You are on page 1of 19

T.C.

HASAN KALYONCU ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ LİDERLİK VE KÜRESEL GİRİŞİMCİLİK

KOBİ'LER, SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

MURAT KURT

İstanbul, 2013

SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ KOBİLERDE GİRİŞİMCİLİK Yüksek Lisans Ödevi MURAT KURT DANIŞMAN: Naim DENİZ .T.C. HASAN KALYONCU ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ LİDERLİK VE KÜRESEL GİRİŞİMCİLİK KOBİ'LER.

.YENİ EKONOMİ VE KOBİ’LERİN FİNANSAL SORUNLARI…..10 4..9 3.6 2.2 2.9 2.1.8 2....4.……………….FİNANSMAN DÜNYASINDA YENİ BİR UYGULAMA BASEL II VE KOBİ’LERE OLASI ETKİLERİ…………………………………………....İÇİNDEKİLER 1.. Finansal Yönetimdeki Yetersizliklerden Kaynaklanan Sorunlar……….…16 .GİRİŞ………………………………………………………. Kredi Temin Etmede Yaşanan Sorunlar………………………………...2 Özsermaye/İşletme Sermayesi Yetersizliğinden Kaynaklanan Sorunlar.5 2.14 KAYNAKÇA……………………………………………………………….SONUÇ VE ÖNERİLER …………………………………………………….. Sermaye Piyasasından Fon Elde Etmede Yaşanan Sorunlar……………8 2.. Alternatif Finansman Tekniklerinin Yeterince Kullanılmaması………...3...5.

. Wang. AB Mevzuatına uyum çalışmaları kapsamında Bakanlar Kurulu’nca kabul edilerek 18 Kasım 2005 tarihli Resmi Gazetede yayınlanan karar eki. Dış Ticaret Müsteşarlığı vb. SHAN-SHAN. Meng.000 25.GİRİŞ Tüm dünyada olduğu gibi. NARİN. az sermaye kullanımı yanında daha çok el emeği ile çalışan. ‘Solutions to small and medium-sized enterprise services of China’. Ülkemizde yakın zamana kadar Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeleri ifade eden ortak bir KOBİ tanımı bulunmamaktaydı. Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmelerin tanımını yapmaktadır.000.000 ≥ 25. ve HUİ-YİNG. düşük düzeyde yönetim giderleri ile faaliyet gösteren ve ucuz bir üretim gerçekleştiren iktisadi teşebbüsler olarak nitelendirilebilir1. Müslüme. ULUDAĞ. yetersiz teknolojik altyapı.000 ≥ 25. . KOBİ Tanımı Yönetmeliğine Göre İşletmelerin Sınıflandırılması Çalışan Sayısı 0-9 10-49 50-249 ≥ 250 Ölçek Mikro Küçük Orta Büyük Mali Bilanço Değeri 1.000.000. ‘Ekonomik Yaklaşım’. Böylece KOBİ tanımı tüm kuruluşlar için standart bir hale getirilmiştir. KOSGEB. Cilt:16. Ankara. İstanbul. No:3. İlhan ve VİLDAN. Hazine Müsteşarlığı. 2005) Bu veriler ışığında çalışan sayısı esas alındığında GSİS (Genel Sanayi ve İşyerleri Sayımı) sonuçlarına göre ülkemizdeki imalat sanayi işletmelerinin % 99. düşük sermaye. ‘Türkiye’de Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler’. Serin.000. Sınırlı üretim kapasitesi.000.2005 tarihinde 25997 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan ilgili yönetmelik ile aşılmıştır.000. ‘Türkiye’de KOBİ’lere Sağlanan Destekler’.63’ü KOBİ ölçeğindedir. Volume:6.000 5.000 Yıllık Net Satış Hasılatı(YTL) 1. Tablo 1. March 2007 3. 1990. Halk Bankası. Daha önce yalnızca çalışan sayısı esas 1.. USA. Sayı:55.000 (Kaynak: Dokuzuncu Kalkınma Planı 2007-2013 KOBİ Özel İhtisas Komisyonu Raporu. 2005. farklı KOBİ tanımlarından hareket etmekteydi3 ve bu durum da uygulamada farklılıkların oluşmasına ve istatistiksel verilerin farklı çıkmasına neden olmaktaydı. Eximbank.000. çabuk karar verme yeteneğine sahip.1. İTO Yayınları. Sevim. ve AKDEMİR..000. Standart bir tanımın bulunmamasının getirdiği sıkıntılar 18.000 5. Türkiye’de de ekonominin dinamik ve sürükleyici unsurlarından biri olan ve ülkemizin sosyo-ekonomik gelişimi açısından büyük önem taşıyan KOBİ’ler genel olarak. 2. ‘China-USA Business Review’..000 25.11. Adı geçen yönetmeliğe göre işletmelerin sınıflandırılmasını gösteren tablo aşağıda yer almaktadır. esnek operasyon kabiliyeti ve zayıf rekabet gücü KOBİ’lerin sahip olduğu karakteristik özelliklerdir2.

2002 Ölçeksel dağılımda ezici bir üstünlüğe sahip olan ülkemizdeki KOBİ’ler.30 0. Sigortalı olarak çalışanların yaklaşık % 80’i KOBİ’ler tarafından istihdam edilmektedir (Tablo 3).080 1.804 1.00 79.673 Sigortalı sayısı 3.865 İşyeri sayısı (%) Sigortalı Sayısı(%) 99.28 100.509 53.10 0. SSK’ya Kayıtlı İşletmelerin Büyüklük Grubuna Göre Dağılımı Çalışan sayısına göre işyeri büyüklük grupları KOBİ(1-250) Büyük(251+) Toplam Kaynak: SSK. İşletmelerin Ölçeksel Dağılımı Ölçek (Kişi) Sadece işletme sahibi 1-9 10-49 50-99 100-150 151-250 251 + Toplam Kaynak: TÜİK.598 Yüzdesi 1.alınarak yapılan tanımlara karşı.93 100.660 2.013 726. KOBİ’lerin ülkemiz ekonomisi için ne kadar önemli olduklarının bir göstergesidir. mali bilanço değeri.387 1. 2002 İşyeri sayısı 724.72 0.058.901 5.38 94.94 3.058.810 1.720.89’u) KOBİ niteliğinde olduğu görülmektedir.633.964 1. TÜİK’in yaptığı araştırmalarda Türkiye’deki işletmelerin önemli bölümünün (% 99. Tablo 2.00 Bu veriler.999. yıllık net satış hasılatı.11 100. . aidiyet gibi kriterler de dikkate alınmaya başlamıştır.09 0.07 20.00 İşyeri Sayısı 23. Tablo 3. Diğer taraftan işletmelerin hangi ölçekte değerlendirileceği üç yıllık dönemdeki verilerine bakılarak yapılacaktır.08 0. istihdam oluşturma bakımından da çok büyük bir öneme sahiptir.246 5.762 1.

Küçük veya orta ölçekli bir işletmeye sahip olan girişimcinin büyük işletmelerle rekabette iki temel avantajı vardır. Ülkemizdeki işletmelerin tamamına yakını Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler (KOBİ) olması ve toplam istihdamın da önemli bir bölümü bu tür işletmeler tarafından karşılanmasına rağmen. KOBİ’lerin ekonomiye yaptıkları katkıları genel olarak şöyle sıralayabiliriz4: • Ekonomik ve sosyal refahın artmasını sağlama. talep değişikliklerine daha hızlı cevap verirler ve ekonomik dalgalanmaları ve krizleri esnek yapıları sayesinde daha az zararla atlatırlar6.. ‘Finance and Small and Medium-Sized Enterprise in Developing Countries’. . kurumsallaşamamaları ve bu yüzden de kaynak temin etmede zorlanmaları. • Girişimciliği teşvik etme. ‘Türkiye’de Küçük ve Orta Boy İşletmeler’. toplam katma değerin % 26’sı seviyelerinde kalmaktadır2. Sorunlu ekonomilerde KOBİ’ler daha fazla sorunla karşılaşarak ekonomik dalgalanmalardan daha fazla etkileneceklerdir. COOK. Volum:6. bu işletmelerin yarattıkları katma değer. KOBİ’ler daha az yatırımla daha çok üretim ve ürün çeşitliliği sağlarlar... YILMAZ. müşteri ve çalışanlar ile daha yakın ilişkiye girebilmek ve pazarlama. 5. kendi örgüt yapıları. Figen. KOSGEB yayını. Ankara. 6. 2001. KOBİ’ler sahip oldukları avantajların yanında birtakım dezavantajlara da sahiptirler. • Bölgeler arası gelişmişlik farkını azaltma. KOBİ’lerin önemli ölçüde verimlilik sorunu yaşadıklarının bir göstergesi olabilir. P. Issue 1. üretim ve hizmet konularında daha esnek olabilmektir 5. 2001. teknik ve sektörel bilgilerinin yetersiz olması ve tüm bu nedenlerin bir sonucu olarak rekabet güçlerinin zayıf olması KOBİ’lerin önemli dezavantajları olarak sayılabilir. 2003. KOBİ’lerin yüksek performans gösterebilmesi işletme düzeyindeki sorunların çözümüne ve genel ekonomik istikrarın sağlanmasına bağlıdır ve KOBİ’ler genel iktisadi ortamı belirleyici rollere sahip olmakla beraber genel ekonomik durumdan da etkilenen oluşumlardır. KOBİ’lerin karşılaştıkları sorunları. standartlara uygun üretim yapamadıklarından ihracat potansiyellerinin düşük olması. işleyişleri ve davranışlarından kaynaklanan Mikro Sorunlar ve iktisadi ve sosyal hayatın genel yapısı. April. ‘KOBİ’lerin Temel Sorunları ve Sağlanan Destekler’. Tahir. Bu rakamlar.Kaldı ki KOBİ’lerin bir ülke ekonomisine sağladıkları yararlar sadece bunlardan ibaret değildir. işleyişi ve davranışlarından kaynaklanan Makro Sorunlar olmak üzere ikiye ayırabiliriz. ‘Journal of Developmental Entrepreneurship’. Küçük ölçekli ve dağınık olmalarından dolayı yüksek verimle çalışamamaları. AKGEMCİ. 4. • İstihdam yaratma. Ulusal ekonominin temel taşlarından biri olan KOBİ’ler sahip oldukları özellikler sayesinde büyük firmalara göre birtakım avantajlara sahiptirler. Bunlar.

İşte bu noktada KOBİ’ler finansal anlamda birçok sorunla iç içe yaşamaktadırlar. Yeni Ekonomi ve küreselleşmenin şekillendirdiği dünyada ve ülkemizde KOBİ’ler. Ekonomi ve Yönetim Kongresi. 1980’lerden itibaren ABD’de büyük bir ivme kazanan ve 1990’larda devasa boyutlara ulaşan bilgi ve iletişim teknolojisi yatırımlarının neden olduğu verimlilik artışları ile açıklanmaktadır. ihracat. 2004 (28.09. 3. ‘KOBİ’lerin Temel Sorunları ve Sağlanan Destekler’. Çokuluslu işletme sayılarında artışlar meydana gelmiştir. Small And Medium-Sized Enterprises In Turkey. “Yeni Ekonominin Para Politikaları Üzerindeki Etkileri”. mali bünyelerinin güçlü olmasına bağlıdır. ABD’nin 1990’lı yıllardaki bu makro ekonomik performansı.Türkiye’deki KOBİ’lerin yaşadığı temel sorunlar örgütlenme ve yönetim. ABD’nin bilgi ve iletişim teknolojilerine dayalı olarak yaşadığı bu yüksek ekonomik performans “yeni ekonomi” olarak isimlendirilmiştir8. Tahir. Bu gelişmeler. 25-26 Kasım 2004. Bu süreci çabuk atlatan ABD ekonomisi 1980’li yıllarda büyümeye başlamıştır. 2. finansal yönetim. tüm dünya ülkeleri 2 www. YENİ EKONOMİ VE KOBİ’LERİN FİNANSAL SORUNLARI: İkinci dünya savaşı sonrası. pazarlama yönetimi.. üretim yönetimi.org. Eskişehir. Büyük şirketlerin pazar paylarını artırmaları sonucunda küçük ve orta büyüklükteki işletmeler varlıklarını sürdürmede güçlükler yaşamaya başlamıştır. KOSGEB yayını. İletişim teknolojilerindeki yenilikler nedeniyle ABD ve Avrupa’da yaşanan gelişmeler tüm dünyayı etkilemiştir. AKGEMCİ.oecd. 1973-1990 yılları arasındaki 17 yıllık performansının iki katına ulaşmıştır. Şöyle ki 19901995 yılları arasındaki ekonomik performansı. 7. 8. Rekabet yoğunlaşmış ve tüm dünyaya yayılmıştır.Ulusal Bilgi. KOBİ’lerin yaşadığı sorunların başında finansal sorunlar gelmektedir. bir taraftan pazarda tutunabilme endişesi yaşarken diğer taraftan bu rekabete direnebilmek için yoğun çaba sarf etmektedirler. 2001.2007) bir anda kendilerini bu fırtınanın içinde bulmuşlardır. ar-ge ve karar alma ile ilgilidir7. KOBİ’lerin böyle bir ortamda ayakta kalabilmeleri sağlam bir özkaynak yapısına sahip olmalarına. İbrahim Güran (2004). 1973 petrol krizine kadar olan dönemde başarılı bir gelişme seyri izleyen ABD ekonomisi 1973 petrol krizi sonrasında yükselen enflasyon ve işsizlik oranları ve düşen GSMH nedeniyle sarsıntılar yaşamıştır. tedarik. Böyle bir ortamda güçlerini birleştirerek çok daha büyük şirketlere dönüşen işletmelerin sayısında artış olmuştur. muhasebe yönetimi. YUMUŞAK. halkla ilişkiler. beraberinde küreselleşme akımlarını hızlandırmış. . insan kaynakları yönetimi. Özellikle Türkiye gibi kırılgan ekonomilerde sıkça yaşanan ekonomik krizler bunu zorunlu kılmaktadır. 1990’lı yıllarda ise gelişme daha da hızlı bir ivme kazanmıştır. Ankara.

Banka kredisi kullanımı hayati önem taşımasına rağmen ülkemiz KOBİ’lerinin kredilerden aldıkları pay oldukça düşüktür (Tablo 5): 9. ‘Türkiye’de Küçük ve Orta Boy İşletmeler’. KOBİ’lere yönelik teşvikler de genellikle kağıt üzerinde kalmış. 18-21 Ekim 2001. sermaye piyasasından fon elde etmede yaşanan sorunlar ve finansal yönetimdeki yetersizliklerden kaynaklanan sorunlar oluşturmaktadır9. Bu sorunlara alternatif finansman tekniklerinin yeterince kullanılmamasını da ekleyebiliriz. .Ülkemizdeki KOBİ’lerin yaşadığı finansman sorunlarının temelinde 4 ana neden yatmaktadır (Aras. Ülkemizdeki KOBİ’lerin yaşadıkları finansal sorunların oluşumunda özellikle uzun yıllar boyunca süren yüksek enflasyonlu dönem 3 ve teşvik politikalarının etkili bir şekilde uygulanamaması10 etkili olmuştur. özellikle bankacılık sistemine borçlanma yoluyla gerçekleştirilen finansmanın önemi daha da artmaktadır. KOBİ’ler genellikle sınırlı özkaynaklarla kurulduğundan. • KOBİ’lerin kendi yapılarından kaynaklanan sorunlar. çok az işletmeye ulaşmıştır. 2003. 2. Kredilerin Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler tarafından yoğun ve etkin kullanımı hem KOBİ’lerin hayatta kalmaları hem de ülkedeki sürdürülebilir ekonomik kalkınma açısından oldukça önemlidir. Kredi Temin Etmede Yaşanan Sorunlar: KOBİ’ler faaliyetlerini sürdürebilmeleri için kendi özkaynaklarını kullanmak ya da bankalardan kredi almak zorundadırlar. YILMAZ. KOBİ’lerin finansmanla ilgili yaşadıkları sıkıntıları kredi temin etmede yaşanan sorunlar. Figen. ‘KOBİ’lerin Kredi Yoluyla Finansmanında Karşılaştıkları Sorunlar ve Tokat İlinde Bir Uygulama’.. • Bankacılık sisteminin yapısal sorunları. Orta Anadolu Kongresi: KOBİ’lerin Finansman ve Pazarlama Sorunları.1. Nevin. 1.. • Teşvik politikalarının yetersizliği. 2001): • Ekonomik istikrarsızlık. Uzun yıllar süren yüksek enflasyon işletmeleri reel anlamda küçültmüş ve işletmelerin mali yapılarını bozmuştur. KOBİ’lerin yaşadığı finansal sorunları aşağıdaki gibi ana başlıklar altında inceleyebiliriz. özsermaye/işletme sermayesi yetersizliğinden kaynaklanan sorunlar. Nevşehir 10. YÖRÜK.

Orta Anadolu Kongresi: KOBİ’lerin Finansman ve Pazarlama Sorunları. Büyük işletmeler talep ettikleri kredi karşılığında 11.. 18-21 Ekim 2001.6 98.8 58 64 81. ARAS.0 97. Seçilmiş Ekonomilerin KOBİ’lerle İlgili Bazı Göstergeleri Ülkeler Pay (%) ABD Almanya Japonya İngiltere Fransa Singapur Hindistan G. Güler.0 99. KOBİ’ler kredi aldıkları zaman da ilgili nedenlerden dolayı artan kredi riski neticesinde olması gerekenden daha yüksek faizlere maruz kalmaktadırlar. Bankalar da küçük ölçekli işletmeler yerine büyük firmalarla çalışmayı tercih etmektedirler11.7 35 50 27 29 27 15.4 96. Bankalar. mümkün olduğunca düşük riskle çalışmak istemeleri nedeniyle bazen talep edilen kredi karşılığında birkaç kat teminat isteyebilmektedirler.4 36 67 44 63.Kore Türkiye 97. 1. ..Tablo 5.7 42. 2006) Tablo 5’te yer alan ülkelerdeki KOBİ’lerle Türkiye’deki KOBİ’lerin işletmeler içindeki payı neredeyse aynı olmasına ve Türkiye’deki KOBİ’lerin istihdam içindeki paylarının da Japonya’daki KOBİ’ler hariç hepsinden yüksek olmasına rağmen ülkemizdeki KOBİ’lerin kredilerden % 5 gibi oldukça düşük bir pay aldığı görülmektedir.2 59 76.0 98. Bu veriler KOBİ’lerimizin kredi temin etmede önemli sıkıntılar yaşadıklarını göstermektedir. Türkiye gibi gelişmekte olan bir ekonomiye sahip Hindistan’da bile ilgili oran ülkemizdeki oranın 3 katından fazladır.3 47 5 İşletmeler İçindeki Payı (%) İstihdam İçindeki Payı(%) Kredilerden Aldığı Kaynak: (Küçük çolak vd. ‘KOBİ’lerin Sermaye Piyasası Yoluyla Fon Sağlama Olanakları: Tezgahüstü Piyasalar ve Risk Sermayesi Finansman Modeli’. Bunun yanında bu tür işletmelerin bilanço yapıları da genellikle bankaların isteklerine cevap verememektedir. KOBİ’ler sınırlı sermaye ile çalıştıklarından dolayı bankaların istediği teminatları gösterememektedirler.8 99. Nevşehir.2 99.0 99.

Tamer. hisse senedi ile değiştirilebilir kar ve zarar ortaklığı belgesi ve finansman bonosu aracılığıyla sermaye piyasasından fon sağlayabilirler. faaliyetlerini sürdürmek için de işletme sermayesine (dönen varlıklar – kısa vadeli borçlar) ihtiyaç duyarlar. OKTAY. Sermaye piyasası KOBİ’ler için önemli bir finansman kaynağı olmasına rağmen.varlıklarını teminat olarak gösterebilirken. Fırsatlar ve Çözüm Önerileri” Sempozyumu. küçük işletmelerin kredi yoluyla finansmanda çekimser davranmalarına neden olmaktadır12. Esin. KOBİ’ler hisse senedi. Özellikle ekonomik dalgalanmaların yaşandığı dönemlerde KOBİ’ler tahsilatta yaşadıkları sorunlardan dolayı nakit sıkıntısına girmektedirler. küçük işletme sahipleri genellikle şahsi mal varlıklarını teminat olarak göstermektedirler. yüksek maliyetli banka kredisi kullandıklarından ve yatırımlarının dönüş hızını ayarlayamadıklarından dolayı iflas edebilmektedirler 14. 14. Sorunlar-Öneriler. Sermaye Piyasasından Fon Elde Etmede Yaşanan Sorunlar: Kredi temin etmede sorunlar yaşayan ve özkaynakları yetersiz olan KOBİ’ler için sermaye piyasasından fon elde etme. 2.C. 03-04 Ocak 2002. Bu nedenle yetersiz özsermaye ile kurulan işletmeler zor durumda kalmaktadırlar. İş hayatının kötü gitmesiyle de küçük işletme sahibi tüm mal varlığını kaybetme riskiyle karşı karşıya kalabilmektedir. kar ve zarar ortaklığı belgesi.3.Yüzyılda KOBİ’ler: Sorunlar. Özkaynak doğrudan ortaklardan sağlanabileceği gibi. 19. Ertan. KOBİ’lerin banka kredilerini de çok fazla kullanmadıkları düşünüldüğünde yatırımların finansmanı için özkaynak ön plana çıkmaktadır. Bu durumun başlıca nedenlerini şu şekilde sıralayabiliriz: 12. hisse senedi ile değiştirilebilir tahvil. AKBULUT. . Doğu Akdeniz Üniversitesi. daha önce de belirttiğimiz gibi KOBİ’ler bu olanaktan çok fazla yararlanamamaktadırlar. sermaye piyasalarından da karşılanabilir. kara iştirakli tahvil.T.K. Bu durum. Bunlardan birincisi işletmenin kendi kaynakları (özkaynak) ile ikincisi ise bankalardan kredi alarak bu ihtiyacı karşılamasıdır. tahvil.04.2000. EGS Bank yayını. 2. katılma intifa senetleri.2 Özsermaye/İşletme Sermayesi Yetersizliğinden Kaynaklanan Sorunlar: İşletmelerin faaliyetlerini finanse etmek için kullanabileceği iki temel yol vardır. Ülkemizdeki KOBİ’lerin kredilerden aldığı pay (%5) çok düşük olduğu için yatırımlarda özkaynak kullanımı zorunlu hale gelmektedir. MÜFTÜOĞLU. ‘KOBİ’lerin Sermaye Piyasasına Katılımı’. 13. K. İMKB eğitim ve yayın müdürlüğü. İşletmeler kuruluş aşamasında girişimci sermayeye. ‘Türkiye’de Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler. Ülkemizdeki KOBİ’ler sermaye piyasalarından çok fazla yararlanamamaktadırlar 13. 1997. önemli bir finansman alternatifi olarak karşımıza çıkmaktadır. Zamanla özsermayesi azalan ve dış kaynaklara yönelen işletmeler. Alptekin. ve GÜNEY. Ankara. ’21.

hisse senedi basımı. 2.5. Alternatif Finansman Tekniklerinin Yeterince Kullanılmaması: KOBİ’ler faaliyetlerini büyük oranda kendi kaynakları ile finanse etmekte.. . reklam giderleri. a.• KOBİ’lerin genellikle şahıs veya aile şirketleri oluşu ve yönetim hâkimiyetini kaybetme endişeleri • Halka açılmanın maliyeti • Şirketlerin çok küçük oluşları • KOBİ’lerin organizasyon yapıları ve muhasebe sistemleri • KOBİ’lerin kayıt dışı kalmak istemeleri KOBİ yöneticilerinin geleneksel “yönetim bizde olsun. KOBİ’lerin halka açılırken katlanmak zorunda oldukları bağımsız denetim ücretleri.g. MÜFTÜOĞLU. KOBİ yöneticilerinin/sahiplerinin finansman konusunda yeterli olmayışları ve finansman alanında uzman kişileri çalıştırmamaları bu tür işletmelerin yaşadıkları sorunları derinleştirmektedir. finans kurumlarını. Aşağıdaki tablo incelendiğinde KOBİ’lerin Eximbank’ı. leasingi ve factoringi finansman kaynağı olarak pek kullanmadıklarını görmekteyiz. kimse karışmasın” anlayışı. 2.4. ilan ve duyuru giderleri. KOBİ’lerin sermaye piyasasının öngördüğü organizasyona ve muhasebe sistemlerine sahip olmamaları ve kimi işletmelerin kayıt dışı kalarak vergi ödememe eğilimleri Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmelerin sermaye piyasasına girmelerinin önündeki önemli engellerdir. Tamer. satış komisyonu.e. Avrupa Yatırım Bankası’nı. 15. Finansal Yönetimdeki Yetersizliklerden Kaynaklanan Sorunlar: Yetersiz finansman bilgisi ve modern finansman tekniklerinin yeterince izlenememesi KOBİ’lerin önemli mikro sorunları arasındadır 15. şirketlerin küçük ölçekli olmalarından dolayı sermaye piyasalarına açılmanın çok fazla yarar getirmeyeceği düşüncesi. Çoğu KOBİ’nin ayrı bir finansman bölümünün olmayışı. KOBİ’lerin ağırlıklı olarak özkaynak ve banka kredileri yoluyla finansman sağlamaları diğer alternatif finansman kaynaklarının avantajlarını kullanamamalarına neden olmaktadır. özkaynaktan sonra da bankalardan alınan kredileri kullanmaktadırlar.

KOBİ’lerin mevcut kredi imkânlarından yararlanmalarını güçleştireceği düşünülmektedir. Basel II ile birlikte KOBİ’ler bağımsız derecelendirme kuruluşlarından ve bankalardan alacakları yüksek derecelendirme notları ile düşük maliyetli kredi olanağına sahip olabileceklerdir17. Ülkemizde şimdiye kadar yapılan KOBİ tanımlarından farklı olarak. Birliği. Basel-II’ye göre KOBİ sınıfının belirlenmesinde yıllık toplam satış cirosu esas alınacaktır. Risk Yönetimi ve Basel II’nin KOBİ’lere Etkileri. Basel-II’de sermaye yeterliliğini belirlemek için kullanılan standart yöntemde SME (Small and Medium Sized Entities) sınıfının sınırlarıfirmaların yıllık toplam satış cirolarına göre belirlenmeye başlanacaktır. Eylül 2004 18. Buna göre SME (KOBİ). kurumsal yönetimdeki zaaflar ve mali yapılarına ilişkin sorunların. toplam cirosu 50 milyon Euro’yu geçmeyen firmalar olarak tanımlanmaktadır. 2008’de de ülkemizde yürürlüğe girecek olan Basel II sermaye uzlaşısından ve ülkemizdeki düşük enflasyonlu süreçten bahsetmek ve bunların KOBİ’lere etkileri üzerinde durmak yerinde olacaktır. 3. 16. bankanın daha çok risk aldığı ürünlerde ve düşük dereceli müşterilerde daha yüksek fiyatlama yapması olarak tanımlamak mümkündür. Çalışma Raporları 17. YAYLA. Kredinin türü. Bu durum da risk bazlı kredi fiyatlamasını getirmektedir. ilgili bankadaki kredi miktarı 1 milyon Euro’nun üstünde olan KOBİ’ler ise “kurumsal portföy” içinde tanımlanmaktadır. PEKAK.( 2004). YÜKSEL. denetim boşluğundan kaynaklanan kayıt dışılık. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu. Bu anlamda Basel II’yle şekillenecek yeni dönemin KOBİ’lerin önemli bir kısmı için ciddi yükler getirebileceği ancak öngörülen şartları sağlayan ve yüksek derecelendirme notuna. Türkiye Bank. FİNANSMAN DÜNYASINDA YENİ BİR UYGULAMA BASEL II VE KOBİ’LERE OLASI ETKİLERİ Basel II ile birlikte bankacılık sistemi risk odaklı sermaye yönetimine geçmekte ve bankalar açısından risk yönetimi ön plana çıkmaktadır. Ayhan (2005/4). Münür – TÜRKER KAYA.KOBİ’lerin finansal sorunlarına değindikten sonra finansal sorunlara ilişkin çözüm önerilerine geçmeden önce 2007’de Avrupa Birliği ülkelerinde yürürlüğe giren. Bürra vd. ARD Çalışma Raporları: . KOBİ tanımıyla birlikte “perakende-kurumsal” ayırımı çok önem kazanmakta olup bir bankadaki toplam kredisi (Nakit + Gayrinakit) 1 Milyon Euro’nun altında kalan KOBİ’ler “perakende portföy” içinde tanımlanmakta. Yasemin (2005/3). Risk bazlı fiyatlamayı. BDDK. vadesi ve tutarı da risk bazlı fiyatlamayı etkileyen diğer unsurlar olarak karşımıza çıkmaktadır. düşük temerrüt olasılığına ve uzlaşıdaki teminatlara sahip olanlar açısından fırsat olabileceği düşünülmektedir18. Basel II ile birlikte kredi kullananın riski firma derecelendirme notu ile ifade edilecektir 16. Diğer taraftan raporlama standartlarındaki sorunlar.

internetin yaygınlaşması ve Avrupa Birliği’ne girme yönündeki çabalardan etkilenerek hızla değişmektedir. 20. PEKAK. Basel uygulamaları finansman sürecinin iki ana ayağı olan kredi veren ve alan tarafları ilgilendirmekle kalmamakta. dünya konjonktüründeki gelişmeler. Bürra vd. vadesi. kurumsal olarak nitelendirilen KOBİ kredileri ise derecelendirilme notlarına bağlı olarak % 0 .( 2004). YÜKSEL. gerekse ekonomik ve kültürel hayatta kendisini hissettirmektedir. Ayhan (2005/4). Kredinin türü. Çünkü kötü yönetim veya yolsuzluklar nedeniyle batan bir bankanın faturası genelde devlete ve topluma ihale edilmektedir. Türkiye Bankalar Birliği. 09. Bu değişim gerek sosyal hayatta. Basel-II kapsamında kabul edilmesi öngörülen teminatlar aşağıda belirtilmiş olup. iletişim teknolojilerindeki gelişme. 19. özellikle küreselleşme akımı. Risk bazlı fiyatlamayı.g.% 150 aralığında değişen risk ağırlığına tabi tutulmaktadır. Basel II uygulamalarıyla birlikte bankaların maruz oldukları riskleri daha iyi ölçmeleri beklenmektedir. gerçek müşteri çek ve senetleri ile ortak ve grup şirketi kefaletleri teminat kapsamına alınmamıştır 20. Kredi sürecinin tamamlanabilmesi için KOBİ’lerden istenecek teminatlarda da bazı değişiklikler öngörülmektedir.Türkiye’de yıllarca uygulana gelen birçok politika. Bu gelişmelerin derinden etkilediği bankacılık sektörü bir taraftan yaşanan yoğun rekabetin gerisinde kalmamak diğer taraftan ana faaliyet konusu olan işlemlerinde karşı karşıya kaldığı riskleri minimize etmek için yoğun çaba sarf etmek zorunda kalmıştır. tutarda risk bazlı fiyatlamayı etkileyen diğer unsurlar olarak karşımıza çıkmaktadır. İçsel Derecelendirmeye Dayalı Yaklaşımlarda ise bu risk ağırlıkları bankalar tarafından KOBİ’lere verilen derecelendirme notları dikkate alınarak belirlenmektedir19. KOBİ kredilerinin tabi olduğu risk ağırlıkları Basel-II’de önemli ölçüde değişikliğe uğramıştır.e. Bu çerçevede ortaya çıkan Basel Uzlaşıları da bu çabaların bir parçasıdır. a. Herhangi bir teminat ya da garantinin olmaması halinde Standart Yaklaşımda perakende nitelikli krediler % 75 standart risk ağırlığına. Basel-II’nin KOBİ’lere verilecek krediler açısından bankaları doğrudan etkileyeceği en önemli nokta. kuşkusuz bu kredilere ilişkin sermaye yükümlülüklerindeki değişikliklerdir. Risk Yönetimi ve Basel II’nin KOBİ’lere Etkileri. bankanın daha çok risk aldığı ürünlerde ve düşük dereceli müşterilerde daha yüksek fiyatlama yapması olarak tanımlamak mümkündür.2004 . Ekonomik hayattaki gelişmeler ise finans sektörünü daha da önemli hale getirmiş ve bu sektörün tüm taraflarının ilgisini çekmeye başlamıştır. Risk bazlı fiyatlamada zorlayıcı bir diğer unsur da kullandırılacak krediler için firmalardan istenecek teminatlardır. dolayısıyla tüm toplumu ilgilendirmektedir. meydana getireceği sonuçlar bakımından dolaylı da olsa devleti.

YAYLA. • KOBİ’lerin Basel II’nin öngördüğü teminat yapısına uyum sağlaması: Firmaların düşük maliyetli kredi kullanmalarına imkân sağlayacaktır. • Faaliyetlerinden doğan risklerini kompanse (hedge) edecek finansal araçların kullanılması. TBB. fakat düzenlenmiş piyasalarda işlem gören senetleri de barındıran fonlar Gerçek müşteri çek ve senetlerinin teminat olarak değerlendirilmemesi. düşük temerrüt olasılığına ve Basel-II’de öngörülen teminatlara sahip olanlar açısından bir fırsat olabileceği de düşünülmektedir21.e. Eylül 2004 . Yasemin (2005/3). likit ve bankalarca çıkartılmış) • Ana endeks dışında. a. 21. KOBİ’lerin mevcut kredi imkânlarından yararlanmalarını güçleştireceği düşünülmektedir. Risk Yönetimi ve Basel II’nin KOBİ’lere Etkileri. Diğer taraftan raporlama standartlarındaki sorunlar. fakat düzenlenmiş piyasalarda işlem gören senetler • Ana endeks dışında. Münür – TÜRKER KAYA. Büşra vd.( 2004). öngörülen şartları sağlayan ve yüksek derecelendirme notuna. kurumsal yönetimdeki zaaflar ve mali yapılarına ilişkin sorunların. denetim boşluğundan kaynaklanan kayıt dışı çalışılması. • KOBİ’lerin sermayelerini güçlendirmeleri: Bağımsız derecelendirme kuruluşlarından ve bankalardan alacakları derecelendirme notlarını yükselterek düşük maliyetli kredi olanakları sağlayacaktır. Bu anlamda Basel-II ile oluşacak yeni dönemin KOBİ’lerin önemli bir kısmı için ciddi yükler getirebileceği ancak.g. 22. PEKAK. • Firmaların esas faaliyet konularında çalışması. Basel-II’nin olası fırsatlarından yararlanmak isteyen KOBİ’ler öncelikli olarak aşağıdaki hususları yerine getirmelidir22. • Kayıt dışı ekonominin kayıt içine alınması.• Nakit para • Altın • Ana endeksteki hisse senetleri • Mevduat veya mevduat sertifikası • Yatırım fonları • Borçlanma senetleri – (ratingine göre) • Borçlanma senetleri – (rating yoksa. aktiflerinde önemli bir yer tutan ve ciro suretiyle birçok işini bu vasıtayla halleden KOBİ’ler için bir dezavantaj olarak kabul edilebilir.

Savaş. Sorunları ve Çözüm Önerileri’. Basel-II’nin öngördüğü şartların temininde bazı yapısal güçlükler olsa bile bu şartların yerine getirilmesi konusunda KOBİ’ler atacakları adımlarla bunları aşıp nispi fırsatlardan imkânına sahip olacaklardır. Enflasyonun düşmesiyle birlikte KOBİ’lerin aynı faaliyet hacminde bulunmak için ihtiyaç duydukları ek işletme sermayesi tutarı azalacaktır. Ramazan. Tokat . ve BAŞCI. • Kurumsal yönetim kültürünün en üst yöneticiden tüm çalışanlara kadar yerleştirilmesi. 5. Düşen faizler işletmelerin sermaye maliyetlerini düşürecektir. 23. • Karar almada her türlü riskin dikkate alınmasını sağlayan bir sistemin kurulması: Basel II ile öngörülen değişimlerin KOBİ’lere olan etkilerinin bilinmesi. ‘KOBİ’lerin Ülke Ekonomisi Açısından Taşıdığı Önem. Belirsizliğin azalması işletmeleri uzun dönemli planlar yapmaya yöneltecektir. 15-17 Haziran 2006.• Uluslararası kabul görmüş standartlarda. Bu dönemde talep yetersizliği nedeniyle kredili satışlara ağırlık veren firmalar şüpheli alacaklardaki artış sorunuyla karşı karşıya kalabileceklerdir23. • Raporlama. Orta Anadolu İşletmecilik Kongresi. AKTAŞ. veri tabanı konularında yeni teknolojik yatırımların tamamlanması. KOBİ’lerin geleceğe dönük alacakları karar ve uygulamaların daha sağlıklı sonuçlar vermesini sağlayacaktır. Enflasyonun düşme trendine girmesi ve faizlerin inmesi KOBİ’ler açısından olumlu ve olumsuz sonuçlar doğurabilecektir. • Risk yönetimi konusunda uzmanlaşmayı sağlamak üzere nitelikli insan kaynağına yatırım yapılması. güvenilir mali tabloların üretilmesi. Düşük enflasyonlu dönemin birtakım olumsuz getirilerinin de olması kaçınılmaz gözükmektedir. E. Düşük sermaye maliyetinden yararlanmak ve üretimini artırmak isteyen işletmeler yatırıma yönelecektir.

hukuki ve yönetimsel şartları vakit kaybetmeden yerine getirmeliler. Akademik çevrelerde KOBİ’ler ve finansal sorunlarına ilişkin yapılan her türlü çalışmadan elde edilen verilerin mümkün olduğunca KOBİ sahip ve yöneticilerine ulaştırılmasını sağlayacak mekanizmaların oluşturulmasında yarar vardır. kredi raporlama standartlarının oluşturulması. Bu gerçekten hareketle factoring. şeffaf bir yönetim anlayışıyla teknolojik imkânların mümkün olduğunca kullanılmasıyla gerçekleştirilecek bu değişim yalnızca finansman alanında değil. Değişimin sonsuz ve sürekli bir olgu olduğu gerçeğinden hareketle. • KOBİ’lerimiz özkaynak ve banka kredisi finansmanı harici finansman yöntemlerini çok fazla kullanmamaktalar. teknolojik altyapılarının geliştirilmesi.4. Bu işletmeler. vergi ve bürokrasi yüklerinin azaltılabilmesi için gerek devlet gerekse özel kuruluşların işbirliği içerisinde çalışmasında yarar vardır. KOBİ’lerin dünya standartlarını yakalamalarındaki sürecin hızlanmasına katkıda bulunacaktır. • Ülkemizde KOBİ borsası çalışmaları devam ederken borsaya açılmayı düşünen işletmeler gerekli mali. işletme başına kullandırılan kredi miktarı. KOSGEB destek bütçesi de gelişmiş ülkelere göre son derece düşüktür. Ayrıca hazırlanacak yabancı kaynaklı projelerde KOBİ’lere ağırlık verilmesi. faiz oranı vb. akılcı ve verimliliği artırmaya yönelik politikaların oluşturulması kaçınılmaz bir zorunluluk olarak ortaya çıkmaktadır. • Kredi kullanan işletme sayısı. Toplam Kalite Yönetimi ve benzeri çağdaş yönetim uygulamalarıyla. • KOBİ’ler ağır teminat şartlarından dolayı kredi almada büyük sıkıntılar çekmektedirler. kriterlere göre Halkbank kredileri yetersizdir. Halk Bankın KOBİ’lere verdiği kredilerde şartlar iyileştirilmelidir. Banka kredilerinde teminat problemlerinin giderilmesi için faaliyet gösteren kredi garanti kuruluşlarının sayıları artırılmalıdır. şeffaflığın sağlanabilmesi. bir an evvel yapısal. denetlenmeli ve teşvik edilmelidir. leasing gibi alternatif finansman yöntemlerinin daha yaygın kullanılmasına yönelik çalışmalar yapılmalıdır. yönetimsel ve finansal değişimin gerçekleştirilmesi gerekmektedir. kredilerin vadesi. Kredi temin etmede yaşanan sorunların aşılması. diğer alanlarda da KOBİ’lere avantajlar sağlayacaktır.SONUÇ VE ÖNERİLER KOBİ’lerin mevcut sorunlarına özellikle de finansal sorunlarına yönelik uzun vadeli. • Girişimcilik yeteneğine ve bilgisine sahip fakat yeterli başlangıç sermayesine sahip olmayan girişimcilere yönelik belli bir pay karşılığında finansmanı sağlayan risk sermayesinin kullanımı . Devlet tarafından gerekli yasal düzenlemeler yapılarak desteklenmeli. • KOSGEB’in KOBİ’lere sunduğu destek ve hizmetler imalat sanayi işletmeleri ile sınırlıdır. KOSGEB’in hizmet ağı genişletilmeli ve bütçesi de artırılmalıdır.

uygulanabilirlik sorunu olmayan politikalar üretmelidir. • Basel II benzeri standart uygulamalar. Basel-II’nin öngördüğü şartları yerine getiren KOBİ’ler. • KOBİ’lerin finansal yönetimdeki yetersizliklerinin paralelinde KOBİ’leri finansman hakkında bilgilendirecek ve modern finansman tekniklerinin kullanımı konusunda yönlendirecek eğitim programları düzenlenmelidir. KOBİ sahip ve yöneticilerinin rahatlıkla anlayabileceği yalın ifadelerle donatılmış metinlere dönüştürülmeli ve önemi vurgulanarak KOBİ’lere ulaştırılmalıdır. bu şartları taşımayan rakiplerine oranla daha iyi şartlarda finansman imkânları yakalayabileceklerdir. • Avrupa Yatırım Bankası’nın verdiği kredilerden ve Avrupa Birliği fonlarından yararlanmaları için küçük ve orta büyüklükteki işletmeler bu konularda yönlendirilmeli ve bilgilendirilmelidir. Ayrıca KOBİ’lerimiz 2008 yılında ülkemizde de uygulanmaya başlayacak olan Basel II sermaye uzlaşısı hükümlerinin gerektirdiği şartlara yönelik önlemleri almalı ve enflasyonun düşme trendine girdiği ekonomi ortamına uygun hareket etmelidir. • Devlet ve özel sektör KOBİ’leri rahatlatacak. KOBİ’lerin küçük olması ve sermayelerinin düşük olması her zaman için bir dezavantaj olarak düşünülmemelidir.yaygınlaştırılmalıdır. Basel-II ve süreciyle birlikte görünen odur ki. . uluslararası standartlara uygun doğru ve güvenilir mali tablolar hazırlamaları. Bu paralelde mevcut risk sermayesi yatırım ortaklığı şirketleri yaygınlaştırılmalı ve risk sermayesi yatırım aracı olarak da tanıtılmalıdır. • Halk Bankasının satılması gündemdeyken ve KOBİ’lerin bankalardan orta ve uzun vadeli kredi elde etmede zorlandıkları gerçeği de ortadayken yeni finansman kurumlarının kuruluşu gereklilik haline gelmektedir. sermaye yapılarını güçlendirmeleri ve kurumsal kültürün gelişimine önem vermeleri Basel II’ye geçiş sürecinde KOBİ’lere avantaj sağlayacaktır. KOBİ’ler bir taraftan bazı zorluklarla diğer taraftan göreceli olarak düşük maliyetli kredi imkânlarıyla karşı karşıyadırlar. Küçük oluşun sağladığı esneklik ve değişimlere daha hızlı ayak uydurabilme potansiyeli bir avantaja dönüştürülebilir. Bu anlamda gerekli yönetim ve finansal performansın geliştirilmesi KOBİ’lerin bankalar ve bağımsız derecelendirme kuruluşları tarafından verilecek notlarını yükseltme ve daha düşük maliyetli kredi kullanma imkânını yakalama şanslarını artıracaktır. Basel II’ye uygun teminatlara ağırlık vermeleri. Bu yüzden KOBİ’lere kuruluş aşamasından gelişim aşamasına kadar uzun ve orta vadeli kredi sağlayan bölgesel/yerel finans şirketleri kurulmalıdır. KOBİ’lerin risklerini yönetmeleri.

ve BAŞCI. Ankara. Ekonomik Durum Tespiti. 2001. Müslüme. ‘Finance and Small and Medium-Sized Enterprise in Developing Countries’. 18-21 Ekim 2001.org. 25-26. Issue 1. OKTAY.C.K. 2005 İSO. Alptekin. ‘Türkiye’de Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler. Ankara. Sorunlar-Öneriler. Tamer. Adil. Güler. AKGEMCİ. Sayı:55. Ertan – BALKANLI.2002. KOSGEB yayını.KAYNAKLAR www.tr/dosya/ekon-tr_kobiler2013. E. 15-17 Haziran 2006. Tokat.com.. Orta Anadolu İşletmecilik Kongresi.pdf AKBULUT. Cilt:16. Tamer. Dokuzuncu Kalkınma Planı 2007-2013 KOBİ Özel İhtisas Komisyonu Raporu. ‘KOBİ’lerin Sermaye Piyasası Yoluyla Fon Sağlama Olanakları: Tezgahüstü Piyasalar ve Risk Sermayesi Finansman Modeli’. Ertan.T. 2001. Small And Medium-Sized Enterprises In Turkey.. 19. OKTAY. ve GÜNEY..Savaş.. K. Fırsatlar ve Çözüm Önerileri” Sempozyumu. ve Yılmaz. Ali O. . Orta Anadolu İşletmecilik Kongresi. 03-04. 15-17. Ramazan.org.2000. ‘KOBİ’lerin Temel Sorunları ve Sağlanan Destekler’.isbank. ‘Türkiye’de Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler. 5. 5. – SALEPÇİOĞLU. Sorunlar-Öneriler. 1991.2006. Ali. COOK. Ankara. NARİN.igeme.2004. April. Orta Anadolu Kongresi: KOBİ’lerin Finansman ve Pazarlama Sorunları. “Bilgi Toplumunda Yeni Ekonomi ve eDönüşüm Stratejileri”. ‘Türkiye’de KOBİ’lere Sağlanan Destekler’. Sevinç Yayınevi. ‘KOBİ’lerin Ülke Ekonomisi Açısından Taşıdığı Önem. 2013 http://www. Sorunları ve Çözüm Önerileri’. ARAS. 1.11. EGS Bank yayını. Nevşehir. Tokat.tr www. Sevim. Doğu Akdeniz Üniversitesi. Esin. 2005. ‘Ekonomik Yaklaşım’. AKTAŞ. 2000 KÜÇÜKÇOLAK.04. Mustafa Kemal.06.. MÜFTÜOĞLU.oecd. P. ‘Basel II Uygulamalarının KOBİ’lere Etkileri ve İMKB Şirketlerinin Bu Açıdan Değerlendirilmesi’. Ekonomi ve Yönetim Kongresi. Volum:6.. Ankara. ’21.Yüzyılda KOBİ’ler: Sorunlar. 1997. Tahir. ‘KOBİ’lerin Sermaye Piyasasına Katılımı’.01. İMKB eğitim ve yayın müdürlüğü. 3. ‘Journal of Developmental Entrepreneurship’. MÜFTÜOĞLU. ve AKDEMİR. Ulusal Bilgi.

Figen. Nevşehir.. Meng... Ayhan (2005/4). Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu. Bürra vd. 1. YAYLA. 2002 SSK. Türkiye Bankalar Birliği.( 2004).09. ‘KOBİ’lerin Kredi Yoluyla Finansmanında Karşılaştıkları Sorunlar ve Tokat İlinde Bir Uygulama’. Yasemin (2005/3). ‘Solutions to small and medium-sized enterprise services of China’. İlhan ve VİLDAN. ‘China-USA Business Review’. ‘Türkiye’de Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler’.2001.2004 SHAN-SHAN. ‘Türkiye’de Küçük ve Orta Boy İşletmeler’. Risk Yönetimi ve Basel II’nin KOBİ’lere Etkileri. YÖRÜK. ARD Çalışma Raporları: YILMAZ.2004. YUMUŞAK. 25-26. Serin.Ulusal Bilgi. USA. “Yeni Ekonominin Para Politikaları Üzerindeki Etkileri”. 2003. Çalışma Raporları TÜİK. 09. 2002 . SSK’ya Kayıtlıİşyerlerinin Büyüklük Grubuna Göre Dağılımı. Volume:6. No:3. Wang. Ekonomi ve Yönetim Kongresi. 1821.11. İTO Yayınları. Nevin.. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu. İstanbul. ULUDAĞ. İbrahim Güran (2004). Genel Sanayi ve İşyerleri Sayımı (GSİS). March 2007. Orta Anadolu Kongresi: KOBİ’lerin Finansman ve Pazarlama Sorunları. Eskişehir. YÜKSEL. 3. 1990. ve HUİ-YİNG. Münür – TÜRKER KAYA.PEKAK.