You are on page 1of 45

T.C.

MLL ETM BAKANLII

MEGEP
(MESLEK ETM VE RETM SSTEMNN GLENDRLMES PROJES)

AHAP TEKNOLOJS

YZEY OYMA

ANKARA 2007

Milli Eitim Bakanl tarafndan gelitirilen modller; Talim ve Terbiye Kurulu Bakanlnn 02.06.2006 tarih ve 269 sayl Karar ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eitim Okul ve Kurumlarnda kademeli olarak yaygnlatrlan 42 alan ve 192 dala ait ereve retim programlarnda amalanan mesleki yeterlikleri kazandrmaya ynelik gelitirilmi retim materyalleridir (Ders Notlardr). Modller, bireylere mesleki yeterlik kazandrmak ve bireysel renmeye rehberlik etmek amacyla renme materyali olarak hazrlanm, denenmek ve gelitirilmek zere Mesleki ve Teknik Eitim Okul ve Kurumlarnda uygulanmaya balanmtr. Modller teknolojik gelimelere paralel olarak, amalanan yeterlii kazandrmak koulu ile eitim retim srasnda gelitirilebilir ve yaplmas nerilen deiiklikler Bakanlkta ilgili birime bildirilir. rgn ve yaygn eitim kurumlar, iletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modllere internet zerinden ulaabilirler. Baslm modller, eitim kurumlarnda rencilere cretsiz olarak datlr. Modller hibir ekilde ticari amala kullanlamaz ve cret karlnda satlamaz.

NDEKLER
AIKLAMALAR ....................................................................................................................ii GR ....................................................................................................................................... 1 RENME FAALYET 1 ................................................................................................... 3 1. ELDE KUPE OYMA ........................................................................................................... 3 1.1. Motif Deseni ................................................................................................................. 3 1.1.1. Motif ...................................................................................................................... 3 1.1.2. Desen ..................................................................................................................... 3 1.1.3. zellikleri .............................................................................................................. 3 1.2. Oyma lemlerinde Markalama..................................................................................... 7 1.3. Oyma kalemleri............................................................................................................. 9 1.4. Oymac Tezgh ...................................................................................................... 12 1.5. Oymac Tokma ........................................................................................................ 13 1.6. El Makineleri ve Perdah.............................................................................................. 13 UYGULAMA FAALYET .............................................................................................. 14 LME VE DEERLENDRME .................................................................................... 17 UYGULAMALI TEST ...................................................................................................... 19 RENME FAALYET 2 ................................................................................................. 20 2. MAKNE YZEY OYMASI............................................................................................. 20 2.1. Kalp............................................................................................................................ 20 2.1.1. Tanm ve nemi ................................................................................................. 20 2.2. Oyma Makineleri ........................................................................................................ 21 2.2.1. Tanm .................................................................................................................. 21 2.2.2. eitleri................................................................................................................ 21 2.2.3. alma lkeleri.................................................................................................... 26 UYGULAMA FAALYET .............................................................................................. 31 LME VE DEERLENDRME .................................................................................... 36 UYGULAMA FAALYET .............................................................................................. 38 MODL DEERLENDRME .............................................................................................. 39 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 40 KAYNAKA ......................................................................................................................... 41

AIKLAMALAR AIKLAMALAR
MODLN KODU ALAN DAL / MESLEK MODLN ADI MODLN TANIMI SRE N KOUL YETERLK 215ESBB097 Ahap Teknolojisi Ahap Ssleme Yzey Oyma Ahap yzeylere el ve makine oymacl ile ilgili bilgi ve becerilerin verildii renme materyalidir. 40/32 (+40/32 tekrar yapnz) Yzey oymacl yapmak Genel Ama Gerekli ortam salandnda bu modlle; dzgn, lsnde, kurallara uygun olarak elde ve makinede yzey oymacl yapabileceksiniz. Amalar Dzgn, lsnde, kurallara uygun bir ekilde oyma kalemlerini bileyebilecek ve gvenli bir ekilde el ile yzey oyma ilemlerini yapabileceksiniz Dzgn, lsnde, kurallara uygun bir ekilde oyma makinesinin kesicilerini skp takabilecek ve makinede gvenli bir ekilde yzey oyma ilemlerini yapabileceksiniz. ETM RETM ORTAMLARI VE DONANIMLARI

MODLN AMACI

Genel makineler, el aletleri, ahap gereler, oyma kalemleri ve makineleri, izim ara ve gereleri ile perdah alet ve avadanlklar. Modln iinde yer alan her faaliyetten sonra, verilen lme aralar ile kazandnz bilgi ve becerileri lerek kendi kendinizi deerlendireceksiniz. retmen, modl sonunda size lme arac uygulayarak modl uygulamalar ile kazandnz bilgi ve becerileri lerek deerlendirecektir.

LMEVE DEERLENDRME

ii

GR GR
Sevgili renci, Ahap teknolojisi alan ilevsel deerleri ile meknlarn kullanln, estetik deeriyle de yaadmz ve altmz meknlarn scak, sevimli ve renkli bir ortam hline gelmesini salar. Bu alan sanat ve teknii birletirerek rn ortaya karr. Alanda ahap ve ahap rnleriyle birlikte boya, vernik, renk, cam, plastik, elik ve metal gibi gereler de kullanlmaktadr. Bu alann salad istihdam imknlar, mevcut ve potansiyel olarak sahip olduu katma deer yaratma gcyle, lkemizin nemli faaliyet sektrlerinden birisidir. Ahap teknolojisinin gelimi olduu lkemizde gerek yurt ii gerekse yurt d giderek artan ihtiyalar karlamada ahap sslemecilii nemli katklar salamaktadr. Yzey oymacl ahap ssleme dalnn vazgeilemez bir parasdr. Motif-desen bilgisini alacak, zgn Seluklu Osmanl ve Trk ssleme sanatnn yanstld zellikle sandk, sandalye, sehpa ve rahle gibi mobilyalar yapabileceksiniz. Yzey oyma yapm esnasnda ssleme eitlerini, hangi aalardan yapldn, retim basamaklarn ve makine oymacln renerek uygulamasn yapabileceksiniz.

RENME FAALYET 1 RENME FAALYET 1


AMA
Bu faaliyette verilen bilgiler dorultusunda dzgn, lsnde, kurallara uygun olarak serbest el almas ile gvenli bir ekilde yzey oymacl yapabileceksiniz.

ARATIRMA
Bu faaliyet ncesinde yapmanz gereken ncelikli aratrmalar unlardr: Motif-desen, izme ve markalama yntemlerini aratrarak not ediniz. Oyma kalemlerinin eitlerini, kullanld yerleri ve bilenme tekniklerini aratrarak not ediniz. Internet ortamnda yzey oymacl hakknda bilgi edininiz.

1. ELDE KUPE OYMA


1.1. Motif Deseni
1.1.1. Motif
Her biri tek bir varlk tamad hlde, bir btnn, bir bezemenin, bir ssn anlaml paras olma zellii tayan sanat elerinden her biridir. Tahta, mermer, ta, pimi toprak veya rgl, dokumal yahut ilemeli yn, pamuk, ipek malzemelerden herhangi birinin oluturduu zemine farkllatrc bir zellik tamakla beraber, sslemeye bir heyecan katmak iin deil, yerine ilgi salamak iin tekrarlar yoluyla elde edilen dzlem st ekillendirmelere MOTF denilebilir.

1.1.2. Desen
Bir nesnenin ya da figrn biimlerinin bir yzey zerinde ounlukla renkleri verilmeden tasviri denilebilir. Bir desen tamamlanmam bir eserde olabilir; bir kompozisyonun n hazrl (etteskiz) n almalar tamamlanmam ekil araylar da olabilir.

1.1.3. zellikleri
Oymaclkta ssleme (bezeme) ekilleri

Ayn motifin yan yana tekrar

Genellikle sandalye n yan ve arkalklarnn grnen yzeylerinde, koltuk ve mobilyalarn n ve yan ksmlarnda, vitrinlerde ska kullanlan ssleme eklidir.

Resim 1. 1: Ayn motifin yan yana tekrar

ki ayr motifin sra ile tekrar

Bu motifler; sandalyelerin yatay kaytlarnda, masa tipi mobilyalarn kaytlarnda, kutu mobilyalarn yatay kaytlarnda kullanlan ssleme eitleridir.

Resim 1. 2: ki ayr motifin sra ile tekrar

Motiflerin simetrik uygulamas

stisnalar dnda btn oyma motifleri simetriktir ve her trl mobilyada uygulanr.

Resim 1. 3: Motiflerin simetrik uygulamas

Motif bytlp kltlmesi

Genellikle zel tip mobilyalarda uygulanan bir ssleme eklidir.

Resim 1. 4: Motiflerin byltlp kltlmesi

Deiik motiflerin bir arada uygulanmas

Bu tr uygulamaya mobilyalarn genellikle ta ksmlarnda rastlanr, ssleme amaldr. Bu tr uygulamada simetriden kanlabilir.

Resim 1. 5: Deiik motiflerin bir arada uygulamas

Aa oymacl
Alak yzey oymacl (Alak kabartma)

Yzey derinlii 3-4 mmyi gemeyen oyma sslemelerine denir. Genellikle dz gvdeli oyma kalemleri kullanlr. Oyma derinlii fazla olmad iin i parasn zayflatmaz uygulamas kolay bir tekniktir (Resim1.6).

Resim 1. 6: Alak yzey oymacl

Resim 1. 7: Yksek (derin) yzey oymacl

Yksek (derin) yzey oymacl

Yzey derinlii 3-4 mmden fazla olan oyma sslemelerine denir. Alak oyma tekniine gre motifler daha derin, canl ve belirgindir (Resim1.7).

1.2. Oyma lemlerinde Markalama


Karbon kd ile markalama Bu tr uygulama oyma ilemi yaplmas istenen mevcut motiflerin ahap zerine aktarlmasdr. Kt zerine izilen motif karbon kd kullanarak i paras zerine aktarlr.

Resim 1. 9: Karbon kd ile markalama

Motif izilen kd yzeye yaptrmak

Genellikle okullarda tercih edilen bir yoldur. Bu uygulamada belirlenen motif veya ekil fotokopi edilerek i paralar zerine yaptrlr ve ok sayda insan ayn anda ayn motifi ileyerek oyma ilemini gerekletirir.

Resim 1. 10: Motif izilen kd yzeye yaptrmak

Serbest el ile izmek

Usta meslek elemannn motif-desen bilgisine zaman iinde el melekesini de katp ahap yzeylere istedii ekli oluturmasdr.

Resim 1. 11: Serbest el ile izmek

Cetvel eitleri ile izmek

Deiik gnye, pergel ve pistole (eri cetvel) cetvelleri kullanlarak yaplan izim ekilleridir.

Resim 1. 12: Cetvel eitleri ile izmek

ablon kararak markalama

Bu tr uygulama en ok iki veya yne emeli ilerin markalanmasnda kullanlr. ablon malzemesi ahabn emelerine uygun olsun diye genellikle yumuak karton seilir. Dorudan karton zerine veya aydnger kdndan karton zerine motif izilir (Resim1.13). izilen motif oyma kalemleri kullanlarak boaltlr (Resim1.14) ve ablon hazrlanm olur (Resim1.15).

Resim 1. 13: Motif izmek

Resim 1. 14: Motif boaltmak

Resim 1. 14: Motif boaltmak

Resim 1. 15: ablon oluturmak

1.3. Oyma kalemleri


Tantlmas Oyma kalemleri; eitli oyma kavislerine uyacak ekilde takm eliinden yaplm deiik gvde yapsna sahip kesicilerdir ve u ksmlardan oluur:

Kesici az(u) Oluk

Gvde dibi-srt Kuyruk


Resim 1. 16: Oyma kalemi

Aa (sap) ksm

Resim 1. 17: Oyma kalemi

Resim 1. 18: Oyma kalemleri

Gvdelerinin yaplarna gre oyma kalemleri e ayrlr

Dz gvdeli oyma kalemleri ve numaralar o o o 1.1. Dz gvdeli oluksuz oyma kalemleri 1.2. Dz gvdeli oluklu oyma kalemleri 1.3. Dz gvdeli gen oyma kalemleri (01-02) (03--11) (39-42-46)

Eri gvdeli oyma kalemleri ve numaralar o o Eri gvdeli oluklu oyma kalemleri Eri gvdeli gen oluklu oyma kalemleri (12--20) (404246)

10

Kak gvdeli ie kavisli oyma kalemleri o o o o

(21- -38)

3.1.1. Kak gvdeli ie kavisli oluksuz oyma kalemleri (21-22-23) 3.1.2. Kak gvdeli ie kavisli oluklu oyma kalemleri (24- -32) 3.1.3. Kak gvdeli ie kavisli gen oyma kalemleri (43-44) 3.2. Kak gvdeli da kavisli oluklu oyma kalemleri (33- ... -38)

Oyma kalemlerinin numaralanmas

Oyma kalemleri zerinde bulunan rakamlara gre snflandrlr. Oyma kalemlerinin zerinde iki rakam vardr, birincisi seri numaras, ikincisi az geniliini belirtir. 1/4: 1: Seri numaras (Gvde ve az yaps) 4: Az genilii (mm olarak) rnek: 42/12 42= Eri gvdeli gen oyma kalemi 12= mm olarak az genilii Az yaplarna gre de oyma kalemleri e ayrlr Dz azl U eklinde azl V eklinde azl o Bilenmesi

Oyma kalemleri de dier kesicilerde olduu gibi yeni alnd zaman, kesici az krldnda veya az as bozulduu zaman bilenir. lk olarak; Zmpara tanda bilenerek az alr.

Resim 1.19: Oyma kalemlerini zmpara tanda bileme

11

Ya tanda bilenir ve klas drlr.

Resim 1. 20: Ya tanda bileme

Resim 1. 21: Kla drme

1.4. Oymac Tezgh


Oymaclk darbelere dayal bir alma ekli olduu iin i paralarnn tezgha ok iyi balanmas gerekir, bunun iin mobilya imalats tezghlarnn zerine zel olarak hazrlanm oyma kalemlerinin konulabilecei bir dzenek ile bu tezghn zerine balanan ray ikenceler kullanlr. Ray ikencelerin kavrama ve skma mukavemeti fazla olduu iin tercih edilir. Ayrca tezgh zerinde kan talalarn toplanmas iin tala boluu mevcuttur.

Resim 1. 22: Oymac i tezgh

12

1.5. Oymac Tokma


Oyma kalemlerinin sap ksmna darbe uygulayarak oyma ilemi yapldndan oymac tokmann ok sert bir aatan yaplmas gerekir. Bunun iin tercih edilen aa imir ve gl aalardr. Oymac tokma yaklak (13+13)= 26 cm boyunda ve 7,5 cm apndadr.

Resim 1. 23: Oymac tokma

1.6. El Makineleri ve Perdah


Yzey oymaclnda baz figrlerin sk kullanlmas el makinelerinin kullanlmasn cazip hle getirmitir. Makine ucuna uygun sert metal ulu baklar yaplmas suretiyle ileri seri ve pratik hle getirmi, uygulama kolayl salamtr.

Resim 1. 24: El makinesi

Resim 1. 25: El makinesinde kullanlan oyma baklar

Ayrca yzey oymaclnda perdahn nemli bir yeri vardr. Yaplan oyma sslemelerinin hatlarnn bozulmadan zmparalanmas gerekir. Bunun iin zmpara yapan kiinin de gerekli ssleme bilgi ve becerisine sahip olmas gerekmektedir.

13

UYGULAMA FAALYET UYGULAMA FAALYET


Alak Yzey Oyma ilemini yapnz. lem Basamaklar Oyma yapm iin para seiniz. neriler

Oyma yapmnda uygun aac semek nemlidir.

Tasarladnz motifi i paras zerine markalama tekniklerinden biri ile aktarnz.

Motifin ve i parasnn konumuna gre markalama teknii seiniz.

14

Motif hatlarna uygun oyma kalemlerini kullannz.

Bilenmi ve keskin oyma kalemi kullannz.

izgi hatlarn bozmadan alnz.

i her aamasnda kontrol ederek devam ediniz.

Oyma ilemi sonunda paray kontrol ederek gerekli yerleri rtulaynz.

Oyma derinliinin parann her yerinde dengeli olmas nemlidir.

15

in konumuna gre el makinelerini kullannz.

El makinelerinde ie gre uygun bak kullanmak nemlidir.

Oyma yzeyini perdah ediniz.

Ssleme hatlarn bozmadan perdah ediniz.

16

LME VE DEERLENDRME LME VE DEERLENDRME


Bu faaliyet kapsamnda kazandnz bilgileri, aadaki sorular cevaplandrarak deerlendiriniz.

oktan Semeli Sorular


1) Aadakilerden hangisi oymaclkta kullanlan ssleme ekillerinden biri deildir? A) Motifin bytlp kltlmesi B) Kesitli motiflerin uygulanmas C) ki ayr motifin sra ile tekrar D) Deiik motiflerin bir arada uygulanmas Aadakilerden hangisi oymaclkta kullanlan markalama ekillerinden biri deildir? A) Karbon kd ile marka B) Serbest el ile izmek C) Bz ile markalama D) ablon kararak markalama Gvde yaplarna gre oyma kalemleri kaa ayrlr? A) 2 B) 3 C) 4 D) 5 Yzey derinlii 3-4 mmyi gemeyen oyma eidine ne ad verilir? A) Doal ekil oymacl B) El oymacl C) Yksek(derin) yzey oymacl D) Alak yzey oymacl Eri gvdeli oyma kalemleri kaa ayrlr? A) 2 B) 3 C) 4 D) 5

2)

3)

4)

5)

17

Doru-Yanl Test Sorular


Bu faaliyet kapsamnda hangi bilgileri kazandnz belirleyebilmeniz iin bir ksm doru, bir ksm yanl cmleler verilmitir. Cmle doru ise bandaki parantezin ierisine D, yanl ise Y harfini koyunuz. 1. 2.
3. 4. 5.

( ) Her biri tek bir varlk tamad hlde, bir btnn bir bezemenin, bir ssn anlaml paras olma zellii tayan sanat elerinden her birine motif denir. ( ) Bir nesnenin ya da figrn biimlerinin bir yzey zerinde ounlukla renkleri verilmeden tasvir edilmesine desen denir.
( ) Oyma kalemlerinin numaralandrlmasnda kullanlan ilk numara gvde ve az yapsn tanmlar. ( ) Oyma kalemleri ilk olarak ya tanda az alarak bilenir. ( ) Oymac tokma yapmnda am aac kullanlr.

Deerlendirme
Cevaplarnz cevap anahtaryla karlatrnz ve doru cevap saynz belirleyerek kendinizi deerlendiriniz. Yanl cevapladnz konularla ilgili konuyu tekrarlaynz. Baarlysanz bir sonraki blme geiniz.

18

UYGULAMALI TEST UYGULAMALI TEST


rnek i paras zerinde Alak Yzey Oyma ilemi yapnz. Bu uygulamay aadaki ltlere gre kontrol ediniz. Aklama: Aada listelenen davranlar kendinizde gzleyemediyseniz Hayr, gzlediyseniz Evet eklinde karsndaki kutucua (X) le iaretleyiniz. Deerlendirme ltleri 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Ssleme (bezeme) ekillerini rendiniz mi? Herhangi bir yzeye ssleme ekli uyguladnz m? Markalama eitlerini rendiniz mi? Oyma kalemlerinin yapsn rendiniz mi? Oyma kalemlerinin eitlerini rendiniz mi? Oyma kalemlerini bilemesini rendiniz mi? Oyma kalemi bilemesi uygulamas yaptnz m? Oymac i tezghn tandnz m? Oyma yapmna uygun aa setiniz mi? Setiiniz paraya uygun motifi belirleyip markalamasn yaptnz m? Uygun oyma kalemleri kullanarak yzey oymacl yaptnz m? Evet Hayr

Deerlendirme
Cevaplarnz kontrol ederek kendinizi deerlendiriniz, hayr cevaplarnz var ise bu cevaplarnzla ilgili konuyu tekrarlaynz. Tamam evet ise dier renme faaliyetine geiniz

19

RENME FAALYET 2 RENME FAALYET 2


AMA
Bu faaliyette verilen bilgiler dorultusunda dzgn, lsnde, kurallara uygun bir ekilde makine ile yzey oymas ilemi yapabileceksiniz.

ARATIRMA
Bu faaliyet ncesinde yapmanz gereken ncelikli aratrmalar unlardr: Oyma kalb yapm tekniklerini inceleyiniz. Yzey oyma makinelerinin eitlerini inceleyiniz. Internet ortamnda yzey oyma makineleri hakknda bilgi edininiz.

2. MAKNE YZEY OYMASI


2.1. Kalp
2.1.1. Tanm ve nemi
Makine yzey oymaclnda kullanlan makinelerin hangi trnde ve ka bakl olursa olsun hepsi kopyalanmas istenen kalp paras zerinde hareket ederek alr. zellikle el yzey oymas yapan kk atlyeler ok sayda oyma parasn seri bir ekilde ileyebilmek iin hazrladklar rnek kalb kopyalama makinesine balayarak seri hlde kaba kesim oyma ilemini bu makinede yaparlar. Bu sayede zellikle derin yzey oymas alan kiiler daha rahat bir alma sergiler.

Resim 2. 1: Oyma makinesi iin hazrlanm kalp paas

20

Kalp paras olacak aacn seimine zen gsterilmelidir. zellikle aa sert, ardaksz, budaksz ve temiz olmaldr. Belirlenen ssleme motifi veya ekli markalama metotlarndan biri ile paraya aktarlr, daha sonra uygun oyma kalemleri ile elde olmas istenilen ekilde elde oyularak biimlendirilir ve kopyalama makinesine balanmaya hazr hle getirilir.

Resim 2. 2: Oyma makinesi iin hazrlanan kalp paas

2.2. Oyma Makineleri


2.2.1. Tanm
Her trl yzeysel veya kabartma oymalar, stil ayak, heykel, ayakkab kalb vb. emeli ileri ok sayda, temiz ve birbirine eit lde ileyebilmek amacyla kullanlan makinelere oyma (patnoraf) makinesi denir.

2.2.2. eitleri
Bu makineler bir, iki veya daha fazla freze nitesinden (kafa) meydana gelir (1-2-4-68-10-12-14-16-20-24-32-36 bakl). htiyaca gre oyma atlyelerinde birka eit makine bulunabilir. Ayrca CNC tr oyma makineleri de kullanlmaktadr. Bir (tek) bakl oyma makinesi

Bir klavuz nitesi ve bir baktan oluur. Deiik tip ve modelde bulunur.

21

Resim 2. 3: Bir (tek) bakl oyma makineleri

ki bakl oyma makinesi

Bir klavuz nitesi ve iki baktan oluur. Klavuz nitesi ortada olur.

Resim 2. 4: ki bakl oyma makinesi

Drt bakl oyma makinesi

Bir klavuz nitesi ve drt baktan oluur. Klavuz nitesi ortada veya ekilde grld gibi kenarda olabilir. 22

Resim 2. 5: Drt bakl oyma makinesi

Alt bakl oyma makinesi

Bir klavuz nitesi ve alt baktan oluur.

Resim 2. 6: Alt bakl oyma makinesi

23

Resim 2. 7: Alt bakl oyma makinesinde ban tek motordan hareket iletimi

On iki bakl oyma makinesi

Resim 2. 8: On iki bakl oyma makinesi

24

Yirmi drt bakl oyma makinesi

Resim 2. 9: Yirmi drt bakl oyma makinesi

CNC oyma makineleri

Tamamen otomatik ok sayda paray seri ve ayn biimde ileyen makinelerdir. Her trl insan, hayvan ve nebat figrleri ile geometrik ekilleri ileyebilir.

Resim 2. 10: CNC oyma makinesi

25

Resim 2. 11: CNC oyma makinesi

Resim 2. 12:CNC oyma makinesi ile yaplabilen iler

2.2.3. alma lkeleri


Makinenin ortasnda veya kenarnda bir klavuz nitesi bulunur. Klavuz nitesinin altna nceden hazrlanm olan numune kalp paras balanr (Resim 2.13). Numune paras balanrken iyi merkezlenmesi ve tek taraf dz paralarda yere paralel olmas gerekir, bu ilem iin su terazisinden faydalanlr (Resim 2.14). Punta mesafeleri para boyuna gre ayarlanabilir.

26

Resim 2. 13: Kalp paras

Resim 2. 14: Su terazisi ile balama

Baklarn ileri geri aa yukar, saa sola hareketini salayan bir sistem mevcuttur.

Resim 2. 15: Hareket sistemi

Freze nitelerinin altna da kaba kesim hazrlanm ilenecek i paralar merkezlenerek balanr (Resim 2.16). Merkezleme nemli olduu iin bu ilem zel hazrlanm tezghlarda yaplr (Resim 2.17).

27

Resim 2. 16: paras markalamas

Resim 2. 17: paras merkezlemesi

Freze nitelerine ie uygun birbirinin ayn biim ve lde baklar, uygun aylan anahtarlar kullanlarak balanr (Resim2.18). Bak ynleri ayn anda saa sola kesim yapabilmesi iin ift tarafldr. Klavuz nitesine de baklarn az ekline ve byklne uygun klavuz elemanlar taklr (Resim2.19). Dikkat edilmesi gereken husus klavuzlarn baklardan oyma pay kadar kaln olmasdr (ortalama 2 mm).

Resim 2. 19: Oyma baklar ve klavuz rnekleri

28

Makine altrldnda klavuz eleman otomatik olarak rnek parann btn noktalarnda gezerken (Resim2. 20) ve girinti kntlarnda inip kalkarken, baklarda ayn hareketi yaparak rnek parann biimini i paralarna kopyalar (Resim 2.21), (Resim 2.22).

Resim 2. 20: Klavuz paras hareketleri

Resim 2. 21: Baklarn kopyalama rnekleri

in zelliine gre baz oyma eitlerinde tek tip bakla kopyalama tamamlanamaz; bunun iin sras ile 23 eit oyma ba kullanlarak kopyalama ilemi yaplr.

Resim 2. 22: Baklarn kopyalama rnekleri

29

Resim 2. 23: rnek kalp para

Resim 2. 24: Makine kopya oyma rnei

Resim 2. 25: Orta masas ayak gbei de kopyalama makinesinde ilenebilir

Ayrca kopyalama makineleri rnek kalp paralarna gre aplik ta ve yzeysel oyma ilemleri de yapabilir (Resim 2.26).

Resim 2. 26: Yzeysel kopyalama rnekleri

Resim 2. 27: Yzeysel kopyalama aplik ta rnekleri

Resim 2. 28: Yzeysel kopyalama aplik ta rnekleri

30

UYGULAMA FAAL YET UYGULAMA FAAL YET


Makinede Yzey Oyma ilemini yapnz. lem Basamaklar Kaba l hazrlanm i parasn merkezleyiniz. neriler

Ayn lde ok sayda para merkezlenecekse kalp kullannz.

Para boyuna gre makine punta mesafesini ayarlaynz.

Punta mesafesi makinenin iki bandan dengeli bir ekilde ayarlanmaldr.

parasn merkezlenen yerlerden puntalar arasna sknz.

Puntalama ilemini salam yapnz yoksa alma esnasnda para geveyerek bozulabilir.

31

parasnn su terazisi ile doruluk kontroln yapnz.

paralarnn eit olmas doruluk kontrol ile mmkndr.

rnek kalp parasn klavuzun hizasnda bulunan puntalar arasna balaynz.

Kalp parasn ok hassas balaynz.

32

e uygun bak taknz.

Keskin baklar kullannz.

Klavuz ve bak ayarlarn yapnz.

Ayarlamalar ne kadar hassas olursa oyma ilemi o denli gzel olur.

Btn ayarlamalar yaptktan sonra almaya balaynz.

Kalp,bak ve klavuz ayarlarn kontrol ediniz.

33

Klavuz zerinde dikkatli hareket ediniz.

Klavuzu rnek kalp parasndan ayrmaynz.

Kalp zerinde dengeli alnz.

Her zaman dikkatli alnz.

34

zellikle kan yksek sese kar kulaklk kullannz.

gvenlii kurallarna uyunuz.

lem bittikten sonra i paralarn puntalar arasndan tekrar sknz.

Her oyma ileminden sonra bak keskinliklerini kontrol ediniz.

35

LME VE DEERLENDRME LME VE DEERLENDRME


Bu faaliyet kapsamnda kazandnz bilgileri, aadaki sorular cevaplandrarak deerlendiriniz.

oktan Semeli Sorular


1. Aadakilerden hangisi kopyalama makinesinin zelliklerinden biri deildir ? A) Ayn anda birok paray ileyebilir B) Zaman asndan avantajldr C) Paralar zmparalamaya hazr hlde temiz kopyalar D) Btn paralar eit ve lsnde kopyalar Aadakilerden hangisi oyma makinesinde kullanlan kalp parasnn zelliklerinden biri deildir? A) Elyaf dzgn olmal B) Yumuak olmal C) Budaksz olmal D) Ardaksz olmal rnek kalp paras makinede nereye balanr? A) Makinenin en bataki puntalar arasna B) Makinenin ortadaki puntalar arasna C) Makinenin istediimiz bann altndaki puntalar arasna D) Makinenin klavuz hizasndaki puntalar arasna Aadakilerden hangisi oyma makinesi eidi deildir? A) 1. Bakl B) 2. Bakl C) 3. Bakl D) 4. Bakl Aadakilerden hangisi oyma makinesinin yapt ilerden biri deildir? A) Yzey dzeltme B) Yzeysel oyma C) Yzeysel kabartma D) Stil ayak

2.

3.

4.

5.

36

Doru-Yanl Test Sorular


Bu faaliyet kapsamnda hangi bilgileri kazandnz belirleyebilmeniz iin bir ksm doru, bir ksm yanl cmleler verilmitir. Cmle doru ise bandaki parantezin ierisine D, yanl ise Y harfini koyunuz.
1. 2. 3. 4. 5. ( ) Oyma makineleri iki klavuz eleman ile ok sayda bak ile alr. ( ) rnek kalp paras klavuz hizasndaki puntalar arasna balanr. ( ) lenecek her oyma parasnn merkezlenmesi gerekir. ( ) Klavuzlar baklardan oyma pay kadar kaln olmaldr. ( ) Her oyma paras deitiinde baklar bilenmelidir.

Deerlendirme
Cevaplarnz cevap anahtaryla karlatrnz ve doru cevap saynz belirleyerek kendinizi deerlendiriniz. Yanl cevapladnz konularla ilgili konuyu tekrarlaynz. Baarlysanz bir sonraki blme geiniz.

37

UYGULAMALI TEST UYGULAMA FAALYET


Makinede rnek i paras zerinde oyma ilemini yapnz. Bu uygulamay aadaki ltlere gre kontrol ediniz. Aklama: Aada listelenen davranlar kendinizde gzleyemediyseniz Hayr, gzlediyseniz Evet eklinde karsndaki kutucua (X) le iaretleyiniz. Deerlendirme ltleri 1 2 Kalp paras hazrladnz m ? Kalp parasn klavuz hizasndaki puntalar arasna sktnz m? 3 e uygun kullanlacak baklar kontrol edip freze nitelerine baladnz m? 4 lenecek paralar su terazisi ile kontrol ederek baladnz m? 5 6 Klavuz ve bak ayarlarn yaptnz m? almaya aldnz m? 7 Klavuzu kalp paras zerinde yava yava gezdirerek oyma yaptnz m? 8 Ara sra makineyi durdurarak yaptnz ilemi kontrol ettiniz mi? 9 alma arasnda i paralarnn puntalar arasnda sklln kontrol ettiniz mi? 10 Kopyalama sktnz m? ilemi sonunda paralar zenle balamadan gvenlik nlemlerini Evet Hayr

Deerlendirme
Cevaplarnz kontrol ederek kendinizi deerlendiriniz, Hayr cevaplarnz var ise bu cevaplarnzla ilgili konuyu tekrarlaynz. Tamam Evet ise modl deerlendirmeye geiniz.

38

MODL DEERLENDRME MODL DEERLENDRME


Yeterlik lme
Uygulama: Elde ve makinede Yzey Oyma ilemlerini yapnz. Bu uygulamay aadaki ltlere gre kontrol ediniz.
Aklama: Aada listelenen davranlardan kazandnz davranlar deer leine gre deerlendiriniz.

Deerlendirme lei 1-Faaliyet n Hazrl A.alma ortamn faaliyete hazr duruma getirdiniz mi? B.Kullanlacak ara gereci uygun olarak setiniz mi? C.Kullanacak malzemelerin salamln kontrol ettiniz mi? 2- Gvenlii A.alma ortamnda yeterli gvenlik tedbiri aldnz m? B.Oyma yapm esnasnda olabilecek yaralanmalara tedbir aldnz m? C.alrken uygun kalb kullandnz m? D.Kullanlan ara gereleri ilem sonunda kaldrdnz m? E. nl giydiniz mi? 3.El yzey oyma ileminin yaplmas A.Uygun ssleme (bezeme) eklini belirlediniz mi? B.Uygun aac tespit ettiniz mi? C.Uygun markalama tekniini kullandnz m? D.e gre oyma kalemi setiniz mi? E.Oyma kalemlerini bilediniz mi? F.Oyma tezghn almaya hazrladnz m? G. parasn mengeneler arasna salamca sktnz m? H.Alak yzey oymas yaptnz m? I.Derin yzey oymas yaptnz m? J.Gerekli yerlerde el makinesinden faydalandnz m? K.Oyma yzeyine perdah yaptnz m? 4. Makine yzey oyma ileminin yaplmas A Kalp paras hazrladnz m? B.Kalp parasn klavuz hizasndaki puntalar arasna baladnz m? C. Uygun baklar freze nitelerine baladnz m? D. paralarn puntalar arasna baladnz m?

Evet

Hayr

Deerlendirme
Cevaplarnz kontrol ederek kendinizi deerlendiriniz, hayr cevaplarnz var ise ilgili renme faaliyetlerini tekrarlaynz. Tamam evet ise bir sonraki modle geiniz.

39

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI


RENME FAALYET 1 CEVAP ANAHTARI OKTAN SEMEL TEST
1 2 3 4 5 B C B
D A

RENME FAALYET 1 CEVAP ANAHTARI DORU YANLI TEST


1 2 3 4 5 D D D
Y Y

RENME FAALYET- 2 CEVAP ANAHTARI OKTAN SEMEL TEST


1 2 3 4 5 C B D
C A

RENME FAALYET 2 CEVAP ANAHTARI DORU YANLI TEST


1 2 3 4 5 Y D D
D Y

MODL DEERLENDRME
Yzey oyma modln sonunda kazandnz yeterliin deerlendirilmesi iin retmeniniz size lme arac uygulayacaktr. Deerlendirme sonucuna gre sonraki modle geebilirsiniz. Modl bitiminde deerlendirmesi iin retmeninizle iletiim kurunuz.

40

KAYNAKA KAYNAKA
KALENDER M. Gkhan, Ders Notlar, Ankara, 2006. ARAS Rahmi, Mobilya stilleri, Yksek Teknik retmen Okulu, Ankara, 1982. Afyonlu A. Safa, Aa leri Takm ve Makine Bilgisi, Milli Eitim Basmevi, stanbul, 2002. Ssler, Ahap Oyma, Siteler, Ankara, 2006. Huzur, Ahap Oyma Kopyalama, Siteler, Ankara, 2006. www.tapeease.com www.Makxilia.it www.Reichenbacher.com www.firfiri.com

41