supet, qeshi sa faqet iu skuqen si pjeshke. Vana e shikon me vrejtje. - Thuaj per koken tende, 'tu kujtua? - Eh, - moj Vana! - Pyet 'm'u kujtua? Do t'a tregoj, por mos ia thuaj askujt. - C'eshte ajo fjale. A jemi si motra? Kemi besim tek njera - tjetra! Pasi mori premtimin e shoqes Nada tregoi: Kur isha te te shtatembedhjetat, isha shume e bukur dhe e shkathet. Bukuria kishte terhequr vemendjen e djemve te fshatit. Ne ate kohe zakoni nuk me linte te dilja nga shtepia. Me perjshtim te pasditeve kur shkoja ne krua per te mbushur shtemben me uje. Pasi vishja rrobat me te mira, ne koke kisha nje shami jeshil me rruaza, pasi e shterngoja mire e lidhja pas kokes. Beja kujdes te dilnin ne dukje syte dhe vetullat e zeza. Pasi e shikoja veten ne pasqyre, fluturoja nga gezimi. Doemos qe e enderroja ndonje rast dhe prisja. Ujin ne krua e merrja me nje kotruve, zakonisht e mbaja me njeren dore, por nje dite vendosa ta hidhja ne sup. Pa kuptuar se padashje fustani ishte ngritur deri ne mes te kofshve. Nje nga ata qe kerkonte rastin, shikoi fustanin tim te ngritur dhe priti astin. Zakonisht shkoja ne kopsht dhe, ne hijen e dardhes lexoja nje liber qe me pelqente. Gjinkallat me zh, zh, zh e tyre, s'me linin rehat. Nga lodhja gjat leximit dhe zhurma e gjinkallve me kishte zene gjumi. Gjat kohes nje djale, te cilin e kisha vene re qe me shikonte me vrejtje, kur shkoja ne krua, ishte futur ne kopsht dhe me qendronte prane. Kur vuri re qe flija, filloi te zberthente komat e bluzes... Nderkaq u zgjova. Ne fakt ishte djali i endrres. Dikur kisha pare nje enderr, e cila nje jave nuk m'u nda nga mendja. Nje djale i bukur me shterngonte fort dhe ... Sa e pash ula koken e skuqur ne fytyre. Ndersa ai nuk priti, me rrembeu ne krahe dhe filloi te puthe. Te them te drejten nuk e kundershtova. Ai puth e une puth arrita te zberthej bluzen.... Te pasnesermen shkova perseri te dardha. Ishte mesdite, koha qe njerzit s'dalin nga shtepia. Te them te drejten, pas embelsise qe kisha provuar, s'mund te duroja. Mes zh,zh, zh-ve te gjinkallave degjova nje zhurme, ktheva koken, ishte ai. Nuk mund ta pershkruaj e dashur Vana sa u gezova. Ndersa ai pa e zgjatur me rrembeu ne krahet e tij si skifter, pas nje ore nuk isha ajo qe kisha qene. Me pas kopshti sherbeu si vendi me i mire, per te... Tani me vjen keq, u bera shkak ta largohej, mendova se nje tjeter mund te ishte me i mire se ai.... ...Poshte, ne liman zhurme e rrapellima. Nje dragamine ishte duke u futur ne port. Tutje ne det te hapur disa peshkarexhe shkonin per gjueti, me sandallet e lidhura zinxhir njera pas tjetres. Ndersa nje laraske fluturoi ne drejtim te pyllit. Ne qiell nje shqiponje lara lara krahapur krijonte pershtypjen se qendronte ne vend. - Ah, sa bukur! - prishi qetesine Vana. Nje koder si kjo me ben te enderroj.

Kur isha upe, dilia dale me shoqet ne breg te lumit, zinim nje vend dhe e kundronim ecjen e tij poshte nesh duke gurgulluar. Mendja e seciles bridhte, por asnjera nuk tregonte se ku i qendronte.... - Te ndonje djale, tha Nada dhe u kthye ne drejtim te saj. A kishe njohur ndonjerin? - Vana keputi nje fije bari dhe u pergjigj: Edhe ne rast se e doja, nuk mund ta merrja. Gjithka mbetej enderr ne mendjen e upave. Kjo ishte arsyeja, qe kur fejohej njera nga shoqet, te tjerat kishin perfytyrime te bukura, por s'mund t'i shprehnin, ndryshe degjoheshin fjale nga me te pabesuarat. Eshte harbuar, - i shkon mendja per burre... Nada qeshi, ndersa Vana vazhdoi: - Per ndonjeren, kur hapeshin fjale te tilla konsiderohej turp, si pasoje mbetej pa martuar. Kjo ishte arsyeja, qe ne dasma e fejesa, vajzat gezonin me mase. Kur kendonin dhe dilnin ne valle e ulnin shamine mbi vetulla. - Ne kete menyre ishin te garantuara, apo 'fare? - Pyeti Nada. - Ishte zakon, mbasi ti e di sesi veprojne vajzat. Por vajzat me farefis te madh ishin te detyruara te ruheshin, - tha Vana. Duke qene se filloi te errsohej, pa ia arritur qellimit ngadal ngdal u kthyen ne rrugen qe kishin ardhur, per ne shtepi. Ne mbremje Vana u ul prane te shoqit dhe, me fjale te embla dhe gjeste e nxiti te shkonin ne shtrat para kohe. Pasi kaluan me shume se dhjete minuta ajotha: - Kur martuam, pasi u shtrime ne krevat ishe me i dhene pas nuses. Besoj se ushtria ta ka mpir nervin. A qendron perpara komandantit, si qendronte dikur nusja perpara burrit? Thuaj te drejten, a te ndjek pas hieja e tij? - Degjo Vana! Ne ushtri ka disipline te rrepte. Nga ana tjeter, duhet kujdes per faktin se BS eshte duke ndjekur politiken e bashkekzistences paqesore. Flitet se do te kete mobilizime. Ne ras se me lirojne nga ushtria ku do te shkoj? Ne fshat? Vana shtriu duart anash, me pas hodhi shalet mbi te tija dhe e shterngoi. Vrulli vajzeror nuk i mungonte, por mungonte vullneti i burrit, mbasi nga frika e bashkeekzistences paqesore ishte ftohur totalisht. Perpara se shkonte ne krevat, Vana e la llampen ndezur. Kur filloi te 'vishej la ti duken gjinjte dhe kofshet e bardha. Me pas hodhi ne gushe e ne fytyre esence nga ajo qe i thone te vdekurit ngreu dhe u shtri prane te shoqit. Nderkaq nje vale te ngohte i pershkoi qenien, dhe uri te vonuar midis shaleve. Ndersa i shoqi sa vuri koken ne jastek e zuri gjumi. Ndersa Vana priti e priti po hi. Pasi i hodhi shalet mbi te tijat, iu vesh si kular pas trupit. Me gishtin tregues filloi ta ngamonte te buza, ne vesh e nen kerthize, ndersa me doren tjeter i ferkoi gjoksin. Pas te gjithe asaj kujdesje burri hapi syte, e mori ne krah dhe e shterngoi. Vana priti, si pret ara faren kur ka ardhur ne afsh. Me pas mendoi: Eshte detyra e burri qe bashkeshortes t'i tregoje forcen e dashurise... ! Ate nate Vana mbeti perseri deshire paplotesuar, i shoqi jetonte me psikozen e bashkekzistences paqesore. Te nesermen kafene e pas asaj te mengjezit e piu me Naden. Por nuk i tha asgje per naten e kaluar. Nada e vuri re qe komshieja kishte mbetur qejfpaplotesuar dhe i tregoi anekdoden:

Ne mbremje nusja i tha burrit, qe do nate vinte i lodhur nga puna. Neser do te ohemi heret, per te prashitur aren, nga sherbimi qe do ti bejme do te marrim shume bereqet. Me nje pjese te bereqetit do te blejme nje kal qe do ti hipij une. - Prit, prit, - e nderpreu i shoqi, pse ti hipur, une ne kembe? - Sepse ti, u pergjigj nusja, nuk je i zoti ti hipesh.... Ne are do te punojme tere diten, ndersa ne mbremje do te kthehemi te nena ime. - Nuk kemi kohe. - u pergjigj burri, kemi pune te tjera per te bere. - Jo, jo, - do shkojme kembenguli nusja, dua te takohem me nenen! Duke kendershtuar njeri tjetrin filluan te grindjen.... - Po ti Vana a grindesh me burrin? - Pyeti Nada qellimisht. - C'te te them.... Ka raste, por jo si nusja, qe tregove historine. Martesa jone lindi si deshire e te tjereve, jo si dashuri midis dy te rinjve. Martesat e kesaj kategorie jane marveshje, qe nuk lindin nga ndjenjat e te dashuruarve, qe shpesh edhe atyre u mbetet ara papunuar...

**

**

Ne faqen e pare te gazetve kryesore u botua me shkronja te medha njoftimi. mbi viziten zyrtare te fllotes ushtarako detare te Detit te Zi e komanduar nga Admirali dy here hero i BS. Ne repartet e marines luftarake filluan pregatitjet para nje jave, per ta pritur sa me mire, mikun nga vendi i madh. Vizita kishte vlere te medha morale, por jo me pak politike. Mbasi do tu tregonte shteteve me sistem te kundert shoqeror, lidhjet e forta midis dy vendeve mike. Diten qe ajo do te cete ujrat teritoriale, zgjimi i reparitit u be nje ore me heret. Pas veprimeve te mengjezit, trupat u rreshtuan ne sheshin e madh te repartit. Porosia e komandes ishte paraqitja dhe sjellja te ishin sa me vellazerore. Ne oren e caktuar posta sinjalo vrojtuese transmetoi mesazhin e admiralit. Fllota mike ishte futur ne ujrat tona teritoriale. Nderkohe divizioni me sirenat e anijeve dha alarmin luftarak. Ne minimumin e kohes mjetet luftarake ishin gati per lundrim. Anieja flamurmbajtese u caktua kateri 79, ne te cilen ishte vendkomanda e komandantit te divizionit, qe priti miqte ne kuadratin e caktuar. Ne krye te fllotes mike lundronte kryqezori Druzhba ne bordin e te cilit ishte vendkomanda e admiralit. Ai shoqerohej nga dy karrocata dhe kater gjuejtsa thellesie. Kryqzori Nankin dhe dy torpediniere. Avionmbajtsia Siberia lundronte midis dy kaatorturboniereve. Ne fund vinin minahedhset. Ndersa anijet nenujse dilnin dhe zhyteshin sipas nje kohe te caktuar. Detyra e te cilave ishte mbrojtja ne thellesi e anijeve te medha. Pas takimit ne kufirin shteteror, fllota mike lundroi me pompozitet ne drejtim te portit kryesor te vendit. Ne kuadratin e caktuar hodhi spirancen dhe qendroi ne rade. Komandanti i Mbrojtjes bregdetare, per nder te miqve, urdhroi dhjete te shtena te artilerise se rende. Nderkaq ne aniet e te dy vendeve u ngriten

flamujte festive. Me pas anieja flamurmbajtse e divizionit iu afrua kryqezorit Druzhba komandantet shkembyen mesazhet e miqesise. Pas disa minutave admirali me jahtin e tij lundron drejt portit, ne te cilin takon udheheqjen e shtetit. Kishte kohe qe anijet prej druri ishin zevendesuar me anije te shpejta e te sigurta, qe ne krahasim me anijet e fllotes mike, ngjanin si liliputet perpara Guliverit. Nderkaq Bardhit, radisti kryesor i fllotes pritse, i vjen radiogrami i radistit te kryqezorit Druzhba, shpejtesia e te cilit ishte sa dyfishi i aftesive te tij. Pasi s'mundi, i kerkoi uljen e shpejtesise. Ndryshimi midis dy ushtrive ne pregatitjen luftarake u be i dukshem. Sipas urdhrit marinaret miq dhe vendes zbriten ne qytet. Prania e marinareve miqe u be deshmi e solidaritetit midis dy popujve. Ne bulevard dhe ne rruget kryesore populli doli per te takuar miqte nga vendi i madh. Takimi u shnderrua ne feste masive. Populli me flamuj dhe pankarta ne duar kendonte e brohoriste per miqesine e madhe. Marinaret, qe s'kishin ndryshim nga uniforma, u bashkuan me popullin dhe bashke filluan te shetisin ne bulevardin kryesor. Marinaret miq bjinde dhe shtatlarte shquanin midis turmave, ndersa marinaret vendes shtatmesatar dallonin nga uniforma. Gjat xhirove nga nje skaj i bulevardit ne tjetrin, binte ne sy dashuria reciproke, shpesh marinaret vendes u moren per miq. Ndersa ata qe dinin rusishten u miqesuan me heret. Ruset me te sjellshem, flisnin me ze te larte, per lavderuar vendin e tyrete madh. Gjat kohes ne shetitje Bardhi beri perpjekje te shikonte midis turmes, vajzen qe nuk i shkoi ne takim. Ne nje ast shikoi midis rreshtave qe leviznin me sens te kundert nje vajze me floke te lidhur bishtkali. Mendoi se ishte Majlinda dhe vrapoi drejt saj. Kur shkoi prane, vuri re se ishte gabuar. U kthye i deshperuar dhe u bashkua me shoket, por mendjen dhe zemren i kishte tek ajo. Ne kohen qe shoket brohorisnin, ai mendonte se nga asti ne ast, deshira mund t'i behej realitet. Ne mbremje marinaret miq dhe vendes u njoftuan te shkonin ne Tirane. Per transportin e te cileve u vune ne dispozicion shume trena. Rruga kaloi me biseda, humor dhe kenge. Ne stacionin prites, populli shpertheu ne urra pa fund dhe perqafime pa dallim. Nje dashuri e papare. Respekt i veante. Kenge per miqesine e madhe. Populli kishte mbushur bulevardin nga stacioni tek korpusi kryesor. Pjesmarrja masive tregonte dashurine midis dy popujve. Bulevardi Deshmoret e Kombit vazhdoi te ushtonte gjate nga thirrjet e mijra njerzve ne levizje. Midis rreshtave dhjete e pesembedhjet pjesemarres, kapelet e bardha te marinareve dallohen rralle. Marinaret kapin vajzat nga krahu dhe miqesohen ne ast, me pas levizin si te njohur ne vite. Biseda te ngrohta e humor i zgjedhur. Secili mundohet te tregoje nje ngjarje a ndodhi per te qeshur. Anekdotat e miqve vinin ne loje Carin, ndersa vendasit Nastradinin. Dhe astet duken si ne perralle. Behen premtime, shkembehen adresa, shaka dhe humor pa fund. Midis rremujes Bardhi takon rastesisht Linditen, shoqen e klases, se ciles i rridhnin lote, sa here merte note nen mesatare. Si e zene ne faj, dika pyeti, kur u qetesua tha: - Mos u merzit Bardhi, kij besim tek e ardhmja, do te jesh me mire. Pasi falenderoi shoqen e klases, u ndan me respekt te ndersjelle duke arsyetuar:

Do te jem i lumtur ne qoftese do ta dua punen dhe t'i ruhem se keqes. Atehere do te qesh, si qesh koha pas shiut. Kam mbetur pas shokeve, po shpresoj te ulem perseri ne banken qe mbeti bosh. Takimin me Minerven ishte i permallshem, mbreselenes. Ne kete kohe tha: - Keshtu jane njerzit, - nuk e mbajne dot barren e te mirave. Shoku Vetetima e harroi kulain e misert, qe Vesa nxirte nga vatra. Dhe e shterngoi fort pas vetes duke premtuar: - Vetem ne rast se vdes, mos e prit ndihmen time! Ndersa Bardhi u zotua, se rezultatet do ti kishte te barabarta me ato ne ushtri. Pasditen e se nesermes marinaret u kthyen me trena ne qytetin bregdetar. Ne mbremje u organizua festa per percjelljen e fllotes mike te Detit te Zi. Perpara se anijet mike te mornin rrugen e kthimit, filluan te peshendesin me sirena, ndersa nga toka u pergjigjen me njezet te shtena te artilerise se rende. Nderkohe fishekzaret e panumurta shperthenin ne ajer me mijera ngjyra, te cilat reflektonin ne det, si zjarre te ndezur. ** **

Ne fillim te muajit oficeret komshij do te largoheshin me lejen e zakonshme. Ne fytyre u dallohej gezim e kenaqesi, por me te gezuara ndiheshin grate. Ne mengjes u uan heret. Pasi pine, dikush kafe e dikush kakao me qumesht, me valixhet ne duar shkuan te mjeti qe do t'i onte ne qytet. Pasi priten nje cope here, bocmani i lejoi te hipnin ne kuverte. Ne kohen qe anieja behej gati per lundrim, kapiteni spjegoon rregullat gjat lundrimit. Me pas ndezi motorrat. Ne ftyren e Nades shpertheu gezimi, ndersa Vana u tregua disi me e permbajtur. Pas daljes nga baza kapiteni pershendeti me tre te rena sirene. Me von u drejtua drejt lindjes. Dy shoqet te kapura nga krahu shkuan tek bashi i anijes te shikonin valet ne dy anet e saj. Nga lundrimi ne det te hapur u ndien te kenaqura, gje qe e kishin pritur prej kohesh. Nga zhurma e motorreve dhe zerat e pulebardhave gjat uljes ne direke, u krijua nje kakofoni zerash, qe prishi qetesine. Ndersa grate ne shoqeri me njera tjetren vazhdonin te shkonin dallget qe vinin rrathe rrathe. Sa largohej e para, afrohej tjetra dhe zinxhiri vazhdonte pa mbarim. Deti blu dhe ajri i freket i futi ne enderrime, nderkaq u lind deshiren te notojne. Me pas daljen ne breg filluan ta presin me padurim. - Sa me pelqen freskia, - prishi qetesine Vana. Me pas filluan te qeshin pa shkak. - Sa te dalim nga ky izolim i merzitshem, vazhdoi Nada, kete dite do ta festojme si dite te lirise. Anieja lundronte e qete drejt bregut. Pak nga pak filluan te konturohen majat e maleve, qe zbardhnin nga debora. Me von gjelberimi, brezaret me peme, tymi i oxhakeve te fabrikave. Nderkaq iu afruan bregut. Toke e murme pa bar e gjethe. Ranishte. Me von iu afruan zones se plazhisteve. Megjithse ishte mengjes, te rinj e te

reja notonin, ose luanin me top ne ane te ujit. Ne kohen qe iu afrua portit kapiteni pershendeti me dy te rena sirene. Vana tha me vete: Kjo zone qenka e thate, atje ku kam lindur ka gjelberim, peme qe lulezojne ....Anieja i afrohet bankines. Dy marinare me shkopinj te gjate e ruajne nga perplasja, me von lidhin cimat, leshohet spirancen. Anieja ankorohet. Pasagjeret zbriten te gezuar, me ne fund ishin ne qytet. Ciftet dy nga dy hypen ne karrocat me kuaj, pas njeerek ore mberriten ne sheshin kryesor te qytetit. Dielli diqte pameshire! Burrat hoqen xhaketat dhe, te palosura i mbajne ne qafe te dores, ndersa grate ishin veshur me fustane dekolte supejashte, te cilet nxirnin ne pah gjoksin e Vanes i vogel si pjeshke, i Nados - si ftua. Ne bar turizmi zune vend ne verande. Freskia, saksite me lule, gjelberimi i pemeve dekorative dhe shatervani, krijonin ambjent te bukur qe i mbrekulloi. Kamarieri, nje mesoburre i shkathet, me peceten e bardhe ne qafe te dores i pershendet sipas tradites. Pasi uroi mirseardhjen, prezanton llojet e pijeve, ushqimit dhe embelsirat: Kemi berxoll, shishqebap, mish qengji te sgares. Per te pire: birra Kora, vere dhe raki Skrapari, aranata, bakllava, kadaif... - Kater birra Kore dhe kater mish qengji te sgares, - porositi Latifi. Kamarieri pasi beri shenimet ne bllok largohet ne drejtim te kuzhines. Derisa u kthye iftet u perqendruan te konvaleshenca, godina, kati, fjetja dhe ikerrima te tjera. Tek ata binte ne sy euforia, sidomos grate qe kishin te drejte te ishin te gezuara, me shume Vana. Perpara se te sillej porosia Vana me Naden menduan te freskohen. Ne pasqyren e madhe Vana shikoi mezin e holle dhe vithet e shtruara. Nga paraqitja ua merte tetembedhjetvjeareve. Per te qene e fresket kujdesej per grimin, per buzet i pelqente buzekuqi roze, e kuqeja e holle per mollzat e faqeve. Pasi ferkoi pulpat e kenaqur me gjendjen doli. Pasi u bashkua me Naden u drejtuan te tavolina, ne te cilen i priste birra e ftohte dhe mezet e ngrohta. Burri Vanes, me i moshuari, uroi i pari: - Ta pime kete gode per shendetin e grave tona, qe lejen tone e kane pritur, si i eturi ujin ne shkretetire. Godat e birres u zbrazen njera pas tjetres. Vana u sensibilizua dhe erdhi e para ne qejf, shtoi fjalet. Megjithse me te shoqin kishte mardhenie te mira, ishin formale per shkak te plogeshtise ne mardheniet seksuale. Ndersa Nada me Latifin ishin te kundert. Latifi ishte pak me i madh se e shoqja, por me i ri se burri i Vanes. Nada ruan ndaj te shoqit nje fare rezerve per shkak te mos shtatzanise, fajin ia hedh atij. Edhe tek ata bie ne sy harmonia formale. Gjat kohes qe burrat ishin duke bere muhabet, Vana shtrin kembet perpara dhe takoi ato te Latifit i ulur perballe saj. Nderkaq Latifi e shikon me vrejtje, ndersa ajo ul syte. Ka dika qe s'eshte e ndershme mendoi, gruaja e martuar kerkon te shkoje ne shtrat me burrin e shoqes... Duke qene se Vana ishte shoqe e ngushte me gruan e tij, dyshoi. Nuk e kuptoi nese e kishte deshire a pabesi. Duhet te ruhem nga gra te tilla se, ne qoftese nuk realizojne deshiren behen me bishe se vete bisha... Ne kete kohe i shoqi i Vanes tha:

- Historia e Princ Vidit eshte nje nga lojrat me te ndyra, qe kane kurdisur ndaj vendit tone, fuqite e medha...., Po ashtu dhe tradhetia e hapur e Esat Toptanit! - Ne shqiptaret. - tha Latifi, - e kemi dashur lirine, prandaj kemi pranuar do fe, qe na jepte te drejte te mbanim pushken ne krah.... Ku njeri e ku tjetri mendoi Vana. Megjithse ata desheronin ta vazhdonin biseden, ato protestuan: - Po tregoni perralla, kini per te thene gjera te tjera me me interes, - tha Nada dhe iu afrua Vanes. Dika i peshperiti, prandaj filluan te qeshnin me ze te larte. - Na thoni te qeshim dhe ne, - tha Latifi, jemi ne nje tavoline. - Bisedat tona nuk iu hyjne ne pune, - u pergjigj Nada. Ne femrat kemi problemet tona. Pergjigja e se shoqes e beri te mendoje: grate e nuhasin kur burri kerkon te futet ne pjesen e tjetrit. si do ta perballoj ne qoftese do te filloje te kerkoje llogari. Duke qene se nuk e kishte provokuar, kishte mundesi si te justifikohej. Ne pergjithesi bisedat midis ifteve u zhvilluan te ndara, mbasi grate preferonin te flisnin per moden. Si do ti qepnin fustanet e vjeshtes, ose fjala vjen, 'fare ngjyre do ti blinin kepucet. Mirepo me kete praktike asnjeri nga bashkeshortet nuk ishte dakord. Duke qene se jemi ne nje tavoline, mendoi burri i Vanes, bisedat duhet te behen te perbashketa. Mendimin nuk faqi, mbasi Vana ishte e para, qe do ta kundershtonte. Nderkaq Latifi uli koken, dhe dika filloi te mendoje. - Po ti, - e pyeti Nada, - ke qe mendon, sikur te jane mbytur gjemite! Dhe vazhdoi. - Babai yt pese cangadhe nga ato te dobtat kishte ne fshat, prandaj mos mendo shume!.... - Jo moj grua, nuk mendohem per ndonje gje, - u pergjigj Latifi hatermbetur, pa u dorezuar. Megjithse e dinte se me Naden nuk e hante dot. - Une te shikoj te menduar, ne qoftese ke ndonje hall na thuaj, ja ku jemi. Ne qoftese nuk te ndihmoj une, mund te na ndihmojne komshijte! Kerkesa e se shoqes e futi ne hall, megjithse ne hall nuk ishte. Por dyshimi per zgjatjen e kembeve te Vanes filloi ta ngacmonte si kaun muriela. Te fliste per dyshimin sikur ishte i vertete, s'mund ta bente prandaj heshti. Nderkohe paguan dhe shkuan ne agjenci. Autobuzi u nis ne oren 12.00. rruga me gropa e shtruar me zhavorr, ishte e lodhshme. Por lodhjen e shtoi me teper vapa dhe bisedat me ze te larte qe disa pasagjere s'pushuan. Ndersa Nada me Vanen ne sedilen tjeter, te mbeshtetura te njera tjetra, te ndihmuara nga lekundjet e autobuzit i zuri gjumi, pa begenisur bisedat e pasagjereve. Pas tre oreve ne udhetim, mberriten prane godinave te konvalishences se ushtarakeve. Dy oficeret e marines me grate e tyre shkuan ne godinen e pare. Pergjegjesi, pasi pa autorizimet, u tha te shkonin ne godinen perballe, mbasi ajo ishte per oficeret madhore. Godina e adresuar ishte nga ato te vjetrat. Apartamentet pa dushe, paisjet shume te perdorura. Per mungese vendi pergjegjesi i regjistroi ne dy kate te ndryshme. Pasi u sistemua ne apartamentin e saj, Vana shkundi arafet e dyshekut, me pas ftoi te shoqin te shlodhej nga rruga e gjate, mbasi vapa mezi durohej. Ka kohe i tha te vizitohem te doktori. Burri sa vuri koken ne jastek e zuri gjumi. Vana si e pa

qe burrit nuk mendoi per gje tjeter, doli ne verande, ne te cilen gjeti disa ifte. Pasi i pershendeti, u ul ne stolin dy vendesh qe ishte i lire. Grate rreth saj flisnin, ndersa burrat degjonin ne heshtje. Vana kinse shikonte ne drejtim te detit, degjonte me vemendje 'thoshin, nderkohe u perqendrua ne biseden e iftit prane. Gruaja e re, kuptohej qe ishte e vrare nga jeta, ishte duke biseduar me te shoqin, nje mesoburre i mbajtur mire, per nje problem... Vana e perqendruar ne biseden e tyre degjonte me vemendje. - Me vjen keq, qe s'do te shkojme bashke, - i tha te shoqit. Por u bene dy vjet qe si kam pare. Me ka marre malli, ndaj duhet ti takoj pa tjeter. - Pushojme disa dite, me pas shkojme te dy, - iu pergjigj i shoqi. - Tani ndihem teper i lodhur, e kam te nevojshem pushimin. - Jo, Kudret, jo do te shkoj, s'duroj dot me. Pasi burri miratoi me koke, kaluan ne bisede tjeter. Ndersa Vana kinse i ra elesi, u perkul, duke lene ti dale nga dekoltea nje pjese e gjinjve. Ai e vuri re dhe e shpoi me nje shikim trazues. Ndersa ajo ktheu koken me nje buzeqeshje provokuese. Gruaja u ngrit. U ngrit edhe ai ta shoqeronte. Kur dolen nga veranda, Vana vuri re qe ai ktheu koken ne drejtim te saj. Pasi qendroi nje kohe te shkurter ne verande, shkoi ne apartamentin e saj dhe qendroi perpara pasqyres. Pasi krehu floket, i lidhi bishtkali, ndersa me kremin me te mire ferkoi qafen dhe kofshet, hodhi dy pika esence trendafili ne gushe dhe u shtri prane te shoqit, qe flinte si i vdekur. Ne krevat nuk e zuri gjumi. Duke u perpjekur mendoi takimin me marinarin, premtimin e tij te pambajtur. Me pas shikimin e Latifit. Por shikimi i burrit me emrin Kudret, nuk iu hoq nga mendja. E perveluar nga kujtimet qe si dilnin nga mendja, filloi te rrotullohet ne krevat si mishi ne hell. Pas nje ore uli arafin me kembe. Pak nga pak e zuri gjumi zbuluar duke fjetur ne shpine. Ne fytyren e saj kishte zbritur nje bukuri qe se kishte shoqen. Kofshet e ajthme, sisat e vogla, fytyra ovale me syt jeshil e vetullat e zeza. Ngjante si Xhokonda. Nderkohe i shoqi vuri re se bukuria e saj ishte e perkryer. Per te mos e zgjuar, u ngrit nga krevti me kujdes. Eshte e lodhur, mendoi dhe doli te pinte kafene e pasdites. Ne apartamentin tjeter Nada e lodhur nga rruga u shtri mbi kanapen dyshe, ndersa Latifi shkundi e rregulloi arafet, me pas ngriti te shoqen qe gjumin ta bente me te rehatshem. Pasi piu cigaren ne verande vendosi te flinte. Ngriti arafin dhe u shtri me kujdes prane se saj. Nderkohe Nada ishte duke u grindur ne gjume. Arsyen nuk e kuptoi, por dyshoi se inatin e kishte me te shoqin. Me pas u ua nga gjumi e llahtarisur. Pasi ferkoi syte u shtri perseri. Pasi e zuri gjumi perseri Latifi u qetesua. Ne mbremje iftet dolen anes detit per shetitje. Burrat ecnin perpara, grate ecnin pas tyre me duar te kryqezuara ne belin e njera tjetres. Pushuesit ishin te gjithe oficere, te cilet kishin hequr uniformat. Me veshjet e holla verore, dhe borsalinat e bardha shetisnin grupe - grupe. Ndersa grate ne seder me njera tjetren kishin ndrruar fustanet e paradites. Ne perpjekje per tu bere sa me terheqse, kishin veshur fustane te holle qe u dukeshin te brendshmet sentapure. Vana ne kundershtim nga mesdita ishte me gazmore. Qenka ne forme, mendoi Nada duke vazhduar tregimin mbi nje ngjarje te vjeter. Pasi shkuan nga biseda ne bisede fjala erdhi tek pushimi i drekes.

- Sot ne dreke kam fjetur shume keq, - u ankua Nada. Vertet, sa vura koken ne jastek me zuri gjumi, por nuk me lane rehat endrrat. Sikur ishin porositur per sot ato te uruara. - Endrra jane, mos u bej merak, - e qetesoi Vana. Keshtu ndodh. Sa here njeriu lodhet shikon enderra. Per mire do te dalin, mos u bej merak. Nada tundi koken duke ecur e menduar. Nuk kishte ndodhur ti shfaqej ne enderr koha e vajzerise. Nga ajo kohe kishin rrjedhur shume vite. Eshte e pamundur, mendoi, qe skenat e atehershme te dashurise, sot te dalin ne gjume, si te jane reale. Pse mendohesh, - e pyeti Vana, e interesuar per te filluar nje bisede me interes. Sot kemi nderruar krevatin, klimen, njerzit nuk jane ata te perditshmit. Perfytyrimet i kemi te ndryshme. Ndoshta te gjtha influencojne. Besoj se neser nuk do ti kesh shqetesimet e sotme. Nganje here, kam vene re, se endrrat dalin. Ne qoftese ka qene enderr per se mbari, aq me mire. Nada snuk mundi te qendronte pa folur, sidomos kur Vana tha: ne qoftese enderra ka qene per se mbari, aq me mire. Degjo Vana! Femrat vene re ato qe burrave su bien ne sy. I kujtohet pas dhejte vjetve, ajo qe ka ndodhur atehere? Vertet eshte per tu uditur. Ne jemi shoqe, per keto gjera kemi folur perseri, Nga menyra sesi m'u faq dua ta tregoj, mbasi me duket sikur do te lirohem nga gjithe pasioni qe 'faqi ai njeri: Duke menduar se shoqja e pyeti si ndodhi, pasi u lirua nga nje psheretime e thelle tregoi:... .... Skena e ngjarjes nuk ndodhi ne Sojnik kur isha vajze e pa martuar. Por ne qytet. Pasi mbarova shkollen 7 vjeare ne fshat, shkova ne qytet per te vazhduar shkollen e mesme. Ne klase isha pak me e madhe se shoqet. Isha e bukur, shkoja mire me mesime. Ne klase nuk kisha shoqe qe me konkuronte, prandaj mesusi shpesh here me onte ne drrase te zeze, per te perseritur mesimin qe sapo kishte spjeguar. Ne kete menyre kaloi viti i pare dhe i dyte. Ne vitin e trete mesuesi i dy viteve te para u transferua ne nje shkolle tjeter. Me von gjat rruges per ne shkolle e kisha takuar dy tre here. Qendroja dhe e takoja me respekt. Ndersa ai me takonte, por ne nje menyre tjeter qe me ngjallte interes. Ne kete menyre vazhduan takimet e tjera. Nje dite e takova ne pazar. U gezua! Kur u takuam me puthi. S'thashe asnje fjale, por nuk u ndjeva mire. Mesuesi e kuptoi dhe: a shkojme ne kinema? Pyeti duke me shikuar buzagaz. Ngrita supet duke qendruar ne medyshje. Eja, eja tha dhe, me futi krahun. U ulem ne dy karrike ne platen e erret te kinemase. Kur filloi fiilmi u shuan dritat. Nga qe filmi ishte shume i mire u perqendrova teresisht, nderkaq ish mesuesi e hodhi doren e tij mbi timen. Me pas perfitoi nga erresira, me puthi. Te levizja ose te beja zhurme me vinte turp. Heshta! Por te them te verteten dika e embel me trazoi. Isha une ajo, qe kete gje e kisha provuar tre vjet perpara ne hijen e dardhes. Kur dolem nga kinemaja ishte errur. Pasi me hodhi doren ne krah avash avash me oi ku kishte menduar. Hapi deren dhe, me futi brenda.... Sot jam e martuar, por pasionet e atij njeriu, si atehere dhe sot ne enderr, me kane futur ne lufte me vetveten.... Nderkohe burrat vune re, se ishin larguar ne shetitjen e tyre anes se detit. Ne kohen qe ata moren kthesen, u kthyen dhe ato. Duke ecur ngadal Vana vuri re ate, Kudretin, burrin e verandes. Nderkohe Vana ecte dhe leshonte here pas here nje: oh!

Me pas vazhdonte te ecte krah Nados. Ndersa ai ecte perpara, me nje shok. Pas disa minutave shpejtoi hapat po nuk i humbi nga syte. Nuk me ka vene re! Mendoi dhe s'ia ndau syte. Burri ( Kudreti) u takua me dike, pasi vonoi disa minuta u largua, perseri me shpejtesine qe ecte perpara. Vanes iu zhduk nga syte, por jo nga mendja. Ndersa Nada gjat rruges priti me kote, te diskutonte rreth endrres, mbasi Vana e kishte hallin gjetke. Ne bllokun e godinave iftet qendruan ne klubin e pushuesve per te pire pije te lehta. Zune tavolinen dhe priten kamarjeren, nje femer ezmere qe, se prishte me asnjerin. Ne kohen qe prisnin, Vana e vuri re qe u fut ai. Kudreti ishte vetem. Zuri nje tavoline dhe priti si te tjeret. Vana s'ia hoqi syte e futur ne mendime. Nada e pikasi dhe e pyeti: - C'pate?! - Ishe ne humor, sikur ta hoqi njeri me dore.... Asgje, asgje, u pergjigj Vana. Sikur m'u moren mendte. Udhetimi... Gjumi i pamjaftueshem... Nderkaq kamarjrja solli porosite, me pas shkoi tek ai ne fund te salles. E pyeti dhe u largua. Vana Vazhdonte ta vrojtonte nen vetulla. Ajo ka ikur qysh sonte mendoi aty per aty. Pasi mbaruan freskueset Latifi propozoi te dilnin, por Vana nxori nje shkak dhe vonuan. Ndersa ai qendronte atje, ne tavolinen e tij. Me goden e rakise ne dore pinte pak nga pak, me nge. Burri i Vanes u ngrit pa pyetur. U ngrit Latifi me Naden. Vana qendro ne medyshje. - Cohu, - tha i shoqi, s'kemi nermend te gdhihemi ketu.!... Fjalet i shqyptoi me ze te larte, u degjuan, ndoshta dhe nga ai, i cili shikoi ne drejtim te tyre. E vuri re dhe e shikoi. Ndersa ajo e shikoi si shikojne femrat, me cep te syrit. Ndoshta iu kujtova, mendoi dhe u ngrit. Tek porta Vana duke ecur e fundit, ktheu koken dhe e pa. Ai ishte atje me goden e rakise ne dore. Pas doljes nga klubi i futi krahun te shoqit dhe u drejtuan per ne kinema. Derisa te fillonte filmi burrat qendruan ne holl te pinin cigaret. Ndersa ato pasi gjeten karriket qendruan ne pritje. Vendet vazhdonin te zireshin nje nga nje. Pas pak u fut ai, perseri vetem. Karrikja e tij ishte nje radhe perpara, pak me larg karrikes perballe saj. Ai u ul ne karrike me kujdes. Pasi zuri vend vendosi brrylin mbi mbeshtetse, vendosi pellemben e dores ne faqe dhe priti. Vana, ne pamundesi ta shikonte, vrente me kujdes shpinen e tij dhe s'ia ndau syte. Gjat kohes te gjithe shikonin filmin, ndersa Vana mendonte per ate por, me kujdes te mos binte ne sy te Nades, e cila zbulonte si me magji do mendim, qe Vana mundohej ta mbante fshehur saj. Dy oret e filmit iu duken dy dite. megjithse filmi ishte shume i bukur, mbarimin e tij mezi e priti. E detyruar nga pritja e merzitshme, pasi mbaroi filmi u shpreh: - Ah, me ne fund!... - C'fare? - Nuk te pelqeu,- Pyeti Nada. C'thua? Ai ishte film shume i bukur! - I mire ishte, - u pergjigj Vana e zene ngushte, - por u lodha, ngaqe kisha nje burre qe zinte pamjen. Daljen nga karriket e bene ne krahun e kundert. Perpara ecte Latifi, pas atij Nada, pas asaj Vana, ne fund i shoqi. Duke perfiuar nga i shoqi qe ishte pas, Vana ndiqte levizjet e atij. Megjthse e shpoi me shikime ne drejtim te tij, ai vazhdoi te ecte pa e kthyer koken nga ajo. Pas nje asti njerzit u grumbulluan ne daljes, ai humbi

midis turmes. Ajo u deshperua, mbasi kur doli jashte nuk mundi ta shikonte. Pasi hengren darken shkuan ne godinen e tyre. Ne katin e dyte iftet u ndane. Nada me Latifin ngjitin shkallet, ndesra Vana me te shoqin ndoqen koridorin, afer verandes happen deren. - Eja qendrojme disa minuta ne verandes,- tha Vana, e bindur se atje do te ishte ai. - Jo, jo. - tha i shoqi, shkojme ne dhome, jam i lodhur! Pasi u fut ne dhome burri hoqi kemishen e hodhi mbi shpine te karrikes dhe nxoi paketen. ndersa Vana, pasi hoqi bataniet krevatin e la me arafe, te cilet nuk zbardhnin si te sajt. - Ne godinen e caktuar per ushtaraket me grada madhore, - tha i shoqi, te gjitha ishin te mira. Carafet zbardhnin si debore... Vana nuk iu pergjigj, po shkoi te lavamani i banjos, me pas u degjua zhurma e ujit, me te cilin freskohej. Kur u fut ne dhome tha: - Mendoja se ne dhome ddo te kishte dush per tu lar e freskuar... I shoqi mendoi t'i pergjigjej, por e anulloi, pretendimet jane pune me zarar, dhe nxori paketen Diamantnje cigaren ta ndiste. - Ti se ke pire asnje here ne dhomen e gjumit,- tha Vana. - Ne shtepi e kam pir ne kuzhine, ndersa ketu.. - Te thashe, - u pergigj fet e fet, mund te kishin qendruar nje cope here ne verande, pasi te pije cigaren futeshim ne dhome. I shoqi s'kundershtoi, u ngrit dhe doli. Nderkohe Vana u kujdes per grimin. Kur mbaroi cigaren, i shoqi u fut ne dhome. - Kaq shpejt e pive? Pyeti ajo. - Po, - u pergjigj dhe shkoi ne krevat. - A kishte njerez ne verande? - Ishte nje burre. Kur une shkova, ai u largua. Vana mendoi, mund te kishte qene Kudreti. Ndoshta ddo te shihemi nje dite tjeter. ** **

Ekuipazhet e anieve pjesemarrse ne pritjen dhe percjelljen e fllotes se Detit te Zi, filluan stervitjen, ndersa Bardhi sherbimin ne radiostacion. Pavarsisht se kishin kaluar shume dite nga ajo qe kishte premtuar, kur kaloi perpara portes se Nades nuk u fut ne oborr. Sapo mberriti ne stacion iu perkushtua detyres. Megjithse ishte prane aparatures, qe kerkonte vemendje, mendjen e kishte tek letra qe kishte derguar prinderve dy muaj perpara, per perpergjigjen qe s'e kishte marre. Dhe perfytyroi gjendjen e tyre shpirterore. Mendoi se arroganca e sekretarit mund te ishte bere me agresive. Ishte e pabesueshme qe familjen ta nxirnin nga shtepia. Ne rast se do te vendoste, veprimi i tij ngjante si dy pika uji me beun e Myzeqese. Kur bujku ndertonte shtepi qehajai nuk e lejonte dhe ia prishte. Njelloj si sot, prinderit e kane shtepine, ndersa sekretari e detyron ta prishe dhe te ndertoje kasolle.

Por nderkohe ishte duke pritur pergjigjen e Gezim Kondit. Pavarsisht vendimit qe kishte marre kur ishte me sherbim te shtepia e kolonelit. Ndersa enigma e zhdukjes se Majlindes, ishte nje arsye tjeter, qe i shtohej vargut te shqetesimeve. Pasi u lirua nga ngarkesat emocionale filloi te mendoje se Gezimi do ti pergjigjej, pasi te marte letren e Lules, e cila eshte larg dhe kerkonte kohe. Pavarsisht se Majlinda ishte zhdukur, s'e kishte humbur dashurine qe lindi me nje te pare.... Pas tre muajve, sherbimi ne radiostacion u be dymbedhjete ore. Duke qene se sherbente ne aije, komanda e organizoi sherbimin ne radiostacion me dy turne. Me pas punoi nje jave diten, jave tjeter naten. Nga puna dhe pagjumesia u lodh, u merzit dhe u stresua. Per ta lehtesuar komanda i hoqi kujdesarine per mjetet sportive. Megjithe lehtesirat sherbimi naten, sidomos ne kohen kur gjemonte e vetetinte krijoi veshtiresi te medha. Dimeri erdhi si te kishte qene tek pragu. Nje nate neprmjet radios komunikohet urdheri, sherbimi i detyruar do te behej kater vjet. Lajmi ra si rrufea ne qiell te paster. Do te hanin edhe dy vjet te tjera orben e ushtarit. U indinjua, por se hapi gojen. Te nesermen nuk shikoje asnjerin nga ata qe kishin filluar te numuronin ditet, te ishte i gezuar. kishte humbur shpresa dhe gjalleria. Edhe marinaret e mobilizuar nje vit me pas, u deshperuan, por jo sa ata. Ndersa Bardhi qendronte disi me kurajo, mbasi ishte i informuar se pritej te behej ulje e forcave te armatosura. Por s'guxonte t'ua thoshte shokeve. Pavarsisht informacionit, djaloshi iu rriten ngarkesat emocionale. Nderkaq mendoi se fati filloi ta sulmonte. Ne nje nate me shi dhe suferine, kur rrufete ndiznin qiellin dhe valet e radios filluan te shkeputen s'mundi te merte te sakte radiogramin e Komandes se Mbrojtjes Bregdetare. Per nje presje kishte ndryshuar kuptimi, te nesermen urdhri u zbatua gabim. Komandanti direkt e denoi me pesembedhjete dite burg garnizoni. Nderkohe shefi i sigurimit beri procesverbalin por e la te hapur. Me kusht ne rast se do te bente nje gabim tjeter, do te kishte pergjegjesi. Ne mbremje oficeri i rojes e oi ne burgun e garnizonit. Nderkaq nenoficeri i garnizonit i hoqi kapelen me yll, lidhset e kepuceve dhe rrypin e mezit. Me pas e futi ne biruce, nje kthine me nje krevat drase dhe dy bataniat te vjetra. Pasi fiku driten, duke e perplasur deren u largua. Bardhi mbeti ne erresire. Nuk e kishte menduar, por e keqja kishte qene tek dera. Nga deshperimi i dhembi shpirti. Filloi te mendoje duke e kerkuar pakenaqesine te vetja, mbasi ishte bere objekti i ngjarjes qe s'duhej te ndodhte. Ne rast se do te kishte kerkuar te perseritej radiogrami, gabimi do te evitohej. Ne erresiren e nates se gjate u pikellua me shume se ne rastet kur behet nje krim i rende. Megjithse ne te njejten kohe shpresoi. Shpresoi te vetia, se ne te ardhmen do te tregohej me i vemendshem dhe s'do bente asnje gabim. Shpresoi tek komanda qe e kishte evidentuar si te perkushuar, te rregullt dhe serioz ne detyre. Dhe si ne ekran i doli perpara jeta ne Sojnik, ne teknikum, me pas jeta ne ushtri... Pas ores 20.00 i uan nje kapak gavete me aj mali mbi te, nje racion buke. Ushqimin e hengri me shprese e deshperim perzier. Me pas nata u be litar...

Nga kalvari i arsyetimeve nxori konkluzionin. Te denuarit i hiqet kapelia mbasi ka yllin e kuq, nga deshperimi mund ta shkele, si atehere kur fashizmi detyronte debatikasit te shkelnin kapelen me yllin partizan... Ndersa lidhset e kepuceve dhe rripin e mezit nuk lejohen, per ti prer rrugen realizimit te mases ekstreme ndaj vetes. Mendimet e keqia e uan atje ku s'i kishte shkuar mendja. U trondit. Me pas arsyetoi: Cdo gje vjen nga rastesia. Moti i keq u tregua teper mizor. Ne krahasim me dhimbjen e shpirtit te ftohtin, megjithse i ashper, e perballoi me lehte. Te burgosurit e garnizonit trajtoheshin keq, per ti thirrur mendjes, te mos benin gabime, ose te mos i perserisnin. Kjo mund te ishte arsyeja qe ushqimi ishte sa per te mbajtur frymen. Te nesermen nenoficeri e urdhroi te dilte tridhjet minuta ne ajer te pater. Duke qene pa kapele dhe lidhset e kepuceve, nxori nje shkak dhe s'doli. Mungesen e tyre e konsideroi me te rende sesa qelia. Nenoficeri e shikoi me vrejtje dhe u largua. Me pas qendroi ne qeli i vrar dhe i vetedenuar ne ndergjegje. E nesermia ishte e ftohte akull. Bataniet e vjetra s'mund ta mbronin nga acari, por ishte i detyruar te rezistonte. Oret e dites iknin me veshtiresi, megjithse nata behej muaj. Me pas jetoi ne boshllek. Here pas here mendimet ndryshonin. E keqia ishte varianti qe do gje e shikoi me pesimizme. Mendoi se jeten e kishte te kote. Pasi nje momenti mendoi ndryshe. Duke menduar se ishte ai, qe s'kishte qene ky qe eshte sot, duhej te permbyste situaten, qe e kishte sjelle ne kete dite halli. Per ta arritur, duhej pune, perpjekje dhe sakrifica. Kam ardhur ne ushtri te stervitem jo vetem ne anen ushtarake, por edhe ne ate shpirterore. Te mesoj si kaperxehen veshtiresite!...Nderkaq u hap dera. Kur u fut nenoficeri i garnizonit, ne hekurat e dritares ishte ngjitur Andrea ta shikonte, ne pamundesi te takimit. Marinar Gjinleka! Tha nenoficeri, erdhi urdhri te dalesh nga qelia! Megjithse lajmi ishte i gezueshem, nuk e priti si te tille. Ndersa Andrea zbriti nga hekurat e dritares duke bertitur: Bardhiiii! Dil te shkojme bashke ne repart! Pasi mori nga nenoficeri kapelen, rripin dhe lidhset e kepuceve, shkembyen pershendetjet dhe me Andrean u nisen per ne repart. - Denimin tend e prita i befauar - tha Andrea. - Mos u merzit, per ushtarin dinimet e garnizonit jane te zakonshme. Mendoj se ne te ardhmen punet do te shkojne me mire. - Jam i revoltuar me veten, i dashur Andrea, megjithse jam munduar te jem i kujdeshem, s'qenka gje. Eshte fati,s'ke 't'i besh. Sa e kuptoj ate nate fati me sulmoi ashper. - Nuk eshte ashtu, mendoj se ai te ka ndihmuar qe ke me te! - u pergjigj Andrea. - Ne rast se do te binte rrufea mbi radio do te kishte shkrumbuar gjithka, edhe ty. Bardhi tundi koken. - Mund te ndodhe, - u pergjigj, - Por nuk e kuptoj, si dola nga burgu i garnizonit, isha denuar pesembedhjetedite?! Me gjithse nuk dinte arsyen, Andrea u mundua t'i jape kurajo: Njeriu qe

gabon mund te falet! Pasi mberriti ne repart takoi Ymerin, ne ate kohe ishte duke shkuar ne qendren shendetesore. Pasi u pershendeten u befasua qe kthehej nga burgu i garnizonit, nderkaq e informoi 'kishte ndodhur. Ndersa tjetri e pyeti per Paskalin, nese ishte kthyer nga kinostudio. Njeri nga skenaret se afermi do te niste xhirimin. Filmi e merte subjektin nga nje ngjarje, qe bente fjale per jeten e nje ifti te futur ne konflikt. Per privilegjet e pamerituara te babait te vajzes, drejtor ndermarrje, dhe i zgjedhur ne forumet qendrore te partise. Keto pese - gjashte dite s'besoj ta takojme- u pergjigj Ymeri dhe u ndan. - Bardhi! - me fal, s'mund te qendroj me shume, do te shkoj te ndrroj plagen e nje marinari, qe ka puar shputen e kembe kur lahej ne det. Me pas u takua me shoke te tjere, disa nuk e dinin 'kishte ndodhur. Gjithsesi Bardhi s'ndihej mire, pavarsisht se shoket i jepnin kurajo. Ndersa te nesermen ne asin qe do t'i paraqitej, komandat Zeko ktheu shpinen me mosperfillje. Veprimin e tij te shemtuar e vuri re toger Spirua, komandanti i katerit ngjitur, i cili tha me shaka. - Oficeret e uelishtes jane ata qe moren kulture, por kur u kthyen e humben rruges! Toger Zekua, ishte nje nga ata, qe nuk e kishte kryer te gjithe uelishten. Vrejtja e shokut nuk i pelqeu dhe i ktheu shpinen. Pasi ngriti dhe uli kapelen, lidhi duart pas i tha Bardhit: - Besoj se denimi te vlejti. Por bej kujdes, heren tjeter nuk do te ndihmojne... Marinari perplasi takat dhe mori qendrim gatitu: - Jes, shoku komandant! Ndersa pas ngrenies se drekes, Ashiku kerkoi ta takonte: - Per koke te vellait, nuk mendoja te shkoje ne burg. Mos u merzit se ne mbledhjen e partise i thashe dy fjele te te lehtesoja gabimin qe bere. Bardhi e falenderoi, megjithse nuk e besoi. Kishte kaluar me shume se nje vit qe sherbenin ne nje repart dhe gjithshka kishte qene formale. Ditet kaluan me stervitje e zhurme, pa vene re re, kishin kaluar pesembedhjete dite. Ne fillim te javes se trete shefi operativ e therri te firmose aktin, e mbajtur me rastin e radiogramit te gabuar. Me von e fjeti mendjen, se eshtja ishte mbyllur. Me rastin e festes se lirimit Bardhi caktohet kamarier ne dreken e organizuar per oficeret e repartit. Gjat kohes u tregua i kujdesshem, sidomos me ata qe ishin dehur. Pasi i ndihmoi per te maskuar pazotesine e tyre, beri 'ishte e mundur qe te tjereve t'ua plotesonte kerkesat ne kohe. Per sherbimin e mire dhe kujdesin qe tregoi, oficeret kishin faqur admirim dhe simpatine e tyre me njeri tjetrin. Nje jave me von, ne kendin e lojrave me dore, nje oficer sojnikas, me te cilin nuk njihej, i cili ishte pjemarres ne festen e organizuar ne mense, pasi kishte degjuar se Bardhi ishte nipi i Minerves, partizanes pesembedhjetevjeare, vajza me e vogel qe kishte dale per lirimin e vendin, pasi gjeti rastin i tha: - E kuptoj qe s'me njeh, prandaj te prezantohem. Une jam sojnikas i larguar nga fshati ne '39. Jam vellai i madh i Merkurit, deputeti i zones ne te cilen eshte dhe

Sojniku. Bardhi shprehu simpatine per komandantin e njesitit gueril, qe kishte liruar nje grup burra e gra te fshatit, nga kthetrat e gestapos. Pas nje operacioni te befasishem kishte liruar te arrestuarit qe i onin ne kampin e perqendrimit te Prishtines. Komandat Merkuri, pasi kishte marre informacionin, grumbulloi shoket dhe gjat nates i zuri prite autokollones. Pas rezistences se trupave gjermane, qe shoqeronin makinat me te burgosur, arriti ti liroje. Ne ate kohe aksioni kishte bere buje, per trimerine dhe zgjuarsine e komandatit, qe ne perpjekjen e armatosur te pa barabarte, kishte arritur ti liroje pa deme tek shoket. Akti heroik nuk ishte harruar... Me von oficeri sojnikasi filloi te shoqerohej me nipin e partizanes pesembedhjetvjeare. Bisedonin e benin shaka, megjithse Bardhi qendronte disi i rezervuar. Te dielen e radhes u ngjiten ne kodren e bukur, e cila kishte detin karshi. Megjithse ishte dimer, gjeten nje vend te mbrojtur nga era te ngroheshin ne diell. Duke shikuar dallget filluan te bisedojne. Sojnikasi kishte studjuar ne BS, prandaj biseden e beri per luften e dyte boterore. Sidomos per ngjarjet ne detin Balltik. Tregimi i tij ngjalli interes, mbasi bente fjale per aksionet e katerave silurues, te cilat i kishin futur tmerrin armikut. Ne periudhen e Stalingradit te rrethuar, per te bere furnizimin me ushqime dhe armatim qytetit, duhej te gjenin rruget e panjohura per armikun, te cilat ishin shume te veshtira per te kaluar. Nje konvoj i perbere nga disa anije te medha transporti, te ndihmuara nga nje akullthyese mori persiper furrnizimin e zones veriore te qytetit. Anijet e transportit te shoqeruara me anije lufte te madhesise se mesme dhe katara silurues, qe siguronin mbrojtje ne bashkeveprim, moren persiper aksionin,... Pasi konvoi u diktua, zbulimi gjerman mori masa per fundosjen e tyre. Konvoji dhe anijet qe e shoqeronin sapo kishin dale ne zonen qe e konsideruan te favorshme u sulmua egersisht. Ne fillim lufta ne det ishte e barabarte. Me von armiku futi ne perdorim mjete te tjera. Nderkaq spikati herizmi i komandatit te katerit silurues qe, duke manovruar i marre krahet armikut duke bere diversion. Armiku i mashtruar u terhoq per t'iu shmangur katastrofes. Nga zgjuarsia dhe trimeria e komandantit nje pjese e konvojit ia mberrinti qellimit. Pasi tregoi ndodhi te tjera ngadal ngadal rreshqiti me kujdes ne mbledhjen e partise, e cila kishte marre ne analize radiogramin. Ne salle,- tha ishim me shume se dyzet komuniste. Ne fillim foli komisari, me cilesine e sekretarit te partise. Pasi foli per pa pergjegjeshmerine e radistit, ne fund tha: kerkoj nga secili qe gjat diskutimit ta konsideroje si akt te rende, mbasi ka diskretituar repartin. Telegrami u diskutua ne disa kendveshtrime, si e kuptonte secili, ndersa komandant Zekua foli shume ashper. U udita mbasi nuk tha asnje fjale te te lehtesonte. Por shprehu nje mllef te pashembullt qe u uditen te gjithe. Ndersa komandantet e anijeve te tjara, ne diskutimet e tyre ishin me shoqerore. Mbasi nuk shprehen asnje fjale te qellimshme. Por komunist Ashik Radostani, u tregua me i ashper se komandant Zekua, mbasi tha: Bardhi Gjinleken e njoh qysh diten e pare qe kemi ardhur ne repart. Ne fillim kisha shoqeri, por u pendova kur mora vesh se me shokun e tij te klases kishin

vendosur te arratisen. Per kete e kane perjashtuar nga shkolla. Por qellimet e tij te mbrapshta i perforcon edhe fakti, qe po diskutojme. Mendoj se struci sado ta fute koken ne rere, trupin e ka jashte. Per mendimin tim ngjarjen duhet ta konsiderojme te jashtezakonshme. Ketu bashkohem me mendimin e shokut Zeko, te vendosim qe t'i jepet prokurorise per ndjekje penale. Ndersa operativi shprehu dyshim, por nuk ishte i mendimit te shkoje ne hetuesi. Shoku Jani, komandanti i divizionit, u dha nje mesim te mire te githeve. Me vjen keq per mendimet e pa qarta, te shokut Zeko. Marinari, per te cilin po diskutojme eshte nje nga vartsat e tij, qe gjat kohes i ka zbardhur faqen atij dhe repartit. Kush nga ju ka degjuar, qe komandanti ta denoje aq rende vartsin e tij, si veproi Zekua per ate djale? Ai me shoket e tjere e bene anijen qe komandon toger Zekua flamurmbajtse. Ndersa neser ne lufte kur te ndodhet perballe armikut, do t'i shpetojne jeten. Kete na e ka masuar jeta, por duhet ta dije edhe shoku Zeko. Mendoj se diskutimi i shokut Radostani nuk eshte i sakte. Qendrimi i tij me shume cinik se shoqeror me beri pershtypje. U prononcua per ate qe se di mire. Ne rast se ndonjeri nuk e ka te qarte, punonjesin e sigurimit ketu e kemi. Ai te beje sqarimet e nevojshme. Mbasi nga te pavertetat njerzit demtohen, prandaj duhet te jene te kujdesshem! Mendimi im per per kete eshtje eshte: Marinar Gjinleka ka gabuar, por nuk eshte fajtor. Kushdo prej nesh, mund te gaboje jashte vullnetit. Marinar Gjinleka ka me shume merita, sesa gabime. Nuk eshte shoqerore, qe per gabimin jashte deshires, te mbahet nje qendrim kaq inator. Duke pare sjelljen dhe aftesite e tij ne kryerjen e detyrave, jam i mendimit te dale nga izolimi. Neser te shkoje me shoket ne stervitje! Pas fjales se komandant Janit operativi spjegoi: Per marinar Gjinleken ka patur dyshime, se ne marveshje me nje nxenes te shkolles, kane dashur te arratisen, por eshte sqaruar se gjithshka ishte e organizuar me paramendim. Ai u perjashtua nga shkolla si pasoje e deshires se keqe te organizatorit dhe jo e deshires se tij per t'u arratisur. - Me qendrimin qe mbajti komandant Foto ne mbledhje, - perfundoi biseden sojnikasi, tregoi respektin qe ka per ata qe punojne e sillen mire. Ne veanti kritikat e tij sherbyen per keqdashesit, si drita qe an erresiren. Gjat nates Bardhi perfytyroi shoqerine qe kishte patur me Burimin ne teknkum, me pas u perqendrua tek shoqeria me Ashikun ne shkollen e instruksionit, tek shoqeria e Ashikut me Moikomin dhe se fundi ne shoqerine e Ashikut me Zeko-n. Duke vene re zinxhirin e stisur per qellime te caktuara, beri lidhjen midis tyre dhe doli me konkluzinin: Dikush mund t'i nxite, prandaj duhet mbajtur syte hapur!

**

**

Stina e dimrit ishte futur ne muajin me te ftohte. Moti keqesohej do dite,

dallget e furishme te detit perplasen me egersi dhe thermojne shkembenjte. Ndersa shiu ne zonat e uleta bregdetare dhe debora ne zonat kodrinore e malore nuk pushojne. Midis ketij moti te zymte marinaret befasohen nga njoftimi i Kuvendit Popullor per zgjatjen e sherbimit te detyruar, te cilin e konsiderojne me te madh se efektin e gjyles se topit qe shkaterron gjithka. Te heshtur, por te merzitur vazduan te kryenin, duke u zvarritur detyrimin ushtarak. Ditet e pushimit dhe oret e lira te mbremjes kalonin me veshtiresi. Gjat kesaj kohe Bardhi me shoket mblidhen ne qendren shendetesore, qe kohen ta kalojne me biseda, rralle me humor. Ne qofte se Paskali flet per punen e mundimshme qe ben me skenarin, Ymeri luan rolin e priftit, ne perpjekje te qetesoje shpirtrat e trazuar te atyre qe lodhen, duke remuar per te gjetur ikerrima ne biografite e te tjereve... Une, - tha Bardhi do te bej gjthka t'i mba ne lidhje me Zotin te ndihmoje ata qe duan te ndertojne lumturine mbi fatkeqesine e te tjereve. Bej kujdes, - u pergjigj Ymeri, - qe radiogramet ti marresh radiobramet pagabime, ndryshe do te te kerkohen ne biografi edhe gabimet e gjyshes.... Me pas filloi te flase seriozisht. Nuk isha ne mbledhjen e partise, e cila kishte marr ne analize radiogramin e gabuar te Bardhit ne naten me shi dhe furtune, por me informuan shoket. Shoket ishin te indinjuar me qendrimin cinik te Ashik Radostanit. C'jane keta njerez more vellezer, qe e kerkojne lumturine ne fatkeqesine e shokut, i cili e paguan me jeten e tij? Por ajo qe me udit me teper eshte deshira qe kane disa, per te gjetur ikerrima ne jeten e tjetrit. E per se i duhej Ashik Radostanit ta bente gjithe kete ligesi? Bisedat e ndryshme dhe humori, ne pamundesi te aktiviteteve kulturore e sportive u bene pjese e pandar e jetes se izoluar, e cila ishte bere monotone. Ajo vazhdonte e merzitshme diten ne stervitje intensive, ndersa mbremjeve gati duke u hequr zvarre. Gjat kohes Bardhi kishte aste qe mendonte se fati ishte treguar per jeten e tij i kursyer. Megjithse ndodhej midis dashamiresve, nuk i largohen nga mendja dashakeqte, si Zekua me Ashik Radostanin. Nderkaq i kujtohen ditet e kaluara, kur sa kishin filluar shoqerine. Koha kur fliste pa rezerva per avanturat e tij para dhe pas marteses, pa u trembur nga hakmarrja e bashkeshortes. Ndersa veten e quante krenar per pastertine e tij shpirterore. Prandaj shoqerine qe kishte patur me Ashikun vendosi ta lere ne harrese, ashtu si veproi me Burimin. Ne kohe te ndryshme i ishin paraqitur si shoke, por kishin dale te pabese e keqberes. Nderkaq u largua nga mendimet e merzitshme dhe mendoi per anijen qe sillte posten, e cila kishte sshume kohe pa u futur ne port, per te sjelle letrat, qe i prisnin si toka e zhuritur shiun. Por ne kohen qe se prisnin, anieja u fut ne baze. Marinaret ate dite e kthyen ne faste. Do te merrnin letrat e shume pritura nga prinderit ose te fejuarat. Bardhit i erdhi letra e babait, i cili shkruante: U gezuam qe je mire, mbasi edhe ne jemi me fryme brenda. Ka nje muaj qe racionin e miserit na e pergjysmuan. Tani jetojme, por me te keq. Me von nuk do te banojme ne shtepi, mbasi sekretari na ka lajmeruar te shkojme ne kooperative dhe te banojme ne kasolle. Megjithse letra kishin pak rreshta, babai thoshte gjithka dhe u deshperua. Disa dite me von nje nga shoket i foli per letren qe kishte marre Ashiku nga nje mik, te cilin e quante te beses. Ne leter i fliste per moralin e se shoqes Gruaja e

tradhetonte me Mion Minoritarin. Miua, kishte dashnore Riten, te ciles i trembej me shume se vdekjes. Mbasi ajo e kishte uar ne vendin qe nuk e meritonte, ajo mund ti bente edhe ate qe s'ia priste mendja. Por duke qene se Miua ishte i dhene pas aventurave, s'ishte i qete ne rast se nuk realizonte qellimin qe i vinte vetes. Ashiku ia njifte cilesite, prandaj letren e vleresoi. Por duke qene se nuk kishte mundesi te vinte nderin ne vend, revoltohej e shperthente ne histeri te tilla qe i erresonin arsyetimin. Ne disa raste arrinte te mos kontrollonte veten dhe zbulonte karakterin dhe te fshehtat e familjes. Ne leter Ashikut i flitej trio per ngjarjen. MiO Minoritari e kuptuar deshiren e Sofise, por duke patur friken e Rites, mundesia e vetme mbetej takimi ne qytetin me te afert. Me von gjeti rastin dhe i njoftoi takimin ne vendin dhe oren e caktuar. Sofia kishte pritur Mion ne kohen dhe vendin e caktuar, me pas shkuan ne nje nga hotelet e afert. Pasi ishin futur ne dhome ai i veshur bluzen, ndesa hoqi gjimbajtset. Ne krevat kishte provuar 'ishte hakmarrja. Si shperblim filloi te punonte edukatore ne kopshtin e femijeve. Pas hotelit rruga per Mion ishte hapur. Dy jave me pas shkoi te inspektonte edukatoren e re. Pas lavdatave te astit, ne nje nga dhomat e femijve, priti me afsh perkedheljet e tij marramendese. Duke qenese ne kete bote nuk mbetet asgje e fshehte, duke pire nje dite me shokun me te mire, piu aq sa filloi ti tregonte me pasion e mllef rastet e defrimit me gruan e Ashik Radostanit.

**

**

Nderkohe periudhes se merzitshme i erdhi fundi. Ditet e para te pranveres ishin duke trokitur. Pas muzikes se mengjezit qe trasmetoi qendra e zerit degjohet urdheri i ministrit te Mbrojtjes Popullore, qe njoftoi uljen e numurit te forcave te armatosura. Ne kete menyre tha qeverria zbaton parimin e politikes paqesore qe ndiqet nga kampi socialist. Ne ate ast ne zemrat e marinareve shpertheu gezim i papermbajtur. Nga bashkekzistenca paqesore ulej sherbimi i detyruar, ndonse demtonte intersat e nje pjese te oficereve dhe nenoficereve aktive, si te Latifit dhe burrit te Vanes. Te nesermen reparti u mblodh ne sheshin kryesor. Permes nje gezimi te patreguar komandanti i divizionit tha: Shoke marinare, nenoficere dhe oficere! Sot ndihem i lumtur qe ndodhem midis gezimit tuaj. Nje pjese do te lere vijen e pare te mbrojtjes se atdheut. Por do te shtoni prapavijen dhe do te punoni per ndertimin e jetes se re. Ishit perballe armikut, dhe do te shkoni atje ku vazhdon puna vetmohuese. Secili nga ju i sherbeu atdheut me nder, pa u trembur nga veshtiresite dhe i dolet zot teknikes luftarake, te cilen e vute ne sherbim te mbrojtjes se atdheut. U stervitet ne kushte te veshtira, shume here si ne kohe lufte, ne kete menyre nderuat veten dhe repartin. U perplaset me veshtiresite dhe kaluat aste te veshtira. U perplaset me kapriiot e detit dhe dolet

fitimtare. Ne kete menyre ushtria iu dha force dhe iu fisnikeroi shpirtin. Ndersa sukset iu dhane besim dhe u burreruat. Me sherbimin e shkelqyer nderuat veten dhe atdheun. Prandaj atdheu do t'ua shperbleje kudo qe te shkoni. Jam i bindur se aty ku do te punoni do te tregoni pregatitjen tuaj fizike dhe edukimin me ndjenjen e pergjegjesise. Ne kete menyre do te perballoni me nder detyrat qe do t'u ngakrkohen. Dali faqebardhe! Fjala e komandant Fotos fitoi admirimin e te gjitheve. Me maturine dhe veprimet e tij te kujdesshme ishte bere epiqendra e divizionit. Me keshillat e tij te ngrohta kishte dhene nje ndihmese te rendesisme ne edukimin dhe stervitjen e efektivit. Ne kete menyre ai ishte treguar njeriu me shume virtute. Ishte i vetemi qe ushqente per te verteten nder e respekt te veante. Ndersa fjalen e kishte te pandar nga veprimet. Nderkaq Bardhit iu kujtua asti qe komandant Fotua me qendrimin e tij ishte treguar i dashur njelloj me te atin...

KAPITULLI II Dite pranvere e veante, e qeshur, e bukur. Ate dite marinaret i linin repertit lamtumiren. Ishin oret e para te dites se re, secili priste me ankth astin e largimit. Komandat Fotua i futur midis turmes takohej me secilin. Takimi i Bardhit me komandantin model ishte mbreselenes. Ishte asti qe do marinar do te ndahej me njeriun me zemer te madhe, qe kishte zene per secilin, vendin e njeriut me te dashur. Marinaret e sistemuar ne kuverten e anijes, shperthyen ne duartrokitje. Kapiteni, pas pershendetjes me tre sirena, urdhroi zgjidhjen litareve. Komandat Fotua nga bankina i pershendet duke tundur kapelen. Kur anieja doli ne det te hapur, entusiazmi arriti kulmin. Kenget dhe thirrjet gazmore ishin te pa pershkuara. Bardhi, Ymeri, Paskali dhe Andrea zune nje vend afer bashit dhe qendruan nen e fektin e entusiazmit te pergjithshem. Ndersa Ashiku i veuar qendron ne mes te kuvertes me duar ne xhepa. I dashur Andrea!- iu drejtua Bardhi, - desheroj qe nenen dhe motren t'i gjesh mire e shendoshe. Ndersa babai te mos jete ai qe ka qene.Andrea pasi e falenderoi iu mbushen syte me lot. Sot kam mendim tjeter, - u pergjigj pas pak, Edhe ne qoftese nuk do te doje, do ta detyrojme ne. Une dhe motra mbasi kemi nevoje per ndihmen e tij. Ndersa shoket ishin duke diskutuar per tipat e njerzve. Disa burra, - tha Ymeri, - jane te mbyllur, megjithse ka nga ata qe s'durojne dot pa bere humor. Ata kane aftesi te bejne per te qeshur edhe atehere kur te tjereve u vjen per te qare. Ndersa femra eshte dika ndryshe. Ka disa qe qendrojne te mbyllura, per shkak te mekateve qe kane bere prandaj, bejne 'eshte e mundur te futen ne zemren e burrit kur e gjejne te deshperuar. Me pas lujmemadhi nuk i perballon dot dhe bie pre e lajkave hipokrite.... Disa me kenge e disa me biseda, nuk e kishin vene re qe anieja i ishte afruar bregut. Valet e detit ledhatonin ranishten, ndersa kenga e bretkosave degjohej neper ujrat jeshile. Nderkaq anieja iu afrua molit, leshoi spirancen dhe lidhi litaret. Filloi zbrija. Nga gezimi u krijua zhurme e vonese. Nje ore me von oficeri shoqerues

i dorezoi ne rekrutim. Plepat perballe godines kujtuan diten e pare te mobilizimit. Atehere kishin filluar te vishen, sot gjelberonin. Pasi paisjes me dokumetin e perfundimit te detyres se veshtire. Shoket vendosen ta festonin. Ishin te gezuar, me shume Andrea, qe do ti shkonte nenes ne ndihme. Pasi u ulen rreth tavolines porositen, secili pijen qe desheronte. Ndersa bisedat dhe humori rridhnin lume. Flasin per te ardhmen, per rastet e tilla qe do te jene te rralla. Me von nga vapa, por edhe nga deshira, filluan ti kthejne godat me fund duke uruar njeri tjetrin. Dolline e pare do ta pime per shoqerine, - tha Ymeri dhe godat plot u zbrazen. Gadishmeria tregoi respekt per shoqerine, qe do te vazhdonte. Pas godave tema e biseave ishte koha gjat se ciles jetuan ne harmoni. Nderkaq Andrea shprehu desheren qe goden ta pinin per Bardhin, per shokun me te cilin kishte biseduar per hallet si me vellain. Pasi iu plotesua deshira u degjuan urime per Andrean qe ngriti dolline. Desheroj te pim per shendetin e Paskalit, - tha Bardhi, te shokut te palodhur qe krijon vepra artistike si produkt i fantazise se tij. Nje prej te cilave ka filluar te xhirohet. Ne te cilen kritikohen te gjithe ata, qe megjithse te ngjitur ne nivele te larta, tregohen te pangopur per te marrin ate qe nuk u takon. Nderkohe Ymeri i ftoi te pinin nje dolli per aftesine qe do te tregonte secili ne mbajtjen e shoqerise. Me pas duke perqafuar njeri tjetrin me lote gezimi u ndane. Bardhi mberriti ne Sojnik bashke me mbremjen. Ne kohen qe hena leshonte rrezet qe ndriohej fshati, ne cilin sundonte qetesia e shurdhet. Nuk degjohej ze njeriu ose lehja e qenve. Ndersa buburezat ndrionin hapesiren si llampa me rele. Ne qetesine e thelle degjohej zhurma e hapave mbi zallin qe linte pas. Duke ecur iu kujtua fshati i dikurshem qe kishte gjalleri dhe u dritherua. Me pas letra e babait dhe lemshi ne gjoks i shterngoi fytin. I dhembi shpirti. Takimi me prinderit i permallshem dhe mbreselenes u be permes lotve. Ndersa nena e perjetoi takimin si ne enderr dhe e shterngon ne gji. Si atehere kur ishte kthyer nga preventoriumi. Babai qendronte i merzitur ne ane te oxhakut. Dhomen e ndrionte llampa me vajguri. Jetojme me te keq theu heshtjen babai. Bagetite dhe token i mori kooperativa. Jetojme duke u hequr zvarre. Me thone te punoj ne kooperative, por nuk shkoj, se nuk e dua. Kisha token time, pse nuk ma lane ta punoj? Joo thote sekretari do vish ketu, do te te japim sa te duam ne, jo sa ke nevoje. Epo nuk kam si te behem bujku i atij qe s'dinte te punonte aren e tij. Keto fjale i them ketu, ne vend tjeter nuk kam besim, nuk e di ku mund te shkoj. Sot e merr lumi cilindo qe thone te verteten. Prandaj frika me detyron te mbyll gojen, ndryshe jam i humbur. Sakrifikuam te gjithe jeten, - u pergjigj nena, per te bere mall per te jetuar si te gjithe te tjeret. Megjithse me nje pjese te tij ndihmuam luften, mbasi menduam se pas lirimit do te jetonim me mire, por aha ishin fjale, mbasi sot jetojme me keq... Ndersa Bardhi ishte duke u menduar: Prinderit s'duhet te dorezohen

perpara veshtiresive, por nuk e shprehu. Te fliste me kete gjuhe, ne kohen qe prinderve u ishte sosur durimi, ishte njelloj si t'ia fuste vetes me thike. Prandaj beri kujdes te mos nxirte nga goja asnje fjale te pakontrolluara. Me pas u be qetesi. Ne qoftese ne dhome sundonte heshtja, ne shpirtin e babait sundonte revolta. Nderkaq Bardhi anashkaloi me kujdes te shkuaren dhe u shpreh: - Gjat kohes nuk me kane dale nga mendja, porosite qe me dha ababai diten qe me percolli per ne ushtri. Biro, kur te mbarosh ushtrine do te mendosh per hallet, por edhe atehere do t'i marresh me radhe. Problemet qe s'te takojne, do m'i lesh mua. Tani je burreruar, - u pergjigj babai. Ddisa probleme mund t'i zgjidhesh me mire. Mendoj se kryesore eshte shkolla, por nuk jane mundesite e familjes. Gjendjen ekonomike nuk e kemi te mire. Ne kete kohe i ngjajme njeriun qe ndodhet ne shi. Nga shiu nuk dalim dot, - u pergjigj djali, prandaj duhet te gjejme mundesine te na ngrohin rrezet e diellit... Dhe arsyetoi: Qe barka te dale ne bregun tjeter te lumit, duhet te bashkojme guximin me menurine, ndryshe mund te ahet. Hapin duhet ta hedhim me kohen, ndryshe do te na ftoh shiu, qe nuk jemi vetem ne. Per te na ngrohur rrezet e diellit duhet te punojme. Une do te punoj. Babai e shikoi nen vetulla, po nuk u pergjigj. Ndersa Bardhi vazhdoi: - Une do te punoj, por jo ketu tha duke shikuar te atin ne sy. - Edhe une ashtu mendoj, - tha, por miqte i kam te asaj kohe! - Njeriu duhet te kete mik veten, - u pergjigj Do te perpiqem te bej dika, mbasi sedra i ka rrenjet e thella. Mendoj se do t'ia arrij qellimit. Puna do ma zbardhe faqen. Vajguri ishte ne mbarim, flaka e llampes jepte shenja dhoma filloi te ndriohej nga hena, rrezet e se ciles u futen brenda pa kursim. Pasi u be qetesi, nena theu heshtjen. Per te shprehur gezimin qe djali u kthye shendoshe. Gezimi i saj ishte i pakursyer, njelloj si atehere kur kishte ardhur ne fshat letra e repartit, qe lavderonte familjen per sherbimin shembellor te djalit dhe ishte mburrur perpara shoqeve. Ne Sojnik, - tha nena, tre muaj pas letres qe dergoi reparti yt, erdhi nje leter per Xhodon, shokun tend te klases. Nderkaq nderpreu bseden, se hyri komshia, per te marre hua opinga e babait, per te shoqin qe do te shkonte ne dasme. Pas largimit te saj, nena vazhdoi: Nje muaj perpara ushtrise Xhodo ishte fejuar me vajzen e Trokos. Duke qene nipi i Hulsi Rupit e uan ne nje qytet ne lindje te vendit. Pas nje viti e graduan rreshter, me von u caktua furrnitor. Ne nje rast te pa zakonte reparti e dergoi ne ministri, per te terhequr nje pjese te pagave te prapambetura te oficereve. Xhodo i malluar per te fejuaren, megjith se nuk kishte kohe te gjate pa u takuar, pasi terhoqi parate nuk shkoi ne repart, por erdhi ne Sojnik. Vonesa e tij u be shkak te linde dyshimi. Reparti ia kaloi shqetesimin organeve te sigurimit. Ministria e brendshme njoftoi deget neper rrethe, te cilat nepermjet informacioneve me njera tjetren, konstatuan se reshter Xhodo ndodhej ne Sojnik. Me von policia ushtarake e arrestoi. Ngjarja beri buje ne fshat. I ati protestoi:

Kush jane ata qe vijne dhe arrestojne djalin tim! Me von i hipi makines drejt e ne minstri. Kushuriut ia beri ngjarjen tragjike. Kushuriu gjeneral telefonon repartit. Komandanti u paraqit urgjent ne Ministri te Mbrojtjes. Megjith se komandanti i spjegoi arsyen, mori vrejtje me paralajmerim. Pasi kthimit ne reparkomandanti i revoltuar caktoi nje nga oficeret e shtabit te kontrollonte do veprim te reshterit te padisiplinuar. Brenda muajit reshteri beri disa thyerje disiplinore. Por reshteri e mbushi kupen mbasi bashke me nje nenoficer kishin dale nga reparti ne orarin e punes. Ne qytet kishin pire sa ishin bere tape, ne repart ishin kthyer te dehur. Ate dite Xhodo ishte grindur me oficerin e rojes. Pas ofendimit kishte nxjerre koburen. Ngjarja u konsiderua kercenim per shkak te detyres, si e tille iu kalua per kopetence prokurorise ushtarake. Te nesermen Xhodo u arrestua. Pas nje muaji u denohet me tre vjet heqje lirie. Me kete rast reparti kishte derguar ne Sojnik nje leter ne te cilen fliste keq per sjelljen e padenje te Xhodos. Pas bujes qe beri ne fshat, familja e vajzes njoftoi familjen e djalit me anen e nje letre ne te cilen shkruante: Jemi te revoltuar me qendrimin e padenje te djalit tuaj. Prandaj ne keto kushte vajza jone, perbuz sjelljen e padenje te djalit tuaj, prandaj ne te ardhmen nuk konsiderohet e fejuaren e tij Pasi nena mbaroi tregimin, Bardhi perfytyron Xhodon ne te kaluaren, kur ishin nxenes ne shkollen 7 vjeare. Ne ate kohe Xhodua ishte i dobet ne mesime, dhe mistrec ne sjellje. Ne klase sillej mire, se kishte frike nga mesuesi, por sa dilte prej saj tregohej se ishte dikushi. Nuk tregohej trim, mbasi nuk kishte kellqe, por mburrej qe xhaxhane e kishte gjeneral ne ushtri. Por ajo qe e karakterizonte me shume ishte fakti se s'mund te durohej per fjalet pa llogjike. Me von se begeniste asnjeri. Me gjithe te keqiat e nxori nje perfitim. Klasen e kaloi vit pas viti, pavarsisht se zvarre zvarre, se do mesues mendonte te mos i hapte telashe vetes. Ndersa klasa e shtete percaktoi fundin e tij. - Neser do te shkoj ne Tirane! -Tha Bardhi, mendoj se s'do te kthehem duarbosh. E ema e shikoi embel dhe tha: - Te qofte rruga e mbare biri i nenes!. - Kush eshte i zoti e nxier kalin nga balta! Te ndihmofte Zoti, mbasi engjejt i ke mbi supe. Ndersa i ati tundi koken ne shenje miratimi, dhe e porositi: - Kalo aty ku kishim aren, merr nje grusht me dhe' mbaje me vete, ta kesh ne vend te shokut. Sa here do te paraqitet nevoja kshillohu me te'. Mos harro, more vesh?! - Po baba ne rast se nuk do te dua veten! Ne Tirane takoi Minerven, e cila ishte e vendosur ta ndihmonte. - Premtimin qe te kam dhene, - tha, - nuk e kam harruar. Mbetet te provoj mundesite. Nuk do me trete dheu ne qofte se nuk arrij te realizoj premtimin qe te kam dhene.... Gjyqi i Moikom Calit i zhvilluar dy vjet parparasherbeu si shembull per te gjithe ata ushtarake, qe duhet te kuptonin se nje fat i tille priste te gjithe ata, qe kishin

vepruar ose do te vepronin si Moikomi. Ne ate kohe ishin marre masa qe gjyqi te mos publikohej ne administraten civile. Leli, i fejuari i Minerves, u mireinformua per gjyqin, kur ishte duke vazhduar studimet jashte shtetit. Ndersa kur ishte kthyer ne atdhe qendronte korekt me porosine. Nderkohe djaloshi qe kishte mbetur si peshku ne zall, megjithse shkoi dere ne dere te ndermarjeve per te kerkuar pune, si ne do kohe, duhej nje dore e forte ndryshe murit s'mund t'i binte me koke. Prandaj ne do zyre mori pergjigjen standarte: S'kemi vend pune! Nje dite qe kthehej duarbosh, pas pergjigjes negative qe kishte marre nga nje ndermarje ne periferi, u takua rastesisht me Gezimin. Takimi midis dy shokeve ishte i permallshem. Duke menduar se Bardhi ishte duke e kerkuar tha: Te falenderoj per gjithka, por me vjen keq per porosine qe nuk e kam kryer, megjithse letren e kam marre tre - kater muaj perpara. E kam parasysh, - u pergjigj Bardhi, - por s'te bej fajtor. Gezimi i kishte shkruar perseri Lules, prandaj ishte duke pritur pergjigjen e letres se dyte. Ditet iknin, ndersa ai vazhdonte te priste lajmin. Shpresa vdes e fundit mendoi per ti dhene kurajo vetes. Takimi me shokun e feminise e orientoi, nderkaq u ndie fajtor, se nuk kishte realizuar nje kerkese elementare. Ne pamundesi beri perseri autokritike. Kur hasi ne qedrimin vellazeror te tjetrit u qetesua. Pasi u ndan si gjithmone krijoi bindjen se ne mardheniet midis tyre nuk ishte krijuar ndonje e are fjeti mendjen. Bardhi vazhdoi te kerkonte pune ne pjesen me te madhe te ndermarjeve, nga pergjigjet standarte humbi do shprese. Ne mbremje, pasi ishte kthyer duarbash, ne shtepi s'e kishte gjetur Minerven ishte vetem. Banushi pasi u kthye nga nje aktivitet ne universitet e gjeti te mbytur ne mendime: Kam nje shok, me qene se ke tre klase te se mesme do ta bisedoj, mund te siguroje nje vend pune.Bardhit i rrahu zemra dhe priti. Pas nje jave marri pergjigjen, kur u kthye ne shtepi tha: Shoku ka premtuar te hape nje vend pune ne Miredite, - eshte larg, por s'ka zgjidhje tjeter. Ne qoftese do punosh dhe do te sillesh mire, me von do bej gjithshka te te sistemoj ne nje pune tjeter me te mire. Nderkaq ne mendjen e djaloshit filloi nje lufte e ashper. Mos aprovimi doli ne plan te pare. Shkak u bene veshtiresite qe kishte kaluar gjat punes ne malin e skederbeut, me pas ne hidrocentralin e Matitit. Por duke menduar se ishte me kembet ne ajer, premtimi ishte nje drite ne fund te tunelit, si mund te vepronte? Pas nje asti, si te zgjuhej nga gjumi tha Do shkoj dhe do te punoj mire. Te nesermen u paraqit ne administraten e digasterit, pasi mori plikon per drejtorin dhe kopjen personale te emerimit ne detyre. Ne mesdite, me nje kamjon te furnizimit niset per ne veri. Ne kamjon perve mallrave ishte disa puntore te ndermarjes se Kerkimit te Mineraleve. Dita ishte shume e nxehte, por vapen e zvogelonte veriu qe formohej nga shpejtesia e makines. Bardhi ulet mbi nje arke prane spontit, nga andeje shikon tokat e punuara ose te mbjellat ne dy anet e ruges. Grate shamibardha se ngrinin mezin, ndersa brigadieri me kompas ne dore vleresonte punen. Krahas prashitjes, behej korrja e grurit me draper, ne nje parcele tjeter korrej tershera. Ndersa ne tokat tej

Lumit punonin dy kombajna, dikush tha tokat jane te ndermarjes shteterore. Nga siperfaqja e madhe, e te mbjellave korrjen e grurit e kishin mekanizuar. Kombajnat kishin zevendesuar fuqine puntore. Me tej nje kanal i madh vadites nenkalonte rrugen. Ne nje parcele te madhe, prashitja e miserit behej me nje mekanizem qe terhiqej me kuaj. Dallimi ishte i dukshem. Ne tokat e shtetezuara proceset e punes ishin te mekanizuara, ndersa ne tokat e kooperatives, shamibardhat e prashisnin miserin me shat. Megjithse bente vape te gjitha punonin, per te prodhuar buken e re. Ne anen tjeter te lumit, makina la rrugen qe shkonte drejt veriut. Pasi u kthye djathtas gjarperoi neper gryka, anes lumit, I cili gurgullonte permes shkembenjve. Ndersa pertej kodres se madhe kalonte nje perrua, qe zbriste nga mali duke shkumezuar. Me von u futen ne pyllin me pisha, lartesia e te cilave shkonte ne qiell. Rruga vazhdoi duke kaluar qafa e bregore qe jeshilonin. Por pas panoramave te veanta, qe bardhit s'ia kishte zene syri, kenaqesine me te madhe e ndjeu kur degjoi kenget e zogjve, veanerisht kengen e bilbilit. Ndersa diku ne thellesi te pyllit kendonte nje qyqe e vetmuar. Pasi zbriten monopatin shkembor, mberriten ne qytetin e vogel verior. Zbrisni! - tha shefi i furnizimit. Njerezit u ngriten, me kembe te mpira filluan te hidhen nga spontet e pahapura. Pasi hengren dreken e restaurant dhe shefi i furnizimit me shoferin dhe puntorin e ngerkim shkarkimit bene furnizimin me pjeset e kembimit per sondat u nisen. Pasi dolen nga qyteti, rruga dredhoi faqes se malit te veshur me pyje fletegjere. Nje ore me von mberriten ne Shenpal. Materjalet e shkarkuara nga makina i ngarkuan ne mushka, me von u nisen njeripastjetrit ne rrugen e ngushte, e cila kalonte ne nje rrip te ngushte toke ane parceles me grur. Megjithse ishte pasdite dielli mezi durohej. Rruga kalonte ne shpatin e malit te veshur. Ne anen e siperme ishte mali me shkembinj e gerxhe, qe ngjitej ne qiell. Aty ketu kishte pjese te vogela te veshura me shkure, si oazet ne shkretetire. Asnje peme. Po te ngrinte koken, kush kishte binte kapelja. Poshte rruges monopate, me poshte taraca. Disa me miser, te tjerat me grur e theker. Ne fund ishte lumi. Zhavorrite e madhe. Vija e ujit kalonte ne ane ose ne mes te saj. Ne faqene malit guror dredhonin perrenj e rreke, qe bashkoheshin s'dihej se ku. Ne mejen e malit afer reve fluturonin disa shpese krahehapur, qe ngjanin sikur qendronin ne vend. Afer gjinkallat me zh, zh, zh, e tyre, ne seder me njera tjetren zhurmonin si te terbuara. Ndersa ne ane te lumit, perseri male te larte mbuluar me pyje bredhi e pishe. Ve e ve, ose te perzier me lisa fletgjere. Gjelberim lodhes! Midis pyjeve dallohen pllaja te veshura, rralle livadhe. Ne ate ane mbizoteronin hijet e zeza, ne ane te kundert digjen guret. Andeje kendonte bilbili, ketej shurdhojne gjinkallat. Rruga e ngushte fillon te dredhoje per gjate shpatit. - Beni kujdes, - keshilloi ai qe ecte i pari, - po iu rreshqiti kemba...! Ecja vazhdon ne njeshkollone. Bardhit i kujtohet kompania kur ecnin ne njekollone. Atje ishin kodra, ndersa ketu mal. Rruga dredhon, grykave e bregoreve, me pas midis shkembinjve. Si zogjte, hip e zbrit. Nderkaq Bardhi ngriti koken te pyes: deri ku vazhdonte ngjitja? Me pas vuri re ne maje te malit nje tufe me re te bardha si boe pambuku. - Deri te rete...., - u pergjigj shefi i furnizimit, qe e kishte te zakonshme

ngjitjen e zbritjen e asaj rruge. Me von rruga filloi te gjarperoje kurrizit te kodres. Permes shkembinjve zbriten ne nje thellome, me pas filluan te ngjiten perseri. Ata qe ishin te shpejtet ecnin me shume, te pamesuarit mbeten ne fund, pas tyre ishte Bardhi. - Ndihmoje! - i tha njerit, shefi i furnizimit, i cili kishte shkuar larg. - Faleminderit do te ecij vete, - u pergjigj tjetri dhe pyeti: - Kuajt, ne kete rruge do te kalojne? - Ata jane mesuar te ecin ngarkuar e shkarkuar, - si te ndodhe tha ai qe kishte afer. Dhe ngjitja vazdoi nje te perpjete thike. Megjithse u lodh, sedra nuk e lejoi ta faqte. Dielli, megjithse kishta kaluar prapa malit, diqte si sa. Djersa kishte njomur kemishat. Guret ishin nxehur sa u digjnin kembet. Ne krye te se perpjetes, bashke me mbremjen, mberriten te lodhur e te cfilitur tek vendi qe ishin pare rete. Ne vend te te cilave gjeten shtepite me mure te bardhe, midis kopshteve me peme frutore. Fshati ndodhej ne pllajen e pjerret, ndersa tokat qe mbjellaishin ishin ne anen perendimore. Ne ate ane ishtin barakat prej druri te ekspedites gjeologjike. Bardhi u takua me drejtorin babaxhan. Pasi dorezoi plikon qe drejtori i hodhi nje sy, me pas uroi mireseardhjen. Nuk priti dhe kaloi ne porosi. - Do t'i perkushtohem detyres, - premtoi Bardhi, - per kete kam ardhur! - Personi qe zevedeson ka perberje jo te mire familjare. Si i padenje per vendin e punes e kemi zevendesuar, - tha drejtori. Nderkohe u fut ne zyre nje djale i that truphedhur. - Eshte ekonomisti i pagave prezantoi drejtori, pasi u kthye nga Bardhi tha: - shoku Vaso eshte kryegjeologu! Te nesermen drejtori mbledhi administraten. Pasi kontrolloi me sy pjemarrjen tha: Shoku Gjinleka vjen tek ne ekonomist i pagave, ne vend te Shefkiut, i cili shkarkohet per nje cen ne biografi. Me pas: Nga ti shoku Bardhi presim pune te mire. Kaq kisha Mbledhja u mbyll. Ne kohen qe nepunsat filluan te dalin nje nga nje, Bardhin e ndali: - Shefkiun do ta le disa dite, derisa te njihesh me detyren, por te keshilloj te besh kujdes!... Bardhi e degjoi ne heshtje. Nuk u pergjigj. - Kaq kisha, - tha drejtori, - tani o burra, ne detyre! Nga zyra e drejtorit djaloshi shkoi ne zyren e tij. Ndersa Shefkiu, nje burre rreth te pesedhjetave i liroi karriken. - Tani karrikja te takon ty! - tha Shefkiu dhe u ul ne nje tjeter. Me von Bardhi u njoh me shume shoket e administrates, por me teper u shoqerua me Vason, me te cilin ishin nga nje krahine. Prandaj nuk e pa veten te huaj, midis te panjohurve. Me von u fut ne shoqerine e Hakimit dhe Hyjnores. Puna e zyres e mbante mberthyer, sidomos ne periudhen sa u njoh me te fshehtat e profesionit. Ndersa dalia ne terren e njohu me punet e veshtira dhe organizimin e matjeve te volumeve te punes te putoreve ose te brigadave te veante. Ndersa puna intensive ne zyre ishte do dite per te llogaritur pagen personale, qe ne fund te javes se pare te muajit te behej shperndarja.

Pas njohjes me Hakimin dhe Hyjnoren, pasi mbaronin orarin e punes, hanin dreken, merrnin bataniet dhe pushonin ne hijen e qershive. Ne fillim ishte i kufizuar ne bisedat shoqerore, por pas nderhyrjes se Hyjnores mori pjese gjallerisht jo vetem ne tregimin e barcaletave, por edhe ne humorin qe sajonin do dite. Ne pergjithesi koha kalonte me barcaleta, fejtone dhe anekdoda, qellimi i te cilave ishte humori. Kur ndiheshin te lodhur, linin humorin dhe flinin ne freski. Hyjnorja ishte shume gazmore, e cila impononte respekt, prandaj u respektua si moter. Ndersa Hakimi ishte i qete dhe serioz, ne disa raste hokatar. Natyra e punes Bardhin e mbante sa ne zyre, aq ne terren. Ne frontet e punes shoqerohej nga gjelloget qe percaktonin strukturen e tokes, qe germohej nje meter e gjysme thellesi. Ndersa trasete me siperaqe te madhe germoheshin deri nje meter per te marre kampione, qe te amballazhuar i onin ne laborator per percaktuar perbermbajtjen e mineralit. Midis puntoreve ishte Deda, qe kishte tete kalamaj. Ishte i moshuar, por i forte si stralli. Si Deda ishin shume te tjere, qe malin e anin kryq e terthor, per te gjetur mineralin. Por, per studjuar shtresat e tokes ne thellesi behej pimi sonda deri 400 metra thellesi. Ndersa zemra e malit pohej me tunele 300 metra gjatesi. Ne fund te malit kalonte perroi i thelle, distanca e shkurter, por tatpjete e madhe. Per te shkuar dhe kthyer duhej jo me pak se 200 minuta. Ne perrua ishin hapur dy galeri nga italianet, qe i kishin mbyllur. Puna ne galeri ishte me e veshtira. Megjithese ishin perforcuar me shtylla druri, rreziku ishte prezent. Masa e shkembinjve mund te rreshqiste, pavarsisht se traret ishin 50 cm larg njeri tjetrit, mund te mos mbanin dhjetra tonelata Shkemb ne zonat qe mbanin uje. Minatoret ishin ne ballin e puneve te rende e te rezikshme. Ata perleshen me fortesine e shkembenjve masive duke puar zemren e malit me matrapik. Perve kujdesit kerkohej mund dhe force dhe njohuri per te gjetur vendin e pershtatshem, qe dinamiti te jepte efektin e llogaritur. Puna ne galeri ishte komplekse. Ne kohen qe minatoret hapnin brimat, vendosnin fitilin me dinamit per te realizuar plasjen. Grumbulli i shkembinjve transportohej me vagona te shtyre me kra derdhej jashte galerise. Armatoret benin sigurimin e galerise me shtyllat e porsa prera ne pyll. Ndersa kafsharet i transportonin ne rruge pa rruge, te rrezikuar do ast nga rreshqitjet e terrenit. Te gjithe punonin si bletet ne zgjua. Me ndryshimin se bletet punonin ne vere, ndersa ata nuk i njihnin stinet e vitit. Kur fillonin te elnin lulet, deri ne khen qe debora mberrinte dy metra trashesi, frynte tufani e shperthenin rrufete. Korriku sapo kishte filluar, qe ne ekspedite erdhi Ylvieja, vajza qe sapo kishte mbaruar gjimnazin. Pas nje kursi te shkurter do te punonte ne laborator. Ishte femer e shkathet, gazmore, e pandrojtur. Pasi u njohen, Hynoria e beri pjese te grupit, qe tashme u rrit ne numur. Me pas s'guxoi askush t'i prishte harmonine. Shoqeria midis katershes eci mire, por me von nxiti cmiren e atyre qe e shikonin veten inferiore. Por asnjeri nuk doli kundershtar i hapur. Katershja vazhdoi te fuksiononte si violina midis istrmentave muzikore. Ne nje nga ditee e nxehta te muajit, ne njeren nga galerite ndodhi nje mosmarveshje. Vasua, sekretari i partise, dergoi Bardhin dhe laboranten e porsa

ardhur, per te arritur marveshjen. Ceshtja ishte e karakterit egoist. E thashe, nuk e thashe... Derisa u zgjidh moskuptimi kaloi gjysma e dites. Ne mesdite Ylvieja me Bardhin u nisen per ne qender. Ishte koha qe edhe guret merrnin flake. Rruga gjarperonte faqes se malit shkembor, ne te cilin guret digjnin si prush. Nga ngjitja e se perpjetes, vapa i lodhi. Ne mungese te pemeve, u futen ne hijen e gemushes, qe ishte ndane rruges. Pas mberritjes ne qender i raportuan Vasos, problemi ishte zgjidhur dhe vendosur mirekuptimi. Te nesermen drejtori e thirri Bardhin ne zyre. Nuk u interesua pse kishte shkuar ne galeri dhe ishte kthyer me laboranten ne mesdite, por: Ke ardhur te punosh dhe te sillesh mire, a per pune te tjera?.... E di qe Ylvie Prespa eshte e bija e Nexhat Prespes, armikut te partise, i pushkatuar per tradheti ndaj atdheut? Pse duhet ta di? - Pyeti Bardhi. - Me Ylvien me lidh puna, asnje qellim qellim tjeter. Nderkaq me syte e mendjes u mundua te shikonte rrugen kur u kthyen nga galeria dhe qendrimin ne hijen e gemushave. Por nuk e kuptoi kush e kishte informuar drejtorin, dhe u pergjigj i imdinjuar. Ketu kam ardhur te punoj, deri tani kam punuar mire, nuk jam sjelle keq me asnjerin. Pse shoqerohesh me vajzen qe ka perberje jo te mire politike?!- Pyeti perseri drejtori. Dhe vazhdoi: ne rast se mendon te martohesh ta dish qe ben gabim politik!... Nuk kam faqur ndonje mendim te tille, - u pergjigj Bardhi. Drejtori miratoi duke tundur koken. Por e porositi perseri. Per Bardhin ishte e qarte. Ne plikon qe kishte sjelle nga qendra kishte patur porosi, te cilat drejtori i shikonte si pjese te detyres se tij. Prandaj ate dite bente perpjekje t'i vinte ne jete. Me von shkoi ne zyre, u ul ne tavoline, vendosi koken midis dy duarve dhe arsyetoi: Ne qofte se prinderit e saj jane fajtore, pse behet fajtore edhe ajo? Nderkaq po une pse u perjashtova nga shkolla?... Dhe ditet kalonin me pune kerkesa e ankesa. Drejtori ishte kryezoti. Pas tij vinte Vaso, sekretari i partise, pavarsisht se partia reklamohej qe ishte mbi te gjitha. Ne fund te muajit kryegjeollogu e dergoi me sherbim ne Tirane. Do te merte ne ministri pergjigjen e vonuar te nje grupi me analiza. Ate dite Ylvieja, I kerkoi ne menyre shoqeroret t'i onte se emes nje leter ne shtepi. - Shtepia ime eshte te politeknikumi,- tha Ylvieja. Per ta gjetur me lehte e saktesoi me disa objekte te tjera. Ishte nje vile e bukur me dykatshe, rrethuar me mure, brenda te cileve kishte peme dhe lule. Bardhi trokiti ne dere, me pas u prezantua nenes se Ylvies, e bija i ngjante ne fytyre. - Ylvieja eshte mire, - i tha, - me shendet,nderkohe i dorezoi zarfin. Ajo e ftoi te pinte kafe, por e refuzoi. Ne mal drejtorit i kishte shkuar informacioni, po ne kryeqytet?... - Jam per rruge, pas pak niset makina, s'premton koha. Iu lutem mos m'a merni per keq! - Ne asnje menyre, - u pergjegj gruaja dhe e percolli deri te porta e oborrit.

Ne mbremje Bardhi pasi i telefonates takon Paskalin, shokun e pandar te kohve te veshtira. Pas informacionit te astit shkuan ne barin me te afert. Ne fillim me biseda per te shkuaren. Kujtuan kohen e veshtire te ushtrise, gjat se ciles ishin te te izoluar, por fale mardhenieve te ngrohta shoqerore, i kaluan me, me pak veshtiresi. Me pas biseda qendroi ne kohen qe Bardhi padashje u be keqberesi i vetvetes. Ajo kohe ka ikur, me te gjitha veshtiresite e saj, - tha Paskali. Tani ku je? Me ?fare merresh. - A i ke vene gjerat ne rregull? Ndodhem ne veri, - u pergjigj tjetri. Si e shikon jam mbi 500 km larg familjes. Megjithse jam larg, mendoj te vazhdoj shkollen. Ne rast te kundert do te vazhdoj te punoj, s'kam ku shkoj.... Te nesermen u kthye ne punen e perditshme. Edhe pse s'kishte asnje mjet argetimi, ishte klubi i Tomes, njeriut te urte e babaxhan, i mire e i qeshur me te gjithe. Ne klubin e Tomes kerkuesit vetem ose ne grupe kalonin nje pjese te kohes se lire. Toma i gatshem ne do ast sherbente dhe tregonte histori te vjetra e te reja. Nga puna e tij neper qendra pune, qe hapeshin njera pas tjetres. Ndersa ketu, mineralkerkuesit ishin te kenaqur dhe e lavderonin, per humorin e bukur dhe shkathtesine. Eshte prefesioni im bre, me kete pune jam rritur. Ne pune kam dale qysh se kam qene i vogel. Ne fillim ne hidrocentralin e Ulzes, mandej ne ate te Shkopetit. Dalngadal deri sa u afrova ne trojet e te afermve te mi. Ja, tani punoj ketu, ani se jam do larg, por ne shtepi shkoj sa here ma lyp nevoja. Toma ishte i kenaqur. Me te gjithe sillej si ti kishte miq te vjeter. Por edhe nepunsat dhe puntoret, ata qe e kishin mundesine, shkonin te Toma per te pire kafene ose dhe goden e rakise me xhepin e tyre, por ishin aq te kenaqur sa u dukej se Toma ua paguate nga xhepi. Kjo ishte arsyeja qe klubi i Tomes ishte do dite i frekuentuar. Ani se jam i zene e s'me del koha te shkoj ne shtepi... por jam i kenaqur, shprehej Toma, kur ndonjeri vinte ne kandar kohen e tij te pushimit. Prandaj ne diten qe s'ndodhej ne klub ndienin boshllek, me pas mbushej nga prania e Tomes. Jeta e perditshme vertitej ne nje kupe qiell, por njerezit u mesuan ti perballojne veshtiresite te miqesohen me njeri tjetrin te formonin shoqeri te paster. Te ishin korekt ndaj neri tjetrit deri te Zoti. Nje mbremje drejtorin, Vason, Bardhin dhe shefin e llogarise Toma i mori per darke ne shtepi. Si shkak sherbeu rasti kur ishin duke pir raki mani te zier dy here Toma ua serviri me sardele te futura ne kuti, ardhur nga Rusia. Nderkaq filluan te pinin raki e te benin muhabet. Gjat kohes tregonin ngjarje, rralle ndonje barcalet. Tomes i beri pershtypje qe rakine e pinin me dolli. Kur njeri e mbushte goden plot, merte shendetin e tjetrit dhe e pinte me fund. Duke vene re harmonine edhe kur kishin pire me shume se kater ose pese goda secili, i lindi deshra t'i thirre per darke, pavarsisht se shtepine e kishte larg. Per te realizuar deshiren, mbushi goden plot dhe shkoi ne tavoline. Kete shendet, tha do ta pi per Vason, sukses ne gjetjen e vendburimit te ri. Fjala e Tomes i detyroi te qeshnin, mbasi veriori filloi te pinte rakine ndryshe. Desheron te perdoresh zakonet tona? - pyeti drejtori dhe bisedat u kryqezuan, Toma u justifikua: Zakonet e mia s'mundem me i harru, por keto tuejat m'i ka qejfi fort!Pas humorit shprehu deshiren:

Une, tha Toma iu ftoj per darke ne shtepine teme, rakine do ta pime keshtu si sonte me dolli, shpresoj te mos m'a prishni! Ne fund te javes, shoket e tavolines, te shoqeruar nga Toma moren rrugen e gjate. Rruga kalonte ne brigje, ngjitu e zbrit neper lugina. Sa ishte dite kishte bukurine e saj, me pas ra erresira. Ecni burra, mos kini dert, per derisa jini nga ata qe kerkojne mineralin, nuk ua kam merakun. Per mue, kjo eshte e zakonshme. Per kater ore mberriten tek shtepia. Perpara futjes ne oborr Toma i yhirri te birit. Heu baba! -bertiti djali nga dera e siperme e kulles. Bujrum burra! Shkallet prej druri i uan ne oden e miqve. Nderkohe vellai i vogel u uron mirseardhjen: Mirse iu pruni Zoti! he sipas zakonit u ul ne fund te shtepise. Vellai i madh ishte Toma. Ne oxhak ndrionte nje llampe me vajguri, per nder te miqve u ndez edhe nje tjeter. Pak me von Toma doli nga dhoma, doli dhe vellai. Miqte mbeten vetem. Pasi rregullon punet Toma fajsohet per vonesen. Nderkaq djali solli kafete ne filxhane porcelani te cilesis se pare, shoqeruar me konjak. Ne kohen qe miqte bejne urimin u degjua e lehura e qenve, me pas emri i djalit. Ne dhome u futen kater burra. Toma ben prezantimin: Miqte jane te ndermarjes, drejtori, kryegjeollogu dhe te llogarise. Te porsaardhurit jane te mite: axha, dhe djemte. Nderkohe shtrohet mesalla, vendosen pjatat, si behej ne klubin e Tomes, u hapen kutite e sardeleve, pironjte dhe godat e rakise. Ne mes u vendosen kater shishe me raki te mbushura plot. Goden e pare ngriti Toma, me te cilen uron miqte, axhen dhe kusherinjte. Mirse iu pruri Zoti, qofshi te perkedhelurit e tij. Ne shtepine e Tomes zakoni respektohej me shume se gjithka. Mbasi ai te jep emer dhe dinjitet. Ndersa miku eshte perendi, te cilit i falen si priftit ne qele. Ate nate drejtori ishte Zoti qe do t'i faleshin. Mepas Toma tha: Kjo eshte nata qe s'do ta respektoj zakonin tim. Miqte do te pine raki sipas zakonit te tyre, per te shkembyer eksperiencen. Kam vene re se ne raki kane zakon me te mire. Pasi mbushi godat drejtori, iu drejtua axhes. Mik i dashur! Te kam gjetur me nje shendet te te zotit te shtepise. I uroj te kete gezime ne shtepine e tij! Pasi e piu, spjegoi: Respektoj deshiren e Tomes, i cili desheron ta pime rakine sipas tradis sone. Per te vepruar me mirekuptim po spjegoj me pak fjale rregullin qe ndiqet gjat kohes qe pihet rakia midis shokeve dhe miqve: Ne fillim dollibashi me inisiative, pas urimit te te zotit te shtepise, pi goden, e cila quhet shendetia e pare. Personi qe i drejtohet per t'a pire, pasi ta mbarojne te gjithe, do te behet dollibashi i dyte. Ne kete menyre vazhdon te pihet rakia. Me kete rast duhet te sqaroj. Ne fillim iu drejtova axhes me shendetin e te zotit te shtepise. Ndersa axha, pasi te perserite shendetin, kerkon lejen e dollibashit, i cili urdhron t'i drejtohet ( x) dhe pi shendetin. Ne kete rast mbaron detyra e tij dhe fillon e tjetrit, deri sa ta kene pire te gjithe pjesemarresit. Spjegimet e drejtorit mbi rregullin e te pirit te rakise me dollibash u mirekuptua, nderkaq veprimi me zgjuarsi i axhes krijoi mundesine dhe rakia vazhdoi normalisht. Pasi axhes i erdhi radha te behej dollibash u shpreh:

Burra! Ne qoftese do te bej gabim, do me falni, ani se jam pa faj. Ne qoftese ajo qe mendohej se ishte e veshtire, doli e kunderta. Pasi mbaroi qarkullimi i godave me raki, axha ia dorezoi detyren dollibashit te trete. Ne kete rast ishte Vaso, i cili veproi pa gabime, duke ndihmuar ne kete menyre kushurinjte e Tomes kur t'u vinte radha. Gjat mbremjes rakia u shqerua me kenge e biseda, te cilat krijuan atmosfere te kendshme, e veante per verioret. Ne shtepine e Tomes vazhdoi rakia dhe biseda te ndryshme. Drejtori gjirokastrit nuk ishte i rakise, por kur hidhte dy tre goda i zgjidhej goja. Nje dite shkova te nje miku im, - tha, qe kishim kohe pa u pare. Gjat kohes bisedat ishin nga te gjitha anet. Trego ai e trego une kaloi mesdita. Me pas burri ia beri se shoqes me shenje, e cila pregatiti dreken. Ne sofer u shtrua jani me qofte. Filluam te hanim, ai andeje une ne anen tjeter perballe. Duke i uritur luga merrte dy qofte. Ai e vuri re dhe pyeti: - Andeje nga anet tuaja si i ngjitni shkallet e shtepise, dy nga dy? - Si te jene, - u pergjigja. Ne rast se jane te ulta dhe tre nga tre! Ilariteti ne tavoline terhoqi vemendjen e Tomes. Mbushi goden me raki dhe - Ani se jam malsor, - tha. Nga Vasua kam mesuar disa nga zakonet e laberise. Nga kenaqesia qe ndiej kete gode do ta pi per shendetin tuaj! Dollise se Tomes iu pergjigjen, por jo sipas zakonit te laberise. Nga nje gode, s'mund ta benin dy. Ishte detyra e secilit qe bujarise se Tomes ti pergjigjegjen me dashamiresi. Sipas rregullit drejtori tha: - Iu ftoj te gjithve, qe goden plot ta pime per shendetin e Tomes, te palodhurin, dashamirin e te gjithve. Njeriun buzagaz qe na qeteson sado te lodhur qofshim. Per femijet e Tomes, te rriten te lumtur! - Heu, burra! Nere po me bani. Ani, po jam i lumtur, qe tash u bana pjese e jueja. Do larg e kam shpajen, po ne malsoret e kena per nere me pas ksi miqsh si ju. Pranej ne kete menyre si tash jini miq te une! Toma kishin marre masa qe pritja do te behej sipas zakonit te verioreve, por dashamiresia e kishte detyruar te fuste elemente te jugut, fjala vjen: ve te shtepise, kishte ftuar axhen me te bijet. Ndersa rakia e dale nga mani e zier dy here. Ndersa mezia, ve sardeles u servir mish gici i pjekur ne prush. Nga kenget mbizoteroi verioria... Pse te mos e konsideronte Toma pritjen ne shtepine e tij, te kryesoreve te ekspedites, si astin me te lumtur te familjes se tij? Toma kishte mesuar me levizjet nga nje veper te tjatra. Prandaj ishte njohur me shume tipa e zakone. Por zakonet e tij i ruante si te shenjta. Ndersa ate nate e ndjeu per nder qemikpritjen ta shoqeronte me zakone te jugoreve. Toma ishte flokethinjur. Por ehu sa telashe kishte kaluar ne te kaluaren, sidomos disa zakone qe i konsideronte hi te mira. Fjala vjen renia ne gjak. Ne rast se nuk merrej haku, i madhi i shtepise ishte aq shume i permuar sa kafea i jepej nen gju. Bardhit nuk i doli nga mendja per nje kohe te gjate mikpritja qe u ishte bere ne shtepine e Tomes, pavarsisht se ne klub ia kishte njohur zakonin. Por mardheniet i mendonte pa i shkuar ne shtepi. Toma, i moshuari verior fisnik nga shpirti dhe veprimet nuk bente perjashtim nga tradita e shqiptarit. Nuk gjen zone apo krahine qe shqipotari, sado i varfer per mikun sofra e tij ka qene plot. Prandaj ate nate ne oden e

miqve s'mungonte asgje. U krenua Toma, por u krenuan edhe miqte per bujarine dhe mikpritjen e tij. Mbremja ne shtepine e Tomes zuri nje pjese te boshllekut, ne jeten pa aktivitete. Ajo nate shkarkoi nje pjese te stresit, qe ishte krijuar nga veshtiresite e perditshme. Mbi pritjen ne shtepine e Tomes, bardhi ua tregoi te nesermen shokeve te katershes, te cilet e degjuan me interes, sidomos Hyjnorja me Ylvien. Me von Bardhi filloi te mendonte per te ardhmen, duke arsyetuar. Per te jetuar me kembet ne toke, duhet shkolla. Megjithse Vasua kishte premtuar puno e sillu mire, se ndihma s'do te mungoje. Ndersa nje dite tjeter ishte shprehur: Mos u merzit per ditet qe ikijn. Puna do te sherbeje si eksperience per te ardhmen. Vaso ishte shtate ose tete vjet me i madh. Pasi kishte mbaruar studimet ne nje nga emokracite popullore, e kishin uar ne malet e veriut per te kerkuar minerale. Ne krahasim me drejtorin kishte kulture e dije profesinale. Per jeten kishte njohje me te gjere. Kishte mesuar, kishte pare e degjuar me shume. Ne pergjithesi Vasua ishte i ekuilibruar, ai dinte sesi te kerkonte llogari. Ndersa drejtori, nje jugor qe kishte qene partizan, pasi kishte mbaruar nje kurs gjashte mujor te kuadrove, duke qene me garanci politike ishte emeruar drejtor. Punonte e mundohej te tregohej i arsyeshem, por problemet i shikonte te ngaterruara me njera tjetren. Prandaj here here behej me i besdishem se sa zemermire. Si kishte qejf ta quanin. Kryegjeollogu, pasi u njoh me permbajtjen e analizave, te cilat kishin dale me perqindje te larte piriti, u propozoi orgave eprore hapjen e fronti punes ne perroin e thelle, ne fund te malit te thate ne te cilin kishin kerkuar italianet por e kishin mbyllur me pretekst se s'kishte efektivitet. Duke qene se Vasua s'kenaqej me pak, i vuri vetes detyre te binde te tjeret. Mbasi nga analizat e materialit te marra ne thellesi te galerise se vjeter, arriti ne perfundim se perqindja e piritit ishte me e madhe nga ajo e rekomanduar. Ne kete situate Vasua ne krye te nje grupi me specialiste shkoi te inspektonte zonen, ne te cilen do te hapej fronti i ri i punes. Nga debatet per variantet qe u diskutuan, kaloi pjesa me e madhe e dites. Pasi u vendos fillimi i punimeve, u kthyen ne baze te kenaqur. Me ne fund do te fillonte kerkimi ne galerine e braktisur nga te huajte. Me von, do te varej nga analizat e materialit. Kur filluan te hanin dreken ishte pasdite. Vasua i kenaqur me perfundimin piu nje gode vere, i shoqeruar nga shoket. Ne kete kohe shefi i furnizimit, iu afrua tavalines dhe vendosi nje leter mbi tavoline. - Urime Bardhi Gjinleka, te ka dale bursa! Bardhi ngriti koken dhe e shikoi me mosbesim. - Po ben shaka? - Pyeti. - Jo, jo, e kam seriozisht, - pergjigjet shefi. Zemra e djaloshit rrahu si rralle here. Ate ast e perfytyroi veten sikur fluturonte. Ne fakt kishte te drejte, jo se do te largohej nga mali i thate, por do te fillonte te ecte me kembet ne toke. Ndersa per qiellin me ose pa re, varej nese do te goditej si dikur! Vasua mori shkresen nga tavolina e shikoi dhe i rrahu shpatullat me dashamiresi.

Me shkruaj sa here te kesh nevoje, - tha, ndihma nuk do te mungoje. Pasdite, ne emer te organizates se partise i leshoi nje flete miresjellje. Perdore kur te kesh nevoje, e porositi si ta kishte vella. Me pas e uruan shoket e tjere. Ndersa Hyjnoria tha: Je me fat, shpetove nga humbetira! Kur erdhe u gezuam, tani s'na vjen mire qe do te ndahemi. Drejtori e uroi, me pas e porsiti: Meso, te dalesh kuader i zoti! Bardhi u largua nga zyra i kenaqur, por gjithsesi mendoi: Ky njeri qe merr forma sipas rasteve, mundohet te tregohet i mire, per t'u futur ne zemren e me te medhenjve? Keta tipa kudo qe ndodhen jane te njejte. Merr Zekon dhe barazoje, ngjajne si dy pika uji. Zeko me denoi, por komandanti i madh tha s'ka faj, dhe ai s'kundershtoi. Drejtori nuk me denoi si Zeko, por me keshillat e tij me denoi me rende. Mbasi kerkoi te behej mbrojtes i dinjitetit tim. Te flas ne emer te partise, - tha. Kuptoje, te dua te miren. Mos u marto me te bijen e armikut te partise.! O Zot sa hipokrit! Mua, te panjohurin, me keshillon i rekomanduari nga dikush. Pse nuk me keshilloi Vaso?! Ka mundesi qe drejtori ben pune te tjera. Domethene Vason e kontrollon ne dy drejtime. Pa ka se partia eshte mbi te gjitha. Fshati qe duket nuk do kallauz. Te gjithe ata qe mundohen te te bindin se te duan, ki mendjen, ruaju prej tyre! Nderkaq iu kujtua kshilla e babait: Ne kete bote jetojne bashke e mira me te keqen, te padukura, por dallojne njera nga tjetra.... Duke ecur me keto mendime mberriti ne klub. Ne banak Toma, si gjithmone ne kembe. Urime Bardhi! A te doli bursa a? Suksese! Besoj se nuk do te na harrosh. Ne qofte se nuk na shkruan, na mbaj ne mendje. Kena kaluar mire. Me paret tueja e keni pire kafene, por fjalen e lige nuk e kena qit nga goja. Njeriut fjala e mire i mbahet mend. Megjithse ajo e shkrete te shpon si shpate ose te godit si plumb ne zemer. Shume here pas shpine. Ne malesoret e kena pat tradite fjalen e mire, por tani kohet kane ndryshuar. Nder ne, ka edhe nga ata, qe te vrasin naten dhe te qajne diten.... Erdha te takohemi, Tom, se e mira nuk harrohet. Po te ishte ndryshe nuk do te vija ketu. Dy fjale te mira qe m'i ke thene nuk i harroj. Kane qene te thjeshta, por me kuptim te thelle: Rri me ata qe jane keshtu si ti, se te duan pa interes. Nga ajo dite te respektova, prandaj nuk do te harroj. Ketu gjeta shoke shume te mire. Te tille mund te kene qene edhe me perpara. Por mendoj se veshtiresite i mesuan se si te pastrohen nga ligesite. Tani punojne me gurin dhe jane te forte sa guri. Megjithse ka edhe nga ata, qe shikojne si punohet me gurin dhe mendojne se njerzit duhet te gdhenden si guri.... Tani, o Tom! - Mirembe, gjithmone do te mbetesh ne kujtesen time. Ti je njeriu te i cili jane bere nje, fjala me veprimin. Burra te tille ka, po jo gjithkund. Mendova se mali i thate rrethohej nga thatesira por kisha qene i gabuar, rreth tij jeta gjalleron. Njerzit e mbrekullueshem perleshen me gurin dhe fitojne. Edhe ne zonen time ka gure, por jo si ketu. Keta jane me te vertete gure te forte, mbasi te tille i ka bere metali, qe eshte bashkuar ne ta' dhe u ka dhene vlere.... Ndarja me Tomen ishte asti, pas te cilit erdhi ndarja me shoket e ngushte te katershes. Ne anet e mia, u shpreh: Eembelsira lihet e fundit. Kjo vertetohet per

kohen qe qendruam bashke se ju me embelsuat jeten. Me ndihmuat te kaperxej veshtiresite. Prandaj iu faleminderoj! - Respekti reciprok dhe karakteri i perbashket na afroi, aq sa tani ndarja behet e veshtire u shprehen Hyjnoria me Ylvien te qeshura ne fytyre. - Ju e kini hedhur hapin e pare ne jete, - u pergjigj buzagaz Bardhi, - ndersa une s'i kam vendosur kembet ne toke. Hakimi me Ylvien prisnin. Te gjithe kishin te njejte mendim: Ishin te gezuar per shkollen, por te deshperuar per ndarjen. Pasi u takua me te gjithe shoket mberriti mesdita. Me pas me valixhen prej kompesate ne dore, mori rrugen e kthimit. Perpara se te futej ne rrugen e tatpjete, qendroi disa minuta prane burimi me uje te ftohte, nga i cili merrnin uje fshati dhe ekspedita. Pasi hoqi kemishen te freskohej, piu edhe njehere nga ujet e malit te thate dhe shikoi per rreth. Zona kudo ishte e thate dhe e veshur, ne te cilen la nje pjese te jetes se tij. Perpara dhe anash shkembinj masive, ve e ve ose mur per gjate faqes se malit. Nderkaq kujtoi vargjet e Naimiit, tek bageti e bujqesia: O ju malet e larte dhe ju o lisat e gjate! Malin e larte deri ne qiell, ja ku e kam, tha me vete. Por s'k lisa te gjate. Poeti u ka kenduar maleve te Shqiperise te veshur ose te 'veshur nga pyjet, kane apo s'kane lisa te gjate. Vese malit do ti kendohet kenga, ne qoftese piriti do te jape mineralin e muar. shenja te mira. Atehere s'do ngelet pas te tjereve. Po mire mendoi me vete, neser mund t'i kendohen kenget, por sot as egersirat s'bejne dot fole. Ja Shiko! Brigje dhe gerxhe qe ngihen perpjete. Me tutje perrenj te thelle e kodra pa bar e gjethe. Pjerresi e rrepira, ne rast se rreshqet kemba, s'di ku qendron. Afer lumit dallohej balli i lugines, prane se ciles kalonte perroi. Ne vere i thate, por i pakalueshem ne dimer. Siper saj qendronin si ombrelle nje tufe me re, si kepurdha pas shiut. Kodrat perbri ishin te veshura me shkure, te cilat jeshilonin si ne pranvere. Pasi u freskua I la lamtumiren tokes shkembore. Tokes, ne te cilen, njerzit luftonin me veshtiresite, per te gjetur mineralin. Per te mberritur ne qytezen e vogel, duhej te ecte pese ore ne kembe. Eh sa larg! Mendoi. Por gezimi qe do te fillonte shkollen, ia zvogeloi largesine ne maksimum. Nderkaq filloi te zbriste me kujdes pjerresite. Duke ecur iu kujtua porosia e babait: Shko tek ara dhe merr nje grusht me dhe'... dhe nxitoi hapat, por e tatpjeta e mori zvarre. Duhet te ecij me kujdes, se pakujdesia me e vogel mund te rrukullisem si vedra e obanit. mendoi. Me pas mendoi per ditet qe s'i kishte pare, por i perceptonte. Dhe perfytyroi astin qe do te ulej ne banke me shoket, qe s'i kishte te moshes por te qellimit. Perfundimi i zbritjes se pjerresive shenoi fillimin veshtiresise tjeter. Pas kaperximit te perroin filloi nxehtesia e diellit, te cilen mezi e duroi. Gjat udhetimit ne lugine dielli e dogji si gryke furre. Ajri i nxehte i mori frymen. Nderkaq vendosi te shlodhej ne hijen e lisit qe i doli perpara. Filloi te frynte nje puhize e lehte. Gjethet e lisit feshferinin si basme mendafshi. U shtri ne shpine, pak nga pak e zuri gjumi. nderkoi ishte duke pare enderr. Ne ane te krevatit kujdesej nje infermjere. Kur hapi syte mendoi se ishte

nena, se ciles u mundua t'i thote: Jam i gezuar, gezohu edhe ti mos qendro e merzitur, si atehere kur me percolle per ne ushtri. Ne ushtri iu nderova, por ta dish, qe edhe ne shkolle nuk do te mbetem pas shokeve. Prandaj gezohuni, se keshtu me jep zemer te kaperxej veshtiresite... U zgjua. me paska zene gjumi, tha dhe u ngrit. Dielli kishte filluar te ulej. Paska kaluar mesdita, mendoi. Pasi shkundi gjethet e lisit ngjitur ne pantallona u nis bashke me mendimin se do te fillonte jeten e re. Tani jam me i madh ne moshe. Koha ne ushtri me ndihmoi te njoh me mire jeten dhe njerzit. Atje provova gizmin dhe ligesite e Moikomit dhe Ashikut. Me pas te Ashikut me Zekon. Atje njoha shpirtin bujar te komandat Janit, qe nuk i njihte ligesite. Ne ushtri u aftesova te njoh ata qe kisha afer dhe ata qe ishin larg. Njoha hipokritin dhe itrgantin dhe i dallova nga njerzit fsnike. Njoha shpirtvoglin dhe kuptova distancen qe e ndan nga shpirtgjeri. Ne kete bote ka lloj lloj tipash. Edhe te keqinjte mendojne se jane te mire... E mira dhe e keqja nuk maten me opinione, por me qendrimin e secilit. Kur jeta e tjetrit eshte ne rrezik. E shtyn ne humnere, apo i jep doren te mos bjere. Ja keshtu ndodh, kur eshte ne veshtiresi njeriu meson me shume. Njeriu meson nga e mira dhe nga e keqja. Tani jam nisur per ne shkolle te mesoj, ndoshta jo gjithka. Por shkolla do te me mesoje sesi duhet te mesoj. Nderkaq mendimet e larguan nga lodhjen fizike. Megjithse vazhdonte vapa, tani ishte me optimist. Ne keto raste njeriu perbuz veshtiresite. Mendojne se kane veshtiresi, por bejne gjithka ti kaperxejne. Dhe vazhdoi te ecte duke arsyetuar ne rrugen e zhavorruar te makinave. Nderkohe vuri re se lumi kalonte afer rruges. Zalli ishte shume afer, ndersa ujet pertej ne anen tjeter. Mendoi te linte rrugen dhe te freskohej, me pas mendoi te freskohej kur uji ti afrohej rruges. Vazhdoi te ecte, pa vene re se ishte ne mes te rruges. Ne ast degjoi zhurmen e nje makine. Sa beri te linte mesin e rruges, i mberriti prane, shoferi qendroi te kembet. - E more gomar, pse ecen si i dehur ne mes te rruges?! Te ka zene vapa? 'borxh te kam, ne qofte se nuk zinin frenat? Do te te kisha shtypur more lumemadh! Bardhi shikon si i hutuar, por me dashamiresi, s'kishte faj qe e qortoi. - Vij nga larg, jam shume i lodhur, rruga dhe vapa ma moren frymen ... u pergjigj i menduar. Shoferi e kuptoi nga menyra e pergjgjes dhe e ngacmoi me tej. - Je nga ata bythepambuket? C'pune ke bere? - Nuk mund te them se jam nga bythepambuket, mbasi kam punuar ne ate malin qe i duket maja dhe e tregoi me dore. - Qenke per t'u ngushelluar. Ke qejf te vish me mua? Ne Tirane do te shkoj! Bardhi se beri fjalen dy. Makina, nje skode me turi e tipit te vjeter, por e mbajtur mire, kishte dy vende te lira. Ne kabinen e paster i beri pershtypje fografia e nje vajze dale ne profil duke qeshur. Shoferi ishte djale simpatik, rreth te tridhjetave. Do te jete e fejuara e tij mendoi dhe i hoqi syte prej saj. Nderkaq shoferi mori me shpejtesi nje kthese te forte, me pas eci shtruar ne rrugen e zhavorruar, duke leshuar shtellunga tymi. Ishte nje rruge e pa rrahur nga mjetet, ne te cilen kalonin pese a gjashte makina ne dite, por e mirembajtur.

Nderkohe Bardhi humbi ne arsyetime. Eshte fati qe me mendoi te kaloje makina dhe me mori. Ndersa shoferi si t'i kishte blere mendjen e pyeti: - A ma di per nder qe te mora ne kete vape kaq te madhe?. Makine e vjeter eshte, por eshte me e mire sesa te ecesh ne kembe! - Nuk e diskutoj qe t'a kam per nder, por ne kete rast nderi shperblehet. Pavarsisht shperblimit, do te te jem gjithmone mirenjohes. - C'pune bere ne Malin e Thate? - Ekonomist pagash, - u pergjigj Bardhi. - Punove shume kohe? Zevendesove ate qe ishte me perpara? - Punova tre muaj. Zevendesova ate qe ishte. Bardhi nuk tha se ai qe kishte zevendesuar kishte nje cen ne biografi. - Ai qe ishte, ku shkoi, doli ne pension? - Jo, nuk doli ne pension, se ishte akoma i ri, po se 'kishte.. - Dhe atje te uan ty... Nga te moren? Bardhi mendoi se pyetja ishte provokuese, po per hater te sinqeritetit iu pergjigj: - Ata qe kane nevoje nuk pyesin sesa larg eshte puna qe do te bejne... - Por, ama, ate tjetrin e more ne qafe, ia preve koromanen. - Kushdo qe te shkonte ne ate vend pune atij do t'i pritej koromania. - Dhe tani qe fute rrogen e tre muajve ne xhep, vazhdoi shoferi, - do te shkosh ne shtepi ose do shkundesh xhepat ne ndonje vend me femrat.... -Jo, nuk do te bej as njeren as tjetren. Me doli bursa, do te shkoj ne shkolle. Me leket qe mora nga puna, do blej librat, po me tepruan do t'ua dergoj prinderve. - Nuk e paske familjen ne Tirane? - Jo, jo, vij nga skaji jugor i vendit. Atje jetojne prinderit. Nderkohe shoferi ndroi temen e bisedes: Ketu afer eshte nje klub qe mban birra te ftohta, a zbresim te pime nga nje kriko! - Jam dakord , - u shpre me kenaqesi Bardhi, - Me jepet rasti te takoj goden qysh tani me nje dashamires ne shenje respekti. Shoferi ndali makinen, zbriten dhe iu drejtuan godines afer rruges. Ne pamjen e pare te jepte pershtypjen e nje shtepie te vjeter, e te braktisur. Ne kopsht kishte disa peme frutore, por vihej re se nuk u ishte bere asnje sherbim. Ndersa gjendja per rreth ishte pa asnje rregull e kujdesje. Ne klub sherbente nje grua e re syzeze. Bluza e bardhe i rrinte ngjitur pa trupit debore e bardhe. Tregonte per zbatimin strikte te rregullores se sherbimit ne ambjentet sociale. Ishte shtagjate dhe serioze. Sa u futen shoferi i shterngoi doren. Ndersa ajo u skuq ne fytyre. - Mos kij merak, - tha eshte shoku im dhe i shkeli syrin. - Pastaj a?- tha banakieria. - Dy shishe birre te ftohta, se na dogji vapa pasha zotin. - Nji tash, - u pergjigj, nxori nga kazani me akull dy birrat, pasi i pastroi i vendosi ne tavoline. - Ju befte mire! Pas pak shishet ishin gati ne fund. - Edhe dy te tjera, porositi Bardhi.

- Birrat erdhen ne ast. Pasi i vendosi mbi tavoline, shoferi i shterngoi doren. Megjithse tentoi ta hiqte... - Mos gabo, - i tha hoferi, dora qe kafshon mund te puthet... - Ndderkohe ajo e shikoi ne sy dhe nuk foli, por shkoi duke tundur vithet ne banak. - A dalim?, - pyeti shoferi, nderkohe Bardhi futi doren ne xhep te paguante. Me pas kontrolloi xhepin tjeter. Nuk e gjeti dhe u skuq ne fytyre. Mendoi se portofoli i kishte rene ne makine, para se te shkonte ne kabine tha: - Te lutem me prit pese minuta se u ktheva. Ndersa shoferi pagoi, kur doli nga klubi, vuri re Bardhin qe zbriste nga kabina. - Hip se i paguan nje here tjeter, - tha dhe zuri vend ne timon. Tjetri nuk kundershtoi, por s'ishte i qete. Hipi i hutuar ne kabine me mendimin se portofoli i kishte rene te lisi. Nderkohe nje fytyre i ikte dhe tjetra i kthehej me e verdhe se limoni. - Pse mendohesh? - Pyeti shoferi. S'di 'te them, - u pergjigj tjetri - Me vjen keq, me vjen dhe inat. Kaq i pazoti paskam qene? Kur zbrita nga Mali i Thate, rruga me lodhi dhe qendrova ne nje hije lisi. Pakuptuar me kishte zene gjumi. Nuk e di sesa minuta fjeta, pasi u ngrita u largova pa menduar se atje do te... - C'te humbi, ndonje plake me vlere? Ne zerin e shoferit dallohej ne nje fare menyre nje fije humori. Bardhi nuk u pergjigj, por gjoksi i shterngohej tmeresisht. Pas nje asti vendosi te hapte deren e kabines. - Ku do te shkosh? - Pyeti shoferi. Te kerkosh portofolin?- Merre e ke ne korskot! Bardhi e shikon i hutuar. Terhoqi deren drejt vetes, po nuk e mbylli. Nuk beri asnje veprim se inatin e kishte ne pazotesine e tij. - Merre, merre, nuk bej shaka, - tha shoferi dhe uli frenat e dores. Nderkaq shkeli pedalen e gazit. Makina mori shpejtesi. Bardhi me koken e ulur si i zene ne faj, vendosi duart mbi kofshe dhe filloi te ngaterronte gishtat me njeri - tjetrin. Pas pese minutave shoferi uli shpejtesine, ktheu timonin djathtas dhe qendroi ne pjesen me te gjere te rruges. Pasi levizi ne korskot nje reviste nxori portofolin. - Ky eshte portofoli qe ke humbur? - Urdhro merre! Por te kshilloj, here tjeter tregohu me i kujdesshem! Bardhi hapi syte, tani ishte me i hutuar, pse jo i uditur! Jo vetem s'kuptoi, po s'dinte 'te thoshte, u ndie i oroditur. Si ishte e mundur qe portofoli te futej ne korskot? Mori portofolin dhe e mbajti ne dore, pa guxuar ta fuste ne xhep. Nderkaq shoferi qeshi, me pas ia dha gazit sa tundi Gabinen. - Pse qesh? Me budadallekun tim? - Pyeti Bardhi limon ne fytyre. - Jo, jo qesh me ty, jo me budallallekun tend. - E pse me mua? A nuk jam budalla? - Qesh, se nuk beson qe te vodha portofolin. - M'a vodhe?!

- Po, ta vodha dhe s'kuptove gje. - Si ka mundesi? - Eshte shume e thjeshte. - Kur zbritem, ma hoqe nga xhepi? - Jo, jo! - Po si atehere? - Ne rast se te kujtohet, kur hipe ne makine, mora me shpejtesi nje kthese jo shume te forte. Ne ate kohe ti u afrova ne anen time. Nderkoh me njeren dore mbajta timonin, me tjetren te hoqa portofolin nga xhepi. E kupton tani? - Te une e praktikove per herete pare? - Rasti yt mund te jete i peseqindi... - Dhe e trgon si pa gje te keq? - Po. Se ta bleva mendjen. Ti nuk je nga ata qe tradheton te tjeret. - Dhe ke shpetuar paq? Po nga ata, jo si une? Per aftesine e rralle nuk ke biseduar me asnje tjeter? Nekete rast shoferit kishte rastin te tregonte, se ka njeres qe ne pamjen e pare tregojne per te mire, por ujin e futin nen rrogoz. Ne fillim mendoi te pergjigjej ne teresi, por duke pare qe bashkebiseduuesi tregoi interes, vendosi te fliste pa dorashka. Kam biseduar me njeren. Me banakieren e klubit qe pime birrat e ftohta. E pe, i shterngova doren? Shume kohe perpara kisha vjedhur portofolin me shume para te nje fshatari qe kishte shitur lopen. Me pas me ra rruga te kaloj ne ato ane. Me qenese s'kishte restorant, vendosa ta ha dreken ne klub. Bufetjeria, kjo qe takuam sot, bente punen e guzhines dhe te kamarjeres. Perve sjelljes i lakmova bukurine. Parate nuk me mungonin, perve lekve me feamrat me kishte ecur. Duke qene ne vend te panjohur, s' merrja dot asnje iniciative. Por i lashe te kuptonte dika. Ate dite pagova dhe dola, me mendimin se do te kthehem perseri. Pasi njoha zonen dhe disa njeres, me pas perdora leket dhe, me kujdes mesova hollesira rreth saj. Pas dhjete ose pesembedhjete diteve u ktheva perseri. Isha vetem dhe ajo ishte vetem. Pasi porosita m'i solli ne ast. La goden e birres dhe mezen mbi tavoline dhe u largua. Megjithese bera gjithka te afrohej ishte e pamundur. Duke qenese i bindur ne vendimin tim, ndrova taktike. Nje fshatar me kishte thene se me drejtorin nuk shkonte mire, mendova te frytezoj rastin. Pas disa ditve shkova ne kohe dreke. Ishte vetem. Zura ne nje tavoline dhe prita. Ajo heshtete. Me von i rash tavolines me grusht. Ajo ngriti koken, duke me shikuar me inat. - Nje dopio raki me nje berxoll derri, - porosita fytyrevrejtur. Pas disa minutave ngriti koken: - Jena von u pergjigj, pas pak myllet, - tha dhe filloi te sistemonte paret. C'duhej te beja? Kuptova, qe s'donte te sherbente. - Ke dy ore kohe ta mbyllesh, - thashe dhe prita. Ndersa ajo vazhdoi pa kokarje sistemimin e lekeve. Arma e fundit qe me kishte mbetur ishte presioni. Ne rast se s'arrija rezultat do mendoja nje menyre tjeter. - Ne qofte se nuk sherben, do shkoj t'i ankohem drejtorit! Nderkaq ngriti koken duke me shikuar ashper. Le te shikoje si te doje, mendova duke shkuar te banaku. Ajo vazhdoi te sistemonte e leket, pa begenisur.

Vendosa ta sulmoj ne nje menyre tjeter. Keshtu jini ju syzezat, pranoni me mire vetem, sesa te jetoni ne mes te gjelberimit. Si mund ta le nje lule kaq te bukur te vyshket per nje pike uje!... U shpreha me embelsi dhe prita efektin duke e shikuar ngultas. Pas nje asti ngriti koken, vura re qe i ishin skuqur faqet. Me pas uli koken duke lene ti duket buzeqeshja. Kuptohej koplimenti e kishte embelsuar. - Je femra me e bukur qe kam pare, u shpreha. Pas nje asti, dashuria nuk me le te qete. Jam betuar lulen e bukur s'do ta le te vyshket!..... Isha informuar se Marta kishte dy vjet qe jetonte vetem. Burri kishte qene minator, I cili ishte vrar aksidentalisht ne miniere nga nje masiv dheu. Nderkaq ngriti koken, ngrysi vetullat, picerroi syte, dhe i ferferiten qepallat. Me shikoi duke hetuar do muskul te fytyres sime. Nuk foli, por mu duk se tha: A menji mend e ke? Ndersa vazhdova ta shikoj ngultas, la sistemin e lekeve, mbylli sirtarin dhe doli nga banaku. Ne kohen qe isha duke qendruar pa levizur, perfytyrova astin sikur isha ne krahet e saj. Nje ast tjeter sikur i shkoja ne shtepi. Nderkaq dika peshperiti ndersa zemra ime rrahu nga gezimi. Jashte era tundte xhamat e dritares, e cila ngau si renkim, Shikova baristen e bukur dhe thashe me vete: Zot qofsh i bekuar, lerma memdjen dhe, ndihmo qe koken time ta mbeshtes ne gjirin e saj! Nderkaq ngrita syte drejt qiellit, po ngelen tek ajo. Ne mbremje e ftohte, e ndjeva me shume nevojen e saj. E nisa si aventure, por e kuptova qe me kishte pushtuar dashuria. Shkova prane saj, ndersa ajo ktheu shpinen dhe vaisi kryet. Lotet i rrjedhin faqeve, zbriten mbi mjeker dhe rane ne preher. Pasi i mora doren ne duart e mia, ngriti qepallet dhe i qeshen syte. Ndrkaq me pushtoi nje ndjenje triumfi dhe s'prita. E shterngova ne krahe, ndersa ajo m'i hohi duart ne qafe. U puthem. - Prit, - tha.- Nuk eshte vendi, kena kohe. Do te shkoj, tha te pregatis per te ngrene. Deshira per ta patur ne krah me perveloi edhe syte e saj flisnin tro. Fillova t'i zberthej bluzen, ndersa ajo hoqi xhaketen time. Ajo nate shenoi fillimin e aventures. Nga martesa kishte nje femije tek pese vjetet, per te cilin kujdesej e ema. Per rjedhim kohen e paspunes e kishim te lire. Pasi u miqesuam i shkove vazhdimisht ne klub, jo ne shtepi. Me mendimin se ishim me te sigurte. Marta ishte femer e rralle. Mendova se do te ishte e druar, por gabova. Ajo ishte aq e dhene pas qejfeve, sa s'munda ta krahasoj me asnje femer te emancipuar te qytetit. Ne do kohe dhuroi me shume sesa mori. Eh moj Marta! Fundi i aventures ndodhi nje nate me shi dhe furtune. Rrufete ndizninin qiellin flake. Ne mes te frikes dhe gezimit afronte shterngata. Nga koha e keqe s'munda te largohem. Vendosem te gdhihemi ne kushte te pa pershtatshme. Por isha prane saj. Piva raki, piu dhe ajo derisa u dehem. Shume biseda e shume dashuri. Bisedat e mia ishin pa kandar, te asaj te matura dhe te kursyera. Thuaj e thuaj, ne nje moment u shpreha: - Vogelushja ime!- mos m'ikurse parate se .... e shikova ne sy, ndersa ajo me shikoi me pergjerim. Nderkaq deklarova....te vjedhuara jane! M'u afrua dhe me shterngoi ne gji, ... pasi beme dashuri.... ashtu, e shtrir

pyeti perseri, pak nga pak filloi te germonte. Derisa na zuri gjumi u njoh me te gjitha sekretet. Nuk e dija qe ishte nga ato ustalleshat Pasi kishte njoftuar shefin e zhdukjes se krimeve, nje dite me arrestoi. Megjithse nuk pranova asgje me burgosi. Pas tre mujve ne hetuesi, dola ne gjyq. Deshmitare ishte ajo. Per t'u maskuar, diten e gjyqit ishte veshur si malsore. Shamine e bardhe e kishte lidhur ne gushe, ne menyre qe t'i duken faqet dhe syte, se nuk u interesonte te digjej. Ate dite u denova. Pas nje viti dola. Por isha futur ne rreth e kuq. Ne krye te vitit prape ne burg. Pasi dola heren e trete i vura vetes detyre te vidhja nje zyrtar qe mund te nxirja fitim. Ne kete menyre, mendova do te behem dikushi. Diku kisha lexuar sesi nje vjedhes xhepash, nga problematik ishte bere i rendesishem. Vjedheja e tij kishte influencuar ne shpikjen e mortajes flakehedhse. Por s'munda t'ia arrij qellimit. Megjithse vjedhjen e kisha bere profesion.... Perser me burgosen. Dhe aventura vazhdoi: del dhe prape ne burg. Neni qe me kapte nuk parashikonte me shume se nje vit. Pasi menduan se nuk mund te jetoja pa vjedhur vazhduan te vezhgonin. Nje dite ne autobuzin urban vodha nje portofol me nje sasi te hollash. Ndodhi qe i vjedhuri ishte i organeve te hetuesise. Kur kuptoi se ishte vjedhur portofoli urdhroi shoferin te shkonte me te gjithe pasagjeret ne degen e brendhme. Ne astin qe shefi i zhdukjes se krimeve me pa, tha: - Me jep portofolin! Pasagjeret te uditur dhe priten do te ndodhte. Ishte e veshtire te kundershtoja. Pasi te kontrollonte, perfundimi ishte ne biruce. Vendosa te perdor spejtesine. Nderkaq u nisa ne drejtim te shefit, ne rastin me te volitshem e futa portfolin ne xhepin e dikujt. Pasi i shkova prane e kercenova duke tundur gishtin tregues. Per te besuar te tjeret se isha i pafajshem bertita: I shikon te gjithe keta? Jane te gjithe deshmitare... Ja ku me ke, kontrollo! Pasi kontrolloi imtesisht pyeti: - Ku e ove? - Jam i bindur, ti e ke vjedhur! Pasagjeret prisnin te befasuar. Me pas lajmeri me radjo. Ne autobus u futen dy police te armatosur. - Kontrolloni do pasagjer! - urdhroi. Ne fillim filluan te kontrollonin burrat, te cilet i grumbulluan ne pjesen e pare te autobuzit. Ndersa grat ne fund te tij. Nderkaq nje burre bertiti: - I mjeri une! Portofoli ndodhej ne xhepin e tij. Shefi, pasi mori portofolinm urdhroi nderprerjen e kontrollit. Autobuzi me qytetaret u largua, ndersa une me qytetarin na oi tek oficeri i rojes. - Mos e merr ne qafe qytetarin tha, po tregove te verteten, s'do te kesh pasoja! Ne mungese te alternatives pranova. Nderkaq qytetarin e la te lire. Pasi pregatiti ne zyre procesverbalin, nje akt si te gjithe te tjeret tha: Firmose! Ne rast se nuk e firmos mendova, do te veproje perseri. Pas disa minutave e firmosa. U bera gati per ne qeli. Pas daljes nga zyra ai u largua, disa minuta prita ne oborr. Polici qe qendronte tek dera m'a beri me shenje. Nderkaq isha perballe kryetarit te deges, nje gjeneral sa prepotent aq burreror, i cili me shikoi me vrejtje.

- Ulu, - tha do te bisedojme miqesisht! Ne biseden e tij te gjate nuk beri fjale per vjedhjen e portofolit por, per nevojat e shtetit. E kuptova, kishte ardhur asti qe kishin nevojen e pervojes sime. - Mendoj, - tha gjenerali se duke vjedhur vazhdimisht je kthyer ne profesionist, - zotesia na futet ne pune. Nga ky ast vendosa te bashkepunojme, por me kusht. do veprim i me vonshem do te jete sekret, qofte dhe nga vetja. Gjithka varet nga ti, nese do t'i perkushtohesh detyres qe ne do te besojme do te dalesh i fituar. Ndryshe... Pa bere asnje premtim firmosa aktin. Nga ajo dite m'u besua nje detyre sekrete, per te sherbyer si punonjes i fshehte, me kusht te ruaja do skret. Ne rast te kundert me priste gjyqi ushtarak. Pas tre dteve me uan ne nje kurs, te cilin e mbarova shkelqyeshem. Ne fund te tre muajve isha ne Gjermanine Lindore. Mbasi Stasi i atjeshem kishte eksperience ne zbulimin e krimit ekonomik. Pas dy vjetve u ktheva ne atdhe. Ne ministri kisha nje nga detyrat me te rendesishme. Shoferi pasi nderpreu biseden tha: - Drute do t'i oj ne shkollen e bashkuar, ku do te zbresesh? Pasi mesoi vendin, premtoi te me onte. Rruges per te shkolla Bardhi e pyeti: - Kush eshte vajza ne fotografi, e fejuara? - Eshte njera, qe dikur ka qene e fejuara ime, tani nuk eshte, por.. Nderkaq mberriten, afer shkolles zbriten te klubi afer rruges. Bardhi kishte deshire ta qirase me shume per sinqeritetin qe tregoi ngaj tij. - Ke kohe, - kundershtoi tjetri, ruaji parate se do te duhen per te vazhduar universitetin. Por u udit kur mesoi se nuk shkonte ne universitet, por do te vazhdonte shkollen e mesme, qe e kishte lene pa mbaruar. - Pese muaj perpara mbarova ushtrine, - tha Bardhi, tani shkoj ta vazhdoj perseri - Paske mbetur ne klase? Tani je rritur, mendoj se mesimet do t'i kuptosh me mire, - u pergjigj duke qeshur. - Nuk mbeta ne kase, po ashtu erdhen ngjarjet, qe me perjashtuan nga shkolla, me von shkova ushtar. Deri tani s'jam as ne toke, as ne qiell. Prinderit i kam ne dite te hallit, ndaj po nuk mbarova shkollen nuk e di se si do te perfundoj. - Paske histori, a rrahe ndonje profesor?- Dukesh djale i urte, nuk e besoj a bere ndonje proke? - Nuk bera asgje... Megjithse ne shkolle u solla mire, perseri me perjashtuan. - C'ke bere, o i uruar, a mund ta di? - Asgje s'kam bere. - Epo, nuk te perjashton njeri pa nje shkak. Nuk besoj te jesh pa gje... - Shkak nuk kishte, por shkakun e gjeten. Shoku i ngushte me propozoi te arratisemi. Megjithse nuk pranova, me perjashtuan nga shkolla. Mund te mendosh se s'ka ndodhur, po ja qe ndodh edhe keshtu. - Veprim i uditshem! Nuk u ankove!- Pyeti tjetri i uditur. - U ankova qe ke me te. Duke qene sek u happen dyert e pushtetit u detyrov t'i shkoj ne zyre shokut Vetetima.

- Ai eshte kryesori. C'te tha? - Vetetima, m'u pergjigj se nuk e njihte babane tim, pavarsisht se gjat operacionit te dimerit ishte strehuar ne shtepine tone. Pasi pyetjes pse te perjashtuan, zgjidhja ishte: shko tek sekretari i partise. Ndersa babai s'kishte lene zyre pa trokitur. Si perfundim ne vjeshten e atij viti shkova ushtar. Megjithse u ndan, shoferi premtoi se do te vinte ta takonte perseri. Perpara ndarjes u prezantua: Jam Erzeni. Tani jemi shoke qe do ta respektojme njeri tjetrin. Pasi ndarjes Bardhi shkoi ne shkolle. Drejtori nuk ishte i dikurshmi, por nje burre i mbajtur mire, me moshe mesatare. Bardhi nxori dokumentin, qe tregonte se do ta vazhdonte shkollen me burse. . Nuk eshte nevoja, - tha, jemi njoftuar, te pyes pse je vonuar? - Kam punuar ne veri, u njoftova me vonese. - Do te te duhet pune, per te arritur shoket, prandaj duhet te besh perpjekje. Pasi leshoi urdhrin te regjistrohej ne konvikt porositi: Per do nvoje, eja pa merak! Ne klase ishte me i rrituri, megjitheate u shoqerua me te gjithe, derisa grumbulloi rreth vetes shoket me te mire. Ndose Ylli, nje nga nxensit e klases, filloi ta ndiqte si hije. - A ke nevje per ndihmen e shokeve, - e pyeti profesori kujdesar. Bardhi pranoi kshillen e profesorit dhe nuk e zuri gjumi, derisa doli nga prapambetja. Por Ylli vazhdoi ta vezhgonte pa iu ndar asnje ast, me nje fjale iu be si rrodhja qe ngjitet pas trupit. Ne disa raste hiqej si kureshtar per te mesuar dika. Ne raste te tjera kerkonte t'i spjegonte disa gjera ne lenden qe jepte profesori i moshuar, qe kishte studjuar ne Itali Me von u shpreh, lenda eshte e lehte por profesori ishte bogjez. Nuk interesohet nese nxenesit e kane kuptuar, kur spjegon mesimet. Kuadro te tilla nuk e kane vendin ne shoqerine tone, prandaj nuk duhet te jape mesim ne kete shkolle. Konkluzioni qe nxori nga biseda me Yllin ishte, profesori ishte borgjez se kishte studjuar ne Itali. ** **

Ne fundjave nxensit e shkolles ishin duke ndjekur lojen e volejbollit, qe zhvillohej midis dy shkollave ne kendin sportiv. Nderkohe nje nga shoket e njoftoi se dikush e kerkonte te porta. Bardhi la lojen dhe u nis nxitimthi. Tek porta priste Erzeni. Pasi u liruan nga krahet e njeri tjetrit e ftoi te benin nje shetitje ne qytet. Nderkaq u rehatua ne sedilen e vetures prane tij. Duke menduar se Erzeni ishte larguar nga puna me skode ne malesi e pyeti. Skoden e vjeter e kam ende, -u pergjigj. Shkoj ne malesi e ne zona te tjera, por kohet e fundit kam qene i zene me pune te tjera. Kjo ka qene arsyeja qe s'kam ardhur me heret. Mos mendo se nuk kam mbajtur premtimin. Nderkohe u futen ne qytet. Erzeni propozoi te shkonin ne nje bar te pinin dika, ose te shkonin ne teater. Ndersa Bardhi i kenaqur me shoqerine, qe i kishte pelqyer ne astin e pare te

njohjes, pranoi te pinin dika dhe te bisedonin. Ne malin e thate njoha shume shoke, tha Bardhi. Me disa u miqesova me shume, dhe me erdhi keq qe u ndava prej tyre. Mendoj se ne rast se te rrethohesh nga shoke dashamire, s'kane 'te te bejne dashakeqte. Ne shkolle kam krijuar nje rreth shoqeror, me te cilet mirekuptohem, pavarsisht se nuk jemi te nje moshe. Ndekohe Erzeni i miraton mendimet duke tundur koken i kenaqur me shoqerine qe kishte filluar rastesisht. Duke qene me me eksperience mbi jeten, u mundua te krijoje aste komunikimi te lirshem. Ne kete menyre i jepte mundesi, qe te komunikonin vellazerisht. Duke qene se mjedisi qe zgjodhen ishte i qete, Erzenit iu krijua mundesia te fliste per aspekte e detaje te prefesionit, qe Bardhi te krijonte perftyrim te drejte mbi natyren e punes se tij. Ne jeten e perditeshme, tha Erzeni, shume probleme ngecin dhe s'marrin dot rruge. Ne teresi jeta e shoqerise ngjan me motorrin e nje makine. Ne qofte se nuk i ben sherbimet ne kohen e duhur, ai bllokohet ose mund t'i thyhen detalet. Per ta mirembrajtur duhet t'i behet grasatim periodik. Nje fenomen i tille vihet re edhe ne shoqeri. Ne mjedisin shoqeror ka individe, qe tentojne ta pengojne. Prandaj shoqeria ngre struktura te posame qe ndalojne punen e tyre frenuese. Per kete sherben grasatori i motorrit, ose zbulimi i keqbersave. Zbuluesi mund te krahasohet edhe me lenden kimike qe injektohet ne dru, per ta mbrojtur nga mola. Per ti dhene kuptim bisedes Erzeni vazhdoi: Vjedhja e xhepave nuk erdhi per rastesi, mbasi kisha lexuar disa libra, ne te cilat behej fjale per aftesite e njerzvete veante ne zbulimin e sekreteve ose vidhnin pa rene ne sy. Kalova nje kohe te gjate duke perfytyruar astin dhe vendin ne te cilin ndodhnin fenomene te tilla. Pasi krijova perfytyrimin e mjaftueshem vendosa ta provoj. Eksperimentin e pare e bera nje dite dimri ne autobuzin urban, ne kohen qe njerzit shtyheshin. Vura re nje pasagjer qe hoqi dorashken dhe e futi ne xhepin e palltos. Duke qenese drashkat ishin me vlere, vendosa t'ia vjedh. Per te realizuar deshiren u shterngova pas tij, i futa doren ne xhep, mora njeren, tjetren e mbante ne dore. Cfrytezova rastin kur e futi ne xhep dhe ia mora. Nuk mendoja, qe kishte qene me i zgjuar, mbasi dorezen e kishte lidhur me spango. Pasi ia nxora nga xhepi me kapi doren. Megjthse leshova dorashken, ai nuk leshoi doren dhe me kercenoi: Me jep dorashken tjeter, ndryshe do te oj ne polici! Pavarsisht se ne proven e pare deshtova, nuk hoqa dore. Veprimi me dha kurajo, per veprime te tjera. Pas disa rasteve mendova se kisha fituar nje fare eksperience. Nga sukseset ose deshtimet e me vonshme u shkathtesova dhe m'u rrit besimi ne vetvete, mbasi kurajua nuk me mungonte..... ** **

Ndarja me Erzenin ishte e perafert me ndarjen qe kishte bere me Ashik Radostani, naten qe kishin qene duke biseduar te plepat. Pasi u kthye ne shkolle u takua me shoket, por nuk iu shkulen nga mendja kujtimet e shkuara.

Gjat kohes kishte vene re Yllin, qe vepronte ndryshe nga shoket e tjere. I tille ishte profesori, per te cilin Ylli i kishte thene se kuadro te tilla nuk jane per shoqerine tone dhe s' duhet ta kene vendin tek ne. Me pas u perqendrua ne mesime, pa nenvleresuar shoqerine. Lendet e veshtira zinin te gjithe kohen. Prandaj ate dite studjoi deri ne mbremje. Duke atudjuar ne kete menyre do dite ishte i pregatitur. Nderkohe detyrat e shtepise vazhdonte ti zgjidhte rregullisht. Me nje fjale duhej te bindej se ne mesime dhe sjellje ishte ne nivelin e duhur. Ne te njejtin nivel ishte edhe ne mardheniet qe kishte krijuar me profesoret. Ndonse profesor Shpetimit, kujdesarit te klases, i kishte rene ne sy puna e tij kembengulese, mardheniet me shoket, zgjuarsia dhe sinqeriteti. Jo vetem nuk ia kurseu ndihmen, por ngadal ngadal u afruan aq shume sa nxensin e konsideroi shok Megjithse me moshen qendronin si babai me te birin. Pavarsisht se profesor Shpetimit, per asnje nxenes, nuk i mungonte dashamiresia. Kete veti mund ta kishin te gjithe, por Bardhit i beri pershtypje menyra se si komunikonte, iltersia dhe thjeshtesia e tij. Prandaj mirepriste vrejtjet me vlere. Profesori kishte vene re se Bardhi nuk e respektonte i shtyr nga interesi. Prandaj e donte dhe e respektonte si vellain me te vogel. Ne keto rrethana nje dite e ftoi ne shtepi, se shoqes nuk ia prezantoi si nxenesin e tij por si shok. Gruaja e profesorit ishte dhe u paraqit si grua dhe nene e persosur. Shoket dhe miqte e te shoqit i priste e i nderonte si rrallekush. Por edhe per vajzat kujdesej dhe i donte si driten e syve. Profesori jetonte ne harmoni me familjare ne nje vile te bukur afer pazarit te ri. Ne ditet e festave dhe dite te tjera profesori e ftonte Bardhin per darke ose per dreke, deri sa u arrit ta quanin te shtepise. Bisedat qe benin ne netet e dimrit prane sobes, zakonisht flisnin per eshtje te ndryshme. Por, ne nje rast doli problemi i krijimit te familjes; preferencat, deshirat dhe mundesite. Per ate rast secili kishte mendimet dhe opinionet, sipas kendveshtrimit. Kuptohej, Bardhi ishte bere aq i aferm, sa familja e profesorit preokupohej per jeten e tij. Dhe koha eci. ** **

Teknikumi ne te cilin vazhdonte Bardhi mesimet, ndodhej i grupuar me disa shkolla te tjera. Midis tyre ishte shkolla pedagogjike. Ne shtator filloi mesimet Zana, me te cilen Bardhi ishte njohur ne nje mbremje vallzimi. Me von kishin filluar te shoqerohen. Gjat kohes flisnin per eshtje me karakter te pergjithshem. Ne nje rast ajo e zhvilloi biseden per ngjarje te veanta, te cilat kishin ndodhur ne qytezen e saj. Nga biseda Bardhi mesoi se ishte nga qyteza, qe kishte punuar Ashik Radostani, te cilin e kishte njohur ne ushtri. Ditet kalonin me ngarkesa ne mesimeve, megjithse kishte raste qe e gjenin kohen per te pushuar. Ne fundjave dilnin per te shkuar ne teater ose ne kinema. Por kur shkonin ne bare kohen e kalonin me biseda duke pir nje gode birre te ftohte. Gjat kohes vajza tregohej e pakursyer per ta njohur me tipat e njerzve, sidomos te atyre qe ne qytezen e vogel ishin bere shume te njohur. Duke qene se gjat kohes ne ushtri Ashiku i kishte folur per zgjuarsine dhe

shkathtesine e Mio Minoritarit, pasi e solli asti e pyeti nese i njifte. Nuk e kam njohur nga afer, por ai ka punuar me nje shoqe, ajo me ka folur per aftesite etij qe afrohej me cilindo. Duke qene fjaleembel vajzat i komplimentonte jo pa qellim. Me veprime te paramenduara arriti te fitoje besimin e me kryesoreve, me von te femrave, sidomos te pa martuarat. Ndersa suksesin me te madh e arriti kur u shoqerua me Ashik Radostanin, me te cilin u bene te pandar. Ne ate kohe mund ti shikoje se kudo ishin bashke, sidomos ne klub. Pinin sa deheshin me pas dilnin ne rruge dhe kendonin kenge dashurie, si benin koraret, ne kohen e karnavaleve. Ne qytezen e vogel veprimet merren vesh nga te gjithe. Nga pijet beheshin qejfllinj. Meqenese puna u ecte mbare filluan te mburren. Kishte raste qe bisedonin me shoke te tjere, te cileve u flisnin me mburrje per mardhenie me femrat. Ne keto raste bisedat e tyre u bene aq te rendomta, sa krijuan urrejtjen e te tjereve. Duke qene se shoku i ngushte ishte ne parti, Miua nuk e vriste mendjen per vrejtjet qe i vinin ne disa drejtime. Ndihma e shokut, qe frytezonte qenien ne parti, e ndihmoi te ndryshonte opinini i njerzve dhe vendin e punes. Kur Ashiku u martua e ruajti shoqerine me Mion. Dhe si gjithmone kohen me te madhe e kalonin ne klub. Me goden e rakise arrinin marveshjen per te realizuar deshirat qe i shikonin te mundshme, me pas edhe ato qe i konsideruan te pamundshme, per shembull femrat e bukura dhe te martuara. Por nuk kaluan shume kohe qe ne shoqerine e tyre u vune re te ara, qe ndodhi pas marteses se Ashikut. Mendonin se veprimet i kishin sekret, por shkonin ne klub, pinin aq shume sa nuk e kuptonin qe zbulonin pislleqet e tyre. E ara u vu re kur Miua kishte shprehur qejfmbetejen, mbasi nuk e kishte prezantuar me te shoqen..... Shoqja qe pregatitej te behej mesuese fliste me shume mllef. Sa ne nje fare menyre i beri pershtypje, por nuk ia shprehu. Me von u bind se nuk ishte gabuar. Ne fund te muajit nga rastesia u ben perseri bashke. Nuk shkuan ne teater, megjithse luhej nje drame shume e mire. Mbasi kishte deshire te qendronin nen hijen e pishave prane liqenit. Duke shikuar te rinjte qe luanin me top, krijuan mendimin se ajo dite ishte e veante nga te tjerat. Era e lehte tundte deget e pishave, zogjte hidheshin dega ne dege, ndersa zerat e femijve krijuan nje atmosfesre gazmore. Nderkaq Zana theu heshtjen. Ne biseden e kaluar tha te fola per Mion, por nuk te tregova se e kam njohur mire. Nga bisedat e tij krijova mendimin se ishte djale i sinqerte. Ne do rast fliste ne kete menyre, derisa krijoi mendimin qe ushqeja ndjenja te njejtat. Megjithse kisha shume kohe qe e dashuroja ne heshtje. Pasi u krijuan mundesite mundi te fliste hapur. Ne fillim nuk iu pergjigja por, me pas u detyrova te veproj si desheronte ai. Ne kohen qe shprehjet e tij te dashurise u bene te bujshme, nje nxehtesi e embel perhapej neper trupin tim, sa fillonin te me tradhetonin ndjenjat. Ai e konstatonte zjarrmine time nga ndryshimi ne are qe mezi duroja. Dhe takimet ne erresire, me deshiren time, takimet i benim ne nje dhome ne ane te qytezes. Pasi ishim miqesuar, nje nate ishim duke ngrene darken. Ne kohen qe isha duke marre flake iu afrova. Ne ast trokiti dera. U udit dhe e hapi. Ishte Ashik Radostani.Ate nate e prezantoi si shokun e tij te ngushte. Ne fakt nuk u ndjeva mire. Isha aq e dashuruar ... por edhe ai jo me pak. Por erdhi ai, qe nuk e desheruam. Une nuk i njihja veprimet e tij. Por, kur e pash me

geluan mendime te uditshme rreth karakterit te tij. Prandaj ardhjen e tij ne oret e vona nuk e kosiderova normale. Ishte jashte llogjikes, qe nje i martuar te bridhte naten. Nderkohe vura re se fjalet dhe veprimet e tij e treguan me kalama nga sa e mendoja. Nuk e dija qe ishin shoke te ngushte, prandaj kur ma prezantoi Miua vendosa te largohem, por nuk guxova ta shpreh. Mendova per Mion qe me kishte mbuluar me perkedheli te embla, i cili kishte marre nga une ledhatime te zjarrta. Megjithse nuk u largova, disa fjale qe kisha degjuar per Ashikun s'me dolen nga mendja. Per shkak te adhurimit per Mion i mbusha mendjen vetes dhe qendrova. U ulem te tre rreth tryezes, ndersa ne driten e zbehte te llampes vura re fytyren e tij te zbehte. Nuk e kuptova. Nga shikimet e mia Miua s'e kishte te lehte. Ne kushtet qe u krijuan s'me behej as per te folur, as per te ngrene. Ne te njejten kohe nje nxitje me shtyne drejt tij. Ndonse e gjithe qenia ime kalonte ne urrejtje per te porsaardhurin, ne iluzionin e dashurise qe Miua m'a kishte dhuruar me bollek. Pas atij arsyetimi dika ndjeva. Kujtova astet e verbimit nga premtimet e shkelqyera, dhe ngazellimi me ndrioi fytyren. Nderkaq dika me verboi. Premtimet e shkelqyera i mora me rezerve. Gjendja e porsa krijuar me oi ne dyshime. Ata mund te ishin afruar me njeri tjetrin, per te fituar nga punet e liga. Sakaq mendimet me torturuan aqsa m'u injektua deshperimi. Megjithse ndarjen prej tij e konsiderova kobin me te madh, por kur mendova interesin qe i bashkonte per te arritur qellime te poshtra, u ndjeva e ofenduar deri ne shkallen me te larte, qe ishte e barabarte me te gjitha te keqiat e marra se bashku. Miua,mendova ne nje moment, eshte i prirur te rrite virtutet, dhe te shtoje dashurine per vajzen qe do. Gezimi qe ndjeva me pas, fshiu te gjitha kujtimet e hidhura qe ishin reflektuar ne fytyren time. Nderkaq Ashiku u shpreh se besnikeria eshte nje virtut prej budallai. Me pas per mua u be gjithka e qarte. Ne qoftese do te vazhdoja te dashuroja qorrazi do te isha plake ne duart e maskarenjve. Por e mjera une, ne qofte se mendimin ddo ta shprehja haptazi. Fillova te vras mendjen si duhej te veproja per t'u larguar sa me pare nga bataku ne te cilin kisha rene. Dyluftimi ne ndergjegje filloi te zhvillohej i ashper. Kur fytyra filloi te me tradhetonte, m'u afrua Ashiku, tek i cili ndjeva eren e qelbur te alkoolit dhe u zmbrapsa. Ndersa Miua qendronte i qete. Ne kete kohe u ndjeva ne gojen e uqerve. Mendova per me te keqen. Ne ate kohe as vetes, as te tjereve nuk mund t'ia tregoja se situata ne te cilen isha, nuk lidhej me inatin, dhimbjen, dhe dashurine, por me turpin dhe friken. Kur mendova se kisha lindur per gezime te shkurtera vuajtjete gjate. Ishte rasti i pare qe fati me fshikullonte ne nje ast qe s'e prisja. Vetem ata qe kane provuar kthesa te tilla, mund t'a kuptojne se ne 'deshperim kisha rene. Nese ndonjeri mund te mendoje se me ndihmen e imagjinates mund te gjendesh ne kenaqesi dhe ne fatkeqesi, ta dije se ky arsyetim nuk do ta oje ne perfundim te mire. Duke i hequr njeriut dhimbjen dhe friken kthehet ne qenie pandjenja. Nderkohe mendova se kushdo qe braktis virtutet, braktis dashurine. Te tille jane ata qe mashtrojne per te bere qejf kur shperdorojn e te tjereve. Pas vargut te arsyetimeve te tilla vendosa te gjej menyren e largimit. Dhe pas pak u skuqa ne fytyre, m'u rrit zjarmia, dhe fillova te dridhem. Nga gjendja ne te cilen u ndodha pa pritur, u detyruan te me onin naten ne spitale. Me von arsyetova,

po qe se s'do te kisha rrezikuar, nuk do tu shpetoja thonjve te sqiftereve. Pas ndihmes se pakursyer te mjekve, te nesermen dola dala nga gjendja, ne te cilen isha ne mesnate. Por nuk kuptova pse isha atje. Dy ore me von kuptova gjithka. Por ndjenja e turpit frenoi arsyen. Prandaj iu luta doktorrit te dilja se ndihesha mire. Pas analizave te mesdites rezultova negativ, me lejuan te shkoj ne shtepi. Koha pas daljes nga gjendja kritike deri ne mbremje, ishte e mjaftueshme per te gjetur arsyen e mungeses ne familje. Me argumentin e perdorur nuk munda te bind babain. Mungesa ime ishte detyruar te pyesnin kudo, edhe shoqet e punes, qe nuk i dinin mardheniet me Mion. Megjithe perpjekjet qe bera per te gjetur arsyen, nuk ia arrita. Nderkaq u gjenda nen presionin e babait, te nje vale te tmershme hutimi. Dashuria me kishte dhuruar aste lumturie, por me kishte futur ne rruge qorre. Isha midis dy te keqiave. Mashtrimit te atij qe mendoja se me dashuronte, te cilin e dashurova si e marre dhe llogarise se babait. Dhe me vrau ndergjegjia. Nga shkujdesja kisha bere varrin e vetes me duart e mia. Megjithse kembengula gjate duke remuar ne kujtese per te gjetur argumentin, por s' ia arrita qellimit. Duke qene fajtore iu luta babait te me falte, mbasi kisha besuar tek lumturia qe kishte premtuar Mio Minoritari. Nderkohe fillova te qaj e ta denoj duke e perbuzur. Babai vuri re indinjaten time dhe e vleresoi. Nga llogarikerkus u kthye ne kurajodhenes. Kam menduar gjithmone se je vajze e zgjuar, si e tille kisha besim se nuk do te shkelje ne derrase te kalbur. Duke qene se mashtruesit bejne premtime qe i perdorin me mjeshteri ke gabuar, duhej tekishe njoftuar familjen. Tani gabimi eshte bere, por ndihem i qete, mbasi veprove ne mbrojtje te dinjitetit tend. Te keshilloj ta largosh nga jeta ate dhe Ashik Radostanin. Ne te ardhmen te mos spekullojne ne nderin dhe dinjitetin tend. Keshilla ne forme qortimi e babait e lumturoi. Ajo i dha kurajo te mbrohej duke i sulmuar. Duke qene e rrethuar nga shoqe te sinqerta e informuan per veprimet e pamoralshem. Sidomos per lidhjen e Mios me Riten, gruan e me te fuqishmit te qytezes, e cila ishte qejfmbetur, mbasi kishte kuptuar mardheniet e tij me gruan e Ashikut, Sofine, ne kohen qe ishte ushtar. Erzeni u takua perseri me Bardhin. Ate dite e gjeti midis grumbullit te shokve qe diskutonin per ndeshjen e futbollit midis Dinamos dhe 17 Nentorit. Kur e pa, Bardhi u largua nga shoket, u takuan dhe ndoqen ndeshjen e basketbollit, qe zhvillohej midis dy shkollave te qytetit. Gjat kohes qe bisedonin vinin re veprimet e shkathta te lojtareve. Ai djali atje, - tha Erzeni, duke drejtuar doren ne drejtim te djaloshin biond. Ai qe i ka duart e kryqezuara ne gjoks, eshte Ylli, qe punon per sigurimin. Bardhi leshoi nje pasthirme te forte. - Pase u udite,- pyeti Erzeni. - Me kane bere pershtypje menyra e sjelljes dhe veprimet e tij. Nje gje te tille e kam vene re dhe te nje profesor. - Si e quajne? - pyeti tjetri. - Spiro, rrjedh nga nje familje e pasur. Universitetin e ka mbaruar ne Itali perpara viti 1940. Nje dite Ylli me tha se nuk e ka vendin ketu....

- Origjina e familjes sherben si garanci. Me ata njerzit shprehen pa merak... - Po ti Erzen. Si keta vepron ? - Te kam thene si veproj, - u pergjigj. Ne fillim kam qene hajdut xhepash. Me von u specializova per zbulimin e keqberesve. - Duke i spiunuar? - Jo. Duke i kapur me presh ne dore. - Dhe nuk quhesh spiun? - Quhem zbulues. Spiuni ndryshon nga zbuluesi. - Ku qendron ndryshimi? - I dyti merret me zbulimin, ose me parandalimin e veprimtarise kriminale. Kur e kap, kur gjykohet paraqit provat . Ndersa spiuni pergjon dhe survejon qytetaret. Kur i kerkohen te dhena, nga paaftesia, ose zemerligesia, mund te krijoje te paqena duke sajuar fakte te rreme.... - Si eshte e mundur, ata specializohen, pra aftesohen qe detyren ta kryejne me mire. - Jo te gjithe. Ka disa qe detyren e shikojne si profeson dhe perpiqen ta kryejne me perkushtim. Por ka fanatike, qe te bardhen e bejne te zeze. Per persona te caktuar kijojne alibi, ose marrin urdhera dhe i zbatojne qorrazi. Kjo kategori eshte e vellazeruar me ligesine. Njoh shume nga ata qe kane shkaterruar jeten e njerzve te ndershem. - Si eshte e mundur qe ndodhin ligesi aq te poshtra?- Pyeti tjetri i keqardhur. Disa kohe perpara u njoha me njerin qe e kishin caktuar operativ ne nje zone te thelle. Atje njerzit ishin bujare, por ne gjendje te keqe ekonomike. Me nje fjale ishin fukarenj. Duke i pare ne gjendje te tille i shikoi me permim, i nenvleresoi dhe i poshteroi. I varferi duron s'kamjen, por nuk duron poshterimin. Banoret e asaj zone, krenarine denbaden e kishin vleresuar me teper se pasurine. Prandaj permimi qe u beri operativi solli kundervenien ndaj tij. Ndersa ai e raportoi si kundervenie ndaj regjimit. Nga qendra u porosit te qendronte vigjilent. Doradores ai fare operativi, perve gjendjes se renduar ekonomike shtoi poshterimin. Nderkohe pakenaqesia e zones u rrit, pasi burgosi dy nga djemte me te mire te fshatit. Nderkohe situata u acarua me teper, kur nje vajze e fejuar nuk pranoi te padiste djemte e burgosur se gjoja kishin tentuar ta perdhunonin. Ndersa nga vajtja e saj ne zyren e tij nisen dyshimet, me pas thashethemet. Per shkak te operativit, brenda gjashte muajve banoretu acaruan deri ne konflikt me njeri - tjetrin. Mirekutimi u shkermoq dhe midis vellait me vella. Per t'ia arritur qellimit operativi vendosi te nderseje njeren pale kunder tjetres. Per kete shtoi dhunen ndaj vajzes, e cila akuzohej per moral. Me von thashethemet midis banoreve u perhapen si infeksioni i zgjebes tek qente rrugae. Ne kete kohe u prish harmonia brenda familjes. - Jemi fatkeq, - tha me i moshuari ne nje mort. Ishim te bashkuar, po u peram. Midis vellazeris lindi armiqesia. - C'duhet te bejme, - pyeti tjetri.- Ate qe te ben qeverria, s'ta ben as perendia! - Te ankohemi, u pergjigj i moshuari.- Keshtu s'kemi qene, po u beme sot. - C'rendesi ka sesi kemi qene, me e rendeisishme eshte si jemi...

- Sot jemi me keq se perpara, - tha i moshuari. Ishim te varfer. Por tani jemi te varfer dhe te perare. Si mos me keq! - Kete e shikojme, thane disa. - Na jep ndonje mendje. 'duhet te bejme, me qellim qe ne ditet qe vijne, te mos behemi gazi i botes! Vendosen te mbidhen dhe u mblodhen. Zgjodhen pese te fjales dhe i derguan ne qytet. - Na kane perare, - u ankuan te derguarit e zgjedhur. Gjithe jeten kemi qene te bashkmkuar, por ka nje vit qe jemi bere si zoqte e pules. Na ndihmoni! Qendra i keshilloi te rrisnin besimin te njeri tjetri, por lane per te kuptuar se per te pabindurit kishte menyra te tjera.... - C'na sollet, - pyeten bashkefshataret. - Kashte pa kallamoq, - u pergjigjen ata. Dhe jata e fshatit vazhdoi te hiqej zvarre. Te varfer, te perare, te poshteruar. Ishin te bashkuar, por u fut i ligu dhe i veoi. - Ne rast se do te kishe qene ti, Erzen, si do te veproje? - Pyet Bardhi. . Nuk do te veproja si operativi, - u pergjigj, - do te beja te pamunduren, qe edhe ujku te ngopej, edhe dhente te ishin mire....

**

**

Detyren e tij me kryesore Bardhi konsideroi mbarevajtjen ne mesime dhe kohen e racionoi ne dobi te studimit. Ne kete situate e gjeti Gezim Kondi. Megjithse ishte dite pushimi, ai s'kishte dale si te gjithe te tjeret. - E more murg, s'e ke mbaruar akoma leximin e bibles?... Nderkaq Bardhi ngriti koken nga libri. Kur pa Gezimin zemra i kendoi nga gezimi. Shkunden duart dhe u perqafuan si te kishin vite pa u pare. - Agron vellai, jam duke studjuar per te kapur kohen e humbur,- u shfajsua. Ajo qe me la pas, mendoj se do te me jape mundesi te shkoj perpara.. E them kete, se ne qofte se nuk punoj dhe nuk lodhem, do te mbetem atje ku isha....Nuk dua qe ne te ardhmen te jem ai qe jam sot. Prandaj sakrifioj te kap kohen, qe iku, jo per fajin tim. - Keshtu si m'u shprehe, me krijon pershtypjen se ke shume seder, ruaju se mund te te demtoje. Bardhi nuk e kuptoi nese vrejtja e shokut ishte kopliment apo kritike. Ciladoqofte menyra sesi e tha, mendoi nuk peron ligesi. Pas nje asti iu pergjigj. - Tani perpiqem te arrij shoket e moshes sime. Ne rast se nuk do ta bej kete, atehere te lind e drejte te me kritikosh. - Nga shoqeria nuk largohem, te kam dashur dhe te respektoj si dikur. Por mendoj se koha e ushtrise s'mund te quhet e humbur. - Gezim! Fjalen e kam per kohen qe me ka humbur, per ate kohe qe do te ecnim bashke. Ate kohe dua te ze. Nje seder e tille nuk demton as mua, asnje tjeter. Nderkaq dolen nga dhoma ku studjonte, duke zbritur shkallet e pyeti per Lulen.

- Mendoj se vuajtjeve tuaja u erdhi fundi, pas nje viti mbaroni universitetin dhe do na mblidhni ne dasme. - Bardhi! Mos i bjere anash e anash, - u pergjigj Gezimi.- Kam patur arsye prandaj nuk ta kam kthyer pergjigjen e letres. Lulia me shkroi se pas kerkeses qe i kishte bere Enteles ne emrin tend i kishte thene se ishte lidhur me nje tjeter. Me beso, e kisha shume te veshtire te te shkruaja. - Pse nuk erdhe te takoheshim? Ne ate kohe kisha nevoje, mund te me ndihmoje! Nderkaq zbriten shkallet dhe vazhduan te ecnin ne oborrin e konviktit. Per rreth kalonin djem e vajza. Nderkaq Gezimi vuri re nje nga vajzat, kur kaloi prane pershendeti Bardhin, prandaj mendoi se mund ta kishte gjetur vajzen e endrrave.. - A ta ka prishur mendjen ndonjera nga keto?- pyeti me dashamiresi. - Jo Gezim jo. Por nje rast te tille e kam patur kur isha duke kryer ushtrine. Atje njoha nje vajze, qe menduam se do te ishim per njeri tjetrin. Por, u largua ashtu si erdhi - Per shkakun tend apo per faj te saj?- Pyeti tjetri rrembimthi. - Nuk e di. Nje mbremje u zhduk si vesa nga dielli i mengjezit. Megjithse telefonoi t'a prisja, nuk erdhi. Ate nate e prita, e prita dhe e kerkova shume kohe, por nuk e gjeta. - Si eshte e mundur, ndoshta ka dashur te beje shaka! - S'ka mundesi! Ajo ishte iniciatoria, si e tille ishte e bindur ne vendimin qe kishte marre. Mendoj se nuk e beri nga deshira. - Nuk te kuptoj! - Kisha shume kohe qe beja dezhurn ne shtepine e Komandantit te Mbrojtjes Bregdetare. Nje mbremje isha duke ecur i qete, per te marre sherbimin. Ne bulevardin e qytetit, pa lene bulevardin vura re nje vajze qe ecte krah meje. Sa u futa ne rrugicen qe onte te shtepia e kolonelit, ajo doli dy tre metra perpara dhe tha: - Ju lutem me falni. Kam deshur t'iu takoj, por s'kam patur mundesi. Tani qe m'u krijua, a mund te bisedojme? Duke qene se shtepia e kolonelit, e cila ishte e xhaxhait te saj, ishte afer u futem brenda. Aty me spjegoi se ishte gjymnaziste e vitit te katert. - Duke kaluar shume here perpara shtepise sime nga menyra e ecjes dhe e sjelljes te dashurova marrezisht. Megjithse kaluan shume dite vura re, qe s'kishe kuptuar, se te dashuroja, qe zemra ime rrihte vetem per ty. Duke qene se tek une dashuria nuk njeh pengesa, vendosa te thyej do rregull e bindur, qe do te mirekupthemi..... Pas asaj nate ne ndergjegjen time filloi te zhvillohej nje lufte e veshtire, midis ndjenjave dhe koncepteve te mia dhe realitetit. Me von fillova te arsyetoj kur ajo thote se me dashuron tregohet e sinqerte. Prandaj nga menyra se si u prezantua fillova ta dashuroj. Por shqetesimet vazhduan, mbasi mendoja se sipas tradites doren e vajzes e kerkon djali, ndersa ne kete rast ndodhte e kunderta, 'duhet te beja? Atehere ne mendjen time filloi dyluftimi i ashper, i cili vazhdoi derisa u ngjiz mendimi: Kur vajza dashuron, mund te marre inisiativen. Me pas i dhame fjalen njeri tjetrit. Por, papritur e kuptuar ndodhi ajo qe se deshiroja. Kane kaluar me shume se 20 muaj qe telefonata e asaj nate tingellon e fresket ne kujtesen time.

Pas tregimit te ngjarjes se pazakonte Bardhi heshti. Nderkaq Gezimi mendoi pergjigjen e Lules, qe ne ate kohe s'fliste me Ermiren, ish shoqen e dhomes per shkak te Bardhit. Megjithse nuk i mungonte deshira te vihej ne ndihme te shokut, nuk kishte mundur te gjente menyren, prandaj kaloi ne te kaluaren, te mardheniet e tyre shoqerore kur banonin ne fshat. Kushurira eshte fejuar, - tha, besoj se vitin tjeter martohet. E kishte fjalen per vajzen e xhxhait. Ndersa Bardhi mendoi zine e bukes dhe barkun bosh te vitit te shkuar. Nuk u kuptua pse biseduan per ngjarje te se shkuares. Ne fund te javes profesor Shpetimi e ftoi Bardhin ne ditelindjen e vajzes. Ate nate ne familjen e profesorit ishte ne feste, ne te cilen ishin ftuar shoke dhe miq, per Bardhin ishin te panjohur. Ndersa profesori e prezantoi jo si nxenes, por si shokun e tij. Bardhi, - tha profesori, pasi mbaroi ushtrine ne marine, punoi ne Malin e Thate, tani eshte duke vazhduar mesimet qe i kishin mbetur pergjysme. Gjat mbremjes festive Bardhi u ndie midis ngrohtesise se shokeve te profesorit, midis te cileve ishte profesor Driti, I cili me humorin e tij u be teper i kendashem. Megjithse gjat kohes pinin ose te kendonin. Kishte raste qe pas zbrazjes se gdave te tregonin ndodhi. Nderkohe Driti vazhdoi te tregonte gazmore, por nga menyra sesi i tregoi mbeti ne kujtesen e te ftuarve. Nderkaq mbremja kalonte nga biseda ne kenge dhe nga kenga ne humor. Si ndodh ne shume raste, ate nate pas humorit bisedat kaluan ne ngjarje te ndryshme. Ne kete kohe Bardhit iu dha mundesia te tregonte ngjarjen me vajzen, e cila mbesa e kolonelit, komandantit te Mbrojtjes Bregdetare. Duke qene te dashuruar nje nate e kishte lajmeruar se do t'i shkonte ku kryente sherbimin. Por ishte zhdukur ne kohen qe se priste. Nga menyra sesi e tregoi,ngjarja u be teper e dhimbshme. Profesor Driti ishte i njohur me historine fatkeqe te Majlindes, qe ishte dashuruar me marinarin. Prandaj ate nate tregoi 'i kishte ndodhur. ...Pas telefonates vajza kishte dale nga shtepia me vrap. Do te shkoj te nje shoqe, i kishte thene semes, sakaq kishte dale ne rruge. Ne kete kohe e kishte ndalur nje djale: Eja se Bardhi te pret te rruga Lidhja e prizrenit. Nuk eshte atje i ishte pergjigjur vajza, sapo fola ne telefon. Ndersa djali i kishte futur krahun, e kishte terhequr me force deri tek makina. Ajo nuk ishte e pafuqishme te kundershtonte, as te kerkonte ndihme, mendoi se do te bente buje, turpi do te ishte me i madh. Nderkaq me ndihmen e dy shokeve e futi ne makinen qe priste aty afer. Megjithse kishte bere perpjekje te mos u bindej, kishte provuar te bertiste pavarsisht se do te thoshin njerzit. Por i kishin zene gojen me shami, pasi e futun ne mes, makina ishte nisur. Ate nate e uan ne nje fshat, ne te cilin banonte tezia e djalit qe e rrembeu. Tezes ia prezantoi si nusen e tij. Ne mbremje vajza nuk ishte kthyer ne shtepi. Prinderit u shqetesuan, por menduan se kishte shkuar tek te afermit e fisit. Por duke qene se nuk u kishte ndodhur njoftuan Degen e Puneve te Brendshme. Rrembyesi i vajzes ishte dali i shefit te sigurimit. Njekohesisht kapo i rinise se lagjes, i cili i kishte thene te atit, se ne bashkepunim me shoket kishte rrembyer mbesen e kolonelit, i njohur per te gjithe banoret e qytetit. Nderkohe shefi i sigurimit njoftoi oficerin e rojes, per do kerkese te asaj natyre te njoftohej menjehere.

Ne kohen qe babai i vajzes, i humbur ne mendime priste prane zyres se oficerit te rojes, mberriti shefi. C'hall ke e kishte pyetur babain e vajzes, te vrar ne shpirt dhe ne ndergje ai ishte pergjur: Nuk me ka ardhur vajza ne shtepi! Nje vajze ke dhe nuk e ruan dot? i ishte pergjigjur shefi me ironi. Po bariu qe ka nje tufe me dhen, si ia ben?.. Bariu i ka dhente ne pyll, mund t'ia rrembejne egersirat, ndersa une jetoj ne qytet, nuk e di qe ketu ka egersira. Ne qytet jeton, po vajza te humbi! kishte ironizuar shefi dhe e kishte shikuar ne sy. Pasi u mendua babai i vajzes ishte pergjigjur: Se jetoj ne qytet, kam ardhur te di te verteten Pasi lidhi duart prapa, duke shetitur shefi ishte pergjigjur: Ne qofte se ke ardhur te dish te verteten, vajza ka ikur nga shtepia.Mos u bej merak se ndodhet ne duar te sigurta. Duar me te sigurta se ato te familjes nuk ka, kishte kembengulur i ati i vajzes Ndersa Shefi kishte deklaruar me kapedaillek: Jo, jo, me te sigurta jane duart e saj dhe te familjes qe po krijon. Prandaj shko ne shtepi dhe qeteso familjen, mbasi do gje eshte me mire nga 'ka qene. Mos ki merak, une siguroj jeten e qytetit dhe te vajzes tende. Kur koloneli, xhaxhai i vajzes, isshte kthyer nga leja e zakonshme, vellai e njofton per zhdukjen e vajzes. - Nuk e di ku ndodhet, kur pyeta shefin e sigurimit, m'u pergjigj se ndodhet ne duar te sigurta. Nuk e di, shkoi vete apo e kane detyruar. - Ne qofte se ka shkuar eshte e drejta e saj.... Ne rast te kundert... dhe fjalen e la ne mes. Pasi u nda me vellain mori ne telefon Degen e Brendshme. Centrali ishte porositur te mos e lidhte me asnje nga kryesoret. Me von koloneli mori takim me kryetarin e Deges se Puneve te Brendeshme. Pas bisedes ishin dakord te merrej mendimi i vajzes. - Ka nje muaj qe familja se ka pare, - tha koloneli. - Ndoshta trembet, -. ishte pergjigjur tjetri, por do ta bisedoj. Duke qene se kishte kaluar mesnata profesor Driti e la tregimin per Majlinden, ta vazhdonte nje here tjeter. Do takohemi, tha dhe u ndane. ** **

Vitit shkollor i erdhi fundi. Nxenes e mesues ishin ne valen e punes. Per tu futur ne provime me te angazhuar. Per te dale nga provimet me rezultate sa me te mira. Si kudo edhe ne teknikum, sezoni i provimeve ishte periudha me e ngarkur me stres. Doemos nga meraku, mbasi gjat periudhes nxensit s'vinin gjume ne sy. Pas provimit te dyte Drita, gruaja e profesorit, takoi Bardhin rastesisht dhe e ftoi per darke. - Eja!- tha, mbasi Shpetimi eshte i lodhur. Kam vene re kur jini bashke, ndihet ndryshe. Ne mbremje ishte ne shoqerine e profesorit. Bardhi nuk i njihte vetes ndonje merite, por profesorit i pelqente per bisedat

e tij te iltra dhe i behej qejfi. Nga bisedat ndryashoi atmosfera e me parshme, ndersa nga shumellojshmeria u harrouan problemet e dites. Nderkaq Drita i dha shkas nje bisede te veante, nderkaq profesori kembenguli te krijimi i familjes. - Ne shfaqim deshiren,- tha Drita dhe tregoi se si e kishte njohur profesorin. Duhet ta kerkojme shokun e jetes, mbasi kur e zgjedh, martesa eshte me e qendrueshme. Midis vajzave te shkolles Bardhit i kishte pelqyer nje nga vajzat, e cila ishte nje klase me poshte. Donika banonte ne Tirane. Ajo ishte e zgjuar, e shkathet dhe fjalepek. Megjithse e kishin kuptuar njeri tjetrin heshtnin, mbasi vajzat i ndrydhte koha. Pavarsisht se Bardhi mundohej t'i thoshte dika, ajo e degjonte dhe heshtete. Me pas largohej duke dhuruar nje buzeqeshje te embel. Por pasi hidhte dy tre hapa kthente koken. Te nesermen ishin perseri gojekyur. Pasi mbaruan provimet u ndane me mendimin se secili kishte me vete shpresen per te ardhmen. Per kete arsye Bardhi heshtete, kur Drita shprehu mendimin per krijimin e familjes.. ** **

Ne kohen qe Bardhi ishte bere gati te dilte nga konvikti mberriti Erzeni, me te cilin kishte gati nje muaj pa u takuar. - Ne qoftese nuk ke plan tjeter eja te dalim propozoi Erzeni dhe, priti pergjigje. - Shoqeria jone, - tha Bardhi i ngjan dashurise se dy te rinjve qe u dashuruan me shikim te pare... - Ndersa ne u beme shoke ne takimin e pare, - iu pergjigj Erzeni duke qeshur. Nderkaq vendosen te dilnin. Pasi u futen ne bulevard, kaluan pazarin e ri u futen ne rrugen e porcelanit dhe dalen ne periferi. Me pas u futen ne rrugen e ngushte te fshatit, anash te ciles bleronin arat nga te mbjellat Ne kodrat perballe kullosnin dhen, kuaj dhe lope. - Te kooperatives jane ato bageti? - Pyeti Bardhi. - Fshataret e Tiranes nuk jane kolektivizuar ende, disave nuk u pelqen koopertativa. Megjithse jane afer burimit nuk u pelqen ujet e tij. Ne pergjithesi qejfmbeturit mbrohen nga baba, mbasi komandanti nuk ia prish qejfin. Prandaj sot jane te ndara sipas pronesise. - Ndersa ne juge tokat jane kolektivizuar, ketu ngjan si tjeter bote, - tha Bardhi. - Revolucionaret marrin iniciativa revolucionare, - u pergjigj Erzeni. - Ashtu ndodhi tek ne, - tha tjetri, megjithse kishte nga ata qe nuk e donin kooperativen. Per nje kohe s'pranonin te dorezonin token dhe bagetite. Sekretari i partise lajmeroi qendren. Me von shkuan te derguarit dhe nuk u larguan pa u marre firmen, qefte dhe kur u mungonte deshira. Nje dite tha Erzeni shkova i porositur ne fshatrat e Tiranes per te vene re efektin e fjalimit qe mbajti komandanti, me rastin e festave te nentorit. Mbasi ne

fjalimin e tij denohej qendrimi i disa fshatrave qe nuk i ishin pergjigjur thirrjes se partise per t'u kolektivizuar. Gjat bisedave me fshatare te ndryshem, u njoha me mendimin e tyre. Ai kerkon te na fuse semundjen ngjitese, -tha njeri... Ne rast se disa i ka zene zgjebja le te kruhen.. Ne do bejme, si te bejme me ate qe na la baba. - C'masa u moren me von?- Pyeti tjetri. - Asnje mase i dashur, - topi nuk godit afer lum miku...Zhurma eshte e madhe, ndersa efektet i ka gjetke. Fshtari i gezohet asaj cope toke qe ka. Ne qofte se shteti kerkon te rrite prodhimin, le ti ndihmoje me farera te zgjedhura, te zevendesoje paremenden prej druri, te siguroje vaditjen etj. Mund te beje shume per te ritur prodhimin. Djaloshi pasi e degjoi tha: Nuk te kuptoj!- Po ben agjitacion, apo kerkon te vjelesh mindimet e mia? Per hater te shoqerise do te besoj, por ne qofte se kerkon te provokon je i pabese. Une nuk jap mendime per biseda te tilla, prandaj s'mund te jem dakord me mendimet qe sapo degjova. Jo, Bardhi jo, biseden nuk e bej me hile. Ne rast se do te isha i tille, nuk do t'i tregoja te gjitha ato qe ke degjuar prej meje. Kuptome tani bisedoj si vellau me vella. Por dije, biseden nuk e bej se njeriu ka nevoje t'ia thote dikujt mendmet e tij.Por mundohem te tregoj te verteten, ashtu si e kuptoj une. Ne kete menyre kam biseduar qysh ne astin qe jemi takuar, mbasi te njoha tipin. Tek une eshte rrenjosur besimi qe je nga ata njerez, qe me mire vdes, se sa shperdoron besimin e atij qe te jep besen. Kjo eshte arsyeja qe do bisede e kam bere dhe do te bej me sinqeritet. - Po me ndonje shok tjeter a i bisedon keto gjera? - Me cilet shoke? Une kam shume shoke, por secili ka vendin e vet. Ne rast se pyet per shoket punes, problemi qendron ndryshe. - Ku ndryshojne? - Pyeti perseri. Midis shokeve, qe punojne ne sistemin e Ministrse se Puneve te Brendshme, ka ndryshime. Nuk bej fjale per punonjesit e zakonshem por, per ata qe jane ngakuar me pergjegjesi ne sektore te veante te Ministrise, mbasi keta kane te veantat e tyre. Fjala vjen fanatiket e regjimit, jane pregatitur ne shkolla te specializuara, si rezultat kane dale tekniciene te zote. Ndryshe nga disa qe nuk veprojne konform rregullave dhe te akuzuarin e vene padrejtesisht perballe shkeljeve ligjore, per te fituar besimin e shefave te tyre. Ne kete drejtim kam shume per te thene, por do te bisedojme me von. ** **

Te nesermen djaloshi u nis per pushime. Duke qene nje vit i largur vendosi pushimet t'i bente prane familjes. Mengjezi ishte i fresket, por shenjat tregonin se pas daljes se diellit temperatura do rritej. Autobuzi Skoda, me 50 pasagjere ne bord u nis ne oren 07.00. Shoferi nje burre rreth te pesedhjetave, perpara nisjes lajmeroi, ne autobuz ndalohej duhani. Rruga dhe bisedat e pasagjereve, s'kishin te mbaruar. Disa ankoheshin, disa mburreshin, ndersa te shumtit degjonin profkat e te perkedhelurve. Me von bisedat

ndruan kahje, ishin nga ato hidh e prit dhe lakonike. Midis ketyre te fundit kishte gazmore. Nga ata qe diskutonin, me te besdisshem u bene ata qe mburrnin kolektivizimin. Nje i moshuar qe ndodhej ne mes te autobuzit, nuk u lodh duke i bere qejfin vetes. Fliste me aq pasion per kooperativen, sa e beri me te mire se parajsen e Bibles. Ndersa nje i ri i ulur prane tij u shpreh me fjale, qe ia benin qejfin. Ndersa tjetri qeshi me aq gezim, sa iu mbush zemra plot dhe e derdhi me sokellime. - Jemi bere lule, - tha, - prandaj te vijne te gjitha bletet e botes te thithin nektarin tone. Ndersa nje grua ankohej se s'kishte gji te ngopte femijen. Nga fjalet dhe gjestet la te kuptohej se puna e veshtire ne kooperative i ishin thare damaret e qumeshtit. Por trembej te thoshte s'kemi per te ngrene. Diku nga fundi i autobuzit dy te rinj mburreshin, ne provim u kishin rene pyetje te lehta dhe e kishin marre provimin qe e quanin te humbur. Prane tyre nje mesoburre mburrej per gruan qe e kishte nikoqire: Eshte aq e zonja, - tha, - sa edhe fijen e flokut e ndan ne mes. Une, tha duke rrahur gjoksin, - punoj tere diten ne kooperative, por kur kthehem ne shtepi s'kam kohe per time shoqe. Pasagjeret afer qeshen me ironi, ndersa gruaja qe ishte ne sedilen e tij, ktheu koken anash duke fshehur buzet nen shami. Megjitse bente vape udhetimi dhe bisedat plot romuze vazhdonin. Ndersa atyre qe u ishte hapur goja filluan te shanin beun dhe again. - Bej kujdes, - tha njeri prane tij, - dhe tani po dole nga brazda hosteni ka dy maja. Nje tjeter iu pergjigj: Fshati qe duket nuk do kallauz. Te moshuarin e dogjen fjale e te parit dhe perjigja e te dytit. Rrotulloi syte me kapedaillek, por nuk foli. Na lodhen mbrokullat, tha nje nga pasagjeret qe i degjonte. Nderkaq autobuzi kaloi midis fushave qe gjelberonin. Ne disa gruri ishte korrur dhe pregatitej per ne leme. Ne disa te tjera vazhdonte prashitja e miserit dhe e pambukut. Duke soditur fushat pasgjeret rane ne qetesi. Degjohej zhurma e motorrit, e skapamentos dhe e rrotave mbi zhavorrin e rruges. Kishte raste qe skapamentua kerciste si mitroloz i prishur. Diku larg u dallua nje grup me njerez, qe qendronin ne ane te rruges. Ne astin qe autobuzi u afrua, ngriten duart te alarmuar. Pas lutjes se tyre, shoferi mori nje te semur, mbasi nga vapa e madhe i kishte rene damllaja. - Eshte gati te vdese, - tha shoqeruesi. Mezi merr fryme. - Hypeni shpejt, - tha shoferi. Pasi e ngrite hopa te semurin e vendosen ne nje sedile, qe e liroi nje djale i ri. Perpara nisjes shoferi hapi xhamat qe si kishin hapur pasagjeret, ndezi motorrin dhe rriti shpejtesine. Mos beni zhurme hoqi vrejtjen e disa llafazaneve, duroni, i semuri kerkon qetesi! Ne mesdite autobuzi mberriti tek dera e spitalit. Nderkaq u degjuan nga altoparlanti keshillat e mjekut te evitohej dalja ne diell. Ishte mesdite, dielli pervelues ishte ngjitur ne kupe te qiellit. Ne rruget e qytetit mund te takoje ndonje kalimtar te rastit. Ndersa restauranti ishte mbushur plot. Kamarieri, nje mesoburre rrumbullak, fshinte djerset me peceten ne qafe te dores. Edhe atje nxehtesia ishte e padurueshme. Bardhi mezi gjeti nje vend te lire, u ul dhe priti. Derisa mbaroi ngrenien e drekes kaluan me shume se dy ore. Pasi pagoi doli nga gjelltorja. Por megjithse kishte kaluar

pesditja, eci hijeve te pemeve ane trotuarit. Nga vapa u detyrua te nisej per Sojnik, pas perendimit te diellit. Sojniku ishte gati i shkrete. Midis shtepive te boshatisura, ndodheshin kater ose pese famile qe i kishin rezistuar dhunes se sekretarit. Te kroi ne qender te fshatit, dy, tri gra ishin duke lare. Njera ishte duke mbushur gjymat me uje. Kur pane Bardhin lane punen dhe i dolen perpara. U takuan perzemersisht dhe i shprehen urime me fjalet me te ngrohta. Nderasa njera nisi t'i qahej, sikur Bardhi vinte nga qendra, dhe kishte shkuar te degjonte ankesat e tyre. Na eshte bere jeta varr. Vdekja na duket me e mire. Si do na shkoje halli?- Mjere kush ka hallin tone! Me pas ia dha te qarit me ngasherim. Ndersa shoqet me duar te lidhura ne gjoks heshtnin. Per Bardhin ishte keq te fliste, me keq te mos fliste. Me pas vendosi te jape shprese e kurajo. -Secila nga ju e ka nje nga djemte te ikur nga fshati. Ai do te behet garancia juaj. Duroni sa t'i hipij kalit, por dhente Zoti te mos e ngase revan.... Grave u ndryshoi area, nderkaq faqet e tyre moren ngjyren roze. Megjithse e dinin, por kur kurajua iu dha ne kushtet e deshperimit u embelsuan. Prinderit i gjeti ne gjendje te mjeruar ekonomike dhe shpirterore. Ishin ne shtepine e tyre, por jetonin te izoluar. Bekiu qe kishte vendosur sekretari kontrollonte hyrjen e daljen e bagetiv. Sipas urdhrit bagetite ishin te ndaluara te kullosnin neper germadhat e fshatit, te cilat kishin mbetur pa zot. Per bagetite qe kullotnin ne zonen e ndaluar, pronari gjobitej me gjysmen e vleres se mallit. Ne rast se s'mund te paguante e onte per te bere pune angari. Kthimi i djalit ne kohen e deshperimit shperndau rete e zeza. Per prinderit u hap nje dritare shprese. Ne mbremje u mblodhen rreth vatres, si atahere kur e nisen per ne ushtri. Megjithse kishin jetuar me shprese, jeta e tyre ishte terhequr zvarre. Mbasi gjat kohes kishin qene ne vuajtje. E thene ndryshe, kujtuan kohen me vuatje me te vogela, mbasi tani ishin ne mjerim. Nderkohe Bardhi vuri re babain, tek i cili dalloi nje buzagaz te hidhur. Ta di qe vdes, por ne kooperative nuk shkoj. Nuk e dua, jam mire, do te jetoj ne shtepine qe me la babai. Ne shtepine e babait. Po te shkoj atje, do jetoj ne kasolle, nga nje shkendi do te digjemi si miu ne mullar. Jo, jo eshte e pamundur! Babai ishte u shpreh i bindur per ato qe thoshte, mbasi realiteti e kishte bere kokeforte. Ne rast se do te shkoj ne kooperative, tha per te spjeguar arsyen, sekretari do me detyroje t'i fut ne vathe gruan me vajzen. Eshte e pamundur, nuk shkoj! Me mire pa buke, por me nder. Kur kalova te kroi, - tha Bardhi takova disa gra. Njera nga ato leshoi nje lume me ankesa, si te isha perendia ne toke. Nga menyra sesi u shpreh u futa ne hall, por gjeta menyren dhe e qetesova. Te gjithe e kane nga nje djale te ikur, - thashe, duhetta dini se ai do te behet ilai juaj Ajo u qetsua, por u qetesuan edhe te tjerat. Njeriun e mba ne kembe shpresa tha me pas njera prej tyre, prandaj do te ecim bashke me te tjeret. Ne nuk jemi vetem, qe kemi halle. Babai tundi koken, nderkaq mori fryme thelle. - Me lehtesove bir,nga barra e mendimeve, qe me rendojne si hekur mbi shpine. Ndersa nena e uroi me fjalet me te embla qe i dolen nga shpirti.

Me pas atmosfera erdhi duke ndryshuar. - Njeriu eshte i zoti, - tha babai, kur di te ktheje mendimin nga i leverdis. Po edhe atehere s'duhet ti lejoje te tjeret, ta heqin si ariun per hunde. - Ne mal ka barera nga ato qe kerkohen per ilae. Do t'i mbedhim t'i shesim. Gjithashtu boet e valanidhit dhe kokrat e dellenjes. Do punojme qe te jetojme me punen tone, pa i shtrire doren sekretarit. Po 'ti bej kryetarit te kshillit, qe leh si zagaret kur e pickojne mizat.... Mbasi eshte nga ata qe se ze gjumi, ne qoftese nuk demton te tjeret, atje ku u dhemb me shume. Ndryshe,per ti frikesuar, kercet dhembe e dhemballe. Ka kohe qe s'na le ne punen tone. Ai me ka merzitur. Po sekretari ama, nuk durohet. - S'ka pyll pa derra baba, kudo gjen te tille. Ashtu, more bir ashtu, po t'i bej, harbutet s'durohen dot. Do te isha i kenaqur, ne qoftese gjithka do ta benin per qellime te mira, por duket sheshit qe zemren e ushqejne me ligesi. Si mund te durohet i ligun kur behet ferre neper kembe? Po qe se nuk te rrezon, pengon per te ecur perpara. Ne Sojnik ka patur burra te mire. Mund te kete edhe sot, po nuk duken gjekundi. Kane humbur mbasi ne krye kane dale krundet qe ikijn nga fryn era. Atyre duhet ruajtur. Ndersa byku nga paaftesia ruhet nga te miret, mbasi ata zbatojne ligjin. Mirepo bykut nuk i intereson, mbasi duan qe ujet te shkoje ne mullirin e tyre. Ato lule qe jane sot, nuk dilnin nje here e nje kohe. Vese ata nuk jane lule, por nuk kam me 'emer t'i quaj, t'i krahasoj me ata qe nderin e kane ne taban. Kryetari yne mund te jete do gje, por burre nuk eshte. E do genjeshtar, e do grindavec, apo zullumqar? Menje fjale eshte nje perzjerje si bajga me bykun... Ky tip u duhet atyre, se ata e perdorin si bajgen ne vend te druve.. - Nuk jane te gjithe si kryetari i keshillit te fshatit tone, - u pergjigj Bardhi. Kur njeriu eshte pa shkolle, mendon se i di te gjitha, ne fakt nuk di asgje. Ne kete bote ka njerez te mire, qe dine te bejne vepime te mira. Ata jane largo ligesive, si njeriun nga vdekja. Te tille takova ne ushtri nje komandant zemermadh, qe e donte dhe e repektonte njeriun e punes. Takova ne Malin e Thate dhe ne shkolle. Te tille ka kudo, por nuk i kemi takuar. Disa se nuk ka qene rasti, disa mund te kene mbetur ne hije. Njerezit zemermiret jane te prirur per te bere gjthka njerezore. Babai, pasi shikoi te birin tha: - Ah, more bir! Ne fshatin tone ka njerez te mire, por nuk jane per ne. Mbasi duke qendruar nen ombrellen e te tjereve, nuk shohin poqe se nuk jane ne shi. Ne qe jetojne si mos mekeq ne Sojnik, e dime se ata qe i kane punet ne dore, jane shoket e sekretarit dhe kryetarit te keshillit. Pse do thuash ti. Pergjigja eshte: Si kamundesi qe nuk doli njeri nder ta t'i thote: Ne kete menyre si vepron nuk ben hi mire. Po rrine duarkryq pa guxuar t'i thone nje fjale. E po 'i do keta njerez, qe hiqen per hunde. S'mund te them, qe jane te zote, mbasi kthehen si tel i bute, andeje nga u thote sekretari. Per t'i bere qejfin, mbasi i ka te gjitha punet ne dore. Kur nuk gjen nje njeri, qe te te shpetoje nga e keqja, me mire hi.. - Ti keshtu ke qene gjithnje, i pakenaqur me ata qe nuk kane bere hije per vete, - nderhyri nena. Nuk ndryshoj dot, u pergjigj babai, me pelqejne ata qe kane guxim dhe nuk i heq njeri per hunde. Me pas iu drejtua te birit: Te tjere punojne more bir, te tjere hane. Prandaj vijme duke u varferuar do vit me shume. Fara e atyre qe mendojne

sesi te bejne keq eshte hedhur dhe eshte duke mbir kudo. Prandaj merzia po me shterngon fytin, po me ze frymen. Une e di se, sa me e madhe te jete nerzia ime dhe e shokeve si une, aq me e madhe eshte lumturia e kryetarit te keshillit. E atij qe i kane varur ne qafe kemboren e fshatit, qe dhente Zoti e shkofte jeten per dhjame qeni. Thane se do te hanim me luge te florinjte, po s'kemi 'te ham as me luge druri, do vit po na thahet zorra. Po, po me genjeshtra kerkojne te na mbushin mendjen se jemi me te lumturit e botes. Po a mund te hahet sapuni per djathe? Te gjitha ato qe i shiten botes si te verteta, nuk i beson barku yne. Biro! Nuk ngopet barku me llafe. Tani edhe trute nuk marrin me si perpara... I biri qendronte perballe te atit pa humbur shpresen, ndonse i pikonte ne zemer qe prinderit ishin aq te vrar shpirterisht. Nena i nguli shikimin, perpeliti syte dhe iu dredh mjekra. Bardhi e vuri re sesi dy pika lot iu rrukullisen faqeve, dhe psheretiu. - Babai, tha ajo, eshte i merzitur me Binak Gorricen e ca si ai, se na nxine jeten. Dhente zoti dhe takofte ndonje hundalesh i mallkuari, qe ta pesoje si i ati, i cili ka qene sherrxhiu i fshatit se u binte te gjthve ne qafe. Derisa ai qe dukej me i humburi ia zbrazi koburen ne koke, duke i dhene fund se keqes. Mbasi Sojnikun e kishte bere lesharapi... Babai i zbehur ne fytyre qendronte prane vatres me mollzat e faqeve mbeshtetur mbi pellemben e duarve, duke perfytyruar te ardhmen. Nderkohe trokiti dera, u fut nje grua e re, per te kaluar pasdarken. Ishte Sadetja, femra qe sa here takohej me djemte te rinj semurej e binte si plendes ne toke. Behej aq keq, sa nxirte shkume nga goja. Kur dilte nga dalldia tregonte sesi ishte takuar me ata qe i kishin lene lamtumiren kesaj bote... Diten e pare e takoi Bardhin ne krua. Te nesermen, i shoqeruar nga kusheriri e takoi Sadeten. Ne kohen qe ajo ishte duke u larguar tregoi i keqardhur per sentimentet e saj. - Si grua, - tha kusheriri,- eshte e veante. Rreth fjales e veante u zhvillua nje goxha debat. Per ta bindur, tregoi 'i kishte ndodhur. Kishim qene ne are. Doli nje problem dhe udhetuam neper vape per ne fshat. Gjat rruges beri muhabet per nje femer, ne ate menyre qe krijova mendimin se Sadetia nuk ia thoshte per dashuri. Tregohet aq nave, sa nuk e di se 'eshte puthja.... tha Sadetja. Me pas ndryshoi biseden dhe e paraqiti si femer qe per ato pune ia thoshte me mire sesa te rafinuarat. Po, eshte e rafinuar se mundohet te mos bjere ne sy. Por sado ti mbaje te fshehura, qellimi i femrave te tilla bie ne sy. Sadetja ecte krah meje duke u munduar te ecte sa me ngjitur. Gjat bisedes mesova gjithka, por jo qellimin. Ajo nuk e ndryshoi qendrimin edhe kur mberritem te burimi, ne te cilin pime uje dhe u freskuam. Ajo hoqi kepucet, zbathi orapet dhe freskoi kembet duke ngritur fustanin mbi gju. Eja, tha freskohu se ujet eshte i ftohte... Vapa na mori frymen, djersa na djeg kurrizin... Pastaj zhveshi triken, hoqi bluzen e holle dhe la t'i duken lleret dhe nje pjese e gjoksit. Hodhi uje me grushte ne fytyre derisa iu njom linja e holle, e cila iu ngjit pas lekures, nderkaq thithkat e sisave u duken te harbuara. Eja tha mos ki turp. Hiq kemishen dhe pantallonat... po deshe dhe te mbathurat.... Hoqa kemishen dhe lashe kanotjeren. Fillova te freskohem. Ndersa ajo mori uje me grushte dhe ma hodhi ne koke. Ujet zbriti poshte dhe njomi pantallonat. Hiqi tha mos u druaj. Une femer jam, po jo si te tjerat. Jeten e njoh me mire....

- Eshte rruge fshati, kalojne te njohur dhe te panjohur, - thashe.- Ne rast se na gjejne zhveshur mendojne.... kushedi se 'thone. - Pune e madhe! E zeme se nuk kaloi asnje... freskohu mos ki turp! - dhe m'u afrua.- Hajdi hiqi, je gjithe ky djale! - C'ben moj Sadete? - Bej ate qe duhet ta besh ti, - tha. - Hajt hiqi. Mori doren time ne te sajat dhe filloi te ferkohej. Une mbylla syte. - Dashurine ta do shpirti, - tha, po duhet te dish ta besh.- Dhe doren time e oi ne gjoksin e saj. Ndjeva qe me levizi gjaku. i shtergova gjirin. Ajo me shikoi ne sy duke thene nxitimthi: - Eja, eja! Qenka histerike mendoi Bardhi, ndersa kushuriu vazhdoi: - Pasi u futem ne hijen e lisave, hoqem shpejt e shpejt ato 'kishin mbetur. Megjithse ne hije ishte fresket, pervelimi i saj me mori frymen. Pasi u perpelit e ndezur, puthjet me epsh kishin forcen e grave qe pervelohen... - E martuar eshte Sadetja? - Pyeti Bardhi - Sadetja, - u pergjigj, gjeti nje bari te deshperuar se i kishte vdekur gruaja. Pasi i hodhi karemin ra menje here ne rjeten e saj. Nderkohe Bardhit iu kujtua biseda e Ymerit ne rimorkiator diten qe u liruan nga ushtra.... Ne fillim vazhdoi kusheriri, Sadetja ishte e ndrojtur, te pakten keshtu hiqej, por ate qe mori per burre e futi ne lak qe 'ke me te. Bariut te rene ne deshperim iu paraqit e dashur, e dhimbsur, shpirtdjegur... sesi bishtdredhur jeta e kishte perplasur mijera here te plotesonte deshirat e saj. Ajo eshte femer qe s'duron dot. Te gjitha m'ika treguar ne kohen qe ishte ne kulmin e zjarrmise dhe digjej si petulla ne tigan. Sadetja ishte gjinjkercyer, fytyre rrumbullake te, te tridhjet e pesat. Nje biondine qe floket here here i hidhte prapa. Here te tjera i mbante gershet lidhur perfundi me fjongo te kuqe. Ecte hijerende me poza mendjemadhesie. Ama kur i hipte zjarrmia ecte duke tundur vithet. Ne ato aste i hipte nje nur bukurie, dhe i shkelqenin syte. Kuptohej, ishte ne kohen e shperthimit... Nje ndryshim i madh ndodhte kur nuk i plotesohej deshira. Syte i rrudheshin, lotet i rrukullisesen faqeve dhe dridhej si ne ethe. Me pas binte ne toke si e vdekur duke nxjerre shkume nga goja. Kjo ishte Sadetja njelloj me Salomenen, e cila ka qene gjithmone pasqyrim i perfytyrimit te burrave te etur per epshin femeror dhe forcen e tyre fatale. E natyres se atyre grave qe provokon mashkujt per te plotesuar deshiren seksuale. A mund te jete valle shpirti i do gruaje si sfinksi, qe me buzeqeshje qendron ne buze te realitetit dhe zgjidh enigmat, qe nuk eshte ne gjendje ti zgjidhe askush? Apo eshte mjet si ka thene Dideroi per te kenaqur epshet e pa ngopura te burrave lakmitare? Po le te qendojme atehere te D'Istria e cila indinjohet me te drejte kur degjon ta quajne femren seks inferior. Ne nje kohe qe ajo lufton me heroizme bashke me burrat. Ne mbremje Bardhi ishte perseri me prinderit ne shtepine e vjeter. Babai, si gjithmone, kishte humbur ne mendime, te cilat i shkonin aty ku nje here e nje kohe, pa shperfillur askend, me punen dhe pasurine e tij ndihej krenar. Prandaj sot kujtonte

me nastolgji kohen mbreselenese, qe se pengonte askush, per te punuar e jetuar sipas deshires. Ndersa ne anen tjeter te vatres ishin Bardhi, nena dhe motra e vogel, duke hidhur e pritur shaka, ne te cilat dallohej frika e diktatures. Te nesermen rete e dendura te moalit u ngriten lart dhe mbuluan kasollet e vendbanimit te ri me vellon e lageshtise. Ndersa dita e gjate e veres u fundos me veshtiresi ne muzgun e erret te mbemjes. Nata s'kishte filluar ende kur u degjuan zerat e trubullt te frikacakeve qe lajmeruan se Dalipin e kishin marre nga tregu ku shiste dardhe dhe e kishin uar ne Dege. - E burgosen?- Pyeti njeri. - Po, po e burgosen, u pergjigj tjetri. Ishte koha qe tregu privat konsiderohej mbeturine mikroborgjeze. Puhia e mbremjes levizi mbi kokat e njerzve duke u mplenksur me thashethemet, te cilat kishin leshuar rrenje ne tere fshatin. Pritej shiu me padurim te njomte token e thare e te bere gur. Ndersa neper fshat qente lehnin me te lutur. mbasi jeten e sojnikasve kishte kohe qe e sundonte Demo plendaci, qe vinte rrotull, duke vene ne shenje here njerin e here tjetrin, si tregetari miloret ne pazar, t'i akuzonte. Nata ishte drejt mbarimit, bashke me te edhe flaka e kandilit mbi oxhak i vendosur mbi mbulesen prej gazete qe e motra e kishte prer me figura te ndryshme gjeometrike. Ndersa nga dritarja shikohej se si perflakej qielli nga hena pesembedhjetditeshe, qe lundronte me krenari midis reve ngjyre plumbi. Nderkaq familjaret u pregatiten per te fjetur, mbasi kishte kaluar gjysma e nates. Ndersa kur babai u shtri ne shtrat, perfytyroi kohen kur Sojnikasit i mblodhen si bagetia ne vathe, per te degjuar levdatat nga i derguari i kryeqendres, per Demo Gurren, Binak Gorrica me disa te tjere, qe ishin krenaria e regjimit. ** **

Erdhi viti me, me shume ngarkese, per Bardhin do te hapej drita jeshile. Por ishte ndergjegjesuar se, s'kiste alternative tjeter. Mesimet ishin veshtiresuar, prandaj kerkohej me shume pune, me pak argetim. Kerkohej perkushtim e aspak nenvleresim. Duke qendruar mbi libra, jo vetem diten, por deri ne oret e vona te mbremjes. Me von si i privilegjuar nga mosha, drejtoria e ngarkoi me detyren qe te ndihmonte klasat me nxenes me te vegjel. Ndonse edhe vete nxenes e shikoi veten ne ate pozicion, qe nuk i kerkohej vetem pune, por edhe kujdes e maturi. - Tregohu bujar me te gjithe ata qe kane nevoje, - e kshilloi profesor Shpetimi. - Mos u kurse. Padituria e ben njeriun mish me dy sy.... - Ruaju nga qellimliqte, se po te gjeten diten te nxjerren driten... Puna ne disa drejtime e lodhi. Nderkaq iu kujtua kshilla e Tomes ne Malin e Thate: Njeriu qe vuan, behet me i forte se guri. dhe ndjeu nje lloj lodhje. Mesimet, nga muaji ne muaj u veshtiresuan, por sedra ne shpirtin e tij kishte leshuar rrenje. Ajo e shtyu perpara, si shtyn era barken me vela. Sa here takonte Erzenin ankohej se lodhej, por shpirterisht ishte i qete. Shpesh bisedonte me

Banushin, per kohen qe kishte qene ne ushtri. Nje dite e pyeti: Nuk di shume gjera, por nga nje gabim qe bera pa dashje, kur sherbeja ne marine, shefi i sigurimit kishte thene: Per marinar Gjinleken ka patur dyshime, se ne bashkepunim me nje nxenes tjeter, kane dashur te arratisen. Me von eshte sqaruar se gjithka kishte qene e organizuar me paramendim. Gjinleka u perjashtua nga shkolla si pasoje e deshires se keqe te organizatorit dhe jo e deshires se tij per tu arratisur. Kete e mesova atehere nga nje oficer sojnikas qe sherbente ne marine. Te them te drejten jam i trembur, mbasi ajo qe ka ndodhur, mund te me ndjeke tere jeten si hije. Banushi e degjoi ne heshtje, pasi u mendua tha: Disa gjera rreth perjashtimit tend nga shkolla i di por do te interesohem per te verteten. Dihet qe disa njerez te shtyr nga zemerligesia kryejne veprime dashakeqe. Vertet jemi popull i lashte, por shtypja e te huajve, ka lene ne ndergjegjen e tij mendime, te cilat sot jane kthyer ne bindje dhe demtojne jeten e te pafajshmve. Shume nga ata veprojne ne kete menyre dhe ndihen te kenaqur. Prandaj kemi shume per te bere. Do vije koha qe edhe per ne, te qeshim, si qesh natyra kur dielli del nga rete... Nderkaq Bardhi ishte midis alternatives, ne nje ane deshira, ne tjetren perfytyrimi i se kaluares. Me besim tek e ardhmia, vullneti iu kthye ne force morale. Mbasi nuk i mungonte vullneti djaloshar dhe bujaria e shpirtit,te cilat qendronin si roje te dera. Nderkohe lodhja ishte grumbulluar aq sa ishte bere mal. Prandaj ne rast se donte, s'mund te mesonte. Ne mbremje la gjithka dhe, me dy shoke shkoi ne mbremjen e vallzimit e organizuar nga shkolla fqinje. Ne salle vallzimi vazhdonte vrullshem. Ciftet fluturonin ne krahet e njeri tjetrit. Shoket u futen ne vallzim, ndersa Bardhi zuri nje karrike afer qoshes, dhe shikonte iftet. Ndersa vajza e ulur ne karriken afer, me nje iltersi te uditshme, pasi e pyeti per 'shkakun qe i mungonte humori, nuk priti e kapi nga krahu dhe u futen midis shokeve ne vallzim. Gjat vallzimit u prezantua: quhem Zana. Jam Bardhi u prezantua tjetri dhe filluan te diskutonin per mesimet dhe kerkesat e larta te shkolles. Mezi pres te mbarojne provimet,- tha Zana. Kur te filloj nga puna, mund te ndihem me e qete, ndoshta me e lire. Pas asaj mbremje e ruajten shoqerine. Pavarsisht ngarkeses ne mesime gjenin kohen per te shetitur ne lulishten e shkolles, ose ne qytet. Dhe koha eci derisa nje pasdite, Nertila, dikur shoqe por qejprishur, gjeti Bardhin ne stacion te autobuzit. Iu afrua si dikur, dhe sa zbriten ne qendren e qytetit faqi deshiren te shikonin filmin: Ne brigjet e kaltra Prene biletat me karrike ne mes te platese. Gjat kohes qe xhironin skenat erotike afrohej, ne nje rast i shtergon krahun. Me pas i tha ne vesh. Te lutem eja te dalim ne ajer te paster. Po me merret fryma... Kur dolen prpozoi: A shkojme te liqeni? - Atje ben fresket. Dhe shkuan atje ku ajo faqi deshiren. Per rreth te rinj e te moshuar. U ulen prane njeri tjetrit ne nje stol dyvendesh dhe u perqendruan ne vijen zigzake e formuar nga vija e ujit mijera metra gjatesi. Nertila e qete thurte floket nga gershete ne bishtkali. Me pas vadzhdoi plenks e 'plenks. Sa mbaronte follonte perseri. Ne stolin afer kishte zene vend nje ift tjeter. Me tej familjare. Nderkaq Nertila filloi te komentoje filmin. Kur mberriti aty ku i kishte shterguar krahun, papritur i hodhi dy

duart ne qafe. Tjetri e pyeti: - A e di Nertila, qe dua nje vajze tjeter? - E di u pergjigj. Ndersa syte i mbertheu ne te tijt. - Nuk te pelqeu sjellja e asaj vajzes? - Ju djemte s'jini hi te kujdesshem ndaj virtutit te femrave. Gjat kohes kishte vene re qe Nertila shoqerohej me Yllin, nje sjellje e tille e kishte ngacmuar ne ndergjegje. Nderkaq kujtoi Burimin, per biseden qe kishte bere me Banushin. Me von Ashiku me Moikomin dhe Zekua me Ashik Radstanin, nga rete e zeza iu erresuan syte. - Pse mendohesh, t'u kujtua vajza?- Ngacmoi Nertila. - Jo, m'u kujtua Ylli! - C'fare e ke Yllin? Duke mos e menduar pyetjen, u step. - Cili Ylli? - Pyeti, nuk e njoh... - Si nuk e njeh Yllin? Ai djali ne klasen sime. - Nuk njoh as yllin e klases tende, as ndonje Yll tjeter. Pse me pyet^ C'te oi te Ylli. Nuk flisnim per yjet... - Ngjani nga pamja e jashtme..... Kujtova se ishit farefis. - Nuk kam ndonje kushuri me kete emer. Ne qofte kjo arsyeja, besoj e hoqe merakun. - Me pyetjen qe bera, nuk kisha ndonje merak, - u pergjigj Bardhi duke e shikuar ne sy. Lane stolin dhe 'iu afruan buzes se liqenit, midis qytetareve shetiten ne freskine qe krijohej nga valet e lehta te liqenit. Ndersa me von, pas kohes qe u larguan nga liqeni, biseduan per provimet dhe emocionet qe sjellin ato. - Kushdoqofshin, - tha Nertila, - ata qe japin provim ndihen te frikesuar. Thone se keshtu i ka ndodhur Bonopartit, me te fuqishmit te kohes. - Sado trim, kur shkon i papregatitur ne provim e humbet personalitetin. Por ka disa mesues a pedagoge, kur vene re mangesi ne pergjigjen e nxenesve, nuk kane te drejte t'i vene ne loje duke u bere pyetje ironike. - Kete shemti e kam vene re te nje nxenes qe kopjoi, - u pergjigj Nertila, kur e kapi, mesuesi nuk e qortoi, por e talli me lloj lloj epitete. Nxenesi gabon, por mesuesi s'duhej t'ia lejoje vetes ironine. Bardhi nuk e kundershoi, por mohimi qe nuk shoqerohej me Yllin, nuk i la shije te mire. Mjafton qe krijova dyshimin mendoi, te tjerat'i verteton koha. Nertila ishte vajze e shkathet, por problemeve nuk u futej ne thellesi, mbasi i pelqenin me teper konkluzionet. Nderkohe biseden e perqendroi te nxenesit ne kenaqesine ose moskenaqesine e tyre. Sidomos per ushqimin qe nuk gatuhej mire. Bardhi nuk shprehu ndonje opinion, mbasi trembej. Kishte degjuar se nje banor i lagjes ishte burgosur se kishte thene: ne treg mungon preshi, mbasi per te tjerat s'behej fjale. Per te mesur disa nga te vertetat pyeti Erzenin, ne se mund t'i sqaronte thashethemin qe qarkullonte, per trajtimin e keq te mesueses se bukur, nga operativi i zones. - Operativit i kishte pelqyer mesueja e fshatit. Per ti shprehur ate qe mendonte e njoftoi t'i shkonte ne zyre. Ndersa ajo, pasi kuptuar qellimin, kur u fut e la

deren te hapur. - Me ke kerkuar?- kishte pyetur. - Po. Te kerkova, - ishte pergjigjur operativi. Dua te te them se te dua!... Nderkaq mesuesja kishte ulur koken. Duke menduar se dhe ajo ishte me mendimin e tij i shkoi prane. Vajza ishte bere gati te dilte nga zyra. Ne qofte se nuk je dakord, tha tjetri e di 'te pret. Nderkohe vajza kishte filluar te qante. Me pas operativi e kishte lejuar te largohej, por kishte peshperitur, se mesuesja e fshatit ishte agjente e nje sherbimi te huaj. Me pas operativi u be strumbullari i thashethemeve. Mesuesja nuk eshte vetem agjente, por dhe imorale. Mesuesja u therit nga organi qe varej operativi: - Gjithka eshte sajuar me qellim te caktuar,- ishte pergjigjur dhe akuzoi operativin, qe kishte tentuar ta perdhunonte. Pasi e burgosen, hetuesit kerkuan fijet e agjentures. Megjithse germuan nje kohe te gjate, rezultati ishte hi. Me pas ankesat e saj i raportuan te Ministri. Ne keto rrethana u vendos te provohej virgjeria e saj. U porosit mjeku gjnikllog ta nxirte fajtore. Pas ekzaminimit mjeku u perball me realitetin dhe raportoi virgjerine e saj. Pasi firmosi ekpsertizen e dorezoi ne Ministri te Brendshme. Ja keshtu kishte ndodhur! - Nuk dihen u pergjigj Erzeni, sa vajza per motive te sajuara, jane perdhunuar nga ata bandite. Me pas Bardhi e pyeti per bionden me floket bishtkali, qe shoqerohej me Yllin, djali qe dikur kishin biseduar. - Nje mbremje me propozoi te shkonim te liqeni. Aty kuptova detyren qe i kishte vene vetes. E pyeta fare e kishte Yllin, ajo mohoi shqerine qe kishte me te. - Si e quajne? Ndoshta nuk ka dashur te tregoje te fshehtat,- u pergjigj tjetri - Per te fshehtat pyes, - tha Bardhi, jo per ato qe lidhen me jeten e saj sentimentale....Emrin e ka Nertila. - Aha, Nertila...Ruaju prej saj. Secilit i eshte ngarkuar nje detyre e caktuar, sidomos femrave. Pasi tundojne meshkujt, ngadal ngadal rreshqasin ne detyren qe i eshte ngarkuar. Kjo kategori marrin detyra te vjelin mendimet e nxensve. Me von leshohen rrufet mbi familjet e tyre. Ki kujdes! Kemi biseduar per probleme te rendesishme, ne rast se tregohesh i pavemendshem, mund ta paguajme shtrenjte... Erzeni kishte biseduar me Bardhin per problemet delikate. Disa prej tyre, fjala vjen, futja e spiuneve brenda familjes, ne esence ishin te pabesueshme, antinjerezore. Mbi bazen e te dhenave qe grumbullonte kjo kategori, zbatohej teoria e vjeter pera e sundo. Me von lindi vija e masave me te cilen inteligjenca do te vihej per fund. Kjo ishte arsyeja qe vjedhesi i xhepave, i futur ne ingranazhin e puneve te fshehta, urrente te gjitha format poshteruese te sistemit. Bardhi interesohej te dinte se pse individe te caktuar kerkonin te merrnin ate qe askush nuk ua kishte borxh. Ndersa ne bisedat me profesorin diskutonin ne parim. Ndersa me Banushin, nuk mund te fliste per keto probleme. Pas nje jave u takua ne mbremje ne shtepine e Banushit, ishte dhe Minerva. Gjat darkes e pyeti si eshte e mundur qe disa njeres bejne pune qe urrehen nga shoqeria. Nuk mjaftoi Burimi, te cilit i ishte vene detyre te arratiseshit. Me von jam

informuar per gjera te planifikuara kur shkove ushtar. Limani njoftoi kusheri Moikomin, qe me ndihmen e nje marinari do te shtynin ne pakenaqesi. Ne qoftese nuk do te ishte arrestuar, do te kishe patur telashe. Ata do te vepronin 't'u kerkonte Limani ne Ministrine e Brendshme. - Pse te gjitha keto ligesi, C'ka bere Bardhi?- Pyeti e revoltuar Minerva. - Nepermjet Bardhit godisin ty Minerva, nepermjet teje do te lanin duart me Petro Moraven. Do te hakmerrej per deklaraten qe kishte bere ne Odese, me te cilen denoncoi Moikomin, kushurin e Limanit. Ndersa Limani duke qene ne pozicion ky organizoi hakmarrjen viktime e te cilit u be nipi yt. - Une u ankova te shoku Vetetima, - tha Bardhi, por ai mohoi njohjen me timate. - Sigurimi eshte arma me e besuar e shtetit. Vendimet e atij digasteri jane te padiskutueshme, nuk u 'vihet asnje dyshim. Por, perderisa ekzistojne ligesite ne ndergjegjen e disave, tregohu i kujdesshem! Pas dhjete diteve filloi sezoni i provimeve te klases, rezultatet e te cilit ishin te kenaqshme. Ylli, qe nuk u ishte pergjigjur, e mori klasen. Me von erdhen provimet, per diplomen e pjekurise. Gjat bisedave profesor Shpetimi, e keshillonte Bardhin per te ardhmen. Duhet te shkosh ne universitet kembengulte, - atje e ke te ardhmen. Do te influencoj te sistemohesh me pune ne ministri, qe ne vjeshte te fillosh universitetin. Profesor! Prinderit ne fshat jane ne dite halli. Ne rast se nuk u shkoj ne ndihme mbeten si mosmekeq. Babait i kam dhene fjalen t'i ndihmoj, dua te mba fjalen. Fjalen mbaje,- u pergjegj, prinderit duan ndihmen tende, por mos harro, ikja nga Tirana eshte e lehte, kthimi do te jete i veshtire. Njeriu pa arsimin e nevojshem eshte si qorri me nje sy. Kete problem do ta bisedojme shtruar, eja ne mbremje nga shtepia. Drita ka marre rrogen, me kete rast do na beje meze te mire....Rakine e kemi nga ajo e Skraparit. Ne mbremje Bardhi ishte ne shtepine e profesorit. Ata e donin, po dhe ai e respektonte iftin e mbrekullueshem. Per qendrimin dhe vetite e tyre te veanta. Pasi u ulen rreth tavolines, mbushen godat me rakine balle kazani. Si ndodh filluan bisedat, rakia, humori dhe anekdodat. Me von Drita propozoi ta pinin rakine me shendete. Mbushi goden dhe e uroi, per suksese te tjera me te medha. Shkolles tha i erdhi fundi, shpresoj se kjo mbremje nuk do te jete e fundit. Nuk e di 'mendim ke, por mendoj te vazhdodh shkollen. Ne qoftese hape njerin sy, kur te mbarosh universitetin do t'i hapesh te dy. Kete mendim kam edhe une, - tha profesori, - por Bardhi del me nje justifikim tjeter, me te cilin jam dakord, ... Ka vendosur te martohet?- Pyeti Drita. Dhe iu drejtua Bardhit. Ne qofte keshtu nxitohesh, mbasi do te mbetesh si zogu qe fluturon me krah te thyer, do te mbetesh gjysmak. Vertet kemi folur per krijimin e familjes, por ne kohen e duhur. Mendimet tuaja jane me vlere, - u pergjigj Bardhi. Ju flisni per interesin tim. Por interesat e familjes diktojne nje zgjidhje tjeter. Babait i kam dhene fjalen,se gjendja e tyre ekonomike eshte ne dite halli. Prandaj nuk e marr parasysh interesin tim.

Bardhi nuk mund te fliste per vendimin e babait, I cili kishte vendosur, qe familja te mos punonte ne kooperative. Ne kete rast biseda do te mirte drejtim tjeter, pa tjeter ne mbrojtje te parimit, puna eshte burim i mireqenies. Pas kshillave te profesorit ne mbremjen e kendshme u largua. Tek stacioni, ne kohen qe ishte bere gati ti hipte urbanit, dikush i vuri doren ne sup. Ishte Erzeni i shoqeruar me femren e fotografise. Ne qofte se nuk nxitohesh kam dika, duhet ta bisedojme, tha dhe priti. Nderkohe Bardhi, qe sa kishte hedhur kemben tek shkalla e autobuzit, zbriti Ne barin me te afert. Erzeni e prezantoi me Fluturen, me pas filloi biseden: Problemin e mesova rastesisht para tre diteve. Duke shetitur me Fluturen ndane liqenit takuam profesor Dritin dhe nusen e tij. Gjat bisedes u njoha me dramen e vajzes qe dikur ke dashuruar. Ate nate profesor Driti tha se ishit njohur ne mbremjen qe kishte organizuar pofesor Shpetimi per diltelindjen e vajzes. Nderkaq nderhyri Flutura. Vajza me te cilen ishit dashuruar eshte vajza e tezes sime. Dhe spjegoi ngjarjen. Duke qene se nje pjese e kishte treguar profesor Driti, filloi tek pjesa e mbetur. ....Per nje kohe te gjate e izoluan ne nje fshat prane moalistes, kishte filluar tregimin e ngjarjes se rende Majlinda. Familja, ne te cilen me dorezoi rrembyesi, ishte gabele. Dikur kishin jetuar ne nje barake me llamarina, me von kishin ndertuar kater faqe mur me qerpi lyer me balte. Pas ndarjes ne dy dhoma, jetonin si me te lumturit e botes...Kishte nje thark me femije te cilet i ushqenin me punen ne kooperative, dhe shporta te thurura me shufra shelgu, me qebape kafeje. Nena e femijeve ishte tezja e djalit qe organizoi grabitjen. Ishte e re, por veshja me fustanin qe e hiqte osh te pa lare, tregonte per pesedhjete vjee. I shoqi, nje burre kaba mustaqevarur, qe lahej a s'lahej nje here ne mot, kur afrohej qelbej ere e peshtire, dhe s'i ndahej klubit. Vajza njezet vjee ishte me e madhja, e cila siguronte thuprat e shelgut. E gjithe familja flinin mbi dysheke te mbushur me kashte. zjarrin e ndeznin ne mes te shtepise. Burri dyzetepese vjear, klient i klubit te fshatit, pinte do nate raki kumbulle deri sa behej tape. Me von kthehej ne shtepi duke kenduar kenge dashurie. Pasi ulej mbi dyshekun me kashte, puthte dhe kafshonte gruan, pa vrar mendjen se kishte prane femijet. Me pas kalonin ne dhomen tjeter nga andeje degjoheshin renkimet e saj. Pese minuta me von e shoqja kthehej leshraprishur evskuqur ne fytyre. Naten e pare mendova se me kishin uar per te humbur gjurmet. Mbremjen tjeter erdhi grabitesi, me mori prane dhe tha: Kjo vajze kaq e bukur eshte gruaja ime Pasi u mendua tha, por nuk eshte mire nga mendja. Te nesermen dhe ne vazhdim nuk me lejuan te dal nga shtepia. Prane meje qendronte ajo, rralle vajza e madhe. Ishin porositur te mos me benin asnje leshim, per do kerkese qe do te kisha. Duke qene ne kushte te keqia vendosa te vdes. Per te realizuar qellimin, nuk hengra ushqim disa dite rresht. Ne fund te javes grabitesi u kthye i gezuar. Ishte ngarkuar me dhurat, te cilat nuk i pranova. - Do t'i pranosh, - tha. Do te mesosh te besh edhe gjera te tjera... Ne radhe te pare si te behesh nusja ime. - Kurre, ta di se vdes, - u pergjigja e revoltuar.

- Edhe demi s'do qe te tridhet, por ia vene koqet ne bige. Kur vjen vakti nuk e do as zgjedhen, por ecen ne brazde, se i vjen bodeci pas.... Nderkaq pasi u ul prane meje i beri shenje gruas gabele, e cila doli sikur e perzune zagaret. - Te dua, - tha, - prandaj ate nate e mora vdekjen ne sy. Nuk do jetojme ketu. Thuaj po, se te pret e ardhmja e lumtur. Ate nate nuk u lodh nga premtimet me buje, ndersa naten tjeter erdhi i shqeruar me dy shoket qe e ndihmuan ne grabitjen time. Qendruan jashte duke pire raki me konserva. Kur vinin ne qejf bisedonin me ze te larte, shpesh duke bertitur. Me ta pinte dhe gabeli mustaqevarur qe shiste shporta. Kur ata s'kishin per te thene, ky tregonte si e nxirte buken e gojes, ndersa ata zgerdhiheshin sa i mbyste kolla. Keshtu jini mesuar ju gabelet, - thoshte nipi i gruas, - nuk jetoni dot pa bere kanistra e qebape kafeje, me pas bertiste si te ishte ne mejhane. Pi njeri e pi tjetri shkoi gjysma e nates. Kur mbaroi rakia tha: - Sonte do te largohem, por do te kujdesesh per gruan time! Ne qofte se e kryen mire detyren, do te besh edhe nje pune tjeter me leverdi. Kujdes s'duhet ta dine te tjeret! - Si te kujdesem, - pyeti gabeli, - deri tani detyren e kam bere mire! - Kujdesu si ta kesh pele pullaqe. Ta mesosh t'i hipi i zoti.... - Aa! Ky eshte zanati im, ik pa merak, - u pergjigj i gezuar gabeli. Ne mesnate, pasi e percolli, mustaqeprishuri erdhi rende rende dhe u ul prane meje. Qelbej nga thartira e trupit dhe pislleku i gojes. Ashtu i dehur m'u afrua duke iu marre goja. Filloi te qeshe duke nxjerre dhembet e krimbur. Duke derdhur fjalet bresher tha: Besoj se me von do miqesohemi. Me kaq, shpresoj se do mbetesh e kenaqur. Nderkohe i beriti se shoqes, ndersa ajo erdhi me vrap duke qendruar me duart ne ije. - He more kerri, a bere gjo?- pyeti mustaqeprishurin qe koka i varej ne gjoks. - Ki mendjen nga pelat e asdisura, or qyq!, se qellon me shqelma. Se mos marresh ndonje gjo ne vend te lik dhe me le batall... - Kaq per sonte, - tha gabeli, te tjerat do ti leme, kur te jem lodhur. E shoqja e zuri nga krahu. - Shko, - se je bere xurxull. Dhe dolen. Prane meje qendroi njezetvjearia, qe qante me ngasherim. - Ne gabelet, - tha, - nuk i njohim zakonet e gaxhojve. Dhe vazhdoi te qante duke iu hedhur supet perpjete. Kur vuri re heshtjen time m'u afrua. I vinte era e trupit dhe e gojes. Nuk e durova dhe ktheva shpinen. Duke menduar se isha duke qar me pushtoi me krahet e saj te palare. Me veshtiresi munda t'ia heq duart nga qafa, me pas u shtriva me fytyre, nderkaq era e kashtes me zuri frymen. Keq me frymen e gabeles, keq me aromen e keqe te kashtes. Keq me te gjitha. Vazhdova te qaj. Qaj une e qaj ajo shkoi mesnata, vazhduam te qanim deri ne agim. - Mos u largo, - iu luta midis loteve. Ne kete kohe e ema u fut kur une qaja. - Uaa! C'eshte keshtu moj goce! Ke kaq dite pa henger! Vetem per te qar paske mesuar? Po gjanat e tjera nuk i ditke? Nuk ashte no nji gjo e madhe moj

goce!..Ja zene se te shpoi nji gjemb iriqi. Ne fillim do te dhembi pak, po pastaj, ia nien lezetin per bukuri. Embelsia ia kalon ene hoit te mjaltit...Provoje dhe do me japesh hak. Nuk kisha rruge tjeter, ve, iu luta te me linin disa dite te qete, derisa te behesha mire. - Po detyren qe i caktoi burrit tim, si t'ia bejme? Ai vjen pas tre ditesh. - Edhe atij do t'i lutem se eshte njeri shume i mire. Besoj do ta kuptoje si e kam hallin. Gruaja doli nga dhoma pa pergjigje. Pas nje gjysme ore u fut i shoqi. Me floket e ngritur pepjete si gjembat e iriqit, ndersa mustqet i ishin varuar duke i zene zgavren e gojes. U ul prane meje, me doren si puter ariu me terhoqi drejt vetes. Nga menyra se si me terhoqi kuptova qellimin. - Mendo si te jam vajza jote, do te beje ne rast se duhej t'i shkoje ne ndihme? Me leshoi. Pasi zuri vend balle meje, vuri duart ne gjunje, ngriti koken, nxori gjoksin perpara dhe tha: - A e di, se ai me ka premtuar, do me caktoje ne nje detyre qe s'duhet t'a dine te tjeret. Do te marr shume para! C'duhet te bej, t'i humbas? - Te mashtron, mos u genje si kalamajte, - u pergjigja. - Nuk ka mundesi, ai e ben, se babain e ka ne ate detyre, qe merret me keto gjana.... - Per tre dite shpresoj te permiresohem, kur te vije thuaji e ke kyer detyren.... - Po s'me nxore telashe mire, po bej si me thua ti. - Premtoi gabeli. Pas tre diteve grabitsi erdhi. Duke mos gjetur rruge tjeter, per te shpetuar nga jeta ne sketerre, pranova do gje, ve te largohem nga ajo e keqe. Me o ku te duash, vetem ketu mos me lere asnje minute, - iu luta. Kur degjoi me shterngoi i lumturuar. Nderkaq ndjeva eren e parfumit, e cila nuk mund ta mundte aromen e lekures se tij. Nga fshati u larguam naten si hajdute. Gjat rruges m'u lut te tregoj bukurine e shpirtit, si kam ate te fytyres. Dhe, me fjale e premtime mberritem ne shtepine e tij. Familja e tij jetonte ne apartament tre dhoma me guzhine. Pa mundur te futem, doli e ema, nderkaq rash e alivanisur ne krahet e saj. Pasi u qetesova vura re te emen qe hiqte e vinte kompresa mbi ballin tim. Temperture me kishte helmuar shpirtin dhe iu luta vdekjes me pergjerim, por nuk guxova te hapja gojen. E ema vazhdoi te me qendronte te koka, si bente ime, duke u lutur per jeten time. Te nesermen i shoqi solli doktorrin. Pas vizites rekomandoi te marja lengje. Po i demtohen veshkat tha i alarmuar. Kur e degjova m'u perfytyrua vdekja dhe gezimi me ngrohu shpirtin. Nuk me lane te vdes. Doktori qendroi dy jave prane meje. Fjalet e dhe kujdesi i tij ishin me te mira se ilaet. Ishin masa qe ne dhome, perve se emes, nuk futej askush. Dalngadal u permiresova. Ne dhome u fut i ati, nje burre i gjate ezmer, me mustaqe tufe te zeza. Pasi u afrua te krevati, duke qendruar prane meje ne kembe tundi koken. E shikova e trembur dhe mbylla syte. Pasi u ul mbi krevat filloi te flase. Dashuria do te te sjelle paqe ne shpirt. Mundohu, qejeten ta besh kopsht

me trendafila. Fjalet e te atit s'kishin ndryshim nga fjalet e te birit. M'u neverit! Ai ishte ndryshe nga e shoqja fjalepak e gojemjalte. Nga syte e se ciles shikova sesi shperthente natyrshem dashuria njerezore. Ishte e kunderta e te shoqit, i cili dallonte per forcen qe i kishte dhene pushteti popullor. Disa dite u perpelita midis dallgeve te mendimit. Te vdes a te mos vdes. Ne nje ane mollen do ta hante breshka, ne tjetren prinderit. Ne ate situata jeten time nuk e doja me shume se ate te prinderve te mi, te cilet nuk e dinin nese isha apo nuk isha gjalle. Nderkohe mendoja duke qene se nuk kisha bere asnje mekat, pse duhej te falesha. Por u ndjeva mire kur njoha zemerligesine e njerzve te liq. Te atij qe kerkoi me do kusht te behej vjerri im. Ndersa e ema e djalit, me sherbimet dhe qendrimin e saj, la te kuptohej se martesa e te birit me vajzen qe rrembeu, do ti sherbente si zjarri qe kalit hekurin dhe i jep forme. Ditet kalonin me mendime per prinderit dhe brenga rritej. Ne aste te ndryshme perfytyroja neperkembje dhe torturat e tyre. Duke qene se mendoja vetem per prinderit, naten me torturonin enderrat. Perfytyrime te uditshme e te kobshme, jo vetem ne gjume. Duke qene se gjat diskutimeve qe beja me vetveten, ne aste te veanta fillova ta quaj veten fajtore, pse nuk tregova kur dola me vrap nga shtepia. Pavarsisht se ndaj meje tregohej nje kujdes i veante, u konsiderova e burgosur. Prandaj nuk goxova asnje here te flisja ose te bisedoja me dike. Nga mbyllja ne vetvete, mendimet e pa orjentuara me onin ne do drejtim. Por e keqja ishte gjithmone prezent. Pasi kaloi nje periudhe e gjate pa folur, pavarsisht se mjeku kishte deklaruar se kisha dale nga rreziku, ata u shqetesuan. ndersa une nuk e dija qe ata shqetesoheshin per shendetin tim. Perkujdesja e veante, jo vetem nga familja me trembi, prandaj kur me pyeten, pranova se isha larguar nga familja me dashjen time. Me mire te sakrifikoja veten, sesa te sakrifikoja mireqenien e prinderve te mi Ketu e mbaroi Flutura tregimin fatkeq te Majlindes. Pasi Bardhi kishte degjuar ne heshtje historine e dhimbshme shprehu keqardhje per fatin e saj. Ashtu si i kishte ardhur keq per mesuesen e fshatit e neperkembur nga operativi i zones. Pas njezet diteve mbaruan provimet e shtetit, me te cilat mbaruan edhe ankthet qe mbartnin. Tani Bardhi i vendosi dy kembet ne toke. Perpara mbremjes se lamtumires, e cila quhej mbremje e matures, takoi Erzenin me Fluturen. Ishte koha qe kishte arritur qellimin, qe i kishte vene vetes, prandaj ate nate mund te qendronin ne shoqerine e njeri tjetrit. Do te ndahemi, - tha Erzeni, - dhente Zoti te mos jete takimi i fundit. Mali me mal nuk takohen, - tha Bardhi. E vertete. Jeta nuk mbaron ketu, - u pergjigj Flutura.

**

**

Bardhi u emerua shef llogarie ne nje kooperative bujqesore ne zonen kodrinore te Myzeqese. Flinte ne sarajet e beut, ndersa ushqimin e gatuante, ose e

hante ne klubin e fshatit, sipas rastit. Punen e perditshme e kishte ne zyre, por dilte ne terren per te pare nga afer punen e kooperativisteve, shumicen e te cileve e benin gra dhe vajzat shamibardha. Gjat kohes vuri re se si ngriheshin heret, vishnin pantallonat e dokut nen fustanin e vjeter, lidhnin floket me shami te bardhe, merrnin torben me nje cope buke miseri, nje shishe dhalle dhe, me shatin ne sup shkonin ne pune. Ne krye te 40 ose 50 puntoreve ishte brigadieri, qe caktonte punen e seciles. Disa punonin ne grup e disa te veuara. Si paraqiteshin frontet e punes. Disiplina ishte, gati si ne ushtri. Brigadieri gati i gjithepushtetshem, ishte punedhenes, punemates dhe kontrollues. Duke qene i ngarkuar me te gjitha te drejta, kishte ne dore jo vetem jeten e tyre. Ne fillim brigadieret ishin zgjodhur midis bujqve me te mire, me pas, u zgjodhen ata qe fitonin besimin e me te madhit. Me kalimin e kohes brigadieret ishin ata qe i sherbenin me mire udheheqjes. Pronari i dikurshem ishte zevendesuar me pronarin e ri, me shume te drejta mbi bujkeshat shamibardha, qe kur punonin neper ara duken si boet e pambukut ne kohen e vjeljes. Kooperativistet punonin do dite, ndersa shperblimi u behej mbi bazen e pikeve. Gjat muajve merrnin paradhenie. Pasi ishte shir gruri, korrur misri dhe magazinuar buka e re. Pasi te dilte bilan do te merrnin diferencen. ** **

Megjithse vjeshta nuk kishte dale, te ftohtit kishte filluar. Gjasat tregonin se ne krahasim me te tjeret, ai vit do te ishte me i eger. Nje nga ditet e ftohta Bardhi ishte nisur per ne klub. Kur u afrua vuri re qe ia beri me shenje nje fsahatar, i cili rrinte ane murit. U takua me xha Agushin. - Ben ftohte, - tha, - eja te ngrohemi ne zjarr, e kam ketu afer. Mbi tre gure ishte vendosur kazani prej bakri grykembyllur. Nga nje tubo, ose serpentina, derdhej ne nje ene rakia e rrushit. Nderkaq xha Agushi mbushi duen, kjo raki shoku shef, s'te ben dem. Eshte balli i kazanit, mund te pish sa te duash. Nderkaq mbushi duen tjeter dhe i takuan. Kane kaluar mbi dy muaj qe ke ardhur ne kooperative, por s'jemi takuar. Kam deshire te bisedojme, pavarsisht se jam nje nga te pasurit e fshatit, po s'jam cilesuar kulak. Mos u druaj se jam vellai i ministrit. Per hatrin e tij me kane caktuar te bej kete pune, e cila lakmohet nga te tjeret. Megjithse im vella ishte me i vogli, si e shikon jetoj nen hijen e tij. Te shikoj qe s'po heq nga duja, mos ki merak, se per ditet si kjo e sotmja, kjo raki eshte ila. - Te falenderoj per respektin qe tregon, - U pergjigj Bardhi. Une jam nga nje fshat larg nga ketu, por me tradita si tuajat. Persa i perket prejardhjes edhe une jam si ti, por maja e lapsit me ka marre ndryshe. - E di, e di, kam pyetur, prandaj kam dashur te bejme muhabet, mbasi jam me i rrahur nga jeta. Nuk gaboj ne qoftese te porosis te besh kujdes nga ata qe te afrohen per interes.

Ndekaq perpara deres kaloi me duart ne xhepa Feorri, nenkryetari i kooperatives. Nje burre i shkurter me xhakete shajaku dale boje. Ne ate kohe ecte me nxitim nga te ftohtit. - Ja, - tha xha Agushi, ky ishte kryetari i kooperatives qysh diten e pare kur fshatin e kolektivizuan. Perpara kishte punuar bujk ne arat e mia. Megjithse punonte nuk ishte i zoti te ushqente femijet e tij. Erdhi pushteti popullor dhe e vune ne krye t'i bente te gjithe si veten. Pasi shkermoqi per ibret ekonomine e zevendesuan me nje tjeter, por ferra e kishte marre uraten. Si e shikon, kaposhi eshte katandisur nje thele... - Mbahu i forte xha Agush deti eshte i kripur kudo. Edhe ne fshatin tim njerzit e kategorise se Feorrit jane vene te drejtojne punet e fshatit. Kam degjuar nga babai: ai qe e ka bere mallin me djerse, nuk e vlereson si ai qe e ka trasheguar nga babai. E ke vene re? Sot konkuron e keqja me te miren. Po, more bir,- e keqja eshte e kudondodhur. Pse na bene armiq te klases se punuam? - Ruajo biro nga ata qe hiqen si dashamire, se te shesin kur se mendon. Per nje grosh te shesin.... Ne qender te fshatit ishin zyrat e kooperatives, dyqani me mallra te perzier, klubi dhe magazinat. Me tutje shkolla 7 vjeare, drejtor i se ciles ishte nje ish kapiten, liruar me rastin e nentemijshit. Drejtor Kudreti banonte ne qytet dhe vinte ne fshat me makina rasti. Me von u njohen, pasi u shkoi muhabeti u miqesuan . Me pas filloi te flinte ne nje dhome me Bardhin. Kudreti ishte rreth te dyzetave, truplarte dhe energjik. Ishte emeruar drejtor perpara nje viti. I mesuar me disiplinen e ushtrise, kishte vendosur te mbante distance. Ne pergjithesi ishte i ilter dhe shoqeror. Duke qene pa argetim, mbremjeve shkonin te dhoma e mesuesave, me fizarmoniken, qe i binte mesuesi i kenges, organizonin mbremje argetimi. Per shoqerine Kudreti bente shume, brenda pak koheve u miqesuan aq sa jashte kohes se punes ishin te kudondodhur. Nje dite fundmuaji Bardhi shoqeroi te derguarin nga qendra, per te bere kontrollin e llogarise se kshillit ne fshatin fqinje, pjese e kooperatives. Puna i mbajti lidhur deri ne mbremje. Pasi hengren darken ne mensen e kooperatives, kryetari i kshillit i oi te flinin ne nje familje te ardhur nga qyteti. Ne shtepi ishin burri dhe e shoqja, nje grua e re e mbajtur mire. Pasi i prezantoi me familjaret, kryetari u largua. Gruaja i oi miqte ne dhomen me oxhak, ne te ciln ishin shtruar qilime e shilte. Per te patur ndriim me te mire, ndezi dy llampa me vajguri. Si zakonisht, pregatiti kafene, me pas filloi te pregatiste darken. Kemi ardhur per te fjetur, tha i derguari nga qendra, mos u preokuponi, darken e kemi ngrene ne mensen e kooperatives. Te zonjes se shtepise i beri pershtypje. Zakoni nuk pranonte, miku nuk vinte vetem per te fjetur. Nderkaq filluan bisedat. Megjithse gruaja ishte veshur si fshatare, zeri dhe fytyra e saj, bardhit i sollen dika ne mendje. Ishte fytyre e pare, po nuk i kujtohej se ku (!). Megjithse perpiqej te tregohej e qete, kur vinte rasti t'i drejtohej i ferferinin qepallet dhe i ndryshonte ehrea. Me von bisedat i shoqeroi me kafe e raki. Ndersa frutat e dimrit: ftonj, arra e fiq te thare ishin me bollek. Ne kohen qe oi nga nje kupe me mjalte, djaloshit s'ia ndau syte. Me pas beri gjithka t'i kujtonte kohen dhe vendin ku dhe kur ishin njohur. Bisedat e saj here pas here

nderronin kahjen. Pasi fliste per ditet e sotme, kthehej tek e shkuara. Ndersa i shoqi fliste rralle, por kur merte fjalen fliste per ikerrima, per ato qe ndodhnin ne brigade. Ndersa per ndodhi te tjera nuk guxonte, mbasi i quante te demshme. - Jetojme ne kohe delikate,- tha me kuptimin, ne qofte se kishin qejf te flisnin, ta kuptonin qe s'i pelqente. Me von qellimi iu kuptua. - Nastradini, - tha Bardhi, nje dite shkoi me vrap ne shtepi: Hape deren e qilarit i tha se shqes. Pse more burre e pyeti. Qeverria ka filluar te mbledhe gomaret! Dale more burre, ku gomari, ku zoterote... Mos humb kohen grua, derisa qeverria ta marrin vesh qe nuk jam gomar, Nastradin efendiu ka ngarkuar bucelat e fshatit. Nderkaq filluan te qeshnin, ndersa ajo qeshi sa i dolen lote nga syte. E qeshura, i solli dika ne mendje. Nderkohe filloi te futej vend e pavend ne bisede, duke e shpuar me shikime te qellimshme, ne te njejten kohe ruhej dhe nderronte biseden. Nga buzeqeshja binte ne sy, qe ndodhej midis gezimit dhe hidhrimit. Me von mendoi: Kur te vije rasti edhe roje po me vuri im shoq, s'do me zere dot ne faj... Dhe vazhdoi te fliste per krenarine dhe karakterin e saj te pavarur. Mendoi kohen kur kishte ardhur ne fshat, kishte burra qe i kishin pelqyer, por numuroheshin me gisht. Megjithse nuk gjeti menyren per tu lidhur, kohen e kaloi duke enderruar. Ate mbremje gjithka kishte ndryshuar. Zogu mashkull kishte zbritur ne erdhen e zogut femer. I takonte asaj te kendonte. Burri im, - tha, - ka qene oficer ne marine, sherbeu nje kohe te gjate, por doli ai i shkrete nentemijesh dhe na mori ne qafe. Ne mungese te profesionit e sollen ne fshatin e lindjes. Tani eshte brigadier, derisa te dale ne pension. Kur vuri re, se nuk iu kujtua as kafea qe kishin pire me Nadon, mori inisiativen. - Une te njoh, - tha, je kushuriri e Nades, - me pas qeshi embel. Uli koken dhe e shikoi nen vetulla. Nderkaq Bardhit iu kujtua Vana, dhe dita qe ishin njohur te kushurira, por nuk u pergjigj. - Nada te priti te vije, - tha me pas, nuk e kuptuam ku shkove, - tha koke ulur. .- Atje kam qene. Por nuk punova ne radiostacion,me urdher te komandes u pregatitem per te pritur Flloten ushtarako detare te BS. Tani po uditem, nuk e mendoja se kapiteni mund te mobilizohej. Jo vetem si pjemarres ne luften antifashiste,por edhe si kuader i pregatitur jashte shtetit. - Po more te keqen motra, s'te pyet njeri kush ke qene. Sa ishte ne ushtri punoi dhe sakrifikoi. Edhe tani ne kooperative, punon nga mengjezi ne darke. Ish kapiteni psheretiu, mendoi te ankohej, por s'njihte asnjerin. Per te mos u keqkuptuar tha: Keta dy vjet qe kane mbetur, kam forca dhe do te punoj. Kam lindur ne veshtiresi, u rrita midis tyre dhe do te jetoj me veshtiresite. Ato me kane bere te forte. Mund te qendroja me pensionin e pjesshem te ushtrise, por organizata e partise me ka vene detyre, do te mundohem te jap kntributin tim, me shembull personal. Me kot u mundua te justifikohej ish kapiteni, Mbasi kishte ndryshuar nga veshja dhe shendeti. Faqet e fishkura dhe nofullat te dala si nofulla kali. Syt e groposur, dhe hunda e kerrusur si sqep shqiponje. Megjithse po u afrohej te gjashtedhjetave, ne dukje ishte krenar, por forcat e kishin lene. Sa ishte ne ushtri

punoi, ndersa tani dukej qe edhe gjuha i ishte lodhur. Bardhi vuri re ndyshimet qe i kishin ndodhur. por mendoi se mund t'i vinin nga mosha. Gjithsesi i zoti e dinte ku i pikonte shtepia. Disa aste mbizoteroi heshtja. Jashte degjohej e lehur e ndonje qeni, ndersa ne vater druve u kishte mbetur hiri. A fleme, propozoi i derguari nga qendra, ndersa brigadieri propozimin e priti me kenaqesi. Nderkohe Vana shkoi te pregatiste dhomen e fjetjes. Ne krevatin e kreut do te flinte i deleguari, ne tjetrin afer deres, Bardhi. Me pas gjeti astin t'i thote ne koefidence: - Edhe te mobilizuar, nuk e lene te qete. Nje grua e varfer, qe s'ka ku ta zere qeni, ka gjashte muaj qe i eshte bere hije. E ruan me cilin bisedon, ne disa raste ka germuar ne te kaluaren e tij. Menduam se i bente nga rregullimet mendore. Me von u kuptua ku e kishte hallin. Nderkaq ne dhome u fut i deleguari, Vana filloi te flase per motin. - Po bie shi, - tha, lageshtia nuk durohet!....Pasi uroi: naten e mire u largua. Ne mengjes burri i Vanes u ngrit i pari, pas tij u zgjuan miqte. Vana pregatiti kafene, me pas mengjezin. Nuk e konsideronte normale te largoheshin pa ngrene buke ne shtepine e tyre. Per ta pregatitur u ngrit pa u gdhire. Pasi poqi kaposhin ne furre, pa i pyetur shtroi sofren. Tani urdhroni te hani mengjezin, mbasi darken e refuzuat. Ne shtepine tone s'e kemi zakon te dalin njerzit pa ngrene. Miqte e vleresuan si rast te veante bujarie. Pas ngrenies se mengjezit u larguan, duke shprehur respekt per mikpritjen dhe koplimenta per zonjen e shtepise. Vana i percolli deri tek dera. Ne ndarje faqi deshiren: - Kur te kini kohe na beni ndonje vizite!... - Shefin ketu e kemi tha i shoqi, duke iu drejtuar Bardhit. Te mireperesim. Nderkaq shefi premtoi se do te shiheshin perseri. Atehere, mireardhsh! - tha Vana dhe u fut brenda. Ne mbremje Bardhi i foli Kudretit mbi pershtypjet gjat mbremjes se shkuar ne shtepine e nje ish oficeri te liruar nga nentemijeshi. Ishim njohur ne marine. Tani ishte brigadier i kooperatives, ne nje fshat te kooperatives ne anen tjeter te moalit. Por, si ai dhe e shoqja, kishin bere ndryshime, jo se ishin veshur me rrobat e fshatit. Megjithse qendruam dy tre ore duke biseduar nuk i njoha. Nuk mendoja t'i takoja ne fshat, megjithse kapiteni atje ka lindur. Me von Kudreti, i liruar nga nentemijshi, u interesua t'a njihte. - Eshte shume e thjeshte, - tha Bardhi, brigadieri banon ne fshatin, ne anen tjeter te moalit. Mendoj se ia vlen te njihesh me njerez bujare, te cilet dine si te presin dhe te nderojne. Megjithse e shoqja ishte grua me kulture, me brengosi kur filloi te ankohej se kishte mbetur brenda kater mureve. Njelloj si atehere kur i shoqi ishte ushtarak. Ajo ishte femer gazmore, qe gajasej pas do batute. Veoria e saj qendronte ne te qeshuren melodioze. Kishte maraz per nje jete me te mire. Vura re se ate nate kishte deshire te kendonte, por nuk e lejoi i shoqi. Nuk kemi rast per kenge tha dhe, kohen e kaluam me biseda te kendshme. Edhe kur ishin ne ushtri jam ankuar, - tha e shoqja, se nuk dilja nga shtepia, mbasi im shoq ishte i mbytur me

pune. Perjashtuar rastin kur shkonim ne konvaleshence. Do te isha mendur, ne qoftese nuk do te kisha komshien, me te cilen kaluam si motra. Ndersa ne kooperative varferia i ka bere njerzit zemerngushte. Duhet te ruhemi me shume nga komshijte... Me pas heshti e trishtuar. Kudreti degjonte me vemendje. - Njerezit, - tha duan te bejne qejf, por nuk e bejne dot. - Ne qofte se ne fshat mungojne kushtet, ne qytet duhen para. Nderkaq iu kujtua gruaja ne veranden e kovaleshences dy vjet perpara, dhe mendimi e ktheu ne te kaluaren. Pasi qendroi disa minuta i mbytur ne kujtimet e lageta, mendoi se ndaj saj ishte bere xheloz. Sidomos kur i afohej te shoqit. Iu kujtua se ishte shtatlarte, dhe e bukur. Floket i lidhte gershet, ose topuz pas kokes. E kishte pare ne mbremje duke soditur detin. Ne perendim te diellit kur fundi i qiellit skuqej flake. Ne kohen qe dielli fundosej pas vijes se horizontit. Duke dhene lamtumiren me ndriimin e purpurt te reve te murme. Nuk i ishte afruar, pavarsisht se kishte qene vetem. Me pas ishte penduar. Duke arsyetuar, tha se jane te rralle meshkujt qe kuptojne shpirtin e femrave. Kudreti e donte te bukuren, shpesh pendohej qe s'kishte studjuar per pikture dhe i ishte futur kimise. Por ngushellohej se profesionin nuk ia kishin lene ta zgjidhte vete. Dhe mendja s'iu largua nga imazhi i asaj gruaje. Tani me shume se atehere, i lindi deshira t'a takonte. Nderkaq mendoi, ky fenomen i kishte ndodhur, kur ishte ne shkolle. Vajzen e nje klase tjeter e donte aq shume, sa zemres donte t'i vinte flaken. Por vajzes se rritur pa nene nuk i shkonte mendja tek dashuria. Pasi kaloi koha, ajo kuptoi 'ishte dashuria, e cila i zgjoi deshiren te ishte ne krahet e nje djali. Ndersa kur shkoi ne fshat flinte me endrra. Mengjezeve sa ngrihej nga gjumi rendte e gezuar neper grynjrat qe prisnin draprin. Ndersa mbremjeve priste t'i fliste nata. Shtrihej ne shpine dhe shikonte qiellin me yje, henen qe lundronte midis tyre. Atehere e kuptoi qe e kishte pushtuar dashuria. - A ke dashuruar ndonje here? - e pyeti Bardhin, ndersa mendjen e kishte te gruaja qe i kishte mbetur ne kujtese. Bardhi nuk iu pergjigj, por iu kujtua Majlinda me dramen e saj. Une u martova, - vazhdoi Kudreti.- Me dashuri e mora, por u zhgenjeva. Atehere i dashurova bukurine por, pas disa viteve iu largua, si te mos kishte qene e tille. Ne fillim grate te joshin, por ndodh qe e bejne per egoizme. Hiqen si te mira, po ndodh qe jane si vezet e prishura. Dhe mbeti i mberthyer ne kujtimet e largeta. Iu kujtua perseri gruaja e konvaleshences, nderkaq mendoi te takonte brigadierin, ish kolegun qe nentemijshi i kishte fshir nga ushtria. Nderkaq mendoi me 'shkak mund te miqesohej. ** ** Pas gjashte mujve te emerimit me detyren e shefit te llogarise, njoftohet per seminarin qe do te behej ne Ministrine e bujqesise. Te nesemen filloi te pregatitej te diskutonte. Ndodhi qe diskutantet ishin njoftuar me telefon, prandaj gjat kohes se diskutimeve qendroi degjues. Ne mbremje doli ne qytet por pa menduar takohet me Zanen, e cila kishte shkuar per disa pune ne Ministrine e Arsimit. Takimi ishte i

befte , por miqesor. Pas pershendetjeve vendosen te shetisnin si atehere kur ishin nxenes. Midis ngjarjeve kujtuan naten e pare te njohjes, rreth se ciles perqendruan kujtimet. Ato vite kishin qene te arta, por nuk ua dinin vleren. Ndersa tani ishin nen presionin e puneve, si tenxheria me presion. Bisedat ishin te shumta, e te larmishme. Me von lane shetitjen, mbasi vendosen qe biseden t'a benin ne bar. Pasi gjeten tavolinen e pershtatshme zune vend ne dy karrike perballe njeri tjetrit. Ishte hera e pare qe takoheshin ne kushte te reja. Jeta ne pune, midis shoqerise se perzier, ishte shume larg nga jeta e studentit qe preokupohej vetem per mesimet. Bisedat me problreme pune i zevendesuan me veshtiresite e shkolles, me pas me kujtimet e se kaluarares. Gjat bisedes, Bardhi foli per fshatin, per jeten dhe veshtiresite e prinderve, per ankesat e tyre. Ndersa Zana kujtoi jeten ne qytezen e vogel, veshtiresite dhe ligesite e disa njerzve. Keshtu ndodh, perforcoi Bardhi, ne vendet e vogela gjerat bien me teper ne sy. Nderkaq ajo e vertiti biuseden rreth gjitonise, fisit dhe mardhenieve shoqerore. Ne nje rast ceku faktin, se kushdo qe nuk ka perkrahje mbetet si peshku ne zall. Me nje fjale tha, roli i mikut mbetet i pazevendesuar. Qe biseden ta bente me bindese pershkruoi rolin qe kishte luajtur gruaja e shefit me te madh te qytezes. Ajo ishte grua e bukur, qe e lakmonin te rinje e burra te martuar. Nuk e di me cilet ishte miqesuar, por fakti qe u be shkak te pushohej nga puna Mio Minoritarin, te cilin e kishte vendosur ne nje detyre te rendesishme, krijoi dyshime. Tjetri, duke qene cipeplasur, filloi te vjelle vrer. Ne mungese te Ashik Radostanit, shoqerine e vjeter e zevendesoi me nje tjeter. Sipas zakonit do nate shkonin ne klub. Pasi pinin dy tre dopiot e para, trillonin lloj lloj absurditetesh. Ne fjalorin e pakontrolluar kishte ankesa, ofendime dhe akuza. Midis tyre ishte permimi qe tregonte ndaj Rites, te cilen e akuzonte per moral. Me von akuza filloi te behej e terthorte, por ironia kuptohej. Bisedat kaluan goje ne goje, derisa u kthyen ne thashetheme. Ne qytezen tone, fjala sado e paqellimte ben buje menje here. Thashethemet kishin per qellim pergojimin e jetes se njerezve qe dallonin ne disa drejtime. Me fjale te tjera, i trokisnin deres te degjonte dritaria. Ne vorbullen e fjalorit banal ishte futur ajo, qe qellimisht kishte nderhyre te pushonin nga puna Mio Minoritarin. Hakmarrja dukej sheshit, ndersa ajo nuk e gjeti rastin te pergjigjej. Thashememet filluan te degjohen kudo, ne qendra pune, ne pazar, ne lagje, ne shkolla. Duke qene se ne epiqender qendronte gruaja qe kishte pushtet, ajo vendosi te zbrazte koburen mbi shkaktarin. Duke njohur autoritetin e saj Rita shkroi nje artikull kritik ne gazeten me te madhe, ne te cilin foli per manovrat e disa njerzve, se duke perfituar nga njohja sjellin perfitime te pamerituara. Nga ana tjeter marrin revansh dhe tregohen te pacipe per te poshteruar personalitetin e shokeve qe jane ne udheheqje. Ne qyteze artikulli beri buje. Pasi u analizua nga instancat perkatese, u vendos qe Mio Minoritari te thirrej per te bere sqarime, ne rast te kundert do te merrej mase disiplinore. Ne lagje, ne pazar, kudo viheshin re gra qe bisedonin me pasion mbi thashethemin, i cili dite pas dite, behej me kritik. Rita, qe konsiderohej grua kurajoze, filloi te dyshoje. Mendimet e uan tek ligesia e njerzve xheloze. Megjithse beri perpjekje qe veprimet ti bente ne fshehtesi, mbasi e keqja mund ti vinte andeje nga

nuk e priste. Nuk ia arriti. Me pas thashethemet i hengren koken. Nje nga grate qe mendonte se e kishte shoqe deklaroi: Mio Minoritari qe, Rita e ngriti ne pergjesi, Rita e pushoi, e kishte akuzuar se ia dridhte te shoqit. Ky ishte fillimi. Burri i Rites qe drejtonte qytezen nga xhelozia, linden msmarrveshjet. Konfliktet e vazhdushme gerryen jeten e familjes deri sa e shkaterruan.

Nje dite, e ema e djalit me te urte te klases, vendosi te shkonte tek drejtori i shkolles, t'i shorehte revolten per te birin pse i ishte thyer not ne sjellje. Ne rruge takoi kunaten, te ciles iu lut ta shoqeronte. Me vjen turp Vana, s'mund te shkoj vetem. Vana pranoi. Pasi trokiten u futen ne zyre. Kur u takua me te porsaardhurat drejtori u skuq ne fytyre. Pasi filloi t'i pyes, Vanes iu perfytyrua burri ne veranden e kovaleshences. - Kemi ardhur te pyesim per Besnikun, - u pergjigj e ema e djalit, nje grua e mbajtur mire . - Pse i eshte thyer nota ne sjellje? Djalin e kemi te urte. Nderkaq iu rrudh fytyra dhe filluan t'i rridhnin lotet. Drejtori u ngrit ne kembe, vendosi dy gishtat ne faqe, u shpreh: Djali eshte nxenes i mire, por nga gjesti qe beri e meritoi ndeshkimin. Ne kete rast edhe shkolles nuk iu be mire. Mendoj se djali i ka mundesite, me perpjekjet e tij dhe ndihmen e familjes, mund te radhitet midis nxensve me te mire. Kur mbaroi fjalen syte ia drejtoi shoqerueses, por s'guxoi ta pyes. Ndersa Vana uli koken, afroi shamine te buzet, nga iu duk buzeqeshja. - Po juve per fare mund t'iu sherbej? - pyeti drejtori pa ia hequr syte. Ajo largoi shamine nga buzet dhe iu zbuluzn faqet roze. Per asgje, - u pergjigj,- shoqeroj kunaten. Me kete rast dua t'u lutem edhe une, mbasi e kemi djalin me te mire ne familje. Nderkohe shkembyen shikime me njeri - tjetrin, ndersa zemrat prishen ritmin e zakonshem..... Rastesia zgjoi kujtime te viteve te shkuara. Ne shkolle jam i ri, - tha drejtori duke shikuar nenen e djalit.- E di qe nxenesi eshte i mire, por duhet te mos e heqin shoket per hunde... Pasi mori perkrahjen e drejtorit, e ema e djalit e falenderoi. Me pas pyeti kunaten: A ikim Vana? Pasi i mesoi emerin u bind se kujtimet nuk e tradhetuan. Dhe mendoi: brigadieri mund te jete i shoqi. Ne mbremje nuk bisedoi me Bardhin per kunatat qe kishin shkuar ne zyre, per nxesin qe kishte thyer disiplinen. Por kohen qe u shtri per te fjetur, filloi te kerkoje menyren, si mund t'u shkonte familje. Ndersa Vana gjat ecjes vrau mendjen, per te gjetur variantin me te mire, me pas mendoi. Asgje nuk do te me beje te lumtur, ne rast se realizoj ate qe e kam patur enderr. Pas ndarjes nga kunata Vana shkoi ne dhomen e saj. U 'vesh, lau fytyren me ujin e ngrohte mbi sobe, veshi fustanin e kuq dhe bluzen e bardhe. Krehu floket, i lidhi bishtkali me nje fjongo jeshile perfundi, sakaq i leshoi mbi gjinjte e ngritur. Pasi u shikua ne pasqyre dhe u rrutullua disa here, nuk mbeti e kenaqur. Hoqi rrobat qe veshi, dhe mendoi 'duhej te vishte. U kujtua. Me rastin e tridhjetvjetorit te lindjes i shoqi kishte bere dhurate kostumin krem, fundi i te cilit i vinte dy gisht mbi gjunje.

Pasi e veshi u shikua perseri ne pasqyre. Por s'i pelqeu krehja e flokeve. Hoqi fjongon jeshile, i krehu perseri dhe i derdhi si ujvare pas shpine. Leu buzet me lapsin roze, nxiu vetullat, ferkoi gushen me Gold kremin me te mire, nderkaq vetia iu duk perri. Mbylli syte si ate dite qe pinin kafene te Nada, iu kujtua Bardhi. Ndonse per drejtorin dalldisi. Me ndihmoi fati qe shkova ne zyre me kunaten tha me vete, i lindi shpresa. Ne fund te muajit burri festonte ditelindjen. Harmonine midis vellezerve ia dedikonte kunates, e cila kishte pushtet te heshtur mbi te shoqin. Dy tre dite perpara pregatjes per festen Vana vendosi te bisedonte me kunaten. Ne bisede e solli fjalen tek djali, ne se per hater te tij mund ta ftonin drejtorin. Naten qe shkoi vellai i vogel me nusen shkembyen mendime per te ftuarit. Burri i Vanestha se midis te ftuarve mund te ishin: Kryetari i kooperatives, pergjegjesi i sektorit, shefi i llogarise dhe dy brigadieret, shoket me te afert. Kunata e madhe tha mendoj te ftojme drejtorin e shkolles, mbasi djali eshte duke mbaruar klasen e shtate. Gjat dites, ne mbremjen e se ciles do te festohej ditelindja, kunatat u preokupuan, me qellim qe gjerat te shkonin sahat. Nga paraqitja e shtepise, pritja e te ftuarve, sherbimi dhe percjellja e te ftuarve. Nje ore para se te erresohej dhoma u shtrua me qylyme, u vendosen ne oxhak dy llampa me vajguri, ndersa ne dy muret anesore dy te tjera. Nje ore me von ne dhomen e zbukuruar zune vend te ftuarit dhe familjare. Per te siguruar ndriim me te mire mbi oxhak u vendosen tre llampa me vajguri. Ne anen e mureve te dhomes se zbukuruar ishin vendosur jasteke, perpara tyre shiltet. Ne murin ballor ishte nje fotografi e madhe e komandantit, ne anen tjeter fotografia e iftit kur ishin te rinj. Burri ushtarak me graden kapiten me pese dekorata ne gjoks. Perkrah e shoqja veshur me fustan te bardhe. Ne vater drute ishin kthyer ne shpuz. Ne dritare ishin perdet, qe s'perdoren ne fshat. Sipas zakonit, u shtrua mesalla, do te hanin e pinin kembekryq. Besoj keshtu do te ndiheni me mire- tha kunata, qe luante rolin e organizatores. Nderkaq u vendosen pjatat me meze, thikat, pironj dhe duet me raki. Per grate vere e kuqe. Burri i Vanes duke ngritur duen tha: Te gjithve t''u vij ne gezime! Me pas vazhduan urimet. Ai pergjigjej me buzen ne gaz me duen te mbushur plot. Pas urimit filluan te kendojne, pas kenges bisedat. Vihej re se rakia pihej nga te gjithe, por me tamaqari e kthente duen si ta kishte uje, te tjere pinin me nge, sa e vinin ne buze. Menyra sesi pihej rakia, nuk i pelqeu kryetarit, mendoi te vihej rregull. Kur ngrihet shendeti, - tha duhet duhet ta pine te gjithe. Sa? Varet nga secili. Por duhet ta shikojme duen kur zbrazet. Ndonjeri mos mendoje se na e hodhi. Nga ai ast kryetari beri ligjin. Ate nate drodhi kengen, rakine dhe muhabetin. Pinte ai, pinin dhe te tjeret, sa erdhen ne humor. Duke qene se jeten e kooperativisteve e dredhte sipas deshires, mendoi t'ia dridhte edhe se shoqes.. Ndersa Vana, si me e gezuara, rrembente do ast duen e te shoqit dhe e kthente, si e si te binte ne sy te drejtorit. Eshte gati te dehet mendoi kryetari dhe s'ia ndau syte tere epsh. Ndersa Vana e kuptoi dhe filloi ta ngacmonte me romuze, derisa mbaroi darka. Me von te ftuarit nga fshati u larguan, ndersa krytari, drejtori dhe shefi I llogarise, do te flinin ne shtepine e brigadierit. Duke qene se kini pire, do t'iu bej nga nje kafe te mire, - tha Vana e kenaqur qe mbremja kaloi pa sherre. Pasi mori miratimin shkoi ne guzhine, zjeu

kafene me shkume shpejt e shpejt. FilxhaninMusa Jnuzi ia serviri kryetarit dhe e falenderoi me fjale zemre: - Te falenderoj per pjesemarrjen dhe nderin qena bere per ditelindjen e burit. Te paim gjithmone ne krye te kooperatives!... Ndersa kryetari sa nuk fluturoi nga koplimenti. Ne fshat nuk iakishte bere asnjeri nje kopliment te tille, ndaj mendoi: Brigadieri e ka gruan te emancipuar. dhe s' ia shqiti syte. Nderkaq syte iu mbyllen dhe fjala i mbeti ne goje. - Te flihet shoku kryetar?- Pyeti brigadieri. - Po, po, - u pergjigj kryetari, dhe Vanen e shikoi ne drite te syrit, ajo i largoi te sajt pa e begenisur. Ne dhomen qe do te flinte kryetari, beri gat krevatin, me pas te shefit te llogarise. Kryetarin e zuri gjumi me gerhima. Ndersa Bardhi i renduar nga rakia, se zinte gjumi. Pasi basi gati krevatin ne dhomen tjeter, ftoi drejorin te flinte. - Fli pamerak, arafet jane te porsa lare!- Tha dhe... Kudreti e kishte enderruar nje ast te tille, nuk priti e afroi dhe u puthen me afsh. Nderkaq Vana doli me premtimtimin se do te kthehej. Ne dhome i shoqi flinte. Nderkaq filloi tualetin e mbremjes. Pasi leu qafen dhe gushen me gold krem, sperkati trupin dhe fytyren me parfumin me te mire, veshi kemishen e nates dhe u shtri prane te shoqit. derisa u bind qe ishte duke fjetur si i vdekur. U ngrit. Ferkoi kofshet deri ne rreze te barkut me krem dhe qete qete shkoi tek ai. Ngriti anen e jorganit dhe u shtri si ngjale, e puthi ne buze, me pas shtergoi buzet e saj me te tijat. Nuk u zgjua. Fline si ne boten tjeter... Filloi t'i flase me ze te ulet prane veshit. - Cou, - jam Vana! E puthi sa iu sos fryma. Nuk u pergjgj. Te lutem ohu dhe e tundi nga supet. Ai hapi syte dhe i mbylli perseri. ** **

Ne zyre Bardhi punonte me dy nepunes, Ish shefin e llogarise, nje burre i gjate dhe i beshem, me pese klase fillore te paralirimit. Por me eksperience ne punet e llogarie. Pas lirimit ishte enruar shef - llogarie ne ndermarjen komunale te qytetit. Me von ishte transferuar ne kooperative shef llogarie. Megjithse origjinen e kishte tregetar i mesem, si te gjitha familjet e pasura, qe kishin ndihmuar luften u shpronesua, por nuk e deklasuan. Ne detyre ishte i vemendshem, por nuk mbante qendrim te rrepte ne zbatimin e rregullave te finances. Tjetri ishte ekonomisti i pagave dhe i magazines, nje djale i ri qe nuk i kishte zene te tridhjetat, i qete dhe serioz ne detyre. Bardhit i pelqeu menyra e tij e sjelljes, prandaj u mundua te krojonte raporte sa me shoqerore. Duke qene i ngarkuar me detyren e kontrollit te te gjithe aktiviteteve i tregoi vemendjen e nevojshme kontabilizimit te llogarive. Pasi vendosi mardhenie te rregullta me ekonomistin, sektorin me te rendesishem mendoi se e kishte te sigurte. Por si i ri ne detyre dhe ne ambjentin shoqeror, i kushtoi vemendjen

e nevojshme mardhenie me popullin ne pergjithesi dhe me kuadrin drejtues ne veanti, ndonse me ekonomistin e pagave ishte me i interesuar. Mbas bisedave ne zyre per problemet e punes, jashte saj bisedonin per probleme te pergjithshme. Enderkohe vuri re se ekonomisti, perve moshes se perafert, ishte trasparent jo vetem per problemet e punes, por edhe ne biseda. Duke qene se ne kooperative mungonte do lloj aktiviteti, klubi ishte vendi me i preferuar, per te pire kafe, per rakine ose per te biseduar. Me ekonomistin, pas punes shetisnin, ose shkonin ne klub te pinin kafe' Gjat shetitjeve bisedonin mbi probleme te ndryshme, ndersa ne zyre rreth problemeve te punes. Ne nje rast tregoi: Dy vjet pasi kishte ardhur shefi ne kooperative, vura re dy fshatare, qe do fund muaji i shkonin tek tavolina. Shefi, pasi i degjonte disa minuta, shkonin ne klub. Kur kthehej qendronte i menduar duke goditur tavolinen me laps. Me von nje grua e shkurter qendronte perpara tavolines duke e shikuar ne sy. Ndersa shefi qendronte perpra saj, si ushtari perpara kapterit. Ajo fliste ai e degjonte. Ne rast se i kerkonte dika ohej ne kembe. Ne kohen qe gruaja largohej shefi qendronte pas tavolines si gur varri. Pasi kaluan gjashte muaj fshataret qe vinin tek tavolina e shefit, nga dy u bene kater. Ndersa kerkesat e gruas ishin sa per dy. Pas largimit te vizitoreve, shefi qendronte pas tavolines duke e goditur me fund te lapsit. Nderkohe filluan te qarkullonin thashetheme qe llokoitnin vizitoret e shefit te llogarise, mbasi e kishin zene lepurin me qerre. Pa punuar, te ardhurat ne llogarine e tyre, derdhen lume. Ndersa syzeza kohe pas kohe i hidhte shikime nga ato te cipeplsurave, ishte e bindur se lavraku do te binte ne rjeten e saj. Pak nga pak erdhi asti qe shefit iu tendos litari ne fyt. Mungesa e arsimit perkates dhe shperdorimet, ia vune kembet ne nje kepuce. Por, si per udi, pas tre muajve u gjallerua. Nga i ploget e apatik u be i shkathet. Filloi te vinte detyra, dhe te kerkonte llogari. Brigadieret i therriste ne zyre, ndersa perpara syzezes, nuk qendroi si ushtari perpara kapterit. Gjat dites kooperativistet hynin e dilnin nga zyra e llogarise per nevoja te ndryshme. Nje dite Vana, me shami te bardhe ne koke te lidhur ne gushe, iu afrua tavolines se ekonomistit. Interesohej te dinte sasine e diteve te punes, qe kishte ber ne nje aksion, per te cilin kryetari kishte mobilizuar te gjithe banoret e afte per pune. Nderkaq hodhi pa u kuptuar nje leter ne sirtarin gjysme te hapur te sheit. Pasi mbaroi punen u largua. Ne leter shkruante: Burri eshte i semur. Ne rast se ke mundesi te presim ne shtepi! Bardhi vendosi te shkonte, pa biseduar me Kudretin. Ne mbremje mberriti tek shtepia ne mes te fshatit. Pasi trokiti u hap dera. Perpara doli Vana, te ciles i qeshnin syte. Kur takuan duart iu perflak fytyra. - Urdhroni, urdhroni, iu faleminderit per viziten. Sot burri eshte me mire. Ndersa i shoqi i shtrir ne dhomen e gjumit kur degjoi falenderimet e se shoqes u ngrit nga shtrati, limon ne fytyre, dhe e priti ne oden e miqve. - Isha pak i semur, - tha, tani ndihem dika mire. Dhe u rehatuan ne dy anet e oxhakut. - Te falenderoj per viziten, sonte do te bejme muhabet! - u shpreh i gezuar. - Erdha te te shikoj,- u pergjigj Bardhi, - Tani qe te shikoj, gezohem qe je permiresuar.

Me von u fut Vana. sipas zakonit, te takonte edhe nje here te porsaardhurin. Per ta nderuar Bardhi tentoi te ohej, por nuk e lejoi. Ne kohen qe i dha' doren, vuri re se pjesen me te madhe e gjoksit ishte zbuluar. Ndezi dy llampat me vajguri mbi oxhak, qe dhomen ta ndrionin me shume. Ndersa dy burrat bisedonin shtruar, Vana fpregatiste darken. Duke qene perballe Bardhi filloi te shikoje ftografine e vendosur ne mur te iftit. Vana dukej upuline, ndersa ai me rrudha. Megjithse i beri pershtypje, nuk interesua. Gjithka justifikohej me punen e veshtire ne ushtri. Megjithse ushtaret sterviteshin nga oficere te caktuar. Ndersa burri i Vanes i specializuar per mirembajtjen e armatimit kshillonte te tjeret. Me von vendosi shikimin ne disa panorama te vendosura ne te dy anet e tij. Fotografia e komandantit ishte ne murin ballor. Ne dritare kishte perde te gjata deri ne dysheme. Megjithse jetojme ne fshat,- tha brigadieri, gruaja mundohet te jetojme si ne qytet. Vese qytetin e kemi larg per shume gjera, si rruget e asfaltuara, qe s'i kemi, ose pastertine. Ja shiko, prane shtepise kemi plehun e bagetive. Por me kryesoria eshte menyra e ushqyerjes, qe edhe ate se kemi. Shpresoj se levizja e njerzve nga qyteti ne fshat do te sjelle ndryshime. Bardhi ia vleresoi mendimet pa asnje medyshje, bile u shpreh se ne lagje jepnin shembull, qofte nga mirembajtja e shtepise, ne mardheniet e gjitonise, ose ne dashurine per punen. Nderkaq Vana erdhi me nje tabaka ne dore, ne te cilen ishin dy goda rakie dhe nje due. Keto, tha jane per muhabet, nuk do vonoj te siell darken. Bardhi takoi goden duke e uruar: Gjat sherbimit ne ushtri ke fituar ne shume drejtime, sidomos perballimin e semundjeve, qofshim me te veshtirat. Brigadieri sa e vuri goden ne buze. Nderkaq Vana shtroi mesallen, pjatat dhe ushqimin qe kishte pregatitur me kujdes, luget, pironjte, pecetat e bardha, dhe rakine. Rakine do ta pime me goda, tha dhe zuri vend midis dy burrave, e liruar nga zakonet qe frenojne femrat. Pasi vuri re sofren, ngriti goden dhe piu per shendetin e Bardhit, per nderin qe u beri me rastin e semurjes se burrit. Ndersa tjetri u pergjigj: Uroj te jete e shkuar, - tha Bardhi. Goden do ta pi per jeten tuaj model, per punen shembullore qe brigadieri ben ne kooperative. Njeres si ju nuk plaken dhe moshohen duke punuar. Kush punoni ben jete te gjalle e dinamike, e cila e ben njeriun me te forte. Jam i gezuar qe ndodhem midis njerzve qe kane vlere, nga te cilet kam 'te mesoj. Shprehja ndodhem midis njerezve me vlere gezoi brigadierin. Ne shtepine time, - tha, do te jesh gjithmone i mirepritur!- Pasi piu goden me fund, burri i Vanes vazhdoi: - Por mos rri i vetem. Kur djali vjen ne kete moshe duhet te martohet. Hap shtepine dhe rrit kalamajte, per t'i patur versnike. Nje djale kaq i mire sa ti, s'ka si te qendroje fillikat. Jo, jo per mua eshte e veshtire jeta pa familje. Por te lutem mos merr shembullin tim, qe u martova me vonese. Jam penduar, po tani trute e gomarit nuk i ha as qeni. Eshte e pamundur qe martesa te vonohet me teper. Mbasi vonesa nuk siell asgje te mire. Po, po nuk siell asgje te mire. Per kete jam i bindur. Vonesa nuk siell asgje te mire! Brigadieri fliste me pasion. i bindur per mendimet shume te mira. Ai mund te vazdonte te bente moral, por nuk e lejoi Vana, e cila ndryshoi biseden. Ndersa Bardhi nuk shpreu mendim te kundert. Brigadieri kaloi te veshtiresite e punes ne kooperative, per renien e vleres se

dites se punes, nga cilesia e punimeve dhe vjedhja e prodhimit. - Ketu edhe shteti, - tha brigadieri, - nuk eshte pa pjese. - Per tatimin mbi xhiro? - Pyeti Bardhi. - Nuk di te flas per punet e llogarise, - u pergjigj, - por dika degjoj. Njerezit peshperisin me njeri tjetrin dhe shprehen te pakenaqur. Mendimet nuk i thone se kane frike. Pasi Bardhi kuptoi friken e brigadierit, nxiti Vanen te shkrepte uret, e cila e oi biseden ne brigaden e te shoqit. Ne brigade kam me shume se 40 puntore, - tha brigadieri.Ne brigade kishte harmoni deri diten, qe u grinden dy prej tyre, mbasi vellai i njerit kishte folur me operativin. Ne kohen qe benin roje ne leme kishte vjedhur nje thes me grur, nje tjeter me fasule. Ne fillim grindja filloi me fjale, por perfundoi ne grushte. Pasi nderhyra u ndane. Me pas bisedova me njerin qe e mendova fajtor. Nuk ma spjegoi arsyen e grindjes, por premtoi se gabimin nuk do ta perseriste. Po 'ndodhi? Pas dy diteve kerkoi te bisedonim perseri. Pranova. Gjeta kohen dhe prita do te thoshte. Me fal tha, mbasi heren e pare nuk u tregova i sinqerte dhe i zene ne faj vazhdoi: Gjat kohes qe ke qene brigadier, te kam njohur si njeri te drejte, te pa anshem, secilit i jep ate qe i takon. Nuk kam vene re te nxjeresh perfitime si brigadieret e tjere. Kam dy dite qe me vret ndergjegjia, meqenese ajo qe kam ne shpirt, me rendon si plumb, s'mund ta mbaj te fshehur. Duke qene se te vleresoj si njeri i mire vendosa te 'lirohem. Tani do te te tregoj arsyen e vertete te grindjes. Me shokun qe u rrahem jemi te nje kallepi. Te dy kemi vjedhur dhe vazhdojme te vjedhim, jo vetem pronen e kooperatives, po dhe te bashefshatareve. Pas disa vjedhjeve na kapi operativi. Naten e pare na keshilloi. Naten e dyte kerkoi te bejme gjera te tjera, tani nuk t'i them dot. Si une jane dhe tre tshoke e tjere. Por te siguroj qe jane shume. Brigadieri, pasi tregoi 'i kishte thene kooperativisti, u kollit dy tre here dhe vazhdoi: Ate dite ai me porositi te bej kujdes. Mbai pergjegjesi i sektorit, kryetari dhe sekretari i partise kishin caktuar njerezit e tyre te kontrollonin punen time. Ruaju, tha se disa njeres nuk e kane per gje, te shesin nderin per njemije e dyqind leke. Me gjithse u mobilizua, - tha Vana, - nuk e lene te qete. Nje grua qe s'ka ku t'a zeri qeni i eshte vene pas si hije. E gjurmon me cilin bisedon, me cilin pi kafene. Bile edhe ne kohen qe urinon. Ajo banon ketu afer, ne nje shtepi perdhese. Ka ardhur tek une, per te marre hua, me pas pyet per ndonje gje, kur vjen fjala shan. Heren e pare mendova se e bente nga varferia, me von mesova te verteten. Ruaju me tha nje shoqe, ajo eshte spiune, por nuk eshte vetem. Si ajo eshte dhe nje gabele, mund te kete te tjera... - Bardhi, ruaju, - e keshilloi brigadieri, aty ku punon ka disa qe shikohen si armiq te klases, por jane caktuar te bejne ate punet qe thame. Ruaju se kjo bote eshte, sa e piste aq e dyshimte. Bardhi i falenderoi dhe iu kujtuan fjalet e Erzenit: Sot spiunet jane futur ne familje... Mos beso lehte, poqe se do veten Duke qene se kishte kaluar pjesa me e madhe e nates, Bardhi uroi: do ta pi

kete gode per shendetin dhe mireqenien tuaj. Ndersa Vana e uroi: - Ditet i pa me te bardha se drita e diellit! Te marresh nje nuse me e bukur se e bukura e dheut! - Njeriu duhet t'i kete dy pare mend, - tha brigadieri: Ta heqe vallen sipas muzikes qe bie, ndryshe.... - A doni nje kafe ? - Pyeti Vana dhe u ngrit. - Ja e zjeva shpejt e shpejt dhe erdha. Nderkaq u fut me filxhanet e kafese ne tabaka. Bardhi e pinte ngadal - ngadal, ndersa brigadieri e rrufiti, me pas u ngrit. Thuaj naten e mire more burre, e qortoi e shoqja. Naten e mire tha dhe u largua! - Ka te drejte, - tha Bardhi, punon e lodhet, sidomos sot, qe ishte i semur... Vana e shoqeroi ne dhomen e gjumit. Pas sherbimeve u kthye me duart e kryqezuara ne gjoks. Me mnyren si qendroi tregoi se duhej te flinin. Ndersa Bardhi ishte ne medyshje, nese duhej ta pyeste per Ladon, shoqen e dikurshme. Ajo iu pergjigj me shprehjen e dikurshme e Nados: Ti Bardhi je midis dy motrave.dhe e pyeti - A te merr malli per te shkuaren? - Sidomos, per diten qe kemi pir kafe me Naden! Pavarsisht se jetonim ne nje vend te izoluar, ditet si ajo kane qene te rralla, mbasi ditet e tjera nuk me kane bere pershtypje. Ngacmimin ishte me qellim, per te kujtuar te shkuaren. - Ka patur dite te bukura, te cilat kane qene te veanta. Per ato dite ndiej dika, por kane ngelur pas. - Te them te drejten dua te te pyes, po nuk e di sesa e informuar mund te jesh. - A e di ku ndodhet dhe, si eshte Nada? - Po, po, - disa gjera i di, por kerkojne kohe. Mund te t'i tregoj. A prishet puna, poqe se e leme per nje here tjeter?! ** **

Mengjes i hirte e i qete, ajri i tejmbushur me lageshti. Diku ne largesi nje cope qiell i kalter. Mellenjat iren neper ferra. Filluan pikat e vogela te shiut. Ne rruge dalin gra dhe vajza me shat ne supe. Ndersa pas shpines kishin lidhur torben e vogel me ushqimin e dites dhe vraponin per te shkuar brenda orarit ne qendren e brigades. Brigadieri pasi u pregatit me Bardhin dolen nga shtepia. Pelerinenen ushtarake te hedhur ne qafe te dores dhe kompasin ne doren tjeter. Ne fund te rruges pasi shterguan duart, u ndane. Shefi i llogarise vazhdoi rrugen, ndersa brigadieri nxitoi per ne qender te brigades. Pasi eci nje gjysme ore, Bardhi takoi ne nje brigade qe punonte per hapjen e kanalit kullues. Ne brigade punonin grate qe kishin veshur izme, per te nxjerre balten e llumin me kova. Disa e nxirnin balten me lopata nga fundi i kanalit dy metra te thelle. Ne nje zone tjeter germonin te tjerat e largonin nga ana e kanalit. Shamibardhat punonin, ndersa burrat me ibukun ne goje shikonin grate se si perlesheshin me llumin. Nderkaq u degjua klithma e qerrexhinjve qe transportonin pleh organik:

Ooo balo, Yyy larash! te cilin e shkarkonin ne parcelen e lene per miser ne anen tjeter te kanalit. Bardhit iu kujtua koha, megjithse i vogel ngrihej qeme nate per te korrur ose prashitur misrin, ne kohen qe s'ishte kooperativa. Ndersa sot shikonte grate e kooperatives, qe punonin ne sektoret me te veshtire. Ne krye te brigades ishte brigadieri, si kapteri me ushtaret. Ai fliste kooperativistet degjonin. Ai maste punen e seciles, ato shikonin si drithte kompasin. Larg vuri re tufen tjeter me shamibardha. Kur shkoi prane, disa djem kendonin, te tjeret rrokeshin me njeri tjetrin. Brigada ishte ne pritje te brigadierit qe pritej te kthehej nga qyteti. Grumbulli i grave i beri pershtypje, u fut midis tyre. Nje pjese e njihnin, disa ngriten supet. Dikush pyeste, tjetra pergjigjej. Disa te tjera kishin hapur torbat dhe hanin mengjesin. Buke miseri me ullinj, ose me djathe te bardhe me qepe te thata. Nje tjeter kishte byrek me lakra. Ne pagure ushtari mbanin ujin per te pire gjat dites. Ne te gjithe kete kakofoni nje grua s'ia ndau syte. Pasi shkoi ne brigade tjeter brigadieri ishte duke lexuar piket e secilit ne diten e kaluar. Zhurme e rremuje. Disa bertisnin te tjeret shanin. Bardhi nuk e kuptoi shkakun e rremujes. Nderkaq brigadieri iu afrua shefit te llogarise per tu shfajsuar, nje nga te rinjte bertiti: - Thuaj nje rast, qe ne brigade s'ka qene rremuje si sot! - Pusho more shok! Ti keshtu ankohesh sa here vijne sheket e kryesise,- tha dhe vazhdoi komunikimin e rezultateve. Per organizimin e dobet ne disa brigada, shefi bisedoi me pergjegjesin e sektorit. - Kjo gjendje eshte e njohur, - tha, - por mos mendo se do te ndryshoje. Brigadieret per te cilet me fole, jane shoket e kryetarit, megjithse i eshte raporuar kjo situate, nuk i zevendeson. Dhe e keqja vazhdoi pa e vleresuar. Nderkohe u rrit presioni nga poshte, i cili pak nga pak filloi te rritej. Me porosi nga rrethi, kryetari urdhroi uljen e normave te punes. Por ankesat u rriten, derisa shkuan ne qender. Keshillat qe u rekomanduan hapen plage te reja. Masat gjysmake nxoren ne skene fytyra te reja. Midis tyre edhe gruan qe Bardhin e kishte shikuar me vrejtje, diten qe kishte shkuar ne brigaden e saj. Kryetarit i sherbeu tymnaja per te maskuar situaten. ** **

- Jeta eshte llogari, - tha kryetari ne mbledhjen e kryesise. Per te shendoshur gjendjen e krijuar, brenda nje kohe te shkurter, do te rrisim disiplinen ne pune. Ne kete menyre do te forcojme ndergjgjen socialiste. Si rezultat do te rriten te ardhurat, derisa te arrijme te punojme sipas mundesive dhe te marrim sa kemi nevoje. - C'fare thote ky more djale,- pyeti nje bujk i moshuar, i thirrur ne mbledhje per te dhene eksperience. - Do vije koha,- u pergjigj Bardhi, - te hame me luge te florinjte! - Te kemi per te ngrene, - u pergjigjnje tjeter prane tij, - se nuk pyesim me 'luge do te hame...

Kryetari vazhdoi te fliste: - Fjalet e mia jane porosi e partise, e cila na porosit te punojme nate e dite. Pasi te bitisim punet ne fusha, do tu qepemi kodrave ti bejme edhe ato pjellore. Ja shikoni! Ne ara ka me shume traktore sesa puntore. Si mendoni, s'do t'ia ndryshojme faqen atdheut tone? Pasi mendoi se s'kishte 'te fliste tjeter per ekonomine, kaloi ne politike. - Kini kujdes, s'duhet te lakmojme, duhet te ham me kursim. Jemi vendi i vetem qe luftojme dhemb per dhemb me imperializmin. Ne kete menyre do ti tregojme botes se socializmin e ndertojme, qofte dhe duke ngrene bar... Nje kooperativist ne anen tjeter te Bardhit, duke levizur ne karrike u shpreh nen ze: - Po ta dija se do te vepronte si thote, ia bej hallall, por te gjitha i ka fjale. Ne kete menyre perpiqet te shese sapunin per djathe! Ka ardhur dita qe s'mund te na hedhe hi syve. Puntori punon gjithe diten dhe ha nje cope buke me djathe, me qepe ose me gjize. Ndonje tjeter me dhalle. Po pse, punohet pa ngrene? Nderkaq Bardhit iu kujtuan fjalet e Erzenit: Jeta s'kalohet me frike, ndryshe njerzit i bie te flasin me vete. Ne kete menyre u hiqet nervi i punes. Ne jete nuk gabon vetem ai qe punon. Me von shikoi shokun, qe germonte thonjte me dhembe. Ne tentative te futej ne gollovezhgen e tij. Ne kete kohe kryetari lajmeroi: dhjete minuta pushim. Ne borr njerzit moren fryme lirisht, te lodhur nga demagogjia e kryetarit. Duke patur friken e njeri tjetrit, asnjeri nuk shprehej, po u justifikua me zagushine ne salle...Me von grupe - grupe filluan te diskutonin per tjeter gje. Pasi u afrua kryetari, pushuan, sikur nuk kishin qene duke biseduar. Duke menduar se ishte Zoti qe kishte zbritur ne toke. Lidhi duart pas, nxori gjoksin dhe me njeren kembe perpara tha prer: - Neser ne brigaden qe s'ka rezultate, per te dale nga prapambetja, do te organizojme aksion me goditje te perqendruar! - Duhen te merren masa tekniko organizative,- u pergjigj kryeagronomi. - T'i merni,- urdhroi kryetari. Deri neser kini kohe. Nje nga brigadieret nderhyri: - Ne qofte se nuk mjafton dita, organizimin mund ta bejme edhe naten. Mjafton qe forcat te njihen me frontin e punes. - Po, po, mjafton, njerzit duhet te dine do te bejne, - tha kryetari. Kryeagronomi nuk kundershtoi, por brigadieri qe propozoi, nderhyri perseri. - Kryeagrnomi duhet ti pergjigjet vrullit revolucionzr te masave, - ndryshe pa oranizim s'do te kemi rezutate. Kryeagronomi heshti. - C'mendim kini, ta leme aksionin?- Pyeti kryetari. - Si te doni shoku kryetar! Ne rast se duhet e leme, - u pergjigj tjetri. - Mire atehere, beni organizimin bashke me brigadieret dhe sille per firme. Ne kete menyre, ka kohe per te bere korigjimet e nevojshme. - Puna me ksion, brigades do ta demtojme me shume, sesa do ta ndihmojme, - spjegoi kryeagronomi.

Kryetari e shikoi me nje buzagaz te hidhur, pas te cilit fshihej mllefi, gati ne shperthim. Shoku teknokrat! Duhet te studjoni mire mesimet e partise. Per te rritur prodhimin, duhet ta beni naten dite. Detyrat nuk arrihen me sikur, por me pune e vrull revolucionar. Te mos presim! Prodhimi kerkon masa energjike. Prandaj s'duhet pritur. Pas debatit kryetari anulloi mbledhjen e kryesise. ** **

Pasi perfundoi parcelimi dhe u vendosen ne zonen e aksionit. Brigadieret u njohen me frontet e punes. Pas dy diteve ishte bere gati. Duke qene se kryeagronomi e oi per firme me vonese kryetari beri vrejtje Aksioni duhej te fillonte diten e kaluar. Ne qoftese nuk mjaftoi kha, te punonit naten! Te nesermen kooperativistet te organizuar, me famujt e aksionit ne krye te do brigade, shkuan ne parcelat e brigadierit ta ndihmonin. Ajo ddite dite e para ne rreth, qe kooperativa e tipit te larte, vuri ne jete idene revolucinare, qe realizoi aksionin me goditje te perqendruar. Ne fund te dites, kryetari i kenaqur, njoftoi mbledhjen e perbashket te kuadrit drejtues dhe organizatave te masave, ne te cilen foli me entusiazme per leverdine ekonomike te goditjes se perqendruar, duke e ngritur aksionin ne qiell. Pas diskutimeve te zjarta, ne fund iu dergua telegram Komitetit te Partise. Te nesermen radio dhe gazetat i kushtuan nje rubrike te veante. Pasi kaluan dy muajt e pare u vu re defekti i goditjes se perqendruar, por nga frika s'foli asnjeri. Ndersa pas mbarimit te shirjes se grurit, brigada nuk e realizoi realizoi planin e prodhimit. - Per mendimin tim tha brigadieri, ne mbledhjen e organizuar, per te analizuar shkaqet e mos realizimit, fajin e ka aksioni. Brigadieri ne parcelat e te cilit ishte organizuar aksioni, bente pjese ne grupin e shokeve te kryetarit - A je ne vete?! - bertiti kryetari sa i merte germazi. - Ne te nxorem nga prapambetja! - Nuk me nxoret nga prapambetja,- u pergjigj brigadieri, - por me bete te prapambetur. Puna e be shkel e shko. Barerat e keqia nuk u shkulen, por u shkulen bashke me grurin, nitrati nuk u hodh uniform ne te gjithe siperfaqen. Si pasoje u krijuan vatrat e djegura,prandaj toka nuk prodhoi. - Pse nuk ia the partise qysh atehere, - bertiti kryetari i nervozuar. Brigadieri, pasi u justifikua ne disa menyra, ne fund tha: - Kisha frike, shoku kryetar, mendova se mund te me nxirnit jorevolucionar, te pakenaqur me politiken e partise... Kaq tha dhe u ul ne stol. - Mos u ul, - bertiti kryetari dhe tundi gishtin. - Cohu, jap llogari! - Llogarine e jap per punen qe kam bere, per te tjerat te jape llogari kush eshte fajtor! - u pergjigj brigadieri. Kryetari duke e shikuar ashper tha: - Partia na meson, qofte dhe 5% ta kesh gabim, duhet te besh autokritike.

- Te pergjigjen ne fillim ata qe kane 95% te gabimit, pastaj aty jam dhe une... - tha dhe u ul. Analiza e realizimit te detyrave vazhdoi deri ne mesnate. Problemet e njerit ishin edhe te tjetrit. Per mos realizimin e detyrave te planit dhe per rezultat e uleta, pjesen me te madhe te gabimeve nuk e kishin ata. Pavarsisht nga mosralizimet, ne mbledhjen e forumit te rrethit, kryetari as u kritikua as u denua. Veshjen e tij te karrocuar nuk mund ta shponin plumbat e brigadiereve ne komitetin e partise. Specialistet ne ndermarjet prodhuese, kishin kohe qe kishin dale jashte vemendjes. Kur te kemi per te ngrene, nuk do te pyesim me 'luge do te hame iu kujtua Bardhit thenia e njerit, qe ne mbledhjen e kryesise ishte ulur prane tij. ** **

Pasi kaluan me teper se gjashte muaj, nga mbledhja e kryesise, qe kishte analizuar realizimin e treguesave financiare. Nje pasdite ne klubin e fshatit Bardhi me ekonomistin e pagave ishin duke pir dhe bisedonin mbi probleme pune. Nderkohe u fut ne klub burri i Vanes, te cilin Bardhi e ftoi ne tavoline. Me pas porositi kamarierin. Nderkaq biseda u spostua ne punet e bujqesise. Me von ekonomisti u lajmerua per te bere disa sqarime. Nderkohe Bardhi me burrin e Vanes vazhduan biseden. Pasi kamarieri solli rakine dhe mezen, biseden ue zhvilluan per punet e brigades se tij. Nga statistikat tha shefi, rezulton se brigada jote ka tejkalime, ne krahasim me brigadat e tjera. Ne pergjithesi punet shkojne mire, - u pergjigj brigadieri, por shqetesohem per antaret e brigades. Me vjen keq kur i shikoj qe buken e han me nje pulqer gjize, ose me nje kokerr qepe. Prodhojme grur dhe hame buke miseri. Kemi bagati, po nuk kemi bulmet. Ne ushtri problemet nuk i kuptoja si sot. Ndersa sot i shikoj nga afer, jo se u bera i pa kenaqur, por nuk e bej dot te zezen te bardhe... Nga dita qe nje puntor me foli mbi detyren e fshehte qe i kishte besuar operativi, mbeta i zhgenjyer. Ne ate kohe mendova se mbase nuk ishte e vertete, por e solli rasti te bindem me nje shembull shume te thjeshte. Pas bisedes qe djali me foli me zemer ne dore, ne brigade erdhi ish shefi i llogarise. Pasi beri disa pyetje, folem per problemet e punes dhe kerkesat e puntoreve. Per gjendjen e te mbjellave dhe masat qe kisha marre per vaditjen. Ne fund me pyeti per dy puntoret qe ishin rrahur me njeri tjetrin. - Ku jane, - pyeti, dua t'i takoj! Ate dite njerin e kisha derguar ne pyll te priste hunj per domatet, tjetri transportonte pleh organik me qerre. Me von u ndam. Une shkova ne parcelen qe prashitej miseri, shefi ne parcelen qe plehrohej. Diten tjeter, perpara se te shperndaja puntoret ne pune, ish qerrexhiu kerkoi te bisedonte. Mendova se me qerre merte pike me shume, nuk e zevendesova dhe e lashe te punonte ku ishte. Nderkohe u mora me punen dhe telashet e dites. Pasdite, rruga per ne fshat kaloi afer shtepise se qerrexhiut. Takoi qe ne ate kohe punonte ne bae kur me pa kembenguli te pija nje kafe ne shtepine e tij.

Ishte teper fukara. Femijet gati te veshur, rrinin prane vatres te hutuar. Jane te vegjel tha, punoj vetem, mbasi gruaja eshte shtatzane. Zoti na jep femije, por s'kemi ti ushqejme. Rralle i bera ndonje pyetje jashte bisedes. Ai pergjigjej, por kthehej perseri ne hallet e tij. M'u dhimbs. Me 'te kem ne dore, do te te ndihmoj,i premtova. Pasi falenderoi ndryshoi biseden, por i ndryshoi dhe fytyra, e cila mori are tjeter. Pas pak tha: Shoku brigadier, ka kohe qe fukaralleku me heq osh, jeta me ka detyruar te bej shume gjera, dhe nga ato qe si kisha menduar!. C'hall ke? e pyeta. Halle kam shume, po nuk e di nese do me ndihmosh, kerkoj te punoj me qerre? Kerkesa e tij me zuri ngushte. Duhej t'ia hiqja nje tjetri, qe t'ia jepja atij. Pas dhjete diteve, munda t'i plotesoj deshiren. Me pas u beme miq. Sa here me takonte me fliste per hallet. Ndersa nje here tjeter la hallet dhe me foli per shefin e llogarise. Ruaju tha se eshte nga ata qe bejne pislleqet ne fshehtesi..... Ne kete kohe u fut ne klub nje burre i dobet, me pantallona dhe xhakete ushtarake te perdorur. Brigadieri e pa, nderpreu biseden dhe i thirri: - O Zeqo? - eja te pime nje gode!- pasi u ul, iu drejtua Bardhit: - Me Zeqon jemi shoke te vjeter! Pasi uljes ne tavoline, brigadieri vazhdoi: Kemi qene ne ushtri, por te dy kemi patur te njejtin fat. Ai i mallkuar nentemijesh na mori ne qafe. Zequa ka qene partizan. Luftoi edhe jashte kufirit per lirimin e Jugsllavise. Si e shikon ka mbetur me kete xhakete. Nderkaq Bardhi e shikoi me vemendje, u kujtua rasti kur kishin qendruar afer njeri - tjetrit, diten qe ishte bere analiza ekonomike e kooperatives. Me kujtohet tha shefi, kemi qendruar afer ne nje mbledhjen e kryesise. Ndersa astin kur tha kryetari se do te hame me luge te florinjte. Te kemi per te ngrene, me peshperite, se s'pyesim me 'luge do te hame, nuk do ta harroj - Nuk isha ulur rastesisht, - tha Zeqo. Ne te njohim, ndersa ti do te na njohesh pak nga pak. - Zeqo! - Bardhi e ka bere ushtrine ne marine, - tha brigadieri. - Rasti e solli te punojme perseri bashke. Atje njiheshim pak, ndersa ketu kemi shoqeri. Zeqo ktheu goden dhe porositi tri te tjera. - Porosit ne nje rast tjeter, - tha Bardhi, - sonte jini miqte e mi. Nuk kam shtepi t'iu ftoj, prandaj qirasine do ta bej ne klub. Brigadieri nuk pranoi. - Ne klub nuk jemi si ne shtepi. Ketu kemi ardhur per qejfin tone, muhabetin bejme bashke, qirasine ve. - Jam dakord, - nderhyri Zeqo. - Ne fshatin tone je i huaj, ne jemi te zot e vendit. Bardhi kundershtoi perseri: - Mire thoni, - por ju me gjetet, as kete s'e pranoni? Nderkaq kamarieri solli porosine e shefit te llogarise - Zeqo, pse je pa qejf? - e pyeti brigadieri.- Mos e vra mendjen, se gjysma e mijes eshte peseqind:

Tjetri levizi ne karrike, u qetesua dhe tundi koken: - Ka shume kohe qe merzia me rendon ne shpirt, o mik. Mendimet e shkreta s'me lene rehat. Te tjera thone, te tjera shikojme. Jo, - thone, - nuk eshte ashtu! Kujt ia mban te kundershtoje. Servilet i kane veshet pipez. Jane si zagaret qe shkojne pas te zotit. He'! C'duhet te bejme? Pa tjeter duhet te heshtim, nuk i bihet murit me koke. Ndryshe, do fitojme? Kalbjen neper burgje! Dhe lemeisjen e familes neper kampe.... Jo more vella trute s'me kane marre ere. Atehere po halli? Edhe keshtu nuk shtyhet. Keq e kemi nga te dy anet! Nderkaq Bardhi u be gati te ngrihej nga tavolina. - Kam ftohte, - tha, - filloi te fryj era e malit. Nuk jam mesuar ne temperature te tille... - Mos u bej merak, - tha burri i Vanes, - Une me Zeqon per ty behemi shark ne dimer. Ata qe bejne marifete jane te atij kallepit qe njihen si delja e zeze ne tufen e bardhe.... - Bisedat ne klub jane si vezet ne traste, thyhen nga goditjet pa dashje. Nuk kam dyshim qe jam midis shokeve, por biseda te tilla s'mund te behen ne vende te tilla. Per kryetarin flasim, - u pergjigj Zeqo, - Nuk eshte ai atje lart, - dhe shikoi ne drejtim te murit ballor, ne te cilin ishte vendosur fotografia e komandantit. Mos u tremb, kryetarin e njeh i gjithe fshati, qe eshte hajdut. Kooperativen e ka bere si ifligun e tij. Vjedh ai, vjedhin dhe ata te komitetit. I kam pare me keta sy, kur vinin nga qyteti, demek per ndihme e kontroll. Perpara se te fillonin mbledhjen kryetari i onte ne brigaden e Memos. Atje rakine e pinin balle kazani, me mish te pjekur ne hell. Ndersa shoferin e dergonin ne magazinen e Farukut t'i furnizonte me mish vii tre - kater muajsh, qe e zgjidhte shefi i llogarise. Zequa tregoi disa shembuj te tjere, per te bere krahasime nga nje vit ne tjetrin. Ndersa shefi i llogarise degjonte me vemendje. Pasi Zeqo beri fjale per raste te tjera, ne ndergjegjen e shefit u forcua mendimi: Ne kooperative nuk kam ardhue per te iftosur flete daljet dhe te bej kuadrimin e llogarive. Por per te nxjerre shkaqet dhe faktoret qe ndikojne ne rritjen e humbjeve. Ne fund Bardhi njoftoi kamarierin, pasi pagoi dolen nga klubi. Autobuzi priste me motorr te ndezur dy tre gra qe vraponin. Pas tyre ishte Vana. Kur u kaloi perpara i pershendeti, dhe vrapoi duke lene pas eren e parfumit. Nderkaq i shoqi tha shkon tek i ati, eshte i semur. Pasi u ndan brigadieri u nis per ne fshat, Zequa e ftoi Bardhin ne shtepi. Jam i lodhur, - u justifikua tjetri dhe e falenderoi per ftesen. Ne dhome vuri re krevatin bosh te Kudretit. Pasi u rehatua mendoi, per 'arsye kishte kerkuar te takonte brigadierin. ndersa Vana hipi ne autobuz nxitimthi. Ne astin qe u fut tek dera vuri re drejtorin me shpine te kthyer nga shoferi, me te cilin po bisedonte per dika. Pasi eci pergjate rreshtave te sedileve u ul prane nje mesuesje. Drejtor Kudreti, si gjithmone ne sedilen e pare, vazhdoi biseden pakokarje. Ndersa Vana i shikonte shpinen dhe levizjen e duarve me te cilat shoqeronte biseden. Vetem mali me mal nuk takohen mendoi, nderkaq iu kujtua veranda e kovaleshences. Atehere ishim te pa njohur, ndersa sot jemi miqesuar. Por kur solli ne kujtese naten e valiumit u deshperua. Ka raste qe njeriu behet fatkeq

me deshiren e tij, mendoi, dhe u gezua qe punen e kishte ne vije. Nga kenaqesia lindi deshira te kendonte. Melodia qe iu kujtua bente fjale per takimin e djalit me syzezen ne lendine, kur hena derdhte pakursim rrezet e argjenta. Ndersa era e lehte i valviste floket. Ti me the vajze rrezore qe deshirat mos m'i prish Une te thashe s'eshte von dhe t'u luta qe te vish! Ne kete kohe ndjeu dalldine e jashtezakonshme dhe ne shpirt i flakeriti shpresa. Ne ast mendoi se melodia e kenges mori malin, ndersa jehona e saj perhapej si era. A thua se tere jeten kete dite e kishte pritur me aq padurim? Vetem tani mundi t'a kuptonte pse kishte ardhur ne kete bote. Dhe perfytyroi astin qe do te lumturohej ne krahet e tij, Megjithse naten e pervjetorit te burrit e kishte patur punen ne vije, per faj te saj nuk e realizoi qellimin qe i kishte vene vetes. Kur mendoi se ishte duke e realiuar, zemra iu hodh perpjete nga gezimi. Dhe perfytyroi naten qe do ta gdhinte me Kudretin. Nderkaq u degjua zhurma e qerreve dhe zerat e jerre te qerexhinjve qe bertisnin per te hapur rrugen. Autobuzi qendroi midis reve te pluhurit. Pasagjeret nxituan te zbrisnin. Por, per te dale sa me shpejt, filluan te shtyhen derisa bllokuan porten. Pas nderhyrjes se shoferit u vendos rregulli, Disa minuta me von Vana zbriti ne trotuar. Jashte ishte erresire, zhurme dhe pluhur. Pasi e kerkoi me sy nuk e pa. Kaloi na anen tjeter te autobuzit. Asgje. Eci perpara mes turmes qe shkonte ne drejtim te qendres. Perseri asgje. Pasi eci gati dyqind metra qendroi dhe shikoi me vemendje. Perseri asgje. Vendosi te kthehej. Mund te jete duke pritur ne stacion tha me vete. U kthye gati me vrap. Sheshin perpara agjensise e gjeti bosh. Kontrolloi me vemendje, perseri asgje. Kur nuk e gjeti, deshperimi ishte jashte do perfytyrimi. Vetja iu duk e humbur, njelloj si te mos kishte ekzistuar. C'te bente? Plani u prish si fllusk sapuni. U fut ne rrugen tjeter, dhe shikoi me vemendje do kalimtar. Diku pa silueten e nje burri, i trokiti zemra. Ai eshte mendoi dhe vrapoi drejt tij. Ne astin qe iu afrua ai ndryshoi rrugen. Pasi mberriti tek kthesa, nuk e pa. U udit! Megjithse priti disa minuta, perseri asgje! Kam gabuar mendoi dhe eci perpara. Ne sheshin kryesor te qytetit njerzit leviznin ne dy drejtime. Gjeti pozicionin me te mire dhe shikoi kalimtaret, por asgje. Shfryti me deshperim e mbytur nga trishtimi. Kur mbeti si peshku ne zall, qendroi pa marre fryme, e zene ne faj. Me pas uli kryet, leshoi duart, trupi iu drodh si ulkonja kur bie ne ark. Kishte enderruar te vinte kjo dite, por edhe kur erdhi s'mundi te lumturohej. Do ta gjej menyren, dhe zemren do ta gezoj perseri mendoi. Nderkaq vendosi te gdhihej ne hotel. Pasi zuri dhomen teke, freskoi fytyren dhe zbriti ne restaurant te hante darken. Hapi menyn dhe priti kamarjeren. Kur ngriti koken, syte i shkuan ne tavolinen perballe. Ishte atje me dy shoke te tjere. Pinin raki e bisedonin, shpesh qeshnin me zhurme. Pasi u perqendrua, e shikoi me mire dhe u bind. Ai shte. Gjoksi

iu hodh perpjete. Ne fytyre iu lexua lumturia. Nga djerset, bluza iu ngjit pas trupit. Kamarierja kishte disa minuta qe priste perballe saj. E pa, pasi largoi shikimin nga ai. Per te shoqeruar ushqimin porositi vere te kuqe. Me pas zuri pozicionin qe t'i binte ne sy, ose ta shikonte kur te largohej. Koha kaloi midis valeve te kujtimeve Disa prej tyre te embla. Iu kujtua Nada, shoqja e dikurshme dhe njohja me Bardhin, qysh atehere kishte pritur te shijonte embelsine e nje nate te kendshme. Kujtimet ndoqen njera tjetren hap pas hapi, deri tek ditelindja e burrit. Nderkaq ne restaurant u fut nje grua. Pasi i hodhi salles nje shikim te shpejte, u drejtua per tek ai. Trishtimi Vanes ishte pafund. Gezimi qe ndjeu kur e pa, iu largua si enderr e keqe. Largoi pjaten dhe goden e veres, vendosi pirunin mbi pecete. Ndersa faqen e vendosi mbi pellembe te dores. Filloi te mendoje. Tani per tjeter gje. Te pakten ta shikonte qe ajo ishte aty. Ne restaurant. Duke qendruar kryevarur filloi te mendoje per kohen e shkuar. Iu kujtua valiumi dhe hovi nga karrikja. U be zhurme. Ne kete kohe gruaja ia hodhi burrit doren ne qafe. Ai qeshi sa iu tunden supet. Vana vaisi kryet, duart iu varen pajete. Ne kohen qe ata qeshnin ishte gati t'ia shkrepte te qarit. Nuk qau, por e permoi me perbuzje. Largoi shikimin prej tij dhe peshtyu me neveri duke i kthyer shpinen. Vendosi njeren kemben mbi tjetren, nderkaq urrejta iu kthye ne xhelozi. Nga kryevarur qendroi vetullangrysur. Mendime te tjera e bene trime. Vendosi te prese. Edhe po te mos e takonte, te pakten ai ta shikonte. Ne kete kohe lajmeruan te paguanin. Ai u ngrit, mori xhaketen nga karrikia, gjat veshjes ktheu fytyren. Vana e shikoi me vrejtje. E shikoi edhe nje here te bindej. Nuk ishte ai. O Zot! gati bertiti me ze te larte, ndersa ne syte e mendjes iu shfaq drejtori me i hijshem, me i pushtetshem. Vendosi te prese derisa te dilnin, duke e shqeruar me sy. Nderkaq xhelozine per gruan e ktheu ne zili ndaj saj. Te nesermen ne mengjes shkoi ne agjensi. Autobusi ishte mbushur me pasgjere. Ne pamundesi te sediles, shoferi e uli ne stolin qe mbante rezerve. Gjat rruges mendohej, shpesh pyeste veten. Por si mendimet dhe pyetjet nuk i krijuan asnje shprese. Ralizimi i deshires mbatej larg. Zbriti ne qender per te takuar Bardhin. Naten e diteklindjes se burrit kishte vene re se me drejtorin kishin faqur respekt per njeri tjetrin. Mendoi te bisedonte me burrin, i cili kishte respekt per Bardhin, t'i ftonin nje nate perdarke. Shefi ka shkuar me sherbim i thane ne zyre. Vana doli, por ngerin i shtergoi fytin. Ne qofte se ne fytyre dukej e qete, zemra po pelciste nga marazi. Normistja e sektorit te perimeve i tha: Bardhi ishte lagur ne mengjes, mbasi kishte marre nje leter urgjente. U nda prej saj duke enderruar naten qe do ti ftonte per darke. Por nga nje frymezim i befte qe erdhi fluturimthi, syte iu ndezen flake. Enderroi puthjet midis perpjekjeve me afsh dhe mornicat i moren trupin. E zhgenjyer filloi te mendoje per mundesine qe parashikoi. Ndersa per te shoqin kishte shume kohe qe s'kishte asnje ndjesi. Nderkaq iu perfytyrua drejtori sikur e shterngonte ne gjoksin e tij, ndersa kjo i ferkonte floket me epsh. Ne nje ane rritej dashuria per drejtorin, ne tjetren rritej nenvleresimi per te shoqin...

Midis vorbulles se mendimeve mori rrugen per ne shtepi. Dielli kishte filluar te ngrihej ne kupe te qiellit, duke udhetuar midis reve te murme. Here dukej, disa here zhdukej perseri. Papandehur pemet filluan te perkulen. Filloi stuhia dhe pikat e para te shiut, te cilat goditnin me inat gjethet e pemeve. Vendosi triken mbi koke dhe vazhdoi rrugen. Me von dielli doli perseri. Harabelet filluan te shkundin pendet. Ndersa reket e ujit me copa te vogela shkarpash, ne pengesen me te pare grumulloheshin si fole lejleku. Prilli sapo kishte filluar, kurorat e kajsive kishin marre ngjyren roze. Kopshtet lulezonin si upat kur pregatiten te festojne diten e pranveres. Kurse dallandyshet ne seder te njera tjetres ndertonin folete me balte e bar perzier. Vana ecte drejt shtepise, si dallandyshja drejt folese. Kam nje te dashur mendoi, si te ishte ne kohen e uperise. Si atehere kur dilte me shoqet ne breg te lumit, per te kundruar valet qe shkumezonin.... Do t' arrij ta kem prane, qe t'i derdh dashurine e paster si ujet e burimit...! Duke ecur ne rrugen e njomur nga shiu, kepucet u ngarkuan me balte. Pasi pastroi sandalet u kujtua:. Kam kunaten me problemin e te birit. Hallin e saj dhe timin mund ta zgjidhe ai. Neqoftese behemi bashke rezultatin do ta kem ne favor! Pas treerek ore mberriti ne shtepine e bukur. Nga menyra si e kishte sistemuar ishte e kendshme. Hapi deren dhe u fut brenda. Nderkaq buzeqeshi trishtueshem. Sa hapi dritaren dielli rreshqiti mbi komo. Ne pasqyren e madhe vuri re gjinjte qe ishin tendosur. Por, nuk iu duk Vana e dikurshme. Vijat e holla te ballit, syte e zvogeluar dhe vetullat e mbledhura, e benin me pak te bukur. Pasi qendroi perpara pasqyres duke enderruar nuk u ndie e kenaqur. Megjithse beri perpjekje te ndryshonte, pamja e jashtme nuk e joshi. Pa siguruar qetesine shpirterore tha me vete, s'behen ndryshimet. U merzit. Doli ne oborr, u ul mbi sofane, prane zambakve e tulipaneve. Vendosi brylat mbi gjunje, ndersa mjekren mbi pellemben e dores, dhe mendoi. Casti qe do ta lumturonte nuk i dolli nga mendja. Per t'ia bere qejfin vetes rriti forcen e imagjinates. Perfytyroi rugen qe i onte ne hotelin me te mire. Pasi u futen ne dhome, pambyllur deren u puthen rrembyeshem... Pas puthjeve shkuan ne krevat, me pas hoqen veshjet me nxitim dhe .....rrebeshi i renkimeve.... Perfytyrimi iu largua si enderra e nje nate vere. Perseri e brengosur me kryet mbeshtetur mbi duar. Nderkaq u ndie e vetmuar, si nje barke e braktisur, e cila llokoitet midis valeve. Mbylli deren, shkoi te kunata, kapiteni qe do ta shpetonte nga mbytja. - Kur erdhe, - e pyeti. - ne te dinim se je ne dere te babes. - Shikova nje enderr, ecila me beri merak per burrin... S''munda te qendroj dhe u ktheva. Kam merak s'mund ta le vetem. - Midis te te tijve eshte,- u pergjigj kunata, me perjashtim te nates qe fjeti pa ty... - Uuuh! Iku ajo kohe... Tani mendojme per te tjera gjera, - tha duke shikuar qilimin qe kishte shtruar ne vendin e takimeve intime. Kurse orendite shdrisnin nga rrezete diellit. - Si lumja ti, - qe u gezohesh femijve. - Tani qe u rriten do t'u provosh frutin.

- Ah, moj xhane, - u pergjigj tjetra, - ta dish sa net kam gdhir pa gjume. Sa telashe e brenga kam kaluar nga mospasja. Aq sa jane gezimi i jetes, aq telashe kane per tu rritur. Ta dish sa barkpangopur kam qene! Edhe tani qe u rriten, nuk kam shpetuar nga shqetesimet. Si e di, u be nje muaj qe djalit i kane thyer nten ne sjellje. Tani ka rene ne mesime. Nuk guxoj t'i flas se del nga shtepia dhe harron te kthehet. - Ai eshte djali yne, duhet interesimi i te gjitheve. Ne qofte se ke ndonje gje me thuaj, te ndihmoj. - E 'mund te besh? - Ne jemi gra, nuk i dime mire rregullat e shkolles. - Rregullat nuk i dime, - por e dime qe qengji i bute pi dy nena. Te bisedojme me mesuesat ose drejtorin, si mund te ndihmojne, qe djali te kete rezultate me te mirra ne mesime dhe disipline. Kete mund ta bejme qe 'ke me te. Kunata u mendua. A vjen te shkojme edhe nje here te drejtori? Tjetra e priti me padurim propozimin e saj, prandaj iu pergjigj fet e fet: - Sa per djalin!- jam gati te bej do gje!... - Dhe u lumturua per dinakerine. Ndersa rastin qe drejtorin dhe Bardhin t'i ftonte ne shtepi e la per here tjeter. ** **

Nga nata qe Bardhi u gdhi ne shtepine e brigadierit, kaluan me shume se pesembedhjete dite. Ndersa diten qe Kudreti kishte shkuar ne seksion naten e gdhiu vetem. Megjithse pasdite e priti, ishte i detyruar qe edhe naten tjeter ta kalonte i vetem. Pasi u lodh duke lexuar nje roman me subjekt mardheniet midis iftit, iu kujtua Nada. Me pas kerkesa qe i kishte bere Vanes. Nese dinte, si eshte dhe ku ndodhej dhe, pergjigja e saj pozitive - Duke qene se per ish shoqen e dinte ku ndodhej, por kerkonte kohe. Mendoi te gjente momentin e pershtatshem. Te nesermen doli ne fushe per tu njohur me problemet e dites. Duke qene vjeshte ne disa parcela kishte filluar vjelja e miserit. Ne disa te tjera behej pregatitja per ti mbjelle me grur. Ne disa parcela digjej kashta e grurit, ne disa te tjera hidhej plehu organik. Ndersa ne brigaden e burrit te Vanes nje pjese e puntoreve korrnin miserin, disa hapnin kanale kullues. Te tjere benin pune te ndryshme. Shefi i llogarise takoi brigadierin si shok, jo si antar i kryesise. Tjetri duke vleresuar mardheniet qe kishin krijuar, ardhjen e tij nuk e konsideroi vizite, por kontroll per ti dhene llogari. - Jo, jo, - tha Bardhi, - vij per ndihme, se e di, qe punes i qendron ne koke! Probleme te vogela ka, u pergjigj, por sot nuk kam nevoje. Duke qene se te kam pritur, gezohem qe u takuam. Po Vana si eshte? U interesua Bardhi! Ne mengjes nuk e lashe mire. Ka dy - tre dite qe ankohet se i dhimb koka. T'a kisha ditur do te kisha ardhur, - tha Bardhi: Nderkaq brigadieri lajmeroi nje nga puntoret, pasi i dha porosite e rastit, u kthye nga Bardhi: - Shoku shef! Per brigaden do te kujdeset zevendesi, - shkojme ne shtepi te pime nje kafe. U larguan. Dal nga dal mberriten ne shtepi. Si gjithmone e paster, e rregullt. Model. Vana hapi deren duke fshir duart me perparse. Ishte duke gatuar.

- Ooo! Urdhroni, urdhroni, - sikur ta dija!- Mirese erdhet! - Tha duke prir e perpara. Pasi zune vendet, ajo shkoi ne dhome per t'i dhene edhe nje here doren, t'i uronte mireseardhjen. - Mora vesh se ke qene dhe vazhdon te jesh e semur, - tha Bardhi. - Te shkuara. - Me fal qe erdha duarbosh. - Ne grate, aty sa semuremi, aty behemi mire,- s'ka kush te na i beje punet! dhe, doli per te pregatitur kafene. Dy burrat e ulur ne dy anet e oxhakut, filluan ta plenksin muhabetin lidhur me punimet e vjeshtes. Nevojen e tokes per plehrim, qe mbjelljet e vjeshtes te beheshin ne kushte sa me te mira. Mejithse ndihet nevoja e plehut organik, - tha brigadieri, kam marre masa. Do te nxier nga keneta trofte, kryeagronomi ka thene se efektin e ben njelloj si plehu. Nderkaq u fut Vana, si gjitnje me tabaka ne dore. Pas Bardhi dhe te shoqit, kishte filxhanin e saj. - Po rakine ku e ke? - Pyeti Bardhi. - Jo, jo, ka filluar te mos e pije, - tha i shoqi, duke shikuar Vanen. - Ashtu eshte, - u pergjigj ajo. Kam disa dite qe me dhemb koka.... Nderkaq trokiti dera.... Ishte nje puntor i brigades, dika kishte ndodhur, brigadierin e kerkonin urgjent. Shoku Bardhi, - me fal, do te largohem, kam merak se nga e vogela, mund te ndodhin gjera me te madha. Nuk priti dhe doli me nxitim... Mos u shqeteso, muhabetin do ta bejme bashke, - tha Vana. Kisha vendosur te te njoftoja, per te treguar disa gjera. Sidomos per biseden qe sapo filluam heren e kaluar. Mos u merzit sa te pregatis dreken. Ja e kam gati. Sikur te pruri Zoti. Here te tjera nuk e kam pregatitur ne kete kohe. Tim shoq nuk e presim, po edhe po erdhi ketu na gjen. Nga guzhina vinte aroma e gjelles, tingulli i pjatave nga ferkimi me njeratjetren. Nuk vonoi, shtroi mesallen pjatat, luget, pironj dhe thika per dy persaona. Me von gjellet dhe shishen me vere te kuqe. Pasi i rregulloi sipas gustos u ul, jo ne vendin e te shoqit, po dika me afer. Bardhin e uroi me nje nuse si t'a do zemra! Edhe Bardhi iu pergjigj koplimentit me nje urim jo standart duke takuar godat. Nderkohe filluan te pinin, Vana fliste dhe shikonte, pa ditur se fare. Ndersa tjetri priste. Pasi shishja u gjysmua asaj iu shtuan fjalet dhe rromuzet. - Ne qoftese ke per te thene gje, - tha Bardhi thuaje, nuk t'a marr per keq. Vese ke marre persiper te me flasesh per Naden! Ku ndodhet? - Bardhi!- dhe e shikoi ne sy. Mund te flasim per gjera te tjera? Kur je prane meje dije, je prane zjarrit. Pse kerkon te te ngrohe zjarri i nje tjetre! Nuk ka nate qe s'te shikoj ne enderr. Dhe ja, per fat tani jemi prane njeri - tjetrit. Me prane se sot s'kemi qene asnje here. Pse qendron larg? Vana! Une jam ne shtepine tende. Ne rast se veproj jashte moralit, asnjeri nga ne nuk do te ndihet mire. C'fare do ti..... t'a them tro?.... U ua, kyosi deren dhe iu ul prane. Kam kaqe kohe qe po me pellcet zemra! Si eshte e mundur, pse tregohesh kaq gjakftohte. Pas nates qe s'ia arriti qellimit te gdhihej me drejtorin, i vuri vetes si detyre,

qe qellimin ta arrinte me do menyre tjeter. - Jam ne shtepine e shokut.... Tha Bardhi. - Ai iku duke me lene ne shtepi ne mirebesim. S'kam te drejte, te ruaj dinjitetin e shokut? Vana hoqi bluzen, u afrua. - Bej ate qe te kerkohet! te tjerat nuk jane detyra jote. Dhe me krahet e ajthem e shterngoi ne gjoks... .. Me von Vana tregoi: Pasi u mobilizua, Latifi me Naden shkuan ne vendlindje. Atje ku Nada kishte shkuar nuse. Me von me ndihmen e se motres shkuan ne qytetin qe ajo banonte. Burri i saj ishte me nje detyre te rendesishme. Ne fillim si i dale ne lirim nga nentemijeshi, kunati frytezoi nje klauzole, gjeti mundesine dhe e strehoi. Me von, me ndihmen e komandantit te garnizonit, u emerua pergjegjes sektori ne NBU. Duke qene ndermarje ushtarake, shumica e puntoreve ishin ushtare, pjesa me e vogel gra e vajza te qytetit. Latifi, i mesuar me disiplinen ushtarake kerkoi llogari vetes dhe vartsve, si rrjedhim punet i shkuan mire. Vitin e pare detyrat i realizoi, me mire se dy pergjesat e tjere. Ndersa detyrat e gjashtemujorit te pare ne vitin e dyte i tejkaloi ndjeshem. Ne drejtorine e ndermarjes, ne rreth dhe ne divizion emri i Latifit u lakua si personi qe solli ndryshimin. Ndermarja ushtarake ne teresi doli me detyra te realizuara. Me punen e tij, opinioni e ngriti ne qiell. Shoket dhe miqte u krenuan, me teper kunati, qe kishte nxjerre ne drite ish kapitenin e dale ne lirim. Nga buja, Latifit iu fut vetja ne qejf. Ngadal ngadal u afrua me femren qe ishte shoqe me Naden. Ishte vajze fatpadale, qe punet e fshehta i bente me shume kujdes. Por jo gjithmone. U afrua me Latifin, mbasi e kuptoi se nga ai nuk i dilnin fjale. Ndersa per bukurine e mashkullit, kishte meshkuj te tjere, disa here me te mire. Me pas Latifi e beri jeten midis dy grave. Por bente kujdes, se ne rast se e kuptonte Nada, nuk e dinte se 'mund t'i ndodhte. Gjat kohesne bigami, jeta e Latifit rrodhi si jeta e njerzve qe kane lindur per te bere qejf. Ndaj tregohej i kenaqur ne shoqeri dhe ne familje. Me von gjendja e tij, euforike uditi Naden. Ajo kishte nje jete te gjate me Latifin. Ne kete menyre se kishte pare asnje here. Kishte patur raste qe e qortonte edhe pa shkak. Nada dyshoi. Por s'kishte as mjete as mundesine t'ia arrite qellimit. Megjithse vetes ia njihte aftesite. Per dy tre muaj qendroi si akrepi nen gur. Duke u treguar e vemendeshme, mendoi se nje dite do t'ia zinte koken me dere. Dhe nuk i doli keq. Me nje grua qe banonte ne pallatin afer saj, qe punonte ne nje ndermareje me Latifi, vendosi te zinte shoqeri. Pak nga pak ia arriti qellimit. Me von Myrveti megjithse vinte e lodhur nga puna ia plotesonte deshiren. U bene te kudondodhura. Ne shtepi, ne lagje ne pazar, rralle ne teater ose ne kinema. Myrveti ishte femer kurajoze dhe grua me seder. Ne rast se zotohej, ishte e pamundur te mos e realizonte. Duke qene se shoqe si Nadon nuk kishte patur. nada ishte e veante per menyren si e bente biseden, per besnikerine dhe mbajtjen e fjales. Kishte aftesi per te kuptuar se ku e kishte qellimin. Duke patur cilesi te tilla, Myrveti i konsideroi dhe te saja, u bene si motra.

- Myrvet e ke emrin, - i tha nje dite Nada. Emeri yt perkkthehet, tek ti do gje vete mire. A nuk eshte keshtu? - Nuk e di, - u pergjigj tjetra. Gjithmone jam perpjekur te bej pune te mira! Nga ajo dite shoqja nuk i la sekret pa i thene shoqes. Ndersa ne nje rast tjeter Nada e shkathet kerkoi ta informonte. Ti e di per cilin e dua, besoj nuk do te tregohesh indiferente. Myrveti, kopje e Nades, si e quante veten, u vu ne dispozicion te saj. Perfundimi erdhi nje dite, qe e kishin kerkuar per ndihme ne llogarine e sektorit, per disa probleme te finances. Duke e patur perballe, nga dritaria shikoi nje femer, qe kur u fut ne oborr, shikoi disa here majtas e djathtas e frikesuar, me pas u fut pa trokitur ne zyren e pegjegjesit. Menyra sesi veproi, Myrvetit i terhoqi vemendjen. Dhe priti. Pas njeerek ore trokiti ne zyren e pergjegjesit. Megjithse e perseriti, deren nuk e hapi. Pas asaj dite Myrveti dyshoi. Myrveti ishte nga ato femra, qe e kishte te pumundur te jetonte me dyshime. Ne krye te dhjete diteve dyshimin e vertetoi Latifi ia kishte Nades me hile. Me von lindi nevoja sesi mund t'ia thoshte shoqes se ngushte!? Pasi kishte kaluar nje jave qe s'e kishte informuar, per premtimin qe kishte marre persiper, me von vendosi t'ia. thoshte tro te verteten e hidhur. E dashur Nada! Me vjen keq, por eshte e vertete, Latifi ta dredh! - Latifi m'a dredh! - Bertiti Nada e poshteruar! Per nje jave nuk u takouan. Ka punet e saj mendoi tjetra dhe se vrau mendjen. Pasi kaluan dy muaj ne lagje filluan peshperitjet: Nada eshte larguar me nje djale te ri! Pas muajit te trete thashethemi mori kuptim tjeter. Nada ka marre te gjitha kursimet dhe eshte larguar me nje djale te ri.... Ngjarja, tha Vana, m'u duk e pa besuar, por fatkeqesisht kishte qene e vertete. Me von Vana mori vesh se Nada ishte kthyer ne shtepi . Me pas jetoi me Latifin si nje ift, qe s'ikishin patur probleme... ** **

Pasi mori letren e Andreas, ne te cilen kerkonte ndihme, Bardhi u nis per ne qytet. Hypi ne nje makine rasti, te takohej me shokun ne vendin e takimit. Andrea eshte djale i urte dhe i paster, qe e kam per zemer.Tipa te tille fjalepak dhe te sinqerte ngjallnin respekt. Kjo ishte nje nga arsyet e pashprehura, qe i kishte miqesuar. Andrea e kuptonte qe Bardhi e donte dhe e repektonte, prandaj kishte biseduar me dore ne zemer, per jeten e se emes, dhe per hallet e poshtersine e te atit. Me siguri Andrea ka nje hall mendonte gjat udhetimit. Ne rrugen e xhavorruar me gropa, kamjoni hidhej perpjete, ndersa pasagjeret tundeshin ne karroceri si kokrat e misrit ne shoshen e mullirit. Bardhit nderpriste mendimet, o nga tronditja e gropave, o nga kthesat qe shoferi i merte nxituar. Pa vrare mendjen se kamjoni mund te permbysej ne ndonje kanal. Si eci disa kilmetra kamioni u prish. Ai zbriti per te kapur ne autobuzin qe vinte nga nje rruge tjeter. Nga rruga e keqe grate, bertisnin te lemerisura, kurse kalamajte ia jepnin

ulurimes si ti ndiqte qeni i terbuar. Shoferi ecte me shpejtesi per te kapur orarin, mbasi e prisnin pasagjere te tjere. Pavarsisht se nuk i duronte sharjet e ofendimet. Pas rruges me shqetesime, mberriti ne agjensi. Disa minuta me von, ne kafenene prane agjencise u takua me Andrean. Takimi ishte i permallshem, vellazeror. Tunden duart ndersa syte u qeshnin nga gezimi. Pasi kujtuan kohen e shkuar, u ndalen ne kohen e pasushtrise. Nga biseda iu krijua pershtypja se Andreas pas do fjale i shkaktohej nje dhimbje, aqsa pas nje kohe kujdesej qe fjala t'i shkonte ne vendin e duhur. Ne kohen qe Bardhi i shterngoi doren me dashamiresi i ndriten syte dhe iu drodh buza. - Te falenderoj nga zemra, - tha, - Edhe vallain po ta njoftoja, nuk do te vinte kaq shpejt. Pasi u qetesua, u tendos perseri, shterngoi syte dhe nisi te ferkonte ballin.: Kur vendosa te te shkruaj, - tha u nisa nga shpirti yt i paster, nga respekti qe ke treguar ndaj fatkeqit, per hallet qe me kane zene pa hapur syte. Do te bisedojme, por te lutem me kupto si vella! Kam biseduar me nenen, e cila me foli me zemer ne dore. Por s'mundi te me sheroje....Ne kete ast s'kam nevoje per dhemshuri por, per nje keshille qe te me lehtesoje shpirtin. Ne fshat te mos ndihem i perbuzur. Te mos thone: Ja e shikoni ate? Nuk dua te me tregojne me gisht. Per kete te shkrova, te lutem me ndihmo te dal nga gjendja ku jam. Bardhi e degjoi me durim, ndonse Andrea nuk e kishte vene gishtin ne plage. Dhe, derisa nuk fliste per plagen por, per dhimbjen, priti. Si te lirohej nga nje litar qe i shterngonte fytin Andrea tha: Eshte e turpshme, qe motra te dashuroje nje djale nga nje dere qe s'e njeh familja e saj! Per mua eshte e pa falshme te qendroj sehirxhi, ne kohen qe turpi me troket ne dere. Kur mesova fatkeqesine, bisedova me motren. E pyeta si qendronte e verteta. Ajo, pa iu dridhur qepiku, me la te kuptoj se djalin e dashuron prandaj kishte vendosur te lidhe jeten. Ne ate ast sa nuk me ra pika. E degjova me shume mundim se te dy kemi vuajtur. Vendimin qe kishte marre s'munda t'ia miratoj. Keto pune nuk i di mire, por te keshilloj te heqesh dore prej tij. thashe. Kurre! Ate e dua baras me jeten! m'u pergjigj imemoter. Nuk m'u durua dhe bertita: Jeta jote jemi ne, vellai dhe nena jote! Ne te duam me shume se kushdo tjeter ne bote! Nuk e di sesa u deshperova kur motra m'u pergjigj: Edhe ai me do, po jo si ju....Bota po ndryshon i dashur vella, ka ardhur koha te marr ate qe dua! Epo me gjak jemi gatuar, o Bardhi, - vazhdoi Andrea. - Hapa krahun dhe shenjat e dores sime i mbeten ne fytyre. Ajo nuk qau, por neper lot u shpreh: Edhe po ta di se do me vrasesh, perseri do ta dua, per kete mos kij asnje dyshim. Ne qofte se do te isha vajze pa mend, e merrja dhe ikja. Nuk e bej se edhe juve ju dua. Dua nenen me gjithe shpirt. Dua ty, vellane e vetem, qe nuk te gjej dot! Dhembjen ma lehtesoi, por nuk me sheroi. Ne jetojme ne fshat aty kemi zakonet dhe traditat tona. Turperohem kur njerezit do ta marrin vesh se motra ime eshte harbuar. Djalin nuk e njohim as une as nena. Nga ajo dite dashuria e motres, ndryshoi jeten time. Ne qote se ne mengjes dilnim nga shtepia te gezuar dhe ne mbremje ktheheshim te lumtur, tani e gjithe dita duket varr. Prandaj e pres me gezim diten qe te futem ne dhe', pa marre vesh te tjeret. Kete bote me bukurite e saj m'a erresoi motra ime, te cilen e dua me shume se jeten. Por jeten nuk e dua me turp.

Bardhi kuptoi qe Andrea e donte motren, me nje pasterti engjellore. Vetem ata qe kane jetuar ne vuajtje, ekonomike dhe shpirterore, mund te duan me nje pesterti te tille. C'me duhet jeta, - vazhdoi Andrea, - kur s'do mbetet njeri pa u gajasur me trillin e motres sime. Ne ast i rreshqiten dy pika lot. La te kuptohej se friken nga turpi e kishte me te madhe se dashurine per motren. Pasi harkoi vetullat pyeti: A ka njeri te pertype nje turp te tille? Jo, jo nuk ka ndodhur, as ka per te ndodhur, tha dhe heshti. Pas pak, si te zgjohej nga gjumi, tha. Vetem te ti Bardhi kam shprese. Prandaj te shkrova, dua te bisedojme si vellai me vellane, 'mund te bej. Mendoj se fjala jote do te jete shpetimi im! Ja, per kete e shkrova letren. Per reth ishte qetesi. Erresira ishte duke zbritur, qielli po nxihej. Ne kafene u ndezen dritat. Jashte era frynte duke u perplasur ne dritare dhe deget e pemeve. Me von filloi te bjere shi. Rufete u kryqezuan ne qiell. Bardhi, pasi u mendua disa sekonda iu afrua Andreas, i vuri doren ne sup, e shikoi ne sy dhe tha: Ne biseden qe jemi duke bere, vleresoj si vella hallin dhe shqetesimin tend. Vleresoj ngakesen emocionale. Shqetesimin shume te madh. Ne keto rrethana do te flas, jo per te te ngushelluar, por do mundohem te te qetesoj shpirtin, te cilin e ke si deti ne tallaz.... Per shqiptarin nderi eshte mbi gjithka. Ai te ngjall emocione, por siell edhe pikellim. Eshte forca qe njeriun e ben te jetoje me dinjitet. Kjo force morale eshte ndertuar mbi zakonet, por edhe mbi rrethanat ne te cilat kemi jetuar. Ne qoftse ne te kaluaren trimi vidhte dhe quhej i ndershem, sot ky veprim konsiderohet i pamoralshem. Njeriu rritet dhe ecen perpara me kohen, e cila siell ndryshime te medha ne ndergjegjen e tij. Andrea i dashur! Sot, ne krahasim me dje, shoqeria ka hedhur nje hap perpara. Ka marre dika, por ka lene e do lere dika tjeter, qe nuk i sherben. Duhet kuptuar se e reja nuk vjen pa dhimbje. Ajo ka qene dhe do te vazhdoje te jete ne lufte me te vjetren. Bardhi me foli rreth e rreth, do thuash. Ashtu eshte, por ne fillim plaga pastrohet me von vihet melhemi... Duhet ti heqim nga mendja te gjitha gjerat qe na frenojne. Eshte e veshtire, por do na sherbejne si ilai qe sheron plagen. Le te vijme tani ne biseden tone: Motra jote dashuron nje djale, te cilin nuk e njeh familja. Ajo ka vendosur te lidhe jeten. More Andrea, a ka njeri ne bote qe ta doje dikush, me shume se ai veten? E perderisa ndodh keshtu, ajo e ka zgjedhur njeriun qe do. Tek ai ka pare te gjitha cilesite, dhe i ka pelqyer. Kete veprim nuk e beri me dike qe i doli ne rruge, por ne kohen qe iu krijua mendisia dhe me njeriun, per te cilin i rreh zemra. Ne kete menyre i eshte mbushur mendja se eshte i mire. Ajo veproi ne kohen qe ka njohur veten, ka njohur dhe ate. Pas mbarimit te shkolles se mesme, nuk e hodhi hapin per 'te dale. Pasi arriti pjekurine, veprimin e ben ne pershtatje me kohen dhe rrethanat. Pra ka vendosur te martohet me nje djale te shkolluar, pavarsisht se nuk eshte nga fshati i saj. Ajo ka vendosur te mos jetoje ne fshat. Ne kete rast edhe per ju eshte e rendesishme, kur te shikoni qe ajo do te jetoje e lumtur, apo jo? Prandaj eshte e rendesishme ta respektoni. Jetojme ne kohen qe fanatizmin po e flakim pak nga pak si plake qe s'na duhet. Mendoj qe motren ta duash dhe ta respektosh, te mbani afer njeri tjetrin!

Andrea e degjoi me vemendje, por nuk shprehu asnje entusiazme. Uli koken dhe filloi te gerryente thoin e gishtit te madh. Pasi qendroi ashtu disa minuta, me pas ngriti koken e tha: Ta di se kete mendim e gjej edhe ne vend tjeter, nuk do te kisha asnje kundershtim. Por ta dish, mund te jesh i pari dhe i fundit, qe me jep nje mendim te tille! E ke gabim,- u pergjigj Bardhi. Ne qoftse pyet ata qe jetojne ne mjedisin ku do te jetoje motra jote, nuk do te shprehin mendim tjeter. - C'me duhen ata qe nuk jetojne ketu?! Une jetoj me njerzit e fshatit tim. - Ahtu eshte Andrea, por motra jote nuk do qe te jetoje ne fshat. A mori shkolle? Ne kete rast llogarine e ben ndryshe, sepse nuk jeton per te tjeret, por per veten e vet. Kur Andrea degjoi shprehjen: ajo nuk jeton per te tjeret... u mendua te qendronte a te mos qendronte ne mendimin e tij. Vuri gishtin ne temtha dhe qendroi disa aste. - Epo u befte si te doje Zoti, - tha dhe u peqafuan si vellezer. Ne zemren e Andreas lindi dika e re. Respekti per motren, per mendimet dhe veprimet e saj te pa nxituara. Per te ardhmen e saj. Nderkaq perfytyroi mungesen e fjaleve te ngrohta te te atit dhe vuajtjet e s'emes. Punen dhe perpjekjet e saj per ti rritur ne perleshje me s'kamjen. Tani qe jeten e shikonte ne drejtim tjeter, i erdhi keq per qendrimin e tij kokeforte ndaj inisiatives se motres dhe jetes se saj.Ndonse gjithka e bera ne dobi te familjes mendoi, pavarsisht se nuk doli mire. Pak nga pak filloi te mos e shikonte jeten ne kornizat e zakonit, por ne kahjen qe e kerkonte interesi i familjes. Ne kete menyre do te jetonte me dinjitet, pa ikerrimat e kohes. Nderkaq iu drejtua Bardhit, jo si shok, me teper se kaq. Ne jeten time mungon babai dhe nje vella, me ndihmen e te cileve mund te kisha zgjidhur pa telashe punet e veshtira. Por ne kete bote, njeriu nuk mbetet fillikat. Zoti dergoi ne familjen time Bardhi Gjinleken, me ndihmen e te cilit kaperxeva lumin, i cili mund te na kishte mbytur! - Te falenderoj ne emer te nenes dhe motres. Na ndihmove te hapim nje dritare, per te pare me mire boten qe na rrethon. Tani i dashur Bardhi eshte bere nate, te ftoj si mik ne shtepine time. Me kete rast nena do gezohet, megjthse te njeh, se i kam folur per shoqerine tone vellazerore. Ajo do te gezohet se do te takoje shokun e djalit te saj... Furtuna ishte duke pushuar, nderkaq edhe shiu nuk binte si dikur. Dy shoket dolen nga klubi, pas njegjysme ore mberriten ne shtepi. Nena e Andreas u gezua qe i biri oi ne shtepi shokun e shumepritur dhe i qeshi zemra. Respekti dhe dashuria u lexuan ne syte e saj. Ajo ishte grua e vuajtur qe kishte perballuar me zotesi padrejtesine qe i imponoi koha. Per punen dhe qendrimin e saj dinjitoz kishte fituar simpatine e njerzve te ish burrit. Ndersa per nder te Bardhit gjyshin me xhaxhain e madh i ftuan per darke. Kishte shume kohe qe nuk ishin ndezur dritat te shkelqente shtepia. Tani qe Andrea u rrit kishte bere shoke dhe miq. Per nder te mikut ndezi llampat ne oxhak. Pas kafese, nena e Andreas dhe vajz pergatitin darken. Rreth sofres ishin: Bardhi,

miku i familjes, gjyshi perballe tij, xhaxhai i Andreas dhe Andrea. Sipas zakonit Andrea i uroi mireseardhen me nje shendet, per shokun si vella. Ndersa gjyshi, i tejgezuar uroi mikun e nipit, I cili ishte dhe miku i tij. Me pas urimet vazhduan pa kursim. Une, vazhdoi gjyshi, - jam gezuar dy here. Se pari, qe nipi u rrit dhe se dyti eshte bere i mire.- Me rrofsh more bir me gjith shokun, qe sonte eshte miku i te gjitheve. Bardhi ishte midis familjes, te cilen e kishte njohur me fjalet e Andres. Por nga menyra sesi e priten tregonte se kishte tradita. Nderkaq i shkoi mendja disa vite larg. Kur babai i Andreas kishte braktisur familjen. Nga trendafili dalin ferrat, mendoi. Dhe bisedat vazhduan mbi ndryshimin e zakoneve. Zakonet i kemi gati te barabarta tha Bardhi, me perjashtime te vogela. Edhe te ne miku vleresohet. Per nder te tij, si i thone fjales: djegim shtepine, ka zona te tjera qe mikun e konsiderojne perendi. Ne pergjithesi mikpritja e shqiptarve eshte e ilter: buke e kripe, dhe zemer te paster!.. Une, - tha Andrea, - jam rritur me keshillat e gjyshit. - Te behesh i mire, te na nderosh, kjo ka qene porosia e tij. - Shpresoj se ta kem plotesuar deshiren! - Kaq sa ke arritur, jam i lumtur. Ne te ardhmen, me i mire do te behesh. Nderkaq gjyshi ngriti shendetin e prinderve te Bardhit. - Uroj te jene te lumtur! - Tha dhe goden e ktheu me fund. Sipas tradites shendetin duhet ta pinin te gjithe. Xhaxhai i Andreas, qe deri ne ate ast, nuk kishte folur tha: Jam i kenaqur me shokun e nipit. Me behet qejfi qe shokun e quan vella. Domethene eshte i bindur qe ka gjetur vetveten. Kjo me gezon mua dhe fisin. Sonte Bardhi eshte miku i te gjithve. Dhe ngriti dolline per mireqenien e tij. Ne kete kohe u afrua nena e Andreas. Me goden e rakise ne dore tha: - Edhe une do ta pi kete shendet per Bardhin, shokun e djalit dhe mikun e familjes. T'a gezoje e ne dasme. Me nje nuse si ia do zemra! Nderkohe gjyshi, jo si me i moshuari, por, per te qene sa me afer femijeve te djalit u shpreh: Andrea ka mesuar nga jeta, prandaj jam i bindur se edhe ne te ardhmen do te beje pune te menura. Fakti qe sonte njihemi me shokun e tij, tregon se e ka hedhur hapin me kujdes. Keshilla ishte per Andrean. Por sherbeu per te gjithe. ** **

Per Bardhin kishte shume kohe qe i buisnin ne vesh fjalet e Zeqos: Kryetari vjedh, vjedhin dhe ata te komitetit. I kam pare me sy, kur vinin nga qyteti, per kontroll e ndihme. Kryetari i onte ne brigaden e Memos, per te pir raki balle kazani me mish te pjekur ne hell. Pas asaj dite mori bilancin e vitit te parafundit dhe kontrolloi kuadrimin e llogarive. Pas nje pune te gjate e te kujdeseshme, vuri re se llogaria Humbje fitime kishte shuma te medha, te cilat ishin balancuar: nje pjese nga fitimi, nje pjese

nga ndryshimi i mimit. Por pjesa me e madhe nga te ardhurat e caktuar per shperndarje. Si pasoje, humbjet kishin gelltitur shuma te medha nga fondi i shperndarjes. Per te krijuar nje ide me bindese, vendosi te kontrollonte kuadrimet, per do ze te veante te bilanit. Nga krahasimet konstatoi se fletedaljet e demtimeve, te shoqeruara me procesverbale ishin firmosur nga tre persona. Ne pamjen e pare veprimi paraqitej i rregullt, por gjat kontrollit te permbajtjes, vuri re se procesverbalet e blektorise kishin permbajtje te njejte, antaret e komisionit nuk ndryshonin. Ne rast te kundert, firmat ishin po ato. Nje fenomen te tille vihej re ne procesverbalet e grurit, fasuleve dhe misrit, ne te cilet edhe pse firmat ishin te mbyllura, antaret e komisionit nuk ndryshonin. Me pas beri grupimin e procesverbaleve dhe i krahasoi. Gati ne do 10 prej tyre, tete kishin firme te njejte. Pas kontrollit te gjithe vitit ushtrimor, vuri re fshehjen e shumave te medha. Nje kontrollin e beri per vitin pasardhes. Me perjashtime te vogela situata paraqitej e njellojte. Pasi iu krijua idea emashtrimit ishte detyruar te bente kontrollin e aktivitetit te pesevjearit. Nga verifikimi nje per nje i dokumentave te magazines rezultuan, qe ne pamjen e pare shifrat krijonin skandal. Eksperienca ne kooperative e mesoi, t'i maste mire forcat. Ekipet e kontrollit pas largimit do vit kishin lene akt kontrolle, me te cilet vertetonin gjendjen e rregullt te llogarive. Ne kete menyre do ekip kntrolli qe do te vinte, pasi te hapnin dokumentat, llogarine do ta gjenin te rregullt. Prandaj Bardhi, do ta kishte besimin shume here me te vogel se, besimin qe kishin tek kryetari. Nga konkluzionet qe dolen pas kontrollit te aktivitetit financiar te pese viteve, duhet te bente shume kujdes. Per nje kohe qendroi ne dileme te njoftonte a te mos njoftonte intancat perkatese. Ndjenja e detyres e shtynte te denoncionte. Ndryshe, do ta konsideronte veten sehirxhi dhe do te mbetej gjithe kohen frikacak, pa inisiative. Rjedhimisht i pa afte per te kerkuar llogari. Menje fjale i vetemenjanuar. Nje ekonomist pavlere. Gati pesembedhejt dite i buisnin ne vesh fjalet e brigadierit, duke u bindur ne dyshimet e tij ishte I detyruar te shikonte perpara, pavarsisht se ishte ne fillim te karieres. Nderkohe gjendja e tij shpirterore ra ne sy te drejtor Kudretit, i cili u interesua Ndersa Bardhi u justifikua me problemin e Andreas, per te cilin i kishte folur ne detaje. Pasi grumbulloi faktet, per te cilat ishte i bindur, se ne mbylljen e llogarive te pesevjearit ishte bere nje mashtrim i madh, i justifikuar me dokumenta fiktive. Ne fund te muajit kerkoi leje per nje problem familjar. Per te patur argumente mori nje pjese te procesverbaleve, qe perbenin proven, te cilet do te sherbenin si prove. Ne Tirane kerkoi ndihmen e profesorit, si me i specializuar. Profesori, pasi u njoh me dokumentat ne te cilat ishin bere falsifikimet, diskutoi ne detaje, per mundesine e zbulimit te vjedhjes. Por, duke vleresuar edhe reagimin e kryetarit te koopertaives, i cili ishte antar i nje forumi te larte partie, qe nuk i mungonin shoket. Ne qofte se llogarite do te dilnin te rregullta, denoncimi do te konsiderohej i qellimshem, atehere pasojat do te binin mbi Bardhi Gjinovarin. Duke e shikuar problemin ne disa kendveshtrime, u arrit ne konkluzionin: Bardhi i vetem dhe pa ndihme, ishte i deshtuar, do te humbiste te ardhmen dhe profesionin. Nderkaq Drita mendoi te kerkohej mendimi i nje te treti. Ne kete drejtim

per Bardhin dilnin dy alternativa te kunderta: se pari te kerkonte ndihmen e Erzenit, i specializuar per zbulimin e krimit ekonomjk, se dyti: mund te merrej si bashkepuntor i sigurimit te shtetit. Pasi e diskutoi me vete zgjidhjen e alternatives se dyte mendoi te kerkonte ndihmen e Banushit, megjithse nuk futej ne punet qe s'i pelqenin. Duke arsyetuar se tek njeriu pika me delikate eshte krenaria. Dhe aftesia ta prekesh tjetrin ne kete pike, duhet te jesh shume i zoti. Prandaj, ne kete drejtim duhej te fuste ne veprim aftesine profesionale, forcen e vullnetit dhe guximin. Me von sesi duhej te fuste ne levizje inteligjencen e njerit dhe kopetencen e tjetrit. Per kete mori mendimin e profesorit. Ne fillim bisedo me specialistin rekomandoi profesori. Mendimet e tij e spostuan nga mendimi i pare dhe i lehtesuan gjendjen shpirterore. Me von ndjeu se nuk do ti rendonte ne shpirt mundesia e pergojimit. Diten tjeter u takua me Erzenin, mbasi problemi ishte brenda mundesive te tij, situaten ne kooperative ia pershkroi ne detaje. Dyshimi se ne koopertaive ishte vjedhur, - tha Bardhi lindi gjat bisesdave me njerzit e thjeshte, qe s'kane mundesi ti goditin padrejtesite. Nga ai ast iu futa punes. Ne fillim mendova sesi duhej te veproja pa rene ne sy. Me pas fillova kontrollin e dokumentave, pa lene pas dore punen e perditshme. Pas tre muajve vura re madhesine e demit ekonomik Kam marre nje pjese te procesverbaleve ne te cilet eshte mbuluar vjedhja t'i diskutojme. Jam i bindur se pas kontollit do te dale i gjithe aisberun, te cilit sa ka filluar t'i duket maja.... Mendoj se ne masen e madhe te shperdormit jane perzier shume njeres me pergjegjesi. Duhet te them se kryetari i kooperatives eshte shume i fuqishem. Partia e ka ngarkuar me disa pergjegjesi, prandaj ne rast se deshtoj, nuk e di sesa shtrenjte do ta paguaj. Nga akuzues do te kthehem ne i akuzuar, qe ti i di pasojat, me mire se une. Por, kur shikoj njerezit qe vuajne, mbasi nuk kane 'te hane, se kryetri me shoket e tij thithin si shushenja gjakun e tyre nuk duroj dot. Prandaj kam vendosur ta marr persiper do sakrifice, sado e madhe qofte. - Per masat qe do te marrim, do te bisedojme neser,- tha Erzeni. - Po e leme me kaq. Ne mbremje ishin duke pire kafe me profesorin. Midis bisedave, me kryesora ishte ajo qe Bardhi kishte bere paradite me Erzenin. - Neser do te flasim per masat konkrete, - u pergjigj Bardhi. Profesori mendoi, ne keto raste problemin shtyhet per mungese deshire, por mund te ndodhe ndryshe. Te nesermen Bardhi sa ishte ulur ne tavoline. Nderkaq mberriti Erzeni dhe vuri pamjen e tij te jashtme. Me pas qendroi ne pritje 'lajm do t'i jepte. - Se shpejti, tha Erzeni, do te dergohet nje specialist per problemet ekonomike, per te marre eksperience ne punet e llogarise. Gjat kohes do te verifikoje shkeljet. Nuk do te punosh, por do t'i vesh detyre ish shefit te llogarise te paraqite kontabilitetin, me te cilin do te njihet me eksperiencen e tij... Ne kete menyre i derguari yne do te kontrolloje, pa e kuptuar qe ben kontroll. - Atehere do te konsiderohem denoncuesi? Jo, jo, ne asnje menyre. - Mos u nxito. Detyra e tij eshte te konstatoje majen e aisbergut...

- Per majen e aisbergut jam i bindur, - u pergjigj Bardhi... - Kete do te verifikoje ai, ndersa kontrolli do behet me von, prandaj mos u druaj per asgje. Kjo eshte menyra me e mire. Jam i sigurte se derrin do ta shtiem ne lak... Dhe do ta arrijme pa rene ne sy. - Kur te mesohet qe eshte i tille, do te behet? - Pyeti Bardhi. - Ish - shefi mund te jete i rekrutuar, por mund te mos jete pjese e strukturave sekrete.... ** **

Kryetarit nuk i premtonte koha, per te ndjekur te gjitha problemet e kooperatives, prandaj caktoi pergjegjesen e sektorit te perimeve, Dorianen , e cila e zevendesoi, per problemet ekonomike dhe prapavijen. Diten qe Gjoku erdhi ne kooperaive, per te marre eksperience nga puna e mire qe ishte bere nga zyra e llogarise, Bardhi u porosit nga nen kryetarja t'i krijonte lehtesi. Pasi caktoi nje zyre te veante, ne dispozicion te tij vuri ish shefin e llogarise, i cili u krenua per punen ne sherbim te popullit dhe mprehtesine qe kishte treguar ne shperdorimin e shumave te medha. Per ti maskuar kishte bere kontabilizimin e tyre ne llogarine humbje fitime. Gjat kohes qe u vu ne dispozicion te specialistit te Ministrise se Bujqesise u tregua i palodhur t'i servirte te gjitha dokumentat, qe emerit te tij do ti jepnin buje. Pas punes pesembedhjeteditore Gjoku u largua u largua duke shprehur kenaqesine per ndihmen qe ishte dhene. Kurse zevendes Kryetares i shprehu evdata per mundesine qe i ishte dhene te perfitonte nga eksperienca e lavderueshme ne mbylljen e llogarive.... Tre dite me von Erzeni u takua me Bardhin. I derguari per te marre eksperience, vertetoi majen e aisbergut. Me von do te organizohet faza e dyte e operacionit. Kemi marre te gjitha masat, ne ate kohe do te behet goditja e befasishme. Per dale operacioni me sukse kemi menduar, ish shefin e llogarise me bilaet e te pese viteve do te demostroje eksperiencen e tij ne nje ndermarje bujqesore.... Gjat diteve qe zhvillohej seminari, ekspertet kontabel naten kontrollonin me imtesi dokumentacionin. Nga puna e kujdeseshme u arrit brenda kohes se planifikuar zbuluan malin e falsifikimit.. Pas seminarit ish shefit te llogarise iu vune prangat, ndersa bilaet e marra si model u sekuestruan. Ne hetuesi deshmitaret u arrestuan per pergjegjesi te perbashket ne fshehjen e vjedhjeve. Nderkohe situata e krijuar ne kooperaative elektizoi opinionin. Megjithse shumica e deshmitareve e dinin, nuk tregonin, nga frika u shnderruan ne shurdh memece... Midis zhurmes dhe kaosit qe u krijua ne kooperative nje dite Bardhi u takua me Zeqon. Brigadierin qe i kishte folur me mllef per kryetarin. Nderkohe priti t'i jepte nje mendim rreth zhurmes qe kishte filluar me buje. Ndersa Zequa i argasur nga jeta, pavarsisht se ishte i pakenaqur, pasi drodhi cigaren tha:

Qe te prite pylli me driza duhet sopata e dardharit, ne te kundert drizat dhe ferrat do t'na e zene frymen perseri!.. Fjalet s'kishin nevoje per koment. Nga pakenasite Zeqon e kishin pushtuar mllefet. Te gjithe ata qe punonin per te ngrene buken me qepe, pakenaqesite ishin bere mal. Por fillimi i hetimeve, nga koperativistet u prit ftohte. Tani qe ferrat kane filluar ti presi, tha nje nate ne klubin e fshatit i moshuari, ne qoftese nuk 'u nxiret rrenja do te lulezojne perseri... Megjithse kishin kaluar gjashte muaj, nje pjese e te korruptuarve ishin arrestuar. Ndonse thashethemet vazhdonin te pergojonin kryatarin, i cili vazhdonte punen si te ishte me i pastri nga te gjithe. Por disa ndryshime kishin ndodhur. Shoferi i komitetit nuk shkonte ne magazinen e kooperatives. Kryetari nuk i onte shoket e komitetit ne brigaden e Memos. Ndersa ne klub nuk bisedohej anash e anash, kurse opinioni i te gjthve vertitej rreth ngjarjes qe kishte bere buje. E kush e di me mire sesa krytari si shkojne punet ne hetuesi, u pergjigjej Zequa pyetjes se shokeve. Ne te vertete per kete problem nuk kishte informacion as Sekretari i Pare. Sipas rregullave ishin te detyruar ta njoftonin. Brigadieret dhe te gjithe ata qe kishin firmosur, pa pare gje me sy, ishin marre ne hetuesi per te dhene llogari. Per ato qe nuk u kishte shkuar mendja. Zjarrit te mbuluar, do ti dilte tymi. Kam pare shume nepunes , qe vinin nga komiteti, po nuk ua di emrin deklaronte do i akuzuar. Per te zbuluar gjurmet e krimit hetuesve u duhej emri i atyre qe mendohej se ishin pjesemarres ve shoferit, qe edhe ai mundohej se nuk ishte i vetem, prandaj duhej te behej ballafaqimi. Por organeve kopetente nuk u interesonte. Mendohej se deklaratat mund te ishin te verteta, por mund te ishin te rreme. U vendos qe te arrestuarve t'u tregonin fotografite, qe kishte secili ne kartelen e Deges se Brendshme. Por edhe per kete variant doli se disa kishin fotografi te vjetra, te cilat ndryshonin nga atehere, ndersa disa te tjere qe vinin nga klasa puntore kishin dale ne fotografi me rrobat e punes. Ne kete rast problemi u zgjidh. Ai qe di te beje qypa di tu vere verigen.... Nga lart u rekomandua, ne Komitetin Ekzekutiv te organizohej nje aktiv ekonomik me pjesmarrjen e te gjithe kuadrove te rrethit. Ne salle fotoreporteret filmuan pjesmarresit per ta transmetuar ne kroniken e lajmeve. Kronika i sherbeu hetuesise. Duke e shikuar me xhiro te vogela, shikuan me kujdes fytyren e zmadhuar te secilit. Me pas thirren te akuzuarit. Pasi e shikonte secili, pyetej cilin kishte pare ne kooperative. Ne kohen qe iu arrit objektivit, gjykata vendosi, ish shefit te llogarise t'i behej gjyqi ne fshat, aty ku kishte bere shperdorimet. Fshataret u lajmeruan nje dite perpara dhe u mbidhen ne qender te fshatit te degjonin gjyqin shembullor. Kur doli perpara gjyqit ish shefi i llogarise, vune re ndryshimet. Nga i gjate e i drejte ishte krrusur si draper. Ne fytyre dallonin nofullat e dala, zeri e ishte holluar si i nje femije. Krenaria e dikurshme i kishte zbritur ne fund te kembeve. Gjat pyetjeve iu kerkua te jepte spjegime per shperdorimin e pasurise se perbashket. Te tregonte me cilet kishte bashkepunuar. Mbasi ne detin e shperdorimeve nuk kishte qene i vetem. Nderkaq ai deklaroi: Duke qene i mbrojtur nga ata qe mendonin se nuk i zinte plumbi, sidomos

nga ata qe ndihmonte kryetari, jam treguar doreleshuar. Ne fillim u tregova i kujdesshem, me pas ia shkela. Vjedhjen e konsiderova si veprim te zakonshem, pa kuptuar se vetem koken kisha futur ne rere. Tani qe kuptova gabimin eshte von. Ne qofte se do t'i kisha syt hapur ne punet e llogarise, s'kishte mundesi te vidhej si veprova une. Ish shefi i llogarise u denua si hajdut dhe si armik klase me 25 vjet heqje lirie. Te tjeret me tre dhe kater vjet heqje lirie. Kryetari doli perseri pa lagur.

**

**

Nje vit me von Bardhit iu hap dera e univerisitetit. Me paskooperativen dhe njerzit i la pas. Por pas furtunes te gjithe ishin ndier te liruar. Ndersa i zoti i ifligut, te cilit nuk iu hoq nje fije floku, mbeti ne krye te detyres. Pas furtuna vendosi te bente riorganizimin e brigadave te bujqesise dhe te sektoreve te tjere. Ne plan te pare dolen figura te reja, por edhe ata do te beheshin shoket besnike te kryetarit. Pasi mberriti ne Tirane takimin e pare Bardhi e beri me profesorin dhe Driten. Takimi ishte i permallshem, vellazeror, mbreselenes. - Do te behesh shqiponje, - tha Drita, - fluturo ne qiellin pa re! Besoj se i lumtur! Bardhi shprehu falenderimet per fjalet e ngrohta, nderkohe u zotua se megjithse kishte njohur veshtiresite e profesionit i duhej pune, per te pervetesuar teorine. Ndersa profesor Shpetimi tha: Po te njihet profesioni ndihmon ne kaperxesh veshtiresive. Megjithse i ri ne detyre, munde te kuptosh dallaveret e njerzve. Me kete tregove se aftesite nuk te mungojne. Jam perpjekur dhe do te perpiqem te fitoj dije, - ta Bardhi se nuk do t'u trembem veshtiresive. E di qe duhet te bej sakrifica, por do t'i bej. Mireqenien time e dua te vije, pa ia lypur kujt. Per kete jam dhe do te mbetem ambicioz. Edhe ne bisedat me Minerven dhe Banushin shkembeu mendime, te cilat i sherbenin nxjtjes dhe inkurajimit ne rrugen qe filloi. Mosha dhe pervoja ne pune, ne krahasim, me te tjeret, ishin faktore te rendesishem qe do te kishin influencen e tyre. Gjat kohes kishte pare nga afer jeten e njerzve te thjeshte, nderkohe pu njoh edhe punen e piste te disave. Me te gjitha keto ishte bindur se jeta nuk mund te kalohet pa veshtiresi. Ndersa qellimi qe i vuri vetes ishte te mos e mposhtnin veshtiresite. Mbasi veshtiresite nuk zhduken, ose zhduken bashke me ata qe i krijojne. Firence 2007 Perpunuar ne Vlore Mars Maj 2013