Sử dụng phần mềm PSpice – Printed Version

Tài liệu lưu hành nội bộ
Hướng dẫn sử dụng phần mềm PSpice ứng dụng trong phân tích và giải các mạch điện Trong báo cáo này tôi trình bày việc ứng dụng phần mềm PSpice trong phân tích và giải mạch điện. Nội dung của báo cáo gồm hai chương: Chương 1 đề cập đến lịch sử phát triển, các tính năng chính của phần mềm Spice, PSpice và OrCAD; Chương 2 mô tả quy trình thực hiện một số phân tích cơ bản như phân tích một chiều, xoay chiều, quá độ, hồi đáp tần số và thời gian và các bước để thực hiện một số ví dụ đơn giản.

Vũ Trí Viễn – BM Kỹ thuật điện và Tự động hóa - ĐHLN

Sử dụng phần mềm PSpice – Printed Version MỤC LỤC
Chương 1 TỔNG QUAN VỀ SPICE, PSPICE VÀ ORCAD .........................................1 1.1. Tổng quan về OrCAD..............................................................................................1 1.1.1. Capture ............................................................................................................1 1.1.2. Layout ..............................................................................................................2 1.2. Tổng quan về Spice và PSpice ................................................................................3 1.2.1. Lịch sử ra đời ..................................................................................................3 1.2.2. Các phiên bản và tính năng của PSpice A/D................................................4 1.2.3. Thư viện mô hình............................................................................................5 1.2.4. Các bước tiến hành mô phỏng và phân tích mạch điện ..............................6 1.2.5. Chương trình mô phỏng mạch điện bằng PSPICE .....................................7 Chương 2 ỨNG DỤNG PHẦN MỀM PSPICE CỦA OrCAD 10.0...............................9 2.1. Các bước tiến hành .................................................................................................9 2.2. Thực hiện một số phân tích cơ bản ......................................................................17 2.2. 1. Phân tích quá trình quá độ .........................................................................17 2.2.2. Phân tích quá trình quét của nguồn AC.....................................................20 2.2.3. Mô phỏng quá trình làm việc của máy biến áp..........................................22 2.2.4. Mạch chỉnh lưu và quá trình quét tham số ................................................23 Tài liệu tham khảo ...........................................................................................................27

Vũ Trí Viễn – BM Kỹ thuật điện và Tự động hóa - ĐHLN

Sử dụng phần mềm PSpice – Printed Version Chương 1 TỔNG QUAN VỀ SPICE. phân tích mạch điện..1. xuất mạch in. Hình 1: Sơ đồ nguyên lý mạch chuyển đổi DC sang AC công suất 300mA Với công cụ này chúng ta có thể xây dựng các sơ đồ nguyên lý của mạch điện tử dựa trên một thư viện về các phần tử hết sức phong phú và đa dạng. Dựa trên sơ đồ nguyên lý người ta có thể kiểm tra lại tính chính xác của mạch điện cũng như dự đoán được khả năng làm việc của thiết bị thực. Bộ phần mềm này được phát triển và cung cấp bởi tập đoàn Cadence.0. 1. Đây cũng là giai đoạn ban đầu Vũ Trí Viễn – BM Kỹ thuật điện và Tự động hóa . Các công cụ chính của OrCAD là Capture. PSPICE. Tổng quan về OrCAD OrCAD là một bộ công cụ dùng cho quá trình thiết kế mạch điện tử. Phiên bản hiện tại của OrCAD là 10. tối ưu hoá mạch điện cũng như quản lý các tệp tin của dự án. PSPICE VÀ ORCAD 1..1.1. bên cạnh đó còn một số phần mềm hỗ trợ quá trình phân tích.ĐHLN 1 . Layout. Sơ đồ mạch nguyên lý là sơ đồ mà trong đó các phần tử của mạch điện được thể hiện dưới dạng các ký hiệu của chúng và được kết nối với nhau theo một quy tắc nhất định nhằm đảm bảo hoạt động của mạch điện đúng như mong đợi. bên cạnh đó nó còn cho phép người dùng tạo ra các thư viện của riêng mình và thêm vào cơ sở dữ liệu của chương trình. Capture Là công cụ dùng để xây dựng các sơ đồ mạch trong quá trình thiết kế. Đây là một bộ công cụ gồm nhiều phần mềm khác nhau phục vụ cho việc thiết kế mạch nguyên lý. mô phỏng. Việc xây dựng sơ đồ nguyên lý là một việc làm hết sức cần thiết trong quá trình thiết kế một mạch điện tử.

trên đó đường nối giữa các phần từ được tạo ra bằng các cho axit ăn mòn lớp đồng nằm trên các phiến không dẫn điện. Đầu ra của công cụ này là một bảng mạch in trên đó có các dấu của đường dẫn cũng như vị trí của các lỗ cắm linh kiện. 1.2. Layout Công cụ này dùng để sắp xếp các phần tử thực của mạch điện trên một bảng mạch. cũng như là nguồn để tạo ra phần phôi của mạch in.Sử dụng phần mềm PSpice – Printed Version nhằm cung cấp mạch đầu vào cho quá trình phân tích các đặc tính của mạch điện sử dụng PSPICE.ĐHLN 2 . Hình 2: Bảng mạch in của bảng ma trận điện tử Vũ Trí Viễn – BM Kỹ thuật điện và Tự động hóa . Với OrCAD chúng ta có thể kết nối với các máy sản xuất số tạo nên dây chuyền sản xuất sản phẩm từ quá trình thiết kế mạch nguyên lý cho đến sản phẩm thực. Với công cụ này chúng ta có thể sắp xếp các phần tử thực của mạch điện một cách hợp lý và khoa học. Các phần tử được định vị trên bảng mạch nhờ các lỗ cắm. từ đó nhà sản xuất có thể sử dụng các máy điều khiển số để khoan lỗ cũng như cho ăn mòn các tấm bakelet đồng để tạo đường dẫn của mạch điện. Bảng mạch in (Printed Circuit Board – PCB) được dùng để hỗ trợ việc kết nối các thành phần của bảng điện tử. từ đó cung cấp các dữ liệu cho quá trình sản xuất mạch in.1.

Khi đó ta có thể xây dựng. Phương pháp thực tế để kiểm tra một mạch điện là xây dựng chúng. truyền tải.1. người ta thường thay thế các mạch điện thực tế bằng các mô hình thay thế và các sơ đồ mạch điện tương đương. Kỹ thuật điện tử là ngành khoa học nghiên cứu về những ứng dụng của các tín hiệu điện tử bao gồm việc thu thập.. Spice (Simulation Program with Integrated Circuit Emphasis) là một chương trình tính toán được phát triển từ những năm 1970 tại đại học California ở Berkeley. thiết kế các thiết bị điện từ. Vì vậy việc lắp ráp các vi mạch từ các thành phần thực trong phòng thí nghiệm đòi hỏi nhiều thời gian. bao gồm việc phát. khi mà các thành phần của một mạch tích hợp hợp có kích thước ngày càng nhỏ bé thì việc xây dựng các vi mạch này trở nên rất khó khăn. không ảnh hưởng đến những mạch điện thông thường nhưng lại gây nhiễu rất lớn đối với các vi mạch. phân phối và sử dụng điện năng trong sản xuất và đời sống. những tác động vật lý . Nếu các mô hình không có các đặc tính giống như các phần tử thực thì việc mô phỏng là vô nghĩa. là một trong những phiên bản thương mại Vũ Trí Viễn – BM Kỹ thuật điện và Tự động hóa . Tuy nhiên. tình huống khác nhau Vấn đề khó khăn khi sử dụng các phần mềm đó là tính chính xác của các mô hình. từ những năm 1970. công sức và tiền bạc. từ nhằm biến đổi năng lượng và tín hiệu. Để thuận tiện cho việc tính toán.2. Lịch sử ra đời Kỹ thuật điện là ngành khoa học nghiên cứu về những ứng dụng của các hiện tượng điện.Sử dụng phần mềm PSpice – Printed Version 1.ĐHLN 3 . Tổng quan về Spice và PSpice 1.âm thanh.2. PSpice (Power Simulation Program with Integrated Circuit Emphasis) được phát triển bởi hãng MicroSim. Sự phát triển của công nghệ thông tin cho phép xây dựng các phần mềm mô phỏng và phân tích quá trình làm việc của mạch điện tử. thử nghiệm. gia công. chương trình này được sử dụng để mô phỏng và mô hình hoá các mạch điện tử tương tự. ánh sáng. Do đó tăng tính mềm dẻo và khả năng khảo sát nhiều trường hợp.. Việc phân tích các mạch điện nhằm dự đoán và kiểm tra khả năng làm việc của các thiết bị điện từ hoặc nhằm đưa ra các sản phẩm phù hợp với yêu cầu đặt ra. Bên cạnh đó. khảo sát hoạt động của mạch ứng với các trường hợp cũng như thay đổi các thông số kỹ thuật và khảo sát ảnh hưởng của chúng đến quá trình làm việc của toàn mạch. truyền tải tín hiệu. xử lý.

Nó cho phép chúng ta mô phỏng các thiết kế trước khi bắt tay vào xây dựng phần cứng. PSpice A/D basics và PSpice..) hoặc muốn xác định điện thế dịch mức của các mạch khuếch đại.2. Cụ thể: o Phân tích một chiều (DC analysis) hay còn được gọi là phân tích tĩnh.ĐHLN 4 .2. PSpice A/D là chương trình dùng để mô phỏng các mạch điện tương tự và số.Sử dụng phần mềm PSpice – Printed Version được phát triển từ Spice và trở thành một phần mềm mô phỏng mạch điện phổ biến trên thế giới. Mục tiêu của phân tích quá độ (phân tích miền thời gian) là nhằm dự đoán các ứng xử của mạch điện khi có các sự kiện quá độ xảy ra. Mỗi phiên bản cung cấp các tính năng khác nhau tuỳ thuộc vào giá thành và yêu cầu của khách hàng. Tính năng này cho phép chúng ta kiểm tra các đáp ứng của mạch điện khi được cung cấp các đầu vào khác nhau.. Với phương thức phân tích này ta có thể mô phỏng hồi đáp tần số của mạch điện. o Phân tích quá độ (Transient Analysis). Do đó có thể kiểm tra lại các thiết kế được coi là đã hoàn thành để xem chúng có chạy đúng trong thực tế hay không. transistor. Điều này rất có ý nghĩa khi muốn xác định đường đặc tính của các mạch điện có chứa các phần tử phi tuyến (như diode. tức là ta có thể quan sát được ứng xử của mạch điện khi tần số của nguồn điện thay Vũ Trí Viễn – BM Kỹ thuật điện và Tự động hóa . Các tính năng chính của PSpice A/D là: • Phân tích xoay chiều. một chiều. Các phiên bản và tính năng của PSpice A/D PSpice được đưa ra thị trường với nhiều phiên bản khác nhau: PSpice A/D. tôi tập trung vào phần mềm PSpice A/D đi kèm trong bộ phần mềm OrCAD của hãng Cadence. 1. PSpice có cùng các giải thuật và cấu trúc như Spice. quá độ. o Phân tích xoay chiều (AC Analysis). Trong chuyên đề này. PSpice chỉ mô phỏng và tiến hành các phép đo kiểm tra chứ không phải là phần thiết kế các mạch điện. Tính năng này cho phép xác định điện áp dịch mức và trị số dòng điện cho tất cả các nút của mạch bằng cách quét toàn bộ giá trị của điện áp trong một khoảng do người dùng định nghĩa. Các chương trình mô phỏng cho phép chúng ta quan sát ứng xử của mạch điện cũng như những thay đổi của chúng khi ta thay đổi các tín hiệu đầu vào hoặc giá trị của các thành phần trong mạch điện.

ƒ Mô hình của cuộn dây từ phi tuyến. bao gồm độ trễ.2.Sử dụng phần mềm PSpice – Printed Version đổi trong một dãy cho trước. Các mô hình hoá được xây dựng trong PSpice A/D không chỉ là các điện trở. • Phân tích tham số. tổn hao. Vì vậy khi cần ta phải xây dựng các mô hình riêng và thiết lập thư viện riêng cho mục đích của mình. giá trị tới hạn. vì vậy chúng ta có thể mô tả các hàm chức năng của mạch điện sử dụng các biểu thức và hàm toán học. Nội dung của các thư viện này là các mô hình số hoá với các tham số mà ta có thể can thiệp và thay đổi cho từng thiết bị cụ thể. bao gồm độ bão hoà và từ trễ ƒ Sáu mô hình của transistor trường MOSFET ƒ Mô hình của Transistor trường có cực điều khiển cách ly IGBT MOFET ƒ Mô hình của các thành phần số với vào ra tương tự. nó cho phép chúng ta có thể xây dựng những mô hình phù hợp với yêu cầu thiết kế.600 thiết bị số của các nhà sản xuất linh kiện ở Bắc Mỹ. Vũ Trí Viễn – BM Kỹ thuật điện và Tự động hóa . phần tử bán dẫn công suất lớn hay các phần tử kiểu mới. Với những tính năng này chúng ta có thể quan sát những ứng xử của mạch điện khi thay đổi giá trị của các thành phần của nó. Tuy nhiên không phải tất cả các phần tử đều có sẵn. Do đó ta có thể xây dựng và phân tích các đặc tính phức tạp của thiết bị thông qua mô hình toán học. tán xạ và tạp âm. điện dung mà còn có các mô hình sau: ƒ Mô hình dây dẫn. Nhật Bản và Châu Âu. Đây là một tính năng hết sức quan trọng.ĐHLN 5 . độ nhạy. nhất là các linh kiện. điều này cho phép chương trình mô phỏng gần sát với thực tế hơn cũng như cung cấp cho các nhà thiết kế một công cụ hữu ích trong quá trình xây dựng và phát triển sản phẩm mới. Dựa vào đó ta có thể tìm thấy tần số cộng hưởng của mạch. PSpice A/D cũng cung cấp các mô hình hoá về các ứng xử của các thiết bị tương tự và số.3. điện cảm. • Phân tích thời gian của các mạch số cho phép tìm ra sự cố về thời gian xuất hiện khi kết nối các tín hiệu tần số cao với các tín hiệu có tần số thấp trong quá trình truyền dẫn tín hiệu.000 thiết bị tương tự và 1. độ dội. Thư viện mô hình PSpice A/D có thư viện mô hình của hơn 15. 1.

Đầu vào của chương trình mô phỏng là cách tệp tin dạng chữ có phần mở rộng là “. Chúng ta chỉ phải đặt tên cho tệp tin đầu vào.cir” sẽ được kiểm tra lỗi và đưa ra thông báo ở tệp tin “*.Sử dụng phần mềm PSpice – Printed Version Phiên bản gốc của PSpice chạy trong môi trường DOS.v.out”. Đa số các phần tử này đều có trong thư viện mô hình của chương trình. Các phân tích chính được đề cập đến trong SPICE là đặc tuyến truyền đạt.điện tử bởi vì mô hình phải phản ánh đúng đặc điểm và tính chất vật lý của thiết bị thực. tuy nhiên trong một số trường hợp ta phải xây dựng mới. đặc tính động (thời gian). dung lượng của tệp dữ liệu này có thể lên đến hàng trăm MB. điểm làm việc một chiều. Các bước tiến hành mô phỏng và phân tích mạch điện Để khảo sát một mạch điện nói chung cũng như một mạch điện tử công suất nói riêng ta cần phải tiến hành theo các bước sau đây: 1. Chế độ phân tích này thường tiêu tốn nhiều thời gian của máy tính vì chương trình sẽ phải tính điện áp của tất cả các nút của mạch khảo sát trong từng bước tính và lưu giữ số liệu này vào một tệp tin riêng (tệp *.dat). kết thúc chương trình phải là “. tệp tin “*. Kết quả tính toán được đưa vào tệp tin cùng tên với phần mở rộng là “. các tệp tin đầu ra và tệp tin kết quả được đặt tên tự động trùng với tên của tệp đầu vào. Cấu trúc chương trình sẽ sáng sủa hơn nếu như mô hình phần tử mới được thiết lập dưới dạng các mạch con (subcircuit) và cất sẵn trong thư viện.dat”. Trước khi chạy chương trình. Điều này rất thuận lợi khi mạch khảo sát có sử dụng nhiều các nhóm phần tử giống nhau. 1. Xác định mô hình các phần tử cần thiết để xây dựng mạch điện. Mô hình càng gần với Vũ Trí Viễn – BM Kỹ thuật điện và Tự động hóa .0 cho phép chạy trên các hệ điều hành Window và Linux. chương trình chỉ cần gọi tên các mạch con là đủ. phiên bản hiện tại của hãng MicroSim là phiên bản 10. Đầu ra của chương trình có thể là tệp tin dạng chữ có cùng tên với tệp đầu vào nhưng có phần mở rộng là “. Cũng giống như các ngôn ngữ lập trình khác. đáp ứng tần số. khi sử dụng. phải có các lệnh về phân tích mạch v. tệp tin “*.out”.2. Khi mạch phức tạp hoặc thời gian khảo sát lớn.4. Việc xây dựng một mô hình mới là hết sức quan trọng và đòi hỏi am hiểu sâu sắc về kỹ thuật điện .cir” phải tuân theo một số thủ tục nhất định như: dòng đầu tiên là tên chương trình. Trong mô phỏng và phân tích mạch điện tử công suất thì quan trọng nhất là phân tích quá trình quá độ (transient analysis).END”.cir”.ĐHLN 6 .

Mỗi dòng của chương trình dành cho một phần tử và phải tuân theo thủ tục khai báo. Các điểm nối của phần tử được gọi là nút để nối mạch. khi khảo sát một số đặc tính nào đó thì chỉ cần mô hình hoá các tham số. 2. Sau chữ cái này là chỉ số linh kiện (có thể là chữ hay số). 1.5.ĐHLN 7 . 2. Cần phải đảm bảo chắc chắn rằng sơ đồ nguyên lý được xây dựng là đúng đắn. trong đó bắt buộc phải có nút số 0 và luôn được hiểu là điểm đất (Ground). Tiến hành khảo sát. Phần mô tả mạch điện và tham số các linh kiện có trong mạch. tiến hành nghiên cứu với các chế độ cần khảo sát theo yêu cầu đặt ra. đúng cú pháp của PSPICE. thường chia làm hai giai đoạn: a) Chạy thử chương trình với chế độ quen thuộc mà kết quả đã biết trước để kiểm tra độ chính xác của mô hình. trong một số trường hợp. giữa các khai báo được phân tách nhau bởi dấu cách. Vũ Trí Viễn – BM Kỹ thuật điện và Tự động hóa . Các chữ cái có thể viết hoa hay thường. 4. Chương trình mô phỏng mạch điện bằng PSPICE a) Tệp đầu vào Một tệp đầu vào (*. Ở phần này ta thực hiện cho từng phần tử theo sơ đồ nguyên lý của mạch cần khảo sát tương tự như ta hàn chúng lại với nhau trong mạch thực. 3. gồm ba phần: Tên và nhãn của phần tử: Bảng 1 là quy định về ký hiệu tên của các phần tử.2. tối đa là bảy ký tự. Chuyển đổi từ sơ đồ nguyên lý sang chương trình mô hình hoá theo ngôn ngữ chuyên dụng của phần mềm (Đối với phiên bản hiện tại của PSPICE thì việc này được thực hiện tự động). Điểm 0 này rất quan trọng vì khi chạt trương trình máy sẽ tính toán điện áp giữa mỗi nút trong mạch điện với điểm đất này trong từng bước tính. Thiết lập sơ đồ nguyên lý của mạch cần nghiên cứu. b) Khi mô hình đạt độ tin cậy cần thiết. tránh gây ra những phức tạp không cần thiết. Các nút được đánh dấu bằng các số nguyên dương. Tiêu đề của chương trình mô phỏng: Thông thường đây là tên của mạch điện cần khảo sát do người soạn thảo đặt ra. thông số liên quan đến đặc tính đó.Sử dụng phần mềm PSpice – Printed Version thực tế thì kết quả phân tích càng đáng tin cậy. vì PSPICE khi chạy sẽ chỉ bắt đầu từ dòng thứ hai. Tiêu đề không bắt buộc phải có. 5. Thiết lập các thông số của sơ đồ và các tham số khảo sát. Mặc dù vậy.cir) gồm bốn phần sau: 1.

H Tên gọi J JFET L Điện cảm M MOSFET Q Transistor lưỡng cực R Điện trở S Khoá điều khiển bằng điện áp V Nguồn điện áp độc lập X Mạch con W Khoá điều khiển bằng dòng điện 3. đáp ứng tần số. xoay chiều. Các lệnh điều khiển dùng để chỉ ra loại phân tích (phân tích một chiều. thời gian cần thiết để mô phỏng (tính bằng giây).ĐHLN 8 .out”. Các dòng chú thích phải tuân theo quy tắc sau: . 5. Đây cũng là phần bắt buộc phải có vì nó là mục đích của việc mô phỏng.Nếu chú thích trong cùng một dòng lệnh thì dùng dấu “.END): Một chương trình bắt buộc phải kết thúc bằng lệnh này.dat”. lập bảng các sóng điều hoà theo khai triển Fourier. Trong khi viết chương trình có thể đưa thêm vào các chú thích để dễ theo dõi và kiểm tra.) 4. tính số điểm nút của mạch. Không thể dựng mô hình mạch mà không tiến hành khảo sát. Nếu dòng lệnh dài hơn một dòng soạn thảo thì đầu dòng kế tiếp phải dùng dấu “+” để thông báo Bảng 1: Tên gọi và ký hiệu của các phần tử K. Ngược lại.H Tên gọi B GsAs MOSFET C Tụ điện D Diode E Nguồn áp điều khiển bằng điện áp F Nguồn dòng điều khiển bằng dòng điện G Nguồn dòng điều khiển bằng điện áp H Nguồn áp điều khiển bằng dòng điện I Nguồn dòng độc lập K Hỗ cảm K. là một tham số hay một hàm phụ thuộc (biểu thức). nếu có lỗi thì chúng sẽ được thông báo cụ thể ở tệp này. Vũ Trí Viễn – BM Kỹ thuật điện và Tự động hóa . Các lệnh cho đầu ra như vẽ đồ thị.. Trong tệp này còn có một số thông số khác như tổng công suất trên toàn mạch.” gặp dấu này chương trình sẽ bỏ qua và chuyển xuống dòng lệnh tiếp theo . Lệnh kết thúc chương trình (.. Các lệnh để chương trình tiến hành khảo sát theo yêu cầu.. Nếu tệp đầu vào không có lỗi thì chương trình mô phỏng được thực hiện ngay và dữ liệu kết quả được đưa vào tệp tin cùng tên với phần mở rộng là “..Nếu cả dòng lệnh là chú thích thì dùng dấu “*” để đánh dấu. phân tích động. chương trình PSPICE sẽ duyệt tệp tin đầu vào và tạo ra một tệp tin đầu ra có cùng tên với phần mở rộng là “. b) Tệp đầu ra Khi chạy mô phỏng. Có thể có nhiều dòng chú thích.Sử dụng phần mềm PSpice – Printed Version Giá trị của phần tử: Có thể là số.

các câu lệnh.. Cách thứ nhất là nhập các mô tả về mạch điện vào một tệp tin đầu vào theo cấu trúc như đã trình bày ở trên. Từ phiên bản 9.0 2.Hơn nữa với những người phải đọc lại tệp tin này rất khó hình dung ra mạch điện thực cũng như nguyên lý hoạt động của nó. Các bước tiến hành Trước khi mô phỏng một mạch điện ta phải thiết lập các cấu hình cho mạch điện đó. Có nhiều cách khác nhau để thực hiện điều này. phân tích và quan sát kết quả đạt được. Tuy nhiên nhược điểm của phương pháp này là người dùng phải nhớ rất nhiều cấu trúc lệnh khác nhau từ các lệnh mô tả.1. cấu trúc của chương trình mô phỏng. thiết lập giá trị cho các phần tử của mạch cần mô phỏng trong CAPTURE và sẽ dùng PSPICE AD để mô phỏng...ĐHLN 9 .. khai báo các phần tử đến các lệnh điều khiển. xuất dữ liệu. ví dụ như OrCAD CAPTURE. Việc mô tả mạch điện trong một tệp tin như trên có ưu điểm là giúp chúng ta nắm rõ hơn về cấu trúc mạch.0. Một cách khác để thiết lập các cấu hình của mạch điện là sử dụng các phần mềm thiết kế mạch nguyên lý. Sơ đồ sau mô tả các bước cần thực hiện để mô tả một mạch điện bằng PSPICE Vũ Trí Viễn – BM Kỹ thuật điện và Tự động hóa .Sử dụng phần mềm PSpice – Printed Version Chương 2 ỨNG DỤNG PHẦN MỀM PSPICE CỦA OrCAD 10. OrCAD đã phát triển sự liên kết giữa phần mềm CAPTURE dùng để thiết kế sơ đồ mạch nguyên lý với phần mềm PSPICE A/D dùng để mô phỏng mạch điện. Sự liên kết này cho phép chúng ta xây dựng các sơ đồ mạch nguyên lý.

Người dùng dễ dàng chuyển đổi từ sơ đồ mạch bình thường sang kiểu sơ đồ mạch dùng cho quá trình mô phỏng. xoay chiều. Chọn Analog Or Mixed A/D Vũ Trí Viễn – BM Kỹ thuật điện và Tự động hóa .Sử dụng phần mềm PSpice – Printed Version Bước1: Thiết kế mạch bằng CAPTURE ƒ Tạo một dự án Analog Or Mixed A/D ƒ Đưa vào các phần tử ƒ Nối các phần tử lại với nhau Bước 2: Xác định kiểu mô phỏng ƒ Tạo tệp tin mô tả ƒ Xác định kiểu phân tích: Một chiều. Tạo một dự án mới: FileÆNewÆProject 3. Tạo một dự án mới 1. Với những ưu điểm của giao diện đồ họa. tần số ƒ Chạy PSPICE Bước3: Quan sát kết quả ƒ Thêm các đường đồ thị ƒ Sử dụng con trỏ để phân tích dạng sóng ƒ Kiểm tra tệp tin đầu ra nếu cần ƒ Lưu hoặc in ấn kết quả Hình 3: Các bước cần thực hiện để mô phỏng mạch điện với PSPICE Ưu điểm lớn nhất của phương pháp này đó chính là tính trực quan. quá độ. Nhập tên và địa chỉ của dự án mới 4.ĐHLN 10 . xây dựng cũng như thiết lập các giá trị cho các thành phần cũng như xác định các kiểu mô phỏng và quan sát kết quả.thời gian. Ví dụ 17: Mô phỏng và phân tích mạch điện sau với PSPICE Hình 4: Mạch điện cần mô phỏng Bước 1: Xây dựng sơ đồ mạch với CAPTURE 1. Khởi động chương trình OrCAD CAPTURE 2. phương pháp này giúp người dùng dễ dàng quan sát.

ở đây chương trình mặc định là PSpice A/D nên ta chọn OK để tiếp tục.ĐHLN 11 . Vũ Trí Viễn – BM Kỹ thuật điện và Tự động hóa . hộp thoại Create PSpice Project sẽ hiện ra. đánh dấu chọn Create based upon an existing project và kích vào nút OK Khi đó sẽ có một hộp thoại xuất hiện để xác nhận chương trình mô phỏng được sử dụng. Sau khi nhấn nút OK ở hộp thoại New Project.Sử dụng phần mềm PSpice – Printed Version Hình 5: Tạo một dự án mới 5. Một trang mới được mở ra trong trình quản lý dự án Project Design Manager như ở hình 6.

Để mô phỏng bằng PSpice. nguồn dòng phụ thuộc điện áp G và nguồn áp phụ thuộc dòng điện H). xung. Nếu thư viện hiện thời không chứa thành . khi đó hộp thoại Place Part sẽ xuất hiện Hình 7: Cửa sổ Place Part 3. Source: bao gồm các loại nguồn dòng và nguồn áp độc lập như Vdc. hoặc kích vào biểu tượng Place Part . Một số thư viện thông dụng dùng trong mô phỏng mạch điện với PSpice bao gồm: Analog: chứa các phần tử thụ động (R. Vsin. đây là khu vực để xây dựng mạch 2. Thêm các thành phần và kết nối chúngvới nhau 1.L. ta phải chọn các thư viện từ thư mục Capture/Library/PSpice. Lựa chọn thư viện chứa các thành phần cần dùng. hãy phần cần dùng. Idc.Sử dụng phần mềm PSpice – Printed Version Hình 6: Giao diện chính của chương trình OrCAD CAPTURE 2. nguồn áp phụ thuộc (nguồn áp phụ thuộc điện áp E.C).. kích vào nút chọn thư viện phù hợp. chọn từ thực đơn PlaceÆPart(nhấn phím P) .ĐHLN 12 . Có thể chọn theo danh sách các thành phần của thư viện hiện hành trong phần Part List hoặc đánh chữ cái đầu của tên thành phần ở ô Part. cửa sổ Add Library sẽ xuất hiện. nguồn dòng phụ thuộc dòng điện F. Iac. Vac. Vũ Trí Viễn – BM Kỹ thuật điện và Tự động hóa . Vexp. Chọn cửa sổ Schematics.. hỗ cảm. Để thêm vào các phần tử. đường truyền và các nguồn dòng.

Ở đây ta sẽ đặt tên cho nút giao giữa nguồn áp Vdc và điện trở R1 là In và nút giao giữa R1. Lưu dự án 4. tụ điện (từ thư viện Analog). các cổng logic. 4. 2.ĐHLN 13 . mosfet. Sau khi đã đặt hết các thành phần của mạch điện vào sơ đồ. Gán tên và giá trị cho các phần tử 1.. transistor. Ta cũng có thể nháy kép vào dòng chữ bên cạnh của phần tử để thay đổi tên hoặc gán tên cho phần tử này. sau đó sẽ chọn nút và tên cho từng cái. ta chọn thư viện SOURCE và chọn ký hiệu 0 (H 8b). Hộp thoại Place Ground hiện ra. nhấn phím w hoặc kích vào biểu tượng trên thanh công cụ. Nối các phần tử lại với nhau bằng một trong các cách sau: sử dụng câu lệnh PlaceÆwire từ thực đơn của chương trình. ta cần đặt một điểm tham chiếu GND bằng cách kích vào biểu tượng trên thanh công cụ hoặc nhấn phím G. 6. Việc làm này cũng được tiến hành tương tự cho các linh kiện khác của mạch. Để tạo ra các nút lưới từ Vũ Trí Viễn – BM Kỹ thuật điện và Tự động hóa . Có thể gán tên cho các nút bằng việc sử dụng chọn PlaceÆ Net Alias. Đặt tên cho các nút cần khảo sát 3. Định vị các điện trở. Danh sách Nút lưới Danh sách các nút lưới bao gồm toàn bộ các phần tử của mạch được liệt kê theo cấu trúc như được trình bày trong chương 2 ở trên. các thiết bị giao tiếp. thyristor. Thay đổi giá trị của điện trở bằng cách nháy kép vào con số nằm bên cạnh điện trở sau đó ghi giá trị của điện trở vào trường Value của hộp thoại Display Properties.Sử dụng phần mềm PSpice – Printed Version Còn rất nhiều thư viện khác bao chứa các thành phần của mạch điện như các linh kiện điện tử công suất như diode. 3.. 7. nguồn áp và nguồn dòng một chiều (H 8a) a)Thêm thành phần của mạch vào sơ đồ Hình 8 b) Điểm tham chiếu GND 5.R2 và C1 là Out như trên hình 29.

Các lỗi của chương trình sẽ được liệt kê ở tệp đầu ra. quá độ với khai triển Fourier. ta có thể xem quá trình mô phỏng có thành công hay không. Hình 9: Tạo một hồ sơ mô phỏng Vũ Trí Viễn – BM Kỹ thuật điện và Tự động hóa . xoay chiều. 5. ta có thể dùng lệnh PSpiceÆcreate netlist từ thực đơn của chương trình. PSpice cho phép chúng ta phân tích một chiều. Khi hộp thoại mới mở ra. 1. 4. Danh sách này được lưu trong tệp tin có đuôi . Phân tích Một chiều 1.net và được quản lý bằng trình quản lý dự án. phân tích động. ta có thể chọn vào tệp tin này để xem nội dung bên trong của nó. Tiến hành quá trình mô phỏng: chọn PSpice Æ Run 6. Ở cửa sổ Simulation Settings. chọn Bias Point cho Analysis Type và kích OK. đánh một tên có ý nghĩa mô tả vào ô Name 3. Trong hộp thoại New Simulation.. Tạo một hồ sơ mô phỏng bằng việc chọn PSpiceÆNew Simulation Profile 2. Và đây là nội dung của tệp tin này ứng với ví dụ đang xét: * source VIDU_17 R_R1 R_R2 C_C1 V_V1 I_I1 N00157 N00166 0 N00166 0 N00166 10k 5u 10k N00157 0 20Vdc 0 N00166 DC 1mAdc Bước 2: Xác định kiểu phân tích và mô phỏng Như đã trình bày ở trên.. Chọn none trong danh sách Inherit From sau đó nhấn vào nút Create để tạo hồ sơ.Sử dụng phần mềm PSpice – Printed Version sơ đồ mạch nguyên lý.ĐHLN 14 .

giá trị đầu. Để phân tích quá trình quét giá trị này. 2. Mô phỏng quá trình quét giá trị Ta vẫn sử dụng mạch như trên để đánh giá ảnh hưởng của quá trình thay đổi giá trị của nguồn điện áp từ 0 đến 20V. Tạo một hồ sơ mô phỏng mới và đặt tên cho nó là DC_Sweep. giá trị cuối và bước nhảy cũng cần được xác định như ở hình 11. a) Điện áp định thiên b) Dòng điện định thiên c) Công suất tiêu tán Hình 10: Kết quả của quá trình phân tích tĩnh 2. ta có thể mở tệp đầu ra hoặc quay trở lại sơ đồ mạch và kích vào biểu tượng V (Cho phép hiển thị điện áp dịch) hoặc I (dòng điện dịch) hoặc W (công suất tiêu tán trên các phần tử). Chọn kiểu phân tích là DC Sweep. Giữ nguyên giá trị của nguồn dòng là 1mA 1. Vũ Trí Viễn – BM Kỹ thuật điện và Tự động hóa . Để quan sát kết quả của quá trình mô phỏng phân tích một chiều. ta phải chỉ ra tên của nguồn điện áp sẽ sử dụng.Sử dụng phần mềm PSpice – Printed Version 7.ĐHLN 15 .

Bước 3: Hiển thị kết quả của quá trình mô phỏng PSpice có một giao diện người dùng thân thiện dùng để hiển thị kết quả của quá trình mô phỏng. Sau khi quá trình mô phỏng hoàn thành. Ở đây ta chọn V(IN) và V(OUT). PSpice sẽ tạo ra một tệp đầu ra chứa các giá trị điện áp và dòng điện trong mạch. Tiến hành mô phỏng. Vũ Trí Viễn – BM Kỹ thuật điện và Tự động hóa . cửa sổ Probe sẽ hiện ra Hình 12: Đồ thị điện áp vào và điện áp ra 1. chọn ADD TRACE và chọn những điện áp và dòng điện muốn hiển thị kết quả. Từ thực đơn TRACE.ĐHLN 16 .Sử dụng phần mềm PSpice – Printed Version Hình 11: Thiết lập các thông số để mô phỏng 3.

Thực hiện một số phân tích cơ bản 2. Phân tích quá trình quá độ Ta vẫn sử dụng mạch ở trên nhưng việc cấp nguồn được điều khiển bởi một công tắc đóng theo thời gian (hình 15). Vũ Trí Viễn – BM Kỹ thuật điện và Tự động hóa .Sử dụng phần mềm PSpice – Printed Version Hình 13: Chọn các biến cần hiển thị 2.2. Chọn PSpice Æ MarkersÆVoltage Level. Ta cũng có thể thực hiện điều này bằng việc sử dụng “Voltage Markers” từ bên sơ đồ mạch.ĐHLN 17 . Đặt đầu đánh dấu tại các nút IN và OUT trên sơ đồ mạch.2. Hình 14: Sử dụng Voltage Marker để chỉ ra kết quả mô phỏng 2. 1.

Việc này được thực hiện như ở hình 36. Ở hình sau là đồ thị của dòng điện đi vào tụ điện (hình trên) và điện áp rơi giữa hai bản cực của tụ điện (hình dưới). trong đó ta sử dụng nguồn VPULSE và IPULSE được lấy từ thư viện SOURCE. Thay vì sử dụng một công tắc như ở trên. Nháy kép vào giá trị của công tắc và nhập giá trị cho thời gian công tắc đóng là 5ms. Ta sử dụng con trỏ để tìm hằng số thời gian của hàm mũ. Chạy PSpice 5.Sử dụng phần mềm PSpice – Printed Version Hình 15: Mạch phân tích quá độ 1. Thiết lập cho phân tích quá độ: chuyển đến PSPICE/ NEW SIMULATION PROFILE. ta có thể để trắng hoặc nhập vào 10us. 3. Ta cần phải nhập vào các giá trị: mức điện áp (V1 và V2). 2. Hình 16: Kết quả phân tích quá độ của mạch hình 34 6. nhập thời gian chạy của chương trình (run time) là 50ms.ĐHLN 18 . thời gian tăng. giảm (TR. Khi đó cửa sổ Probe của PSpice sẽ được mở ra. chúng ta có thể sử dụng một nguồn điện áp thay đổi theo thời gian. thời gian trễ (TD). Các giá trị không được nhập vào như ở hình vẽ sau Vũ Trí Viễn – BM Kỹ thuật điện và Tự động hóa . Chèn công tắc SW_TCLOSE từ thư viện Anal_Misc. 4. Bây giờ ta có thể thêm các đường vết để hiển thị kết quả. chọn phân tích “Time Domain (transient)”. độ rộng xung (PW) và chu kỳ (PER). TF). Đối với giá trị lớn nhất của bước phân tích (Max Step). Sau khi cửa sổ Simulation Settings được mở ra. Đặt một tên bất kỳ (giả sử là transient).

Vũ Trí Viễn – BM Kỹ thuật điện và Tự động hóa . Mạch điện như ở hình 18. Kết quả của quá trình mô phỏng cho điện áp đầu vào và đầu ra được trình bày ở hình 19. nguồn áp xung. Hình 18: Mạch điện sử dụng nguồn điện sin 9. Sau khi thực hiện việc mô phỏng quá trình phân tích quá độ. ở đó nguồn có biên độ băng 10V và tần số là 50Hz. Việc phân tích quá độ cũng có thể tiến hành bằng cách sử dụng nguồn điện sin.Sử dụng phần mềm PSpice – Printed Version Hình 17: Mạch điện sử dụng nguồn dòng. ta cũng thu được kết quả như ở trên. 8. Tạo tệp tin mô phỏng và chạy PSpice 10. 7.ĐHLN 19 .

Ví dụ 18: Mô phỏng quá trình quét AC của mạch điện ở hình sau: Hình 20: Mạch lọc RC đơn giản Vũ Trí Viễn – BM Kỹ thuật điện và Tự động hóa .2.Sử dụng phần mềm PSpice – Printed Version Hình 19: Phân tích quá độ sử dụng nguồn điện sin 2. Quá trình mô phỏng sẽ tính toán biên độ. Phân tích quá trình quét của nguồn AC Để tiến hành phân tích này ta sử dụng một nguồn điện sin.ĐHLN 20 . Nếu như phân tích quá độ là quá trình phân tích trong miền thời gian thì phân tích AC chính là mô phỏng của trạng thái làm việc xác lập của mạch điện. Khi biên độ đầu vào được cho bằng 1V thì điện áp đầu ra chính là hàm truyền cơ bản. pha của điện áp và dòng điện ứng với từng tần số. mô hình tín hiệu nhỏ của chúng sẽ được thay thế bởi giá trị của các thông số và được tính toán thông qua các điểm dịch điện thế của chúng.2. Tần số của nguồn điện này sẽ được quét trong một khoảng xác định. Khi mạch điện chứa các phần tử phi tuyến như Diode hoặc Transistor.

Tạo dự án mới và xây dựng mạch điện tương ứng 2. Phương pháp khác để hiển thị điện áp đầu ra dưới dạng dB và Pha là sử dụng công cụ Marker của Schematics: Vũ Trí Viễn – BM Kỹ thuật điện và Tự động hóa . 11. 10kHz.ĐHLN 21 . Nhập tần số bắt đầu và tần số kết thúc và số lượng điểm lấy tần số trong mỗi mười đơn vị. trong cửa sổ Simulation Settings chọn AC sweep/Noise. Trong cửa sổ Simulation. Tạo tệp tin mô phỏng. Chạy mô phỏng 7. Sử dụng nguồn điện áp VAC từ thư viện Source 3. Lấy biên độ của nguồn vào là 1V 4. 6. Giả sử ta lấy lần lượt là 0.Sử dụng phần mềm PSpice – Printed Version Giải Tiến hành các bước như sau: 1. 5.1Hz. thêm đường vết để hiển thị điện áp đầu ra dưới dạng pha và dB (đánh VP(out) và VdB(Out) ở hộp Trace Expression) Hình 21: Thiết lập cấu hình mô phỏng 8.

với tỷ số biến áp N1/N2 = sprt(L1/L2). Điện cảm L được chọn sao cho ωL >> giá trị điện kháng của một cuộn dây.2. Hệ số tương hỗ K được lấy xấp xỉ hoặc bằng 1. Thành phần này có tên là XFRM_LINEAR trong thư viện Analog. Mạch điện thứ cấp cần được nối trực tiếp xuống đất.3. điều này được thực hiện bằng cách sử dụng một điện trở có Vũ Trí Viễn – BM Kỹ thuật điện và Tự động hóa .ĐHLN 22 . Mô phỏng quá trình làm việc của máy biến áp Trong Spice không có mô hình của máy biến áp lý tưởng.Sử dụng phần mềm PSpice – Printed Version Hình 22: Sử dụng Markers của Schematics 9. Kết quả thu được như ở hình 23 Hình 23: Hiển thị điện áp đầu ra dưới dạng pha và dB 2. Một máy biến áp lý tưởng được mô phỏng bằng cách sử dụng cuộn dây hỗ cảm.

Kết quả của quá trình mô phỏng được trình bày trên hình 27.ĐHLN 23 . ở đây lấy L2 lớn hơn ít nhất 10 lần. sử dụng một Diode D1N4148 và một tải trở 500Ω.997V nhỏ hơn 1V so với biên độ của điện áp đầu vào. Vũ Trí Viễn – BM Kỹ thuật điện và Tự động hóa . Ví dụ sau minh hoạ quá trình mô phỏng máy biến áp. L1 được suy ra từ công thức L1/L2 = (N1/N2)^2. Độ nhấp nhô lớn nhất của điện áp ra là 777mV.4. kết quả mô phỏng cho ở hình 25 Hình 24: Mạch điện dùng để mô phỏng máy biến áp Hình 25: Đồ thị điện áp vào và ra của máy biến áp 2. điện cảm của cuộn dây sơ cấp là L1=100*L2 = 2000H. Với máy biến áp có tỷ số biến áp là 10. Trong ví dụ này L2 được lấy sao cho ωL2 >> 500Ω hay L2 > 500/(60*2π).Sử dụng phần mềm PSpice – Printed Version giá trị lớn hoặc nối cuộn sơ cấp và thứ cấp bằng một nút chung. trị số lớn nhất của điện áp ra là 13. L2 = 20H.2. Sơ đồ mạch được trình bày ở hình 24. Mạch chỉnh lưu và quá trình quét tham số Trên hình 26 là mạch chỉnh lưu có tụ lọc.

Khi đó Pspice sẽ biên dịch chuỗi text nằm giữa hai dấu ngoặc nhọn {} thành một biểu thức để thực thi một biểu thức số học.ĐHLN 24 . Thêm phần tử PARAM vào mạch điện a. Hình 28: Mạch điện dùng để khảo sát 1. Thay đổi giá trị của tải trở R1 từ 500W sang {RVal}. Vũ Trí Viễn – BM Kỹ thuật điện và Tự động hóa .Sử dụng phần mềm PSpice – Printed Version Hình 26: Mạch chỉnh lưu có tụ lọc Hình 27: Đồ thị điện áp vào và điện áp ra của mạch Bây giờ ta sẽ sử dụng phương thức quét tham số để quan sát tác động của tải trở đối với điện áp đầu ra và độ sóng của nó như thế nào.

d. Đặt tên cho tệp tin. kích vào nút Display và đánh dấu vào tuỳ chọn “Name and Value”. ta sẽ xác định giá trị ban đầu cho thuộc tính này. thành phần này nằm trong thư viện SPECIAL. Đối với biến dùng để quét. Để hiển thị giá trị và tên của thành phần này trong mạch. Ở phần tuỳ chọn. giá trị cuối. Ở phần kiểu quét. Chọn PSpice/ NEW_SIMULATION_PROFILE b.Sử dụng phần mềm PSpice – Printed Version b. nhập giá trị đầu. Vũ Trí Viễn – BM Kỹ thuật điện và Tự động hóa . ta đánh dấu vào ô Parametric Sweep như ở hình 49 phía dưới. Sau khi đã tạo xong một thuộc tính mới cho PARAM. ở đây là 500W. ta nháy kép vào thành phần PARAM.ĐHLN 25 . ở đây ta chọn phân tích quá độ với thời gian phân tích là 100ms. Để xác định các giá trị đầu vào của tham số. Tạo tệp tin hồ sơ cho việc mô phỏng quá trình quét tham số a. e. d. Nhấn vào nút Apply để lưu lại những thay đổi vừa thực hiện Hình 29: Cửa sổ chỉnh sửa thuộc tính cho thành phần PARAM 2. ta chọn Global Parameter và nhập vào ô tên biến là RVal. c. gia số cho biến quét. Thêm thành phần PARAM vào mạch. chẳng hạn là Parametric c. Ta tiến hành thêm mới một cột và đặt tên cho nó là RVal. ta chọn đến thuộc tính RVal vừa tạo ra.. Chọn kiểu phân tích mong muốn. e. khi đó một bảng cơ sở dữ liệu dùng để định nghĩa PARAM sẽ hiện ra. Thành phần PARAM sẽ đóng vai trò cung cấp tham số đầu vào cho biểu thức RVal ở trên.

Sử dụng phần mềm PSpice – Printed Version Hình 30: Thiết lập cấu hình mô phỏng 3. Hình 31: Đồ thị điện áp đầu ra và độ nhấp nhô của nó ứng với các giá trị khác nhau của tải trở R Vũ Trí Viễn – BM Kỹ thuật điện và Tự động hóa . nếu chọn All. Chạy mô phỏng Sau khi quá trình mô phỏng hoàn thành.ĐHLN 26 . khi tải trở tăng thì độ nhấp nhô của điện áp ra giảm. C hợp lý thì điện áp đầu ra có thể đạt điện áp một chiều lý tưởng. Nếu chọn được giá trị của R. Nhìn vào đồ thị có thể thấy rằng. một hộp thoại sẽ hiện ra cho phép ta lựa chọn giá trị muốn hiển thị. ta có kết quả như ở hình 31.

Texas Instruments.) 10. PSpice Reference Guide.Điện tử. B. (Cadence Design Systems. 12.com/orcadcapture. PSpice Library Guide.) 9. Dallas. The Spice Book. Lê văn Doanh. Trần Kim Khôi. (http://www.upenn. Wiley & Sons.orcad. http://www. Using Texas Instruments Spice Models in PSpice. Inc. OrCAD Capture User's Guide. Đỗ Xuân Thụ. TX. OrCAD Corp. Kỹ thuật điện. OrCAD Corp. Carter. (Cadence Design Systems.com/pspicead. Application Report.seas. OrCAD Capture User’s Guide. (Cadence Design Systems.Sử dụng phần mềm PSpice – Printed Version Tài liệu tham khảo 1. OrCAD website for CAPTURE. J. Kỹ Thuật điện . September 2001. NXB Nông nghiệp.) 8. Inc. Kỹ thuật điện tử. Inc. Vũ Trí Viễn – BM Kỹ thuật điện và Tự động hóa .ĐHLN 27 . OrCAD Corp.orcad. SLOA070. 2007 2. NXB KHKT.aspx).edu/~jan/spice/ 11. NXB Giáo dục. Inc. OrCAD website for PSpice (http://www.aspx) 6. 2003 4. 5. 1994. A..) 7. (Cadence Design Systems. New York. Vladimirescu. SPICE Tutorial. 2006 3. PSpice User’s manual. Đặng Văn Đào.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful