You are on page 1of 19

T.C.

ĠSTANBUL ÜNĠVERSĠTESĠ - HASAN KALYONCU ÜNĠVERSĠTESĠ SOSYAL BĠLĠMLER ENSTĠTÜSÜ LĠDERLĠK VE KÜRESEL GĠRĠġĠMCĠLĠK

KOBİ'LER, SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

YUNĠS KOYUNCU

Ġstanbul, 2013

ĠSTANBUL ÜNĠVERSĠTESĠ .C.HASAN KALYONCU ÜNĠVERSĠTESĠ SOSYAL BĠLĠMLER ENSTĠTÜSÜ LĠDERLĠK VE KÜRESEL GĠRĠġĠMCĠLĠK KOBİ'LER.T. SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ KOBĠLERDE GĠRĠġĠMCĠLĠK Yüksek Lisans Ödevi YUNĠS KOYUNCU DANIġMAN: Naim DENĠZ .

...10 4...14 KAYNAKÇA………………………………………………………………..6 2..3.1.5. Sermaye Piyasasından Fon Elde Etmede YaĢanan Sorunlar……………8 2.9 3...YENĠ EKONOMĠ VE KOBĠ‟LERĠN FĠNANSAL SORUNLARI….İÇİNDEKİLER 1.SONUÇ VE ÖNERĠLER …………………………………………………….GĠRĠġ……………………………………………………….8 2.5 2.FĠNANSMAN DÜNYASINDA YENĠ BĠR UYGULAMA BASEL II VE KOBĠ‟LERE OLASI ETKĠLERĠ…………………………………………. Kredi Temin Etmede YaĢanan Sorunlar………………………………..9 2.2 Özsermaye/ĠĢletme Sermayesi Yetersizliğinden Kaynaklanan Sorunlar..4..... Finansal Yönetimdeki Yetersizliklerden Kaynaklanan Sorunlar……….…16 .……………….2 2. Alternatif Finansman Tekniklerinin Yeterince Kullanılmaması………....

AB Mevzuatına uyum çalıĢmaları kapsamında Bakanlar Kurulu‟nca kabul edilerek 18 Kasım 2005 tarihli Resmi Gazetede yayınlanan karar eki. KOSGEB.000.000. KOBĠ Tanımı Yönetmeliğine Göre ĠĢletmelerin Sınıflandırılması Çalışan Sayısı 0-9 10-49 50-249 ≥ 250 Ölçek Mikro Küçük Orta Büyük Mali Bilanço Değeri 1. ULUDAĞ.000 Yıllık Net SatıĢ Hasılatı(YTL) 1. „Türkiye‟de KOBĠ‟lere Sağlanan Destekler‟.000 25. 2005) Bu veriler ıĢığında çalıĢan sayısı esas alındığında GSĠS (Genel Sanayi ve ĠĢyerleri Sayımı) sonuçlarına göre ülkemizdeki imalat sanayi iĢletmelerinin % 99. Ġstanbul.GİRİŞ Tüm dünyada olduğu gibi. Ülkemizde yakın zamana kadar Küçük ve Orta Büyüklükteki ĠĢletmeleri ifade eden ortak bir KOBĠ tanımı bulunmamaktaydı.000 5. ĠTO Yayınları.11..000. Türkiye‟de de ekonominin dinamik ve sürükleyici unsurlarından biri olan ve ülkemizin sosyo-ekonomik geliĢimi açısından büyük önem taĢıyan KOBĠ‟ler genel olarak. Adı geçen yönetmeliğe göre iĢletmelerin sınıflandırılmasını gösteren tablo aĢağıda yer almaktadır.2005 tarihinde 25997 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan ilgili yönetmelik ile aĢılmıĢtır. Daha önce yalnızca çalıĢan sayısı esas 1. Tablo 1. DıĢ Ticaret MüsteĢarlığı vb. Meng. farklı KOBĠ tanımlarından hareket etmekteydi 3 ve bu durum da uygulamada farklılıkların oluĢmasına ve istatistiksel verilerin farklı çıkmasına neden olmaktaydı.000 5.000. No:3.000. Hazine MüsteĢarlığı. „Türkiye‟de Küçük ve Orta Ölçekli ĠĢletmeler‟.000 ≥ 25.000.. az sermaye kullanımı yanında daha çok el emeği ile çalıĢan. NARĠN. çabuk karar verme yeteneğine sahip. 1990. ve HUĠ-YĠNG.000 25.000. düĢük sermaye.63‟ü KOBĠ ölçeğindedir. Halk Bankası. Eximbank.1.000. düĢük düzeyde yönetim giderleri ile faaliyet gösteren ve ucuz bir üretim gerçekleĢtiren iktisadi teĢebbüsler olarak nitelendirilebilir1.. „Solutions to small and medium-sized enterprise services of China‟. „China-USA Business Review‟. „Ekonomik YaklaĢım‟. Böylece KOBĠ tanımı tüm kuruluĢlar için standart bir hale getirilmiĢtir. USA. 2. Küçük ve Orta Büyüklükteki ĠĢletmelerin tanımını yapmaktadır. Standart bir tanımın bulunmamasının getirdiği sıkıntılar 18.. Ankara. Sınırlı üretim kapasitesi. Cilt:16. Serin.000 (Kaynak: Dokuzuncu Kalkınma Planı 2007-2013 KOBĠ Özel Ġhtisas Komisyonu Raporu. ve AKDEMĠR. Müslüme. Sayı:55. Ġlhan ve VĠLDAN.000 ≥ 25. . March 2007 3. esnek operasyon kabiliyeti ve zayıf rekabet gücü KOBĠ‟lerin sahip olduğu karakteristik özelliklerdir2. Wang. SHAN-SHAN. 2005. Volume:6. Sevim. yetersiz teknolojik altyapı.

762 1. ĠĢletmelerin Ölçeksel Dağılımı Ölçek (Kişi) Sadece işletme sahibi 1-9 10-49 50-99 100-150 151-250 251 + Toplam Kaynak: TÜĠK. aidiyet gibi kriterler de dikkate alınmaya baĢlamıĢtır.964 1. SSK‟ya Kayıtlı ĠĢletmelerin Büyüklük Grubuna Göre Dağılımı Çalışan sayısına göre işyeri büyüklük grupları KOBİ(1-250) Büyük(251+) Toplam Kaynak: SSK. Tablo 2.38 94. TÜĠK‟in yaptığı araĢtırmalarda Türkiye‟deki iĢletmelerin önemli bölümünün (% 99.999. KOBĠ‟lerin ülkemiz ekonomisi için ne kadar önemli olduklarının bir göstergesidir.00 ĠĢyeri Sayısı 23. Tablo 3.673 Sigortalı sayısı 3.10 0.598 Yüzdesi 1.00 Bu veriler.901 5. Diğer taraftan iĢletmelerin hangi ölçekte değerlendirileceği üç yıllık dönemdeki verilerine bakılarak yapılacaktır.058.013 726. . mali bilanço değeri.804 1.94 3.28 100.alınarak yapılan tanımlara karĢı. 2002 Ölçeksel dağılımda ezici bir üstünlüğe sahip olan ülkemizdeki KOBĠ‟ler. istihdam oluĢturma bakımından da çok büyük bir öneme sahiptir.865 ĠĢyeri sayısı (%) Sigortalı Sayısı(%) 99.11 100.080 1. 2002 ĠĢyeri sayısı 724.08 0.93 100.660 2.00 79.07 20.633.72 0.30 0.387 1.810 1.246 5.720.89‟u) KOBĠ niteliğinde olduğu görülmektedir. yıllık net satıĢ hasılatı. Sigortalı olarak çalıĢanların yaklaĢık % 80‟i KOBĠ‟ler tarafından istihdam edilmektedir (Tablo 3).058.509 53.09 0.

Issue 1. „Türkiye‟de Küçük ve Orta Boy ĠĢletmeler‟. 5. 2001. • Ġstihdam yaratma. Küçük ölçekli ve dağınık olmalarından dolayı yüksek verimle çalıĢamamaları. Ülkemizdeki iĢletmelerin tamamına yakını Küçük ve Orta Büyüklükteki ĠĢletmeler (KOBĠ) olması ve toplam istihdamın da önemli bir bölümü bu tür iĢletmeler tarafından karĢılanmasına rağmen. April. „Finance and Small and Medium-Sized Enterprise in Developing Countries‟. P. • GiriĢimciliği teĢvik etme. Bu rakamlar. Ankara. Ulusal ekonominin temel taĢlarından biri olan KOBĠ‟ler sahip oldukları özellikler sayesinde büyük firmalara göre birtakım avantajlara sahiptirler. 2003. KOBĠ‟ler sahip oldukları avantajların yanında birtakım dezavantajlara da sahiptirler. Tahir.. talep değiĢikliklerine daha hızlı cevap verirler ve ekonomik dalgalanmaları ve krizleri esnek yapıları sayesinde daha az zararla atlatırlar6. kendi örgüt yapıları. KOBĠ‟lerin önemli ölçüde verimlilik sorunu yaĢadıklarının bir göstergesi olabilir. . Volum:6. „Journal of Developmental Entrepreneurship‟.. üretim ve hizmet konularında daha esnek olabilmektir 5. KOBĠ‟lerin karĢılaĢtıkları sorunları. toplam katma değerin % 26‟sı seviyelerinde kalmaktadır2. bu iĢletmelerin yarattıkları katma değer. müĢteri ve çalıĢanlar ile daha yakın iliĢkiye girebilmek ve pazarlama. „KOBĠ‟lerin Temel Sorunları ve Sağlanan Destekler‟. iĢleyiĢi ve davranıĢlarından kaynaklanan Makro Sorunlar olmak üzere ikiye ayırabiliriz. kurumsallaĢamamaları ve bu yüzden de kaynak temin etmede zorlanmaları. KOBĠ‟ler daha az yatırımla daha çok üretim ve ürün çeĢitliliği sağlarlar. 6. teknik ve sektörel bilgilerinin yetersiz olması ve tüm bu nedenlerin bir sonucu olarak rekabet güçlerinin zayıf olması KOBĠ‟lerin önemli dezavantajları olarak sayılabilir. 2001. • Bölgeler arası geliĢmiĢlik farkını azaltma. KOSGEB yayını. Küçük veya orta ölçekli bir iĢletmeye sahip olan giriĢimcinin büyük iĢletmelerle rekabette iki temel avantajı vardır. KOBĠ‟lerin ekonomiye yaptıkları katkıları genel olarak Ģöyle sıralayabiliriz4: • Ekonomik ve sosyal refahın artmasını sağlama. COOK.. KOBĠ‟lerin yüksek performans gösterebilmesi iĢletme düzeyindeki sorunların çözümüne ve genel ekonomik istikrarın sağlanmasına bağlıdır ve KOBĠ‟ler genel iktisadi ortamı belirleyici rollere sahip olmakla beraber genel ekonomik durumdan da etkilenen oluĢumlardır. 4. Figen. AKGEMCĠ.Kaldı ki KOBĠ‟lerin bir ülke ekonomisine sağladıkları yararlar sadece bunlardan ibaret değildir. Bunlar. YILMAZ. standartlara uygun üretim yapamadıklarından ihracat potansiyellerinin düĢük olması. Sorunlu ekonomilerde KOBĠ‟ler daha fazla sorunla karĢılaĢarak ekonomik dalgalanmalardan daha fazla etkileneceklerdir. iĢleyiĢleri ve davranıĢlarından kaynaklanan Mikro Sorunlar ve iktisadi ve sosyal hayatın genel yapısı.

KOBĠ‟lerin yaĢadığı sorunların baĢında finansal sorunlar gelmektedir. Tahir. YUMUġAK. 1980‟lerden itibaren ABD‟de büyük bir ivme kazanan ve 1990‟larda devasa boyutlara ulaĢan bilgi ve iletiĢim teknolojisi yatırımlarının neden olduğu verimlilik artıĢları ile açıklanmaktadır. Böyle bir ortamda güçlerini birleĢtirerek çok daha büyük Ģirketlere dönüĢen iĢletmelerin sayısında artıĢ olmuĢtur. Büyük Ģirketlerin pazar paylarını artırmaları sonucunda küçük ve orta büyüklükteki iĢletmeler varlıklarını sürdürmede güçlükler yaĢamaya baĢlamıĢtır. ABD‟nin bilgi ve iletiĢim teknolojilerine dayalı olarak yaĢadığı bu yüksek ekonomik performans “yeni ekonomi” olarak isimlendirilmiĢtir8.09. 2. ġöyle ki 19901995 yılları arasındaki ekonomik performansı. 1990‟lı yıllarda ise geliĢme daha da hızlı bir ivme kazanmıĢtır. Rekabet yoğunlaĢmıĢ ve tüm dünyaya yayılmıĢtır. ĠletiĢim teknolojilerindeki yenilikler nedeniyle ABD ve Avrupa‟da yaĢanan geliĢmeler tüm dünyayı etkilemiĢtir. KOBĠ‟lerin böyle bir ortamda ayakta kalabilmeleri sağlam bir özkaynak yapısına sahip olmalarına. 2001. insan kaynakları yönetimi. ar-ge ve karar alma ile ilgilidir7. mali bünyelerinin güçlü olmasına bağlıdır. 3.oecd. Bu geliĢmeler. ihracat. ĠĢte bu noktada KOBĠ‟ler finansal anlamda birçok sorunla iç içe yaĢamaktadırlar.Ulusal Bilgi. 8. 25-26 Kasım 2004.org. Ġbrahim Güran (2004). . ABD‟nin 1990‟lı yıllardaki bu makro ekonomik performansı. halkla iliĢkiler. 7. 1973-1990 yılları arasındaki 17 yıllık performansının iki katına ulaĢmıĢtır. “Yeni Ekonominin Para Politikaları Üzerindeki Etkileri”. Bu süreci çabuk atlatan ABD ekonomisi 1980‟li yıllarda büyümeye baĢlamıĢtır. Yeni Ekonomi ve küreselleĢmenin Ģekillendirdiği dünyada ve ülkemizde KOBĠ‟ler. üretim yönetimi. Özellikle Türkiye gibi kırılgan ekonomilerde sıkça yaĢanan ekonomik krizler bunu zorunlu kılmaktadır. bir taraftan pazarda tutunabilme endiĢesi yaĢarken diğer taraftan bu rekabete direnebilmek için yoğun çaba sarf etmektedirler. „KOBĠ‟lerin Temel Sorunları ve Sağlanan Destekler‟. YENİ EKONOMİ VE KOBİ’LERİN FİNANSAL SORUNLARI: Ġkinci dünya savaĢı sonrası. AKGEMCĠ. tedarik.2007) bir anda kendilerini bu fırtınanın içinde bulmuĢlardır.Türkiye‟deki KOBĠ‟lerin yaĢadığı temel sorunlar örgütlenme ve yönetim. Small And Medium-Sized Enterprises In Turkey.. Ankara. EskiĢehir. KOSGEB yayını. beraberinde küreselleĢme akımlarını hızlandırmıĢ. Ekonomi ve Yönetim Kongresi. 2004 (28. pazarlama yönetimi. tüm dünya ülkeleri 2 www. finansal yönetim. 1973 petrol krizine kadar olan dönemde baĢarılı bir geliĢme seyri izleyen ABD ekonomisi 1973 petrol krizi sonrasında yükselen enflasyon ve iĢsizlik oranları ve düĢen GSMH nedeniyle sarsıntılar yaĢamıĢtır. muhasebe yönetimi. Çokuluslu iĢletme sayılarında artıĢlar meydana gelmiĢtir.

Bu sorunlara alternatif finansman tekniklerinin yeterince kullanılmamasını da ekleyebiliriz. özsermaye/iĢletme sermayesi yetersizliğinden kaynaklanan sorunlar. Ülkemizdeki KOBĠ‟lerin yaĢadıkları finansal sorunların oluĢumunda özellikle uzun yıllar boyunca süren yüksek enflasyonlu dönem 3 ve teĢvik politikalarının etkili bir Ģekilde uygulanamaması10 etkili olmuĢtur. 18-21 Ekim 2001. Kredilerin Küçük ve Orta Büyüklükteki ĠĢletmeler tarafından yoğun ve etkin kullanımı hem KOBĠ‟lerin hayatta kalmaları hem de ülkedeki sürdürülebilir ekonomik kalkınma açısından oldukça önemlidir. „Türkiye‟de Küçük ve Orta Boy ĠĢletmeler‟.Ülkemizdeki KOBĠ‟lerin yaĢadığı finansman sorunlarının temelinde 4 ana neden yatmaktadır (Aras. YÖRÜK. • KOBĠ‟lerin kendi yapılarından kaynaklanan sorunlar. 2. Orta Anadolu Kongresi: KOBĠ‟lerin Finansman ve Pazarlama Sorunları. KOBĠ‟ler genellikle sınırlı özkaynaklarla kurulduğundan. • Bankacılık sisteminin yapısal sorunları. özellikle bankacılık sistemine borçlanma yoluyla gerçekleĢtirilen finansmanın önemi daha da artmaktadır. Banka kredisi kullanımı hayati önem taĢımasına rağmen ülkemiz KOBĠ‟lerinin kredilerden aldıkları pay oldukça düĢüktür (Tablo 5): 9. NevĢehir 10. Figen. Kredi Temin Etmede Yaşanan Sorunlar: KOBĠ‟ler faaliyetlerini sürdürebilmeleri için kendi özkaynaklarını kullanmak ya da bankalardan kredi almak zorundadırlar. 2003. çok az iĢletmeye ulaĢmıĢtır. sermaye piyasasından fon elde etmede yaĢanan sorunlar ve finansal yönetimdeki yetersizliklerden kaynaklanan sorunlar oluĢturmaktadır9. .. „KOBĠ‟lerin Kredi Yoluyla Finansmanında KarĢılaĢtıkları Sorunlar ve Tokat Ġlinde Bir Uygulama‟. 1. KOBĠ‟lerin finansmanla ilgili yaĢadıkları sıkıntıları kredi temin etmede yaĢanan sorunlar. 2001): • Ekonomik istikrarsızlık. Nevin. • TeĢvik politikalarının yetersizliği. KOBĠ‟lerin yaĢadığı finansal sorunları aĢağıdaki gibi ana baĢlıklar altında inceleyebiliriz.. KOBĠ‟lere yönelik teĢvikler de genellikle kağıt üzerinde kalmıĢ. Uzun yıllar süren yüksek enflasyon iĢletmeleri reel anlamda küçültmüĢ ve iĢletmelerin mali yapılarını bozmuĢtur.1. YILMAZ.

2 99. 18 -21 Ekim 2001.7 42.0 99. mümkün olduğunca düĢük riskle çalıĢmak istemeleri nedeniyle bazen talep edilen kredi karĢılığında birkaç kat teminat isteyebilmektedirler. Bankalar da küçük ölçekli iĢletmeler yerine büyük firmalarla çalıĢmayı tercih etmektedirler11.4 36 67 44 63.0 98. KOBĠ‟ler kredi aldıkları zaman da ilgili nedenlerden dolayı artan kredi riski neticesinde olması gerekenden daha yüksek faizlere maruz kalmaktadırlar.8 99. NevĢehir. Güler. SeçilmiĢ Ekonomilerin KOBĠ‟lerle Ġlgili Bazı Göstergeleri Ülkeler Pay (%) ABD Almanya Japonya İngiltere Fransa Singapur Hindistan G.3 47 5 ĠĢletmeler Ġçindeki Payı (%) İstihdam İçindeki Payı(%) Kredilerden Aldığı Kaynak: (Küçük çolak vd.7 35 50 27 29 27 15.8 58 64 81.0 99.6 98. 2006) Tablo 5‟te yer alan ülkelerdeki KOBĠ‟lerle Türkiye‟deki KOBĠ‟lerin iĢletmeler içindeki payı neredeyse aynı olmasına ve Türkiye‟deki KOBĠ‟lerin istihdam içindeki paylarının da Japonya‟daki KOBĠ‟ler hariç hepsinden yüksek olmasına rağmen ülkemizdeki KOBĠ‟lerin kredilerden % 5 gibi oldukça düĢük bir pay aldığı görülmektedir. Orta Anadolu Kongresi: KOBĠ‟lerin Finansman ve Pazarlama Sorunları. Büyük iĢletmeler talep ettikleri kredi karĢılığında 11.. Türkiye gibi geliĢmekte olan bir eko nomiye sahip Hindistan‟da bile ilgili oran ülkemizdeki oranın 3 katından fazladır. 1.Tablo 5.4 96.0 97.Kore Türkiye 97. Bu veriler KOBĠ‟lerimizin kredi temin etmede önemli sıkıntılar yaĢadıklarını göstermektedir. KOBĠ‟ler sınırlı sermaye ile çalıĢtıklarından dolayı bankaların istediği teminatları gösterememektedirler. „KOBĠ‟lerin Sermaye Piyasası Yoluyla Fon Sağlama Olanakları: Tezgahüstü Piyasalar ve Risk Sermayesi Finansman Modeli‟. ARAS.2 59 76.. Bankalar. Bunun yanında bu tür iĢletmelerin bilanço yapıları da genellikle bankaların isteklerine cevap verememektedir. .

EGS Bank yayını. 03-04 Ocak 2002.2 Özsermaye/İşletme Sermayesi Yetersizliğinden Kaynaklanan Sorunlar: ĠĢletmelerin faaliyetlerini finanse etmek için kullanabileceği iki temel yol vardır. önemli bir finansman alternatifi olarak karĢımıza çıkmaktadır. Fırsatlar ve Çözüm Önerileri” Sempozyumu. . hisse senedi ile değiĢtirilebilir kar ve zarar ortaklığı belgesi ve finansman bonosu aracılığıyla sermaye piyasasından fon sağlayabilirler. faaliyetlerini sürdürmek için de iĢletme sermayesine (dönen varlıklar – kısa vadeli borçlar) ihtiyaç duyarlar. „Türkiye‟de Küçük ve Orta Ölçekli ĠĢletmeler. „KOBĠ‟lerin Sermaye Piyasasına Katılımı‟.2000. Bunlardan birincisi iĢletmenin kendi kaynakları (özkaynak) ile ikincisi ise bankalardan kredi alarak bu ihtiyacı karĢılamasıdır. OKTAY.varlıklarını teminat olarak gösterebilirken. Ülkemizdeki KOBĠ‟ler sermaye piyasalarından çok fazla yararlanamamaktadırlar 13. Bu nedenle yetersiz özsermaye ile kurulan iĢletmeler zor durumda kalmaktadırlar. kar ve zarar ortaklığı belgesi. ĠMKB eğitim ve yayın müdürlüğü. Sermaye piyasası KOBĠ‟ler için önemli bir finansman kaynağı olmasına rağmen. Alptekin. Sermaye Piyasasından Fon Elde Etmede Yaşanan Sorunlar: Kredi temin etmede sorunlar yaĢayan ve özkaynakları yetersiz olan KOBĠ‟ler için sermaye piyasasından fon elde etme. MÜFTÜOĞLU. Bu durum. yüksek maliyetli banka kredisi kullandıklarından ve yatırımlarının dönüĢ hızını ayarlayamadıklarından dolayı iflas edebilmektedirler 14. hisse senedi ile değiĢtirilebilir tahvil. 13. KOBĠ‟ler hisse senedi. küçük iĢletmelerin kredi yoluyla finansmanda çekimser davranmalarına neden olmaktadır12.3. 1997. ‟21.T. Sorunlar-Öneriler. Tamer. 2. Bu durumun baĢlıca nedenlerini Ģu Ģekilde sıralayabiliriz: 12. KOBĠ‟lerin banka kredilerini de çok fazla kullanmadıkları düĢünüldüğünde yatırımların finansmanı için özkaynak ön plana çıkmaktadır. Zamanla özsermayesi azalan ve dıĢ kaynaklara yönelen iĢletmeler.Yüzyılda KOBĠ‟ler: Sorunlar. ve GÜNEY. Ertan. katılma intifa senetleri. Esin. sermaye piyasalarından da karĢılanabilir.04. tahvil. 14. 2. 19. Özellikle ekonomik dalgalanmaların yaĢandığı dönemlerde KOBĠ‟ler tahsilatta yaĢadıkları sorunlardan dolayı nakit sıkıntısına girmektedirler. AKBULUT. ĠĢletmeler kuruluĢ aĢamasında giriĢimci sermayeye. kara iĢtirakli tahvil. Doğu Akdeniz Üniversitesi. ĠĢ hayatının kötü gitmesiyle de küçük iĢletme sahibi tüm mal varlığını kaybetme riskiyle karĢı karĢıya kalabilmektedir. Özkaynak doğrudan ortaklardan sağlanabileceği gibi.C. Ülkemizdeki KOBĠ‟lerin kredilerden aldığı pay (%5) çok düĢük olduğu için yatırımlarda özkaynak kullanımı zorunlu hale gelmektedir. Ankara. daha önce de belirttiğimiz gibi KOBĠ‟ler bu olanaktan çok fazla yararlanamamaktadırlar.K. K. küçük iĢletme sahipleri genellikle Ģahsi mal varlıklarını teminat olarak göstermektedirler.

e.g. Alternatif Finansman Tekniklerinin Yeterince Kullanılmaması: KOBĠ‟ler faaliyetlerini büyük oranda kendi kaynakları ile finanse etmekte. Tamer. satıĢ komisyonu. finans kurumlarını.5. .• KOBĠ‟lerin genellikle Ģahıs veya aile Ģirketleri oluĢu ve yönetim hâkimiyetini kaybetme endiĢeleri • Halka açılmanın maliyeti • ġirketlerin çok küçük oluĢları • KOBĠ‟lerin organizasyon yapıları ve muhasebe sistemleri • KOBĠ‟lerin kayıt dıĢı kalmak istemeleri KOBĠ yöneticilerinin geleneksel “yönetim bizde olsun. AĢağıdaki tablo incelendiğinde KOBĠ‟lerin Eximbank‟ı. 2.. Ģirketlerin küçük ölçekli olmalarından dolayı sermaye piyasalarına açılmanın çok fazla yarar getirmeyeceği düĢüncesi. 15. KOBĠ yöneticilerinin/sahiplerinin finansman konusunda yeterli olmayıĢları ve finansman alanında uzman kiĢileri çalıĢtırmamaları bu tür iĢletmelerin yaĢadıkları sorunları derinleĢtirmektedir. KOBĠ‟lerin halka açılırken katlanmak zorunda oldukları bağımsız denetim ücretleri. KOBĠ‟lerin sermaye piyasasının öngördüğü organizasyona ve muhasebe sistemlerine sahip olmamaları ve kimi iĢletmelerin kayıt dıĢı kalarak vergi ödememe eğilimleri Küçük ve Orta Büyüklükteki ĠĢletmelerin sermaye piyasasına girmelerinin önündeki önemli engellerdir. özkaynaktan sonra da bankalardan alınan kredileri kullanmaktadırlar. a. Finansal Yönetimdeki Yetersizliklerden Kaynaklanan Sorunlar: Yetersiz finansman bilgisi ve modern finansman tekniklerinin yeterince izlenememesi KOBĠ‟lerin önemli mikro sorunları arasındadır 15. kimse karıĢmasın” anlayıĢı. 2. hisse senedi basımı. reklam giderleri. ilan ve duyuru giderleri. KOBĠ‟lerin ağırlıklı olarak özkaynak ve banka kredileri yoluyla finansman sağlamaları diğer alternatif finansman kaynaklarının avantajlarını kullanamamalarına neden olmaktadır. leasingi ve factoringi finansman kaynağı olarak pek kullanmadıklarını görmekteyiz. Çoğu KOBĠ‟nin ayrı bir finansman bölümünün olmayıĢı. Avrupa Yatırım Bankası‟nı. MÜFTÜOĞLU.4.

Risk Yönetimi ve Basel II‟nin KOBĠ‟lere Etkileri. Ülkemizde Ģimdiye kadar yapılan KOBĠ tanımlarından farklı olarak. düĢük temerrüt olasılığına ve uzlaĢıdaki teminatlara sahip olanlar açısından fırsat olabileceği düĢünülmektedir18. Münür – TÜRKER KAYA. Bu anlamda Basel II‟yle Ģekillenecek yeni dönemin KOBĠ‟lerin önemli bir kısmı için ciddi yükler getirebileceği ancak öngörülen Ģartları sağlayan ve yüksek derecelendirme notuna. Diğer taraftan raporlama standartlarındaki sorunlar. denetim boĢluğundan kaynaklanan kayıt dıĢılık.( 2004). vadesi ve tutarı da risk bazlı fiyatlamayı etkileyen diğer unsurlar olarak karĢımıza çıkmaktadır. Ayhan (2005/4). ilgili bankadaki kredi miktarı 1 milyon Euro‟nun üstünde olan KOBĠ‟ler ise “kurumsal portföy” içinde tanımlanmaktadır. bankanın daha çok risk aldığı ürünlerde ve düĢük dereceli müĢterilerde daha yüksek fiyatlama yapması olarak tanımlamak mümkündür. Basel-II‟ye göre KOBĠ sınıfının belirlenmesinde yıllık toplam satıĢ cirosu esas alınacaktır. Bürra vd. Türkiye Bank. YÜKSEL. KOBĠ‟lerin mevcut kredi imkânlarından yararlanmalarını güçleĢtireceği düĢünülmektedir.KOBĠ‟lerin finansal sorunlarına değindikten sonra finansal sorunlara iliĢkin çözüm önerilerine geçmeden önce 2007‟de Avrupa Birliği ülkelerinde yürürlüğe giren. ÇalıĢma Raporları 17. Bu durum da risk bazlı kredi fiyatlamasını getirmektedir. Birliği. kurumsal yönetimdeki zaaflar ve mali yapılarına iliĢkin sorunların. Kredinin türü. BDDK. Buna göre SME (KOBĠ). PEKAK. 16. KOBĠ tanımıyla birlikte “perakende-kurumsal” ayırımı çok önem kazanmakta olup bir bankadaki toplam kredisi (Nakit + Gayrinakit) 1 Milyon Euro‟nun altında kalan KOBĠ‟ler “perakende portföy” içinde tanımlanmakta. ARD ÇalıĢma Raporları: . Basel -II‟de sermaye yeterliliğini belirlemek için kullanılan standart yöntemde SME (Small and Medium Sized Entities) sınıfının sınırlarıfirmaların yıllık toplam satıĢ cirolarına göre belirlenmeye baĢlanacaktır. FİNANSMAN DÜNYASINDA YENİ BİR UYGULAMA BASEL II VE KOBİ’LERE OLASI ETKİLERİ Basel II ile birlikte bankacılık sistemi risk odaklı sermaye yönetimine geçmekte ve bankalar açısından risk yönetimi ön plana çıkmaktadır. 2008‟de de ülkemizde yürürlüğe girecek olan Basel II sermaye uzlaĢısından ve ülkemizdeki düĢük enflasyonlu süreçten bahsetmek ve bunların KOBĠ‟lere etkileri üzerinde durmak yerinde olacaktır. Yasemin (2005/3). toplam cirosu 50 milyon Euro‟yu geçmeyen firmalar olarak tanımlanmaktadır. Basel II ile birlikte KOBĠ‟le r bağımsız derecelendirme kuruluĢlarından ve bankalardan alacakları yüksek derecelendirme notları ile düĢük maliyetli kredi olanağına sahip olabileceklerdir17. YAYLA. Risk bazlı fiyatlamayı. 3. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu. Eylül 2004 18. Basel II ile birlikte kredi kullananın riski firma derecelendirme notu ile ifade edilecektir 16.

iletiĢim teknolojilerindeki geliĢme. YÜKSEL. 19. Ayhan (2005/4). Kredinin türü. Basel-II kapsamında kabul edilmesi öngörülen teminatlar aĢağıda belirtilmiĢ olup. 09. özellikle küreselleĢme akımı. Risk Yönetimi ve Basel II‟nin KOBĠ‟lere Etkileri.Türkiye‟de yıllarca uygulana gelen birçok politika. Ekonomik hayattaki geliĢmeler ise finans sektörünü daha da önemli hale getirmiĢ ve bu sektörün tüm taraflarının ilgisini çekmeye baĢlamıĢtır. Bu geliĢmelerin derinden etkilediği bankacılık sektörü bir taraftan yaĢanan yoğun rekabetin gerisinde kalmamak diğer taraftan ana faaliyet konusu olan iĢlemlerinde karĢı karĢıya kaldığı riskleri minimize etmek için yoğun çaba sarf etmek zorunda kalmıĢtır. KOBĠ kredilerinin tabi olduğu risk ağırlıkları Basel-II‟de önemli ölçüde değiĢikliğe uğramıĢtır. tutarda risk bazlı fiyatlamayı etkileyen diğer unsurlar olarak karĢımıza çıkmaktadır. PEKAK. Türkiye Bankalar Birliği. internetin yaygınlaĢması ve Avrupa Birliği‟ne girme yönündeki çabalardan etkilenerek hızla değiĢmektedir. Basel II uygulamalarıyla birlikte bankaların maruz oldukları riskleri daha iyi ölçmeleri beklenmektedir. a. Çünkü kötü yönetim veya yolsuzluklar nedeniyle batan bir bankanın faturası genelde devlete ve topluma ihale edilmektedir. vadesi. Risk bazlı fiyatlamada zorlayıcı bir diğer unsur da kullandırılacak krediler için firmalardan istenecek teminatlardır. dolayısıyla tüm toplumu ilgilendirmektedir. Bu değiĢim gerek sosyal hayatta.g. kurumsal olarak nitelendirilen KOBĠ kredileri ise derecelendirilme notlarına bağlı olarak % 0 . meydana getireceği sonuçlar bakımından dolaylı da olsa devleti. Kredi sürecinin tamamlanabilmesi için KOBĠ‟lerden istenecek teminatlarda da bazı değiĢiklikler öngörülmektedir.( 2004). Ġçsel Derecelendirmeye Dayalı YaklaĢımlarda ise bu risk ağırlıkları bankalar tarafından KOBĠ‟lere verilen derecelendirme notları dikkate alınarak belirlenmektedir19. dünya konjonktüründeki geliĢmeler. kuĢkusuz bu kredilere iliĢkin sermaye yükümlülüklerindeki değiĢikliklerdir. Risk bazlı fiyatlamayı. Herhangi bir teminat ya da garantinin olmaması halinde Standart YaklaĢımda perakende nitelikli krediler % 75 standart risk ağırlığına. Bu çerçevede ortaya çıkan Basel UzlaĢıları da bu çabaların bir parçasıdır.e. 20. Basel uygulamaları finansman sürecinin iki ana ayağı olan kredi veren ve alan tarafları ilgilendirmekle kalmamakta. Bürra vd. gerçek müĢteri çek ve senetleri ile ortak ve grup Ģirketi kefaletleri teminat kapsamına alınmamıĢtır 20. bankanın daha çok risk aldığı ürünlerde ve düĢük dereceli müĢterilerde daha yüksek fiyatlama yapması olarak tanımlamak mümkündü r.% 150 aralığında değiĢen risk ağırlığına tabi tutulmaktadır. gerekse ekonomik ve kültürel hayatta kendisini hissettirmektedir.2004 . Basel-II‟nin KOBĠ‟lere verilecek krediler açısından bankaları doğrudan etkileyeceği en önemli nokta.

BüĢra vd. öngörülen Ģartları sağlayan ve yüksek derecelendirme notuna. • Faaliyetlerinden doğan risklerini kompanse (hedge) edecek finansal araçların kullanılması. Eylül 2004 . TBB. • Kayıt dıĢı ekonominin kayıt içine alınması. likit ve bankalarca çıkartılmıĢ) • Ana endeks dıĢında. • Firmaların esas faaliyet konularında çalıĢması. düĢük temerrüt olasılığına ve Basel -II‟de öngörülen teminatlara sahip olanlar açısından bir fırsat olabileceği de düĢünülmektedir21. Bu anlamda Basel -II ile oluĢacak yeni dönemin KOBĠ‟lerin önemli bir kısmı için ciddi yükler getirebileceği ancak.g. denetim boĢluğundan kaynaklanan kayıt dıĢı çalıĢılması. Diğer taraftan raporlama standartlarındaki sorunlar. 21. kurumsal yönetimdeki zaaflar ve mali yapılarına iliĢkin sorunların. Münür – TÜRKER KAYA. • KOBĠ‟lerin sermayelerini güçlendirmeleri: Bağımsız derecelendirme kuruluĢlarından ve bankalardan alacakları derecelendirme notlarını yükselterek düĢük maliyetli kredi olanakları sağlayacaktır. PEKAK. Risk Yönetimi ve Basel II‟nin KOBĠ‟lere Etkileri. fakat düzenlenmiĢ piyasalarda iĢlem gören senetleri de barındıran fonlar Gerçek müĢteri çek ve senetlerinin teminat olarak değerlendirilmemesi.• Nakit para • Altın • Ana endeksteki hisse senetleri • Mevduat veya mevduat sertifikası • Yatırım fonları • Borçlanma senetleri – (ratingine göre) • Borçlanma senetleri – (rating yoksa.e. Yasemin (2005/3). 22. • KOBĠ‟lerin Basel II‟nin öngördüğü teminat yapısına uyum sağlaması: Firmaların düĢük maliyetli kredi kullanmalarına imkân sağlayacaktır. KOBĠ‟lerin mevcut kredi imkânlarından yararlanmalarını güçleĢtireceği düĢünülmektedir. fakat düzenlenmiĢ piyasalarda iĢlem gören senetler • Ana endeks dıĢında. YAYLA. Basel-II‟nin olası fırsatlarından yararlanmak isteyen KOBĠ‟ler öncelikli olarak aĢağıdaki hususları yerine getirmelidir22. aktiflerinde önemli bir yer tutan ve ciro suretiyle birçok iĢini bu vasıtayla halleden KOBĠ‟ler için bir dezavantaj olarak kabul edilebilir. a.( 2004).

Sorunları ve Çözüm Önerileri‟. ve BAġCI. KOBĠ‟lerin geleceğe dönük alacakları karar ve uygulamaların daha sağlıklı sonuçlar vermesini sağlayacaktır. DüĢen faizler iĢletmelerin sermaye maliyetlerini düĢürecektir. veri tabanı konularında yeni teknolojik yatırımların tamamlanması. Belirsizliğin azalması iĢletmeleri uzun dönemli planlar yapmaya yöneltecektir. 5. Orta Anadolu ĠĢletmecilik Kongresi. 15 -17 Haziran 2006. DüĢük sermaye maliyetinden yararlanmak ve üretimini artırmak isteyen iĢletmeler yatırıma yönelecektir. güvenilir mali tabloların üretilmesi. 23. E. • Raporlama. Tokat . • Kurumsal yönetim kültürünün en üst yöneticiden tüm çalıĢanlara kadar yerleĢtirilmesi. • Karar almada her türlü riskin dikkate alınmasını sağlayan bir sistemin kurulması: Basel II ile öngörülen değiĢimlerin KOBĠ‟lere olan etkilerinin bilinmesi. DüĢük enflasyonlu dönemin birtakım olumsuz getirilerinin de olması kaçınılmaz gözükmektedir. „KOBĠ‟lerin Ülke Ekonomisi Açısından TaĢıdığı Önem. Ramazan. • Risk yönetimi konusunda uzmanlaĢmayı sağlamak üzere nitelikli insan kaynağına yatırım yapılması.SavaĢ. Basel-II‟nin öngördüğü Ģartların temininde bazı yapısal güçlükler olsa bile bu Ģartların yerine getirilmesi konusunda KOBĠ‟ler atacakları adımlarla bunları aĢıp nispi fırsatlardan imkânına sahip olacaklardır.• Uluslararası kabul görmüĢ standartlarda. Enflasyonun düĢmesiyle birlikte KOBĠ‟lerin aynı faaliyet hacminde bulunmak için ihtiyaç duydukları ek iĢletme sermayesi tutarı azalacaktır. AKTAġ. Enflasyonun düĢme trendine girmesi ve faizlerin inmesi KOBĠ‟ler açısından olumlu ve olumsuz sonuçlar doğurabilecektir. Bu dönemde talep yetersizliği nedeniyle kredili satıĢlara ağırlık veren firmalar Ģüpheli alacaklardaki artıĢ sorunuyla karĢı karĢıya kalabileceklerdir23.

vergi ve bürokrasi yüklerinin azaltılabilmesi için gerek devlet gerekse özel kuruluĢların iĢbirliği içerisinde çalıĢmasında yarar vardır. kredilerin vadesi. kriterlere göre Halkbank kredileri yetersizdir. • GiriĢimcilik yeteneğine ve bilgisine sahip fakat yeterli baĢlangıç sermayesine sahip olmayan giriĢimcilere yönelik belli bir pay karĢılığında finansmanı sağlayan risk sermayesinin kullanımı . denetlenmeli ve teĢvik edilmelidir.4. Devlet tarafından gerekli yasal düzenlemeler yapılarak desteklenmeli. Halk Bankın KOBĠ‟lere verdiği kredilerde Ģartlar iyileĢtirilmelidir. DeğiĢimin sonsuz ve sürekli bir olgu olduğu gerçeğinden hareketle. • Ülkemizde KOBĠ borsası çalıĢmaları devam ederken borsaya açılmayı düĢünen iĢletmeler gerekli mali. akılcı ve verimliliği artırmaya yönelik politikaların oluĢturulması kaçınılmaz bir zorunluluk olarak ortaya çıkmaktadır. Banka kredilerinde teminat problemlerinin giderilmesi için faaliyet gösteren kredi garanti kuruluĢlarının sayıları artırılmalıdır. kredi raporlama standartlarının oluĢturulması. Akademik çevrelerde KOBĠ‟ler ve finansal sorunlarına iliĢkin yapılan her türlü çalıĢmadan elde edilen verilerin mümkün olduğunca KOBĠ sahip ve yöneticilerine ulaĢtırılmasını sağlayacak mekanizmaların oluĢturulmasında yarar vardır. Bu gerçekten hareketle factoring. KOSGEB‟in hizmet ağı geniĢletilmeli ve bütçesi de artırılmalıdır. diğer alanlarda da KOBĠ‟lere avantajlar sağlayacaktır. Ģeffaflığın sağlanabilmesi. • Kredi kullanan iĢletme sayısı.SONUÇ VE ÖNERİLER KOBĠ‟lerin mevcut sorunlarına özellikle de finansal sorunlarına yönelik uzun vadeli. KOBĠ‟lerin dünya standartlarını yakalamalarındaki sürecin hızlanmasına katkıda bulunacaktır. • KOBĠ‟ler ağır teminat Ģartlarından dolayı kredi almada büyük sıkıntılar çekmektedirler. faiz oranı vb. hukuki ve yönetimsel Ģartları vakit kaybetmeden yerine getirmeliler. Kredi temin etmede yaĢanan sorunların aĢılması. Ayrıca hazırlanacak yabancı kaynaklı projelerde KOBĠ‟lere ağırlık verilmesi. Ģeffaf bir yönetim anlayıĢıyla teknolojik imkânların mümkün olduğunca kullanılmasıyla gerçekleĢtirilecek bu değiĢim yalnızca finansman alanında değil. yönetimsel ve finansal değiĢimin gerçekleĢtirilmesi gerekmektedir. KOSGEB destek bütçesi de geliĢmiĢ ülkelere göre son derece düĢüktür. teknolojik altyapılarının geliĢtirilmesi. Bu iĢletmeler. • KOBĠ‟lerimiz özkaynak ve banka kredisi finansmanı harici finansman yöntemlerini çok fazla kullanmamaktalar. bir an evvel yapısal. Toplam Kalite Yönetimi ve benzeri çağdaĢ yönetim uygulamalarıyla. iĢletme baĢına kullandırılan kredi miktarı. leasing gibi alternatif finansman yöntemlerinin daha yaygın kullanılmasına yönelik çalıĢmalar yapılmalıdır. • KOSGEB‟in KOBĠ‟lere sunduğu destek ve hizmetler imalat sanayi iĢletmeleri ile sınırlıdır.

• Devlet ve özel sektör KOBĠ‟leri rahatlatacak. KOBĠ‟lerin küçük olması ve sermayelerinin düĢük olması her zaman için bir dezavantaj olarak düĢünülmemelidir. • KOBĠ‟lerin finansal yönetimdeki yetersizliklerinin paralelinde KOBĠ‟leri finansman hakkında bilgilendirecek ve modern finansman tekniklerinin kullanımı konusunda yönlendirecek eğitim programları düzenlenmelidir. Bu anlamda gerekli yönetim ve finansal performansın geliĢtirilmesi KOBĠ‟lerin bankalar ve bağımsız derecelendirme kuruluĢları tarafından verilecek notlarını yükseltme ve daha düĢük maliyetli kredi kullanma imkânını yakalama Ģanslarını artıracaktır. uluslararası standartlara uygun doğru ve güvenilir mali tablolar hazırlamaları. Basel-II ve süreciyle birlikte görünen odur ki.yaygınlaĢtırılmalıdır. KOBĠ sahip ve yöneticilerinin rahatlıkla anlayabileceği yalın ifadelerle donatılmıĢ metinlere dönüĢtürülmeli ve önemi vurgulanarak KOBĠ‟lere ulaĢtırılmalıdır. Küçük oluĢun sağladığı esneklik ve değiĢimlere daha hızlı ayak uydurabilme potansiyeli bir avantaja dönüĢtürülebilir. Bu paralelde mevcut risk sermayesi yatırım ortaklığı Ģirketleri yaygınlaĢtırılmalı ve risk sermayesi yatırım aracı olarak da tanıtılmalıdır. KOBĠ‟ler bir taraftan bazı zorluklarla diğer taraftan göreceli olarak düĢük maliyetli kredi imkânlarıyla karĢı karĢıyadırlar. Basel-II‟nin öngördüğü Ģartları yerine getiren KOBĠ‟ler. Ayrıca KOBĠ‟lerimiz 2008 yılında ülkemizde de uygulanmaya baĢlayacak olan Basel II sermaye uzlaĢısı hükümlerinin gerektirdiği Ģartlara yönelik önlemleri almalı ve enflasyonun düĢme trendine girdiği ekonomi ortamına uygun hareket etmelidir. uygulanabilirlik sorunu olmayan politikalar üretmelidir. sermaye yapılarını güçlendirmeleri ve kurumsal kültürün geliĢimine önem vermeleri Basel II‟ye geçiĢ sürecinde KOBĠ‟lere avantaj sağlayacaktır. bu Ģartları taĢımayan rakiplerine oranla daha iyi Ģartlarda finansman imkânları yakalayabileceklerdir. Basel II‟ye uygun teminatlara ağırlık vermeleri. • Basel II benzeri standart uygulamalar. . • Avrupa Yatırım Bankası‟nın verdiği kredilerden ve Avrupa Birliği fonlarından yararlanmaları için küçük ve orta büyüklükteki iĢletmeler bu konularda yönlendirilmeli ve bilgilendirilmelidir. KOBĠ‟lerin risklerini yönetmeleri. • Halk Bankasının satılması gündemdeyken ve KOBĠ‟lerin bankalardan orta ve uzun vadeli kredi elde etmede zorlandıkları gerçeği de ortadayken yeni finansman kurumlarının kuruluĢu gereklilik haline gelmektedir. Bu yüzden KOBĠ‟lere kuruluĢ aĢamasından geliĢim aĢamasına kadar uzun ve orta vadeli kredi sağlayan bölgesel/yerel finans Ģirketleri kurulmalıdır.

2000. COOK. ‟21. 18-21 Ekim 2001.K. Tamer. OKTAY. Sorunlar-Öneriler. Müslüme. „Türkiye‟de KOBĠ‟lere Sağlanan Destekler‟. „Türkiye‟de Küçük ve Orta Ölçekli ĠĢletmeler. EGS Bank yayını.tr www. Small And Medium-Sized Enterprises In Turkey. „KOBĠ‟lerin Sermaye Piyasası Yoluyla Fon Sağlama Olanakları: Tezgahüstü Piyasalar ve Risk Sermayesi Finansman Modeli‟.KAYNAKLAR www. . Tamer. Ramazan. Ekonomik Durum Tespiti. Güler. ve BAġCI. NevĢehir. „Basel II Uygulamalarının KOBĠ‟lere Etkileri ve ĠMKB ġirketlerinin Bu Açıdan Değerlendirilmesi‟. „Ekonomik YaklaĢım‟.T.11.com. Sevinç Yayınevi.2004. „Journal of Developmental Entrepreneurship‟. 2000 KÜÇÜKÇOLAK. „Finance and Small and Medium-Sized Enterprise in Developing Countries‟. Tokat. Orta Anadolu Kongresi: KOBĠ‟lerin Finansman ve Pazarlama Sorunları.SavaĢ. ve GÜNEY.Yüzyılda KOBĠ‟ler: Sorunlar.. K. Sevim. 3. 2013 http://www. 1991.. April. E. „KOBĠ‟lerin Temel Sorunları ve Sağlanan Destekler‟. 2001. Ertan – BALKANLI. 1997. 1. Tahir. P. Dokuzuncu Kalkınma Planı 2007-2013 KOBĠ Özel Ġhtisas Komisyonu Raporu. 2005 ĠSO. 2001. 15-17. MÜFTÜOĞLU.org. Tokat. Orta Anadolu ĠĢletmecilik Kongresi.06..igeme.org. 15-17 Haziran 2006. 5. Volum:6. Ankara.04. Ekonomi ve Yönetim Kongresi.tr/dosya/ekon-tr_kobiler2013. Ulusal Bilgi.isbank. 25-26. „KOBĠ‟lerin Ülke Ekonomisi Açısından TaĢıdığı Önem. Ankara. Esin.01. 19. Ankara. KOSGEB yayını. Sorunlar -Öneriler. AKGEMCĠ. „Türkiye‟de Küçük ve Orta Ölçekli ĠĢletmeler. Ali O.2006. ARAS. Orta Anadolu ĠĢletmecilik Kongresi. ve AKDEMĠR. AKTAġ.oecd. Ertan. – SALEPÇĠOĞLU. OKTAY. Sorunları ve Çözüm Önerileri‟.. Issue 1. Cilt:16. MÜFTÜOĞLU. “Bilgi Toplumunda Yeni Ekonomi ve eDönüĢüm Stratejileri”. „KOBĠ‟lerin Sermaye Piyasasına Katılımı‟.2002. Mustafa Kemal. 03-04. NARĠN.. Ankara.C. Doğu Akdeniz Üniversitesi.. 2005. ĠMKB eğitim ve yayın müdürlüğü. Ali. ve Yılmaz. 5. Alptekin.pdf AKBULUT. Sayı:55. Adil. Fırsatlar ve Çözüm Önerileri” Sempozyumu.

“Yeni Ekonominin Para Politikaları Üzerindeki Etkileri”. Genel Sanayi ve ĠĢyerleri Sayımı (GSĠS).. March 2007.PEKAK.11. „Solutions to small and medium-sized enterprise services of China‟. Ġstanbul. Nevin. YUMUġAK. ĠTO Yayınları. 2003. „Türkiye‟de Küçük ve Orta Boy ĠĢletmeler‟. No:3. YÖRÜK. YÜKSEL. Volume:6. „KOBĠ‟lerin Kredi Yoluyla Finansmanında KarĢılaĢtıkları Sorunlar ve Tokat Ġlinde Bir Uygulama‟. Bürra vd. NevĢehir. Yasemin (2005/3). 2002 SSK. Meng. „Türkiye‟de Küçük ve Orta Ölçekli ĠĢletmeler‟. ÇalıĢma Raporları TÜĠK. „China-USA Business Review‟. 3. ve HUĠ-YĠNG. SSK‟ya KayıtlıĠĢyerlerinin Büyüklük Grubuna Göre Dağılımı. Ġbrahim Güran (2004). 18 21.. ULUDAĞ. Münür – TÜRKER KAYA. 1990. YAYLA. ARD ÇalıĢma Raporları: YILMAZ.. 09.( 2004).. 2002 . Türkiye Bankalar Birliği. Orta Anadolu Kongresi: KOBĠ‟lerin Finansman ve Pazarlama Sorunları.2004.09. Serin.2004 SHAN-SHAN. Wang. 1. EskiĢehir. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu. Ayhan (2005/4). Risk Yönetimi ve Basel II‟nin KOBĠ‟lere Etkileri.Ulusal Bilgi. 25-26. USA. Ekonomi ve Yönetim Kongresi.2001. Ġlhan ve VĠLDAN. Figen.