You are on page 1of 354

T.C.

MARMARA ÜNİVERSİTESİ TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI ENSTİTÜSÜ TÜRK SANATI ANABİLİM DALI

YÜKSEK LİSANS TEZİ

TÜRK SANATI VE TARİHİNE KATKILARIYLA SEMAVİ EYİCE (Hayatı ve Eserleri)

Yasemin AKÇAOGLU

İstanbul, 2005

T.C. MARMARA ÜNĐVERSĐTESĐ TÜRKĐYAT ARAŞTIRMALARI ENSTĐTÜSÜ TÜRK SANATI ANABĐLĐM DALI

YÜKSEK LĐSANS TEZĐ

TÜRK SANATI VE TARĐHĐNE KATKILARIYLA SEMAVĐ EYĐCE (Hayatı ve Eserleri)

Yasemin AKÇAOGLU

TEZ DANIŞMANI

Prof.Dr.Tayfun AKKAYA

Đstanbul, 2005

iii

TÜRK SANATI VE TARĐHĐNE KATKILARIYLA SEMAVĐ EYĐCE (HAYATI VE ESERLERĐ) Öz
Bu tezin amacı Semavi Eyice'nin Türk sanatı ve sanat tarihi araştırmalarına katkısını belirlemektir. Tez yedi bölüm halinde düzenlenmiştir. Semavi Eyice'nin biyografisi, bibliyografyası oluşturulmuş, Türk sanat eserleri ve sanat tarihi üzerine olan çalışmaları incelenmiştir. Birinci bölüm teze genel bir girişi içermektedir. Đkinci bölümde, Semavi Eyice'nin hayatından bahsedilmiştir. Üçüncü bölümde, Semavi Eyice'nin yaşadığı dönemin kültürel ortamı gözler önüne serilmiştir.. Dördüncü bölümde, ilk defa Semavi Eyice'nin tanıttığı orijinallik taşıyan makaleleri öncelikli olmak kaydıyla çalışmalarına yer verilmiştir. Beşinci bölümde, Türk sanatıyla ilgili yayınlarda bahsi geçen eserler sınıflandırılmıştır. Altıncı bölümde, 1949 ile 2005 yıllan arasında, yarım asırlık bir dönemi kapsayan yayınlan bibliyografyası oluşturulmuştur. Son olarak yedinci bölüm araştırmanın genel bir değerlendirmesini içermektedir. Bu incelemelerin ışığında, Semavi Eyice'nin orijinal görüşleri, çalışmaları, Türk kültür ve sanat tarihi araştırmalarına katkısı belirlenmiştir.

SEMAVĐ EYĐCE'S CONTRIBUTION TO THE TURKISH ART AND ART HISTORY (HĐS LĐFE AND STUDĐES) Abstract
The aim of this thesis is to study Semavi Eyice's contribution to the Turkish art and art history. This thesis is organised in 7 chapters. Semavi Eyice's biography and bibliography is formed, his studies on Turkish art works and art history is examined. Chapter 1 contains a general introduction to the thesis. Chapter 2, Semavi Eyice's biography is presented. in Chapter 3, contains the examination of the environnement culturel during Semavi Eyice's life. in Chapter 4, Semavi Eyice's studies are presented. Especially, his articles on Turkish art works which are firstly

iv

examined by Eyice are discussed. in Chapter 5, art works which are mentioned in his publications on Turkish art are classified. in Chapter 6, the bibliography, which includes his publications on Turkish art and art history, for the period between 19492005 is formed. Finally, chapter 7 contains a general discussion of the presented research topics. On the light of this examination, Semavi Eyice's original point of view and works, his contribution to the Turkish culture and art history studies was given.

v

ÖNSÖZ

Sanat tarihi, sanatla bilim arasında köprü görevi yapan, her ikisini de kucaklayan bir bilim dalı...Geçmişin güzelliklerini günümüz insanlarına ulaştırmak için sanat tarihçilerinin üzerlerine aldıkları zor bir görev...Yıllarını sanat tarihine ve Đstanbul'a vermiş olan Semavi Eyice, Türkiye'ye 'Bizans'ı öğreten, Bizans ve Osmanlı ile ilgili çalışmalarıyla, Türkiye'de Bizans sanatının tanınmasında ve bunun Osmanlı sanatıyla karşılaştırılmasındaki çabalarıyla, kültürel yapıyı gözler önüne serdi.82 yıllık yaşamına sığdırdığı yarım asırlık çalışma hayatı boyunca birçok esere imza atmış, irili ufaklı dergilerde, bugün artık pek çoğu çıkmayan gazetelerde, tarihe, sanata kısacası kültür hayatımıza ait pek çok yazı, inceleme, araştırma yayımlamıştır.Kitap ve makaleleri ile bir dönemin Bizans sanatını ortaya koymaktadır.Bizans, Đstanbul tarihi, Đstanbul semt monografileri konularında birçok ilke imza atmış ve bir çok yayına sahip, bir dönemin tarihine ışık tutan kültür ve sanat konusunda damgasını vuran bir bilim adamı...Bütün bu özelliklere sahip olan Semavi Eyice, yıllar sonra da Đstanbul dendiğinde akla gelecek ilk bilim ve sanat adamı olacaktır. Kaleme aldığı yüzlerce kitap ve makale ise araştırmacıların yıllarca yararlanacağı birer kaynak olmayı sürdürecek. Semavi Eyice'nin bazen Bizans sanatıyla ilgili çalışmaları ön plana çıkarılsa da, onun sayıları binlerle ifade edilen yayınlan Türk kültür ve sanatına çok sayıdaki çalışmasıyla katkıları son derece önemlidir. Türk sanatı tarihinin gücü ve hâkimiyeti tartışılamayacak bir düzeyde olan Semavi Eyice 'nin Đstanbul Üniversitesi Bizans kürsüsünü kurma ve Bizans sanatı tarihinde bir otorite olarak kabul görmesi, zaman zaman onun Bizansçı yönünün ortaya çıkarılmasına yol açmıştır. Bizans kültür ve sanatı dendiğinde akla gelen ilk kişi o olmuştur. Türk sanatına olan katkılarını ve hocanın bu pek konuşulmayan tarafının ortaya çıkartılması açısından bu çalışma önem kazanmaktadır. Yukarıdaki düşünceler ışığında çalışmamızın amacı bir taraftan Türk sanatına olan katkısını ortaya koymaktır. Diğer taraftan, Eyice hakkında derli toplu ve yeterli biyografi ve bibliyografya çalışmaları olmadığından göz önüne alınırsa bu konuda özellikle sağlığında kendisine de danışılarak bir kaynak çalışma meydana

vi

koymaktır. Bu tip çalışmaların ele aldığı kişinin hayattayken tamamlanabilmiş olması da gözden kaçırılmaması gereken temel bir niteliğidir.

"Türk Sanatına Katkılarıyla Semavi Eyice (Hayatı ve Eserleri)" adlı çalışmamızda amacımız değerli bilim adamının bibliyografyası ve biyografisi oluşturularak; orijinal görüşlerinin ve kuramlarının ışığında Türk, kültür ve sanat tarihi araştırmalarına ve incelemelerine katkısını belirlenmeye yönelecektir.

Araştırma ve incelemelerim sırasında Semavi Eyice'nin bini aşkın çalışmasından bu tezde özellikle Eyice'nin ayrı bir öneme sahip olduğunu düşündüğümüz bir seçkiye yer verdim. Bu noktada belli bir ayırıma gitmekte oldukça zorlandım. Yarım asırlık çalışma hayatına sığdırdığı bini bulan çalışmasını sınıflandırmak, makaleleri tek tek tespit etmek ve tekrar tekrar okumak ve orijinal görüşlerini ayıklamak, aylarca süren kütüphanelerin tozlu raflarında makale avcılığı yapmak deyim yerindeyse iğneyle kuyu kazmak gibiydi. Birçok çalışmasını bu tezde yer vermek olanak dışıydı. Seçkiye dahil ettiğim önemli bir kısmı ilkleri içeriyordu. Yapılan bu seçki Eyice' nin Türk sanatına yaptığı katkılarının küçük bir bölümünü içermekte ve hal böyle iken bile ışık tutacak bir perspektif sunmaya çalışmaktadır. Zorunlu olarak çalışmalarının sınırlı bir bölümünü aktarmama karşılık çalışmamız değerli bilim adamının Bizansçı kimliğiyle tanınmasına rağmen, aslında tam anlamıyla Türk sanatı ve tarihi konularında yetkinliğinin göstergesi niteliğindedir.

Araştırma ve incelemelerim sırasında hoş görüsünü, bilgi ve tecrübelerini esirgemeyen danışman hocam Prof.Dr.Tayfun AKKAYA ve eşi Gülcan AKKAYA hanımefendiye; kıymetli dersleri ve manevî destekleri ile ufkumu genişleten Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Yüksek Lisans Türk Sanatı Bölümü hocalarına; yaptığım çalışmalarda bana kütüphane imkanlarını en iyi şekilde sunan değerli ĐSAM çalışanlarına ve özellikle Şevki BAYKUŞ, Đnayet BEBEK, Hüseyin KARAER, Sema DOĞAN ve Enis KARAKAYA'ya; çalışmalarım sırasında manevî desteğini esirgemeyen kardeşim Özlem, ablam Asuman; yaptığım araştırmalarda, her zaman engin bilgi,

Dr.vii kültür ve tecrübesiyle bana yol gösteren.Semavi EYĐCE ve Kıymetli eşi Kâmran EYĐCE hanımefendi'ye sonsuz teşekkürlerimi sunarım. Yasemin AKÇAOĞLU . aydınlatan ve desteğini hiçbir zaman esirgemeyen değerli hocam Prof.

.....................GĐRĐS...........................................Konunun çerçevesi ................... xviii I..........................Müzecilik Alanındaki Gelişmeler....................Türkiye'de Türk Sanatı Araştırmalarının Gelişimi................................Çahşma Hayatı.............Kitaplara Đlgisi .........................................................................Kaynak ve Yayınlar ..........................CUMHURĐYET DÖNEMĐ KÜLTÜREL ORTAM .............viii ĐÇĐNDEKĐLER Sayfa Öz (abstract) ..... 32 .... 1 I................................................................................................................................4...........................Cumhuriyet Dönemi Kültür ve Sanat Anlayışı.2................................................................Cumhuriyet Dönemi Türk Arkeolojisi Alanındaki Gelişmeler ..................................... 1 ...................................................................................................................11 II.......Türkiye'de Bizans Araştırmaları ... '........ 9 II..................................................4...viii Resim Listesi............................................................ 20 III........................................................................................................................................ 8 II..............................SEMAVĐ EYĐCE'NĐN HAYATI ............................................................................................................................5..............1.....Sanat Tarihine Đlgisinin Doğuşu ... iii Önsöz .................................................................................. 30 III................................................ xvi Kısaltmalar Listesi ......2..... 6 ILI.................................4 II....................................................1 1..... 22 DI.................. ...Yüksek Öğrenimi...........................................5. 28 in................................................3..20 IH..............................................v Đçindekiler .............................2........................6 II...14 III.....................Ailesi ve Çocukluğu............3.........................

.. 1........... Đstanbul'da Bâli Paşa Camii Ve Mimar Sinan.. 50 IV..............Đvaz Efendi CamiiJMimarisi Ve Çinileri............................ Hanköyü'nde Hüsrev Paşa Camii....41 IV..........9....... 47 IV..2..................................................................... 53 IV.................Đznik'de "Büyük Hamam" Ve Osmanlı Devri Hamamlan Hakkında Bir Deneme . 1.............1. 46 IV.................l6........Đstanbul'da 'Yayla' Camileri Ve Şehrin Tarihî Topografyasının Yanış Đzah Edilen Bir Meselesi ...... 55 IV....1.................. Đlk Osmanlı Devrinin Dinî-Đçtimai Bir Müessesesi: Zaviyeler ve Zâviyeli-Camiler..................6...............Eyüp'de Zal Mahmud Paşa Camii ..........7....................................Sultan IV.................l......... Svilengrad'da Mustafa Paşa Köprüsü(Cisr-Đ Mustafa Paşa)...... 36 IV.l..................12........1...........l ...Sofya Yakınında Đhtiman'da Gaazî Mihaloğlu Mahmud Bey Đmaret-Câmii.l .TÜRK MĐMARĐ SANATIYLA ĐLGĐLĐ ÇALIŞMALARI .. 58 IV......l ........8........................................l..................... Trakya'da Đnecik'de Bir Tabhaneli Camii.......................... Murad'ın Sadrâzamı Hüsrev Paşa'nın Bir Eseri .. 38 IV....13..............49 IV.................................11 .............56 IV..................Demirciler Ve Fatih Darüşşifası Mescidleri Hakkında Yeni Bazı Notlar.............ix IV............. 54 IV.................................1 O.................. 42 IV......................Atik Ali Paşa Camii'nin Türk Mimari Tarihindeki Yeri ................................. 1...........5................. 59 ........1........Enez'de Yunus Kaptan Türbesi Ve Has Yunus Bey'in Mezarı Hakkında Bir Araştırma .........4............SEMAVĐ EYĐCE'NĐN TÜRK SANATI VE TARĐHĐ ĐLE ĐLGĐLĐ ÇALIŞMALARI TÜRK SANATIYLA ĐLGĐLĐ ÇALIŞMALARI...................................................................l ...................36 IV......................1....Đstanbul Minareleri .....52 IV......... Boyalıköy Hanikahı......15..... Varna Đle Balçık Arasında Akyazılı Sultan Tekkesi ....14...................1............................................1..3........... 37 IV............... 44 IV......1..........

.......................3.. Çukurçeşme Hamamı.. 64 IV.....2.......... 75 IV... 1.....Đstanbul'un Kaybolan Eski Eserlerinden: Fatma Sultan Camii ve Gümüşhaneli Dergâhı .............. 1...........1................................73 IV.................. Sincanlı'da Sinan Paşa Đmareti ..... Yunanistan'da Unutulmuş Eski Bir Türk Eseri ................... 77 IV.........19.......... Đki Türk Âbidesinin Mahiyetleri Hakkında Notlar: Đznik'de Nilüfer Hatun Đmareti Ve Kayseri'de Köşk Medrese ....................................72 IV.................Bursa'da Osman ve Orhan Gazi Türbeleri......3..........17............ 82 IV............Fatih Külliyesinin Kaybolmuş Bir Parçası: Çukurhamam ...3.....3...........1....... Bayezid Külliyesi ....Đstanbul'da Sultan II.....3.....Đstanbul'un Ortadan Kalkan Bazı Tarihî Eserleri: I........3.............................Bağdat Yolu Üzerindeki Mimari Eserler -1 . 69 IV..............TÜRK YAPILARI HAKKINDA TOPLU MONOGRAFĐLER..............2..6............. 68 IV.77 IV...18............3....................................3....... Kızlarağası Abbas Ağa Hamamı............ 83 IV.70 IV.....Kaybolan Bir Tarihi Eser Şeyh Murad Mescidi ....Çobançavuş......................... 1.....................1........Tarihi Mezarlar Ve Mezarlıklara Dair Notlar........5...9................. Revanî Çelebi ve Yayla Camiileri... Kasım Ağa Mescidi .....3.......................75 IV............. Âdilşah Kadın....2...... 63 IV..........2......8..20...............Türk Mimarisindeki Yeri...7......Kazasker Ebu'1-Fazl Mahmud Efendi Medresesi .....61 IV.......Şam .....3....Đstanbul .............Kazasker Abdurrahman Camii .79 IV......................4..... Hoca Teberrük....Đstanbul'da Koca Mustafa Paşa Camii Ve Onun Osmanlı ....4... 68 IV...........3.....Çorum'un Mecidözü'nde Âşık Paşaoğlu Elvan Çelebi Zaviyesi.....Kırşehir'de Karakurt (Kalender Baba) Ilıcası.........2..... 81 IV..66 IV..KAYBOLAN TARĐHĐ ESERLER HAKKINDAKĐ ÇALIŞMALARI......2..........Đstanbul'un Ortadan Kalkan Bazı Tarihi Eserleri II: Bostan Camii..5..............2...x IV...83 IV.......3... Kosova'da "Meşhed-Đ Hüdâvendigâr" ve Gazi Mestan Türbesi ...............2.

.3..11.... 85 IV..5.................4....... 91 IV.........1......................................................93 IV.......Ankara'nın Eski Bir Resmi ...Atatürk'ün Doğduğu Yıllarda Selanik .....6....................90 IV.........................Yunanistan'da Türk Mimari Eserleri .............Đngiliz Đktisatçı Nassau W......... Müşterek Türkiye Seyahatnamelerinin Değerlendirilmesi Yolunda Bir Araştırma.......2.........Đstanbul'un Đlk Turistik Rehberlerinden Timoni'nin Rehberi................ Von Hammer ..3........................Ankara'dan Bahseden Seyyahlar .........3.........................5..4..... Kanunî Sultan Süleyman'ın Portreleri Hakkında Bir Deneme..103 IV......................................................4.........................YURTDIŞINDA YER ALAN TÜRK ESERLERĐ.xi (Üsküdar -Bostancıbaşı Derbendi Güzergâhı).................................. 96 IV.......Purgstall Ve Seyahatnameleri Hammer'in Tarihî Coğrafya..89 IV...............X..............4..........4.......... 105 .................87 IV.3............................. Topografya ve Sanat Tarihine Hizmeti...........................l........4......1 ...Zindan Kapısı ....Avrupalı Bir Ressamın Gözü Đle Kanunî Sultan Süleyman.....................TARĐHÎ BELGE OLARAK RESĐMLER .5.................................................................6..89 IV.....2......SEYYAHLAR VE SEYAHATNAMELERĐ ..Kanunî Sultan Süleyman'ın Yeni Bir Portresi .10............................... 94 IV..........................5......6.......6.......................4.Tarihî Vesika Olarak Resimler....Ohri'nin Türk Devrine Ait Eserleri ............. 100 IV..............6........ Đstanbul'da Bir Safevî Elçisi ve Süleymaniye Camii........93 IV......4....... 91 IV....J......Hommaire De Hell Ve Ressam Jules Laurens. Senior'un Türkiye Seyahatnamesi (1857-1858)....84 IV.....................Sultaniye-Karapınar'a Dâir .5.. 104 IV... 101 IV...................3.....2....... ......Türk Sanatı Bakımından Üsküp...98 IV......................................Sultan Cem'in Portreleri Hakkında..........

....... 120 IV.... Anadolu Selçuklu Sanatı Çahşmalannın Başlangıcında Đki Yabancı: ...........Mimar Sinan'ın Osmanlı Türk Mimarisinin Gelişmesindeki Yeri.......8........... 129 IV............ 114 IV.......8........................12.....................Anadolu'da Tasvirli Türk Mezartaşlan Hakkında Bir Araştırma..........xii IV................................. 112 IV..3....2........8.................................................Đstanbul'da Đlk Telgrafhâne-Đ Âmire'nin Projesi (1855). 122 IV.8...............7..6...........6.....Goleşti (Romanya)'da Küçük Bir Türk Hâtırası Alemdar Mustafa Adına H....1972)..Ayasofya'da Abdülmecid'in Mozaik Tuğrası..............9-Tarihi Đki Olayla Đlgili Đki Gravür...................4........ Albert ..Bir Türk Elçisinin Portresi..7.118 IV..Semağ'da Mevlevileri Tasvir Eden Bir Rus Gravürü .....1.........6.610..........2.....8........................6.....8............................ 115 IV.............. 109 IV.... 107 IV..............................7..............3.8............................ 1221 (1806) Tarihli Bir Kitabe .. 127 IV..5.....Bir Đstanbul Tarihçisi Đhtifalci Mehmet Ziya Bey..8... 115 IV.......................4...........................Kapu Ağası Hüseyin Ağa'nın Vakıfları.... 111 IV.............. 130 IV.7.................7.Çanakkale Boğazı Kalelerinin XVI......1....... 129 IV............................6...........Alfons Maria Schneider .......... 122 IV...................Kırşehir'de H............................................ 709 (1310) Tarihli Tasvirli Bir Türk Mezartaşı.............Friedrich Barbarossa'nın Üçüncü Haçlı Seferi ve Konya Savaşı Đle Sibilia Kalesi........... 122 IV..113 IV.....6................. ĐSTANBUL VE TÜRK MEDENĐYETĐNE HĐZMET ETMĐŞ KĐŞĐLERĐN ĐNCELENDĐĞĐ ARAŞTIRMALAR .1883 ...... Yüzyılda Đtalya'da Basılmış Gravürleri..........5..........Mimar Kasım Hakkında....8.................6.Louis Gabriel (2.....................Prof......................................TEK ESERLERĐ ĐNCELEDĐĞĐ KONULAR ............................................ 119 IV.........23..7.............7....8...........Baltaoğlu Süleyman Bey'in Kılıcı........................

...................................9...............................................Trakya'da Meydan Şadırvanları..9.7...138 IV....Konya Đle Sille Arasında Akmanastır.....9....... Bernard'ın Mezarı ................ 149 .................... 148 IV..... 141 IV..................2.. 148 IV..TÜRK SANAT VE TARĐHĐNE KATKISININ OLDUĞU ÇEŞĐTLĐ KONULAR..9..........12...6........................Türk Sanat Tarihine Dâir Yugoslav Yayınlan.9..................139 IV...................... 10.....................8..Đstanbul'un Đmar Planı Raporları ..Hadersdorf da Türk Taşlan.................11..........Eski Bir Türk Karikatürü................................. .143 IV.............9.....................145 IV.........143 IV.9.....9.............Ay-Yıldız'ın Tarihi Hakkında ................9............................................5....TÜRK SANAT TARĐHĐNE DÂĐR YAYINLAR ...........................13.............................1.......2..........................Manâkib Al-Ârifın'deki Deyr-Đ Eflâtun ....9.....xiii Clement Huart ve Friedrich Sarre.. ...................Anadolu'da Karamanlıca Kitabeler II (Grek Harfleriyle Türkçe Kitabeler).10..................................................................145 IV............10.....................3..9..Bizans Mimarisinde Dış Cephelerde Kullanılan Bazı Keramoplastik Süsler .....9.................... 136 IV...0smanlı Devri Türk Yapı Sanatında Damgalı Tuğlalar............ 134 IV.......................................................................Mekteb-Đ Tıbbiye'nin Đlk Müdürü Dr......Türk Kapılarının Madenî Süsleri ... 141 IV..................XVm.......... Yüzyılda Türk Sanatı ve Türk Mimarisinde Avrupa Neo-Klâsik Üslubu...............9.......146 IV.......................1..........4.9.....................134 IV. 142 IV................................. 131 IV......... 137 IV.....Türk Sanat Tarihi Đle Đlgili Yugoslav Yayınları: II ........9..... Belgrad'dan Viyana'ya Götürülen Kitabeler ...........Konya'nın Alâeddin Tepesinde Selçuklu Öncesine Âit Bir Eser: Eflâtun Mescidi ...10......

.....................9...................................................... 170 V...154 V...........................Tekke.Mescid .................153 IV.....YAYINLARI ....................... Han...........Türk Eserlerinin Yer Aldığı Bölgeler....Medrese........Đmaret........Kütüphane..Şadırvan ...........Sebil...........................164 V.......Çarşı .Türbeler.......3....................165 V..............168 V............167 V.....................................l0.....Kaleler ..........172 V..............................................Rum Harfleri Đle Türkçe (Karamanlıca) Bir Nevşehir Salnamesi (Yıllığı) ..........Su Kemerleri.......... 152 IV.......l l..................................Tanıtımı Yapılan Süreli Yayınlar ............. 168 V...........ö................................. Bedesten............l...................................................... 177 VI..Zaviye........... Köşk................... ..........................Cami.............................................Mezarlar ..................10....................................Külliye........... 166 V...............................4........8......12.................2...15.................................................5................156 V............................... Kaybolan Tarihi Eserler Hakkındaki Çalışmaları ............................................ 173 V.................................179 ............Bio-Bibliyografya Ve Đstanbul Đle Türk Medeniyetine Hizmet Etmiş Kişilerin Đncelendiği Araştırmalar........Galata HakJcında Đki Kitap ve Bu Münasebetle Bazı Notlar..............SEMAVĐ EYĐCE'NĐN TÜRK SANATI VE TARĐHĐ ĐLE ĐLGĐLĐ ÇALIŞMALARININ KONULARA GÖRE DAĞILIMI......3.............................4.......................................................Kervansaray.....Şehirler Hakkında Çalışma Konulan... 162 V...Kasr...............................Hamam..5.............xiv IV..........176 V.....................................Bir El Yazmalan Bülteni ve Bu Münâsebetle Bizde de Böyle Bir Bültenin Yayınlanmasının Lüzumu Hakkında .......Çeşme......................169 V........10........10............................ 156 V............................................................................... 170 V...............14............. Saray..13.Türk Sanatıyla Đlgili Genel Çalışmaları .............................7............................Köprüler.

.......... 257 VI.... 256 VI...............................................................Makaleleri( 1949-2004) ....11..... 2............1........ 257 VI.... Türkiye Diyanet Vakfı Đslâm Ansiklopedisi .... 1...............1....244 VI.....................3........ 311 ÖZGEÇMĐŞ..Ansiklopedi Maddeleri..1.....xv VI.Tanzimat'dan Cumhuriyete Türkiye Ansiklopedisi..................6......13...............4.............................. 257 VI.......................7..............................1...1.253 VI.....................ĐslamAnsiklopedisi(MEB)....................3.......................... 1.Türkler ...........................................................Kitapları ......... 1...............5........................ Meydan-Larousse .................................................1....................1............... 1....................3..........................303 RESĐMLER .......................ĐstanbulAnsiklopedisi(1995)................3...3.............1.............5...............2......Çeviriler.......Türk Ansiklopedisi.. Baskısı 1958'den Đtibaren yayımlanan Serisi)....................244 VI..294 KAYNAKÇA ...........................................285 VI.............3.. 258 VI.............. 334 ...................6............................0smanlı(1999)........ 1............. 258 VI...........................9.............2.................................... ….......................................3........ 257 VI.........1..........3................................................................257 VI..............Anadolu Uygarlıkları Ansiklopedisi ............244 VI.... 293 VHDEĞERLENDĐRME VE SONUÇ ......12.....3.................Đstanbul Ansiklopedisi (Genişletilmiş ve Yeni Ekler Yapılan........................................Küçük Türk Đslam Ansiklopedisi ........... 292 VI...........…...................1............. 246 VI......3.............................Kitap Tanıtımları .........................8......Görsel Yayınlar .........................3...................1.............. l................3.........................................................3.....3............. 1.Đstanbul Ansiklopedisin946) (Đlk Serisi) ........................................ 184 VI............ 179 VI.Önsözler............................1..............4.............................................................................................1..........

Resim 7: Semavi Eyice. (1953) Resim 14: Semavi Eyice evliliğinin ilk yılında eşi Kâmran Hanım'la.Kitaplara ve Đstanbul'a merakı bu yıllarda başlar.(1945) Resim 22: Semavi Eyice. Prof. içinde bir Bizans kitabesi olan kuyuyu incelerken. sağında E. (1967) Resim 20:Semavi Eyice. asistan olduğu ilk yıl sanat tarihi öğrencileriyle uygulamalı bir ders sırasında. Resim 8: Semavi Eyice. milletlerarası bir kongrede. (1943) Resim 10: Semavi Eyice. (1942) Resim 9: Semavi Eyice. (1963) Resim 17:Semavi Eyice ve öğrencileri. Kilise ören yerinde öğrencilerle birlikte. Barcelona. ( 06. Edebiyat Fakültesi kütüphanesinin açılışı sırasında kütüphane personeli ve Adnan Ötüken'le birlikte. Ortaokul yıllarında. Resim 19:Semavi Eyice. Kadıköy vapurunda. Viyana'da öğrenciyken.xvi RESĐM LĐSTESĐ Resim 1: Semavi Eyice Resim 2: Mustafa Eyiceoğlu ve Eşi.(1962) Resim 16:Đ. Almanya'da Templin Kasabasın'nda. Soldan ikinci Semavi Eyice. (1960) Resim 15: Semavi Eyice Enez'de. (Temmuz.(1944) Resim 11: Semavi Eyice. 1937-1938. Almanya'dan gemi ile yurda dönerken. Haydarpaşa Đskelesi önünde(1930).(1950) Resim 13:Semavi Eyice'nin katıldığı ilk uluslararası kongre Selanik'te yapılmış olan Bizans kongresidir. Semavi Eyice. lise yıllarında Berlitz Dil Okulu'na giderken. Yunanistan'da bir kongre sonrası Yunanlı sanat tarihçisi Mutzopulos ile.Maumbory.Ü.1969) . Amasra.10. 1963) Resim 18:Semavi Eyice. (1968) Resim 21:Semavi Eyice. Albert Gabriel ile Fransa'da Bar-sur-aube kasabasındaki bahçesinde.(1923) Resim 3: Kâmil Eyice Resim 4:Hatice Eyice (1928) Resim 5:Semavi Eyice (1926) Resim 6: Semavi Eyice.

cüppesi ile Semavi Eyice. Resim 28: Semavi Eyice ve Kâmran Eyice kütüphanede. Resim 25:Tarih Vakfı tarafından Semavi Eyice'nin 70. (1970) Resim 23:Şevket Aziz Kansu'ya TTK üyelik beratı verilmesi nedeniyle yapılan tören.Turhan Baytop ve Semavi Eyice. .xvii Resim 22: Semavi Eyice. (1970) Resim 24:E. öğrencileriyle birlikte Göreme'deki kiliseleri gezerken.yaş günü için yapılan törende kültür müsteşarı Emre Kongar ile birlikte. Resim 26: Prof. Resim 29:Semavi Eyice'nin fakülte arkadaşı Türkan Orkon tarafından yapılan karikatürü.Hakkı Ayverdi'ye Fahri doktorluk verildiğinde çekilen bu fotoğrafta Uğur Derman. Resim 27: Semavi Eyice.

: Editör/yayına hazırlayan yay.veya Haz. : Yayın evi bsk.-ler y. : Baskı Çev.xvii KISALTMALAR LĐSTESĐ ISAM : Islami Araştırmalar Merkezi YKY : Yapı Kredi Yayınları TTK : Türk Tarih Kurumu Đ. : Đstanbul Üniversitesi Ed.y : Basım Tarihi yok C : Cilt S : Sayı s : Sayfa/sayfalar . : Çeviren.Ü.y : Basım yeri yok t.

memleket irfanı için hiç olmazsa Türk Edebiyatı. Osmanlı medeniyetinin mirası üzerine kurulan genç Türkiye Cumhuriyeti topraklarında. Türk tarihi ve sanat tarihiyle ilgili çalışmaları Batılı ilim adamları başlatmışlar ve bu konuda çok sayıda eser yayımlamışlardır. özgün çalışma örneklerinin sayısı gitgide çoğalmış ve daha sonra bugünkü seviyeye ulaşmıştır.Đşte bu gelişmede en fazla payı olan kişiler bu bilimsel platformun hazırlayıcısı olan o dönemin genç sanat tarihçileri olan ilim adamları hocalarımızdır. hatta bir bakımdan ondan da daha ön plânda bir ehemmiyeti haiz Türk Mimarisi'nin ve umumiyetle Türk Sanatı'nın tarih boyunca kazandığı . Bu yorum ve değerlendirmelere temel olacak maddi kültür mirasının incelemeye.Ekrem Akurgal'ın. "oysa . Bizdeki çalışmalar ise başlangıçta bu eserleri Türkçe'ye çevirmek şeklinde olmuş. 9 Aralık 1952 tarihinde Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dekanlığı'na yazdığı bir yazıda. Sanat tarihi. genel tarihin bir parçasıdır. geçmiş dönemlerde yaşayan birçok uygarlığın izlerine rastlamak mümkündür. tarih içindeki evrimi açısından inceleyerek.KONUNUN ÇERÇEVESĐ Kültür tarihi. Bu zengin tarihî mirasın varlığına ve etüt edilecek bol sayıda materyalin yurdumuzda bulunmasına rağmen yakın zamanlara kadar bu alanla ilgili yeterli miktarda inceleme ve araştırma yapıldığını söylemek zordur. insanlığın "özel biçim düzenlemeleri" yaratarak kendini ifade ettiği. "Sanat Tarihi ve Türk Sanatı mevzularının eksik olduğu"nu. "Fakültemiz öğretim programının gözden geçirildiği takdirde. Sanat da kültür tarihinin bir parçasıdır.1 I.Tabiidir ki bunda kurumsallaşma ve metodik uygulamaların hızla öğrenilip doğru bir şekilde tatbik edilmesinin payı çok büyüktür. onu yaratan bireysel ve toplumsal varlığı ve çevreyi yorumlayıp değerlendiren bir bilimdir. değerlendirmeye hazır bulunması için onları belirlemek ve korumak da ister istemez sanat tarihi biliminin ilgi alanı içindedir.1.. Bu aşamada geçmişin güzelliklerini günümüz insanlarına ulaştırmak ise sanat tarihçilerinin üzerlerine aldıkları zor bir görevdir. evrensel ve zaman-aşırı ölçeklerde " mesaj ilettiği" sanat alanını.. toplumsal.GĐRĐS 1.Eski Türk tarihi ve sanat tarihiyle ilgili çalışmalarda önemli rolü bulunan Đstanbul Üniversitesinden Arkeoloji Kürsü Profesörü Dr.

bunların asker işgalinden çıkarılmaları gereklidir" sözleri onun eski eserler hakkında düşüncelerini ve isteklerini... bundan böyle bunları Türk gençleri yapsın.2 cihanşümul şöhret ve takdir"e bakılacak olursa. bunlar arkeoloji eğitimi görsünler. Atatürk'ün bu sözleri Semavi Eyice'yi derinden etkilemiş ve yıllarca Trakya ve Anadolu'daki Bizans ve Türk eserlerini incelemiş. Bunların restorasyonu için Vakıflar Đdaresi'ne gerekli talimatın verilmesi fakat ezeli emirde bunlar asker işgali altında. Türkiye'de Bizans sanatının tanınmasında ve bunun Osmanlı sanatıyla karşılaştırılmasındaki çabalarıyla. Fakültenin "tarihöncesi devirlerden Bizans devrine kadar çeşitli sanat devirlerini okutan bir tek elemandan bile mahrum olması"nın çok büyük bir eksiklik olduğuna değinmiş. yaşadığımız topraklardaki tarih ve uygarlığın izlerini Türkler'in tanıyıp inceleyebileceği ve yine kendi uygarlığımızın eserlerini de yaşatmaya gayret edebileceği düşüncesini dile getirmektedir.Şu halde Milli Eğitim Bakanlığı bazı Türk gençlerini Avrupa ya göndersin. "Bu itibarla.Diğer taraftan Atatürk'ün "Biz Türkler bilhassa bu yüksek Türk Đnkılâbını yapmış olanlar bilmelidirler ki: Biz lâyık olduğumuz seviyeye çıkartmakta herhangi bir yabancı âlim. Anıtlar Yüksek Kurulunda. kültürel yapıyı gözler önüne serdi. Đstanbul ve Đstanbul dışındaki pek çok eski eserin kurtarılması için çaba harcamıştır. "Bu durum karşısında Đngilizce bölümünden boşalan bir ecnebî Profesör kadrosunun Sanat Tarihi için tahsis edilmesini" teklif etmekte ve bu teklif o günün şartlarını gözler önüne sermektedir.82 . Örneğin on iki yıl Toroslar'daki eski ören yerlerinde araştırmalar yapmış. Semavi Eyice. yani kendi kültürümüze yabancı olmakla beraber. bilhassa Konya'dakiler perişan bir halde. Balkanlar'da kalmış Türk eserleriyle ilgili bilgileri derlemiştir. dâhi olsa muktedir olamayacaktır" ve Atatürk'ün tarafından dönemin Başbakanı Đsmet Đnönü'ye çektiği telgrafın birinci maddesi şöyledir : "gezdiğim gördüğüm yerlerde bazı arkeolojik kazıların yabancılar tarafından yapılmakta olduğunu gördüm. ikinci maddesi ise "gezdiğim gördüğüm yerlerde Türk eserlerinin harap durumda olduğunu gördüm.Mimar Sinan'ın yapısı Mağlova Kemeri örneğinde olduğu gibi çok değerli mimarî eserlerin mahvına yol açacak girişimlere tek başına karşı çıkmıştır..memleketimizde yetişmiş elemanların bulunmayışı dolayısıyla Türk Sanatı dersi için bu sahada kıymetli eserler vermiş bir yabancı ilim adamının getirtilmesi"nin uygun olacağını vurgulayarak. kazılan onlar yapsınlar".. bunlardan önemli bulduklarını da yayımlamıştır.

Hal böyle iken Bizans'ı yok sayan aydın kişiler tarafından Semavi Eyice'nin Türk sanatı çalışmaları göz ardı edildi ve o Bizans sanat tarihçisi olarak anıldı.3 yıllık yaşamına sığdırdığı çalışmaları. Bizans tarihini bilmeden Selçuklu tarihini bilmek mümkün değildi ve bu durum erken Osmanlı dönemi içinde geçerliydi.Bu sayede bir Bizans kilisesi ile ilgili satırları okuyan biri kendisini zaman tünelinden geçip.. Bu konuda okumak için yurtdışına gitmiştir. Đstanbul üzerine araştırma yapmak isteyen. Bu düşünce ışığında Semavi Eyice'nin bir taraftan Türk sanatına olan katkısını ortaya . Osmanlı ve Selçuklu sanatı ile. çok kısa bir zaman zarfında Türk devrinde bulur. kitap ve makaleleri. yıllarını Türk kültür ve sanatına vermiş bir bilim adamına yapılan büyük haksızlıktır. Eyice'nin tam bir Đstanbul âşığı olduğunu da göstermektedir.Yalnızca Bizans sanatı öğrenimiyle kalmamış. Eyice'ye göre. Bizans ile ilgili konulan çalışmakla Osmanlıyı çalışmanın birbiriyle çelişen konular olmadığına inanan Eyice. Eyice'nin yarım asırlık çalışmalarını Bizans sanatıyla sınırlamak. seyyahlarla da uğraşmış.Ele alınan tarihî kalıntılar ve onlara dair yayınlar Eyice'nin eserlerindeki zenginliğin göstergesidir. Eyice'nin bir Bizans araştırmacısı niteliğinin ötesindeki Türk sanatına. Bizans yok demekle yok olmaz.Henüz ortaokul öğrencisi iken eline aldığı fotoğraf makinesi ile tarihî eserleri ziyaret etmiş ve kalıntılar üzerinde incelemelerini derinleştirmiştir. Türkiye'de aşın uçta olan birtakım kişiler her ne kadar Bizans sanatının bize lüzumu yok diyorlarsa da. hattâ yakın tarih üzerine çalışmalarda yapmıştır. Türk medeniyetinin yayıldığı her bir şehri ve Anadolu'nun unutulmuş köşelerindeki kalıntıları erken süreçlerden başlayarak geçirdikleri evrelere değinerek incelemiştir. onu yalnız bir Bizansçı olarak tanıtmak ve tanıma yanlışına düşmek. Bizans ve Türk sanatına ilgisini daima paralel olarak yürüttü..Bilimsel çalışmalarında Đstanbul ile sınırlı kalmayan Semavi Eyice. Bizans'ı yok sayamayız. Türkiye'de Türk Bizans sanatı uzmanlarının olmasını çok gerekli görmüştür. burada bulunan her tarihî eser üzerinde çalışmak arzusunda olanların yollan mutlaka Semavi Eyice ile kesişir. Türklerden de bu konuyu yapabilecek birinin olduğunu göstermek için.Bu bir rastlantı değildir. yarım asırlık bir çalışma hayatı boyunca kazandırdığı çalışmaları gözler Önüne sermektir. Eyice. bir dönemin Bizans sanatını ortaya koyduğu gibi. Bu çalışmada amaç. Bugün yurdumuzun hangi bölgesine kazma vurursanız vurun bir Bizans kalıntısına rastlanır.

Đstanbul Belediyesi Atatürk Kütüphanesi. ilk defa Semavi Eyice'nin tanıttığı orijinallik taşıyan makaleleri öncelikli olmak kaydıyla çalışmalarına yer verilmiştir. konunun çerçevesi. bu konuda derli toplu özellikle sağlığında kendisine de danışılarak bir kaynak çalışma meydana koymaktır. M. Üçüncü bölümde. Beşinci bölümde. yarım asırlık bir dönemi kapsayan yayınları bibliyografyası oluşturulmuştur. I.. Đkinci bölümde.Güzel Sanatlar Fakülte Kütüphanesi.) toplanmış.Ü. YKY Kitaplığı.. Dördüncü bölümde. Eyice'nin Türk sanatı ve çalışmalarına katkılarını belirlemek gibi temel bir amaca hizmet eden bu çalışma yedi bölüm halinde düzenlenmiştir. Yıldız Sarayı Kütüphanesi. Ve son olarak yedinci bölüm konunun değerlendirmesinin yapıldığı son bölümdür. kaynak ve yayınların yer aldığı bölümdür. Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi..KAYNAK VE YAYINLAR Çalışmamız bibliyografik yöntem olarak Semavi Eyice'nin yayınları çeşitli kütüphanelerden (ĐSAM. diğer taraftan Eyice hakkında eksiksiz bir biyografi ve bibliyografya olmadığı göz önüne alınırsa..4 koymak. Yukarıda da bahsedildiği gibi çok sayıda eserinin olması nedeni ile araştırma ve incelemelerim sırasında Semavi Eyice'nin bin civarındaki kitap ve makalelerinden bu teze özellikle Eyice'nin orijinal görüşlerinin yer aldığı makalelere öncelikle verilmek suretiyle. Eyice'nin çalıştığı konu yelpazesinin genişliğini göstermek amacıyla farklı alanlarda yaptığı çalışmalara da yer verilmiştir. 1949 ile 2005 yılları arasında.. Millî Kütüphane. Semavi Eyice'nin yaşadığı dönemin kültürel ortamı gözler önüne serilmiştir. Türk sanatıyla ilgili yayınlarda bahsi geçen eserler sınıflandırılmıştır. Birinci bölüm. fotokopi yapılmıştır.2.. Semavi Eyice'nin hayatından bahsedilmiştir.. Đstanbul Üniversitesi Kütüphanesi.. Altıncı bölümde.Bu çalışma sonucunda bibliyografya .

Eyice'nin orijinal görüşlerinin yer aldığı makalelere öncelikle yer verilmiş. çok sayıda makalenin bu tezde yer almasının imkansızlığı Eyice'nin çalışmalarının özetle ele alınmalarını gerektirmiştir. .5 oluşturulmuştur. Bu bibliyografyadaki tezin amacına hizmet eden makaleler incelenmiş. Eser seçiminde. Bu veriler ışığında yaptığı çalışmalardan önemli bulunan seksen üç makalesi seçilmiştir. bunun yanında ele aldığı konuların çeşitliliğini bizlere gösterecek makalelerin seçimine özen gösterilmiştir.Bu makaleler okunduktan sonra ve her bir makalenin tanıtımı yapılmış ve Türk sanatına katkısı belirlenmeye çalışılmıştır.

şaşa...diye bağırabileceğime göre benim birçok yayında geçtiği gibi 1923 tarihli doğum tarihine sahip olmam çok yanlıştır.Gerçek doğum tarihim 9 Aralık 1922'dir."diye bağırıyormuşum.Bu dönem 6 ekim 1923 tarihine denk düştüğüne..ben 11 aylık bir bebek olarak şaşa.şaşa. biraz tartışmalıdır. Fakat Semavi Eyice " Nüfus kartımda 1923 olduğu yazılı olduğu için bu tarihi esas kabul ediyorum" demektedir.Şu halde bu tarihe 4.Bu yangın tarihi 29 temmuz 1922'dir.gerçek doğum tarihim karmaşık bir hal almıştır.Diğer taraftan evimiz çayır yangını esnasında yandığı için nüfus cüzdanım 1 yıl sonra çıkarılmış." Kendisinin de beyanı ile doğum tarihi 9 Aralık 1922'dir.halbuki 10-15 sene evvel yenileri ile değiştirilirken Nüfus Dairesi bu kaydı 9 aralık 1923 yaptı.SEMAVĐ EYĐCE'NĐN AĐLESĐ VE ÇOCUKLUĞU Semavi Eyice Rûmî takvime göre 21 Kânunuevvel 1339 tarihinde Đstanbul Kadıköy'de Mehmet Kamil Bey ile Hatice Hanım'ın ikinci oğlu olarak dünyaya gelmiştir. Bu karışıklığı ve milâdî takvim de hangi gün doğduğunu Eyice şu şekilde açıklamaktadır: "Nüfus cüzdanım eski nüfusa göre 21 Kânunuevvel 1339 idi. Şimdiki takvime çevrilirken 21 Aralık 1923 diye yazılmış.. .. rûmî takvimin milâdî takvime çevrilmesi sırasında yaşanan karmaşadan dolayı. 1339 Osmanlı devleti sonlarına doğru kabul edilen Rûmî takvimdir. şöyle ki Haydarpaşa çayır yangını esnasında bizim evimizde yanmış ve bu yangın olduğu sıralarda annem bana beş aylık hamileymiş. Eyice'nin doğum tarihinin milâdî yılda hangi tarihe rast geldiği konusu.Ancak bu dâ aslında doğru değil.Türk ordusu geçit yaparken bütün halk alkış yaparken ben annemin kucağında "şaşa.4-5 ay ilave edilince 9 Aralık 1922 oluyor.6 ILSEMAVĐ EYĐCE'NĐN HAYATI ILI..Diğer bir husus annemin anlattığına göre Đstanbul'daki işgal kuvvetleri çekilip.

fakat bir o kadar da cumhuriyete destek veren ve son nefesine kadar o kasabada cumhuriyeti müdafaa eden bir kişiydi. çocuklarının okuma çağı geldiği yıllarda Deniz Kuvvetleri'nden emekli olur. Baba tarafından dedesinin Đstanbul'a yerleşme kararı Semavi Eyice tarafından şu şekilde anlatılmaktadır: "Dedem. Annesi Hatice Hanım Amasra eşrafından Hacı Đbrahim Bey'in kızıdır. ortanca oğul Tıbbiye'ye başlar. O günlerde yabancı okullara karşı bir kampanya başlatılmıştır. 1928 yılında Van Gölü'ndeki küçük tersanenin amirliği gibi görevler yüklenir. biz Đstanbul'a gidelim. liman idaresi. buradan çıkalım. üç oğluyla 1890'h yıllarda Đstanbul'a gelirler. Bu çocuklar burada kalırsa ya balıkçı olurlar ya da kayıkçı. ailenin yeni kurduğu evlerinin yanmasına neden olacaktır. kaptanlık. En küçük oğul ise bir süre sonra okul çağı geldiğinde bahriyeye girecektir." Mehmet Kamil Bey bir süre sonra Cibali'den ayrılır ve Kadıköy'e taşınır. yangını sıkıntılı yıllar izler. Mehmet Kamil Bey." Semavi Eyice'nin dedesi ve babaannesi. Eyice burada Kadıköy'de dünyaya gelir. 'Hanım' diyor. deniz işletmeciliği. 'bizim üç oğlumuz var. Semavi Eyice'nin babası olan büyük oğul Mehmet Kâmil Bahriye Mektebi'ne. Cibali. Semavi Eyice anne tarafından dedesini şu şekilde anlatmaktadır: "Anne tarafından dedem kafasında sarığı olan. Dede Eyice marangozluk ve dülgerlik yaparak ailesini geçindirmeye çalışır. Okul çağı geldiğinde Semavi Eyice Saint Louis ilkokuluna başlar. Küçükpazar yöresine yerleşirler. O günlerde Haydarpaşa'da çıkan bir yangın. Kadiköy'de dünyaya gelen Semavi Eyice çocukluğunu ve gençliğini Kadiköy'de geçirir.7 Babası Mehmet Kamil bey Amasra'nın köklü denizci ailelerinden biri olan Eyiceoğulları'na mensuptur.Ağabeyi ise Saint Joseph'in Đlkokul bölümünde okumaktadır. Bunun üzerine bir süre sonra .

Saint Joseph'te dersler erken saatte başlardı." IL2. Onunla beraber bir tramvaya bindik ve Đstanbul'u keşfe çıktık. sonra geri dönerdik. Fansızca öğretmeni Mösyö Coubert ve tarih öğretmeni Cavit Baysun kendisini etkileyen öğretmenleridir. Nişantaşı'nda oturan Ahmet adında canciğer bir arkadaşım vardı. ağabeyimle birlikte Moda'ya yayan giderdik. Bu yılları Semavi Eyice şu şekilde anlatmaktadır: "Evimiz Kadıköy'deydi. cami. Benim çocukluğum ve gençliğim Kadıköy'de geçti. ben Galatasaray'a geçtim ve 1943'e kadar Galatasaray'a devam ettim. Surların yapısını ve mimarisini bu kitaptan tetkik ettim. Rahmetli doktor amcam da tarihe meraklıydı. öğleyin yemek için eve gelir. kilise. oturdum bir ödev yazdım.8 kapatılma aşamasına gelinen Saint Louis Đlkokulu'ndan ayrılan Eyice.SANAT TARĐHĐNE ĐLGĐSĐNĐN DOĞUŞU Semavi Eyice'nin eski eserlere olan ilgisi ilkokul yıllarında başlar ve sonraki yıllarda da devam eder. Biz. Ben dördüncü sınıfa kadar yabancı okulda okuduktan sonra babam 'Bu işin sonu kötü. bir sure Saint Joseph Lisesi'ne devam eder. Yedinci sınıftayken bir öğretmeninin sınıfa dağıttığı "tarihte önemli savaşlar" konulu ödevde Đstanbul'un kuşatılması konusu Eyice'ye düşmüştür. O günden sonra ben yola çıktım. ne varsa dolaşıyorduk. Akşam eve geldiğimizde hava kararmış olurdu. yabancı okulları kapatacaklar' dedi. O seyahat rehberinin sayfalarını karıştırırken camiler ve kiliseler de ilgimi çekmişti. Doktor olmakla beraber epeyce kitabı vardı. Dolaşırken elimdeki kağıtlara bir takım notlar alıyordum. Ben ondan Mamboury'nin Fransızca Seyahat Rehberi'ni aldım. "Ben Đstanbul'un muhasarasını öğrenmek için kitaplar karıştırmaya başladım. sınıftan sonra Galatasaray Lisesi orta kısmına geçer. Semavi Eyice Fransızca öğretmeni ile olan iletişimini şöyle anlatmaktadır: . 6." Semavi Eyice'nin merakından bir şekilde haberdar olan öğretmenleri de kendisini desteklemiştir.

Ben arkadar "Christodulos" diye seslendim. Hachette'deki adamlar bu kitaplar burada bulunmaz dediler. Şimdi milyonlar değerinde olan bulunması imkansız kitaplardı. "Orada ne var dikkatinizi çeken" diye sordu hocamız. ondan sonra bırakıp başka meslekler yöneliyorsunuz" diye söylendi Cavit Baysun". Kimisi "silahlar var" dedi.KĐTAPLARA ĐLGĐSĐ Boş zamanını ve tatil günlerini Đstanbul'u gezmeye ayıran Eyice'ye artık Mamboury'nin kitabı yeterli gelmemektedir. "Mesele yalnız önünde duran şeye bakmak değil. kimisi "heykeller var" dedi. uzun seneler sonra profesör olan Cavit Baysun'nun asistanlığını da yapmıştır. "Pederim mülkiyeye. "Yok efendim. dersten çıkarken de "sen ne olacaksın" diye sordu. Mamboury'nin kitabının bibliyografyasını çıkarır ve almak istediği kitapların bir listesini yapar. "Askeri Müzeyi gördünüz mü?" dedi. Hocamız bana döndü ve nereden biliyorsun sen bunu dedi. Semavi Eyice. bir işe hevesleniyorsunuz.3. II. ben "apsis kısmında bir tane mozaik haç var" dedim. Askeri Müze o zaman Aya Đrini. Bunun üzerine ben Yüksekkaldırım'a . Ben bu kitapların bir listesini çıkardım ve Hachette Kitabevi'ne gittim.9 " Sekizinci sınıftaydık. "Bugün bu kitaplara bakıyorum da dehşete düşüyorum. işte hepiniz böyle oluyorsunuz. Onun üzerine "Đşte kültür budur" dedi hocamız. birazda etrafında ne var hissetmek görmektir" dedi. "Kim söyledi onu" dedi. Ben hıh mık derken Nejat "Efendim onda Đstanbul'daki bütün eski eserlerin fişleri var" dedi. siyasal bilgilere gidip hariyeci olmamı istiyor" dedim." Tarih öğretmeni Cavit Baysun ile olan iletişimini şu şekilde anlatmaktadır: "Cavit Baysun ders sırasında "Bazı tarihçiler ilk Fatih Camii'nin mimarı olarak bir Rum'u gösterir" dedi. Çocuklardan bazıları "gördük" dediler. Bu hocanın bayağı hoşuna gitti. Onun üzerine arkadar Nejat "Semavi söyledi" dedi.

Aradan aylar geçti. 'Sen benden bu kitabı istiyorum diye çok para istiyorsun almıyorum!' dedim kızdım ve bir daha onun dükkânına gitmedim. Hepsi de kültürlü insanlardı. Ağabeyi geldi. Draperi Kilisesi . pırıl pırıl bir nüshasını gösterdi. 'Yok ama bakarız' dedi. O günlerde kitap meraklısı bir hocamız vardı. O zamanlar eski kitap satanlar Yüksekkaldınm'da bulunuyordu. bana Constantiniade'a bir liradan fazla verme dedi. '3. Bir gün yine Yarosimos'a uğradım. Bir yılbaşı gecesi ben bir akrabamızda misafir kalmıştım. Hatta ben bir ara Yapı Kredi için yaptığım bir konferansta bu kitapçıları anlattım. elindeki paraya göre bunları satın almaya çalışmaktadır.5 lira' dedi. 'Kendim için' dedim. Bu arada sık sık Hachette Kitabevi'ne uğramakta ve Fransızca yayınları takip etmekte. elimdeki listeye baktı. Sonradan onunla çok iyi dost olduk. sonra da ben orada kalmıştım. Yılbaşı ertesi olduğu için her yer sessizdi. "Bütün kitapçılar beni tanıdılar. Sürekli kitap almakta ve Đstanbul'u dolaşmaktadır o günlerde. Gittim Yerasimos'a. Bu tarihten sonra Semavi Eyice'nin içine bir kitap kurdu girmiştir artık. Hatta sonraları Bizans üzerine makaleler de yazdı. Ertesi sabah. 'Sende Constantiniade var mı?' diye sordum. Kafam kızdı. Đçlerinde bir Yerasimos vardı. sonra Fransızca'ya çok sonraları da Đngilizce'ye çevrilmiştir. Kitabın aslı Rumca'dır.10 gittim. Đstiklâl caddesinde vitrinlere baka baka eve dönüyordum. Ben o gün aradığım kitapların hiçbirini bulamadım". Önce sinemaya gitmiştik. oturur sohbet ederdik. Bayezîtdaki birçok kitapçıyla tanışır. bana Constantiniade'in tertemiz. Biraz daha yaşlıca olan ağabeyine seslendi. dolaşmaya başladım. 'Bunları kimin için arıyorsun?' diye sordu. Kuledibi'nin karşısında bir tane bina vardı.Yüksekkaldırım'daki. dükkânı Alman kulübü Teutonia'nın karşısındaydı. Ben boş vakitlerimde onların dükkânlarına sırayla giderdim. Adı Patriarkhis idi ve o da Bizans meraklısı idi. 'Kaç para?' dedim.sonradan birtakım ayaktakımı türedi. o da şaşırdı. onun alt katı kitapçıydı. listeye baktı. Ben o sıralarda Patrik Konstantin'in Đstanbul üzerine olan bir kitabını arıyordum. Orada çıtı pıtı bir Rum kızı vardı.

eski kitapları arayan ve okuyanlara yardımdan zevk alırlardı. Bunların restorasyonu için Vakıflar Đdaresi'ne gerekli talimatın verilmesi fakat ezeli emirde bunlar asker işgali . elini sıktım. Döndüm baktım. Bana. Bir daha gidildiğinde. Nişanyan mazlum bir edayla 'Acaba bugün bir şey verebilecek misin?' diye sorardı. Kitap sağlamak hususunda hiçbir vakit unutamayacağım biri de Bayezitda Elektrik Đdaresi yanında dükkânı olan Nişanyan idi. Beğendiğiniz kitabı hiçbir şey ödemeden alır götürürdünüz... Müşterilerden peşin ödeme de istemezdi. Yerasimos'tu. Babası hariciyeci olmasını istemektedir.. bilhassa Konya'dakiler perişan bir halde.. II. 'Ne istiyorsan ver' dedi ve o kitabı verdi. Şu halde Milli Eğitim Bakanlığı bazı Türk gençlerini Avrupa'ya göndersin. bunlar arkeoloji eğitimi görsünler. son derece tok gözlü satıcılardı.4. Türkçe eski kitaplar hususunda Đsmail Efendi. Raif Yelkenci Bey ile ünlü Nizamettin Aktuç Bey'in yaptıklarını unutamam. Bizleri ilgilendiren yerli ve yabancı her yeni çıkan kitaptan birkaç nüsha getirtir ve meraklısı dükkânına girdiğinde hiçbir şey söylemeden önüne koyardı. 1933 yıllarına doğru yayınlanan Atatürk'ün ünlü bir telgrafı Semavi Eyice'yi etkileyen bir diğer faktördür.11 önündeki fotoğrafhanenin vitrinlerine bakıyordum ki biri bana 'Yeni yılını tebrik ederim' dedi ve elini uzattı. bundan böyle bunları Türk gençleri yapsın. Bu telgrafın birinci maddesi şöyledir "gezdiğim gördüğüm yerlerde bazı arkeolojik kazıların yabancılar tarafından yapılmakta olduğunu gördüm. sanat tarihi okuma kararını babası anlayışla karşılar. ikinci maddesi ise "gezdiğim gördüğüm yerlerde Türk eserlerinin harap durumda olduğunu gördüm. Ondan sonra dükkânına gittik.YÜKSEK ÖĞRENĐMĐ Semavi Eyice 1943 yılında Galatasaray Lisesi'nden mezun olur. Đhtiyar adam. Atatürk Ankara'dan yola çıkıp Konya'ya geliyor ve buradan Başbakan Đsmet Đnönü'ye bir telgraf çekiyor. Rahmetle andığım bu kitapçılar ve daha birçokları. Semavi Eyice'nin arkeoloji. O devrin esnafı da başka türlüydü". kazıları onlar yapsınlar".

Arkeoloji ve sanat tarihi okuma kararını Semavi Eyice şöyle anlatmaktadır: "Kafama soktuğum bir husus vardı.. biz tektik edelim. Hava hücumları oluyordu. biz yayınlayalım.12 altında. 1944 yılında Türkiye . Bu yıllar Đkinci Dünya Savaşının tam ortalarıdır. Tam o sırada. Eyice Almanya'ya gitmeye karar verir.. tatilde Türkiye'ye gideyim. bunların asker işgalinden çıkarılmaları gereklidir". bu dallarda ben diplomalı uzman olacağım diyordum. Roma sanatı eseri bizim yurdumuzda madem var. "Ben orada bir dönem okuduktan sonra. Yunan. Yedi . Trene bindim ve Berlin'e gittim. Dönemin şartları içinde Đstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde bulunan arkeoloji kürsüsündeki eğitimin yetersizliği karşısında Semavi Eyice yurt dışına çıkma kararını almıştır. Bunun yüksek tahsilini yapacağım diye ısrar ettim ". "Ben o tarihe kadar Alman kültüründen uzak büyümüştüm. hoş Osmanlıyı da bilen yok ya. Ama Berlin o günlerde oturulacak gibi değildi. Götingen Üniversitesi'nde Alphonse Maria Schneider olduğu için okumak istemesine rağmen bütün savaş yaralılarının orada tedavi görmesi nedeniyle okuyamamıştır.ben de tutturdum. dedim ki bu yabancı konularda da Türklerden uzman çıkması lazım. O yıllar Đkinci Dünya Savaşı yıllarıdır ve bu tür bir eğitim için Almanya'dan başka bir yer yoktur. Fransızca eğitim almıştım ve Galatasaray'dayken ikinci dilim Đngilizce idi. Türkiye'de Bizans sanatını bilen tanıyan yok." Almanca'yı iyice öğrenen Eyice. Almanya'da ilgi duyduğu konuda eğitim veren bir üniversite aramaya başlar. denize girerim diye düşünüyordum. ilk sömestri orada okur. Bir süre ufak bir kasabada kaldım ve orada yaşlı bir hanım öğretmenden Almanca öğrendim. Bizans sanatı.sekiz üniversite dolaştıktan sonra Semavi Eyice Viyana Üniversitesi'nde bir oda bularak yerleşir. Almanya'ya gidebilmek için uzun formaliteler sonucu Ankara'dan izin alınır ve Ekim'in 18'inde yola çıkar.

O günlerde savaş devam ediyordu.. kendilerini Türk olarak gösterip." Semavi Eyice 1945 yılında eğitimini sürdürmek için Berlin'de bulunmaktadır. Bu tezin hazırlanışını şöyle anlatmaktadır: "Bütün derslerimi vermiş olduğum için dördüncü sene serbest kalmıştım.. fakat o senelerde de Türkiye'de kesinlikle film bulunmuyor. Arjantinliler vardı. Bize verilen karnede ben sigara hakkımı yiyecekle değiştiriyordum. Türkiye'ye döndüğünde Đstanbul Üniversitesi'nin sınavlarına çalışır. "Gemide bizden başka Almanya'dan çıkmış ve çeşitli ülkelere dağılacak insanlar da vardı. Türkiye münasebetlerini kesmiş olmasına rağmen son dakikaya kadar geldi. Kendisi ilk önce Diez'e sebiller konusunda bir seminer ödevi hazırlamış daha sonra "Đstanbul Minareleri" konulu bir bitirme tezi yapmıştır. Bu yardım. Danimarka'da bir süre tutuklu kalan Türk vatandaşları bu ülkeden Đsveç'e geçerler ve bir Kızılhaç gemisiyle Türkiye'ye doğru yola çıkarlar. Elimde fotoğraf makinesi gezmeye başladım. Savaşın son günleri içinde Berlin'in işgali gündeme geldiğinde Eyice ve arkadaşları Türkiye'ye dönmek üzere Danimarka'ya geçer. Gemi o yüzden kıyıları takip ederek ve çeşitli milletlere mensup insanları yollarda bıraka bıraka bir buçuk ay içinde Türkiye'ye geldi. bitmesine az kalmıştı ama sürüyordu." Semavi Eyice. toplama kamplarından canlarını kurtarmış Yahudiler vardı. Hollandalılar. Önünde on gün gibi kısa bir zaman vardır fakat o yine de başarılı olacak ve 1948 yılında mezun olduğu Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Kürsüsü'ne devam etmeye hak kazanacaktır. Bereket ben sigara içmiyordum. Almanya'dan dönmüş olduğu halde hiç sene kaybetmeden mezun olabilen Semavi Eyice lisans tezinde Alman hoca Ernest Diez ile çalışmıştır. Orada ikinci sömestri okur. Bir de bize Türkiye beşer kiloluk yiyecek paketleri gönderirdi. Đtalyanlar. Savaş sonrası dönem hiç bir mal .13 bizlere haber vermeden Almanya ile tüm ilişkilerin kesti.

Fazla kütüphane de yoktu. Dört yıl asistanlık devresinden sonra. Semavi Eyice 1948 yılında Sanat tarihi ve Arkeoloji Bölümünden Đstanbul minareleri hakkındaki teziyle mezun olur. Semavi Eyice 1952 yılında "Side'nin Bizans Dönemine Ait Yapıları" başlıklı teziyle doktorasını verir. Elimde birkaç bayat filmle. Bir doçentlik tezi hazırladım verdim ve askere gittim. Bu dönemi Semavi Eyice şu şekilde anlatmaktadır : "Doktoramı tamamladıktan sonra doçentliğe başvurdum ve bundan sonra ayak oyunları da başladı.14 Avrupa'dan gelmiyor. Zeiss marka bir makineyle sokak sokak gezip minare tespit ediyordum. Schweinfurth'un asistanlığını yapar. Bir süre sonra Bizans sanatı tarihi öğretim üyesi Prof. Askere gitmek üzereyken doçentliğe müracaat ettim. Avusturya'dan bölüme katılmış olan. Eyice doktora tezini verdikten sonra doçentlik tezi için çalışmaya başlar. K. A. Edebiyat Fakültesi'nde her yıl konferans şeklinde dersler veren Prof. Gabriel'in bu derslerini Fransızca'dan. bu kazılarda Bizans eserleri ile ilgilenir. Đslâm sanatı derslerinde Prof. Erdmann'ın yardımcısı olan Eyice. Benim tezin baş kısmında yirmi beş otuz sayfalık etraflı bir giriş vardır". çünkü o zamanlar kadroya bağlıydınız ve kadro bir tane vardı. Yaz aylarında da Türkiye'nin çeşitli yerlerinde incelemeler yapar. Arkeolojiye olan meraki nedeniyle 1950-1953 yılları arasında ise Arif Müfit Mansel'in başkanlığını yürüttüğü Side kazılarına katılan Eyice.ÇALIŞMA HAYATI Semavi Eyice 1948 yılının sonuna doğru Sanat Tarihi bölümünde. IL5. Ben askerdeyken Đstanbul'da Bizans kongresi . başkalarını o kadroya almaya çalışıyorlardı. Schweinfurth ve Erdmann'ınkileri Almanca'dan Türkçe'ye çevirir. 1954 yılında eşi Kâmran Yalgın ile evlenir. Türk-Đslam sanatı dersi veren profesör Ernest Diez'in yanında asistan olarak çalışmaya baslar. Đstanbul'dan bir konu alarak 1955 yılında doçentliğini verir ve askere gider.

hatta Osmanlı sanatı dersleri bile verdim. ata binişlerini öğreniyorlar ama Mimar Sinan'ı bilmiyorlar.5 yıl sonra. Onun üzerine ben bir fikir attım ortaya. Bunların yanında bir de "Đstanbul" adında Fransızca bir kitap hazırladım. Onun üzerine bizim Anfi tıklım tıklım dolmaya başladı. Sâsânî sanatını. Đmzasız ve imtihansız Osmanlı Mimarisi dersi.. Eyice 1959 yılında Türkiye'ye. Ben bunun üzerine kendiliğimden bir ders koydum. Đstanbul Üniversitesi Sanat Tarihi Kürsüsü 'ndeki görevine döner. terhis olduktan sonra üniversiteye döner. Gayet metodik bir şekilde bu dersi veriyordum. Birazcık Selçuklular'a gelinmişti o kadar. Bir yandan dersleri takip ederken boş zamanlarını kitap toplamaya ayırmıştır. 1958 yılında eşi Kâmran hanimefendi ile birlikte Münih Üniversitesi'ne gider. Sâsânî sanatı diye tutturulmuş gidiliyordu. O sırada 6-7 Eylül olayları oldu. "Đsteyen gelsin" dedim. Humboldt bursunu kazanan Eyice. sivil hayattaki görevinin başına döndükten 1. ben o kongrenin sekreterliğini yapıyordum. O günlerde bir de baktım ki öğrenciler iyice tuhaf.. O dönemde hem yedek subaylık yapıyordum hem de kitabımın baskısı ile ilgileniyordum. Kitap tutkusu burada da sürmektedir. Haftada bir saat devam . "Osmanlıya da merakım vardı. Çocuklar da hakikaten öğrenmek istiyorlar.15 yapıldı. Yedek subayken "Son Devir Bizans Mimarisi" başlıklı tezim ile doçentlik imtihanına girdim. Bir de o zamanlar Osmanlı mimarisi pek okutulmazdı." Semavi Eyice. Semavi Eyice. Esas Bizans sanatının dışında haftada 1. Terhis olduğum sırada doçent unvanına sahiptim". Bu tarihlerde Bizans ile ilgili dersler vermeye başlamıştır.. Bizans sanatı... Yalnız imza salahiyetim yoktu.5 saat bu dersi vermeye başladım.. 13 ay süre ile buradaki derslere girer. Fırsat buldukça Osmanlı'yı da anlatırdım. Kendisi ilk çalışma yıllarını şu şekilde anlatmaktadır : "Önceleri hocasızlık yüzünden dersleri aksayan öğrencilere ben ders veriyordum.

Đsviçre'de Geneve Üniversitesi'nde dersler veren Eyice. Türkler'den de bu konuyu yapabilecek birinin olduğunu göstermek için. Bükreş. "Đlk Osmanlı Devrinin DinîĐçtimaî Bir Müesesesi: Zaviyeler" başlıklı takdim tezi ile profesör olduğu yıldır. "Türkiye'de aşırı uçta olan birtakım kişiler her ne kadar Bizans sanatının bize lüzumu yok diyorlarsa da ben." Đlk maaşını 1948 yılının aralık ayında alan Semavi Eyice. Katılım oldukça fazlaydı ve en sevindirici tarafı. Venedik." Semavi Eyice 1963 yılında profesörlük kadrosu boşaldığında profesör olmak için çalışmalarına başlar. fiilen 43 sene Edebiyat Fakültesinin çeşitli kademelerinde görev yaptıktan sonra 67 yaşına geldiğinde emekli olur. katılan öğrencilerin bir kısmının sanat tarihi dalı dışından olmalarıydı. Bruxelles. Mainz. 1964 yılı ise onun. Roma. Aynı yıl içinde Edebiyat Fakültesi'nde Bizans Kürsüsü adında yeni bir kürsü kurulmuştur. seyyahlarla da uğraştım. yoklaması ve imtihanı olmayan Osmanlı Sanatı dersi veriyordum. Ohri. Ravenna.16 zorunluluğu. Türkiye'de Türk'ten bir Bizans sanatı uzmanı olmasını uygun görüyorum. Dr. Semavi Eyice 1991 yılında üniversiteden emekli oluncaya değin birçok yurtdışı etkinliklere de katılır. YÖK'ün kuruluşuna kadar bu kürsüde çalışan Eyice. Berlin. Münster. Ben yalnızca Bizans sanatıyla kalmadım. YÖK'ün Bizans Kürsüsü'nü ve benzeri bazı kürsüleri birleştirip Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü'ne çevirmesinden sonra bu bölümün başına getirilir. Selanik Belgrad ve Washington'da da konferanslar verir. Almanya'da Bochum Üniversitesi'nde Fransa'da ise Sorbonne ve College de France'da. Münih. . Prof. Ben bu konuda okumak için gittim yurtdışına. Osmanlı ve Selçuklu sanatıyla da uğraştım. hatta yakın tarih üzerine çalışmalarım da vardır.

yeni çıkan eserlerin tanıtma yazılarını hazırladım. yıllarca Trakya ve Anadolu'da Bizans ve Türk eserlerini inceleyip. Kafasındaki sanat tarihi olgusunu anlatırken şunları söylüyor: " XIX. yurt dışında Tarih Kurumu adını Türk Kültürünü tanıtmaya çalıştım. makaleler yazdım. Fakat bunun ardından arkeolojiyle ilgilenenlerin hepsini . yüzyılda moda olmuş kötü bir Alman metodu vardır: Şekil analizi. Evvelki seneye teklif edildim ve seçildim. Sinan'ın yapısı Mağlova Kemeri örneğinde olduğu gibi tek başıma karşı çıktım. sanat da kültür tarihinin bir parçasıdır. Bütün bunlardan sıyrılıp da bir tabloya bakarak Đsa'nın kaşı şöyle. eski eserler için düşündüğü ve istediği şeylerin. Ben böyle bir sanat tarihine taraftar değilim.17 Akademik kariyeri ve bilimsel çalışmaları Eyice'nin ne kadar iyi bir sanat tarihçisi olduğunu ortaya koyuyor. Eyice'ye Tarih Kurumu'ndaki görevi ve buradaki tecrübesini sorduğumuzda biraz kırgın bir gülüşle yaşadıklarını anlatıyor: "Ben yetmişli yıllarda Tarih Kurumu üyeleri tarafından üye olmak için bulunmamı desteklemişler. Beni kuruma bir daha aldılar. Ben Atatürk'ün. "Kovulduğum" Anıtlar Kurulu'nda da Đstanbul ve Đstanbul dışındaki pek çok eski eserin kurtarılmaları için çabalarım oldu. Benim görüşüme göre sanat tarihçisi. bir tarihçi gibi araştırmak zorundadır. yani kendi kültürümüze yabancı olmakla beraber yaşadığımız topraklardaki tarih ve medeniyet izlerini bir Türkün de tanıyıp inceleyebileceği ve yine kendi medeniyetimizin eserlerini de yaşatmaya gayret edebileceği düşüncesini yerine getirmeye çalıştım. gözü böyle ile sanat tarihi olabileceğine inananlardan değilim. bütün bunlar boşunaymış". On iki yıl Toroslar'da eski ören yerlerinde araştırmalar yaptım. 14 sene süren üyeliğim sırasında epeyce çalıştım. Konferanslar verdim. Kültür tarihi genel tarihin bir parçasıdır. Bu iki programı. Hatta bazı çok değerli mimarî eserlerin mahvına yol açacak girişimlere. önemli bulduklarımı yayınlamak suretiyle gerçekleştirdim. Fakat artık biraz geç de olsa anladım ki. Balkanlar'da kalmış Türk eserlerini de derledim.

"En sonunda kapının önüne de konuldum. 1639.. 38 sene Anıtlar Kurulu'nda görev yaptım ve bu kadar geçmişi olan tek üye bendim. 1988. "http://www. 2 Aralık 2003.. Ankara:Türk Tarih Kurumu Yayınları.' diye düşünmüşler ve benim orada kadar biraz kırgın olduğum için hiçbir etkinlikte bulunmadım. Sanat Tarih Yıllığı.3930. Yasemin AKÇAOĞLU. s.7.73-103.' " Semavi Eyice". Semavi Eyice'nin Yayınları-. Dr." Prof.Gelişim Yayınları. Bunun en son yaşananı ise 1997 yılında Eyice'nin Kültür Bakanlığı'ndaki işine son verilmesidir. buna dayanamayanların onu görevinden almalarıyla devam eder. 1987. s. Ekrem Akurgal. Alman Arkeoloji Kurumu'nun doğal üyesiyim. S: 12."1 1 Amiral Fahri ADNAN. Dr. Đstanbul. C.. Dr.semavieyice. "Özyaşamöyküm". C. . Jale Đnan. Büyük Saatli Maarif Takvimi. " Semavi Eyice". s. 1958 yılından beri bu görevi yapıyordum. Semavi Eyice'nin doğru bildiklerini söylemesi.5. Đstanbul: Ana yayıncılık. Haziran 2004. Yaşamöyküm-Salı Toplantıları. Türk Tarih Kurumu Kuruluş Amaçları ve Çalışmaları." Semavi Eyice". 10-15. "Bizans Sanatı Kürsüsü Başkanı Prof. Cumhuriyetin 50.8. Oktay ASLANAPA. Aradan dört beş yıl geçti. Ardından benim Tarih Kurumu'ndan çıkarıldığımı bildiren bir yazı aldım.VI . C. " Semavi Eyice". Đstanbul. yılına armağanı. Tarih Vakfı." Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümünün kuruluşunun otuzuncu Yıldönümü-Prof. Yalnızca genel kurul toplantılarına gittim. Belçika Krallık Akademisi'nin üyesiyim. C. Büyük Larousse Sözlük ve Ansiklopedisi. Ben. s.404. 1983. " Semavi Eyice". 718-737..(1974-1975)s. Đstanbul dergi.2004. Çağatay ANADOL. belki daha da fazla yayınım var. 1995. Bazı girişimlerde bulunacak oldum. 16-20.s. hepimiz ayıklandık.com/". Semavi Eyice'nin Bizans Sanatı ile Đlgili Yayınları". 1973. Ben 1983'te niye atıldığımın hesabını sormak istiyordum." Saadet BAYKAL. Bu milletin kültürüne bu kadar hizmet etmenin mükafatını böyle gördüm. Oradaki bazı arkadaşlar 'Semavi olmadan olur mu. s. baskılar karşısında yılmaması. Legion d'Honneur Madalyası sahibiyim. Ben daha ne söyleyeyim. Đstanbul: YKY(20012002). Büyük Ansiklopedi. Tamam bitti. Yıl: 1990. s. Altıyüz'e yakın. 421-428. Afif Erzen. Ana Britanica.Đstanbul:Milliyet Yayınları.18 Tarih Kurumu'ndan 1983'te tasviye ettiler.

"Doç Dr.82-89.4. Sanat Olayı. Đletişim yayınları. s. "Sanat Tarihinden Tarihe Bizanstan Osmanlıya Bilimden Kültüre Semavi Eyice".Doç Dr. s. "Semavi Eyice". S: 59 . 1997. s. Nisan 1987 (bsk. Semavi Eyice ile toprak Üstü Çalışmalar Üzerine" . ■________ .'Trof."Bizans Sanat Uzmanı.Nisan 1987. Hürriyet Gösteri. 5434-5436. Ankara:Turhan Kitapevi. Cumhuriyet .270-271. Bilim ve Teknik . "Prof. s. . Emsal Sarıahmetoğlu." Semavi Eyice". 1997. C. 1. Prof. Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi.Yıl:13.Dr. Semavi Eyice'nin başlıca Yayınları". C. s. Kasım .Dr. "Semavi Eyice".467 Mahmut Şakiroğlu. "Geçmişten Geleceğe Uzanan Bir ÇınanSemavi Eyice". 16. 97-102. 35-37. Dr. Mustafa Semavi" . C. Ankara. V . "Anıt tarihçi-Semavi Eyice". s. N.Günümüz Türkiyesinde Kim Kimdir/VVho's Who in Turkey. Kasım 1995. 1987-1988. S:353 .Semavi Eyice Bibliyografyası.Semavi Đstanbul :TTOK. Uluaba.56. Semavi Eyice Armağanı. Gökhan Tok. "Semavi Eyice". S:151.baskı). s. Alpay Kabaçalı. 4 aralık 2001). s.C.(2. s.Sesamos. 1983. "Semavi Eyice".10 Temmuz.S:59. s. S:200. "Prof.Sanat Olayı . Eyice Bibliyografyası". Yıl: 1978. Đstanbul 1962."Eyice. s.4.1995. 1989. y.y. 30. _________________. Dr.37-40. Đstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Kürsü ve Enstitüsü'nün Öğretim ve Araştırma Çalışmaları. Đstanbul:Meydan Yayınevi. Semavi Eyice'nin biografısi. 1992. s. Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi.37-40. Semavi Eyice Kimdir?".35.1971. Historian of ĐstanbuPs Monuments.572.1991. "Semavi Eyice". s. Đstanbul Ansiklopedisi. Ağustos-Eylül 1997. Anadolu Yayımcılık. 2066. C. Meydan Larousse. Tarihçi.2065- Erdem Yücel . Skylife . 1943-1962. Cemile Garan. Arkeolog Semavi Eyice-Đstanbul Tutkusu".

9. Başka bir deyişle Cumhuriyet bir anlamda tarihsel bir kopmayla bir başka uygarlığa geçiş anlamına geliyor.CUMHURĐYET DÖNEMĐ KÜLTÜREL ORTAM Bir kişiyi ve eserlerinin mahiyetini anlayabilmek için yetiştiği ortamla birlikte dönemin kültür ve sanat atmosferini değerlendirmek gerekir. toplumu Cumhuriyet kültürüyle yeniden inşa etmek amaçlanmaktadır. 1. Ama daha da geniş bir bağlamda Cumhuriyet temelde bir kültür devrimi değil bir uygarlık devrimidir. Öncelikle devletin örgütlendiği kamu alnından başlayarak. hukuk ve eğitim gibi kamusal ve kurumsal düzlemde değil. eserlerinin Türk kültür ve sanatına katkısını belirlemek onu ve yaşadığı devri tanımakla mümkün olur. Batılılaşmanın ve/veya modernleşmenin sadece siyaset. geleneksel olandan çıkıp modern olana geçmek Cumhuriyetle gerçekleştirilmek istenen dönüşüm budur. Her alanda yapılan bu devrimler bir bütündür.CUMHURĐYET ANLAYIŞI DÖNEMĐ KÜLTÜR VE SANAT Cumhuriyet bir kültür devrimidir. Hilmi Yavuz.2 Ulusal Kurtuluş Savaşı'nı izleyen yıllardan itibaren Atatürk'ün çabalarıyla gerçekleştirilen geniş kapsamlı reformlar "Atatürk Devrimleri" diye adlandırılır. Çünkü Cumhuriyet radikal ve kökten bir uygarlık değişikliğidir. Yılında Kültür ve Sanat Sempozyumu Bildirileri. Yarım asırlık bir dönemde birçok çalışmaya imza atmış Semavi Eyice'yi anlamak. 2000. modernleşerek inşa etmek anlamına geliyor. Türkiye'nin 1923 yılındaki koşulları Cumhuriyet kültürünün modernleştirici çabalarıyla çelişiyor gibi görünse de uygarlık değişimi programının eksiksiz ve radikal bir biçimde hayata geçirildiğini göz ardı edemeyiz. Cumhuriyet kültürü bir uygarlı değişikliğinin batılılaşarak. hayatın her alanında yürürlüğe konulması başta Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere Cumhuriyet kurucularının ödün verilmeden izlenmesini istedikleri bir politika olmuştur. III. s. Söylemesi bile fazla belki. Doğulu olmaktan çıkıp batılı olmak. Đstanbul:Sanat Derneği yayınları. "Cumhuriyet Dönemi Kültür Tarihine Genel Bir Bakış". Bu bütünlük Atatürk'ün dünya görüşüne. Cumhuriyet'in 75. Bir uygarlıktan başka bir uygarlığa kesin geçiştir. 2 .20 III.

Türkiye Cumhuriyeti'nin temel ilkelerinden biri olan halkçılık ve bunun doğal sonucu olan ulusal egemenlik. Devlet desteğinin güzel sanatların gelişimindeki olumlu sonuçları görülür. Eroğlu. a.. Güzel Sanatların tüm kollarında oluşan gelişmeler incelendiğinde. 157. Çağdaş Düşüncenin Işığında ATATÜRK. hızlandırıcı varlığı ve gelişimi kıvançla izleyen keskin bakışı görülür. s. Bu kültürün yaygınlaşmasındaki en önemli mücadele alanlarından başlıcası eğitim alanıydı. devrimleri anla- Unsal Yücel.g.Sezer Tansuğ. Anadolu insanından. Hamza Eroğlu. Đstanbul 1983. özveri. Çağdaş Düşüncenin Işığında Atatürk. kültür ve sanat politikasının karakterini oluşturuyordu. bazen biri ötekinden daha çok çaba.304-308. Resimlerinin konularını Anadolu'dan. Devrim. süre getirmekte.417. öğretim ve eğitimin birliğini sağlamış ve bunun yanı sıra medreselerin de kaldırılması gerekmiştir. Çağdaş Türk Sanatı. Đstanbul 1982.417. s. dolayısıyla o kesimde devrimin amacı ve tutumu daha açık belirmektedir. Kültür ve sanat alanındaki gelişmeler izlenirken "bütünlük" ilkesinin gözönünde bulundurulması gereklidir. Cumhuriyet dönemindeki başarılı çalışmalar açıkça belirir. Yine de her sanat dalında devrimci gelişim. güçleri ölçüsünde tuvallerine aktarmaya çalışmışlardır. Türk Đnkılâp Tarihi.5 Kültür alanındaki gelişmelere hız kazandıran önemli bir inkılâp hareketi Arap harflerinin yerine yeni Türk harflerinin kabulüdür. 4 3 . saltanat ve hilafetin etkilerinin silinmesi de gerekmiştir. Đstanbul 1983. Bu politikanın ülkenin her yerinde herkese uygulanan bir program olması hedeflenmişti. uygarlık. kendi ileri hattında sürdürülmekte.3 Cumhuriyet'in ilanından sonra devrimlerin uygulanabilmesi için.e.310.. 5 Unsal Yücel. kültür ve sanat anlayışına dayanır. Đstanbul 1996.21 bilim.6 Atatürk'ün tarih ve dil alanındaki çalışmaları kültür alanında son derece önemli etkiler yapmıştır. s. hemen hemen her alanı etkilemiş. onlar yeni bir dünya görüşüyle canlandırmıştır. yönlendirici. kendi amacı doğrultusuna çekmiş. 6 H. s.4 Bu amaca hizmet için öncelikle Tevhid-i Tedrisat Kanunu (Öğretimin Birleştirilmesi Kanunu) çıkarılmıştır.3 Mart 1924 tarihli Tevhid-i Tedrisat Kanunu. s. Milli mücadelenin tarihçesini. Atatürk dönemindeki tüm yeni oluşumlarda Atatürk'ün başlatıcı.

Elibal. Đş Bankası Kültür Yayınları. Ankara. Aslında Türk sanatı. s. Türkiye Đş Bankası Kültür Yayınları. Alınan bu eserler devlet binalarına asılmıştır.e. edebiyat'ı ve bütün bediîyât'ı bu kudsî cidalin ilâhi teranelerini müebbed bir vatan aşkı'nın vecitleriyle daima terennüm etmelidir. minyatür geleneğiyle resmi çoktan tanımıştı.. S:2.e. geri dönen gençlerin oluşturdukları "Müstakil Ressamlar ve Heykeltıraşlar Birliği" 1928'de kurulmuş olup.42. Đstanbul 1973 ve Mehmet Ustünipek. ayrıca bkz. 1921'de "Türk Ressamlar Cemiyeti". Natüralist üslûbu benimsemiş ressamlar kuşağı gelir. 1910'da Avrupa sınavlarının başlatılması. yüzyılın ilk yarısından itibaren Türk resim sanatı. Bu grup. s.22 tan resimler yaparak. Bu noktada Atatürk'ün şu sözleri son derece anlamlıdır8: "Efendiler! millet. vekil olabilirsiniz.g. Birçoğu asker kökenlidir. Sanat ve Bilgi. Ankara 1964. Böylece. a. milletin rûh-ı sanat'-ı musiki'si. sanatçı hem maddî hem de manevî açılardan desteklenmiştir. "Türkiye Cumhuriyeti'nin Atatürk Dönem Kültür ve Sanat Anlayışı". Bu eğilimler arasında Realizm.com/ . Hepiniz mebus olabilirsiniz. Gültekin. 10 Melahat Özgü. Đstanbul 1999. T. 1961. Türkiye Đş Bankası Kültür Yayınları. hatta reis-icumhur olabilirsiniz. Ekspresyonizm ve Kübizm sayılabilir. 1883'de Sanayi-i Nefise Mektebi'nin açılması. Ankara 1964. 9 Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri. Đş Bankası Kültür Yayınları. "Türk Primitifleri" diye de anılan ve Enderunlu amatörlerden oluşan ilk kuşağın ardından. Atatürk ve Resim. XIX.317. çeşitli eğilimleri içinde barındırmıştır.. 8 Gülcan Başar Akkaya .g. Yıllık Plastik Sanatlar Sergilen kurulmuş. Melahat Özgü. Bu çalışmalar birkaç yıl sürmüştür.I (Toplayan: Nimet Arslan). a. 1914'de "Çallı Kuşağı" olarak da anılan Empresyonist üslûpla çalışan kuşağın ardından "Osmanlı Ressamlar Cemiyeti" olarak 1908'de kurulan. 7 .9 "Efendiler. s.. 1933'de "D Grubu "nun kurulmasıyla modern sanatın çağa uygun üslûpları da Türk resim sanatının perspektifinden yansımaya başlamış ve özgün arayışlar hız kazanmıştır. Cumhuriyet'in Đlk 50 Yılında Sanat Piyasası.Temmuz 2003. 1926'da "Türk Sanayi-i Nefise Birliği" ve "Güzel Sanatlar Birliği" adını alan grup. Eğitim için Almanya'ya gidip. T. en güzel eserlerin devletçe satın alınması sağlanmıştır. Gültekin.. Cumhuriyet'in Đlk 50 Yılında Sanat Piyasası. Đstanbul 1973 ve Mehmet Ustünipek. Atatürk ve Resim. C. Http://www.. üç boyutlu yağlıboya resme doğru uzanan bir çizgide ilerlemeye başlamıştır. Elibal.42. inkılâba hizmet etmişlerdir7. fakat sanatkâr olamazsınız”10.. modern sanat akımların temel taşları olarak sanat tarihindeki yerlerini alırlar. ayrıca bkz. Türkiye'de geleneği olmayan bir sanat türünün kurucusudur.Sanatvebilgi. Đstanbul 1999.

.. s. Osmanlı Đmparatorluğu'nun kültürel birikimini yadsırken.. s. Onun izniyle kurulan "Türk Tarih Kurumu" Türkiye'de tarih.(Mart 1986). Ayasofya. yüzyılın ortalarından itibaren modern anlamda düzenlemelerle günümüz örneklerinin öncüleri olduğunu görmekteyiz.. 'Tarihsel Bir Çizgi Đçinde Müzeciliğin Temel Đlkeleri ve Nitelikleri".. Bir millet ki re sim yapamaz. 1869'da adı Müze-i Humayun'a çevrilmiş olan bu kurumu 1879'da Mahmut Nedim Paşa kaldırmıştır. bir millet ki heykel yapamaz .16-18. 1873'de müze Çinili Köşk'e taşınmış ve Osman Hamdi Bey'in müze müdürlüğüne gelmesinin ardından gelişmeler hızlanmıştır. Atatürk. ."11 III. Fethiye gibi Bizans kiliseleri müze yapılmıştır.23 " . Yurdumuzda eski eser koleksiyonculuğunun ilk örneğine Selçuklular'da rastlıyoruz. Türk Ulusçuluğunu güçlendirmek için toplumdaki ikililiği ortadan kaldırmaya ve Türk Ulusunun Tarihsel kökenini belirlemeye özen gösteriyordu. hemen her ilde bir müze açılmıştır. Türkiye Cumhuriyeti'nin yeni kültürel öğelerle desteklenmesinin zorunlu olduğunu çok iyi biliyordu. ana kaynak olan temel düşünceler Atatürk ilkeleriyle sıkı sıkıya bağlantılıdır.12Türkiye'de müzecilik 1846'da Harbiye Nazırı Damat Fethi Ahmed Paşa'nın girişimleriyle başladı. Eski Şark Eserleri Tayfun Akkaya. 12 11 " Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri. Osmanlılar zamanında da eski eser toplayıcılığının bir belirtisi olan spoli (devşirme) malzemelerin kullanılışına tanık olmaktayız. Topkapı ve Dolmabahçe başta olmak üzere tüm eski köşk ve saraylar müzeye dönüştürülmüştür. Baskı. Her devre ait sanat zenginliklerine sahip yurdumuz Türk müzeleri için sonsuz bir kaynak sunmaktadır. arkeoloji ve sanat ile müzeciliğin hızla gelişmesine yol açmıştır.2. 33. Ankara Sanat Dergisi. 1908'de müzenin adı Asar-ı Atika Müzesi olarak değiştirilmiştir. Đnsanlar mütekâmil olmak için bazı şeylere muhtaçtır.. Ankara 1959. 300 yılında ilk örneklerine rastladığımız koleksiyonculuk ve müzecilik çalışmalarının 17. Kariye.. 2. S:239 .. C. III. Đtiraf etmeliyim ki o milletin tarîk-i terakkide yeri yoktur. Müzeciliğimizin bugünkü durumuna gelince. Osmanlı ordusunun çeşitli dönemlerine ait silahların toparlandığı Aya Đrini'de... 125.Ö. ülkenin her yerinden getirilen eski yapıtların da eklenmesiyle Mecmua-i Âsar-ı Atika oluşturulmuştur. Cumhuriyet'in ilânından sonra.MÜZECĐLĐK ALANINDAKĐ GELĐŞMELER M.

Ephesos'ta.. Sardes'te kazılar yapmışlardır. C.CUMHURĐYET DÖNEMĐ TÜRK ARKEOLOJĐSĐ ALANINDAKĐ GELĐŞMELER Anadolu'da ilk kazı Troya'da Heinrich Schliemann tarafından gerçekleştirilmiştir (1871). Bilim ve tekniğin dışında yol gösterici aramak aymazlıktır. Yapılan çalışmalarla müzelerin çağdaş hale getirilmesi plânlanmıştır. Almanlar. 1979 ve Sümer Atasoy Nevin Ç. "Müze Maddesi". C. Yalnız bilim ve tekniğin yaşadığımız her dakikadaki aşamalarını. Mehmet Önder. Arkeoloji bilimi genç Türkiye Cumhuriyeti'nde 1930'lu yıllarda Mustafa Kemal Atatürk'ün girişimleriyle başlar. Avusturyalılar. ilerlemelerini kavramak ve bu ilerleyişi anında izlemek şarttır. No: 306. 22 Eylül 1925'te şu sözlerle: "Dünyada her şey için. Yayını". 1893-94'de yapılan yapılan çalışmalarla özellikle Hitit uygarlığının ortaya çıkarılmasına çalışılmıştır. Dörpfeld bu kazıları sürdürmüştür. "Arkeoloji ve Sanat Tarihi Hakkında". (Milliyet Yayınları). Ayrıca bkz. Yıldız Teknik Üniversitesi. Priene.8-21. bilgisizliktir. Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi gibi yapıların onarılarak ya da başka binalara taşınmak suretiyle halka hizmet etmeleri sağlanmıştır. Đstanbul. Sir Leonard. Askerî Müze. Yıl Özel Sayısı. s. s. Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Belleteni. 'Türk Müzeciliğinin Yüzünücü Yıl Dönümü". Amerikalılar. Müzeler ve Müzecilik Bibliyografyası (1926-1976). Yay. 1996. Türkiyemiz Dergisi 50.K. Đstanbul Arkeoloji Müzesi. Atatürk'ün Cumhuriyet'in kuruluşu ile birlikte yaptığı en büyük devrimlerin başında hilafeti kaldırmak gelir. Bkz.265-266. s. Boğazköy'de. Aziz Oğan.1313 IIL3. Karakamış'ta.24 Müzesi. Von Luschan. Đstanbul. 19931994. madde için. Atatürk ve Müzeler. Thema Larousse Ansiklopedisi. Đstanbul.T." Dönemin olaylarına değişik yönlerden bakabiliriz. maneviyat için. Semavi Eyice. Sosyal Bilimler Enstitüsü Müzecilik Anabilim Dalı. başarı için en gerçek yol gösterici.l (Nisan-Mayıs 1978).. Pergamon. S: 61 (Şubat 1947). Bkz. Miletos ve Didyma'da.23. Sümer Atasoy. Sakçagözü'nde. "T.O. NVoollay. 13 .6.332-333. s. Đstanbul 1973. Türk ve Đslâm Eserleri Müzesi. S. Arkeoloji ve Sanat Dergisi. John Garstang. Ana Britannica Ansiklopedisi. Müzeler ve Müzecilik Bibliyografyası (1977-1995). bilimdir.5-7. Kıymet Giray. "Osman Hamdi Bey". Zincirli'de kazılar yapmışlar ve en önemli Geç Hitit kentlerini bulmuşlardır. Barut. Makridi Bey ve Hugo Winckler. sapıklıktır.8-19 ve S:62 (Mart 1947). s. yaşam için.

çağdaşlaşma.Ö. uygarlaşma ve kültür dediğimiz yaşam biçiminin anlaşılmasında. bütün anlam ve biçimiyle uygar bir toplum haline iletmektir. batı kültürünü daha iyi tanıyan bir lider için. yüzyıl insanına temel bilgileri. Anadolu uygarlıklarının var olduğunu çok iyi bilen genç Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusunun eylemlerinde. Söylev'den aktardığımız satırlardan çok şeyler öğrenmemiz gerektiği bizler hiçbir zaman unutmamalıyız. Şöyle seslenmiştir Ulu Önder yurttaşlarına: "Efendiler. Mustafa Kemal'in 30 Ağustos Zafer Bayramı'nda verdiği söylevinden şu satırları bir kez daha anımsamamızda büyük yararlar vardır. yüzyılda başlayan pozitif bilimler ve onları oluşturan düşünür ve atomcular. 1925 yıllarına gidersek. gelişmesinde bir ulus ve toplum için en büyük araçtır. Herhalde kafalara yerleşmiş boş inanışlar tümüyle kovulacaktır. dil ve arkeoloji dallarına neden bu kadar önem verdiğini anlarız. uzaya giden XX. Mustafa Kemal . dil ve arkeoloji bilimi. kuralları verenlerdir. Atatürk'ün tarih. ilerlemişliği ve uygarlığı onlara tanıtmış ve bu öğretileri alan ve geliştiren batılı toplumlar. Kısa olarak başlangıçta sözünü ettiğimiz 1950'li yıllarda başlayan sıkıntıların kökeninde herhalde fanatik batıcılık serüveni yatmaktadır. VII. Batı Anadolu'da Đonia'da Đ. Şimdiye değin ulusun kafasını paslandıran. yukarıda okuduğumuz deyişlerinde yerini bulur. kafaların aydınlanması. Felsefe ve fizik bilginlerinin yaşadığı bu toprakların batı uygarlığının kökenini oluşturması. Topraklarımızın batıya sunduğu bu ayrıcalık. Batı kültürünün gelişkinliğinin kökeninde. geçmişin bilinmesi gerekliliğinin irdelenmesine neden olmuştur. yaptığımız ve yapmakta olduğumuz devrimlerin amacı Türkiye Cumhuriyeti halkını tamamı tamamına çağdaş. Devrimlerimizin temel ilkesi budur. uygarlık yarışında bayrağı hep önde tutma başarısını yakalamışlardır. uyuşturan bir anlayışta bulunanlar olmuştur.25 Hilafet'in kaldırılması kadar önemli olan kültür devrimini başlatması ise. Rönesans ve Reform ile yükselişe geçen batı uygarlığının gelişiminde "eski çağ bilimlerinin" ne denli etkin olduğunu bilirsek. Onlar çıkarılmadıkça kafaya gerçeğin nurlarını sokmak olanağı yoktur." Tarih. Bu gerçeği kabul edemeyen anlayışları silip süpürmek zorunludur. hiçbir zaman batıcılık veya bir batılılaşma sevdası olduğunu sanmamak gerekir.

1935'li yıllarda başlayan bu oluşum. ilk kaynaklardan ve bizler tarafından araştırılarak öğrenilmesi ve topluma aktarılması. Đşte bu süreç içinde tarihle birlikte arkeoloji ve Eski Anadolu ve Klasik Çağ bilimlerine yetişmeleri için. çağdaş ve ulus olma gereği olarak. Ekrem Akurgal. kimlerin bu yörelerde yaşadıklarını bilmek durumundayız. yaşayışını.26 Atatürk'ün söylediklerine kendi disiplinimiz yönünden bakacak olursak. bu topraklara gelişimiz öncesi ve ondan önceki dönemlerde. genç Cumhuriyet'in peş peşe yaptığı devrimlerden anlıyoruz. öncelikle bilmemiz. Amerika'ya üniversite öğrenimine yollamıştır. arkeolojik ve eski çağ dillerinin bir eğitim ideolojisi olarak incelenmesine. okutulmasına olanak vermiştir. Neolitik Çağ öncesinden zamanımıza kadar aralıksız yerleşmelere sahne olmuş bu topraklar üzerinde. geleneklerini. Bekir Sıtkı Baykal. ümmetten ulus olmaya geçerken birçok yapısal ve kültürel sıkıntıların çekilmiş olduğunu. bağnazlıktan uzak nesnel bakış ile zamanımız kültürleri ile örtüştürmememiz. ulus olma sürecinde bu sıkıntıların sağlıkla aşılmasında. devlet ile birlikte yurttaşlık görevimiz olmalıdır. tarih ile birlikte dil birliğinin sağlanmasının önemine eğilmiş ve bu konu ile teknik alanlarda da batıyı yakalamak için. Türk Tarih Kurumu ile Ankara Üniversitesi'nin kökenini oluşturan Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nin kurulmaları. Đşte Türkiye Cumhuriyeti Devleti kurulduktan sonra. Halil Demircioğlu. uygar bir ulus olmaya yetmeyeceğine. yüzyıla adım atarken. Türk ulusunun yıllardan beri savaş alanlarında kazandığı yenginin. öğrenmemiz gerekli olanları şöyle anlatabiliriz: Anadolu ve Trakya topraklarının sahipleri olarak bizlerin. Sedat Alp. Atatürk. sonunda batı anlamında üniversitelerin kurulmasına olanak verir. Jale Đnan. düşünüşünü ve sanatsal ürünü olan kültür varlıklarını. Remzi Oğuz Arık. 1940'lı yılların başında gençlerim yurda dönmeleri ile eğitim kurumlarında başlayan dinamizm. . genç bilim adamlarının yetişmesi gereğini görmüş ve yüzlerce genci başta Avrupa'nın büyük kentleri olmak üzere. hangi kültürlerin yaşamış olduğunu ve nasıl uygarlıklar bıraktıklarını bilmemiz çağdaş olmanın kuralıdır. XXI. Arif Müfıd Mansel. Atatürk. bu bağlamda uygarlığımızın yabancılardan değil. Rüstem Duyuran. Suat ve Samim Sinanoğlu'nun Almanya. binlerce yıllık bir geçmişin izlerini. Đtalya ve Fransa'ya gönderildiklerini biliyoruz. ancak çağdaş kültür kurumlarının önderliğinde bu bilince varılacağına inanmıştır.

27

Türk arkeolojisinin kurulması, Atatürk'ün açtığı eğitim ve kültür seferberliği içinde, Onun ilkelerine uygun bir biçimde yeşerdi ve filizlenerek bugünkü çağdaş düzeyine ulaştı. Türk arkeolojisinin gelişiminde Mustafa Kemal Atatürk'ün düşünce ve ilkelerine, zamanın Milli Eğitim Bakanı Dr. Reşit Galip'in de yadsınamayacak katkıları vardır. Osmanlı döneminde Osman Hamdi Bey'in (18421910) müzecilik ve sanat üzerine yaptıklarını dışarıda tutarsak, Dr. Reşit Galip'in şu düşünceleri, arkeolojinin Cumhuriyet dönemi kültür hayatımızdaki önemini bir kez daha ortaya koyar:

"Osmanlı Đmparatorluğu'nun devlet olarak en büyük cürümlerinden biri de arkeoloğya çalışmalarına ve ondan doğacak müzecilik işlerine ve bunlara dayanacak milli tarih tetkiklerine gösterdiği duygusuzca ihmaldir."

Tarih ve arkeoloji bilimi genç Türkiye Cumhuriyeti'nin 1923-1950 yılları arasındaki kültür politikaları içinde gelişmiştir. Bu oluşum, devlet desteğinde ve zamanın sivil toplum örgütü olan Halkevleri, Türk Tarih Kurumu, Maarif ve Kültür Bakanlıkları ve daha önce sözünü ettiğimi 1936 yılında kurulan Dil ve TarihCoğrafya Fakültesi ile Cumhuriyet Halk Partisi'nin üstlendiği görevlerle olur.

Sosyal

bilimler

içinde

arkeolojinin

başlangıçta

büyük

önem

kazanmasının nedenleri arasında; Türk tarihi ile ilgili çalışmalar sırasında ortaya çıkan bir takım zorlukların varlığı gelir. Diğer taraftan 1930 yılının sonlarına doğru daha sonra adı Türk Tarih Kurumu olacak olan; "Türk Ocağı Türk Tarihi Tetkik Heyeti" daha önce bir bölümü basılmış olan Türk Tarihinin Ana Hatları adlı eseri tekrar bastırır. Bu eser Türk tarihi hakkında yepyeni bir görüş ortaya atar. Bu, "Tarih Tezi"dir. Eserin, H Türk Tarihine Medhal bölümünün sonunda; Atatürk'ün şu düşünceleri yer alır:

"Ey Türk ulusu, sen yalnız kahramanlık ve cengaverlikle değil, fikirde ve uygarlıkta da insanlığın onurusun. Tarih, kurduğun uygarlıkların övgü ve takdirleri ile doludur. Mevcudiyetine kasteden siyasi ve toplumsal etmenler birkaç yüzyıldır yolunu kesmiş, yürüyüşünü ağırlaştırmış olsa da, on bin yıllık fikir ve eski

28

kalıtın, ruhunda an ve tükenmez bir güç halinde yaşıyor. Belleğinde binlerce ve binlerce yılın anısını taşıyan tarih, uygarlık safında layık olduğun yeri sana parmağıyla gösteriyor. Oraya yürü ve yüksel. Bu senin için hem bir hak, hem de bir görevdir."

Bu yüce düşünceler bizleri bugünlere getirmiştir. Ayrıca arkeoloji biliminin Cumhuriyet'in başlangıç yıllarında ne denli önemli olduğunu bir kez daha ortaya koymuştur. Tarih ve arkeoloji araştırmaları ile ülkemizi sahiplenmek ve gözü her zaman topraklarımızda olan ve geçmiş kültürlerin varisleri gibi davranan bazı yakın ve ırak komşularımıza ülkemizin tarihini anımsatarak, Anadolu topraklarına yaşayanların binlerce yıllık sentezi olan bu kültürlerin sahiplerinin bizler olduğunun onlara ancak bilimsel yollarla anlatılması, Anadolu uygarlıklarının kaynaklarına inilmesini zorunlu kıldı. Kötü komşu hani insanı ev sahibi yapar gibi, Ege'nin karşı kıyısında ve kuzey Akdeniz kıyısında yaşayan, kendilerini Roma'nın, Yunan'ın devamı görenler; işte gelecekte kendilerine rakip olabilecek bir bilim dalının oluşmasına neden oldular. Türk Tarih Kurumu çatısında yapılan öncü çalışmalar, Anadolu uygarlık ve kültür tarihi için yapılması gerekli araştırmalarını iki ana grupta toplar. 1 - Đç Anadolu kavimleri , 2 - Ege Havzası kavimlerdir. Bu kavimlerin tüm uygarlık kalıntılarının incelenmesi için, doğal olarak araştırmaların odak noktasını arkeolojik çalışmalar oluşturacaktır. Diğer taraftan Mustafa Kemal Atatürk'ün 22 Şubat 1931 yılında Konya'dan zamanının başbakanı Đsmet Đnönü'ye çektiği telgrafı anımsarsak; Onun ilkelerini ve Türk ulusunun gelişmesinde ne kadar izleyici ve arzulayıcı olduğunu bir kez daha görürüz:

"Yurdumuzun hemen her tarafından paha biçilmez defineler halinde yatmakta olan eski uygarlık eserlerinin ileride tarafımızdan meydana çıkarılarak bilimsel bir surette korunma ve tasnifleri ve geçen çağların sürekli gözardı yüzünden pek harap hale gelmiş olan anıtların korunmaları için daha fazla talebe yetiştirilmesi"

Bir bölümünü aldığımız bu telgrafın ana içeriğinde Atatürk'ün, Anadolu toprakları üzerinde yaşamış kültürler arasında ayırım yapılmaması ve geçmişin sağlıklı bilinmesi için daha önce değindiğimiz yurt dışına öğrenci

29

yollanması hareketinin bu telgraf eylemi ile dikte ettirilmiş ve başlamış olduğunu söylemek gerekir. Atatürk, Anadolu kültürlerinin dünya kültürleri ve Anadolu kimliği içindeki önemini genç devletin yurttaşlarına benimsetmek ve koruma bilincini vermek için, Türkiye Cumhuriyeti'nin gelişim süreci içinde ekonomik ve sanayileşmede önder olan iki devlet kurumuna Sümerbank ve Etibank adlarını da vererek geçmiş hep anımsatmak ve sahiplendirmek istemiştir. Ancak bugün Türk ekonomisinin lokomotif kurumlan olan Sümerbank ve Etibank özelleştirilmiştir. Geçmişe olan aymazlığımız, Atatürk'ün armağanları olan bu simge iki kuruluşu özelleştirme kıskacından kurtaramamıştır. Fransa bugün milli ekonomisinin bir çok kuruluşunu devletleştirmiş, ancak bunlar arasında sembol olan Renault gibi kurumları koruyabilmiştir. Đşte kültür etiği olarak adlandırmak istediğimiz, uygar olma, çağdaş ve aydın olmanın bedeli, yalnız tarihi, arkeolojiyi sahiplenmek değil, ülkenin diğer değerlerine de zamanımızda aynı hoşgörü ile yaklaşmamızı gerektirir. Cumhuriyetin ilk yıllarındaki arkeolojik çalışmalara dönersek; 1933 yılında Hamit Zübeyir Koşay'ın başkanlığında, devlet adına Ankara'nın 14km. kuzeybatısında Ahlatlıbel'de tüm olanaksızlıklara karşı ilk arkeolojik araştırmalar başlar. Daha sonra Remzi Oğuz Arık'ın Karalar ve Göllüdağ kazıları, Đstanbul'da Arif Müfid Mansel'in Balaban Ağa Mescidi kazıları ve Đzmir Müzesi Müdürü ile Franz Miltner'in Agora kazıları ilkler arasında yer alır.14

IIIATÜRKĐYE'DE BĐZANS ARAŞTIRMALARI

Cumhuriyet döneminde, yabancılar fırsat buldukça Bizans kazılan yapmaktadırlar. Hatta yine rahip misyoner olan Gillaume de Jerphannion Kapadokya hakkında 4 cilt metin ve 3 cilt levhadan oluşan en büyük eseri vermiştir. Yabancıların büyük
14

çapta

ilgisini

çeken

Orta

Anadolu'da

Kapadokya

bölgesi

Afet Đnan, II.Türk Tarih Kongresi, Tebliğler ve Nutuklar, Ankara, 1937; Arı Đnan, Düşünceler ile Atatürk, TTK, 1983; Atatürk'ün Söylev Demeçleri 2, Türk Đnkılap Tarihi Enstitüsü, Ankara, 1959; Coşkun Özgünel, "Cumhuriyet Dönemi Türk Arkeolojisi", Belleten, 50, 1986, 895 ff;Uluğ Đğdemir, Cumhuriyet'in SO.yılnıda Türk Tarih Kurumu, TTK, 1973; Coşkun Özgünel, "Cumhuriyet Dönemi Türk Arkeolojisi", Cumhuriyet'in 75. Yılında Kültür ve Sanat Sempozyumu Bildirileri, Đstanbul Sanat Derneği yayınlan, 2000, s.25-34.

30

manastırları ve buralardaki duvar resimleri hakkında çeşitli dillerde pek çok sayıda kitap yayınlanmıştır ve günümüzde de yayınlanmaktadır.

Aslında Tokat'ta misyoner olarak bulunan Jerphannion I. Dünya Harbi'nde yedek subay olarak Kıbrıs'ta bulunmuş ve sansür idaresinde

görevlendirilmiştir. Savaş biter bitmez tekrar Türkiye'ye gelmiş ve Ankara'nın merkezinde bir Bizans kazısı yapmıştır. 1925'te Saman Pazarı'nda Adliye Binası'nın arkasındaki Bizans harabesinde kazı yaparken Türk hükümetinin bundan haberi olmamıştır. Bir müddet sonra bir polis amirinin uyarısıyla kazı durdurulmaya çalışılmış fakat Hars Müdürlüğü tarafından çalışmaların sürdürülmesine izin verilmiştir. Böylece 1930'lu yollara geliyoruz. 1930'lan biraz döndükten sonra, Atatürk bir gezisinde Konya'ya uğradığında, o zamanın başbakanı Đsmet Đnönü'ye 20.02.1931 tarihli bir telgraf çekmiştir. Adı geçen telgraf iki maddeden oluşmaktadır. Bu önemli belge şöyledir: "Acele ve önemlidir.

Son tetkik seyahatimde muhtelif yerlerdeki müzeleri, eski sanat ve medeniyet eserlerini de gözden geçirdim.

Đstanbul'dan başka, Bursa, Đzmir, Antalya, Adana ve Konya'da mevcut müzeleri gördüm. Bunlarda şimdiye kadar bulunabilen bazı eserler muhafaza olunmakta ve kısmen de ecnebi mütehassısların yardımı ile tasnif edilmektedir. Ancak, memleketimizin, hemen her tarafında emsalsiz defineler halinde yatmakta olan kadîm medeniyet eserlerinin ilerde tarafımızdan meydana çıkarılarak ilmî bir surette muhafaza ve tasnifleri ve geçen devirlerin sürekli ihmali yüzünden pek harap bir hale gelmiş olan âbidelerin muhafazaları için müze müdürlüklerinde ve hafriyat işlerinde kullanılmak üzere arkeoloji mütehassıslarına kafi lüzum vardır. Bunun için Maarifçe harice tahsile gönderilecek talebeden bir kısmının bu şubeye tahsisi muvafık olacağı fikrindeyim. Konya'da asırlarca devam etmiş ihmaller sebebiyle büyük bir harabî içinde bulunmalarına rağmen sekiz asır evvelki Türk medeniyetinin hakikî

31

şaheserleri kıymette bazı mebânî vardır. Bunlardan bilhassa Karatay Medresesi, Alaeddin Camii, Sahip-Ata medrese, cami ve türbesi, Sırçalı Mescid ve Đnce Minare, derhal ve müstehcen tamire muhtaç bir haldedirler. Bu tamirin gecikmesi, bu âbidelerin kamilen indirasını mucip olacağından evvelâ asker işgalinde bulunanların tahliyesinin ve kâffesinin mütehassıs zevat nezaretiyle tamirinin temin buyurulmasını rica ederim".

Atatürk'ün bu telgrafı arkeoloji ve sanat tarihini içine alan çok önemli bir belgedir. 1955 yılı içinde Türkiye'de Bizans incelemeleri bakımından önemli bir olay cereyan ediyordu. Türk hükümetinin Dışişleri Bakanlığı 1953'de Selanik'de toplanan IX. Milletlerarası Bizans Araştırmaları Kongresine, gelecek kongrenin Đstanbul'da yapılmasını temenni ettiğini bildiren bir davet göndermişti. Bu kongrenin hazırlık komitesi Đstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde Prof. Arif Müfid Mansel başkanlığında kurularak çalışmalara başladı ve 15-21 Eylül 1955 tarihlerinde (6-7 Eylül olaylarından bir hafta sonra) X. Milletlerarası Bizans Araştırmaları Kongresi Đstanbul'da yapıldı. Kongreye Yunanlılar katılmadılar. Buna karşılık ilk defa Sovyetlerin kalabalık bir ekiple bu kongrede hazır bulundukları görüldü. Kongre münasebetiyle N. Fıratlı'nın yukarıda bahsi geçen küçük rehberinden başka, bu satırların yazarı tarafından Đstanbul'un Bizans ve Türk devrine ait eski eserlerini bir repertuar halinde derleyen bir eski eserler rehberi mahiyetindeki Fransızca kitabı yayınlanarak, kongreye katılanlara dağıtıldı. Kongrenin tebliğlerini ve tebliğ özetleri ile zabıtlarını bir araya getiren büyük cilt ise Đstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi elemanları tarafından derlenerek, Milli Eğitim Bakanlığından sağlanan ödenekle yayınlandı. Prof. Schvveinfurth'un ölümü ile yüzüstü kalan dersler konferans şeklinde Dr. Semavi Eyice tarafından bir süre daha sürdürüldü. Dr. Eyice, 1955 yılı içinde doçentliğe yükselmiş ve askerlik görevini tamamladıktan sonra 1956 sonlarında Üniversiteye dönmüş ve Bizans sertifikası derslerini vermeğe başlamıştı. Bu arada 1960 yılı yaz sömestresinde, Tübingen Üniversitesinden Prof. Dr. H. Schrade, Edebiyat Fakültesinde "Bizans sanatı ile ilgili ders yapılmadığı ve bu sahada ders vermek üzere" davet edilmiş bulunuyordu. Çok değerli ve tanınmış bir

32

Batı bilhassa Roma sanatı uzmanı olmakla beraber Bizans sanatı üzerinde hiçbir hazırlığı olmayan Prof. Schrade 1960 yılının Nisan ayında gelmiş ve Bizans sanatı dersleri yapmağa çabalarken 27 Nisan olayları sonunda Fakülte tatil edildiğinden, bu zoraki sıkıntıdan kurtulmuştur. Bizans sanatı sertifikası ders ve seminerleri Doçent Dr. Semavi Eyice tarafından yürütülürken, Sanat Tarihi öğrencileri arasında bu daldan lisans tezi yapmak isteyenler de çıkmaya başlamıştır. 1963 yılı içinde Bizans Sanatı kürsüsünün, daha önce ayrılmış olan Türk Sanatı kürsüsü gibi Estetik ve Sanat Tarihi kürsüsünden ayrılması uygun görülerek, bu husustaki işlem 1963 yılı içinde geliştirilmiş, Đstanbul Üniversitesi Senatosunun 9 Ocak 1964 tarihli oturumunda kabul edilmiştir. Gerekçesinde bir takım siyasi spekülasyonlara kolayca konu yapılabilen Bizans sanatının, eserlerinin çoğu memleketimizde olduğuna göre bunları Türk araştırıcılar tarafından, üzerinde çalışılması ve Türk çevrelerinin de tanıtılabilmesi için böyle bir kürsünün faydasına işaret ediliyordu. Yeni kurulan kürsülerin yönetimi ile 3 Mart 1964'de Doç. Eyice görevlendirilmişti. Aynı yılın Kasım ayında Doç. Dr. S. Eyice'nin profesörlüğe yükseltilmesi teklif edilerek, 2 Şubat 1964 günü Edebiyat Fakültesi Kurulunca ve Senato tarafından da 4 Nisan 1964 de kabul olunmuştur. Eyice kadrosuz profesör olduğundan, kürsünün yönetimine memur edilmiş ve bu durum bir kadroya geçinceye, yani 1972 yılına kadar sürmüştür. Ancak 1972 yılında kürsü profesörü olmuştur. Bizans Sanatı kürsüsü profesörü S.Eyice tarafından yapılan yayınların bir kısmı Bizans bir kısmı ise Türk eserleri ile ilgilidir. Çoğu Đstanbul içinde ve yurdun çeşitli köşelerinde yapılan araştırmalarda toplanan malzemenin tanıtılması

mahiyetinde olan bu yazılardan biri Son Devir Bizans mimarisinin Đstanbul'daki eserleri hakkında bir kitap15, diğeri ise, Karman çevresindeki eski Hıristiyan iskân yerlerinin, Orta Anadolu'ya has üslûp özeliklerini ortaya koyan yapılarına aittir.16 Bu satırların yazarı bazı makalelerinde, herhangi bir şekilde Bizans sanatı ile ilişkisi olan Türk mimarî eserleri üzerinde de ayrıca durmuştur.
Semavi Eyice, Son Devir Bizans Mimarisi, Đstanbul'da Palaiologoslar Devri Anıtları, Đstanbul: Đ.Ü.Edebiyat Fakültesi Yayınlan, 1971 16 Semavi Eyice, Karadağ (Binbirkilise) Ve Karaman Çevresindeki Arkeolojik Đncelemeler, Đstanbul: Đ.Ü.Edebiyat Fakültesi Yayınları, 1971.
15

33

Edebiyat Fakültesinde Bizans Sanatı Kürsüsü dışında da Bizans çağı ile ilgili sanat tarihi araştırmaları yapılmıştır. Bu hususta en başta anılması gereken öğretim üyesi Ord.Prof.A.Müfîd Mansel'dir.Müze müdür muavini olarak bu konudaki çalışmalar yapmış olan Mansel, Đstanbul Üniversitesi ve Türk Tarih Kurumu adına, Güney Anadolu'da Antalya yakınında Side ve Perge şehirlerinde 1947'den itibaren kazılar yapmış ve bu arada rastlanan Bizans devri eserlerini tanıtmıştır.Estetik ve Sanat Tarihi kürsüsü başkanı Ord.Prof.M.Şevket Đpşiroğlu ise 1957'de Kapadokya bölgesinde, o vakte kadar bilinmeyen bir mağara kilisesi bularak, bunun iç satıhlarındaki çok mahalli bir üslûpta yapılmış fresko resimleri ile ilgili görüşlerini ufak bir broşür halinde sunmuştur.17 Çeşitli dallarda olduğu gibi yabancılar, Bizans arkeolojisi konusunda Türkiye'yi hammadde gibi işleyip kullanırken, biz de 1961'de Đstanbul

Üniversitesi'nde Bizans Kürsüsünü kurarak Bizans araştırmalarını yapabilecek elemanlar yetiştirme yolunu tutulmuştur. 1961'den 1982'ye kürsünün kaldırılmasına kadar yaklaşık 20 yıla yakın süre içinde pek çok çalışma gerçekleştirilmiştir. Bu da Türkiye'de her tarafta izleri olmakla beraber Bizans araştırmalarının büyük ölçüde yabancılara bırakıldığını göstermektedir. Böylece Atatürk'ün 1931'deki temennisi gerçekleşme yolundayken

gerçekleşememiştir. Son yıllarda genç arkeologlar tarafından Bizans eserlerine dair ufak araştırma ve kazı raporları yayınlanmaktadır. Yine son yıllarda Kültür Bakanlığı, çeşitli üniversiteler ve
18

müze

kurtarma

kazıları

çerçevesinde

çeşitli

araştırmalar

yayınlanmaktadır .

III.5.TÜRKĐYE'DE TÜRK SANATI ARAŞTIRMALARININ GELĐŞĐMĐ

Semavi Eyice, "Türkiye'de Bizans Sanatı Araştırmaları ve Đstanbul Üniversitesinde Bizans Sanatı", Cumhuriyetin 50. Yılına Armağan Đstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, s. 375-428. 18 'Türkiye'de Bizans Araştırmalarının Tarihçesi", Semavi Eyice »Cumhuriyetin Yetmişbeş yılında Kültür ve Sanat (18-19 Mart 1999 Sempozyum Bildirileri), Đstanbul: Sanat Tarihi Derneği Yayınları, S: 5, s.35-51;Semavi Eyice, 'Türkiye'de Bizans sanat tarihi araştırmalarında 50 yılım", Türkiye Arkeolojisi ve Đstanbul Üniversitesi(1932-1999), Ankara, s. 444-447.

17

34

Yurdumuzda, yüzyıllar önceki Türk eski eser koleksiyonculuğu, ancak XIX. Yüzyılın ikinci yarısında ilk müzenin kurulması kurulması ile Batı'daki biçimine dönüşmeye başlamış, fakat arkeolog ve sanat tarihçisi yetiştirmek için düşünülen okullar, veya yapılması tasarlanan dersler verimli bir şekilde gerçekleşmediğinden, bu dallar başka mesleklerde yetişen "amatör" meraklıların elinde kalmıştır. Türk Sanat tarihçiliği'nin öncüsü "Mübeccel Hazineler" yazan Hüseyin Zekai Paşa (1859-1919) ile Celâl Esad Arseven (1875-1971) olmuştur.19 Geçen yüzyılın sonlarında başlayan Türk Sanatı ile ilgili çalışmalar son elli yıl içinde yavaş yavaş gelişerek Türk Sanatı'nın muhteşem tablosunu gözler önüne serecek bir olgunluğa varmıştır. Đlk yayınlar ele alınınca bunun ne kadar inanılması güç bir sonuç olduğu daha kolay anlaşılır. Kendi memleketimizde de Türk Sanatı ile ilgili araştırma ve yayınlar son yıllarda parlak bir gelişme göstermiş yavaş yavaş bu eserlerin layık olduğu bir önemle gerçek değerlerini belirtme yolunda yeni görüşler yabancı ilim adamlarınca da benimsenmeye başlamıştır. Bununla beraber Türk Sanatı'nın bir Yunan, Roma, bir Bizans, bir Đtalya sanatı kadar derinliğine sistematik incelenmesi, çeşitli problemlerin daha iyi aydınlatılması için çok büyük gayretlerle yorucu ve uzun vadeli çalışmalar yapılması kaçınılmaz bir görevdir. Bu araştırmalar diğer Türkoloji ve tarih çalışmaları bakımından da paralel yürütülerek bunların birbirlerini desteklemesi ve beslemesi de aynı derecede önemlidir. Atatürk döneminde sanat tarihi alanı ile ilgili muhtelif çalışmalar yapılmış ve bu tür çalışmalar Atatürk tarafından da önemsenerek desteklenmiştir. Ancak, Türkiye'de sanat tarihi öğretimi bağımsız bir dal olarak Đstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesinde 1944 senesinde başlamıştır. 1937-1938 yıllarındaki Sanat Tarihi alanına dair araştırma ve incelemelerin muhtevaları ve işlevleri hakkında son derece değerli bilgiler bu dönemle ilgili yapılacak çalışmalara zengin bir kaynak oluşturur-lar. Prof.E. Diez, Edebiyat Fakültesi'nin, Fındıklı'daki binasında Hatice Sultan Yalısı'nda üç büyük pencere ile denize açılan güzel dershanesinde çok büyük bir ilgiyle izlenen ders ve seminerleriyle bir çok genç sanat tarihçisinin yetişmesini sağlamış, bunlar zamanla
19

bütün

müzeler

ve

üniversitelerde

önemli

görevler

alan

Semavi Eyice, "Arkeoloji ve Sanat tarihi Hakkında", Arkeoloji ve Sanat, Nisan-Mayıs 1978, Đstanbul, s.6-7

Dr. E.35 yeni bir neslin başlangıcı olmuştur.Diez'den başka Prof. 1943 yılında asistan olan Oktay Aslanapa.Kurt Erdmann Berlin Đslam Eserleri müzesi müdürlüğüne getirilerek fakültemizden ayrılmıştır. Đstanbul:Sanat Derneği yayınları. Fakat 1949 yılı başında Prof. Cumhuriyet'in 75. Yılında Kültür ve Sanat Sempozyumu Bildirileri.l948'de bir yıl süre ile Prof. 1948'de doçentlik imtihanını vererek öğretim faaliyetine katılmıştır.Diez fakültemizden ayrılmak zorunda bırakılmış ve epeyce genişletilmiş olan bölümün idaresini Prof. 1950 yılında Prof. Fakat çalışmalarına bir yıl devam ettikten sonra kendisinin enterne edilmesiyle çalışmalara ara verilmiştir.53-61. 20 . "Türkiye'de Türk Sanatı Araştırmalarının Gelişimi".Steven Runciman Bizans Sanatı vermek üzere Prof. 2000. Daha evvel kendisi felsefe bölümündeydi. Ancak 1946 yılından itibaren normal çalışmalara tekrar başlamış ve bu arada E.Dr.Schweinfurt'un belenmedik ölümü ile Bizans sanatı dersleri bir müddet boş kalmış. 1958 yılı Ekim ayında Prof. s. Mazhar Şevket Đpşiroğlu da öğretim faaliyetlerine katılmıştır. Mazhar Şevket Đpşiroğlu üzerine almıştır. 1955 sonunda asistan doçentliğe tayin edilerek ertesi yıl ertesi yıl Bizans sanatı dersleri vermeye başlamıştır.2020 Oktay Aslanapa.Hilmi Ziya Ülgen Đslam Sanatı dersleri vermiştir.

cami mimarisi ve tezyinatı yardımıyla Türk sanatı esasları. bunun tarihini araştırırken.hatta tamamen yok eden şehir planlaması. özellikleri ortaya konulmak istenmiştir. toprakların işgali ve bütün bu felaketlerin tabii bir neticesi olarak halkın imkan ve görüşlerinde meydana gelen değişiklikler. harap olan bir çok eserin .bu harp ve yıkıntı halindeki eserlerin birçok hallerde habersizce yok olup gitmesine .Đkinci Dünya savaşı yıllarından itibaren Anadolu'nun yeni inşaatla adeta dolması.o milletin medeniyet tarihindeki yerini tayinde büyük faydalar sağlayabilir". evvelce olduğu gibi .şehirlerin topoğrafik düzenini çok değiştiren .Ankara.36 IV. uzun savaş yılları ve bunu takip eden mağlubiyet. Eyice'nin yarım asırlık çalışma hayatına sığdırdığı çeşitli konulardaki makalelerinden bir bölümü takdim edilmektedir. "Eser Hakkında" . onun bir çok farklı konuda eser vermesi de buna bağlıdır.Halbuki Türk sanat tarihi yalnız dini mimarinin bir yapı türünde değil.tarih içinde gelip geçmiş "fanî" lerin sanat zevk ve tutumunu ortaya koymakla.Bu bölümde. gelişmesi. 21 Beyhan Karamağralı. diğer taraftan yok olup gitmeyen eserlere ilgisizliğimiz yüzünden yapılan araştırmalarda düşülen hataların tekrarlana gelmesine ve hatta bu yüzden birçok eserimizin Osmanlı yapı sanatı içinde yanlış yerlere oturtulmasına sebep olmaktadır. fakat daha pek çok başka türlerde de araştırmak. zevkini geleneklerini ortaya koyduğuna göre. Ahlat Mezartaşları .Bu düşünceler içinde şekillenmişti Eyice'nin çalışmaları. IV. bir milletin .l. çalışmaları yalnız bir yapı çeşidine inhisar ettirmek yanlış olur.TÜRK MĐMARĐ SANATIYLA ĐLGĐLĐ ÇALIŞMALARI Osmanlı Đmparatorluğu'nun çöküşü.1993. tamir ve ihya edilmelerine imkan vermemiştir.Türk sanatı tarihinde de ilk denemelerde bu yol tutulmuş.SEMAVĐ EYĐCE'NĐN TÜRK SANATI VE TARĐHĐ ĐLE ĐLGĐLĐ ÇALIŞMALARI Eyice çok yıl önce Beyhan Karamağralı'nın kitabına yazdığı takdim önsözünde21 şunları söylemiştir: "Sanat.

Đstanbul: Đstanbul Üniversitesi yayını. Zaviyeli camiler konusu çeşitli yapılarla paralellikler kurulabilmekle birlikte bu plan şemasının hangi yapı tipinden kaynaklandığı tartışma konusudur. Türk medeniyetinin en muhteşem eserlerini verdiği saha hiç şüphesiz mimaridir. bu çeşit camilerin esas görevlerini bir medeniyet tarihi problemi olarak ele almıştır.XXIII. biçimleri ile değerlendirmeğe ve böylece onların o sanat içindeki yerlerini saptamaya imkan olamayacağını düşünerek önce. nihayet çeşitli tiplerin sınıflamasındaki yerlerini bulmak muhakkak ki. "Đlk Osmanlı Devrinin Dinî-Đçtimai Bir Müessesesi:Zâviyeler Ve Zâviyeli-Camiler". nihayet çeşitli tiplerin tasnifindeki yerlerini bulmak muhakkak ki. s. S: 1-2. Bir görüşe göre. Eyice bu makalesinde.37 Türk mimarisi tarihinin bir sentezinin meydana getirilebilmesi için her şeyden önce Osmanlı devri Türk âbidelerinin imkân nispetinde doğru olarak tanınmaları gerekir. Fransızca özeti:"Une Institution Religeuse et sociale de la Premiere Perode OttomanerLe zaviye (Zawiyah) et la mosquee â Zaviye" . 22 . 1. 58-62. Türk medeniyetinin en harikulade eserlerini verdiği saha hiç şüphesiz mimaridir. sanat eserlerini yalnız şekilleri.Đlk Osmanlı Devrinin Dinî-Đçtimai Bir Müessesesi: ZAVĐYELER ve ZÂVĐYELĐ-CAMĐLER22 Türk mimarisi tarihinin bir sentezinin meydana getirilebilmesi için her şeyden önce Osmanlı devri Türk âbidelerinin imkân nispetinde doğru olarak tanınmaları gerekir. Đktisat Fakültesi Mecmuası. s.bir başkasına göre ise Anadolu'daki kapalı avlulu medreselerden doğmuştur. Osmanlı devri Türk mimarisinin bilhassa başlangıç evresindeki yapı tiplerini tespit etmek ve bu arada belli başlı sanat ve tarih anıtlarını yeniden tetkik süzgecinden geçirerek değerlendirmek. bu hayret verici bir canlılığa sahip mimarinin kudret ve büyüklüğünü anlayabilmek ve tabiatıyla anlatabilmek için elzemdir.1 . C. bu hayret verici bir canlılığa sahip mimarinin kudret ve büyüklüğünü anlayabilmek ve tabiatıyla anlatabilmek için gereklidir. Osmanlı devri Türk mimarisinin bilhassa başlangıç safhasındaki bina tiplerini tespit etmek ve bu arada belli başlı sanat ve tarih anıtlarını yeniden tetkik süzgecinden geçirerek değerlendirmek.haç planlı Bizans kiliselerinden.3-57. IV. Semavi Eyice. Ekim 1962-Şubat 1963.

Eyice'nin bu makalesiyle. IV.99-120 N.Tarih Dergisi. s. bu tip binaların kaynağı ve bu kaynaktan yayılışı hakkındaki hipotezler ve bu tip yapılara öncü olabilecek dört eyvanlı plan şeması üzerinde durularak bu iki plan şemasının benzerliğine dikkat çekilmiştir. bu tip binaların özellikleri. Dördüncü bölümde. 1960. bu tip binaların gelişme seyri ve terminoloji problemi açıklığa kavuşturulmuştur. Đstanbul. Đkinci bölümde. "Đznik.Edebiyat Fakültesi. Türk mimarisinin bu unutulmuş eserini burada tanıtırken.2. Bununla beraber bu tip yapıların belli başlı örnekleri bir arada takdim imkanı bulmuştur. yirmi yıldır tekrarlana gelen bir hatayı da düzeltme çabası içindedir.Ü. C. 1959. S:15. "Đznik'de "Büyük Hamam" ve Osmanlı Devri Hamamları Hakkında Bir Deneme". 1. Zâviyeli camilerin prototipinin çok eski bir geçmişi olan dört eyvanlı binalar olduğu bilimsel veriler ışığında sonuca ulaştırılmış olup.Ne yazık ki Đznik hakkındaki ana kitaba24 yanlış bir tanımlamayla giren bu yapı. 24 .Fıratlı. Sonuç olarak. bu binaların görevleri konusunda dönemin sosyal kurumlan arasındaki bağ ve görevlerinin ne olduğu sorununa cevap aranırken.Tarihi ve Âbideleri Hakkında Muhtasar Rehber". buradaki eski anıtlar ile ilgili sorunların hepsi aydınlanmış değildir. bu tip binaların terminoloji problemine değinilmiştir. Konu beş bölüm halinde incelenmiştir. bu tip binaların başlıca örneklerine plan özellikleriyle birlikte yer verilmiştir. yapı elemanlarıyla birlikte açıklanmıştır. Bu gibi meselelerden birisini de şehrin merkezinden Đstanbul Kapısı'na giden yolun sağ tarafında görülen çifte kubbeli büyük bir yapının harabesi teşkil eder.XI.38 Birinci bölümde. Đstanbul:Đ. bu yüzden daha sonraki araştırmalara da hatalı olarak yansımıştır. Üçüncü bölümde. ĐZNĐK'DE "BÜYÜK HAMAM" VE OSMANLI DEVRĐ HAMAMLARI HAKKINDA BĐR DENEME23 Đznik şehrinin Türk devrine ait eserleri hakkında şimdiye kadar pek çok yayın hazırlanmış olmasına rağmen. Eyice çalışmasında. 23 Semavi Eyice.

îznik'deki Türk Eserleri hakkındaki büyük kitabın yazarı Katharina Otto . 1. Otto . Hamamın dış mimarisi ve bilhassa kubbe ve kasnak yapısı. A. düzenleme bakımından yapının. s. XIV. "Đznik'te Türk Eserleri". Ayrıca Dr.73-76.Otto-Dom. Otto . K. yüzyılın içlerine ait olabileceğine ihtimal vermekte.C.69. yapının mimarisi ve süsleme yönüyle incelendiği bölümdür. . K. bu bölümlerin. haçvarîyânî dört eyvanlı sıcaklık ve köşe halvetli veya çok köşeli yıldızvârî halvetli hamamlardan açık farklarla ayrılmakta olduğunu bildirmektedir.Vakıflar Dergisi. yine Đznik'deki Hacı Hamza hamamı denilen diğer çifte hamamdan plan bakımından ayrı bir tertibe sahip bulunduğunu bildirmekte ve Büyük Hamam'ın mimarî özelliklerini dört bölüm halinde incelemektedir.39 Birinci bölümde. arkaik bir ifadeye sahip olmadığından. Diğer taraftan Đznik hakkında etraflı bir makale yayımlayan A. "Das Đslamische Đznik".26 Ayrıca Eyice. Eyice bu tetkikleri sonucunda eserin. yüzyılın içleri ve hatta sonlarında yapılmış olduğunu tahmin ettiğini bildirmektedir.Dom tarafından vaktiyle yayımlanan plânın çok eksik olmasının yanı sıra burasının tekke olduğu yolundaki düşüncesinin de yanlış olduğunu açıkça ortaya koyduğuna işaret etmiştir. 1941.Dom'un. böylece.Sâim Ülgen. eserinde zikrettiği bugün nasıl ve nerede olduğu bilinmeyen hamamlar konusu da tetkik edilmiştir. Sâim Ulgen'in bina hakkındaki görüşlerine yer verilmiştir.1938. yapıldığı devir başlığı altında Đznik Büyük Hamam'ın tarihlendirme soruna değinilmiş. Sâim Ulgen'in Büyük Hamam ve Eski Hamam adı verilen binanın. s. yüzyılın sonraları ile XV. incelemeleri sonucunda Büyük Hamam'ın sanat tarihi bakımından en değerli kısımlarının sıcaklık ve halvet bölümlerinin teşkil etmekte olduğunu. Üçüncü bölümde. A. hakkında şimdiye kadar bilinenler başlığı altında. 25 26 K. Berlin. Eyice. Sanat tarihindeki yeri başlığı altında Eyice Büyük Hamam'ın. çifte hamamlar şeklinde olduğunu bildirmekle beraber. çeşitli tarihi vesikalar ışığında konu incelenmiştir. Dördüncü bölümde. enine sıcaklık ve çifte halvet hücreli hamamlar tipinin bir örneği olmakla beraber.Dom'un eserinde yer alan yapının tekke olabileceğine dair ileri sürdüğü görüşüne değinilmiştir25. daha çok XV. Đkinci bölümde.

Türk hamam mimarisindeki yerini genel olarak saptamaya çalıştığımız Đznik Büyükhamamı. Muhakkak ki. b) Yıldızvârî sıcaklık tipi. bütün bu sınıflandırmanın içinde. Türk hamamlarının soyunma yerinin bazı hamamlarda sekiz köşeli olmakla beraber çoğunlukla kare olarak görüldüğünü. yüzyıllara ait olması Büyük hamamın devrinin tayininde belki bir dereceye kadar faydalı olabilir. çevre ve topografya uyumları yüzünden dış kitlelere etki eden ilgi çekici buluşların ortaya konduğunu da belirtmiştir. Diğer taraftan her biri çok zengin ve çeşitli çeşitlemelere sahip olan Türk hamam tiplerinin sıcaklık ve halvet bakımından sınıflandırmanın daha doğru olacağına değinmiş ve bu sınıflandırma altı başlık altında sunulmuştur. bu bina usta bir mimarın eseridir. Bunlar. Eyice tüm bu incelemeleri sonucunda konuyla ilgili görüşlerini şu şekilde özetlendirmiştir. gerekçe olarak Türk mimari anıtları içinde eski hamamların en az tanınmış olduğunu bildirmektedir. saf Türk karakterli bir hamam tipinin en gelişmiş bir örnek olduğunun sonucuna vardığını bildirmektedir. Bugünkü perişan durumuna rağmen güzel mimarisinden ve zarif . e) Ortası kubbeli sıcaklık tip. mensup olduğu tipin en ustalıklı tertiplenmiş ve o nispette de ahenkli bir kompozisyona sahip bir örneğidir. bu bakımdan hamamlarda bir sınıflandırma yapılmasının mümkün olamayacağını bildirmektedir. Benzer örneklerin XV-XVI. c) Kare bir sıcaklık etrafında sıralanan halvet hücreli tip.Türk mimarisinde başlıca hamam tipleri konusu başlığı altında Eyice. Yukarıda adlarını verdiğimiz planlan yayınlanmış olan benzer örnekler içinde tertibindeki ustalık bakımından ayrı bir yer alır.40 Beşinci bölümde Osmanlı . Ancak bu çeşitli tiplerin kesin ve tam bir kronolojik sınıflamasını yapabilmek veya bunlardan belli bir gelişimin basamakları olarak görmek ve buna göre sıralamanın mümkün olamayacağına işaret eden Eyice. a) Haçvârî dört eyvanlı ve köşe hücreli tipi. Đznik büyük hamamının.sıcaklık ve halvet eş odalar halinde tip adları altında incelenmiştir. d) Çok kubbeli sıcaklık tip. Eyice bu tetkikleri sonucunda bilhassa çifte hamamların kompozisyonlarında da. f) Ortası kubbeli. enine sıcaklık ve çifte halvetli tip. ileri sürdüğü tipoloji ve genel hükümlerin sadece şimdiki bilgilerine göre bir tahminden ibaret olduğunu. Eyice son olarak. g) Soğukluk .

ĐSTANBUL MĐNARELERĐ2727 Đslâm sanatında minare mimarisinde kendine özgü yeri olan Türk-Đslâm minareleri birtakım nedenlerle birçoğu günümüze gelememiş bir grubu oluşturur.'ĐstanbuI Minareleri". fetihten günümüze kadar Đstanbul minarelerinin gelişimi bize gösterilmiştir.13. sırf dış ahengi temin için meydana getirilen bu baklavaların az rölyefli ve kısa şekilleri ile XV. toplu kitlevi kompozisyonu ile dikkate değer bir mimari âbidedir. Fatih Camii minarelerinin Fatih devrine ait özellikleri incelenirken minarelerde görülen pabuç kısmındaki geçiş baklavalarının XV. .C.41 tezyinatından halâ izler taşıyan bu eser.böyle bir sürecin bir rapor halinde yayımlanması bundan sonraki çalışmalarda ciddi bir kaynak niteliği taşımaktadır. Eyice'nin bu çalışması. Eserde. Ayrıca bu çalışma. günümüze ulaşamamış veya çeşitli değişikliklere uğrayan Đstanbul minarelerini zengin bir literatüre dönüştürürken. Türk San'atı Tarihi Enstitüsü Dergisi. 27 Semavi Eyice.yüzyıla ait olduğunun en kuvvetli delili olduğuna işaret eden Eyice. Birinci bölümde.yüzyılın başından itibaren artık minare pabuçlarında baklavaların görülmediğini tespit ettiğini belirtir.s. Kitabın giriş bölümünde Türk-Osmanlı minaresinin çeşitli bölümleri üzerinde durulmuştur. Mağrip ve Đran minarelerinin yanı sıra. IV. Bu bölümde ayrıca. ] 962.yüzyılda çok rağbet bulan bir minare tezyinatı motifi olduğuna diğer taraftan XVI. Türk -Osmanlı minarelerinin de önemli bir yere sahip oldukları gözler önüne sermektedir. Đstanbul :Güzel Sanatlar Akademisi yayınları. etraflı tetkiklerle mazhar olan Mısır. yapıldıkları dönemin karakteristik özelliklerini taşıyan bir grup minarenin incelenmesi sonucunda. Đstanbul'un 1453'de fethinden itibaren Sinan devrine kadar şehirde yaptırılan minarelerden dönem özelliklerini yansıtan bir grup cami büyüklük bakımından sınıflandırılmış olup minareleri incelenmiştir.I.31 -132.

s. Üçüncü bölümde.Ancak tezde yer alan Đslâm aleminde yer alan değerlendirme bölümü yayımlanmamıştır.Stalaktitler burada artık ince ve çok kesintili şekillerini almışlar ve sarkıtmalar çoğalmıştır. Bu bölümde.28 IV.Eyice. 2.Yukarıda künyesini verdiğimiz yayın.Modern batılı yazarların bazıları ise sebep göstermeden bunun II. Sultan Selim Camii'nin(1569-1575) minarelerinde görülmektedir.Ü.IAĐSTANBUL'DA BALĐ PASA CAMĐĐ VE MĐMAR SĐNAN29 Büyük Türk Mimarı. Mimar Sinan'dan Lâle devrine kadar olan dönemdeki Đstanbul Minareleri incelenmiştir. Eyice tarafından özellikle Barok devrinden itibaren şerefelerin altındaki taşkınlığın.Eklektik Neo-Klâsik etkileri üzerinde durulmuş ve dönem özelliklerini taşıyan minareler bu bölümde incelenmiştir.Masif kürsü ile ince gövde arasındaki gayet uzun pabuç.Selim (1566-1574)devrinde yapıldığı yazmışlardır. Bunlardan bir kısmı sağlam denilebilecek durumda günümüze kadar 28 Kitabın sonundaki 175 adet resimde .Gövdenin kalın pabuçlarının. Ampir. yani kuzey-doğu köşedeki minaresinin Sultan II. hemen hemen yegâne ve tam benzeri Edirne. 29 Semavi Eyice. ancak Sinan'ın son yıllarında vücuda getirdiği eserlerde görülmektedir.1991.42 Đkinci bölümde.Ayasofya Minareleri başlığı altında Ayasofya'nın Bâb-ı Hümâyun tarafındaki. Lâle devrinden günümüze kadar.Sanat Tarihi Kürsüsünün 1947 yılında yılın da bir seminer çalışması olarak toplandıktan sonra daha etraflıca işlenmek suretiyle 1948'de lisans tezi olarak yazılmış.Semavi Eyice'nin Đstanbul Üniversitesi. çeşitli dönemlerde yapılmış dönemin karakteristik özelliklerini taşıyan minarelerin fotoğraflarına yer verilmiştir.Dr. muhtelif çaplarda üst üste sıralanan bilezikler ile sağlandığına işaret edilmiş ve XVIQ. Đstanbul :Đ.Bayezid (1481-1512) zamanında yapıldığı ileri sürülmektedir. Đstanbul minarelerinin etkisinde kaldığı Barok. stalaktit yerine bütün minarelerde uygulandığı saptanmıştır. "Đstanbul'da Bâli Paşa Camii ve Mimar Sinan". aynı çalışmanın malzemesi esas tutularak bazı ilaveler. Edebiyat Fakültesi Tarih Araştırma Merkezi . Bekir Kütükoğlu'na Armağan. Koca Sinan'ın yaptığı eserlerden birçoğu Đstanbul'da bulunmaktadır. düzeltmeler ile yeniden yayıma hazırlanmıştır.bu minarenin üslûp özellikleri bakımından ancak Mimar Sinan'ın eseri olabileceğini belirtmekte ve gerekçelerini şu şekilde özetlemektedir: 1. Prof. Bu bölümde. 3.507-524 . yüzyıldan itibaren bu usulün.

Bâlî Paşa camiinin. adeta tanınmaz hale girmişlerdir. ilk yapıldığı dönemle şu anda sahip olduğu görünüm açısından bazı bölümlerinin yapıldığı devrin üslûbuna uygun olmadığının tespiti yapılmış ve bunun sebepleri üzerinde durulmuştur. bir kısmı aradan geçen yüzyıllar içinde mimarî karakterleri tamamen bozulacak surette değişikliğe uğrayarak. yangın gibi afetlerin yanısıra ne yazık ki insanların değer bilmez tutumları sonucunda ya harap olmuş ya da tamamen ortadan kaldırılmıştır. camiin 910 yılından çok sonra yapılmış olduğunu gösteren iki kaynak olan Ayvansaraylı Hüseyin Efendi'nin Hadîkatü'l-cevâmî'sine ve Đbrahim Hakkı Konyalı'nın da "Mimar Sinan'ın Đstanbul'daki Eserleri" başlığı altındaki eserlerinde Bâlî Paşa Camii konusu tetkik edilmiştir. Bazı yayınlarda bu eserin II. Böylece Mimar Sinan'ın eserlerine dair tezkirelerdeki kaydın doğruluğunda ortaya çıktığı ve camiin Mimar Sinan tarafından yapılmış olduğunun kesinlik kazandığı bildirilmiştir. Bu iki kaynağın hiçbir şüpheye yer vermeyecek surette. Konu beş bölümde incelenmiştir. Ve caminin sanıldığı gibi 910'da yapılmış olmayıp. Fakat Eyice. Hümâ Hatun. Bir başka kısmı ise. Bâlî Paşa camii vesilesiyle adları geçen üç kişinin. Birinci bölümde camiin kapısı üstündeki tarih kitabesinde tarih yazılmadığı için metnin okunmasından doğan tarihlendirme sorununa değinilmiştir. 950-953 yıllarına doğru inşaatına başlanmış olacağını gösterdiği belirtilmiştir. Bayezid zamanında yaptırıldığı ve ancak az bir süre sonra Mimar Sinan'ın eliyle yenilendiği ileri sürülmüştür. Bayezid döneminde değil Kanuni Sultan Süleyman zamanında. Kanunî Sultan Süleyman devrine ait olduğunu bildirmiş ve bu husustaki dayanaklarını ikinci bölümde açıklamaktadır.43 gelebilmesine karşılık. Đstanbul Vakıfları Tahrir Defterindeki kayda dayanarak caminin II. deprem. Uzun yıllar yok olmağa mahkûm bir harabe durumunda kaldıktan sonra. Mimar Sinan tarafından inşa edildiğini ortaya koymaktadır. Đskender Paşa ve Bâlî Paşa'nın tarihi kişilikleri tarihi vesikalar ışığında incelenmiştir. . Dördüncü bölümde camiin. tamir edilerek kurtarılan Bâlî Paşa Camii de üzerinde çözüm bekleyen bir takım tarih problemlerinin toplandığı bir eserdir. Üçüncü bölümde. Đkinci bölümde.

Eyice'nin bu araştırması şunu göstermiştir: öteden beri sanıldığı ve sürekli tekrarlandığı gibi. S.1. Mimar Sinan'a özgü yapı unsurlarının tespiti yapılmıştır. Mimar Sinan tarafından yenilenmiş veya tamir edilmiş olmayıp.30 IV.TRAKYA'DA ĐNECĐK'DE BĐR TABHANELĐ CAMĐĐ31 Türk Trakya'sında.l71-196 30 . Bu makale yayımlandıktan az sonra ortaya çıkan Bâlî Paşa'nın torunu Mehmed Rebii Hatemi Baraz tarafından evdeki eski evrak arasında bulunan Bâlî Paşa Camiinin vakfiyesi.44 Beşinci bölümde. kitabede yaptıranın Đskender Paşanın kızı olan. Bâlî Paşa Caminin tarihlendirilmesi hususundaki tüm şüpheler ortadan kalkmıştır. Ve son olarak da tarihi belgelerde adı geçen kurucusu Bâli Paşa ile zevcesi Hümâ Hatun'un türbesinin yeri konusu tarihi belgelerde tetkik edilmiştir. Böylece. zayıf bir ihtimalle belki bir kızından dolayı torunu olabilir.s. Arşiv ve vakfiye belgeleri ile bu problemin aydınlığa çıkarılması tarihçilerimize düşen bir görevdir. Sonuç olarak. kim olduğu ve hangi görevlerde bulunduğu.5. Bâlî Paşa Camii. 31 Semavi Eyice. S:l. "Trakya'da Inecik'de bir Tabhaneli Camii". camiin ilk yapıldığı dönemden bugüne kadar geçirdiği restorasyonlar sonucunda yaşadığı değişime değinilmiş. Eyice. Eyice'nin görüşünü tam olarak desteklemektedir.Tarih Dergisi. Cami her ne kadar Bâlî Paşa'nın adıyla tanımışsa da. zevcesi Hümâ Hatun olduğu gösterilmektedir. Mimarisi bakımından aynı ustanın eseri olan Silivrikapısı'ndaki 958 (1551) tarihli Hadım Đbrahim Paşa Camii'ne çok benzeyen Bâlî Paşa Camii. Sinan'ın meslek hayatının ilk yapılarındandır. temelden itibaren Sinan tarafından 953 (1546) yılı civarında inşa olunmuştur. uzaklıkta âdeta unutulmuş ufak bir nahiye vardır. istanbulrl.U. H Bayezid döneminde yapılıp. Bâlî Paşa'nın tarihi kişiliği ise henüz karanlıkta kalmaktadır.Edebiyat Fakültesi Tarih Enstitüsü Dergisi. adı Đnecik olan bu kasabaya.EkimI970. 955 (1548)'de öldüğüne göre. Bu yazısında şimdiye kadar dikkati çekmeyen bu eseri tanıtmış ve yapı ile ilgili bir tarih meselesine işaret etmiştir. Hümâ Hatun ise Sultan H Bayezid'in kızı olmayıp. Tekirdağ'a 211km. çağdaşı diğer Bâlî Bey ve paşalardan ayrılarak tespit edilmeğe muhtaçtır. Trakya'da 1961 ve 1962 yıllarında yaptığı incelemeler sırasında iki defa uğramış ve buradaki bir cami harabesi ile ilgilenmiştir.

Üçüncü bölümde. o vakit Vakıflar Genel müdürlüğü baş mimarı olan merhum A. külliye ile ilgili iki kitabe bulunmuş ve bu iki kitabe iki ayrı başlık altında tetkik edilmiştir. Dördüncü bölümde. külliyenin kurucusu kimdir? sorusuna belgeleri ışığında cevap aranmış fakat eldeki bilgilerin bu tarihî meseleleri aydınlığa çıkarmada yeterli olamadığına işaret edilmiş. aradan yıllar geçtikten sonra. Beşinci bölümde. kaynaklar ve arşiv belgeleri üzerindeki daha derin araştırmaların belki bu sorunlara çözüm bulabileceğine değinilmiştir. tek kubbeli namaz mekânına sahip bir tabhaneli camiin orijinal görüşünü hâla koruyabilmiş olmasının önemine işaret edilmiştir. Türk mimari tarihinin belirli bir yapı çeşidinin gelişme zincirinin son örneklerinden çok değerli bir sanat yadigârı olduğu tespit olunmuştur. külliyenin tarihi değeri ortaya konmaya çalışılmıştır. 33 S. bu sanat değerine sahip eski eserin kurtarılması lüzumuna işaret etmiş. bu eseri 1961 ve 1962 yıllarında inceledikten sonra. Đnecik tabhaneli Camii. Birinci bölüm eserin bulunduğu yerin tetkik edildiği bölümdür.Eyice. Đnecik kasabasında yer alan eserler Hamam. .32 Bu bakımdan kurtarılmasının. hiç değilse daha fazla yıkılmasının önlenmesinin yerinde olacağı yazıda işaret edilmiştir. Köprü ve Kervansaray başlıkları altında tetkik edilmiştir. sanat tarihinde Đnecik Camii başlığı altında eserin "zâviyeli" veya "tabhaneli" cami denilen mimari tipin bir örneği olduğu vurgulanmıştır. Altıncı bölümde. Đkinci bölümde. Ve özellikle camiin en fazla üzerinde durulmağa değer tarafının. S. Vakıflar idaresince bu hususta çalışmalara başlanmış ve Đnecik camiinin kurtarılmasına gayret edilmiştir. Tabhaneli cami ve türbe iki ayrı başlık altında tetkik edilmiştir.33 32 Başka bir yere götürülmüş olan orijinal kitabe.45 Konu yedi bölüm halinde incelenmiştir. Eyice'nin bu araştırması neticesinde. erken Osmanlı devri Türk kültür tarihinin Türk Trakya'sında meydana getirdiği önemli bir eser olduğu kadar. Yedinci bölümde. Saim Ülgen'e.Eyice tarafından bulunarak parçaları birleştirilen kitabe de yazıya ek olarak takdim edilmiştir.

C.39-56 .Böylece burada. Đkinci bölümde. 1971. XVI. bir defa medrese olarak adlandırılan ve bu oldu bitti karşısında hiç kimsenin. bunlarda eser yanlış bir şekilde değerlendirildiğinden. Bu yüzden bu değerli eser.Ü.6. Türk sanat tarihindeki yerine de yanlış oturtulmuştur. bütün aykırılığa rağmen bu binayı medreseler listesinden çıkarmayı. Ayrıca. esas binada. yan yana inşa edilmiş ve adetâ. eser ve çevresi başlığı altında külliyeyi. Hânikâh.s. ĐstanbuhĐ. ufak bir köy olan Boyalıköy'de Türk sanat tarihi bakımından değerli bir mimari eser vardır. Eyice bu çalışmasında. Ufak bir külliye teşkil eden bu eser hakkında şimdiye kadar bazı yayınlar yapılmış olmakla beraber. bir inceleme gezisi sırasında. Konu üç bölümde tetkik edilmiştir .Birinci bölümde yazılanlar ve meselenin doğuşu başlığı altında Boyalıköy binasının doğrudan doğruya bir Selçuklu medresesi olarak tanıtıldığı.B0YALIKÖY HANĐKÂHI34 Afyonkarahisar'ın yakınında şehir merkezi ile Sinanlı (Sinan Paşa) ilçesi arasında. yani hanikâhda yabancı devşirme malzemesinin kullanılmış olmasına karşılık. aynı görevi cevaplandıran iki değişik türbe tipinin mimarî ifadesinin kıyaslamasının yapılabilmesinin sağlandığı belirtilmiştir. 1968 sonbaharında görüp incelediği Boyalıköy külliyesini Selçuklu devrinde Orta Asya'dan Anadolu'ya akan Horasan erenleri (Gazi veya Alp Erenler) için kurulmuş bir hânikah olduğunu anladığını belirtmiştir.1.Türkiyat Mecmuası . ikinci derecedeki yayınlarda da aynı hataların tekrarı suretiyle tanıtılmış ve tanıtılmaktadır. bunun avlusu kubbeli bir medrese olduğunun ileri sürüldüğü belirtilip bu konuda yapılan yayın ve araştırmalara değinilmiştir. Eyice. eski Türk sanatı türbe mimarisi geleneğinin iki değişik tipteki yapısı bir arada.Türkiyat Enstitüsü. her iki 34 Semavi Eyice. Eyvan türbe. "Boyalıköy Hanikahı". medreseler hakkındaki bir makalesinde düştüğünü yazısında belirtmiştir.46 IV. Kümbet alt başlıkları altında tetkik etmiştir . Hatta Eyice bu hataya. Yazısının ikinci ve üçüncü kısmında ise bu gözlemler sonucunda elde ettiği verileri değerlendirilmiştir.Ayrıca. onda başka bir fonksiyon aramayı düşünmediği de Eyice yazısında işaret etmiştir. Boyalıköy hânikahı hakkında hatalı görüşleri düzeltmek ve eseri yeni resim ve rölöveler malzemesinin yardımı ile daha iyi tanıtmak gayesini gütmektedir.

bugün Bulgaristan-Türkiye sınırında bulunan meşhur Cisr-i Mustafa Paşa'nın yıktırılmasının düşünüldüğü haber veriliyor ve bu münasebetle kaleme aldığı makalesinde mimar R. Belleten.7. Yine bu bölümün sonunda konuyla ilgili veriler gözden geçirilmiştir. Eyice.hep aynı bahaneler ile birtakım "ilgililer" tarafından nasıl acımasızca tahrip edildiklerini görmekte veya duymaktayız. Sonuç olarak.753-756. bir Bizans yapısının yakınında veya yerinde. bu eski sanat eseri ve tarih yadigârının kesinlikle kurtarılması gerektiğini kuvvetli bir ifade ile açıklamak gereğini hissediyordu. artık işe Semavi Eyice. Karahisar'ı . feth olunan toprakların Türkleşmesindeki fonksiyonu icabı. binanın plan ve üst yapı bakımından tamamen Türk yapı geleneklerine bağlı kalınarak inşa edildiğini yazısında belirtmiştir.s.S:l 12. XVII.Ekim. bu saygıya layık yapıların. yüzyılda buradan geçen Evliya Çelebi'nin Karye-i Boyalı dediği bu yere ait seyahatnamesinde yer alan notlara değinilmiştir. Boyalıköy'de bulunan külliyenin . ' Đngilizce özeti: "The Bridge Mustafa Pasha in Svilengrad (Bulgaria) Cisr-Đ Mustafa Paşa".1. Narodna Kültüre (=Halk Kültürü) nin 19 Temmuz 1963 tarihli sayısında.729-752. şimdiye kadar medrese zannedilen bu tesisin bir hanikâh olduğunu."Svilengrad'da Mustafa Paşa Köprüsü(Cisr-Đ Mustafa Paşa)". . IV. yüzyılda tekke karakteri olan bu binanın tekkelerin öncüsü bir hanikâh olduğu sonucunun çıkarılabileceğine de değinilmiştir. bu özelliğe sahip tesislerin çoğunda olduğu gibi. Bu çok değerli mimari eserlerin bugünkü sınırlarımız içinde olanların da. Ve bu notlardan. bumalzemenin kısmen yabancı kaynaktan(spolie) olmasına karşılık.47 türbe de tamamen Türk karakterinde ve devşirme malzemeyi . hatta bir dereceye kadar onun mimarî malzemesinden yararlanılarak yapıldığı.s. Üçüncü bölümde malzemenin tarihi hüviyeti başlığı altında çok geç devirde. Ankara:Türk Tarih Kurumu. XVII.Sahib'i batıya bağlıyan yolun üzerinde kurulmuş bir hanikâh olduğu Eyice tarafından tespit olunmuştur.Yüzyıllarca insanlara ve çevresindeki topraklara 35 35 faydalı olmuş.eğer var ise göstermeyen yapılar olduğu vurgulanmıştır.SVĐLENGRAD'DA MUSTAFA PAŞA KÖPRÜSÜ(Cisr-i Mustafa Paşa)35 Bir Bulgar süreli yayınında.1964. Afyonkarahisarı ile Sinanlı (Sinan Paşa) arasında.Radzeff.

Dördüncü bölümde köprünün kitabesi başlığı altında. yüzyılda Osmanlı Đmparatorluğu'nda büyük eserler meydana getiren ve Çoban lâkabı ile de tanınan Mustafa Paşa olduğunun tespitini yapar. gibi bu köprüler de." demekte olduğuna işaret eden Eyice. en basit anlatım ile tarihe karşı saygısızlıktır. Meriç nehri üzerindeki bu köprünün büyük Türk yapı ustası Mimar Koca Sinan'ın bir eseri olduğunun hemen hemen açık bir şekilde tespitinin yapılabildiğinin altını çizmekte ve bu konudaki dayanaklarına yer vermektedir.Eyice bu yazının üzerine tarih bakımından değeri inkar kabul etmeyecek derecede büyük olan bu güzel mimari eserin. Konu beş bölümde ele alınmıştır. artık uygarlık tarihinin malı olduklarından korunmalı ve zarar görmemeleri için acilen gerekli önlemler vaktinde alınmalıdır.önemine dikkat çekmek üzere elindeki olanaklar nispetinde bu yazıyı hazırlamayı uygun görmüştür. köprünün banisi Mustafa Paşa başlığı altında Radzeffin eserin banisinin I. Birinci bölümde köprünün yıktırılması tasarısı başlığı altında Radzeffin Bulgar dergisinde yayınlanan yazısına değinilmiştir. kaleler .Selim'in vezirlerinden Boşnak Mustafa Paşa olduğunu yazdığını belirten Eyice. tercümesini yaptırmıştır. Meriç nehri üzerindeki bu köprüyü yaptıran Mustafa Paşa'nın kim olduğunu tespit etmenin ilk bakışta güç olduğunu bildirmektedir. Üçüncü bölümde Köprü ve Mimar Sinan başlığı altında »Radzeffin yazısında "köprünün ünlü Türk mimarı Sinan'ın eseri olduğuna dair şimdiye kadar öne sürülen tahminler temelsiz ve ispat edilememiş olarak kalmıştır. Ayrıca köprü kitabesinin . köprünün Evliya Çelebinin seyahatnamesinde yer alan kitabesine değinilmiş fakat Eyice'yi bu bilgi tatmin etmemiş ve köprünün kitabesine kendi imkânları dâhilinde ulaşıp bir kopyasını elde ederek. Ancak tarihi belge ve kaynakları bu bölümde inceleyen Eyice »köprünün kurucusunun XVI. Bu kitabenin Evliya Çelebi'nin verdiği beyitler ile hiçbir ilgisi olmadığı tespit olunmuştur.Eyice'nin köprü hakkında yerinde yapılmış incelemeler olmaksızın bu çalışması eksik kalmakla beraber toplayabildiği bu notların köprünün tarihçesini ve sanat değerini ilk defa olarak ortaya koyması bakımından önemi büyüktür. görevleri bitmiş dahi olsa.48 yarmadıkları bahanesi ile ortadan kaldırılmalarını düşünmek. eski tapınaklar. Đkinci bölümde. Bugün artık fonksiyonunu kaybeden şehir surları.

Büyük bir Hıristiyan kilisesi.1.Ve son olarak altıncı bölümde köprünün sanat tarihi bakımından değeri tetkik edilmektedir. Semavi Eyice. "Hanköyü'nde Hüsrev Paşa Camii. bu makalesinde. . Nizip'te de olduğu gibi bir minare ilâvesi ile cami haline getirilmişti".HANKÖYÜ'NDE HÜSREV PAŞA CAMĐĐ. Bu bölümde ayrıca külliyenin kuruluşunu belgeleyen vakfiyesi doğrultusunda Hüsrev Paşa'nın şahsiyeti konusundaki şüpheler ortadan kaldırılmakta ve Hüsrev Paşa'nın IV. Đki köy arasındaki arazi çam ormanları ile kaplıdır. Mart. Tarih DergisijstanbuIrĐ. 1969.bölümde işaret eden Eyice. Hüsrev Paşa Külliyesi 'nin kurucusu konusu incelenmiş. Đkinci bölümde. Eser tüm yönleriyle üç bölümde tetkik ediliyor. Birinci bölümde.Sultan IV. transkripsiyon ve bugünkü dilde karşılığını verirken Evliya Çelebi Seyahatnamesi'nde köprünün tarihi olarak iki beytin kaydedildiğine IV. camiin üzerinde kitabe bulunmadığından.s.49 dil ve anlam bakımından dikkatte değer olduğuna işaret eden Eyice. IV. binanın Türk inşaat sanatına uygun detaylarına karşın bütününe hakim olan yabancı ifadeyi sorgulamaktadır. Mustafa Paşa'nın ölümü ve köprünün yapılması tarihlerine çok uzak ve erken bir rakam elde edildiğini de bildirir.Edebiyat FaküItesi. Bardak Chili Keuy (=Bardakçılı) dediği bir köyden geçerek Husrev Paşa köyüne varır.8. MURAD'IN SADRÂZAMI HÜSREV PAŞA'NIN BĐR ESERĐ36 Anadolu'da uzun geziler yapan William Frâncis Ainsworth da Seyyid Gazi'den 1839 yılının 10 Kasım günü. O sırada bu kasaba 200 kadar evden ibaret idi.bu kasidede tarih mısraının tutarı hesaplandığında .Murad'ın 36 Semavi Eyice. bölgenin konumu değerlendirilmiştir.Ü. SULTAN IV. bu bölümde ayrıca hat sanatı bakımından da kitabenin incelemesi yapılmıştır. Murad'ın Sadrâzamı Hüsrev Paşa'nın bir Eseri". 179-204. bölgenin yeri ve bilinenler başlığı altında. Osmanlı devri Türk tarihinde yer alan Hüsrev paşalardan hangisi olabileceği sorusuna cevap aranmıştır. Hüsrev Paşa Camii'nin bir Bizans kilisesinden camiye dönüştürülmediği inancını ispat yoluna giderken. Anadolu'yu çeşitli dönemlerde gezmiş gezginlerin bölge ile ilgili görüşlerine yer verilirken. köprünün mihraplı kitabe köşkündeki yazının bir kopyasını.S:23. Beşinci bölümde köprü ile ilgili tarih kasidesi başlığı altında.

Hüsrev Paşa Camii. Ulukilise veya Kızılkilise'nin yerinde.gerek Hanköyü'ndeki eserin ona aidiyetini kesinleştirmekte ve eski yer adlarını da güvenilir bir şekilde ortaya koymaktadır. IV.1. hatta temellerinden ve belki de duvarlarından yararlanılarak yapılan bir cami olduğunun tespiti yapılırken. pek açık ve inandırıcı olmayan kısa tasvirler ve birkaç fotoğraf sayesinde tanınıyordu.Yapı olarak Semavi Eyice. Aynı zamanda bu vakfiyenin tahlili. Karadeniz kıyısında. AnkararTTK. Hüsrev Paşa manzumesinin mimarisi başlığı altında. Belleten. oldukça ustalıklı bir şekilde "Türkleşmiş" ve Müslümanlasıms eski bir Bizans binası mıdır? Eğer böyle ise ilk binadan ne derece yararlanılmıştır edilmiştir? sorularına cevap aranmıştır. Trakya'da Türk fethinin güzel ve değerli bir eseri olan bu tekke binası bazı yüzeysel bilgiler. 1967. Ekim.9. Hüsrev Paşa Camii'nin.XXXI. Rumeli'nin Türk toprağı olduğu devirde. S: 124. etrafında dağınık durumdaki Bizans devri parçalarının duvarlarında malzeme olarak kullanılmasının. mevcut kalıntılardan geniş ölçüde faydalanıldığının da göstergesi olduğuna işaret edilmiştir. Üçüncü bölümde.Akyazılı Tekkesi. fakat bu konuda bizi aydınlatabilecek bir bilgi elde edilemiyordu. C. canlı bir faaliyet merkezi olan bu muhteşem tekkenin. s. Türk sanatı tarihi bakımından çok büyük öneme sahip olabileceği tahmin ediliyor.551-600 37 . Osmanlı devri Türk sanatının klâsik çağında inşa edildiğinden Türk tekke mimarisinin oldukça eski örneklerinden biri idi. "Varna Đle Balçık Arasında Akyazılı SultanTekkesi".50 sadrazamı olduğu belgelenmektedir. 1062(=1652)yılında yaptığı bir seyahatin hikayesini anlatırken "Der sitayiş-i Asıtane-i Akyazılı"başlığı altında. Eyice'nin bu çalışmasının sonucunda saptamaları şu şekildedir.VARNA ĐLE BALÇIK ARASINDA AKYAZILI SULTAN TEKKESĐ37 Evliya Çelebi. Semavi Eyice'nin bu konuda yaptığı araştırmaya kadar. Varna’nın kuzeyindeki bir yerde bulunan Akyazılı Sultan Tekkesinden bahseder.

. Eyice.tekkenin mimarisi hakkındaki bilgiler iki grup halinde maddelendirilmiştir.Bu bilgiler ışığında Bektaşî tekkesi. birinci bölüm Evliya Çelebi'ye göre Akyazılı Tekkesi başlığı altındadır .halk inanışlarındaki yeri ve mimarisi hakkında anlattıklarından çıkarılan sonuçlar.yüzyılın başlarında yapılmıştır. Eyice tarafından tarih ve sanat tarihi bakımından değerlendirilmiştir. bu tesisin bu şekli ile bir Bektaşî âsıtanesi olarak düşünüldüğünü ve bu amaçla yapıldığını göstermiştir.51 iyice tanıması muhakkak ki. tarih ve halk inanışlarında Akyazılı. Osmanlı devri Türk tarihinin Rumeli fethinin ve bilhassa tarikatlar tarihi ile tasavvuf sahalarında etraflı araştırmalar yapılmaksızın bu eserin tam bir tarihçesini derlemenin çok güç olacağını bilmekle beraber hiç değilse toplayabildiği kadar ile bu unutulmuş tarihî anıtı Eyice bu çalışmasında hatırlatmayı uygun bulmuş. Konu üç ana başlık altında incelenmiş olup. çok özel ölçüde ve mimaride olduğunu açıkça ifade etmektedir.Evliya Çelebi anlattıklarından. yol üzerindeki Batova sahrasında konakladıklarında ziyaret ettiği Akyazılı Sultan Tekkesi'ni de etraflı şekilde tasvir eden bizlere Türbe ve âsıtane binalar hakkında da çok önemli bilgiler verirJBinanın eski durumu hakkında çok değerli ipuçları ortaya koyan bu açıklamadan sonra Evliya Çelebi buradaki dervişlerin yaşayışları hakkında da bilgi verir. o devrin Osmanlı Đmparatorluğu'nu pek az istisna ile gezmiş olan seyyahın bu Bektaşî tekkesinin bir benzerinin başka yerde olmadığının bilhassa belirtilmesi. âsıtanenin tarihçesi. Evliya Çelebi çok dolaşmış. bir rastlantı sonucu bu değerli eseri bizzat görmüştür. şimdiye kadar olduğundan daha iyi ve etraflı surette tarihi ve mimari kimliğini tüm yönleriyle incelemiştir.yüzyılın sonları veya XVI. Türk sanat tarihinin şimdiye kadar pek üzerinde durulmamış bir bahsine ışık tutması bakımından önemlidir.bu bina şimdi görülen şekli ile en erken XIV. Đkinci bölümde Akyazılı Tekkesi'nin tarihi kimliği çeşitli tarihi belgelerin yardımıyla tetkik edilmiştir. araştırmasının Akyazılı Sultan Âsıtanesi’ni.Evliya Çelebi 1062 yılı Rebîülevvelinde (=1652)Silistre'den çıkarak Özi eyaletine nasıl gittiğini anlatırken. Balçık yakınındaki Akyazılı Tekkesi'nin mimarisi açıkça şunu göstermiştir ki.Her aksamının yedili olmasına özen gösterilmesi.

bu eseri Türk sanat tarihi içinde şimdiki halde tek örnek yapmakta olduğu Eyice tarafından çalışmada gerekçeleriyle birlikte sunulmuştur.10. Rumeli'nin Türk fethinde önemli yere sahip olan bu tesislerin coğrafî yayılışı tam olarak araştırılmamış olduğunun eksikliği dile getirilmiş. 38 Semavi Eyice. Hakkındaki bilgiler yeterli olmamakla beraber kaybolmaya mahkum bu tarih ve sanat eserini eldeki imkanlar derecesinde ilk defa tanıtımı burada Semavi Eyice tarafından yapılmaktadır. . Kubbealtı Akademi Mecmuası. Fakat kalanının dahi. Đşte burada kısaca tanıtılan Türk âbidesi de bugün artık milli sınırlarımızın çok uzağında kalmış. unutulmuş bir eserdir..Belgelerde Akyazılı Sultanın hayatı hakkındaki bilgiler tetkik edilmiştir. Bir tekke etrafında bulunması gereken birçok müştemilat binası zaman ile ortadan kalkmıştır. Üçüncü ve son bölümde Akyazılı Sultan Tekkesi'nin mimari açıdan tetkik edildiği bölümdür.Đstanbul. 1."Sofya Yakınında Đhtiman'da Gaazî Mihaloğlu Mahmud Bey Đmâret-Câmii".s. Nisan. IV. C. SOFYA YAKININDA ĐHTĐMAN'DA GAAZÎ MĐHALOĞLU MAHMUD BEY ĐMARET-CÂMĐĐ38 Osmanlı devri Türk mimarisinin ilk devrini muhteşem bir şekilde sunmaya çalışan araştırmacıların gösterdiği çabaya rağmen harcanan emek ne kadar büyük olursa olsun yine de köşede bucakta gözden kaçan bazı eserler olmaktadır.. S:2. Güney Dobruca'da Akyazılı Sultan Tekkesi kendi mimari türü içinde şimdiki halde bilinene göre başlı başına özelliklere sahip tek eseridir.49-61.. Trakya'daki etkinlikleri üzerinde durulmuştur. 1975 .52 Evliya Çelebi Akyazılı Sultan hakkında oldukça fazla bilgi vermektedir. Mimarisi ve yapıldığı devir bakımından Osmanlı yapı sanatının ilk devrine ait olduğuna hiç şüphe bulunmamaktadır.çeşitli kayıtlar bu açıdan tetkik edilmiş. Akyazılı Asıtanesi şimdiki haliyle iki yapıdan meydana geldiği: bunlardan birincisi türbe diğeri ise harabe halinde olan kagir tekke binası olduğu belirtilmiş ve bu iki yapı mimari açıdan ayrı başlıklar altında incelenmiştir. gazi erenlerin yaptığı etkiler ve yapımına vesile oldukları mimari eserlerle.IV. Sonuç olarak.

1 l. IV.plan bakımından ilk Osmanlı devrinin eserlerindendir tabhâneli cami olduğu tespit olunduğu notlar arasındadır. Son bölümde ise cami yapısı tüm yönleriyle mevcut bilgiler ışığında tetkik edilmiştir.Reuther'in bu yapı için II. 13-21. Đlk Osmanlı devrinin tabhâneli cami tipi hakkında bir araştırma yaparken.Eyiipsultan Sempozyumu. Duvar tekniği onun XIV. V.Eyice'nin 1966 yılında Bulgaristan ziyaretinde bu caminin tetkikine imkan bulunmuş ve Đhtiman'daki Đmaret Camii.Eldeki eksik bilgilerle bu unutulmuş değerli sanat ve tarih hatırası tanıtılmaya gayret edilmiştir.Beyazıd. Đstanbul:Eyiip Belediyesi.yüzyılın sonlar XV. bölgenin kısa bir tarihçesine değinilmiş ve kasabanın adının nereden gelirse gelsin. burasının Osmanlı devrinde doğmuş ve gelişmiş bir Türk kasabası olduğunun altı çizilmiştir. Sonuç olarak.Çeşitli tarihi belgelerin ışığında Đhtiman'daki Đmaret cami'nin. çok geniş bir aile olan Gaazî Mihaloğulları'nın ocaklığı olduğuna göre eserin de onların hayratı olması ihtimali beliriyor.1. .Murad zamanında veya en geç Fâtih Sultan Mehmed'in ilk yıllarında. Đhtiman kasabasının coğrafi konumuyla yapılmış.yüzyıllara ait olabileceğini göstermektedir.Đhtiman. O.yüzyılın ilk yarısında veya ortalarında doğru inşa edilmiş bir hayır eseri olduğu düşülmüştür. Çeşitli kaynaklarda bu camiin aslında bir kilise olduğu yolundaki rivayetten bahsedilmiş.XV. Osmanlı dönemi Türk mimarisinin büyük ustası Mimar Koca Sinan'ın 39 Semavi Eyice.53 Konuya giriş.Gaazi MihaloğuHarın dan Mahmud Bey'in Ü. Eyice. Đmaret cami ilk Osmanlı devri ve Klasik Osmanlı devrinin başlarında çok sayıda benzerleri yapılmış olan tabhâneli camilerin temsilcisidir. 2001. Muradiye Camii'nde Bulgaristan Đhtiman'da benzer bir yapının olduğunu bildiren notu üzerine.EYÜP'DE ZAL MAHMUD PAŞA CAMĐĐ39 Đstanbul'un Eyüpsultan semtinin Haliç kıyısında Edirnekapı'sından Eyüpsultan merkezine uzanan eski tarihi yolun kenarında ve semte girişin başında yükselen yapı.s. 1963'te basılan araştırmaya bir not olarak almıştır. çeşitli tarih belgelerin ışığında bu konu tetkik edilmiştir. "Eyüp'te Zal Mahmut Paşa Camii".

Avlu duvarındaki çeşme tarihinin bu tamamlamayı işaret ettiği düşünülebilir. dolayısıyla. Prof. böylece eserlerini tekdüze olmaktan sıyıran büyük usta burada da yeni denemelerini ortaya koymasını bilmiştir. çevre ile olan ilişkisine değinilmiştir. sanat tarihi bakımından henüz yeterince değerlendirilmeden kalmış eski bir eserdir. fakat yıllardan beri eserleri acımasızca tahrip ve yok edilen Đstanbul'un bazı tarih ve sanat varlıkları da henüz yeterince tanınmamıştır. Yenilikler ve değişiklikler arayan.1.59-84 . vakfiye tarihi olan 1577'ye doğru başlamış ve bilinmeyen bir tarihte ve hatta belki de kurucularının ölümünden sonra tamamlanabilmiştir. Osmanlı dönemi Türk sanatının anıtlarından olan Đvaz Efendi Camii de bugüne kadar üzerinde yeterince durulmamış. Bunlardan birincisi eserin Osmanlı mimarisi içindeki durumunu araştırmış ve buradaki uygulamasında Mimar Sinan'ın hangi aşamaya ulaştığını belirtmiş."Đvaz Efendi Camii". s. Eyüp'ü süsleyen büyük eserlerin en başında gelen Zal Mahmud Paşa Camii 'nde de bu özelliği dikkate almıştır.Eyice bu çalışmaya iten sebep ve özellikle üzerinde durduğu konu Mahmud Paşa Caminin şimdiye kadar yanlış tarihlendirildiği ve bunun çok yaygınlaştığı konusundaki inancıdır. IV. üzerinde durulan ikinci husus ise Zal Mahmud Paşa Camii ile Külliyesi'nin Osmanlı varlığı içindeki tarihini en inandırıcı biçimde vurgulanmış. Önemli büyük eserlerinde kalıplaşmış şemalardan kaçınan Mimar Sinan. nihayet üçüncü ve sonuncu konu ise bu caminin Eyüpsultan semtinde.Dr. Belki de inşaat bir süre durmuş ve sonra tamamlanmış olabilir.Şerare Yetkin Anısına Çini Yazıları. Eyice'ye göre. 1996.ĐVAZ EFENDĐ CAMĐĐ. Eyice makalesinde bu doğrultuda görüşünü destekleyen verileri değerlendirmiş ve bu değerli yapı sanatı örneğini üç ayrı bakımdan incelemiştir. Burada da bilhassa dış mimari bakımından yeni bir biçimi ortaya koymayı tercih ettiği görülür. yapını inşasına belki Zal Mahmud Paşa'nın evlilik tarihi olan 1574'ten sonra.12. Doğal olarak bu bir bu hipotezden ibarettir. Đstanbul:Sanat Derneği Yayınlan:!. MĐMARĐSĐ VE ÇĐNĐLERĐ40 Tarihi eserler ile dolu olduğu söylenilen. Đvaz Efendi 40 Semavi Eyice. Bu kadar büyük ve önemli bir caminin kitâbesiz oluşu da bu beklenmeyen ölümlerin yarattığı sıkıntıdan doğmuş da olabilir.54 son eserlerindendir.

Đstanbul:Đ. hakkında şimdiye kadar hayli çok yayın yapılmış olmasına rağmen Đstanbul'daki Atik Ali Paşa Camii'nde bu bakımdan üzerinde durulması gereken bir eser olduğunun ve Türk mimari tarihindeki hakiki yerini bulamamış olan bu eseri. Kesin bir iddia ortaya atılamaz ise dejvaz Efendi Camii'nin Mimar Sinan ile bir ilgisinin bulunabileceğinin.XIV. 41 Semavi Eyice. bu hayret verici bir canlılığa sahip mimarinin kudret ve büyüklüğünü anlayabilmek ve tabiatıyla anlatabilmek için elzemdir. bir tahmin olarak ileri sürülebileceğini işaret eden Eyice.99-l 14 .yüzyılda yapılmış az tanınan bir eski eserine dikkat çekilmesi bakımından önem taşımaktadır. nihayet çeşitli tiplerin tasnifindeki yerlerini bulmak muhakkak ki. 1964.Ü. bazen ters T tipi denilen camiler grubuna bu eseri sokmak istemelerine karşın. S:19. C. Bunlardan birinci bölümde caminin kurucusu ve tarihçesi. Tarih Dergisi. "Atik Ali Paşa Camiinin Türk Mimari Tarihindeki Yeri". bu çalışması ile gerçek yerini tespit gayretindedir. konuyla ilgili görüşlerine bu bölümde yer vermektedir. Eyice yazısında.55 Camii. Osmanlı devri Türk mimarisinin bilhassa başlangıç safhasındaki bina tiplerini tespit etmek ve bu arada belli başlı sanat ve tarih anıtlarını yeniden tetkik süzgecinden geçirerek değerlendirmek. bu hususta yeni bir belge ortaya çıkıncaya kadar. Atik Ali Paşa Cami başlığı altında bazı araştırmacıların. Türk medeniyetinin en harikulade eserlerini verdiği saha hiç şüphesiz mimaridir. Eyice'nin bu makalesiyle tam bir monografya olmasa bile Türk çinilerinin bulunduğu Đstanbul'un XVI. üçüncü bölümde camiinin dış cepheleri. altıncı ve son bölümde Đvaz Efendi Camii'nin sanat tarihi bakımından değerlendirilmesi yapılmış ve burada Eyice Đvaz Efendi Camii'nin mimarı kimdir? sorusuna cevap aramaktadır. Osmanlı Türk mimarisinde bazen Bursa tipi.ATĐK ALĐ PAŞA CAMĐĐ'NĐN TÜRK MĐMARĐ TARĐHĐNDEKĐ YERĐ41 Türk mimarisi tarihinin bir sentezinin meydana getirilebilmesi için her şeyden önce Osmanlı devri Türk âbidelerinin imkân nispetinde doğru olarak tanınmaları gerekir. Đvaz Efendi Camii konusu beş bölümde tetkik edilmiştir. ikinci bölümde caminin mimarisi.1.13. IV. dördüncü bölümde süslemesi ve çinileri »beşinci bölümde çeşme ve hazîre. Mart.Edebiyat Fakültesi.s.

Ü. yan kanatlar ile ana mekân arasında birer kalın sütunun bulunduğunu belirttiğine işaret edilmektedir. IV. 1962.56 Eyice'nin zaviyeli cami diye adlandırdığı tipin içinde yer almaması gereken bir eser olduğu gerekçeleriyle birlikte ilk defa bu yazısında ispat olunmuştur. Osmanlı Türk mimarisinde bazen Bursa tipi. manzume komposizyonundaki yerini kaybeden medresenin son durumu değerlendirilmiş. Eyice'nin zaviyeli cami diye adlandırdığı tipin içinde yer almaması gereken bir eser olduğu gerekçeleriyle birlikte ilk defa bu yazısında ispat olunmuştur. Atik Ali Paşa Manzumesi başlığı altında külliyenin hazîresinde yer alan türbenin külliyenin ilk yapıldığı devre ait olup olmadığı sorgulanırken. bazen ters T tipi denilen camiler grubuna bu eseri sokmak istemelerine karşın. Đlk bölümde. Đstanbulrî.XIII. "Enez'de Yunus Kaptan Türbesi ve Has Yunus Bey'in Mezarı Hakkında bir Araştırma". Bu hususta en kuvvetli dayanak eski bir yabancı seyyahın.1. Üçüncü ve son bölümde ise Atik Ali Paşa Camii ve Türk sanat tarihindeki yeri ortaya konduğu bölümde caminin kronoloji bakımından ilk Fatih Camiini izlemekle beraber. Konu üç bölüm halinde tetkik edilmiştir.141-158 . Eyice. Tarih Dergisi. s. Aksine caminin çifte kubbenin örttüğü ve birer sütun ile ayrılan yer kanatlan ile enine gelişen cami tipinin bir örneğini teşkil etmekte olduğu ve Türk mimari tarihinde böylece diğer benzerlerinin arasında değerlendirilmesinin gerekli olan bir eser özelliği taşıdığı vurgulanmıştır. bu mimari kompleksin diğer kısımları tetkik edilirken yapının durumu çeşitli belgeler doğrultusunda değerlendirilmiştir. her şeye rağmen Đstanbul'un en eski Türk hatıralarından biri olarak özel bir duruma sahip olmuşu vurgulanmış. C. 1961 ve 1962 yaz aylarında burada 42 Semavi Eyice. S:17-18.ENEZ'DE YUNUS KAPTAN TÜRBESĐ VE HAS YUNUS BEY'ĐN MEZARI HAKKINDA BĐR ARAŞTIRMA42 Türk Trakyası'nın eski eserlerinin bugüne kadar etraflı bir şekilde araştırılmadıklarını göz önünde tutarak. Mart. Đkinci bölümde Atik Ali Paşa Cami başlığı altında bazı araştırmacıların.Edebiyat Fakültesi.14. Atik Ali Paşa camii plan şemasının Türk mimarisinin gelişmesi içindeki yeri bakımından Üç Şerefeli Cami'yi takip etmekte ve ilk Fatih Camiinin önünde yer almakta olduğu belirtilmiştir.

sonraları iki mezar bulunduğu söylenmektedir. Đkinci bölümde. Has Yunus Bey Đstanbul'da idamına imkân . Burası önce Hacı Yunus Baba Türbesi olarak tanınırken. cins ve devir farkı gözetmeksizin imkân dahilinde tespite çalışmış ve bu mesai sonunda oldukça zengin bir malzeme toplamıştır. halk inanışlarındaki yeri konusu tetkik edilmiştir. Halbuki.Yunan sının dibinde.Aenos) şehrinin Bizans Đmparatorluğu ve Cenova Cumhuriyeti yönetimi altındaki devri ve bu devirden kalma eserler üzerinde durulmuştur. Fuad Paşa caddesinin köşesinde 1952 yılında yeni baştan yapılan bir türbe görülür. Đstanbul'da da son yıllarda Has Yunus Bey'e izafe edilen bir türbeye işaret eder. Eyice.57 geniş ölçüde tetkiklerde bulunmuştur. Belirli bir programa göre Karadeniz sahilinden başlayarak. bu çalışmasıyla Đstanbul'da Has Yunus Bey'e izafe edilen türbe ve Enez'deki Yunus Kaptan Türbesi'ndeki şahsiyetleri tarihi belgeler ışığında incelemiş ve bu türbede yatan asıl kişilerin kimliği tespite çalışılmıştır. türbenin tamirini mümkün kılmak için.Bir arada yayınlamak amacıyla işlemeğe başladığı bu malzeme arasında ufak bir tarih problemi ile yakından ilgili olduğunu göz önünde tutarak burada tanıtmayı faydalı görmüştür. Meriç kenarında ve Saroz körfezi sahilindeki Enez kasabasında bulunmakta ve orada halk arasında Yunus Kaptan Türbesi olarak tanınmaktadır. sonra Has Yunus Bey Türbesi ileri sürülmüş ve Anıtlar Derneği ile Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu'nun Đstanbul'u sevenler gurubunun maddî yardımı sayesinde yeni baştan yapılarak ihya edilmiştir. Burada evvelce üç. Üçüncü bölümde. Enez (antik Arnos . onun da Enez tarihinde adının geçtiği tespit ediliyor. Eyice'ye göre. Süleymaniye'nin alt tarafında. Rızapaşa yokuşunun başında. Türk . güneye doğru bütün Türk Trakya'sındaki eski eserleri. Burada bahis edilen eser. burasının Fatih devrinin şahsiyetlerinden Has Yunus Bey ile Akşemsettinoğlu Mehmed Efendi'nin mezarlarını ihtiva ettiği ileri sürülmüştür. Konu üç ana bölüm halinde tetkik edilmiştir. Donanma komutanı Yunus Bey başlığı altında ilk dönem Osmanlı Kaptan-ı Deryaları üzerinde durulmuştur. Fatih Sultan Mehmed devrinin Donanma Komutanları arasında bir de Has Yunus Bey vardır ki. Eyice bu araştırmasıyla. Birinci bölümde. Bizans devrinden kaldığı muhakkak olan türbenin.

58 olmayacağına göre. bu türbenin onunla ilgisi bulunabileceğine ihtimal verilmemektedir. Hacı Yunus) Baba'ya âit olduğunu bildirmekte ve Fatih devrinin bu Kaptan-ı Deryasının mezarının Türkiye'nin Batı sınırının son ucundaki Enez'deki eski şapel türbede olduğunu daha kuvvetli bir ihtimal olarak görmektedir. C.I. Eyice'nin bu araştırması şüphesiz bir takım tahmin ve hipotezlere dayanmak zorundadır. O sırada Kaptan-ı Derya sancağı Gelibolu olduğuna ve Sultanda Edirne'de bulunduğuna göre. Söz konusu olan binaların her ikisi de bugün artık ortada bulunmadıklarından. herhangi bir yatır Yunus (hatta.DEMĐRCĐLER VE FATĐH DARÜŞŞĐFASI MESCĐDLERĐ HAKKINDA YENĐ BAZI NOTLAR43 Eyice. bu değişik neticeyi tatmin edici bulmadığını bildirmek ve evvelce ileri sürmüş olduğu hipotezini.Ü. Edebiyat FaküItesi. Tarih Dergisi.15. s. Bütün bu ihtimaller karşısında.175-186 44 Semavi Eyice. Edebiyat Fakültesi.VI. Eyice'nin. IV. Mart 1954. gerekse 43 Semavi Eyice /'Demirciler ve Fatih Darüşşifası Mescidleri Hakkında Yeni Bazı Notlar". S: 9. ya denizde veya daha uzak bir ihtimal ile ancak Gelibolu'da idam edilmiş olmalıdır. "Demirciler ve Fatih Darüşşifası". Yunus Bey Enez'de idam edilmese bile. bir süre önce yazmış olduğu makalesinde44. Đstanbullu.C. s. Eyice Đstanbul'daki türbenin Has Yunus Bey'e değil. ĐstanbulrĐ. kanaatince en doğru hâl çaresini teşkil ettiğini tekrar ve yeni bir takım delillerin yardımıyla desteklemektir.1. Fatih Külliyesi'nin bir parçası olan darüşşifanın içindeki mescid ile yine bu civarda Cerrahbaşı Ali Efendi tarafından yaptırılan ve sonraları Demirciler Mescidi olarak şöhret bulan mescid hakkındaki görüşlerini ortaya koymuştur. 1950. S: 2. Son zamanlarda Ekrem Hakkı Ayverdi tarafından yayımlanan Fatih devri mimarisine dair büyük bir kitap da tabiatıyla aynı konu yeniden ele alınmakta ve bir zamanlar Eyice' nin ortaya atmış olduğu fikirlerden farklı bir sonuca varılmaktadır.357-378 . eski eserci ve sanat tarihçisi olarak ortaya koyduğu bu ihtimali daha zengin kaynakların ışığında tamamen aydınlatmanın tarihçilere düşen bir görev olduğunu da yazısının sonunda vurgulamıştır. Tarih Dergisi. Eyice. Fakat bu tahmin ve hipotezleri gerek topografya ile durum. Türk-Đstanbulu'nun tarihi topografyasını ilgilendiren bu meseleye burada dönmekteki amacı.

Yayla mescidi. Bu husus her ne kadar mahalle 45 Semavi Eyice.l6. Bizans devrindeki Đstanbul'un belli başlı eski eserlerini toplu bir şekilde tanıtan ve başvuru kitapları içinde en çok kullanılanlardan biri olan ünlü eserinin sonunda. Eyice makalede daha önce ortaya koyduğu görüşlerini ve Ekrem Hakkı Ayverdi'nin eserindeki bilgilerinde beraberinde ve bütün ihtimaller gözden geçirilmiş olarak. S: 10 .Edebiyat FakıiItesi. kitabının metin kısmında burası hakkında şu açıklamayı yapmıştır. Tarih Dergisi . Mevlevîhâne Kapısı civarında 24 numara ile tanımladığı bir "buluntu yeri" (Fundstelle)ni bildirerek.. Ve diğer taraftan Eyice makalenin sonunda.Ü. şehrin çeşitli yerlerinde rastlanan dağınık kalıntıları bir liste halinde toplamıştır. Alfons Maria Schneider (1896-1952). IV.59 birtakım fotoğraf ve şehir planları vs.s.Dr. Đstanbul: Đ.l. Sayıları ancak yirmi yediyi bulan bu küçük notların arasından bir tanesine Eyice burada dikkat çeker.VII.ĐSTANBUL'DA 'YAYLA' CAMĐLERĐ VE ŞEHRĐN TARĐHÎ TOPOGRAFYASININ YANLIŞ ĐZAH EDĐLEN BĐR MESELESĐ45 Đstanbul'un tarihî topografyası ile meşgul olan ilim adamlarından Prof .31-42 .Bu yazı Đstanbul'un Bizans devrine ait eski eser bakımından son derece fakir bir bölgesiyle ilgilidir."Đstanbul’da 'Yayla' Camileri ve Şehrin Tarihî Topografyasının Yanlış Đzah Edilen Bir Meselesi". Hâdika 468 ve Paspates 399'a göre. Eyice ilk makalesinde söylemiş olduğu tahminlerini muhafaza ettiğini bildirmiştir. Sonuç olarak. Đstanbul'un Osmanlı devrine ait tarihi topografyasının yarım asır geriye âit meselelerde bile ne kadar meçhuller ile dolu bulunduğunu. bu sahada ciddi ve etraflı tetkikler yapılmadıkça ve günden güne kaybolan izler tespit olunmadıkça. gibi belgelerin yardımı ile desteklediğini ve sonucun hiç değilse bir dereceye kadar olumlu bir özellik kazandığı makalede Eyice tarafından işaret edilmiştir. bir müddet sonra Türk-Đstanbulu'nun tarih ve topografyasının birçok meselelerinin halinin çok zorlaşacağını vurgulamıştır. caminin altında eski bir mahzenin tonozları bulunmaktadır. Schneider.C.(EyIül)1954. tarihi belgeler ışığında konuyu tetkik etmiştir.

şehrin bu noktasında bir Bizans kalıntısı göstermek suretiyle tekrarlamışlardır. bu kaynakların tetkikinden şu sonuçları ortaya koymuştur: Paspates. iddiasını desteklediğini söylediği iki kaynağın kritiğini. gerekse R. Bizans devrindeki Đstanbul planında. Bizans devrine ait eski eser bakımından şimdiki halde hemen hemen tamamen boş bir sahasında. Schneider ise. Mevlevihane kapısı yakınındaki olduğunu zannetmiş ve yerinde bu meseleyi tahkike lüzum görmeksizin. tam altmış sene sonra. son yıllarda meydana getirilen Đstanbul tarihi topografyasına dair yayınlarda ısrarla yer alan bu Bizans kalıntısı. bu işi böylece kestirip atmıştır. bu karışık durumun en doğru hâl çaresini bulabilmek için önce. her iki Yayla camisinin yerlerini tayin etmenin lüzumlu olduğunu bildirmekte ve bu yönde faydalı olabilecek tarihi belgeleri tetkik etmektedir. Eyice. fakat yanlış referans göstermek suretiyle konuyu büsbütün hatalı ve şaşırtıcı bir hale getirmiştir. altında mahzen bulunan Yayla Camii'nin. hayli zaman önce yapılan bir hatanın kontrol edilmeksizin tekrarlanmasından doğmuş bir şeydir ve gerçekte mevcut değildir. Eyice. Đstanbul'un Mevlevihane Kapısı mıntıkası gibi. Bu kat'i iddiası ile birlikte müellif. Đs. mescidin dış duvarlarında. bu sarnıcın Bizans devrindeki adı hakkında da birkaç cümle ile açıklama getirmeyi uygun bulmuştur. toprak hizasında. eserinin sonundaki şehir plânının bu noktasına bir Bizans kalıntısı işareti yerleştirmekte tereddüt etmemiştir. Schneider'in kısa notunda. aynı hatayı yalnız tekrarlamakla kalmamış. Bir müddet sonra gerek M. Bizans devrindeki Đstanbul topografyasında aynı kanaati. Şu halde Hâdika'da kayıt katiyetle hakikate müstenittir". Nomidis (MISN). Eyice'ye göre. Sonuçta. taşlar ile tıkanmış ve demir parmaklıklar ile kapatılmış hava menfezleri görülmektedir. . Byzantinai Meletai başlıkları altında ayrı bölümler halinde yapmıştır. Eyice son olarak. Janin.60 halkı tarafından ret edilmekte ise de. Hadîkatü'l-Cevâmi. Eyice. ilim adamlarının ileri sürdükleri gibi bir Bizans sarnıcının bulunmadığı kesin bir şekilde anlaşılmıştır.

Bizans ve Osmanlı-Türk mimari unsurlarının karmaşık bir hâl aldıkları bu binanın hangi sanata mal edilmesi lâzım geldiğini kestirip atmağa imkan olmadıktan başka. Fetihten sonra şehirde büyük çapta imâr hamlesine girişildiği sırada bu Hıristiyan dini yapılarının birkaçı. . s. Bayezid zamanında(1481-1512) kiliseden camiye çevrilen şimdiki Koca Mustafa Paşa Caminin. Birinci bölüm binanın kısa bir tarihçesine değinilen bölümdür.TÜRK MĐMARĐSĐNDEKĐ YERĐ46 Đstanbul feth edildiği sırada şehirdeki Hıristiyan manastır.1. Burada Eyice'nin işaret ettiği dikkati çeken en mühim konu. Eyice ayrıca. Konu beş bölümde tetkik edilmiştir.Ü. Bu binanın uzun bir Türk tarihi olduğunu hiç göz önünde tutmayan ve burada. kilise ve daha küçük ibadet yerlerinin birçoğu artık bayındır bir hâlde bulunmuyordu.61 IV. E. kiliseden çevrilen diğer camilerin hiç birinde rastlanmamış olmasıdır. böyle bir hareketin oldukça yanlış sonuçlar ortay çıkarabileceğini düşünmekte ve konuya açıklık getirmektedir.Edebiyat Fakültesi. Đstanbul:Đ. "Đstanbul'da Koca Mustafa Paşa Camii ve Onun Osmanlı . C. bu güç değişikliği yapabilmesi ve bilhassa binanın Bizans karakterini gizleyebilmesi konusunda gösterdiği duyarlılığın. Eylül. mevcut binada. bizzat Fatih Sultan Mehmed tarafından kendi adına vakfedilmiş. eski bir kiliseyi cami haline getiren Türk mimarının eşsiz diyebileceğimiz bir başarıyla. üst yapısındaki tamir ve tâdil özellikleri bakımından üzerinde durulmaya değer bir mesele teşkil etmesi. S:8. burasının hem Bizans hem de Osmanlı .Türk Mimarisindeki Yeri'\Tarih Dergisi.V. bir Bizans mabedinin saf hatlarını görmeye çalışan yazarların. Eyice bu yazısında.ĐSTANBUL'DA KOCA MUSTAFA PAŞA CAMĐĐ VE ONUN OSMANLI . böyle bir düşüncenin hatalı olabileceğini hiç hatırlarına getirmeden hayli garip ve yanıltıcı sonuçlara varmış olduklarını tespit 46 Semavi Eyice. Đkinci bölümde ise binanın mimari durumunun tetkik edildiği bölümdür.17.1953. diğer bir kısmı da çeşitli mevki ve sınıftan kişilerin himmetiyle cami veya mescide çevrilmiştir.152-182.Türk sanat tarihlerini ilgilendirmesi bakımından meseleyi ele almış ve sonuçlandırmıştır.

iç mekân düzeni bir camiye uymadığından. bu yazısının gayesinin. Bunlardan ilki camiin esasını teşkil eder. Fakat bu .Bu sistemi bu şekliyle ilk ortaya atan mimar kimdir? Şimdilik buna kesin bir cevap verilemez ise de. Ancak Koca Mustafa Paşa Camiin'deki teşebbüsten sonra istanbul'daki Bayezid Camii'nde aynı sistem daha geniş ölçüde kullanılmış ve sonraları daha da gelişmiştir. Eyice bu tetkik sonucunda ortaya çıkan neticeyi dört madde halinde sunmuştur. Koca Mustafa Paşa Camii'nin. Đstanbul'da çok sayıdaki eski eser arasında bir tanesinin sadece herhangi bir mimarî tipte olduğunu ve bu konuyu da ortaya atılan hipotezler arasında A. doğruya Türk sanatı çerçevesi içine giren bir problem olduğunu ileri sürmekte ve Osmanlı .62 eden Eyice. XH1. binaya yeni bir yön verilerek.Türk mimarisindeki yeri başlığı altında dile getirmektedir. caminin üst yapısı bakımından tamamen bir Osmanlı-Türk eseri olduğu hususunun doğru olduğunu iddia etmek olmadığını bildirmekle beraber. Ve bu konudaki düşüncelerini gerekçeleriyle beraber dördüncü bölümde caminin Osmanlı .Türk mimarisinde bu sistem şimdiki malûmatımıza göre ilk defa olarak burada tatbik edilmiştir. Hagiros Andreas Kilisesi. üçüncü bölümde Koca Mustafa Camii'nin mimari durumu hakkındaki görüşlere yer vermiştir.Van Millingen'in düşüncesi olan. Hayreddin'in adı bir ihtimal olarak hatıra gelir. 4. yan dehlizler açılmış ve örtü.Türk mimarisinde önemli bir gelişimin ilk basamağına işaret etmekte olduğunu bildirmektedir. Bu bina plan itibariyle kubbealtı mekânı beşik tonozlu dehlizler ile çevrili tipte idi. Aynı zamanda Eyice. 3. doğrudan. Koca Mustafa Paşa Camii'ni meydana getiren Türk mimarı kimdir? sorusuna tarihi belgeler ışığında cevap aranmıştır. iki yarım kubbe ile desteklenen bir ana kubbe haline getirilmiştir.Bina 1846'da cami haline getirilirken büyük ve esaslı bir değişikliğe uğramış. 2. Beşinci bölümde Hagios Andreas Kilisesin'den. Yüzyılın sonlarında yeni baştan yapılmıştır. bu sırada.

C.T. s. Diğer taraftan Arta'da Faik Paşa camiinin kubbesinin dışında görülen üst üste bindirilmiş çifte kasnak sistemi. Türk yönetiminde Narda adını taşıyan Arta şehri konusu çeşitli vesikalarda değerlendirilmiş ve son olarak da Faik Paşa Camii konusunun tetkiki yapılmıştır. Faik Paşa tarihi belgelerde incelenmiş. bu padişahın son yıllarında hayli nüfuz kazandığını ve "kendisine 1-10 Ramazan 883 de (26 Kasım-4 Aralık 1478) geniş ve müteaddit haslar verildiğini" Prof. yüzyıl Osmanlı devri Türk mimarisinin 47 48 Kapı üzerindeki kitabeleri ilk defa burada Eyice yayımladı.Şubat. Burada tanıtılan eser Osmanlı devri Türk dini mimarisinde en basit kubbeli camiler tipindedir. muhakkak ki. "Yunanistan'da Unutulmuş Eski Bir Türk Eseri".47 IV. S:5.Belgelerle Türk Tarihi Dergisi. Narda da ki Faik Paşa Camii.Gökbilgin'in içinde Osmanlılar devrine dair zengin malzeme bulunan eserinden öğrendiği bilgiyle hareket eden Eyice. Türk devrine ait hatıraları tamamen unutulmuş ve kaybolmuş olan Yunanistan'daki değerli bir Türk anıtını tanıtmak gayesindedir. herhangi bir kesin hüküm vermek için henüz erkendir.63 mimar hakkında müspet bilgiler hemen hemen hiç denecek kadar az olduğundan. 1. Bir sanat tarihçisi.Bu vesileyle.18.yani tarih içindeki yerlerine yerleştirmek mümkün olmaktadır. Semavi Eyice. XV. Fatih devrinin önemli. yazıları değerlendirmek ve yahut bir takım "dilsiz" eski eserleri dillendirmek.Dr.Eyice'nin bu araştırması böyle bir örnek hakkındadır. Türk sanatının tek kubbeli camiler tipinde şimdiki halde eşine pek çok rastlanmayan bir çeşidini teşkil etmektedir.67-73 .1968. tarihi belgelrin incelenmesi sonucunda bugün artık unutulmuş bir Türk eserini bu makalesiyle tanıtmaktadır. bir arşivci veya tarihçiden veya aksine bir arşivci veya tarihçi bir sanat uzmanından faydalandığı takdirde bir takım kayıtları.YUNANĐSTAN'DA UNUTULMUŞ ESKĐ BĐR TÜRK ESERĐ48 Tarihi belgeler ve kaynakların verdikleri nice bilgileri sanat tarihinin yardımı ile kontrol etmek ve birçok hallerde bunları müspet bir hâle getirmek mümkündür.I. fakat o oranda az tanınan simalarından olan Faik Paşanın.

Asıkpasazâde tarihi'ndeki kayıt. Bunlar bir tarafta ılıca . yeri ve çevresinin genel değerlendirmesi yapılmış ve bu bölge hakkındaki yayınlara değinilmiştir. bir sanat eseri ve tarih yadigârıdır. Seksen altı yıl önce bıraktığımız ve bugün artık hafızalarda bile yaşamayan bu Türk anıtı hiç şüphesiz çok önemli.Ü.KIRŞEHĐR'DE KARAKURT (KALENDER BABA) ILICASI49 XI. yüzyıl sonlarında küçük bir külliyenin merkezi olarak yapıldığını göstermektedir. etrafında bir de mezarlık olan tarihi üç binadan meydana gelmiştir. tehlikeli geçitleri koruyan.64 klâsik üslûbunu yansıtan güzel bir eserdir. Türk görüş ve geleneklerine göre imar edildiği bilinir.Tarih Dergisi. 1. S:2. Eyice.hankâh diğer tarafta ise cami ve yatır türbesi yer almaktadır."Kırşehir'de Karakurt (Kalender Baba) Ilıcası". kervansaray. IV. güç geçilir boğazlarda yolculara yardımcı olan. hankâh.Edebiyat Fakültesi Tarih Enstitüsü. Ribat. ikinci bölümde üç başlık altında incelenmiştir. 197I. tekke. Ekim. ıssız ve kurak arazilerde dinlenecek bir sığınak teşkil eden ve o çağın diliyle. Bilhassa yollar üzeride.Đstanbul:Đ.s. yüzyıldan itibaren Anadolu'nun Türkler tarafından yeni bir yurt olarak benimsendiği. "âyende ve revendaye" faydalı bir takım sosyal müesseseler kurulmuştur. Karakurt (veya Karacakurt) ılıcasının. eserin tarih ve sanat tarihi içindeki yerinin tespit edilmeye çalışıldığı bölümdür. han. Arşivdeki vakfiye sureti.229-259 49 . Birinci bölümde. sosyal yardım müessesesi grubuna giren veya girmesi lâzım gelen pek çok eser tespit etmiştir. bu grubun bir temsilcisi olmakla beraber. ^. bu eserin XV. Üçüncü bölümde ise. Đşte bu yapılar. medrese. zaviye gibi adlar ile tanınan bu müesseseler çok sayıda olmakla beraber. bir süredir bu çeşit yapılar üzerinde yaptığı çalışma ve araştırmalar sonunda. Konu üç bölümde ele alınmıştır. Semavi Eyice. Bu yazısında tanıttığı eser de. Camii ve tekke olarak adlandırılarak günümüze kadar gelmişlerdir. zamanla esas fonksiyonlarını kaybetmiş olduklarından. bir özelliği aynı zamanda şifalı bir doğal sıcak su kaynağına bağlı oluşudur. Karakurt veya Kalender Baba ılıca ve hankâhı manzumesi.

Orta Anadolu'nun çok eski tarihlerden beri bir geçit yeri üzerinde olan bu şifalı sıcak su kaynağı Đlkçağ da kullanılmış olmalıdır. Bizans devrinde kullanılan ve yanında belki de bir manastır veya kilise olan bu yer. daha doğrusu Bektaşîlerin bu hankâha sahip olarak. bu sırada bazı vakıflarla da zenginleşmiş bulunmalıdır. Türbe en erken XHI. yüzyıl içerilerinde y50apılmıştır. son bölümde asistan Yük. Yılmaz Önge'nin Karakurt ılıcası ve çevresi hakkında 11 Eylül 1971 tarihli mektubu ile bildirdikleri açıklamalardan bazılarını özetlemiştir. Bu yerin Đlkçağ ve Bizans devirlerindeki adlarını tespit etmek şimdilik mümkün olmuyor. .-Mim. hankâh ve türbesi bir Bektaşî tekkesi olarak yaşamış olmalı. buradaki yatırı da Kalender Baba olarak adlandırarak. Uzun bir süre Karakurt ılıca. Anadolu'da bazı yerle de başka benzerleri de görülen bir müessese tipini temsil etmektedir. saf bir Selçuklu kümbetinden fazla bir Đlhanlı kümbeti karakterindedir. Bunun Selçuklu devrinin sonlar daha doğrusu Đlhanlı hâkimiyeti içinde veya daha sonra olduğunu sanıyoruz. hankâh ve türbe. Kümbet. bu hususda kesin bir hükme varabilmek için deliller yetersizdir. Tarihî kimliği bilinmeyen bir kişi için bir türbe yapılmıştır. başka pek çok yerde de olduğu gibi kendilerine mal ettikleri ileri sürülebilir. geçmişte bir Bizans yapısı olması ihtimalini hatıra getirmektedir. Bizans devrine ait işlenmiş mermerlerin kullanılmış olması yapının yakınında. bu bölgede çok yaygın olan Bektaşî tarikatının tesirine geçtiği. Bu hankâhın hizmetini gören dervişlerin zamanla. Müh. Basilika therma veya Aquae Sravanae akla gelmekte ise de bu yolda bir teşhis yapmak için elde yeterli kanıt yoktur. Anadolu'nun fethinden bir süre sonra bir hankâhın kurulması ile "şenlendirilmiştir". Karakurt veya Karaca kurt adının Dulkadirli ailesinin başı Türkmen asıllı Karaca ile benzerliği göz önünde tutularak bu eserin bir süre Kırşehir ve çevresinde hâkim olan Dulkadirli'lere bağlanması da düşünülebilir ise de. yüzyıl sonlarında veya XIV. Tarihî ılıca etrafında teşekkül eden bu içtimaî (sosyal) yardım müessesesi. 50 Eyice.65 Eyice'nin bu araştırmasının sonucunda tespitleri şu şekildedir.

lev.Eyice.(1957) . 51 .24-27. Vakıflar Dergisi. s. 52 G.Gabriel. ĐKĐ TÜRK ÂBĐDESĐNĐN MAHĐYETLERĐ HAKKINDA NOTLAR: ĐZNĐK'DE NĐLÜFER HATUN ĐMARETĐ VE KAYSERĐ'DE KÖŞK MEDRESE51 Eyice'nin bu yazısında ele aldığı mimarî eserlerin her ikisinde defalarca yayımlanmış ve hayli tanınmış eserler olmalarına rağmen. bu görüşe rağmen aslında yapıyla ilgili H. Köşk Medrese (Kayseri) başlığı altında ise. 67 v. C. S:I. 107-112. Bu iki mimarî âbideyi Eyice'nin burada tekrar ele alışı.Ülgen.XIX. Die Đslamitischen Bauten von Iznik. Das Đslamische iznik. III. Ankara Üniversitesi Đlahiyat Fakültesi Türk ve Đslâm Sanatları Tarih Enstitüsü Araştırmalar Dergisi. 1. 113-114.Gabriel'in tespitlerini yaptığı gibi bir medrese "Đki Türk Âbidesinin Mahiyetleri Hakkında Notlar: Đznik'de Nilüfer Hatun Đmareti ve Kayseri'de Köşk Medrese".II . 1931.d.20. s.Gurlitt. Fransızca özeti (resume): "A Propos de la Destination originale de Deux Monuments Turcs: Đmaret de Nilüfer Hatun â Đznik et le Köşk Medrese a Kayseri". Đkinci bölümde.Bu bölümde Eyice tetkiklerinin sonuçlarını değerlendirmiştir. Köşk Medrese denilen yapının ilk defa A. (1912) 54. Katharina Otto-Dorn'un Đznik hakkındaki büyük ve Yük. Dr.lev. 1938. s.Ethem tarafından burasının bir hanikah olduğu yolundaki rivayetinin gerçeğe daha yakın olduğuna işaret etmektedir.yapının mimari açıdan tetkikini yapmış ve yapının A. 54 S.d. Dresden Teknik Üniversitesi profesörlerinden Cornelius Gurlitt'in Đznik'te yaptığı iki günlük tetkik sonunda yayınladığı makalede tanıtıldıktan52 çalışmasında 53 sonra. tekrar tetkike değer bir içerikleri olması itibariyle konu edilmişlerdir.65. 1-4.Gabriel tarafından tanıtımı55 medrese olarak yapılmış ve birçok yayına bu şekilde geçmiştir.Tüm bu yayınlarda "imaret" olarak geçen yapı Eyice'ye göre bir imaret yapısı değil "zaviye"dir. Ankara s. Iev.XIV 53 K. 55 A.Eyice bu düşüncesinden hareketle. Paris.1820.Otto-Dorn.1. Saim Ülgen'in yine Đznik hakkındaki makalesinde54 yer almıştır.OrientaIiches Archiv.52 v. bu iki yapı hakkında yerleşmiş olan bazı fikirlere katılmadığını belirtmek ve bu yapıların inşalarındaki esas amacın ne olabileceğini tahmine çalışmak içindir. Birinci bölümde Nilüfer Hatun Đmareti (Đznik) başlığı altında. res. Berlin 1941. Monuments turcs d'Anatolie. Konu iki bölümde tetkik edilmiştir.Mim.66 IV. Nilüfer Hatun Đmareti denilen yapı. "Đznik'te Türk Eserleri".

şehrin dışında olması bakımından yol üzerindeki ribâtlar sistemine uygun olduğunu bildirmektedir. Sonuç olarak. .yüzyıla ait olan bu iki yapının çeşitli hayır binaları arasında henüz az tanınan bir türün temsilcileri olduklarına işaret etmektedir. gerek Đznikte'ki Nilüfer Hatun "Đmareti".67 değil. ikisi de XVI. Đslâm-Türk âleminde. gerekse Kayseri surları dışındaki Köşk "Medrese" nin belki bir dereceye kadar ortak bir tarafları olabileceği de bu suretle ortaya çıkmaktadır. bugün zannedildiğinden çok daha ön planda gelen bir önemi olan ribât-hanikah-zaviye teşkilâtının hiç şüphesiz Anadolu'da hatıralar bırakmış olduğunu kabul etmenin zorunluluğuna deyinen Eyice.

tarihi hüviyetini ve eserin tarihini bildiren çeşitli kaynaklar ışığında cevap aranmıştır. Sincanlı'daki bu yapılar topluluğunun tarihçesi ile ilgili bilgilerin yer aldığı bölümdür. bilhassa 16.303-306. kaba hatlarıyla ölçülerini alarak basit bir krokisini çıkartması ve fotoğraflarını çekmesi mümkün olmuştur. Şadırvan. mezar. s. ve 17. "Sincanlı'da Sinan Paşa Đmareti". Konu üç ana başlık ve bunlara bağlı çeşitli alt başlıklar halinde tetkik edilmiştir. 1973. Aşhane ve ambar binası. Sincanlı'ya da uğrayarak buradaki külliyeyi gözden geçirmesi. C. yüzyıllarda çok Sinan Paşanın olduğuna ve dolayısıyla Sincanlı manzumesinin kuran şahsın kim olacağı sorusuna. Eyice bu yazısında 1968'de Sincanlı'da Sinan Paşa külliyesindeki bu çalışmalarının sonuçlarını ortaya koymak gayesiyle takdim etmiştir. ileride etraflı bir yayın yapmak üzere inceleyerek toplamaktadır. erken Osmanlı devrinde Anadolu ve Trakya'nın çeşitli merkezlerinde inşa edilen ve Eyice'nin zâviyeli veya tabhaneli cami olarak adlandırdığı hayır binaları tipinin güzel örneklerinden biridir.1. tespite çalışmakta ve bulduklarını.2. hamam. SĐNCANLI'DA SĐNAN PAŞA ĐMARETĐ56 Sinan Paşa Külliyesi. 56 Semavi Eyice. Türbe. Đlk bölümde. Tarihimizde. Mektep. bazı devlet ileri gelenlerin Đmparatorluğun çeşitli yerlerinde meydana getirdikleri mimari eserleri katalog halinde toplama çabası içinde olan Eyice.Vakıflar Dergisi.TÜRK YAPILARI HAKKINDA TOPLU MONOGRAFĐLER Osmanlı devri Türk Sanatı hakkındaki araştırmalarımızda. Eyice Đstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nin verdiği ödenekle öğrencileri ile 1968 yılı yazında yaptığı bir inceleme gezisinde. bu eserler ile ilgili bilgileri etraflı bir şekilde tetkik etmiş ve bu çalışmaları toplu olarak ilim alemine takdim etme gayreti içinde olmuştur. Eyice bu tipe giren yapıları öteden beri aramakta. .X. Đkinci bölümde imareti teşkil eden yapıların mimarileri Tabhaneli Cami.68 IV.2. çeşme başlıkları altında tetkik edilmiştir. IV.

Sinan Paşa külliyesi. Bayezid Külliyesi". zaviyeli ve tabhaneli camilere uzanmakta ve kronoloji bakımından Sinan Paşa imareti. Türk mimarlık tarihinin gelişme zincirinin de halkalarından birini teşkil eder. Konu on bölüm halinde tetkik edilmiştir. Sanat Tarihi Araştırmaları Dergisi. S:8. Mimari başlığı altında Caminin dış avlusu. Aynı zamanda bir misafirhane karakterinde olması da düşünülmüştür. fakat bugüne kadar ihmal edilen Sultan H Bayezid Külliyesini. Ağustos. Caminin harimi ve son olarak ta Bayezid Cami'nin Türk mimarisinde yeri tetkik edilmiştir.2. gerek mimarisi ve süslemesi ve nihayet gerek çeşitli ek binaları bakımından Osmanlı dönemi Türk mimarisinin en başta gelen eserlerinden olduğu gibi. 1990. bu tip yapıların hemen hemen en sonunda bulunmakta olduğu makalede vurgulanmıştır. yüzyılın başlıca Sinan Paşaları ve vakıf ettikleri hayır eserleri hakkında bir deneme ekte sunmuştur. o vakte kadar sönük bir köy olan Çatalhöyük'ü "şenlendirmek" gayesiyle yapılmış bir imaret eseridir. Sinan Paşa imaretinin sanat tarihindeki yeri konusu. şehrin hemen hemen merkezini süsleyen.57 IV. toplu bir biçimde takdim etmektedir. 58 Semavi Eyice/'ĐstanbuPda Sultan II. Eyice tetkiklerinin sonucunu şu şekilde özetler.ĐSTANBUL'DA SULTAN II. 57 Semavi Eyice. BAYEZĐD KÜLLĐYESĐ58 Đstanbul'un büyük selâtin (Sultan) külliyelerine dair monografya yayınları hem çok eksik hem olanların da birçoğu yetersizdir. şadırvan. Eyice bu makalesinde. bu küçük monografya özetinin bu abidevi eserin daha iyi tanınmasına yardımcı olacağını ümit etmektedir. Birinci bölümde. .2. Cami başlığı altında konunun tarihi vesikalar ışığında tarihçesi tetkik edilmekle beraber.69 Üçüncü bölümde. Bu bakımdan Sinan Paşa caminin esası eski zaviyelere. Bu bakımdan Eyice. 11-26.konuya yardımcı olması bakımından 16. s. Bayezid Camii ve külliyesi. gerek şehrin içine yerleştirilişi. bütün ek binaları ile birlikte. Tabhaneli camiler içindeki ve cami mimarisi içindeki yeri olmak üzere iki başlık altında değerlendirilmiştir.

Sekizinci bölüm. Diğer ek yapılar başlığı altında Kasr-ı Hümayun. Selçuk Hatun Türbesi.ÇORUM'UN MECĐDÖZÜ'NDE ÂŞIK PAŞAOĞLU ELVAN ÇELEBĐ ZAVĐYESĐ59 Kırşehir'de güzel bir mermer türbede yatan Âşık Paşa Türk tasavvufunda ve edebiyat ile dili tarihinde. "anıt ağaçların" korunmasının gerekliliğine işaret edildiği bölümdür. Altıncı bölüm.3.Đstanbul:Đ. Muvakkithane ve Sebil konularının tetkik edildiği bölümdür.Türkiyat Enstitüsü. külliyenin bir parçası olarak kabul edilen Bayezid Hamamının tetkik edildiği bölümdür. Türkiyat Mecmuası.211-246 . Şehrin merkezinde ve Sultan II. şimdilerde sadece fotoğraflarda görebildiğimiz ağaçların. Bayezid külliyesinin sol tarafında inşa edilen imaret ve kervansarayın tetkik edildiği bölümdür.XV . Caminin kıble tarafında. Beşinci bölüm.s.2.C.Ü. Bayezid Türbesi. Bayezid Caminin uzağında bağımsız bir halinde yerleştirilmiş Medresenin tetkikinin yapıldığı bölümdür. 1969. Dokuzuncu bölümde. hazirenin de ilerisinde olan Sıbyan Mektebinin tetkik edildiği bölümdür. Sadrâzam Reşid Paşa Türbesi ve Hazire tetkik edilmiştir. Bayezid Caminin ana ibadet mekanının iki yanına bitiştirilen tahhanelerin tetkik edildiği bölümdür. Onun oğullarından Elvan Çelebinin adına ise daha kuzeyde. IV. büyük bir isimdir. Ve son olarak onuncu bölümde bir zamanlar Bayezid Camiinin iç avlusunda yer alan. Amasya ile Çorum arasında Mecidözü yakınında bir zaviye 59 Semavi Eyice.70 Đkinci bölümde. Bayezid caminin uzağında bulunmasına rağmen. Dördüncü bölümde Türbeler konusu başlığı altında."Çorum'un Mecidözü'nde Âşık Paşaoğlu Elvan Çelebi Zaviyesi". Üçüncü bölümde. Sultan II. Yedinci bölüm. Kürsü kısımlarının mimarisi ve süslemesi bakımından önemli ve hemen hemen eşsiz olan minareler konusu tetkik edilmiştir.

Dördüncü bölümde. Âşık Paşazade diye bilinen Derviş Ahmed Aşıkî'dir. onlarn eserlerinden bahsetmişlerdir. sülalesi ve şahsiyeti başlığı altında bu şahsiyetler tetkik edilmiştir. Elvan Çelebi zaviyesinde hizmet eden dervişler neden bu hikâyeleri anlatıyorlardı? sorularına cevap aranmıştır. Anadolu Türk medeniyet tarihi bakımından iki noktaya işaret eder. idare edilmiş olduğunun belgeler ışığında tespiti yapılmıştır. Eyice. Hıdır Đlyas ve Baba Đlyas başlığı altında. Âşık Paşa oğlu ailesinin daha sonraları yaşamış bir yerdi de Tevarih. Đkinci bölümde. . Elvan Çelebi zaviyesi. Konu altı bölümde tetkik edilmiştir. Altınca bölümde Benzeri tesisler başlığı altında Elvan Çelebi zaviyesinin kurulduğundan itibaren uzun yüzyıllar bir tarikata mensup dervişler tarafından kullanılmış. Bunlardan ilk bölümde yeri ve hakkında bilinenler başlığı altında Elvan Çelebi zaviyesinin çeşitli seyahatnamelerde. bu bölümde. ilk çağa ait bir iskân yerinin veya tesisin üzerinde kurulmuşsa bu yerin eski adının ne olabileceği hususunda hayli fikirler ileri sürülmüştür. bu bölgede Bizans tarihinin oldukça tanınmış şehirlerinden. Elvan Çelebi zaviyesine dair etraflı bir monografiyi bu makalesiyle takdim etmektedir. çeşitli araştırmacılar tarafından ortaya atılan. çok eski halk inanışlarına dayanan Hıdır Đlyas . tarihi vesikalar ışığında Elvan Çelebi. Eyice bu araştırması sonucunda Elvan Çelebi zaviyesi. Elvan Çelebi'nin ceddi Baba Đlyas ile. Araştırmalar Anadolu'daki Türk Edebiyatı. Üçüncü bölümde. halk rivayetlerinde ve inanışlardaki yeri tespit edilmeye çalışılmıştır. Eyice.Georgios efsanesinin münasebeti nedir? On altıncı yüzyılda. Beşinci bölümde Zaviyenin mimarisi etraflıca tetkik edilmiştir. Eukhaita'nın bulunduğu iddiasına.71 vardır.Âli Osman adlı kitabı ile tanınan. tasavvuf tarihi ve hatta Türkleşme tarihi hakkındaki çeşitli yazılarında bu ailenin fertlerine temas etmiş. Elvan Çelebi köyü ve Eukhaita başlığı altında cevap aramıştır. Âşık Paşa oğlu Elvan Çelebinin türbesi de bu zaviyenin bitişiğinde bulunur.

Baba Đlyas bu çeşit tesislerin hepsinin doğuşunda elzem olan "veli" olarak kurulacak tesisin çekirdeğini teşkil etmiştir. Baba Đlyas'ın adı ve hatırası etrafında işlenen menkıbeler.72 1. Konya Aksaray'ın da Darphane denilen ve eski adı unutulmuş harap tekke ile Kütahya'da Yakub Çelebi zaviyesi . dört ayvanlı tertibidir.60 IV. Elvan Çelebi zaviyesinin şadırvanlı ve eyvanlı merkezi kısmı zaviyeler mimarisinin gayet açık bir misâlini ortaya koyar. bunlardan geniş ölçüde faydalanmıştır. Tesisin kurulması için kasıtlı olarak veya tesadüfen seçilen yer. 131 -147 .Elvan Çelebi zaviyesi mimarisi bakımından önemli bir sanat eseridir.Burası Anadolu'da Türkmen boylarının yerleşmesi ile yakından bağlantılıdır.2. Bunların Bursa'yı 1855'de harap eden depremde tamir kabul etmeyecek surette yıkıldıkları ve bu tarihten sonra. ecdadı adına kudurmuş ve bu yer benzeri tesislerin hepsinde olduğu gibi sonraları bir tarikat tarafından benimsenmiştir. şadırvanı. yan eyvanları ile tipik bir Türk yapısıdır. Ana çizgileri Konya'da Sahip Ata hânikahından ve Edirne'de. 60 61 Makaleye ek olarak Hakkı Efendinin Elvan Çelebi zaviyesi hakkındaki iki şiiri de sunulmuştur. Nitekim artık yabancı sınırlar içinde kalan eski Türk topraklarında da bunun tersinin vuku bulduğu görülür. Fakat sanat tarihi bakımından en dikkati çeken tarafı.BURSA'DA OSMAN VE ORHAN GAZĐ TÜRBELERĐ61 Osmanlı devletinin ilk kurucuları Osman ve Orhan beylerin Bursa'da bugün görülen türbeleri çok yakın tarihlerde yapılmış binalardır.aynı plân şemasının ana çizgileri ile benzeri. mekân tesiri.V. esas binanın ortası şadırvanlı. esası belki yine haçvarî bir Hıristiyan yapısına dayanan Yıldırım Bâyezid imaretinden pek farklı değildir. Semavi Eyice.4. 2. fakat daha mütecanis ve daha iddialı oldukları için daha âbidevi örnekleridir. s. "Bursa'da Osman ve Orhan Gazi Türbeleri". Temelleri zayıf bir ihtimal ile Bizans olsa bile. Anadolu'da mevcut bu çeşit yapılar serisinin dikkat çekici bir sanat eseridir. Elvan Çelebi Amasya .şimdi camii . C. çok daha eski bir efsanenin devamcısı bir Hıristiyan "yatırı"nın ziyaretgâhı olduğundan. orta kubbesi. Vakıflar Dergisi.Çorum arasında işlek bir yol üzerinde olan bu zaviyeyi. Buranın kapalı avlu olarak düşünüldüğü ve ancak bir eyvanın diğerlerinden daha geniş tutularak burasının cami yapıldığı aşikardır.

Konu kaynaklardan derlenen bilgiler ve Osman ve Orhan türbelerinin ilk şekilleri ve şimdiki binalar ile münasebeti başlıkları altında iki bölümde tetkik edilmiştir.2.Türk kuvvetlerinin Rumeliye atlaması ile başlayan sistemli fütuhat ve buna paralel Rumeli'nin türkleşmesi siyaseti. bu türbelerin aslında Bursa'nın fethinden önceki devre ait çok eski bir veya birkaç yapısından istifade etmek suretiyle uzun yüzyıllar kullanılmış olduklarıdır. Maalesef medeniyetimizin bu izleri.73 ilk binalarının tamamen ortadan kaldırılmalarından sonra şimdiki şekilleri ile yapıldıkları bilinir.Ü. Avrupa topraklannda çeşitli mimarî eserler ile kendi damgasını vurmuştur. feth edilen topraklara türk karakteri vermelerindeki rolleri ile Müslüman halk nazarında adeta kutsal bir manaya sahip olmalarıdır. Edebiyat Fakültesi. Az sayıda olmakla beraber bilhassa Batı Anadolu'da da görülen bu Osmanlı fütuhatı şehitleri türbelerinin belki de en fazla tarihî bir hüviyete sahip olanı Kosova'daki Murad I türbesi veya Meşhed-i Hüdâvendigâr'dır. Semavi Eyice. üzerlerinde çeşitli halk rivayetleri olan bu türbelerin müşterek tarafları. Makedonya'nın. 62 . Bu hususta bilinen diğer bir nokta da.71-82. Türk medeniyet tarihinin en dikkat çekici safhalarından birisine ait olan bu türbelerin tarihçeleri hakkında bilinen dağınık bilgileri bir araya getirmenin bu tarihi türbelerin mahiyet ve ilk şekillerinin daha iyi tanınmasını mümkün kılacaktır. Tarih Dergisi. Đstanbul: Đ. bir kısmı da kaybolmuştur.5.türbeler teşkil ederler. IV. tespit dahi edilmeden unutulmuş. "Kosova'da "Meşhed-i Hüdâvendigâr" ve Gazi Mestan Türbesi".XII. Yunanistan'ın Sırbistan'ın ve vaktiyle Osmanlı toprağı olmuş diğer memleketlerin başlıca şehir ve kasabalarının içlerinde veya yakınlarındaki tepelerin üstlelerin de görülen meşhed . Rumeli'nin türkleşmesinin en dikkat çekici alâmetlerinden birini de Trakya'nın. 1961(basım 1962). Eylül. Çoğunun sahibinin tarihî hüviyeti açık bir şekilde öğrenilmeyen. Osman ve Orhan Gazinin türbeleri hakkında bilgi veren çeşitli kaynakların imkan nispetinde derlenmesi ve bunların tahlili suretiyle meydana getirmiştir. Eyice bu yazısını.s. KOSOVA'DA "MEŞHED-Đ HÜDÂVENDĐGÂR" VE GAZĐ MESTAN TÜRBESĐ62 Süleyman Bey idaresinde Osmanlı . S:16. C.

yüzyıl Türk medeniyetinde bıraktıkları sanat izlerini ve sanat görüşlerini de tespite çalışmanın önemine Eyice yazısında işaret etmiştir. Konu iki bölüm halinde tetkik edilmiştir. Đkinci bölüm ise Gazi Mestan türbesi ana başlığı altında mevkii. 94)nin minyatürlerinden bir tanesi Murad I'in Kosova'da şehadetini tesvir etmekte ve Eyice ufak bir notla bu minyatür hakkındaki görüşlerine yer vermektedir. tarihi hüviyeti.Türk medeniyetinin kuruluş safhasının bu en fazla dikkat çekici sosyal müessesenin üzerinde çalışmaktadırlar.74 Eyice bu yazısında. mimari durum alt başlıkları altında eserin tetkiki yapılmıştır. var. XIV-XIV. 63 . tarihimizin bu unutulmuş eserini şimdiye kadar olduğundan biraz daha etraflıca tanıtmıştır. Netice olarak. Ancak mimari tarihi bakımdan bu sosyal toplulukların bağlantıları da araştırmak. Osmanlı .63 Ek Not:Murad Fin şehadetinin bir resmi hakkında not başlığı altında Topkapı Sarayındaki meşhur Hünernâme (I. Birinci bölüm Murad I Hüdâvendigâr'ın türbesi ana başlığı altında mevkii. son yıllarda yerli ve yabancı tarihçiler. Yugoslavya ya 1961 yılı Eylülü içinde yaptığı gezide. tarihçe ve meşhedin bugünkü durumu alt başlıkları altında eserin tetkiki yapılmıştır.

1. yıllarındaki korkunç yangınlar bu büyük şehrin tarihi eserler arasındaki büyük boşluklar meydana getirmiştir.3. IV. hatta tamamen yok eden şehir planlaması. Bu eserlerin çoğu kayboldu ise de. Đstanbul'a çok büyük zararlar veren 1894 depremi ve 1908. 117-128. tamir ve ihya edilmelerine imkan vermemiştir. 1996. bu harap veya yıkıntı halindeki eski eserlerin birçok hallerde habersizce ortadan silinip gitmesine sebep olmuştur. şehrin işgali ve bütün bu felaketlerin doğal bir sonucu olarak halkın imkan ve. "Fatih Külliyesinin Kaybolmuş Bir Parçası: Çukurhamam". böyle ortadan kalkan eserler üzerinde durarak bunlar hakkında toplayabildiği bilgileri bir araya getirmiş ve bu notları elde edilebildiği resimler ile de zenginleştirmiştir. s. Eyice. hiç değilse hatıralarını makalesiyle yaşatmaya çalışmıştır.KAYB0LAN ÇALIŞMALARI TARĐHĐ ESERLER HAKKINDAKĐ Osmanlı Đmparatorluğu'nun çöküşü ile birlikte. 64 . umulmadık bazı eserlerin ihyası. Bu defa planlar ayrı seriye devam edecek ve şehrin çeşitli köşelerinden lüzumsuz ve hattâ sebepsiz yere ortadan kaldırılarak yok edilmiş tarihi eserlerinden bir kaçının daha. Đstanbul tarih boyunca deprem ve yangınlardan muhakkak ki defalarca zarar görmüş idi.harap olan bir çok eserin evvelce olduğu gibi. Bizans Đstanbul’unun tam ortasında. Fakat Đmparatorluğun çöküşü. şehrin Ayasofya'dan sonra Semavi Eyice. Bunların ilki olan Fatih Sultan Mehmed'in (1451-1481) kendi adına kurdurduğu külliye.Đkinci Dünya savaşı yıllarından itibaren Đstanbul'un yirmi -yirmibeş yıl içinde yeni inşaatlarla adeta dolması ve bu arada şehrin eski topoğrafik düzenini çok değiştiren.FATĐH KÜLLĐYE'SĐNĐN KAYBOLMUŞ BĐR PARÇASI: ÇUKURHAMAM64 Osmanlı dönemi Türk sanatının en büyük külliyeleri Đstanbul'da yapılmıştı. Đstanbul'un tarihi eserlerinin deprem. 1911. ve bunu izleyen yenilgi. yangın gibi felâketlerin yanısıra zaman zaman imar adı altında yapılan bir takım yanlış şehir düzenlemelerinin kurbanı oldukları bir gerçektir. Eylül. uzun savaş yılları.3. ĐstanbuLBağlam Yayınları.75 IV. 1918. Aslanapa Armağanı .görüşlerinde meydana gelen değişiklikler. eserlerine yansıyan hususlardır.

medreselerden kuzeydeki Karadeniz (Haliç tarafı) dış medreselerin yerlerine okul yapılmış. Külliyenin Çukurhamam adı verilen parçasından da uzun yıllardır hiçbir iz kalmamıştır. değişik ve yeni bir şehircilik anlayışının da başladığına işaret ediyordu. Çukur Hamamı. başka benzeri olmayan bir örnek teşkil ettiği belirtilmiştir. Đstanbul'a Türklüğün ilk büyük damgası olan bu külliyenin bütünlüğüne ne yazık ki özen gösterilmemiş. şehrin kaderini belirleyen kişilerin ne derecede sorumsuz davrandıkları yazıda vurgulanmıştır. Şehirde yeni bir inanç ve medeniyetin başlamış olduğu böylece vurgulanırken. Đstanbul'da Fatih evkafından bütün hamamların (Ingad Hamamı. . Konuya giriş bölümünde. dârüşşifâ bütünüyle ortadan kaldırılarak arsasından üç sokak geçirilmiş. Ve çeşitli araştırmacıların belgelerinde Çukurhamam konusundaki problemlere ve mimari yapısına da değinilmiş konu tarihi belgeler ışığında incelenmiştir. Diğer taraftan hamamın hangi vakfa ait olabileceği meselesi üzerinde durmuştur. yüzyılın eseri Çukurhamam. Azebler Hamamı. Galata'da kapı içi Hamamı) yıktırılarak ortadan kaldırılması. Eyice bu araştırmasının sonuçlarını şu şekilde özetler. Tahtakale hamamının ise çarşıya dönüştürülmek üzere iç mimarisinin değiştirilerek. bu yazısında bu önemli tarihi esere dair bilgileri bir araya getirerek hiç değilse kağıt üzerinde hatırasını yaşatma gayreti içindedir. Eyice. Đstanbul'un hemen arkasından şehrin en büyük hamamlarından biri olarak Fatih Sultan Mehmed evkafından yapıldığı bilinen bu tarihi eserin yok edilmesi tarih ve sanat tarihi bakımından büyük bir kayıptır. bazı araştırmacıların Çukurhamam'in banisi konusundaki şüphelerine cevap aranmıştır. Çukurhamam’ın nerede olduğu hususunda açık bir bilginin olmayışıyla beraber.76 en büyük kilisesi olan Havariler (Hagroi Apostoloi) Kilisesinin yerinde inşa edilmiştir. XV. Saraçlar Çarşısı olarak adlandırılan arastası ise bütünüyle yok olmuştur. meydana gelen yapı adaları parsellenmiştir. Vefa Hamamı. plan özellikleri ve bilhassa kadınlar kısmındaki plan bakımından. Geç Roma döneminde yapılan bir su haznesinin içinde yapıldığının genellikle kabul gördüğüne işaret edilmiştir. tamamen simetrik bir esasa göre yerleştirilen bu çok zengin külliye binaları. güneydeki Akdeniz (Marmara denizi tarafı) medreseleri buradan geçen caddeyi genişletmek için yıktırılmış.

Mimar Sinan'ın eserinin yaşadığı talihsiz olaylara değinmiş ve bu caminin sanat tarihi açısından önemi üzerinde durmuştur. IV.3. ĐstanbuhMezarlıklar Vakfı . gereksiz yere feda edilen tarihi eserlerden biri olmuştur. 16-17.TARĐHĐ MEZARLAR VE MEZARLIKLARA DAĐR NOTLAR66 Türk sanat ve tarih anıtları arasında en büyük ölçüde tahribe uğrayanlar hiç şüphe yok ki eski mezarlıklar ve mezar taşlandır.3. Konuya girişte caminin kurucusunun kısa bir yaşam öyküsüne değinilmiş. Mimar Sinan'ın eserlerinin üzerinden talihsizlik eksik olmamış. Topkapı'ya uzanan ana caddenin kenarında bulunan Kadıasker (Kazasker) Abdurrahman Efendi Camii de. s. Eyice makalesinde. S: 155. Eyice sonsöz olarak düşüncelerini şu şekilde ifade eder.Đstanbul Büyükşehir Belediyesi Yayını. caminin 1918'de vuku bulan ve Haliç kıyısından başlayarak Cerrahpaşa'ya kadar uzanan korkunç yangın âfetinde yandıktan sonra 1950'li yıllarda Türkiye Anıtlar Derneği tarafından birkaç yıl süren gayretlerden sonra restore edildiğini. yüzyılın çinileriyle zengin bir iç süslemeye bu eserinde sahip olabileceğine işaret edilmiştir ve eserin mimarisi tetkik edilmiştir. s. Kasım. 2001/2. 66 Semavi Eyice. diğer taraftan aynı tipteki camilerde görülen XVI.Yıl: 8. ancak Mimar Sinan'ın eserinin üzerinden talihsizlik eksik olmadığı ve 1956-57 yıllarında "Menderes Đstimlakleri" sırasında yıktırılıp ortadan kaldırıldığı belirtilmiştir. "Kazasker Abdurrahman Camii".77 IV.2. "Tarihi Mezarlar ve Mezarlıklara Dair Notlar". üzeri ahşap çatı ile örtülü bir yapı tipine sahip olduğu. Türk Evi. Geçmişten Günümüze Mezarlık Kültürü ve Đnsan Hayatına Etkileri Sempozyumu.KAZASKER ABDURRAHMAN CAMĐĐ65 Đstanbul'da "imar" adı altında yapılan çalışmalarda gereksiz olarak bazı tarihî eserlerin yıktırılıp ortadan kaldırılmalarına sık sık rastlanmıştır. Türk camii. Đstanbul. Đstanbul Bülteni.495-540. . Sinan'ın yaptığı değerli bir sanat eseri daha başka tarihî eserler de rastlandığı gibi kör bir kazmanın kurbanı edilmiştir.3. anlaşılmaz sebeplerle cami yola çıkıntı teşkil etmediği halde yıktırılıp ortadan kaldırılmış.18-20 Aralık . Türk 65 Semavi Eyice.. böylece Kanunî Sultan Süleyman döneminde. Eserin Mimar Sinan'ın cami mimarisinde uyguladığı.1998. AKSM.

bazen sıhhî. Bundan bir süre önce yayınlanan ve sonraları Sanat adıyla bastırdığı kitabına da aldığı bir yazısında Đ. "Türk mezarlığının. Tarihi mezarlıklar garip gerekçelerle. Bugünkü milli sınırlarımız içinde kalan mezar ve mezarlıkların ise durumunun daha iyi olduğu iddia edilemez.Fakat bu "unutulmaklara rağmen . bazen estetik. bazen şehircilik kaygılarını öne sürülmektedir. Türk işlemesi gibi. mimari.benzerleri gibi unutulma yolundadır. ve havaya sahiptir. serserisinin nazarında mezarlık şüpheli vücutları ve gölgelerini saklayan bir yer. tarihe saygı ve bunun yanında da güzelliğe sevgi gibi hisler. belediye adamının nazarında mezarlık hemen arsaya kalbedilmesi lazım gelen bir yerdir". pek çok mezarın gurbette kalmasına yol açmış ve tarihimizde iz bırakmış bir takım şahısların son hatıraları da böylece unutularak yok olmuştur.açık havada teşekkül etmiş bir kıyafet. Kendi kompozisyonu ile bir estetik varlık olan Türk mezarlığı artık kendi vatanında unutulmaktadır. yüzyıl ortalarından itibaren topraklarını kaybetmesi.Osmanlı Đmparatorluğu'nun XIX.mezarlıklarımızın korkunç bir hızla tahrip edildiklerini de kendi kendimize itiraf etmek zorundayız.zaman ile.Zahiri sebep.Türklerin mezarlıklarına gösterdikleri saygıyı batılı müelliflerin hayranlıkla bahsettikleri devir çok gerilerde kalmıştır. Mimari de mantıkî bir nizamı mükemmel bir şekilde kullanan atalarımız.Aslî sebep ise bu da mezarlıklarımızın hemen daima kolayca arsaya çevrilmesi mümkün olan yerler olarak kabul edildiğini ifade eden Eyice. üzerinde yaşadığımız toprakların devri tarihini gösteren ve en kuvvetli Türklük damgaları olan mezarlıklarımız bu manevi . etkilerini kaybetme yoluna gitmiştir. hatta onlardan tamamen farklı bir ruh. Türk mezarlığı da kendisine has ve diğer çevrelerdeki benzerlerine benzemeyen. fakat aslında en "kolay arsaya çevrilebilir" yer olduklarından ortadan kaldırılmış ve sanat ve tarihi değere sahip binlerce mezar taşı yok olup gitmiştir. Artık o derece maddileşmiş bulunuyoruz ki... hat ve teknik müzesi" olduğuna işaret ettikten sonra mezarlıklarımızı şöyle tarif etmiştir: "Zahidin nazarında mezarlık cehennem azabını hatırlatan bir yer.bazen şehri modernleştirme.. Mezarlıklarımızı tahrip etme merakının son belirtisi de böylece bir süre için on safhaya geçtikten sonra . Türk halısı.78 bahçesi. ebedi istirahatgâhlarında tabiatın tam anlamıyla ile koynunda olmağı tercih etmişlerdir. Eyice makalesinde mezarlıklarımızın tahribindeki zahiri ve aslî olmak üzere ikiye ayırmaktadır. tezyinat. geçmişe.Hakkı Baltacıoğlu .

ikinci yazı ise Fransız Anadolu Araştırmaları Enstitüsü tarafından 28-30 Eylül 1991 tarihlerinde Đstanbul'da düzenlenen "Đslâm Dünyasında Mezarlıklar ve Defin gelenekleri" adlı verilen bildiri68 metnidir. 123-134. bu harap veya yıkıntı halindeki eski eserlerin birçok hallerde habersizce ortadan silinip gitmesine sebep olmuştur. Bu iki makaleden bilhassa ikincisinde yeniden yayınlanışta hayli ilaveler yapıldıktan başka.bazı eserler . Edebiyat Fakültesi. "Mezarlıklarımız". Bu yazılardan ilki "Mezarlıklarımız" başlığı altında. sanat ve hatta edebiyatımızın bir nevi arşivini teşkil ettiğini bildirmekte ve yerleri umumiyetle belediyelerin gayreti ile "arsa" haline getirilen bu "arşiv"lerin tahribi ile kaybedilen belgelerin önemi göz ardı edildiğine işaret etmektedir. C.Đstanbul:Đ. Eyice."Kaybolan bir Tarihi Eser Şeyh Murad Mescidi".Ü. Mezarlıklar Vakfı tarafından 18-20 Aralık 1998 tarihlerinde mezarlıklar hakkında düzenlenen sempozyum için hazırladığı yazısında daha Önce yayımlanan iki çalışmasını tekrar gözden geçirmiş ve yeni eklemeler ile tekrar takdim etmiştir. s. Bugün hiçbir duvarlarından bazı küçük parçaları kalmış olan bu bina. "Đslam Dünyasında Mezarlıklar ve Defin gelenekleri" . önceki yazılarda olmayan bir bibliyografya eklenmesine çalışılmıştır. XVII.3.Türk Yurdu.l 11-138. 69 Bir deneme mahiyetinde olan bu bibliyografyaya.4. Tarih Dergisi. Semavi Eyice.meselâ E. Türk Yurdu dergisindeki67 Eyice'nin bir mezarlığın tahribinden dolayı duyduğu üzüntüyü dile getirmekte.C.1967. Eyice'nin bu araştırmasının esası eski bir Bizans kilisesi olan bir mescid hakkındadır. . Semavi Eyice. hatta tamamen yok eden şehir plânlaması.Hakkı Ayverdi'nin ilk Osmanlı dönemi mimarisi ve Balkanlardaki Osmanlı mimarisi ile ilgili kitapları ve Aydın Yüksel'in aynı konudaki kitabı. 1955.79 kıymetlerin yanı sıra tarih.s. Ankara 1996.KAYBOLAN BĐR TARĐHĐ ESER ŞEYH MURAD MESCĐDĐ70 Đkinci Dünya savaşı yıllarından itibaren Đstanbul'un yirmi-yirmibeş yıl içinde yeni inşaatla âdeta dolması ve bu arada şehrin eski topoğrafık düzenini çok değiştiren. S: 22. s.TTK. 68 70 67 Semavi Eyice. 685-694.69 IV.XXVI. S:6. S: 242.birçok mezartaşı bulunduğu halde alınmamıştır. Mart.

Bunlar dışında Kırım harbi yıllarında Đstanbul'da bulunan bir gazetecinin binaya rastladığı ve hatıratında bu eserden bahsettiği bölüm makaleye ek olarak sunulmuştur.Eyice. Konu dört bölümde tetkik edilmiştir. Ayrıca Đstanbul'un eski eserleri hakkında bir taş baskı albümde. Đstanbul'un son yüzyıl içinde kaybolup giden yüzlerce tarihi eserinden bir tanesidir. konuyu tetkik etmiş ve sonuçta Bizans kilisesinin eski adı meselesinin aydınlanmamış olarak kaldığını nedenleriyle birlikte sunmuştur. Đki büyük imparatorluğun uzun yüzyıllar boyunca siyasi olduğu kadar sanat ve medeniyet merkezi olmuş bu büyük şehrin tarihi topografyasını bir gün etraflı surette araştıracak olanlar için. yapısı oluşu onu. çeşitli araştırmacılar tarafından. Mim. eski bir fotoğrafın da elde edilerek makaleye ek olarak konulmuştur. Aslında bir Bizans. Şeyh Murad Mescidinin mimarisi konusu bina ile ilgili bütün iz ve kalıntılar neredeyse ortadan kaybolduğu için. Birinci bölümde. Bu yayınlardan sonra Şeyh Murad Mescidi o civarda konağı olan bir bahriye nazırı tarafından restore ettirilmiş ise de bina yine uzun ömürlü olmamış 1918 (?) yangınında yanarak harap olmuş ve arkasından yeni inşaat tarafından yok edilmiştir. çalışmasının faydalı olacağı inancındadır. 71 . şehrin eski geçmişi ile de yakından ilgili kılmakta ve tarihi değerini bir kat daha arttırmaktadır. Eyice bu tetkiklerinin sonucunu şu şekilde özetler. Şeyh Murad Mescidi'ne dair bilinenler başlığı altında çeşitli tarihi belgelerle Şeyh Murad Mescidi konusu tetkik edilmiştir. Erdoğan Akpak'a binanın plânı ve cephe restitüsyonunu çizdirerek yazısına ek olarak sunmuştur. eldeki gravür ve fotoğrafın da yardımıyla kürsüsünde asistan olarak görevli bulunan Yük. Đkinci bölümde. Đstanbul'un her köşesinin tarih ve sanat özellikleri bakımından en kısa zamanda çok dikkatli bir inceleme süzgecinden geçirilmesinin gerekliliği Eyice tarafından vurgulanmıştır. Şeyh Murad mescidi. her ikisi hakkında bilinenleri bu yazının çerçevesinde derlemeyi uygun bulmuştur.80 başka bir eski eser. olan Türk dönemine ait bir bina ile bazen karıştırıldığından. eski Bizans kilisesinin bir dereceye kadar eski biçimini tahmin çeşitli belgeler ışığında yapılmıştır. Dördüncü ve son bölümde ise bu Bizans kilisesi ve Türk binasının birbiriyle karıştırıldığının çeşitli kaynaklardaki tespiti yapılmış ve konu tetkik edilmiştir. Üçüncü bölümde. Eyice.71 Bu makaleyle birlikte Şeyh Murad mescidinin 1977'de çizilmiş ve yayımlanmış gravüründen başka. Şeyh Murad Mescidi olarak anılan binanın Bizans devrindeki adı hakkında da araştırmalar yapılarak tahminler yürütülmüştür. Diğer taraftan bu araştırmanın sonucunda. Bu bölümde Eyice. bir detayına dair bir desen bulunmuş ve bu da çalışmaya eklenmiştir.

Ve ayrıca bu bölümde eserin yeri Belediye Sarayı'nın yerine isabet etmemesine rağmen yıkımına karar verildiğine işaret edilmiştir. Kazasker Mahmud Efendi Medresesi şehir tarihi bakımından olduğu kadar Türk sanatı bakımından da kıymetli bir eski eserdir. binanın Osmanlı medreselerinin büyük bir ekseriyetinde olduğu gibi. Medresenin mevcut harabesinde bir inşa kitabesi görülmediğinden binanın yapılış tarihi hakkındaki görüşlere yer verilmektedir. Eser dört bölümde ele alınmıştır. VIII. Üçüncü bölüm.57-64 . Đstanbuler Mitteilungen.81 IV. Đkinci bölümde. yeni Belediye Sarayı'nın inşaatı için yıktırılan Kazasker Mahmud Efendi Medresesi ispat etmektedir.mescid ile bunu çeviren hücrelerden ibaret olmakla beraber.KAZASKER MEDRESESĐ72 EBU'L-FAZL MAHMUD EFENDĐ Đstanbul'da son yıllarda yapılan büyük inşaat. Eyice bu çalışmasının sonucunu şu şekilde özetler. şehir topografyası ve sanat tarihi bakımından değeri tetkik edilmiştir. mevcut kalabilen aksamı ile dahi.5. s. Son yarım asır içinde hayli güdük bir hale getirilmiş olmasına ve hayli harap bir durumda bulunmasına rağmen.medresenin Bizans devrine ait bir takım duvar ve mahzen kalıntılarının üstüne inşa edilmiş olduğu bildirilmektedir. "Die Medrese des Kazasker Kazasker Ebu'1-Fazl Mahmud Efendi in Đstanbul. birçok eski eserin ortadan kaldırılmasına sebep olmaktadır. Bunların içlerinde bazen şehir topografyası veya sanat tarihi bakımından değerli ve önemli yapıların da olduğunu. 73 Semavi Eyice. Ve son olarak dördüncü bölümde eserin. 72 Önce Almanca olan ve daha kısa bir özeti Alman Arkeoloji Enstitü yıllığında yayımlandı ve genişleterek Türkçe olarak da takdim edildi.3. 1958. büyük kubbeli bir dershane . medresenin harap bir durumda bulunmasına rağmen orijinal bezemelerinin Türk sanatı açısından değerlendirilmesinin yapıldığı bölümdür.Mevcut bilgiler ışığında bina mimarisi tetkik edilmiştir. C.73 Eyice. Bunlardan ilki eserin mevkii itibariyle değerlendirilmesinin yapıldığı bölümdür. makalesinde günümüzde artık izine rastlayamadığımız yapının şehir topografyası ve sanat tarihi bakımından değerini tetkik etmiştir.

Hoca Teberrük. Bazıları ise mimarileri ile Türk sanatının dikkate değer örneklerinden idi. Çobançavuş Camii. 74 Semavi Eyice. s. 129-146 . Đstanbul. Âdilşah Kadın. REVANÎ ÇELEBĐ VE YAYLA CAMĐĐLERĐ75 Đstanbul'un Türk devrine ait tarihi eserlerinden bir çoğu son yıllarda çeşitli sebeplerle ortadan kalkmış ve bunların her türlü hatıraları ebediyen kaybolmuştur. ÂDĐLŞAH KADIN.Ü. s. Revanî Çelebi ve Yayla Camiileri". Tarihi topografya bakımından Osmanlı devri ricalinin konaklarının toplandığı bir yerde bulunması açısından önemine de işaret edilmektedir. Bunlardan bazıları tarihî yönden değerli sayılabilecek eserlerdir. 1.Đ. şehrin tarihî topografyasının ve şehir tarihinin unsurları idi.74 IV. Hoca Teberrük (Yahya Güzel) Mescidi. bugün artık bir tarih vesikası olan bu not ve resimlerden bir kaçını bir araya getirerek değerlendirmiştir.82 küçük medrese kompleksleri içinde dikkate değer bir örnek teşkil ettiği. ĐSTANBUL'UN ORTADAN KALKAN BAZI TARĐHÎ ESERLERĐ rl.Đstanbul:Đstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi. Ayrıca bu eserler.Edebiyat Fakültesi. Adilşah kadın (veya Şişhane) Camii."Đstanbul'un Ortadan Kalkan Bazı Tarihî Eserleri: Çobançavuş. "Đstanbul'un Kaybolan Bir Eski Eseri:Kazasker Ebu'1-Fazl Mahmud Efendi Medresesi". Tarih Dergisi.ÇOBANÇAVUŞ-. sebepsiz ve hatta lüzumsuz yere ortadan kaldırılan bu eserlerden bir kaçı için elinde bulunan bazı not ve resimler doğrultusunda. Konu gereği. iç süslemesi bakımından Osmanlı . 47-162 75 Semavi Eyice. S:14. (26 Mart) 1972. zamanımıza kadar gelebilmiş az sayıdaki örnekleri içinde en güzel olanlardan biri olduğu belirtilmiştir.Tarih Dergisi.(Eylül)1959. HOCA TEBERRÜK. Revanî Çelebi (Kogacılar) Mescidi ve son olarak da Kambur Mustafa Paşa (veya Yayla) Camii başlığı altında bir araya getirilen eldeki veriler ışığında tetkik edilmiştir.Türk malâkâri duvar ve kubbe süsleme sanatının.6. Eyice bu makalesinde anlaşılması güç gerekçelerle ve şehrin tarih ile güzelliğine değer vermeyen görüşlerle. C:X.

IV. Konu dört bölümde tetkik edilmiştir. Fatma Sultan Cami'nin inşa edilişi hakkında tarihi belgelerde yer alan notlar tetkik edilmiştir.3.ĐSTANBUL'UN KAYBOLAN ESKĐ ESERLERĐNDEN: FATMA SULTAN CAMĐĐ VE GÜMÜŞHANELĐ DERGÂHI77 Eyice yıllardan beri yayınlamakta olduğu Đstanbul'un kaybolan eski eserlerine dair makale dizisinde Fatma Sultan Camii'ni de ele almayı uygun görmüştür.Edebiyat Fakültesi. Konu. KIZLARAĞASI ABBAS AĞA HAMAMI.83 IV. . s. Prof. Tarih Dergisi. "Đstanbul'un Kaybolan Eski Eserlerinden:Fatma Sultan Camii ve Gümüşhaneli dergâhı". ÇUKURÇEŞME HAMAMI. S:27 .C.1987. Ülgener'e Armağan.3.1973.7. yangın gibi felâketlerin yanında zaman zaman imar adı altında yapılan bir takım şehir düzenlemelerinin kurbanı oldukları bir gerçektir. "Đstanbul'un Ortadan Kalkan Bazı Tarihi Eserleri II. 133-178. Bu defa planlar ayrı seriye devam edecek ve şehrin çeşitli köşelerinden gerekmediği halde ortadan kaldırılarak yok edilmiş olan tarihi eserlerinden bir kaçının daha hiç değilse hatıralarını makalesiyle yaşatmaya çalışmıştır.Ü. Semavi Eyice. 77 76 Semavi Eyice. Sabri F. Bostan (veya bostancıbaşı Abdullah Ağa) Camii. Birinci bölümde. Đstanbul: Đ.8.Bostan Camii. Đstanbul:Đ. Koska'da Kızlar Ağası Hamamı. Eyice. Kasım Ağa Mescidi".ĐSTANBUL'UN ORTADAN KALKAN BAZI TARĐHĐ ESERLERĐ II: BOSTAN CAMĐĐ.Ü. Çukurçeşme Hamamı. Kızlarağası Abbas Ağa Hamamı. sayısında böyle ortadan kalkan beş eser üzerinde durarak bunlar hakkında toplayabildiği bilgileri bir araya getirmiş ve bu notları elde edilebildiği resimler ile de zenginleştirmiştir. S: 14.Dr.Đktisat Fakültesi Mecmuası. Çukur Çeşme Hamamı ve son olarak da Kasım Ağa Mescidi başlıkları altında tetkik edilmiştir. Tarih Dergisi'nin 26. s. KASIM AĞA MESCĐDĐ76 Đstanbul'un tarihi eserlerinin deprem. 43.475-511.

ĐSTANBUL . Kuyu. kervansaray. Bu yolun üzerinde sıralanan çeşitli mimari eserler çeşitli makaleler halinde tanıtıldıktan sonra genel bir sentez yapılmak suretiyle. Ancak Eyice.Bağdat Yolu Üzerindeki Mimari Eserler . bu çalışmasıyla Osmanlı-Türk uygarlığının en önemli ticarî yolundan eserlerinden biri olan bu ana yolun başlıca anıtlarını tanıtmanın. çeşme. konuya ek olarak sunulan mezar kitabeleri eşliğinde tetkik edilmiştir.Dr.Şam .Ü. namazgah. Sabri Ülgener'in dedesi Đsmail Necati Efendi'nin şeyhi olduğu dergâh hakkında notlar. Osmanlı Đmparatorluğunun Anadolu askerî ve kervan yolunun bütün hususiyetlerin ortaya çıkmış olacağının altı çizilmiş ve bu ana yolun Đstanbul önünde son merhalesi olan Üsküdar üzerinde durmağı da başka bir tetkik bırakmayı doğru bulunduğu notlar arasındadır.BOSTANCIBASI DERBENDĐ GÜZERGÂHI)79 Osmanlı Đmparatorluğu'nun en önemli ana yollarından biri olan Đstanbul – Şam. misafirhane gibi birbirinden farklı özellikleri olan ve değişik öneme sahip bu eserlerin bazıları hâla sağlam olmakla beraber. Đstanbul Şam . çeşme. Đstanbul:Đ.1. S: 13. 78 79 Prof. 81-110. önemli bir geçit iskelesine sahip olan bu yerin. Eylül. Semavi Eyice.I (Üsküdar Bostancıbaşı Derbendi Güzergâhı)".9. Bağdat yolu güzergâhı irili ufaklı bir çok mimari eser ile şenlendirilmiş bulunmaktadır. . "Đstanbul . bu yol hakkında yapılacak büyük araştırmaya faydalı olacağına işaret etmiştir.84 Đkinci bölümde. Gümüşhaneli Dergâhı ve şeyhleri. Fatma Sultan Cami'nin tarihçesi tarihi vesikalar ışığında tetkik edilmiştir. s. gümrük. 1958. Dördüncü bölümde. bir çoğu harap olmuş veya tamamen ortadan kalkmıştır. Ayrıca.ŞAM . Eyice.Bağdat yolu hakkındaki bu tetkikinde belirli bir sıra takip etmeği şimdilik gereksiz gördüğünü belirtmiştir.78 IV. Fatma Sultan Camii ile Dergâhı'nın mimarileri tetkik edilmiştir.Edebiyat Fakültesi.BAĞDAT YOLU ÜZERĐNDEKĐ MĐMARĐ ESERLER . Üçüncü bölümde.Tarih Dergisi. cami.I (ÜSKÜDAR . aşhane ve kervansarayı ile kasabaya karışmış olmasının böyle bir ayırmayı mecbur kıldığını da ek olarak belirtmiştir. misafirhane. köprü.

Bu çalışma yapılırken doğrudan doğruya bu yol ile alakalı bir menzilgâh olmayan bu gibi eserler tabiatiyle bu tetkikte çerçeve dışında bırakılmış. Ömer Efendi Menzili (Kızıltoprak). Lâdikli Ahmed Ağa menzili (Kadıköy). bunlar bir kasaba içinde bulunmadıkça makalede bahsedildiği belirtilmiştir. 1965. XIX. s. b) Esas Bağdat yolu. Tanıtılan mimari eserlerin imkan nispetinde fotoğraf ve krokileri de verilmiştir. buna karşılık adları geçen eserlerden tamamı değilse bile çoğu bütünüyle ortadan kaldırılmıştır.l 17-139.Ü. Ihlamur menzili (Kızıltoprak). Abdülmecid çeşmesi (Haydarpaşa). VII. VHI. Đbrahim Ağa Çeşmesi (Đbrahimağa). Çukur çeşme menzili (Caddebostan). Tâli sahil yolu ve esas Bağdat yolu üzerindeki eserler diye sınıflandırılmış olup bu çerçevede tetkik edilmiştir. Taş Köprü. "Sultaniye -Karapınar'a Dâir". Bostancıbaşı Derbendi menzili (Bostancı).80 IV. selâmi çeşme menzili (Feneryolu). IV. X.Edebiyat Fakültesi. XII. a) Tâli sahil yolu: II. Nevnihal Hatun menzili (Selimiye). Mart. bunların tam rölövelerinin çıkarılmasını ise uzmanlarına bırakmak uygun görülmüştür.85 Eyice bu ilk makalesinde. IX. Konu anlatımında. ancak Marmara sahilindeki muhtelif iskeleleri Bağdat caddesine veya eski adı ile Uluyol'a bağlayan tâli yollardan da. S:20.XV. V.SULTANĐYE -KARAPINAR'A DÂĐR81 Đstanbul Başbakanlık Arşivinde bir defterden tespit olunduğuna göre. Đstanbul:Đ. Saraçlar çeşmesi menzili (Karacaahmed).3. Çınardibi menzili (Suadiye).10. . ıssız ve korunması gereken bir 80 Bu makalenin basıldığı 1988 yılından bugüne gelinceye kadar bir çeşme restore edilmiş. XVIQ. Tarih dergisi. XV. XIQ. C. XVII. XIV. VI. XVI. Ayrılık çeşmesi menzili (Haydarpaşa). Miskinler tekkesi çeşmesi (Karacaahmed). I. 81 Semavi Eyice. IH. Konya dolaylarında "Karapınar diye anılan korkulu. Bostancıbaşı Köprüsü (Bostancı) başlıklar altında tetkik edilmiştir. Haydarpaşa deresi köprüsü (Haydarpaşa). Bu eserler. XI. Tunusbağı çeşmesi (Üsküdar). Söğütlü çeşme (Gazhane). Çatalçeşme menzili (Bostancı). yolu takibe Üsküdar kasabasının dışından başlamakta ve Bağdat caddesini Bostancıbaşı derbendi yani bugünkü adı ile Bostancı istikametinde takip etmiştir.

XVI. Karapınar'da Türk devrinin öncesine âit buluntular tespit edilmiştir. Đkinci bölümde. araştırmasının sonuçlarını şu şekilde özetlemiştir. Mimar Sinan'ın Sultan Selim Külliyesi başlığı altında incelenmiştir. Eyice bu yazısında. ikinci defa ise 1964 yazında ziyaret ettiği Karapınar'ı bir kaç bakımdan dikkate değer bulduğundan. yüzyılın içlerinde yeniden doğan kasabanın. ilkçağ sonlarına kadar bir höyük üzerinde mevcut olduğu bilinen en eski Karapınar'ın yerinde yepyeni bir menzil şehrinin kurulmasına dair bilgiler Karapınar yerinde. ana yollar üzerinde bir ihtiyaç yüzünden zorla yaratılan bir kasaba oluşu. Konu üç bölümde tetkik edilmiştir. ilk olarak 1950'de. Sultaniye adında bir şehir kurmuştu.86 derbend köyü üzerinde" Sultan II. Selim (1566-1574). Osmanlı şehircilik tarihi bakımından ilgi çekicidir. Üçüncü ve son bölümde ise XVI. Sultaniye'nin kuruluşu başlığı altında tetkik edilmiştir. bunlardan bu tarihî Orta Anadolu kasabasının çölleşme tehlikesi ile karşı karşıya bulunduğu belirtilmiştir. bu hususta belirli prensiplerden hareket etmiş ve bunu rastlantılara bırakmamıştır. Mimar Sinan'ın bir eseri olarak ayrı bir değere sahip bulunduğunun da altını çizmiştir. Klâsik devir Osmanlı Türk sanatı. Son yıllarda Karapınar hakkında gazetelerde bazı yazılar çıkmış. Đmparatorluğun büyük bir kervan yolu üzerinde emniyeti sağlayan bir menzil yeri olarak kuruluşu da Osmanlı şehirciliğinin tanınması bakımından ilgi çekici olabileceğine işaret eder. çekirdeğini teşkil eden güzel bir külliye ve bunun ortasında bulunan caminin. Karapınar'ın toprak aşınımı sebebi ile bir gün tamamen kum ile örtülmesi tehlikesi karşısında bulunması. Birinci bölümde. Ayrıca. Eyice. burasını bir sanat tarihçisi gözü ile tanıtmayı faydalı görmüştür. Tarihin hayli devirlerinden beri insanların yaşadığı bu . Karapınar'ın Sultaniye olarak kuruluşu. çekirdeğini teşkil eden külliye ve ortasında bulunan cami. yüzyılın içlerinde yeniden doğan kasabanın. bâzı ciddi endişelere yol açmış ve ilgililerce bu hususta çeşitli düşünceler ortaya atılmıştır. Karapınar'ın bir Orta Anadolu iskân yeri olarak değerli sayılabileceği gibi.

1992 . Tahtakale Hamamı'nı Eyice'nin ziyareti sırasında. kıyıda sıralanan ahşap iskeleleri. 82 . bu yazısını sözü edilen yerin tarihçesi ve Đstanbul geçmişindeki yeri hakkında bir fikir vermek düşüncesiyle kaleme almıştır. sağlıklı bir inceleme yapılmasına meydan bırakılmadan burası bütünüyle yıkılıp ortadan kaldırılmış ve bir kısmının üzerinden geniş bir de cadde geçirilmiştir. IV.. Bizans çağı ve topografyasında.3. tekrar boşalmışken. günden güne kumla örtülerek bir gün tamamen boşaltılması tehlikesi ilgililerce söylenen bir Orta Anadolu kasabasının tarih ve arkeoloji bakımından ortaya koyduğu problemleri böylece belirtebilmek ve burada bir oluşun nedenini ve delilini tanıtmaktan ibarettir.Şehrin Haliç boyunca uzanan surları dibinde. fakat aynı zamanda da en başta gelen ticaret merkezlerinden biri olan bu yer. s. .-Zindan Kapısı-" Đstanbul Tarih Vakfı. Đstanbul Dergisi . buradaki diğer yapılar üzerinde durulmamıştır. Bir zamanlar şehrin en düzensiz ve pis.87 yer. kısmen surların dışında. S:3 . Yazımızın amacı son yıllarda. Konuya girişte. 1984-1986 yıllarındaki istimlâk ve kıyı düzenlemesi sırasında. orasını XVI.ZĐNDAN KAPISI82 Günümüzde Tarih Vakfı'nın kullandığı tarihi eski hanın (Zindan Hanı) bulunduğu yer. Bugünüyle. Đstanbul'un Haliç kıyısındaki önemli iskelelerinden birinin komşusu idi.129-138.. bu eski eserin Semavi Eyice.11. " Dünüyle. Çevresiyle. Bu yazımız Karapınar kasabasının tarihçesine dair bir araştırma olmadığından Türk devrindeki gelişmesi. Eyice. Osmanlı döneminde bölgenin durumu tarihi belgeler ışığında dünü ve bugünüyle tetkik edilmiştir.Aynı zamanda Zindan Kapısı yakınından Haliç'e döküldüğü ileri sürülen kanalın nerede olduğu ile ilgili ortaya atılan iddialara değinilmiş ve 10 Ağustos 1992 günü restorasyon yapılmakta olan. Ekim. Haliç'in suları girdiği için yer yer çamurlu olan sokakları. yüzyılda ihya eden Osmanlı devri Türk medeniyetinin anlayışı ve sistemli "şenlendirme" politikasıdır. mimari tarzları farklı irili ufaklı mağaza ve iş merkezleri ile kendisine has bir karaktere sahiptir. kısmen sur duvarlarının iç tarafındaki bu mahalle Zindan kapası olarak tanınmıştı.

zindan bu kuledeki küçük odadan ibaret değildi. yüzyılda burada bir zindanın bulunduğunun tespiti yapılmıştır.döneme ait tarihi belgelerde Zindan Kulesi ve çevresinin incelemesi yapmıştır. uzunluğundaki Đstanbul panoramasında. Sıbyan Mektebi geçmişi ve bugünkü durumu ile araştırılmıştır. Zindan Kapısı ve buradaki Baba Cafer makam türbesinin "Fatih Vakfiyeleri"nde adının geçmediği. Zindan Kapısı hizasında olması gereken bu kanalın tam olarak tespiti ve içinden akanın mahiyetinin araştırılmasına dikkat çeker. buradaki Zindanın varlığını resmin üstüne eklediği kısa açıklamalarda belirttiği ve böylece de XVI. Zindan Kapısı ve çevresi ile ilgili birkaç önerisini. Ahî Çelebi Camii. diğer taraftan Kuzey Almanya'da Flensburglu Melchicr Lorichs'in (veya Lorck) 1554'te çizdiği llm. Bugün zindan olduğu söylenen ve Baba Cafer Türbesi'nin yer aldığı kulede asıl zindan olduğu söylenen tonozlu bir mekân mevcuttur. Eyice’ye göre. Geçen yüzyılın ikinci yarısında. kuleye bitişik olarak Batı üslubunda bir yapı halinde inşa edilen Zindan Han'ın batı tarafında ve Marmara Belediyeler birliği olan hanın tam önünde yarı yıkık harabenin de buradaki esas zindan olmasını gerektiğine işaret eden Eyice. özet olarak belirtmeyi gerekli görmüştür.88 sahibi tarafından böyle bir kanalın varlığı (lağım değil) bildirildiği notlar arasındadır. Ve son olarak da Eyice. Baba Cafer Türbesi ve ziyaret yeri ile ilgili halk inançlarına değinilmiş. Bölgede yer alan diğer önemli tarihi yapılar Limoncu Hanı. bugün bir harabeden ibaret olan yapının mimari açıdan tetkiki tarihi belgeler ışığında yapılmıştır. Eyice. Eyice bugün asıl zindanın kulede yer alan mekanla sınırlı olmasının imkansız olduğu yönündeki düşüncesini dile getiriyor. .

IV. Üçüncü bölümde Camiler ve Mescidler başlığı altında. Beşinci bölümde diğer eserler başlığı altında Türk dönemine ait çeşitli hamam ve çeşmeler ele alınmıştır.Struga yolundaki mescid.YURTDIŞINDA YER ALAN TÜRK ESERLERĐ Osmanlı devri Türk mimarisinin ilk devrini inceleme ile uğraşan araştırmacıların gösterdiği çabaya rağmen. S. Bugün artık ulusal sınırlarımızın çok uzağında bulunan bir çok Türk anıtı da unutulmuş. Đkinci bölümde kale. 1965. Vakıflar Dergisi. Ohri'nin Türk devrine ait eserlerini altı bölüm ve bunlara bağlı çeşitli alt başlıklar halinde tetkik edilmiştir. "Ohri'nin Türk Devrine Ait Eserleri". Đmaret Camii. harcanan emek ne kadar büyük olursa olsun yine de kıyıda köşede gözden kaçan bazı yapılar kalmıştır. hatırlanmayı beklemektedir. Dördüncü bölümde. imkânlar nispetinde derlemiştir. bu eskiata yadigârlarını. yine aynı yol üzerindeki bir başka mescid.4. 83 Semavi Eyice. etraflıca olmasa da. Türbeler konusu tetkik edilmiştir.IV. cami haline getirilen kiliseler ve Ayasofya konusu tetkik edilmiştir. Altıncı ve son bölümde. s. milletlerarası bir kongre münasebetiyle Yugoslavya'nın Ohri şehrinde 1961 yılı yazının sonlarında birkaç gün kalma imkanı bulmuş ve bu sırada Balkan savaşı sonrası elimizden çıkan bu kasabanın Türk devrine ait birçok eserin bu şehirde yer almasının dikkatini çekmesi üzerine.89 IV. Ohri hakkındaki yayınlardan da faydalanmak suretiyle. Tekke Camii. Đlk bölümde bölgenin kısa bir tarihçesine değinilmiştir.1. . Kuloğlu Camii incelenmiştir.4. Ali Paşa Camii . evler başlığı altında klasik Türk ev mimari geleneğine bağlı yapılar tetkik edilmiştir. 137-145.OHRĐ'NĐN TÜRK DEVRĐNE AĐT ESERLERĐ83 Eyice.

hamamlar.TÜRK SANATI BAKIMINDAN ÜSKÜP84 Makedonya Cumhuriyeti'nin başşehri olan Üsküp(Skopje) beş yüz yıldan fazla bir süre boyunca Türk şehri olmuştu .Osmanlı Devleti'nin genişliği hakkında da fikir vermesi bakımından önemli olduğuna işaret edilmiştir.Üsküp'deki Türk mimari eserlerinin Osmanlı dönemi Türk sanatındaki yerlerini ancak yüzeysel bir biçimde ortaya koyabileceğini ve Üsküp'ün bütün eserlerini değil. Sonuç olarak. "Türk Sanatı Bakımından Üsküp".Yıl:l-2. 85 Türk Sanatı Bakımından Üsküp makalesi'ne ek olarak:Eşref ertekin tarafından "Cönklerden derleme" başlığı altında yayımlanan bir makalede. Konuya giriş bölümünde. Türk Kültürü Araştırmaları. IVA2.Bu konuda daha önce yayımlanan dağınık şekilde ki bulunan makalelerin elde edilemeyişinden dolayı birtakım eksikliklerinin olabileceğine işaret etmiştir. türbeler olmak üzere beş başlık altında tetkik edilmiştir.85 Semavi Eyice. 84 . bu sebeple . eserlerin ilim dünyasına tanınması açısından bugünkü sınırlarımız dışında kalan Ohri hakkındaki notlar özel bir önem taşımaktadır.Beş yüz yıl boyunca Türkler burada kendi uygarlığın damgalarını çeşitli mimari eserler olarak bırakmıştı. sadece birkaç çeşit grubunu inceleyebildiğim belirtmiştir.Üsküp kadısı Salih Efendi'nin Hasan Çavuş Camii demekle maruf camii tamir ettiğinde Hâki isminde bir şairin söylediği tarihtir"denilerek işaret edilen manzume ek olarak sunulmuş ve bu manzumenin Hasan Çavuş(veya Ağa) camiinin tarihine ışık tuttuğu açıkça belli olduktan başka. camiler. 153-188. s. bedesten. çeşitli tarihî belgeler ışığında Üsküp şehrinin Türk eserleri açısından dünü ve bugününün değerlendirilmesi yapılıyor.Üsküp'teki Türk devri eserleri Kale.90 Sonuç olarak. 1995. buradaki Türk eserlerinin katalogu çok tam olmasa da. Üsküp'ün Osmanlı döneminin Türk mimarlık tarihi bakımından önemi belirtilmiş ve bu çalışmayla Üsküp'ün Türk sanatı bakımından önemli bir merkez olduğu ortaya konmuştur. Eyice.Ne yazık ki Trakya'daki en önemli merkezlerin başında gelen bu şehrin Osmanlı döneminde meydana getirilen eserlerinin etraflı surette incelenerek tam olarak hazırlanmış bir monografyası yoktur. XXXI. Ankara. C.

Eyice.91 IV. o yıllarda nasıldı? Eyice'nin bu yazısı. Tırhala (Trikkala) gibi bazı şehirlerdeki Türk anıtlarına rehber olacak bir içeriğe sahip olan bu yazının çerçevesi içine almayı uygun bulmuştur. 1955. Böylece Narda (Arta). 157-182 "Atatürk'ün Doğduğu Yıllarda Selanik". Edebiyat Fakültesi.4.461-496.YUNANĐSTAN'DA TÜRK MĐMARĐ ESERLERĐ86 Osmanlı Đmparatorluğu'nun şimdiki Yunanistan'ın sınırları içinde kalan şehirlerinde inşa edilmiş olan çeşitli mimari eserlerden ancak bir kısmını içine alan bu çalışma. Eyice bu yapılardan tespit edebildiği kadarını bu yazının ikinci kısmında toplamayı gerekli ve faydalı görmüştür. . Makedonya'da görmek fırsatını bulduğu şehirlerindeki birkaç Türk anıtı üzerinde durmuştur. Bu yazısında ise. Florina.iddiasız bir rehber niteliğindedir. Karaferye. s. Đstanbulrî. bu eserlerin Türk sanatı ile ilgilenenlerin dikkatinden uzak kaldığının altını çizmiştir. sayısında yayınlamış olduğu yazıda Atina ve Selânik'de bugün hâla sağlam olan Türk mimari eserlerinden bir kaçını tanıtmıştır. Ve yazının ikinci kısmında ise çeşitli yazılı kaynaklardan derlenen Türk mimari eserleri ele alınmıştır. Kesriye.4. Kavala. Türk Mimari Eserleri. başlıkları altında incelenmiştir. Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün mütevazi bir evde gözlerini dünyaya açtığı Selanik. Doğumunun lOO.4. Türkiyat Mecmuası. Pasova (Passava).Ü. bunların bir kısmının yayımlanmış olmakla beraber. Vodina. Aynoroz.ATATÜRK'ÜN DOĞDUĞU YILLARDA SELANĐK87 Doğumunun yüzüncü yıldönümü vesilesiyle. Benefşe (Monembasia). Anabolu (Nauplion).C. içerik bakımından yetersiz olmaları yüzünden. s. bu sorunun cevabını vermeye yönelik bir araştırmadır. Ostrova.3. Ayrıca bazı Yunan şehirlerinde de Türk devrinden kalma mimari eserlerin mevcut olduğunu.XI. Yunanistan'da 1953 yılı nisan ayında yaptığı bir gezide topladığı malzemenin yardımı ile Türkiyat Mecmuası'nın XI. IV.yıhnda Atatürk'e Armağan. Vardar Yenicesi. Yunanistan'da Türk Mimari Eserleri". 1981. 86 87 Semavi Eyice. Mizistre (Mistra).

coğrafi konumu ve bununla beraber Türk dönemi eserlerini Eyice panoramik bir açıdan tetkik etmiştir. büyük ve yeni yapılarla kaplı bambaşka geniş bir şehir olduğunu ve beş yüzyıllık Türk çağının izlerinin son derece azaldığını bildirir. Osmanlı Đmparatorluğunun bazı şehirleri hakkında küçüklü büyüklü yayınlar olmasına karşılık. güneydoğu Avrupa'nın en önemli liman ve ticaret yapısına sahip oluşu. doğduğu yer hakkında kaleme aldığımız bu küçük araştırmanın. Eyice bu yazısına son söz olarak görüşlerini şu şekilde özetlemiştir. Gayesinin başlıkta da belirtildiği gibi. yüzyılın sonlarındaki manzarasını çizmeğe çalıştığımız bir toplamadan ibarettir. Atatürk'ün dünyaya geldiği 1881 yıllarına doğru ve gençliği ile ilk subaylık yıllarında zaman zaman geldiği Selanik şehrinin o sıralarda nasıl bir manzaraya sahip olduğu sadece ana çizgileri ile belirtmekten ibaret olduğuna işaret eder. yetişen Türk uzmanlar tarafından araştırılması ve aydınlığa çıkarılması idi. bildiği kadarı ile Şelânik'e dair Türkçe olarak hemen hemen hiçbir yayının olmadığını bildirmekle beraber Đmparatorluğun Avrupa bölümündeki bu en büyük şehir. Tam ve kesintisiz 842 yıl Türk olan bir büyük şehrin sadece XIX. gezerek tanıdığı Selanik'in o tarihlerde hâlâ eski Türk özelliklerinden bir şeylere sahip bulunduğunu. O'nun dünyaya gelişinin yüzüncü yıldönümü vesilesiyle. hem kalabalık hem de kültür ve uygarlık bakımından en başta gelen merkez olduğuna işaret eder. bununla beraber 1980 yılının Eylül ayında yani ilk ziyaretinden 27 yıl sonra gördüğü Selanik'in ise. çok modern. Selânik'in Türk topraklarına katılması. Eyice ilk defa 1953'de görüp. yapısı. herhalde bundan en fazla mutluluk duyacak olan yine Atatürk'ün ruhudur. Bu şehirde dünyaya gözlerini açan Mustafa Kemal Atatürk'ün en büyük isteği Türk tarihinin her tarafının.92 Eyice bu yazısının Selanik'in Türk devri tarihçesi ile eski eserlerini derleyen geniş çerçeveli ve iddialı bir araştırma olmadığına işaret eder. Eyice ayrıca. . bu yolda çalışacaklara bir yol gösterecek ve geniş araştırıcıları gayrete getirecek olursa.

547-561 . Kırım savası'ndan az sonra. özel ilgi duyduğu ve üzerinde araştırmalar yaptığı bir konu vardır. Semavi Eyice tarafından bir tek dipnotu doldurmak için değildir. kitap yazıp da baskı azlığı yüzünden az tanınan gezginleri de ilim dünyasına tanıtmayı başarmıştır. kimi zaman görüştüğü şahısların adlarını vermekte. 18571858 yıllarında Yunanistan ve Türkiye'ye bir seyahat yapmış.Eyice. 1997. Eyice bu yazısını işte bu inisiyallerin. Bu bölümde. 1859'da basılan bu kitabında.1. Senior'un Türkiye Seyahatnamesi (1857-1858)". Yazıda kitabın sadece bir kısmının özeti ele alınmıştır. Nassau William Senior. I V. Bu alanda kitap yazan ve tarih literatürüne "Seyyahlar ve Seyahatnâmeleri"diye geçen konu.SEYYAHLAR VE SEYAHATNAMELERĐ Eyice'nin esas çalışma sahasının dışında. S: 15.5. Türkiye'ye gelmiş olan yabancı seyyahlar ve seyahatnameleridir. bazen ise bu kişileri gelişigüzel anmaktadır. Türkiye ile ilgilenen ve Anadolu ile Trakya'yı ziyaret edenlerin bilgilerini değerlendirdiği kadar. Đstanbul:Đ. burada yaşayanların görüşleri ile ne gibi sorunları olduğunu. C. ortaya koymaya çalıştığı belirtilmiştir. Senior. her birisinin Türk sanatına ne gibi bilgiler getirdiğine de değinir. Dr. Senior'un kitabında Osmanlı devletinin Tanzimat fermanının yayınlanmasından az sonra.Söz konusu seyyahlar bir tek Đstanbul ile sınırlı kalmamıştır.ĐNGĐLĐZ ĐKTĐSATÇI NASSAU W. M. s. Senior'un yalnız Đstanbul'daki temaslarına ve bunlar arasında Osmanlı dönemi Türk 88 "Đngiliz Đktisatçı Nassau W. kimleri gizlediğini ortaya koymak ve bunların düşüncelerini belirtmek amacıyla kaleme almıştır. bu gezide gördüklerini. Prof.5.93 IV. SENĐOR'UN TÜRKĐYE SEYAHATNAMESĐ (1857-1858)88 Đngiliz Đktisatçi. tanıştığı kişilerle olan sohbetlerini özetleyen bir kitap yayınlamıştır.Ü. XV. Edebiyat Fakültesi Basımevi Tarih Enstitüsü Dergisi. Münir Aktepe'ye Armağan.

KĐMBERLEY adı. Çünkü. Eyice makalesine ek olarak bu listeyi desunmuştur. Eyice.HOMMAĐRE LAURENS. yazısının sonunda kitabın Đngilizce tamamını gözden geçirmenin. Bu başlığın yazısı ve mürekkebinin rengi listeye nazaran daha değişik göründüğüne göre. Bu 89 Semavi Eyice. alfabetik sıraya göre gelişigüzel düzenlenmiştir. "Key giver me by Mr. . Senior tarafından verilen anahtar) başlığı altında yer almaktadır. Osmanlı tarihinin yakın dönemi için dikkate değer bilgiler sağlaması açısından önemine işaret etmiştir. s. Kitap Đngiltere'den ABD'ye gitmiş. listenin bizzat Senior tarafından yazıldığını. bu nüshanın 1870'li yıllarda Büyük Biritanya devletinin sömürgeler bakanı olan Kimberley birinci kontu. hattaTürkçeye çevrilmesinin. cilt kapağının içinde De Kimberley ailesinin ex-libris'i bulunmaktadır.COMITIS ve alt kenarında DE. Belleten. kitabın birinci sunuş sayfasının karşısına yapıştırılmış bir kağıda mürekkeple. C. IV.MÜŞTEREK DE HELL ve RESSAM JULES TÜRKĐYE SEYAHATNAMELERĐNĐN DEĞERLENDĐRĐLMESĐ YOLUNDA BĐR ARAŞTIRMA89 Türkiye ile ilgili çeşitli konularda yapılacak araştırmaların en önemli kaynaklarından biri de yabancılar tarafından yazılan seyahatnamelerdir."X.Müşterek Türkiye Seyahatnamelerinin Değerlendirilmesi Yolunda Bir Araştırma".2. metinde geçen insiyallerin anahtarı. inisiyaller âit oldukları adlara bağlı olmaksızın. Hommaire De Hell ve Ressam Jules Laurens.XXVII. oradan da Türkiye'ye gelmiştir. Anahtar listede. S: 105.59-88. Ankara Türk Tarih Kurumu. Senior" (Bana Mr. Bu etiketin ortasını süsleyen soyluluk armasının üstünde IOHIS. John Wodehause'un malikânesinin kütüphanesinden çıktığını gösterir. Eyicenin bu yazıyı hazırlarken kullandığı nüsha ABD'de eski kitapların ucuza satıldıkları bir fuarda elde edilmiş olup. Burada takdim edilen anahtar olmadıkça bu eserden yararlanmanın mümkün olmadığına da işaret edilmiştir. başlığının ise John de Kimberley eliyle ilâve edildiğini düşünmenin herhalde yanlış olamayacağına işaret edilmiştir.De Kimberley kütüphanesinden çıkmış olan ve halen Eyice'nin elinde bulunan bu kitabın ilk sahibinin bilinmesi önemlidir.X.5.94 kültür hayatında önemli yeri olan Ahmed Vefik Efendi (Paşa) ile olan konuşmalanna yer verilmiştir.

Bunlardan birincisi. Konu iki bölümde ele alınmıştır. Diğer taraftan Hell'in coğrafya bakımından yaptığı izlenimlerin de ayrıca bu sahada uzman bir araştırmacı tarafından incelemeye değer olduğu da notlar arasındadır. Eyice araştırmasının sonucunda. Đkinci bölümde. Birinci bölümde hayatı ve başlıca eserleri başlığı altında Fransız seyyahın kısa yaşam öyküsüne ve beraberinde Hell'in önemli eserlerine değinilmiştir. Anadolu arkeolojisi. Ayrıca. jeoloji gibi bilim dallarını ilgilendiren konuları bir tarafa bırakarak bu kitapta gözüne çarpan tarih. coğrafî gözlemlerin tercih edildiğine işaret edilmiştir. seyahatnamede yer alan etnografya. yurdumuzdan bahseden bütün seyahatnamelerin . hemen hemen unutulmuş bir araştırıcıyı ve yardımcısını bizim için değerli tarafları ile tanıtmakla kalmayıp. doğumunun yüz ellinci yıldönümü vesilesiyle Fransız seyyahı Xavier Hommaire de Hell ve bıraktığı değerli sayılabilecek seyahatnamesini tanıtmıştır. Hommaire de Hell ve Ressam Jules Laurens'in müşterek mesailerinin sonucunda oluşan dört ciltlik metnin taranmasının. Eyice bu yazısında. Eyice. Hell'in Anadolu'da yaptığı seyahatlerden önemli bulunanlara değinilmiş ve bu seyahatlerde her neden ise. eski eserler üzerinde durulmayıp.95 seyahatnamelerin hepsi aynı değerde olmamakla beraber. içlerinde çok dikkat çekici gözlemler ile dolu olanlar da bulunmaktadır. aynı zamanda. Eyice. şimdiye kadar çeşitli vesileler ile ortaya koyduğu iki hususun önemini bir defa daha belirtmiştir. arkeoloji ve sanat tarihi ile ilgili bazı noktaları belirtmekle yetinmiştir. Bu resimlerin içlerinde sanat tarihi veya şehircilik tarihi bakımından değerli olabileceklere işaret edilmiş ve levhalar bu açıdan tetkik edilmiştir. Hommaire de Hell'in bu uzun yolculuğu sırasında yanında bulunan ressam Jules Laurens'den kısaca bahsetmiş ve Hell'in seyahatnamesinin Laurens tarafından hazırlanan litografya levhalarından bugünkü Türkiye ile ilgili olanlardan tespit ettiklerini maddeler halinde sıralamıştır. Türk sanat ve uygarlık tarihi bakımından çok değerli bulgulara rastlamanın mümkün olduğu belirtilmiştir.

Hammer çeşitli dillerde kaynakları rahatça kullanan. Ayrıca yetiştiği çevrenin ve aldığı kültürün etkisi altında kaldığından bazı ön yargılan da olmuştur. ikincisi de yurdumuz ile ilgili her çeşit eski resimlerin veya bunların kopyalarından meydana gelecek bir koleksiyonun kurulması hususundadır. 1982. s. seyahatname ve topografya ile ilgili çeşitli araştırmaları mevcuttur. Osmanlı tarihi kadar. hatıralarında Doğu ve Asya'ya sevgisini ilgi çekici bir biçimde anlattığını belirtmiştir. üstelik çabuk yazan ve çok fazla yazısı bulunan bir araştırıcıdır. Fakat bu onun eserlerinin değerini azaltmaz. C. XLVI. S: 183. "Doğuda yapılan bir seyahatte toplanan topografik görüntüler" adlı kitabına yer vermiştir.3. Hammer'in 1799'da Đstanbul'daki Avusturya elçiliğinde görevlendirilmesi ile onun Osmanlı Đmparatorluğu'nu."J. Bu yüzden acelenin ve hızın sebep olduğu hataları vardır. J. dolayısıyla Türk topraklarını ve kültürünü yakından tanımasının mümkün olduğunu.Purgstall ve Seyahatnameleri Hammer'in tarihî coğrafya. Ekim. Von Hammer .96 toplanması.Eserde yer alan bilgiler tetkik edilmiştir. Eyice.535-550. topografya ve sanat tarihine hizmeti" . . Eyice bu çalışmasıyla. Belleten. Ankara:Türk Tarih Kurumu.VON HAMMERHAMMER'ĐN PURGSTALL TARĐHÎ VE SEYAHATNAMELERĐ COĞRAFYA. Doğubilimi'nin başka dallarına da çok büyük hizmeti olan bu Avusturyalı bilim adamının az bilinen bir cephesini gözler önüne sermekte ve ilmî çalışmalarına bir parça ışık tutmak gayreti içindedir. Eyice Hammer'in Türk topraklarında yapmış olduğu seyahatlere değinmiş. Osmanlı 90 Semavi Eyice. Diğer taraftan Eyice.5. TOPOGRAFYA VE SANAT TARĐHĐNE HĐZMETĐ90 Josef von Hammer'in tarihî coğrafya. aynı zamanda bugün hâla yeteri kadar tanınmayan Kâtip Çelebi'nin Osmanlı Đmparatorluğunun Avrupadaki topraklarına dair verdiği ansiklopedik bilgi niteliği yazmaların bazı bölümlerini Hammer'in Almancaya çevirmek suretiyle yaptığı hizmetin büyüklüğüne de işaret eder. Eyice konuya girişte. IV.

Hammer'in önceki seyahatnamesinde yalnız antik kalıntılarla ilgilenirken. cildinin bir kısmını Đngilizceye çevirerek Đngiltere'de yayımlattığına değinilmiştir. ikinci cildi 534+LXXTV sayfa ve Đstanbul Boğazı haritasından meydana gelen. Đstanbul'da bulunduğu yıllarda. tanımağa büyük bir gayretle giriştiğini belirtmiş ve seyahatnamenin içeriğini yazısında tetkik etmiştir. Hammer. Son olarak da Hammer'in Evliya Çelebi Seyahatnâmesi'nin ilk defa değerini anlamış ve onu bizlerin henüz tanımadığı bir çağda Batı'ya tanıtmış bir öncü olması bakımından önemine işaret edilmiştir. bugüne kadar Hammer'in Almanca bir tercümeden başka bir yayına konu olmadığını üzüntüyle belirtmiştir. Evliya Çelebi'nin I. 1804'de bir Bursa ve Đznik'e seyahat etmiş ve burada aldığı notlarını Peşte 'de 1818'de "Đstanbul'dan Bursa'ya ve Olympos (=Uludağ)'a ve buradan Đznik ile Đzmit üzerinden geriye dönüşte görülenler" başlığı altında 200 sayfalık bir kitap yayımlamıştır. Parma Düşesi Marie Lausie'e sunulan. Đstanbul'u tanımak isteyen yabancılar için bir seyyah rehberi gibi tasarlandığını belirtmiş ve kitabı tetkik etmiştir. şehrin içindeki ve çevresindeki Türk eserlerini. Josef von Hammer. Đstanbul ve yakın çevresi hakkında toplu bilgiler veren ilk kitaptır. Türk kaynaklarından derlediği bilgilerle tanıtmaya çalışmaktadır.Eyice bu büyük eserin. toplam 1334 sayfalık bu büyük eser. Eyice. eserin bilhassa tarihî coğrafya ve eski eserler bakımından çok değerli bilgiler içerdiğine işaret eder. bu . Hammer.97 Đmparatorluğu'nun Avrupa coğrafyası içindeki yerini de tanıtan bu çok değerli kaynağın. Osmanlı tarihinin beşiği olan Bursa'da Türk eserlerini görmeğe. ve II. Đstanbul hakkında günümüze kadar yazılan kitapların başında yer alan bu ana eserde. sırası geldikçe Antik çağ ve Bizans tarihinden bahsetmekle beraber. Peşte'de 1822 yılında Đstanbul ve Boğaziçi hakkında iki ciltlik kocaman bir eser de yayınlamıştır. yüzyıl Osmanlı Đmparatorluğu'nun her konusu hakkında zengin bilgi veren bir kaynak olmasına rağmen Türkler tarafından tanınmadığını belirten Eyice. birinci cildi XXVDI+626+LXXn sayfa ve büyük bir Đstanbul plânı. Bu önemli Türkçe kaynağın böylece ilk defa batıda tanınması mümkün olduğuna işaret eden Eyice. Hammer'in "Avrupa'da yapılan seyahatlerin hikayesi" başlığı altında yayınlanan kitabının XVII.

"Đstanbul'un Đlk Turistik Toplum.s. yazarı hakkında bir dereceye kadar fikir sahibi olunan "Küçük Đstanbul Rehberi"ni tetkik ettiği bölüm yer almaktadır. Đstanbul'un ilk turistik Rehberlerinden Timoni'nin rehberini takdim etmiştir. geriye döndüklerinde gezi izlenimlerini yazarak bunları yayınlamışlardır. elyazma halinde kalmış ve bazıları oldukça değerli bilgilerle dolu seyahatnameler vardır. Eyice'nin. Bunun yanında A. Konuya giriş.ĐSTANBUL/UN ĐLK TURĐSTĐK REHBERLERĐNDEN TĐMONĐ'NĐN REHBERĐ92 Đstanbul bütün Osmanlı devri boyunca Batı'dan gelen seyyahların ilgisini çekmiş ve bunlar esas meslekleri ne olursa olsun. 30 mart 1982 Salı günü yapılan konuşmanın metnidir. "Đstanbul'un içinde küçük seyyah rehberi" başlığı ile basılan kitabın yazarının kısa bir özgeçmişine değinilmiştir. fakat bu eserler hakkında fazla Bu makale Đstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde düzenlenen Diplomat ve Tarihçi Joseph Von Hammer Seminerinin ikinci oturumunda.Tarih ve .91 IV. çevrede görülmesini tavsiye ettiği yerlerde sıralanmıştır.98 değerli kaynağın Türkçe olarak yayımlanmaya başlamasının bizde ancak XIX. Đstanbul'a artan ilgi sonunda bu şehrin eski eserlerini görmek isteyenler için "turistik" rehberler de yazılıp bastırılmağa başlanmıştır. 92 91 Semavi Eyice. şehrin içinde nerelerin görülmesi gerektiğini sadece bildirdiğine.S:67. Batı'nın birçok büyük kütüphanesinde bugüne kadar yayınlanmadan. sunumu yapılan kitabın genel bir tanıtımının yapıldığı bölümdür.yüzyılın başlarında gerçekleştiğini üzülerek bildirmektedir.5.4. Đstanbul'un ilk turist rehberlerinden biri olan bu kitabın.(Temmuz)1989. Eyice bu yazısında. bununla beraber Đstanbul dışında.l3-17 Rehberlerinden Timoni'nin Rehberi". Rehberde Timoni Đstanbul'da yabancı bir seyyahın altı günde görebileceği her şeyi belirttiğine işaret edilmiş. eline geçen bazı eski rehberleri ileride daha etraflı bir çalışma yapma ümidini de belirterek. Timoni'nin Đstanbul ile ilgili yazmış olduğu diğer kitaplarına dair bilgilere de yer verilmiştir.

şehrin içinde nerelerin görülmesi gerektiğini sadece bildirmekte.99 bir açıklama yapmadığına deyinen Eyice. Bazı günlerin programı o kadar çapraşık ve o derece yorucudur ki. böyle bir rehberle o yılların Đstanbulu'nda bir yabancının nasıl dolaşabileceği ve yolunu bulup kaldığı eve. fakat bu eserler hakkında fazla bir açıklama yapmamaktadır. aynı zamanda eserde yer alan bazı hatalı bilgilere de işaret etmektedir. . ayrıca önerilen yol güzergâhına uymak isteyen yabancı bir turistin pek kolayca şehri gezmesinin mümkün olmadığının da anlaşıldığına işaret eder. Đstanbul'un ilk turist rehberlerinden biri olan bu küçük kitap. Verdiği tarih bilgileri ve yer adlarında da pek çok yanlış görüldüğü. pansiyona veya otele dönebileceği de merak edilmeğe değer bulduğunu bildirmektedir.

Maalesef bugüne kadar bunlar üzerinde durulmamış çalışılmamış ve bunları biz bugüne kadar vesika olarak değerlendirememişizdir. bir çok şeyler elde etmemiz mümkün olacaktır. eski harita ve planları koymak da mümkündür. bilhassa eski seyahatnameleri veya çeşitli elyazmalarını süslemek üzere meydana getirilen gravürler ve minyatürler de bu bakımdan son derece değerlidir. Eyice'nin esas çalışma alanı dışında. bu resimler üzerinde biraz daha derinleşecek olursak. . bunlar tarihimiz bakımından eşsiz değerdedir. gördükleri yerler ile ilgili resimler ile süslemiş olanlar çeşitli tekniklerdeki bu resimler değerli birer vesikadır. Bu resimlerin bazıları çeşitli tekniklerde basılarak geniş ölçüde tanınmış.6. TARĐHÎ BELGE OLARAK RESĐMLER Tarihî konulan işlerken büyük ölçüde fayda sağlayan belgelerden biri de eski resimlerdir. Bu yüzden de bazı tarih araştırmalarını daha zenginleştirmek imkânından mahrum kalmışızdır.Bu sahada şimdiye kadar çok az çalışma yapıldığından bu çeşit eserlerin içeriklerini.Bu grup içine. bazıları ise özel veya resmî koleksiyonlarda unutulup kalmıştır. S ayıları pek fazla olmamakla beraber.100 IV. gerek şehirlerimizin ve anıtlanmızın eski görünüşlerini en iyi yansıtan belgelerdir. Halbuki. gerek eski Türk hayatını. Batı ülkelerinde Osmanlı devri boyunca Türkler ve Türkiye.Çoğu eski seyahat ve tarih kitaplannda olmakla beraber.ile ilgili pek çok resim yapılmış ve bunların bir kısmı çeşitli tekniklerde gravürler olarak Avrupa'nın arşiv ve kütüphanelerinde kendileri ile ilgilenecek bir meraklıyı beklemektedir. çeşitli devirlerin ressamlan tarafından yapılan değişik teknikteki resimlerden başka. birbirleri ile ilgilerini çeşitli varyantlarını ve hatta yapıldıkları devirleri bilmemekte ve bu yüzden de bunlardan gerektiği gibi faydalanmamız mümkün olmamaktadır. merak ettiği ve üzerinde araştırmalar yaptığı bir konu vardır. Geçen yüzyıllarda Türkiye'ye gelen Batılı ressamların meydana getirdikleri resimler. bir kısmı münferit olarak da basılmış pek çok gravür vardır ki. Türkiye'ye gelmiş olan yabancı Seyyahlar ve bunlann arasında bilhassa resim bırakmış olanlar veya yayınladıkları seyahatnameleri.

Bu arada birçok tarihî eser de gerçekten lüzum olsun veya olmasın yıktırılmıştır.IV. Bu bölümde genel olarak bu eski resim konusunun ne kadar ilgi çekici olduğuna değinilmiş.Ankara'dan Bahseden Seyyahlar". 93 . ANKARA'DAN BAHSEDEN SEYYAHLAR93 Şimdiye kadar dikkati çekmemiş bir tablo vesilesiyle ele alınan bu araştırma. Đlk bölümde tarihî resimlerin öneminden bahsedilmiştir. C. Atatürk Konferansları.şahıs. tablolar veya tek binaların resimleri ile eski şehir.1.Đstanbul. Anadolu'nun bu tarihî şehrinin henüz yeteri kadar tanınmadığını bir defa daha ortaya koymaktadır.ANKARA'NIN ESKĐ BĐR RESMĐ. yüzlerce.61-124 94 Mübarek Galip.1928. hatta binlerce taşı. 1972. "II Kitabeler". Konu üç kısımdan meydana gelmektedir. Semavi Eyice. Đstanbul. 1927. Eski yabancı seyyahlar onun Türk şehri olarak gerçek kimliğini hiçbir zaman görememişlerdir. s. "Türk Ankara" eski kaynakların.tarihi olayların fotoğraf!arının belge olarak önem ve değerlerine işaret edilmiştir. Eyice bu makalesinde. ressamı bilinmeyen "şehir ve insan" topluluğunu gösteren resmi tanıtıldıktan sonra Ankara'nın adeta sembolü haline gelen bu tablo vesilesiyle şehrin tarihsel evrimi ve bunu yansıtan seyyahlar ve araştırmacıları konu edilmektedir. Hollanda'nın Amsterdam şehri müzesinde. Ankara evleri.6. "Anadolu Türk Asar Ve Mahkükâtı Tetebbuatına Esas: Ankara. genişleyen ve bu arada yeni görevine uygun olarak modernleşen şehrin yeni ihtiyaçlarının kurbanı olarak ortadan kalkmıştır. onu gören seyyahların ve ilgili eserlerin. Fakat Ankara tarihi ile tarihi topografyasının işaretleri olan bu eserler hakkında açık bilgilerin eksikliğini daima duyulacaktır. I. TARĐHÎ VESĐKA OLARAK RESĐMLER.101 IV. Ankara. Bunlar ile o sıralarda bir kimsenin ilgilenip ilgilenmediğini bilmiyoruz. . büyüyen. ne yazık ki sonraki yıllarda bu yolda yürüyenler pek olmamıştır.Tarihî Vesika Olarak Resimler. Bu arada merhum Mübarek Galib Bey'in Ankara eski eserleri ve kitabeleri hakkındaki araştırması bu yolu açmış ise de94. kitabelerin yardımıyla iyice bilinip tanınmaya muhtaçtır. eski panoramalar.yapı. camileri ile ancak Cumhuriyet devrinden sonra bir dereceye kadar "keşfedilmiştir"."Ankara'nın Eski Bir Resmi. Ankara Mescidleri ve Camileri". Nitekim Ankara'nın büyük mezarlıklarının.

Ankara hakkında bilhassa yabancılar tarafından hakkında yazılanlara değinilmiştir. Baptistin Poujoulat. Evliya Çelebi. Puchstein. bu yağlı boya tablonun Halep'i değil Ankara'yı XVII. bu resmin Ankara'nın bugün artık tamamen ortadan kalkmış bir çok özelliklerini yaşattığını bildirmekte ve bunların başında da şehrin yakın çevresinin arazi durumundan başka. Bu tamamen nazarî bir takım bilgiler içermektedir. Bu resim.102 ikinci bölümde Ankara şehrine geçerek. Kannenberg başlıklan altında eski seyahatnamelerde Ankara konusu tetkik edilmiştir. Georges Perrot. bu vesileyle burada takdim edilmiştir.yüzyılın başlarında Celâli korkusundan yapılmış dış surların geldiğini bildirmektedir. Ressamı bilinmeyen. K. Ghisler de Busbeçq.Bu tablonun. William Francis Ainsworth. yüzyıllardaki hâli ile tasvir ettiği anlaşılmaktadır. Hamilton. Aucher Eloy. Aubry de la Motraye. Walther von Diest. K. daha doğrusu bir şehir planıdır. Mordtmann.Bunların ilki Alman seyyah Hans Dernschwam'ın seyahatnâmesindeki basit eskiz.Bu plan Osmanlı devleti hizmetinde olan Prusyalı H. Naumann. Üçüncü bölümde. D. Burnaby. A. Bu bölümde. Polonyalı Simeon. Colmar von der Goltz. E. Arslanian. John Macdonald Kinneir. eski Türk endüstri ve ticaret hayatını yansıtan değeri yanında ikinci değerinin şehir topografyası hususunda ki önemine işaret eden Eyice. Humann ve O. Princesse Christine Belgrojoso. Kurmay Binbaşı Baron Von Vincke tarafından 1838 yılı Ocak ayında çizilmiş olup. veya XVIH. Eyice'nin bu tetkiklerinin sonucunda şimdiye kadar pek bilinmeyen bir Ankara resmi tanınma olanağı bulmuştur. Lord Wackworth. Paul Lucas. diğer bir resim ise Paul Lucas'ın seyahatnamelerinden birinde yayımlanmış şematik bir gravür ile Pitton de Tournefort'un gravürüdür. Pitton de Tournefort. XVU. WJ. F. Vital Cuinet. şehrin bugüne kadar gelebilen topografya . Ankara'yı eski haliyle tanıtan ve maalesef şehrin modernleşmesi çabaları sırasında yok edilen birtakım eski vesikalara değinilmiştir. Richard Pococke. Hans Demshwam. bu da eski bir harita.Ankara'nın belirli bir dönemini bizlere yansıtan bu belgeler ve son olarak da bizim için çok daha değerli bir vesika olan Hollanda'da Amsterdan'da Rijsksmuseum'da bulunan yağlıboya bir tablo tetkik edilmiştir.Eyice'nin bu tabloyu topografya bakımından değerlendirme hususunda çok önemli bir yardımcısı vardır ki.Von Moltke'nin (1800-1891) yanındaki diğer Prusyalı subaylardan.D. Charles Texier.

AVRUPALI BÎR RESSAMIN GÖZÜ ĐLE KANUNÎ SULTAN SÜLEYMAN.(VII. eski vekayinâmelerin sayfaları arasındaki belirsiz birkaç kelimenin yardımı ile öğrenilmektedir. KANUNÎ SULTAN SÜLEYMAN'IN PORTRELERĐ HAKKINDA BĐR DENEME95 Osmanlı Đmparatorluğu'nun en parlak çağında. Böyle bir Batılı elçilik heyetine mensup bir sanatçının kalemi ile Kanunî Sultan Süleyman'ı ve onun hatırasını yaşatmak üzere yapılan Süleymaniye Camii'nin bitişi töreni sebebi ile Đstanbul'a gelen bir Safevî elçisini tanıyoruz. Đstanbul'da bir Safevî Elçisi ve Süleymaniye Camii. Kanunî Sultan Süleyman'ın ve Safevî elçisinin portreleri ile bunları tanıtmak. şehrin endüstriel ve ticarî hayatını ve hattâ etnografyasını da bütün canlılığı ile yansıtmaktadır. Kanunî Sultan Süleyman'ın Portreleri Hakkında bir Deneme". raporlar sayesinde tanımak kabil olmaktadır. bu vesile ile de bir taraftan büyük Türk hükümdarının çeşitli portrelerini bir deneme halinde derlemek. s. o devrin Türk hayatını yazı veya resim ile yansıtmaya çalışan yazarlar ve sanatçılar da bulunmaktadır. Semavi Eyice. 1970.2. "Avrupalı bir Ressamın Gözü ile Kanunî Sultan Süleyman.seri-Sa. Eyice bu yazısında.55) 95 . Bazılarını ise oldukça etraflı anı yazıları.6. Kanunî Sultan Süleyman devrinde( 1520-1566).l29-170. Konu iki bölümde ele alınmıştır. Kanunî Armağanı.103 özelliklerine ve eski eserlerine uygun olduğu gibi. Bunların bir kısmı hakkında oldukça geniş bilgilere sahip bulunuyoruz. Böylece burada ilk defa eski Ankara'nın şimdiye kadar bilinmeyen önemli bir tasviri ilim alemine sunulmuştur. Batıdan olduğu gibi Doğudan da Đstanbul'a elçilik heyetleri geliyordu. ĐSTANBUL'DA BĐR SAFEVÎ ELÇĐSĐ VE SÜLEYMANĐYE CAMĐĐ. IV. Diğer bir kısmı ise tarihlerin. diğer taraftan da Safevî elçisinin ne vesile ile Batılı ressam ile karşılaştığını araştırmak amacını gütmektedir. Nihayet bir takım elçilik heyetleri arasında. Ankara:Türk Tarih Kurumu.

S: 138. Arcadius ve Dikilitaş resimleri ile.3. Süleymaniye. s. IV. 96 ."Kanunî Sultan Süleyman'ın Yeni Bir Portresi".213-215.KANUNÎ PORTRESĐ96 SULTAN SÜLEYMAN'IN YENĐ BĐR Büyük Türk hükümdarı Kanunî Sultan Süleyman(1520-1566)'ın ölümünün 400. Eyice bu araştırma sonucunda.C. 1971. asıllarından hayli farklı görünüşleri ile hakkedilmiş ise de. Avrupa'ya beraberinde götürdüğü taslakların bir kısmı çok sonraları.daha doğrusu gerçeğe uygun portrenin Semavi Eyice.104 Birinci bölümde Melchıcr Lorichs'in. ölümünden yedi yıl önce. Bu elçinin gerçek kimliği ve adı belki bir gün açık olarak ortaya konulacaktır. büyük Đstanbul panoroması ve nihayet Kanunî Sultan Süleyman ile Safevî elçisinin portreleri bu grubun en güzel örnekleridir.XXXV.yıldönümü vesilesiyle Türk Tarih kurumu tarafından hazırlanan "Kanunî Armağanı" başlıklı kitapta. doğru ve güvenilir olanları da vardır. değerlendirmesi şu şekildedir: Bu sanatçının Đstanbul'da bulunduğu dört buçuk yıl içinde tamamen bir belge değerini taşıyan güzel resimler yaptığı açıkça bellidir. Atik Ali Paşa. Kesin olan bir şey varsa o da Lorichs'in 1557'de Đstanbul'un en önemli olaylarından biri olan Süleymaniye Camii'nin açılışında hazır bulunduğu ve bu sırada Şah Tahmasb'ın elçisini de tanıdığı. Ankara:Türk Tarih Kurumu. "Avrupalı bir ressamın gözü ile Kanunî Sultan Süleyman" başlıklı bir makale yayımlanmış ve burada JEyice büyük hükümdarın portrelerini bir araya toplamaya çalışmıştır. daha bizim bilmediğimiz veya tanınmamış resmî veya özel koleksiyonlarda. Đkinci bölümde Kanunî Sultan Süleyman ve Safevî elçisinin portreleri tetkik edilmiştir. Hayatı ve Eseri başlığı altında çalışmalarıyla muazzam bir Đstanbul panoraması meydana getirmiş olan Lorichs'in hayatına (Kuzey Almanya Flesburg sınırında) ve eserlerine değinilmiştir. Belleten. bazı kıyafetler. çeşitli tekniklerde yapılmış daha pek çok resmin. Makalesinde böyle bir araştırmanın güçlüğünü belirterek. 65 yaşındaki büyük Türk hükümdarı Kanunî Sultan Süleyman'ın da resmini yaptığıdır.6. diğer taraftan aynı ressamın.

Saint Jean tarikatının başı. yıllarca süren çok ıstıraplı bir maceraya atılmak zorunda kalan Sultan Cem. Viyana'daki bu XVLyüzyıla ait resim.burada ek olarak tanıtmayı faydalı görmüştür.Babinger(1891-1967)'in bir makalesi ile de büsbütün içinden çıkılmaz bir şekle sokulmuştur. bu konu üzerinde hazırlanan son araştırma olan F. C:XXXVII. Eyice'nin bu sözlerini doğrular niteliktedir. benzerlik bakımından tetkik edilmiş. S: 145. Kanunî Sultan Süleyman'ın bu resmi Polonya Türkoloğu Tadeusz Mankowski'nin "Polonya kültür ve sanatında Doğu" kitabında yayımlanan portrenin. IV. "Sultan Cem'in Portreleri Hakkında". Belleten.105 bulunabileceğine de inandığını işaret etmistir.6. Eyice bunun üzerine gelecek araştırmalara yol göstermek niyetiyle Cem'in portreleri meselesini ele almayı uygun görmüştür. 1973.4. Bu makalede takdim edilen Kanunî portresi. Ankara TTK.Eyice deneme olarak gördüğü daha Önceki makalesini tamamlamaya yönelik olan bu resmi. 97 Semavi Eyice. Sonuç olarak. Ocak.SULTAN CEMĐN PORTRELERĐ HAKKINDA97 Hükümdarlık hırsının ve kederlerinin onun yükselişine bağlayan birkaç kişinin teşviklerinin dönüşü olmayan bir yola sürüklediği. önceki makalelerinde tanıttığı portrelerine uyduğu belirtilmiştir.tarihin daima merak uyandıran bir şahsiyeti olarak kalacaktır. Sultan Cem'in portresi konusu karışık ve içinden çıkılmaz bir hale getirilmiş.s. böylece .Batıdaki uzun hayatı boyunca çeşitli ressamlara konu olmuştur. Kanunî Sultan Süleyman portreleri serisine yeni bir katkıda bulunması bakımından değerli oluşu ve daha önceleri basılan yazısına bir zeyil olarak takdim edilmesi bakımından önemine işaret edilmiştir. Grand Maitre Pierre d'Aubusson'un açık ve belirli bir ihanetine uğrayan ve sonra bir istismar aracı olduğu için Papalık elinde siyasî oyunlara alet edilen.l-49 . üstelik büyük maddî kazançlarda sağlanan Sultan Cem.

Bu bölümde Bellini Albümü'ne ait olduğu söylenen minyatür ve Bihzad'a izafe edilen iki minyatür arasındaki farklı yönler tespit edilmiş ve bu resimlerin Bellini ve Bihzad ile ilgisi ispatlamanın. bu konuyu şimdiki karmaşık durumundan biraz sıyırmış olacağını vurgulamıştır.Bunlardan bir tanesi Anas Kütüphanesin'deki desen. Birinci bölüm. bunun yanında Cem'i tasvir ettiklerini kabul etmenin de o derecede zor olduğuna işaret edilmiştir. onun adını belirterek yaptıkları herhangi bir resim henüz elde edilememiştir.yayınlanan birtakım resimlerin bulunduğunu ve Türk şehzadesi ile hiçbir ilişkilerinin aslında olmamakla beraber Eyice bu konuya da değinmeyi uygun bulmuştur. Bu bölümde Ayrıca Sultan Cem'in farklı yaşlarda fiziksel görünüşünün tarifi tarihî belgelere dayanılarak yapılmıştır. Buradaki resimler XVII. Berlin ve Đstanbul'daki "El gran turco" denilen gravürdür. Buna rağmen Doğu üslubunda veya Batı üslubunda birtakım resimleri vardır.Sultan Cem'i tasvir ettiği iddia olunarak arada ortaya çıkan.Viyana'daki resim. fakat herhalde. Konuya giriş bölümünde Sultan Cem'in hayatı ve maceralarından bahsedilmistir. Beşinci bölümde fantezi ürünü resimlerin yer aldığı ve tetkik edildiği bölümdür. Bu bölümde.Louvre'daki desenin Sultan Cem'in portreleri olup olmayacağı konusunda çeşitli araştırmacılarında görüşlerine de yer verilerek bu resimler tetkik edilmiştir. Batı resimlerinin yer aldığı bölümdür. Doğu resimlerinin yer aldığı bölümdür.Vatikan'da Azize Katherina freskodaki süvari ve aynı freskodaki ayakta duran Türk.Basel'daki yağlı boya resim. Siena'daki duvar resmindeki Türk. devamlı surette çoğaltıldıklarına işaret eden Eyice.bunlan Doğu ve Batı üslubûndaki resimler olmak üzere ayrı ayrı incelemiş ve durumlarını tespite çalışmıştır. Cem'i tasvir ettiği iddia edilen yanlış resimler başlığı altında. bunlar çeşitli gerekçelerle Sultan Cem'in portresi olarak kabul edilip. Üçüncü bölümde.106 Yazıda Cem'in kesinlikle belki gerçek portresini ortaya koyamayacağını. . Sultan Cem'in yaşadığı devirde bizzat onu gören ressamların. Đkinci bölüm.yy ait bir Fransız resmi ve tamamen fantezi ürünü resimlerin bulunduğuna işaret edilmektedir. hatta kopyalan alınıp.

Almanya'da Gaslar'da Roman devrine ait bir Đmparatorluk sarayında (Kaiserpjalz) bulunmaktadır. Konya savaşını temsil etmek iddiasındaki 98 Semavi Eyice.Fakat hiç şüphesiz Cem'in gerçek portreleri.107 Eyice tetkiklerin sonucunda. Bu yapının büyük tören ve toplantılara mahsus Reichssaal denilen salonunun (muayede salonu) duvar resimlerinde Alman tarihinin büyük olayları yer almaktadır. IV. Birinci bölümde. Selçuklu Araştırmaları Dergisi. s.5.aldatıcı olabilecek bazı fikir ve hipotezleri tahlil etmiştir.birçoklarının son olarak ta Babinger'in Cem olarak kabul ettikleri bu Türk kıyafetindeki şahsın Sultan Cem olmayıp Cesare Borgia olduğunu.Kanaatince bu resimlerden bazılarında Sultan Cem'in gerçek yüzünü bulmak kabildir.bu resimlerden özellikle Vatikan'daki Azize Katherina freskosundaki süvarinin. Bu resimlerden bir tanesi imparator I. Birinci bölümde tetkik edilen tablo.Aldatıcı olabilecek resimlere karşılık. .Bunun dışında kalan ve ona yakıştırılan resimlerin Cem ile ilgisi olabileceğine inanmak imkansızdır.aynı freskodaki taht ile Azize Katherina arasında ayakta duran Türk'ün kesinlikle Sultan Cem olduğunun tespiti Semavi Eyice tarafından yapılmıştır.Ulusal gelenek ve kıyafetine bağlı Cem'in başka bir şekilde tasvir edilebilmesi mümkün değildir.FRĐEDRĐCH BARBAROSSA'NIN ÜÇÜNCÜ HAÇLI SEFERĐ VE KONYA SAVASI ĐLE SĐBĐLĐA KALESĐ98 Eyice bu yazısını iki bölüm halinde takdim etmiştir. onunla uzaktan yakından ilgili görülen bütün şimdiye kadar bilinen resimleri gözden geçirmiş. Friedrich Barbarossa'nın (1152-1190) Konya surları önünde Selçuklular ile savaşını tasvir etmektedir. Haçlıların Konya savaşını (18 Mayıs 1190) tasvir eden tablonun tetkikleri yapılmış. 151-178.Vatikan ve Siena'daki duvar resimleri ile Louvre'daki desende görülenlerdir.Bizans Đmparatorunun portresinden ilham alınarak yapılan çeşitli resimlerin ise onunla en ufak bağlantısı olamayacağını vurgulanmakta. S:V-VI. Đkinci bölümde ise Sibilia kalesi Mavga kalesi midir? sorusuna cevap aranmıştır. Viyana ve eğer sahte değilse Basel resimleri onun gençliğini aksettiren portreler olarak kabul edilebilir. "Friedrich Barbarossa'nın Üçüncü Haçlı Seferi ve Konya Savaşı ile Sibilia Kalesi".6.

Alman Đmparatoru Friedrich Barbarossa idaresindeki Üçüncü Haçlı seferi ordusu Laranda'dan (Karaman) çıktıktan sonra güneye doğru yollarına devam ederken "dağlar arsında"bulunan bir ermeni sınır kalesine ulaşırlar. aşırı derecede idealleştirilmiş ve tamamen fantezi mahsulü bir tasvirinden ibarettir. Friedrich Barbarossa idaresindeki bu Haçlı kalabalığının düzenli ve kendinden emin bir askerî kuvvet manzarası göstermekten çok uzak bulunduğunu açıkça belli eder. Sibelela. bu kadar haşmetli bir eda vererek ebedileştirmesinin hikmetiyse anlaşılmaz veya belki de geçen yüzyılda Alman kültürüne hâkim olan Wagner müziği gibi milli tarihlerinin her şeyini yücelten bir tutumun belirtisi olarak görülebilir.da moda olan kahramanlık ve savaş tablolarının temsilcisidir. Prof.sarp ve dik bir dağın tepesinde bulunan bu kalenin eteğindeki çayırlıkta iki gün konaklarlar. Karaman'ın güneyinde bugün Doğupazan olarak adlandınlan Kestel'den Mut'a inen dağ yolunun sağ tarafında . Konya savaşını tasvir eden tablonun. Konya Savaşı'nın. bir hayal ürünü olduğuna işaret etmiş ve konudaki düşüncesini destekleyen tarihî belgelere yer vermiştir. yy. E.Đkinci bölümde Sibilia kalesi Mavga kalesi midir? sorusuna cevap aramaktadır. Sibilia. Bu iki araştırma doğrultusunda tabloyu tetkik eden Eyice düşüncelerini şu şekilde özetlemiştir: Haçlı seferinin Konya çevresindeki bu macerası. hatta bu konuda Đslâm tarihçilerinden Đmâd al-din'in görüşlerine yer vermiştir. Alman tarihinin büyük olaylarını aksettirmek gayesiyle meydana getirdiği bu büyük seri içinde hiçbir azamet ve tarihi kalıcılığı olmayan mevzii bir çatışmayı. Burada ressam.Adı Sibila. Eyice .108 bu tablo. Sibilia Kalesi'nin. Eyice yazısında. Sibelia şekillerinde de yazılabilen bu kale hakkında araştırma yapan Dr. büyük bir macera olan bu seferin gidişatına etki edebilecek çapta bir çarpışma ve zafer sayılamayacağına işaret etmiş ve bu tabloya konu olan tarihî olayı tanınmış bir Alman Haçlı seferleri tarihçisi olan Reinhold Röchricht'in 1874'te yayınlanan kitabında verdiği bilgiler. Eyice. Eickhaff. XIX. bu arada Friedrich Barbarossa'yı yüceleştirmeye de azami derecede dikkat harcamıştır. Wislicenus'un. Sibyla. Konya Savaşı'nın. Bu yüzden de tarihî gerçekçiliği olmadığı kesinlikle söylenebilir. Kısacası Goslar Sarayı'nın bir duvarını süsleyen bu büyük tablo. onları son derecede idealleştirmiş. Almanlar'ı gerçeğe uygun kıyafet ve teçhizat içinde tasvir ederken. gerçeğe çok uzak.

Mavga'daki tahkimat kısa bir duvarla sadece bir burç dan ibarettir. Yüzyılda Đtalya'da Basılmış Gravürleri". o da herhalde bir gözetleme yeri ve mağara köyünü koruyan bir karakoldan ibaret olmalıdır. Mavga Kalesi hakkındaki incelemelerini ve bu hipotezin doğruluk derecesini ortaya koymaya çalışmaktadır. .6.257-275. 1980. O da Selçuklu eseridir. IV. bu iki yer aynı olamaz. "Çanakkale Boğazı Kalelerinin XVI. 3. 1.Mavga'nın eteklerinde çayırlı düzlükler hayli uzaktır.Konuyla ilgili çeşitli araştırmacıların görüşlerine yer vermiştir. ve bu adın Selçuklu devrine kadar indiği açıkça bilinmektedir.Ermeni kaynağı Sembod'ın kroniğindeki listede hem Sibilia hem Mavga adları olduğuna ve bunlar ayrı ayrı baronların idaresinde bulunduğuna göre. Kilikya Ermenistam'ndaki başlıca piskoposluklar ve arkasından derebeyler (baronlar) idaresindeki kaleler sayılmaktadır) bilgileri tetkik eden Eyice.6. 4. 5.ÇANAKKALE BOĞAZI KALELERĐNĐN XVI. s. Eğer Mavga'da Selçuklu öncesi bir kale varsa. Sibilia Mavga ile aynı değildir der ve nedenlerini şu şekilde maddelendirmiştir. Haçlılar'ın konakladıkları yer halbuki sarp bir tepedeki kale eteğidir.109 görülen Mavga kalesi olduğunu ileri sürdüğüne değinen Eyice. 99 Semavi Eyice.Mavga adının Sibilia ile bir ilgisi yoktur. Ankara:Hacettepe Üniversitesi Sosyal ve Đdari Bilimler Fakültesi Beşeri Bilimler Dergisi. Eyice konuyla ilgili tetkikleri sonucunda görüşlerini şu şekilde özetler: Sibilia ile Mavga'nın aynı yer olamayacağı hakkında ise bir Ermeni kaynağından (Sembad'ın Ermeni kronolojinin 1198 yılına ait bölümünde. YÜZYILDA ĐTALYA'DA BASILMIŞ GRAVÜRLER99 Batı ülkelerinde Osmanlı devri boyunca Türkler ve Türkiye ile ilgili pek çok resim yapılmış ve bunların bir kısmı çeşitli tekniklerde gravürler olarak Avrupa'nın arşiv ve kütüphanelerinde korunmaktadır. Bedrettin Cömert'e Armağan. yerleşeceği bir yerleşme yeri yoktur.Burada bir Ermeni uç baronunun oturacağı. 2.

Sözkonusu albümün sunuş sayfasından. fakat gravürde etrafında su hendeğinin yer aldığı belirtilmiştir. Albümün içinde sunuş sayfasın da dahil 88 levha bulunmaktadır.savaş resimlerinden meydana gelen bir albümün içinde bulunmaktadırlar.Buradaki levhaların XVLyüzyıldaki Osmanlı sınırlarının yayılışını göstermesi bakımından önemine işaret edilmiştir.110 Bu çalışmada bahis konusu olan eser çok az sayıda yayımlanmasına rağmen bir nüshası Eyice'nin eline tesadüfen geçmiş olup ilk defa burada konu önemiyle birlikte sayesinde açıklığa kavuşturulmuştur.Bunlar harita. Sonuç olarak.bu resmin belge olarak tek önemli tarafının bugün mevcut olmayan kıyı surlarının orta kısmında bir istihkâmın varlığını göstermesi olduğuna değinilmiş ve son olarak ta Kale-i Sultaniye'nin yer aldığı gravürde şimdiye kadar bu kale üzerinde araştırma yapanların hiçbirinin üstünde durmadıkları bir problem ortaya çıkmıştır. . birinci derecede bir tarih belgesi değilseler de. kale ve kıyıları tasvir eden bir derleme olduğu ve bu eserin Venedik'te San Marco yayınevi tarafından bastırıldığı öğrenilmektedir. yurdumuzdaki imkânlar ile durumunu tam olarak aydınlığa çıkarılamayan bu Venedik baskılı albümde bulunan resimler. yalnız harita.Albümde diğer önemli bir levha 64 sayılı Kilitbahir kalesini gösteren gravürdür. bazı hususlarda dikkate değer sayılabileceği Eyice tarafından belirtilmiştir. plan ve resimlerden meydana gelen bu metinsiz albümün Venedik Cumhuriyeti ile başka Hıristiyan devletleri ve Osmanlı devleti ve Osmanlı devletine ait başlıca liman. Kitabın baş kımındaki levhalar Dalmaçya kıyılarında 1571'de Osmanlılar ve Venedikliler arasındaki çekişmelerin cereyan ettiği yerleri tasvir eder.şehir manzarası. Yapıda bugün bir izi görülmeyen. bibliyografya bakımından. Burada Eyice tarafından tanıtılan gravürler de birkaç yüzyıl önce Đtalya'da basılmış resimlerdendir.

Đstanbul:Đ...1984. proje. ferman. birinin kenarında "Progetto.C. Eyice son olarak Đstanbul'daki bu ilk telgraf merkezine dair eline geçen belgeyi tanıtmıştır. Eyice. S:34. Bu belgeye Eyice.7. Đkinci bölümde ise Telgrafhâne-i Âmire binasının mimarı Fossatilerin çalışmalarına değinilmiştir. sur duvarının tamamen yenilenircesine tamiri sırasında. Bu tesislerin incelenmesi üzerinde durulmamıştır. Aykut Koksal'a Semavi Eyice. mektup.Edebiyat Fakültesi. çeşitli araştırmacıların belirttiğine göre 1855'de mimar Fossati tarafından Sur-i Sultani denilen. kalabilen son izler ortadan kalkmıştır.6.Dr. Türkiye'deki Telgraf tesislerinin tarihçesine kısaca değinilmiştir. yurdumuzda "iletişim" tarihine bir katkı ve özelliklede Đstanbul Telgrafhanesi hakkındaki araştırmalara yardımcı olunacağı düşüncesiyle tarihi bir belgeyi bu yazısında takdim etmiştir. Bugün Sur-i Sultâni'nin ne iç." 1855 kaydı bulunmaktadır. 1967 yılı Haziran ayında Fosattilerin Morcote'deki evlerinde üç gün kalarak arşivlerini incelediği sırada yüzlerce yazı. Konuya girişte.ĐSTANBUL'DA ĐLK TELGRAFHÂNE-Đ ÂMĐRE'NĐN PROJESĐ (1855)100 Đstanbul'da ilk kurulan telgraf merkezi..83-84. Tespit olunan plan kroki klişesi alınması imkansız olduğundan Eyice tarafından sanat tarihi 100 bölümünün Araştırma görevlisi Yük. "Đstanbul'da ilk Telgrafhâne-i Âmire'nin Projesi (1855)". Topkapı Sarayı'nın çeviren sur duvarının bitişiğine ve Alay Köşkü ile Soğukçesme Kapısı arasında yapılmıştı. 1955'lere doğru. bir kalıntı görülebilir. taslak. . ne dış yüzünde. Bu Telgrafhane sonraları hiçbir iz kalmamacasına ortadan kaldırılmıştır. ne de burada evvelce böyle bir binanın bulunduğuna işaret edecek bir iz.Ü. 10 sayılı destenin içinde 818 sayılı olan bu desenler çok soluk olarak kurşun kalemle çizilmiş bir cephe etüdü ile bir plandan ibaret olup. rölöve arasında küçük iki taslak desenleri ile karşılaşmıştır. sözkonusu resimlerin 1855'de Đstanbul'da yapılması tasarlanan Osmanlı Telgrafhane binasının projesi olduğu anlaşılmıştır.Şehâbettin Tekindağ Hatıra Sayısı). resim.M. Telegrap Ottomano in con/poli.111 IV. Bu açıklamadan. Tarih Dergisi (Prof. Mim. Böylece ilk biçimi ile 1855'de yapılan Đstanbul Telgrafhanesi'nin çizim olarak cephe görünüşünü ve iç düzenini belirten bir plan krokisine Eyice'nin araştırması sonucunda sahip bulunmaktayız. s..

BĐR TÜRK ELÇĐSĐNĐN PORTRESĐ102 Türk Tarih Kurumu tarafından sağlanan bir ödenekle 4-10 Kasım 1973 tarihinde Napoli'de toplanan bir kongreye katılan Eyice. Ankara. Eyice tetkikleri sonucunda tabloya model olan elçinin Hacı Hüseyin Efendi olduğunun tespitini yapmış.112 yeniden çizdirilmek suretiyle takdim edilmiştir.555-563. Bu tabloların altlarındaki yazılardan anlaşıldığına göre 1741 ve 1742 yıllarında Napoli'ye gelmiş olan iki Müslüman elçinin tespitini yapmıştır.XLI. Belleten.101 IV. yüzyıl Osmanlı kıyafetinde iki Türk'ün yağlı boyaları ile karşılaştığını bildiren Eyice. Bu şahsiyetin mezar kitâbesindeki bilgilerde notlar arasındadır.Telgrafname-i Amire'nin şimdi Ankara'da PTT Müzesinde bulunan kitabesi. diğeri ise Trablus'dan gönderilmiştir. Aykut KÖKSAL'a yeniden çizdirilmiş ve böylece ilk defa Eyice burada bu belgeleri takdim etmiştir. Napoli Sarayı'nın salonlarını dolaşırken yapının bir duvarında XVIII. Kendisi ve oğlunun mezarları resimleri çekilip konulmuştur. Bellinzona'daki Fosati arşivinden alınamayan Telgrafhanenin cephe etüt projesi Yük. resim üslûbu hakkında da bilgilere yer verilmiştir.6. Bunun yanında tablonun ressamı Bonito'nun kısa bir özgeçmişine değinildiği gibi. Mim. Napoli'ye Krallık Sarayı'nda bulunma sebebi ve tabloda yer alan kişilerin kim olabileceği soruları tarihi vesikalardan tetkik edilmektedir. Elde edilen belgenin Telgraf merkezine ait bir fotoğrafla karşılaştırılması yapılmış ve bu konudaki değerlendirmeler sunulmuştur. 102 101 Semavi Eyice. Bunlardan biri Đstanbul'dan Osmanlı Đmparatorluğundan.Temmuz. Mezar aranmış bulunmuştur.S öz konusu tablonun hangi nedenlerle yapılmış olabileceği.8. Makaleye ek olarak: Telgrafhane'nin üstüne kat çıkıldıktan sonraki durumu gösteren. s.TTK. bu sırada buradaki müze ve sarayları ziyaret etme fırsatını bulmuştur. Eyice'nin bu araştırmasını. fakat menşei ve görevleri hakkında bir şey bilmediğini işaret etmiştir. 1977. . bu Osmanlı elçisi ile resminden ve bu resmi yapan ressamdan bahsedildiği bölüm teşkil etmektedir. S: 163. "Bir Türk Elçisinin Portresi". C. Abdullah Biraderler tarafından çekilmiş eski bir fotoğrafı (Aslı PTT müzesindeki bir aIbümde).

albüm şeklindeki yayınlarda yer almıştır.9. ufaklı kitaplarda. Bu tek gravürler. Bu resimlerden her ikisi de Osmanlı devri Türk tarihinin iki olayını yansıtmak iddiasındadır.Edebiyat Fakültesi. Vesika ve sanat değerleri pek olmamakla beraber. manzara veya olay ancak gravürler ile yansıtabiliyordu. Bu çeşit gravürler olaylarda adları geçen şahıslan tasvir edebileceği gibi. yayınlarda tasvir edilmek istenen şahıs. yapılış sebebini ortaya koymakta ve tarihimize yeni bir belge kazandırmaktadır.s. tek olarak yapılıp satışa çıkarıldığını düşündürmüştür.6. çeşitli Batı ülkelerinde Osmanlı Đmparatorluğu ve Türkler ile ilgili yukarıda saydığımız tekniklerde pek çok resim yapılmış ve bunlar irili. Đstanbul rĐ. olayın cereyan ettiği yere de tasvir ediyordu.Tarih Dergisi.113 Eyice'nin bu araştırması. "Tarihi Đki Olayla Đlgili Đki Gravür". şimdilerde ise özel koleksiyonunda bulunan iki resmi tanıtmıştır. . Varna'nın teslimi gravürü (1828) başlığı altında Varna'nın Ruslar'a teslimini tasvir eden gravürün tarihi belgeler ışığında tetkikin yapıldığı bölümdür.Ü. Eyice bu yazısında. Avrupa'nın iki zengin koleksiyonunu süsleyen iki tablonun hikayesini. S:III. Bu resimlerden birinci bölümde . şimdiye kadar herhangi bir kitapta rastlanmamış olması. IV. 1966 yılında Budapeşte'de eski kitap ve resimler satan bir dükkândan bularak satın aldığı. Burada tanıtılan iki resim.TARĐHĐ ĐKĐ OLAYLA ĐLGĐLĐ ĐKĐ GRAVÜR103 Fotoğraf keşfedilip yaygın bir hâle gelinceye ve klişe yapılarak kitaplarda fotoğraf baskılar kullanılıncaya kadar. Fakat bunların dışında tek yaprak hâlinde bir takım gravürlerin de hazırlanıp satışa çıkarıldıkları da bilinmektedir. Baskının keşfedilmesinden itibaren. o çağların dünyasında önemli bir olay cereyan ettiğinde hemen acele olarak hazırlanıyor ve hemen o günlerde. Bir bakıma bu resimler bizde de bir takım olayların hemen arkasından bir takım kimliği meçhul sanatçılar tarafından hazırlanıp ortaya çıkarılan destanları andırmakta olduğu notlar arasındadır.311-318. olay aktüalitesini kaybetmeden yayılıyordu. 103 Semavi Eyice. tarihimizin iki olayını Batı memleketleri halkına göstermesi bakımından önemine yazıda işaret edilmiştir.

diğer taraftan bu çeşit daha başka gravürlerin de bulunabileceğine ve bunların aralarında belki tarihî belge değeri veya sanat değeri daha yüksek olanlara da rastlanabileceğine de işaret edilmiştir. s. Bu resimlerin bazıları çeşitli tekniklerde basılarak geniş ölçüde tanınmış. C.SEMAĞ'DA MEVLEVĐLERĐ TASVĐR EDEN BĐR RUS GRAVÜRÜ104 Geçen yüzyıllarda Türkiye'ye gelen Batılı ressamların meydana getirdikleri resimler. Türk tarihinin yeni çağ bölümü üzerinde çalışanlara faydalı olacağı.VII.10. 1962. 104 . Semavi Eyice. Osmanlı devri Türk Tarihinin 1828 ve 1830 da cereyan eden iki dramatik olayını yansıtan iki hatıradan ibarettir. Eyice'nin bu yazısında bahsedeceği Mevleviler gravürü şimdiye kadar hiçbir eserde yer almamış ve çizgi bakımından benzerleri arasında özel bir yer alacak kadar dikkat çekici olduğundan ilk defa burada tanıtımı yapılmıştır. Eyice'ye göre burada tanıtılan iki eski gravür. S:30.44-47. "Semağ'da Mevlevileri Tasvir Eden Bir Rus Gravürü". desen ve kompozisyon bakımından yapılan tetkiklerin sonucu değerlendirilmiştir. Batılı ressamların elinden çıkmış hayli çok sayıda Semağ'da Mevlevîleri tasvir eden resim tanımaktayız. gerek eski Türk hayatını. Eylül. bazıları ise özel veya resmî koleksiyonlarda unutulup kalmıştır. Anıt. Yazıda gravürün. Bahis konusu gravür.6. IV. Avrupalı sanatçıların sevdikleri konulardan biri de onlar için çok değişik bir mahiyet arz eden Mevleviler ve bilhassa Semağ'da Mevleviler olmuştur. Bu çalışma.114 Đkinci bölümde ise Cezayir'in teslimi gravürü (1830) başlığı altında. Eyice'nin 1959'da Almanya'da Münih'de bulunduğu sırada bir eski gravür satışı yapan bir dükkândan alınarak Eyice'nin arşivine katılmıştır. Cezayir'in Fransız ordusu tarafından teslim alınışının tasvir edildiği gravürün tetkiki yapılmıştır. gerekse şehirlerimizin ve anıtlarımızın eski görünüşlerini yansıtan vesikalardır.

Kırşehir.TEK ESERLERĐ ĐNCELEDĐĞĐ KONULAR Türk Sanat ve tarihine tek eserden bile yola çıkılarak yapılan etraflı tetkikler sonucunda ortaya çıkan sonuçlar şunu bize gösteriyor ki. Anadolu'da ilk Selçuklu hakimiyeti ile ortaya çıkar. biçim ve tezyinatları Türk kültür tarihinin aydınlanması bakımından etraflı surette incelenmesi ve devirlere. IV. Ahî Evren Zaviyesi hazîresinde bulunan Osman bin Halil adlı kişinin mezar taşı. Ankara'da Đnsan Tasvirli mezartaşı ve Konya'da iki mezartaşı başlıkları altındadır. 709 (1310) Tarihli Tasvirli Bir Türk Mezartaşı Anadolu'da Tasvirli Türk Mezartaşları Hakkında Bir Araştırma". örnekler üzerinde durmadığını belirtmiştir. Konu beş bölüm halinde ele alınmıştır . coğrafya şartlarına hattâ bazı hallerde dış tesirlere göre ayrılmasının. Erdmann'ın 105 Semavi Eyice. bunlar eksik kalmış bir bulmacanın parçalan gibidir.ANADOLU'DA TASVĐRLĐ TÜRK MEZARTASLARI HAKKINDA BĐR ARAŞTIRMA105 Anadolu'nun Türkleşmesi ile kullanılan Đslâmî mezartaşlannın. 709. isimli ve tarihli mezar taşlan serisine bunların devirlerini belirgin olarak belirtecek kuvvetli yeni bir eleman katmaktadır.7. Artık açıkça bellidir ki. Eyice bu yazısında. h. tasvirli.7. 1. Kırşehir'de başka mezartaşları.Bunlar: Anadolu'da Tasvirli Türk mezartaşları. Ankara ve Konya'da görmüş olduğumuz taşlar bize Türk sanat tarihi bakımından şimdilik şu yeni bilgileri kazandırmaktadır. Reşid Rahmeti Arat için.KIRŞEHĐR'DE H. başlıca tiplerinin ayırt edilmesinin gerekli olduğuna işaret eden Eyice. Kırşehir'deki resimli mezartaşı.1. s. Böylece Anadolu'da hiç değilse XIV.115 IV. "Kırşehir'de H. Kırşehir Ankara ve Konya'da tespit ettiği taşlan Türk sanat tarihi bakımından incelemiştir. bu araştırmasının mezar anıtları hakkında etraflı bir sentez denemesi olmadığından. 709 (1310) TARĐHLĐ TASVĐRLĐ BĐR TÜRK MEZARTAŞI. . yüzyılın başlarında tasvirli mezar taşları kullanıldığı açıkça anlaşılmaktadır. S:19.208-243. AnkararTürk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayını. Eyice tetkiklerinin sonucunu şu şekilde özetler. milâdî 1310 tarihli olduğuna göre.

Ruben. Kırşehir'de bulunan tasvirli iki mezar taşının üzerlerindeki kabartmaların Đlhanlı üslûbunda oluşu ve bu taşların tam Anadolu'da Đlhanlı hâkimiyetinin kuvvetle etkisini duyurduğu yıllarda işlenmiş olmaları. şimdi de Osman bin Halil'in mezarlarında tasvirli mezar taşlarının bulunması. bu çeşit mezar taşlarının Đlhanlı tesirine bağlanıp bağlanamayacağı şeklini ortaya çıkarır. bu derece Asyalı mezar taşlarında bir Yunan motifinin . R. hayli eskidir.116 vaktiyle ileri sürdüğü gibi bu çeşit taşlar XVII. Diğer taraftan bu çeşit mezar taşlarının benzerlerinin Orta Asya'da da olup olmadığı. Halbuki böyle bir sorunun artık anlaşılmıştır. Türk medeniyetinin hâkim olduğu başka çevrelerde benzerlerinin bulunup bulunmadığı da incelenmelidir. W. yüzyıla ait olmadıktan başka. bu çeşit mezar taşlarının bazen zannedildiği gibi sadece Akşehir'e ait olmadığını açıkça ortaya koymaktadır. Diğer taraftan tasvirli mezar taşlan geleneğinin Đlhanlı idaresinden sonra da devam ettiğini diğer örnekler açık bir şekilde belli eder. 2. Akşehir mezar taşlarında gergef başında kadın tasvirlerinin görüşünü. Kırşehir ve Konya'da da karşımıza çıkmaktadır. W. 3. Eski Yunan sembolizminde afyon uyku ve ölümün sembolü ise de. Ruben ile Koyalı ise eyyan (haşhaş) fideleri olmasını muhtemel görürler. 6. Kırşehir'de evvelce Celâl Hâtûn. bu çeşit eserlerin Đlhanlı devrinde kullanıldığı anlaşılmaktadır. Fakat daha önceleri de Anadolu'da böyle örneklerin olup olmadığını ancak yeni buluntular aydınlatacaktır. 5. o sıralardaki bilgilere göre edinilen yanlış bir hükmü de düzeltmektedir. Anadolu Türk kültürü bakımından bu mezar taşlarının dikkatle araştınlması ve tanınması gerekir. Mezar taşının iki yanındaki fidanlar muhakkak ki ölüm sembolizmi ile yakından bağlantılıdır. Kırşehir'de bulduğumuz Osman bin Halil'e ait mezar taşı. Âşık Paşa Türbesi'nde ve başka yerlerde bulunan aslanlı tasvirli ve bezemeli taşlar Kırşehir'deki mezar taşı tiplerinin zenginliğine bir işarettir.M. Kırşehir mezar taşları ile. Celâl Hatunun taşı ile birleştirerek tasvirlerin neden yalnız kadın mezar taşlarında olduğunun halli şart bir sorun olarak ortaya atıyordu. Akşehir mezartaşlarında görülmekte. Belki eski Türk inancı Şamanizm'den kalmış olması muhtemel bir sembol olan kuş. Tasvir kadın taşlarında olduğu gibi erkek taşlarında da vardır. 4. Meriç bunların meşe.

Celâl Hâtun'un mezar taşında çok belirgin. Nihayet Anadolu'da eski Türklerin Şamanizm inançlanndan gelmiş motifler. Anadolu'da şimdiki halde Afyonkarahisar ve Akşehir tipi demek suretiyle ayırt ettiğimiz iki çeşit resimli mezar taşı şekli vardır. Bizce. bilhassa mahallî Belediyelerin. Đnsan tasviri taşların kendi içlerinde de bir takım değişik tipleri bulunduğu anlaşılmaktadır. fidanların uçları da nara çok benzeyen birer meyve olduğuna göre. .H. vahşi hayvan kabartmalan ile süslü. evvelce C. Belki bu fark aradaki tarih uzaklığından doğmaktadır. yeni bulunacak tarihi başka taşlar ortaya koyabilecektir. Akşehir'dekiler daha geç ve bu yüzden de süslüdür. ayrıca çok zengin kabartma Rumîleri olan başka bir mezar taşı grubu daha vardır ki. bu arada halkın en kolay istifade edilir sahipsiz toprak olarak gördükleri mezarlıklan tahrip etmeleri ile tarihimiz ve sanat tarihimiz bakımından uğranılan kaybın büyüklüğü karşısında bir defa daha acı duymamağa imkân yoktur. Đleride örnekleri çoğaldığında bunları daha uygun surette adlandırmak mümkün olacaktır. Kırşehir'dekiler daha eski ve bu yüzden daha arkaik. Konya'daki diğer taş ise hepsinden değişik bir ifadeye hattâ taşçılık sanatı bakımından apayrı bir özelliğe sahiptir ve daha ziyade Selçuklu ve Orta-Asyaî bir karakteri haizdir. 7. Tarım tarafından tanıtılanlar da bu zümreye girer. bunlar cennet meyvesi olan nardır. Osman bin Halil'in mezar taşında ise az daha güç teşhis edilmekle beraber tasvir edilen insan tasvirinde Đlhanlı minyatürlerinin üslûbunu ve insan çehresini bulmak kabildir. Bu küçük araştırmamız. 10. Anadolu'nun henüz yeteri kadar üzerinde durulmayan ufak mezar anıtlannın ne kadar zengin bir kültür malzemesi ortaya koyduklarını göstermektedir.117 bulunabileceğine ihtimal vermek zordur. Böylece Đslâm inancına da uygun bir sembol kullanılmış olmaktadır. 9. içi Rûmîler ile doldurulmuş alınlıkları (veya taşlan) ile Kırşehir'dekilere nazaran oldukça farklı bir biçime sahiptirler. Şu halde bu taşların resimlerinde XIH .XIV. Diğer taraftan Konya'daki süvarili taş Ankara'dakini andırmakta fakat gene de tertibinde çok farklı unsurlar ihtiva etmektedir. Âşık Paşa Türbesi'nde bulduğumuz örnek gibi. Nitekim Akşehir taşlan. köşelerindeki burmalı sütunçeleri. yüzyıl minyatürleri ve diğer tasvirleri ile benzerlikler bulmak kabildir. Hiç şüphesiz bu faraziyenin doğruluğunu. Resmî yönetimlerin. 8.

Tarih Dergisi.163-178. Bu eski kılıcın Balta-oğlu Süleyman Bey'in tarihî kimliğini aydınlatmada az da olsa bir yardımda bulunduğunu Eyice işaret etmiştir.Eserin tarifi bölümünde. değeri açısından şüpheler ortaya konmuş ve bu konudaki sorulara cevap aranmıştır.S.BALTAOĞLU SÜLEYMAN BEY'ĐN KILICI106 Üzerinde Balta-oğlu Süleyman Bey'in adının yazılı bulunduğu. ona ait bir tarihî hatıra olarak kabul edilen bu eser. Sayın Selim Dirvana'ya ait olan ve Balta-oğlu Süleyman Bey'in adını taşıyan H. Eyice tarafından tespit edilmiş ve bilim alemine sunulmuştur. eserin sanat tarihi bakımından tahlili yapılmış. Bunlar arasında "Amelel-Hâcı Sungur" yazısı. Üzerindeki süs ve yazılar orijinaldir. 859 (=1455) tarihi kılıç. Đstanbul: Đ. Birinci Bölüm. Edebiyat Fakültesi. Memlûk ve Türk kılıçlarının henüz bir problem teşkil eden bir noktasına yeni bir katkı sağlamaktadır. gerçekten eski bir eserdir.Ü. Eserin tarihi değerinin bahis konusu olduğu bölümde. kılıcın tetkiki sonucunda ortaya çıkan verilerden hareketle kılıcın sahibinin Balta-oğlu Süleyman Bey olduğu kanısına varılmıştır. Mühr-ü Süleyman.Kılıç S. Sanatkâr Kitabesi. "Baltaoğlu Süleyman Bey'in Kılıcı". Sonuç olarak. o devrin sanat zevkini yansıtması bakımından önemlidir. 106 . Bunlar sahibin adını veren kitabe. XIX. Đkinci Bölüm. Eser üç ana başlık altında tüm yönleriyle ayrıntılı bir şekilde tetkik edilmiştir. yüzyıla ait olup. "sahici" olarak kabul edilmesi durumunda yazının geçerliliğini koruyabileceğinin altını çizmiştir. Kûfî yazılı kartuşlar ve son olarak ta kûfî yazılı ayet şeklindedir. Üçüncü bölümde. eserin genel bir tanıtımı yapıldıktan sonra altı başlık halinde tetkik edilmiştir. tarihini bildiren kitabe. tespit edilen kılıcın sahip kitabesi sahte değil ise kılıcın tarih belgesi teşkil etmekte olduğu belirtilmiştir.118 IV. S:25. Eyice aynı zamanda makalede adı geçen kılıç ile ilgili bazı şüphe uyandıran durumların söz konusu olmasına rağmen. Semavi Eyice. Tarihlerimizde donanma kumandanı Balta-oğlu Süleyman Bey hakkındaki bilgilerin son derece az olduğuna işaret edilmiş.2. 1971 .7.

Bu duvarın doğuya bakan cephesinde ise iki tarafından birere çeşme bulunan esas giriş vardır.73. daha doğrusu eski Eflak eyaletinin bu ücra kasabasında ne münasebetle bulunduğu ve kitabede adı geçen yalağı yaptıran şahsiyetin kim olduğu sorularına tarihi belgeler ışığında cevap aranmıştır. s.G0LEŞTĐ BĐR KĐTABE107 (ROMANYA)'DA KÜÇÜK BĐR TÜRK HÂTIRASI ALEMDAR MUSTAFA ADINA H.XXXII.1221(1806) Tarihli bir Kitabe". Tarih Dergisi-Ord. bir sempozyuma katılmak üzere 1997 yılının Eylül ayı başlarında Romanya'ya gitmiş ve Bükreş'de yapılan toplantıların sonunda 14 Eylül Çarşamba günü yapılan bir geziye katılmıştır.Eyice'yi ziyareti esnasında.Prof. C.l979. Bu gezi sırasında Goleşti adındaki eski bir çiftlik evi de ziyaret edilir. 107 . eski ve soylu ailelerden birinin malikânesidir.Ü. Romanya'nın uzak bir köşesindeki bu Osmanlı devri Türk hatırasını böylece tanıtmış olduğunu belirtmiştir. Goleşti kitâbesindeki Alemdar Mustafa. Ve 1942-43 ile 1960-1961 yıllarında mükemmel bir biçimde tamir edilerek bir müze haline getirilmiştir. 1221 (1806) TARĐHLĐ Eyice. Eflâk'ın boyarlarından Golescu ailesine ait olan bu malikâne dört köşesinde yuvarlak birer kule olan düzgün bir dikdörtgen meydana getiren bir duvarla sınırlanmıştır. Eyice bu araştırmasıyla Alemdar Mustafa Paşa hakkında zengin arşiv belgelerine dayanan bir monografi meydana getirmiş olan Rahmetli Đsmail Hakkı Uzunçarşılı'nın bu eserine bir katkıda bulunduğunu.dış kapının yanındaki iki çeşmeden sağdakinin önünde mermerden bir yalak dikkatini çekmiştir.Đsmail Hakkı Uzun Çarşılı Hâtıra Sayısı. Bu mermer yalak.373-996. Đstanbul: Đ. Yazıda. Alemdar Mustafa Paşa'nın Goleşti'deki boyarlar ile dostluğunun bir işareti olarak mı bu çeşme yalağını vakfetmiştir? O gün için bu sorunun cevabını vermenin mümkün olmadığını bildiren Eyice. kitabedeki Elhac Alemdar Mustafa'nın kimliği Semavi Eyice. sanat bakımından hiç de önemli olmamakla beraber.119 IV. üzerinde Türkçe bir kitabenin bulunması onu Eyice için değerli hale getirmiştir. aynı addaki Sadrâzam ile aynı kişi olmasa bile.Edebiyat Fakültesi."GoIeşti (Romanya)'da Küçük bir Türk Hâtırası-Alemdar Mustafa adına H. Mart. bu basit ve iddiasız kitâbeli yalak taşının Romanya'nın. Osmanlı devrinde Eflâk (Valachia) eyaletinin içinde kalan bu yer.

s. o tarihten sonra. Fossati'nin raporunda bahsi geçen Sultan Abdülmecid'in tuğrası ile karşılaşmıştır. 1986. plakanın yere yatırılmış yüzeyinde.109 Bilindiği kadarı ile bu. Sanatsal Mozaik .120 gibi bu taşın Golesti'de Golescu'lar "konağı" kapısının önünde bulunuşunun çözüm bekleyen karanlık bir soru olduğuna işaret etmektedir. Eyice tetkikleri sonucunda. ancak Bülent Bilgin'in Ayasofya müdürlüğü sırasında gerçekleşmiştir.S: 9 . Abdülmecid'in Ayasofya restorasyonunun ve Fossati'nin bugün Đstanbul'da belirli bir hatırasıdır. 15 ve 23'te resmi.Eyice tarafından yayımIanmıştır)Semavi Eyice. Bizans'a özgü bir teknik olan mozaikler ile yapılmış olması şaşırtıcıdır. . mozaikler ile meydana getirilmiş sanat tarihinde bilinen tek tuğradır. 50-53 109 108 (Bu tuğranın ilk defa resmi S. Đki müze yönetimi Semavi Eyice. müze müdürlerine önermesine rağmen sonuç alamayan girişim.Türk Dönemi . Eyice. Yıl:] . XEX.Đstanbul. Topkapı Sarayı Müzesi'nin depolarını o yıllardaki müdürü ile dolaşırken. Đsteği üzerine ters yüz çevrildiğinde. Bu tuğra. deponun döşemesi üzerinde yuvarlak bir plaka görmüş ve bunun yüzeyinde siyah mürekkep ile yazılmış Lanzoni imzasını tespit etmiştir. Eyice.IAAYASOFYA'DA TUĞRASI108 ABDÜLMECĐD'ĐN MOZAĐK Bugün Ayasofya'ya batıdaki esas kapısından girildiğinde. Topkapı Sarayı Müzesi'nin deposunda tersine çevrili olarak yerde yatan bu tuğranın. büyük kapının sağ tarafında duvarda yuvarlak bir plaka üzerine mozaikle işlenmiş bir tuğra görülür. AyasofyaJII. yüzyılın bir Osmanlı Padişahının tuğrasının mozaiklerden yapılmış olması da ayrıca dikkate değer. IV. buradan alınarak. (Mayıs) 1996.s. Sultan Abdülmecid'e (1839-1861) ait bu tuğranın. yani Ayasofya'ya konulmasını. ayrıca Sultan Abdülmecid ile yakınlığı bilinen Mimar Fossati'nin Türkiye'deki çalışmalarına da değinmiştir. Fossati'nin Đsviçre'de korunan arşivindeki raporundan yola çıkarak bizlere bugün Ayasofya'nın ana girişinde yer alan tuğranın hikayesini takdim etmekle kalmamış. mozaik taneleri ile yapılan tek Padişah tuğrası olan bu esere yirmi yılı aşkın bir süre önce bir rastlantı sonucu rastlamıştır. "Ayasofya'da Abdülmecid'in Mozaik Tuğrası". normal yerine. Türk sanatında.

tuğra Topkapı Sarayı'ndan Ayasofya'ya devredilmiş ve burada bu ilgi çekici "tarihi eser" ana mekâna açılan Đmparator Kapısı denilen ana girişin yanındaki duvara yerleştirilmiştir. Bu yazısında Eyice Ayasofya tarihi ile ilgili bir hatırasını bir belge olur ümidiyle burada kağıda dökmüştür. Bu yazı ayrıca önemsenmeyip. . depoya atılan bir eserin nasıl bir tarihî birikim ile bağlantılı olabileceğini göstermesi bakımından önemlidir.121 arasında yapılan bir protokol ile.

s.2.MĐMAR KASIM HAKKINDA111 110 "Mimar Sinan'ın Osmanlı Türk Mimarisinin Gelişmesindeki Yeri". s. Đstanbul: Vakıflar Genel Müdürlüğü.Anma Yılında Mimar Sinan.12-18. s. onu engin bilgisi ve sanat zevkiyle Türk mimarisini geliştirmesine imkan sağlayan ortamın önemi yazıda vurgulanmıştır. Osmanlı yapı sanatının çeşitli asamalanyla onu hazırlayan . bir kısmı ise. Sızıntı. Sanat Tarihi Araştırmaları Dergisi. 111 Semavi Eyice.S. s. "Mimar Sinan'ın ihmal edilmiş bir eseri Ramazan Efendi Camii (Hacı Hüsrev)". toplu kitaplar ya da tek bir yapı hakkında hazırlanmış monografilerdir. __________ .Vakıf Haftası. C. . _________ . "Mimar Sinan'ın külliyeleri".S:2. bu gelişimin sonucunda Mimar Sinan'ın Osmanlı Dönemi Türk mimarisindeki yeri tetkik edilmektedir.1. Osmanlı dönemi Türk mimarisinde birden bire ortaya çıkmış öncüleri ve devamcıları olmayan bir varlık sayılmaması gerektiğinin.XLIII.8. 169-192. Sonuç olarak.482-487. S:4.75-80. Sinan. IV. 400. Sanat Tarihi Araştırmaları Dergisi . S:4. __________ . "Mimar Kasım Hakkında".I. 75-80.Ocak .122 IV.767-808.ĐSTANBUL VE TÜRK MEDENĐYETĐNE HĐZMET ETMĐŞ KĐŞĐLERĐN ĐNCELENDĐĞĐ ARAŞTIRMALAR Bizans ve Osmanlı mimarilerinin en önemli eserlerine sahip olan Đstanbul'un tarihî yapıları hakkında yerli ve yabancı pek çok araştırmacı eser vermiştir.8. S:120. Nisan.C. 1979. Sinan'ı yoğuran ve yaratan Türk.Nisan. Nisan 1989. 1989.6-10. C. __________ . IV. s. s. C.Ankara:Turk Tarih Kurumu.II. S: 172. T. Aylık Fikrî-ahlakî-ilmî edebî dergi.Osmanlı medeniyeti'nin yarattığı ortamdır. 1989. VI.Yıl: 10.8.Iş Bankası -Kültür ve Sanat Dergisi. Ekim. MĐMAR SĐNAN'IN OSMANLI DÖNEMĐ TÜRK MĐMARĐSĐNĐN GELĐŞMESĐNDEKĐ YERĐ110 Eyice makalesinde Türk mimarisinin önemli bir yapı çeşidi olan cami mimarisinin Đslamiyet'in ortaya çıkışı ile Medinede'de yapılan ilk camiden XVI. "Mimar Sinan'ın Osmanlı Türk Mimarisinin Gelişimindeki Yeri". Bunların bazıları bilimsel dergi sayfalannda kaybolmuş makaleler.1989. "Sinan ve Gurbetteki Eserleri".yüzyıla damgasını vuran Hassa mimarı Sinan'ın eser verdiği döneme ve bu dönemden sonraki cami mimarisinin gelişimi gözler önüne serilirken. Belleten.II.

1924.VII.1937.798. sadece iyice karışık bir durum almış olan bir sanatçı biyografisini tahlil etmek ve yazılanlann kritiğini yaparak. Eyice bu araştırmasıyla karanlıklar içinde kaybolan mimar Kâsım'ın hayatını ortaya koymayı hedeflemekte.s. XVII.l 1. "Âlimler ve Sanatkâr'lar". hakkında açık ve kesin verilere ulaşılmamıştır.I. Hakkında yazılanlann çoğu da bilinenleri iyice karıştırarak içinden çıkılmaz ve hattâ yanıltıcı bilgilerin bir araya getirilmesine yol açmıştır. "Ouellen zur osmanischen Künstlergeschichte".Babinger.S:I. Mimar Kasım "meselesi"nin ne durumda olduğunu ortaya koymak amacıyla hazırlamıştır. Arkitekt. C. Ahmed Refik'in Türk mimarlan hakkındaki kitabının 1937'de basılması üzerine bir tenkit yazısı yazan Mimar Necmeddin Emre'nin ortaya attığı iddialar değerlendirilmiştir. Kasım Ağa hakkında geniş bir biyografi araştırmasını 1934'te yayımlayan A. Konu beş bölüm halinde ele alınmıştır. Mimar Kasım hakkında ilk biyografi denemesinin Ahmed Refik tarafından112 1924 yılında yayınlandığına ve bunun yanında biyografisini ortaya koymaya çalışan F. Tarihin karanlıkları içinde kaybolmuş Mimarbaşılar'dan biri de Kasım Ağa'dır. hakkında yazılanlar başlığı altında. s. Eyice bu araştırmasının Hassa Mimarı Kasım Ağa hakkında bir monografya olmadığının da altını çizer.Fahrbuch der asiatischen Kunst. Babinger'in notlarına değinilmiştir.123 Osmanlı devri yapı sanatının Mimarbaşılan hakkında bilinenler yetersizdir.207-228. Kemalettin'in notları tetkik edilmiştir. Birinci bölümde. yüzyıl içinde yaşayan bu Hassa mimarına dair dağınık pek çok şey yazılmakla beraber.114 112 113 Ahmat Refik (Altınay). F. .113 Tanınmış Đslâm sanatı tarihi uzmanı E. 'Türk Mimarlan". Kühnel'in de Kasım Ağa ile ilgili kısa yazısının yanlışlarla dolu olduğunun altı çizilmiştir.s.1924. Đstanbul. 114 Necmeddin Emre.

Mezann klasik devir Türk Mezar mimarisinin değişik ve çok güzel örneklerinden biri olduğu belirtilmiştir. Kasım Ağa'nın siyasî hayatı tarihi belgelerin ışığında incelenmiştir. bir iddia ortaya atarak mezar üzerindeki motiflerin üslûbunu Çinili Cami haziresîndeki taşlarda görüldüğünü söylemesi ve böylece Çinili Cami'nin Mimar Kasım ile bağlantı kurması üzerine Eyice bu iddianın dayanaksız olduğunu ileri sürmüş ve gerekçelerini sunmuştur. Üçüncü bölümde. Đsmet Parmaksızoğlu tarafından yazılan ve Đslâm Ansiklopedisi'nde 1953'de yayımlanan115 Kasım Ağa ile ilgili maddede yer alan bilgiler ve 1956'da Đslâm mimarları hakkında eksik olmakla beraber çok faydalı bir bibliyografya denemesi yazmış olan L.A. Mayer'in notları da gözden geçirilmiştir. Geneve. Emre'nin yazılarını tamamlamak düşüncesiyle 1937'de kaleme aldığı bir makalenin oldukça garip bilgiler içerdiğine dikkat çekilmiştir. Bu yazının hazırlanması esnasında o tarihte Ankara 115 116 Đsmet Parmaksızoğlu. mezarın ilk yapıldığındaki yeri ve bugünkü yeri arasındaki değişikliğe değinilmiş. Eyice bu bölümde son olarak Kasım Ağa'nın devşirme olduğu yönündeki ortaya atılan iddialara şüpheyle baktığını bildirmiş ve konuya açıklık getirmiştir. politik tarafı daha etraflı incelenen Kasım Ağa ile ilgili tezin Eyice tarafından bilimsel veriler ışığında tetkiki yapılmıştır.114. Kasım Ağa'nın Vakıf eserleri konusu.Mayer.Koca. 1966 yılında öğrenci S.124 Bir zamanlar Topkapı Sarayı Müzesi'nde müdür muavinliği yapan Đzzet Kumbaracıların A. . 1956. Dördüncü bölümde. Refik ile N. Islamic Architects and theîr Works. Đkinci bölümde.Đslam Ansiklopedisi. Kasım Ağa. L.s.A.116 Son olarak Đstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih bölümünde. maddesi. Topkapı Sarayı görevlilerinden Zarif Orgun'un da 1938'de yayımlanan Hassa mimarlarına dair makalesinde yer alan bilgiler içerdiği çelişkiler açısından tetkik edilmiştir.C.VI. Candan Sokhan (9401) tarafından sunularak kabul edilen bibliyografyası pek eksiksiz olmayan.379-380. mezarın kitabesinde yer alan yazının metnine yer verilmiştir. Mimar Kasım Ağa'nın mezarı başlığı altında. Tarihi belgeler ışığında tetkik edilmiştir.s.I953. Vaktiyle Necmeddin Emre'nin.

Kasım Ağa 1644'de Sultan Đbrahim devrinde Mimarbaşılıktan geri . Galata da ki Alaca Mescit ve Hüseyin Ağa vakfından dükkânları için yaptığı tamir keşfinden anlaşılır. Beşinci bölümde. 1005'de Hassa Başmimarının Davud Ağa olduğu onun bu tarihte. netice itibariyle Hassa Başmimarı Kasım Ağa'nın tam olarak bilinmeyen mimarlık görevine tam olarak ne vakit başlayıp hangi tarihte bittiği. Eyice tarihi vesikaları tetkik etmiş. Kasım Ağa'nın Trakya'da Berat'in içinde birçok çeşmesinden başka yine aynı yerde arazileri de vardır. belki de daha geç olması gerektiğini kabul etmek lâzımdır. 1045 şeklinde. Ankara Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Arşivinde Defter-i Evkaf-ı Mimarbaşı Kasım Ağa başlığı ile Kasım Ağa'nın 25 varakdan ibaret olan vakfiyesini tespit ettiğini bildirmesi üzerine Eyice. Aksi takdirde bu yıllarda iki ayrı Mimar Kasım Ağa'nın varlığına inanmak gerekecektir. 1005 (1595) tarihinde Mimar Kasım'in adını verdiği söylenen Çemberlitaş'daki Valide Hamamı'nın ( bugünkü Çemberlitaş Hamamı)'nın tamirine dair olan belgenin aslı bulunup kontrolü yapılıncaya kadar bu tarihin bir baskı yanlışı olduğunu ve doğrusunun belki H. Konu tüm yönleriyle vakfiyede yer alan veriler ışığından hareketle tetkik edilmiştir. Kâsım'ın hangi tarihde Başmimar olduğu belli değildir. Eyice bu çalışması sonunda elde ettiği verileri şu şekilde özetlemiştir: Türk sanat tarihinde bir Hassa . Sultan IV. Đstanbul içinde de bir Dârülhadis medresesi yapmıştır. Murad (1623-1640) yıllarında Hassa mimarıdır. Aslında Berat yakınında Carmiş köyündendir ve burada hayratı vardır. en azından 1627'lerde bu makamda bulunmaktadır. Zaten H. Sağlığında yaptırdığı mezar taşından bu makamda olduğu kesinlikle bellidir. Vakfîye'nin önemli noktalarını yazısında yer vermiş ve karanlıkta kalan birçok noktanın bu vakfiye sayesinde tekrar gözden geçirme imkanına eriştiğini belirtmiştir. H. 1595'de Hassa miman olarak bir kişinin 1660'da hâla faal durumda olabileceğine ihtimal verilemez. bu süre zarfında hangi yapılarda hizmeti geçtiğini öğrenmenin mümkün olmadığının altını çizmiştir.125 Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi'nde asistan olan Mahmut Şakiroğlu.Mimarı Kasım Ağa vardır ve bu. Fakat mezar taşına göre 1626-27'de bu makamda bulunmaktadır. Şu halde Hassa mimarı bir Kasım Ağa vardır ve babası Ali adında olan bu mimar. Kasım Ağa'nın Mimarbaşı'lığında yapılan eserler başlığı altında.

Yeni Cami'nin tamamlanmasındaki görevi karanlıktır. Eserleri de bilinmez. Revan Köşkü. Kendisi gibi Beratlı olan Köprülü Mehmed Paşa'nın Sadrâzam olmasını nihayet 1656'da başarmış ve büyük ihtimal ile bu tarihten az sonra ölmüştür. Ancak bugün bir izi kalmamış olan Üsküdar Sarayı ahırları onun yapımıdır. Süleyman Paşa gibi devlet ileri gelenlerin vakıflarında çalışmış olması akla yatkın gelir. Ölüm tarihi kesin olarak bilinmez. içinde bugün hâlâ görülen büyük klâsik .126 azledilmiş. Fakat Valide Turhan Sultan'ın en yakın adamı oluşu onu daima kurtarmış ve devletin selameti için tek çarenin Köprülü Mehmed Paşa'yı tavsiye etmesi memleketin haynna olmuştur. Hassa Başmimarı olduğuna göre Ayasofya Vaftizhânesi'nin Sultan I. 1645'de Valide Turhan Sultan'ın Kethüdası olmuş. Büyük Valide Hanı. Gerçekten 1656'dan sonra adı geçmemektedir. Cinci Hoca. ancak az bir süre sonra tekrar azledilerek hapse atılmış. inandırıcı bir dayanaktan yoksun olan böyle bir iddia boşlukta kalmaktadır. Mimar Kasım'in mimar olarak yetenekleri hakkında açık bir hükme varmak mümkün değildir. bu gözden düşüşün sebepleridir. elinden mallan alınarak sürgüne yollanmıştır. Siyavuş Paşa'nın çok kısa süren sadareti sırasındaki "temizlik" ve onun arkasından gelen Gürcü Mehmed Paşa'nın düşmanı oluşu. Büyük dostu Köprülü Mehmed Paşa'nın hayır yapılannda bir çalışması olup olmadığı da meçhuldür. Çinili Cami. Büyük ölçüde yakınlığı olan Sadrâzam Kara Mustafa Paşa. 1070 (1659/60)'da öldüğü ve yerine Meremmetçi Mustafa Ağa'nın atandığı genellikle kabul edilir ise de. fakat bir yıl sonra 1645'de tekrar aynı makama geri dönerek. Bayram Paşa Külliyesi. Bağdat Köşkü. Büyük yangın felaketlerinden sonra bütün ileri gelenler harap olan Yenibahçe'deki kiliseden çevrilme Fenâri Đsa Camii de 1636-1638 yılları arasında Sadrazamlığa yükselen Bayram Paşa tarafından tamir ettirildiğinde. 1043 (1633) yangınından sonraki imar ve ihya işlerindeki rolünü de bilmiyoruz. Mustafa Türbesi haline getirilmesinde de bir payı bulunmalıdır. Mimar Kasım Ağa'nın H. 1630-1660 yılları arasındaki her yapıyı ona bağlamak mümkün ise de. Babaeski Köprüsü gibi eserlerin onun olduğuna dair açık belgeler bir gün bulunacak olursa sanat tarihindeki yeri ve dolayısıyla değeri de ortaya konulmuş olacaktır. Đftariye Kameriyesi. Đstanbul'un çok büyük bir kısmını tahrip eden ve pek çok sanat eserini mahveden H. Kasım Ağa'nın Kıbns sürgününden döndükten sonra tekrar Mimarbaşı olduğuna dair bir bilgi yoktur.

in Memoriam Prof. Đşte bu yazısında Eyice. Türk sanatının klâsik devrindeki Hassa Baş mimarı Koca Kasım Ağa hakkında. Bayezid (14811512) devrinin saray ileri gelenlerinden olduğu bilinen. Mimar Sinan'dan sonraki klâsik devrin ikinci sayfasındaki yıllarda çok gelişen sebil mimarisinde ve malakâri süslemede hangi mimarlann hisseleri olduğunu da şimdilik aydınlığa çıkarmak mümkün olmadığı söylenebilir.127 Türk üslûbundaki kemerler yapılmış ve mihrabı çok güzel bir malakârî tezyinat ile bezemiştir. böylece vakıf sahipleri ve kurdukları eserler hakkında monografyalar ortaya koymayı düşünmüştür. Mezar Lahdi çizimi bulunmaktadır. s. Bayezid (1481-1512) devrinde Kapu Ağası olan Hüseyin Ağa'nın şahsiyet ve hayatı hakkında yeterli bilgi bulunmadığına işaret eden Eyice. onları yaptıran hayır sahiplerinin adları altında topladığı eserleri yayımlamıştır. Aynı yıllarda Đstanbul'da daha pek çok iş yapılmış olup. yeni kaynaklar ve bilhassa belgeler bulununcaya kadar söylenebilecekler bu kadardır. XV.8. Büyük Kapu Ağası Medresesi.117 IV. Şimdiki halde. 149-246. memleketin değişik yerlerinde bıraktığı hayır eserlerinin ve o yerlerin imarına yardımcı olan tesislerin neler olduğunu göstermektedir.XV yüzyıl sonlarında yaşamış bir Osmanlı ileri geleninin.Bu yazı.Bu düşünceden hareketle yaptığı incelemeler ile Đmparatorluğun çeşitli yerlerine dağılmış olan vakıf eserlerden.KAPU AĞASI HÜSEYĐN AĞA'NIN VAKIFLARI118 Osmanlı devri Türk Sanatı hakkındaki araştırmalarında. Önge'nin çizdiği Rölöve. Bütün bu küçük konular Türk sanatının çözüm bekleyen pek çok sorunundan sadece bir kaçıdır.Louis Gabriel. yüzyılın ilk yıllarında imparatorluğun çeşitli yerlerinde kurdurmuş olduğu vakıf eserlerini bir arada toplamış bulunmaktadır. bunlardan Mimar Kâsım'm bir hissesi olup olmadığını bilemiyoruz. Semavi Eyice.3. II.Y. Kapu Ağası Çeşmesi). yüzyılın sonları ile XVI. ErzurumıAtatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi. Bunlar. Konuya giriş bölümünde n. "Kapu Ağası Hüseyin Ağa'nın Vakıfları". Bu vesile ile. Türkler'in çeşitli yerlerde meydana getirdikleri eserleri toplamaya çalışan Eyice. Kapu Ağası Hüseyin Ağa'nın Osmanlı tarihinin yükseliş devrinde. Manisa'daki eserleri (Kurşunlu Cami. Amasya'daki eserleri (Bedestan. S:9. Kapu Ağası Hüseyin Ağanın yaptırdığı eserleri dört bölümde tetkik etmiştir. . Đstanbul'daki eserleri 117 118 Konuya ek olarak. Medrese).

şahsiyeti ve menşei hakkında yeteri kadar bilgiye sahip bulunmuyoruz veya var ise de şu halde bilinmemektedir. Eskiden Amasya'yı Karadeniz kıyısına bağlayan yolun üzerinde önemlice bir kasaba olan Sonisa (bugün Uluköy)'deki eserlerinden ne yazık ki bugüne bir şey kalmamıştır. bir taraftan kapanmış bir devrin bir eserini yeni bir fonksiyon vererek. Bu planın Đran'daki örneklerden ilham alınarak yaratıldığı yolunda Gabriel'in ileri sürdüğü iddia ise. Aslında devşirme de olsa Hüseyin Ağa'nın inanmış bir Müslüman olduğu eserlerden anlaşıldığı gibi.128 (Küçük Ayasofya Camii. yüzyılın sonlarında Anadolu'nun büyük ticaret merkezlerinde olduğunu gösterir. Bunların arasında Bedesten. Kapu Ağası Zaviyesi (sonra Medresesi). yapılarına koydurduğu kitabelerde bu hususu desteklediğini bildiren Eyice. Yaptırttığı medrese ise. Çardaklı Hamam. Đstanbul. Bu da Türk şehri olarak Amasya'nın XV. Bursa'dan sonra Tokat ile beraber en başta gelenlerden idi. ilk yapıldığındaki planı ile Osmanlı devri Türk bedestenlerinin en büyükleri arasında yer alıyordu. Đran kervansaraylarının daha geç tarihlerde yapılmış olmalarından dolayı inandırıcı sayılamaz. bir taraftan da çok eski ve çok değerli bir Bizans eserini. aynı derecede değerli Türk ekleri ile bezeyerek . Hüseyin Ağa'nın kurdurduğu eserlerin Türk sanatı bakımından değerleri de inkâr edilemez. Bu yüzden buradaki eserlerin sanat değeri üzerinde bir fikir ortaya atmak mümkün olmamaktadır. Kapu Ağası Türbesi. Edirne'deki hanı şeklindedir. yukarıda da belirtildiği gibi. ayrıca Đstanbul'da kiliseden çevirdiği Küçük Ayasofya Camii'nin dört yerine yerleştirilen kitabelerin hepsinin de dinî metinlerden ibaret oluşu bu görüşü daha da kuvvetlendirmekte olduğuna işaret eder. Eyice bu araştırması sonunda görüşlerini şu şekilde özetler: Ne yazık ki H Bayezid'ın saltanat yıllarında önemlice bir kimse olduğu anlaşılan Hüseyin Ağa'nın hayatı. Đstanbul'daki eserlerinin başında gelen kiliseden çevrilme Küçük Ayasofya Camii ise. Kapu Ağası Kervansarayları). Edirne. sekizgen biçimli planı ile Türk yapı sanatında değişik ve benzeri pek az görünen bir mimari anıt olarak yer almaktadır. Kapu Ağası Hüseyin Ağa'nın. "şenlendirme" politikasını. Hüseyin Ağa Mescidi.

Yeni Đstanbul. Belleten. Geçen yüzyılın ikinci yarısında. Đstanbul Dergisi.7.8ABĐR ĐSTANBUL TARĐHÇĐSĐ ĐHTĐFALCĐ MEHMET ZĐYA BEY119 Đstanbul'un tarihi. bu yapıların bir kısmının ortadan kalkması nedeniyle bugün birer belge değerinde olduğunun altı çizilmiştir. S:64.S. . yüzyılın sonlarnın üstün kalitede sanat unsurlarının kullanılmış olması bilhassa önemlidir. geçmişi ve eski eserlerine dair kitap veya makale yazmış pek çok yerli ve yabancı araştırıcı vardır. Đstanbul: Tarih Vakfı .29.Maria Schneider". istanbul Belediye Dergisi.585-598.s. "Prof. Özellikle çok önemli bir çalışma olan.Nisan . C. ___________ "Mehmet Ziya Bey". S:39. başlıca eserleri ve bunlardan bilhassa Đstanbul'a dair olanlar tanıtılmış bu arada eserlerinin ve dolayısıyla çalışmalarının önemi üzerinde durulmuştur. Mehmet Ziya Bey".2002. Kent Kültürü dergisi. Semavi Eyice. (Semavi Eyice'nin "Đstanbul Tarihçileri ve Eserleri"ana başlığı altında sürdürmek istediği bu yazının sondan üçte birlik bölümü ile her zaman metinden fazla bilgilerle donattığı notlar konmamıştır.129 yaşatılmış olduğunu gösterir.1952.ALFONS MARĐA SCHNEĐDER120 119 Semavi Eyice. "Ölümü münasebetiyle:Arkeoloji Profesörü A. _________ . 1900 yıllarda özellikle üç Türk Mehmed Ziya. "Đstanbul Tarihçileri ve Eserleri.Maria Schneider". Burada XV. Đstanbul.26-30.1988.s.Şehir. 29 Ekim. IV.) ___________ s. 1952. 120 .Alfons. ĐstanbuhTarih Vakfı.1966. Ankara:TTK.XVI.94-100. Ekim. IV.8.Maria A.S:41. Mehmed Râif ve Celâl Esad eserleriyle önemli bir yer teşkil etmişlerdir. 121-126."Bir Đstanbul Tarihçisi Đhtifalci Mehmet Ziya Bey".6. s. "Đstanbul ve Boğaziçi" adlı eserindeki Osmanlı dönemi Türk yapıları ile ilgili notların. bunların sayılarının çoğaldığı ve içinde bulunduğumuz yüzyılın başlarında aralarına Türklerin'de katıldıkları görülür. kısa hayat hikayesi.Bundan dolayı devamından vazgeçmiştir. .s.Ve son olarak da kendini Đstanbul'a adayan değerli tarihçiye layık görülen mezarın bulunduğu bugünkü durum eleştirilmiştir.S:18. Eyice bu yazısında bu üç yazardan yalnız birincisi üstünde durmuş.l2-13.Dr.

122 121 Semavi Eyice. 1957.Bu ikinci türden olup. Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Belleteni. 1973. Belleten.12.S: 147. ___________.8.130 Bizans ve Osmanlı eserlerinin çok özel örneklerine sahip olan Đstanbul'un tarihî yapılan hakkında yerli ve yabancı pek çok araştırmacı eser vermiştir. 50.23. Đstanbul'un eski eserleri hakkında yayın yapanlardan biri de Prof.Bizans sanatı hakkındaki çeşitli ülkelerde yürüttüğü çalışmaları ve nihayet Đstanbul'a dair yaptığı araştırmalar incelenmiş ve başlıca yayımların bir listesi yer almaktadır. Makale ölümünün.Dr.Schneider'in araştırmalarının büyük bir kısmının Türk topraklanna dair olmasının yanı sıra bilhassa Đstanbul'un tarihî topografyasını bilinen eski eserlerin yardımıyla Bizans ve Türk ayrımı yapmaksızın tescile gayret etmesinin . bu bakımdan o'nun Đstanbul hakkındaki çalışmaları bu şehrin tarih ve arkeolojisine eğilenler için yol gösterici olduğu belirtilmiştir. Bunların bazıları bilimsel dergi sayfalannda kaybolmuş makaleler.Alfons Maria Schneider'dir.1972)".yaptığı çalışmalar ve bulunduğu görevler belirtilmiştir.321-363.Ancak XLX.12.121 IV.Yazıda Đstanbul'un Bizans ve Osmanlı dönemlerinin tarihi topografyasını saptamaya çalışan bir araştırmacı olmasının önemine yazıda işaret edilmiştir.Aradan geçen elli yıldan sonra Schneider'in ölümünün ellinci yılı vesilesiyle bu Đstanbul araştırıcısının hatırasını bir defa daha anmak üzere bu ikinci bir makale yayımlanmıştır. "Prof.yüzyıl içinde profesyonel araştırmalar ortaya çıkmıştır. s.yıldönümümü vesilesiyle bu araştırmacının yaşamı ve Đstanbul çalışmaları hakkında hatırlatma amaçlı bir yazıdır. "Prof. 1926-1936 seneleri arasında Đstanbul Üniversitesinde ve Đstanbul'daki Fransız Ek not:Ölümü üzerine TTK Belleteninde etraflı bir makale hazırlanmıştır. Albert Louis Gabriel'in Türk Sanatı dışındaki çalışmaları".PROF.1883 .XXXVIII. Yazıda araştırmacının hayatı.!}u makalede hayatını.8.12. . Ocak.1883 - Paris'teki Türk elçiliğinden 26.LOUĐS 23. S.7.bir kısmı ise. başkalannın pek düşünmediği bir çalışma türü olduğu vurgulanmış.toplu kitaplar ya da tek bir yapı hakkında monografilerdir.1972)122 GABRĐEL (2. C.Louis Gabriel (2.9-12. ALBERT .1972 günü Ankara'da Dışişleri Bakanlığına çekilen çok acele kayıtlı bir telgrafın başında Fransa hükümeti yanındaki elçimiz sayın Hasan Işık şu haberi veriyordu "Türkiye'ye büyük bağlılığı ile tanınmış olan. Albert . Ankara:TTK. Temmuz.8. S: 180.

Böylece Türk Sanatı'nın tanınması ve tanıtılması yolunda harcanmış uzun bir ömrün sona erdiği kesinlik kazanmış oluyordu. bunlardan kitap halinde basılanlara da işaret edilmiştir. "Anadolu Selçuklu Sanatı Çalışmalarının Başlangıcında Đki Yabancı: Clemenl Huart ve Friedrich Sarre". 1972.XVII. Gabriel'in Restorasyon. Birinci bölümde Prof. ikinci bölümde Anadolu . Gabriel'in hayatı.131 Arkeoloji Enstitüsü'nde çalışmış olan Arkeolog Prof. eserlerinin Türk sanat. Türkiye hakkında çeşitli kitaplar yazmıştır.Türk Sanatı dışındaki çalışmaları ve Türk Sanatı ile ilgili çalışmaları iki alt başlık halinde sunulmuştur. Honoris Causa payelerini almıştır. Đmar ve Şehircilik ile ilgili düşünceleri. Albert Gabriel'in hayat hikâyesini ortaya koymaya çalışmamış. Türkiyat Enstitüsü Yayını. ANADOLU SELÇUKLU SANATI ÇALIŞMALARININ BAŞLANGICINDA FRĐEDRĐCH SARRE123 Anadolu'yu vaktiyle dolaşan yabancı seyyahlar Selçuklu devrine ait mimari eserler ile karşılaştıklarında.7. beşinci bölümde Gabriel'in başlıca yayınlarına dair bir bibliyografya denemesi başlığı altında yurdumuzda bulunma imkânı olmayan bir kaç makaleyi de Eyice'nin Fransa'dan temin etmesi suretiyle. yurdumuzda da bu hususda neler yapılabileceği bir temenni olarak ortaya konuluyordu. onun başlıca yayınlannın bir bibliyografyasını düzenleyerek. Đstanbul Fransız Arkeoloji Enstitüsü'ndeki çalışmalarına değinilmiş ve son olarak. 123 . Albert Gabriel. Prof. s. bunların güzellik ve ihtişamını takdir etmekle beraber. Türk Tarih Kurumu şeref üyesidir. Konu beş başlık altındaele alınmıştır.133-148. Đstanbul Üniversitesinden de Dr.Ü. tarihi bilim bakımından ne ifade ettiğini özet halinde sunmuştur. 25 Aralık günü ikamet etmekte olduğu. Ankara Üniversitesinden Prof. Honoris Causa. Eyice bu yazısında artık aramızdan ayrılmış olan Prof." Telgrafın devamında elçiliğimizce konuda yapılanlar Özetlendikten sonra. Albert Gabriel. Türkiyat Mecmuası. Đstanbul:Đ. yayınların baskı tarihi sırasına göre düzenlenmiş. dördüncü bölümde. ĐKĐ YABANCLCLEMENT HUART VE Semavi Eyice. IV. BAR-sur-Aube şehrinde 89 yaşında vefat etmiştir. durum bildirilerek. üçüncü bölümde. Đstanbul ve Bursa Fahri hemşehrisidir. C. bu bibliyografya denemesi.8.

Huart ve F. Sarre'nin yazdıklarında yanlış yorumlamalar. bunlann tarihlerini ve yaptıranlann adlannı Batı ilim dünyasına sunması. Eyice görüşlerini şu şekilde özetler . Anadolu'da Selçuklu sanatının ihtişam ve güzelliği bütünüyle tanıtma yolunda önemli bir çaba gösterdikleri belirtilmiştir. bugün bizim için garip görünen bazı yabancı sanat çevrelerine bağlıyorlardı. Bunun sebebini .132 onlarn Osmanlı devrinin Türk eserlerinden değişik olduklannı da fark ediyorlar ve bunları. kitâbeleriyle tanıtmış olduğu belirtilmiştir. Ayrıca. Konya ve çevresini inceleyen ikinci Batılı araştırıcı Friedrich Sarre'nin (1865-1945) kısa özgeçmişi ve seyahatlerinden bahsedilmektedir. Sarre'nin "Đran yapı sanatı anıtları" başlığı altındaki kitabının dördüncü bölümünde "Konya'da Selçuklu Yapıları" başlığı altında ele almış olduğuna ve bu büyük kitabın Asya'daki Đslâmî ve Türk yapıları ile bunların süslemeleri hakkındaki ortaya koyduğu araştırmanın önemine değinilmiştir. böylece Selçuklu sanatının tanınması bakımından ilk adımın atılmasında Huart'ın katkılarına değinilmiştir. Clement Huart. Hükümlerdeki hatalanna. Geçen yüzyılın sonlarnda Anadolu'nun büyük Selçuklu sanatı ve uygarlık merkezi olan Konya âdeta yeniden keşfedildi ve buradaki mimari eserler Batı ilim dünyasının dikkatini çekmeye başladılar. Üçüncü bölümde. iki büyük Batı dilinde birbirinden bir kaç yıl ara ile basılmıştır. Bunlardan birincisi bir çağın tanınmış Orientalist ve Türkologlanndan Frank M. Garip bir rastlantı sonucu Konya'yı tanıtan iki kitap. Huart ve Sarre'nin görüşlerinin bütün eleştirilebilecek taraflanna rağmen kendilerinin Anadolu Türk Sanatı'na büyük hizmetlerde bulundukları. Eyice makalesinde bu iki araştırmacıyı Anadolu Selçuklu uygarlığını ortaya çıkartmadaki katkılarıyla takdim etmiştir. aldatıcı görüşler ve değerlendirmeler olabilir. Đkinci bölümde. başta Selçuklu merkezi olmak üzere Anadolu'daki Selçuklu mimari kalıntılarını. diğeri ise sanat tarihçisi Friedrich Sarre tarafından yazılmış ve çok kısa bir süre ara ile yayınlanmışlardı. Clement Imbautt Huart'ın (1854-1926) kısa bir özgeçmişi verilmiş. ilk defa olarak. Türk sanatının ve bunun içinde Selçuklu sanatının başlı başına birer sanat olarak tanınması çok yenidir. Huart'ın Konya hakkındaki kitabı. C. kitabelerin okunuşlarındaki eksiklik ve yanlışlıklara rağmen. Anadolu’ya yaptığı seyahatten bahsedilmiştir. Birinci bölümde.

133 biraz da bu araştırmacıların yetiştikleri çevrelerde. Fakat şu var ki onlar bu Anadolu Selçuklu uygarlığının varlığını ortaya koyan çalışmaların yolunu açmışlardır.124 124 S. aldıklan kültürde aramak gerekir. .Eyice kendi olanaklanyla temin ettiği iki araştırmacının fotoğrafları da ekte sunmuştur.

31-66. 126 Fevzi Kurtoğlu . Fakat ayyıldız'ın bir Devletin sembolü olarak resmen kabulü şimdiki halde bildiğimiz kadarı ile m. gözüne çarpan ufak notlan burada sıralamayı faydalı bulmuştur.'Türk Bayrağı ve AyyıIdız'\Ankara:TTK. daha XVI. sonraları bunu daha geliştirerek.TÜRK SANAT VE TARĐHĐNE KATKISININ OLDUĞU ÇEŞĐTLĐ KONULAR Bu bölümde takdim edilen çalışmaları bir tek başlık altına toplamak mümkün değildir. Semavi Eyice'nin araştırma yaptığı konuları çeşitliliğini göstermesi bakımından önemlidir.Osmanlı devrinde Türk bayrağı zülfikârlı veya üç hilalli olmakla beraber.Burada yer alan çeşitli konular.s. bol resimli bir kitap halinde bir daha bastırmak imkânını bulmuştur.126 Bu kitapda Türkiye'nin resmî alâmeti olan ayyıldızın ayrı ayrı tarihçesi tespite çalışıldıktan başka. .S:4. Mustafa devrinde başlamış. Đstanbul: Đ..134 IV. önce Osmanlı devletinin. Kurtoğlu'nun kitabında ayyıldız'ın bir arada Osmanlı devletinin resmi alâmeti olarak ilk defa ne zaman kullanıldığına dair yeterli bilgi bulunmadığına işaret edilmiştir.C. Yoksa ötenden beri ileri sürüldüğü gibi ay-yıldızlı 125 Semavi Eyice.1. sonra da Türkiye Cumhuriyeti'nin alâmeti olan ayyıldızın bugüne kadar geçirdiği gelişme üzerinde durulmuştur. yüzyılda Batıda Osmanlı Devleti'nin alâmeti olarak seyrek de olsa ay ve çok şualı yıldızı tanıyorlardı. F. .VH. IV.Diğer taraftan bu çalışmalar diğer bölümlerde yer alan eserler gibi Eyice'nin ilim alemine sunduğu ve farklı açılardan ele aldığı özel çalışmalardan bir bölümünü içermektedir. Tarih Enstitüsü Dergisi.Ü. Eyice bu çalışmasıyla Türk tarihini yakından ilgilendiren bu millî sembolümüzün ilk olarak hangi tarihe doğru ortaya çıktığını.9.AY-YILDIZTN TARĐHĐ HAKKINDA125 Çok yıl önce Türk denizcilik tarihçisi rahmetli Fevzi Kurtoğlu.1938. I. Abdülhamid ve bilhassa IH. "Ay-Yıldız'ın Tarihi Hakkında". Selim devirlerinde gelişerek yerleşmiş olmaktadır. Türk bayrağı ve ayyıldız hakkında ufak bir araştırma yapmış.9. S: 13.. 1987 . Fakat içindeki malzemenin zenginliğine rağmen. Đbrahim Kafescioğlu Hâtıra Sayısı .

Hatt-ı Hümâyunlar arasında no. 1565'de bulunan Mecmua-i Tevârih adlı eserindeki notuna değinilmiş ve bu kayıttan anlaşıldığına göre Sultan m.1187 (1773-74) tarihinde bu alâmeti . Topkapı Sarayı Kütüphanesi'nde. Tersane-i Âmire Emini Osman Efendi tarafından sunulan H. 18 zilkade 1207 (1793) tarihli bir buyrulduda. çeşitli silahlarla donatılmış ve resmî dairelerin çoğunda cephelerinde hâla görülen armayı kabul etmiş olmakla beraber ayyıldızın da devlet sembolü olarak resmî binalarda yer aldığına değinilmiş ve sonraki bölümlerde ay-yıldızın ilk defa ne zaman kullanıldığı yönündeki bilgiler sunulmuştur. ayyıldız'ın bir ara devlet alâmeti olarak resmen kullanıldığını ve bunun m. Hazine kısmı no. Mustafa'nın (1757-1774) zamanında Türk hizmetindeki bir yabancının (Hezarfen Frank Beyzade) döktüğü topların üzerlerine H. 1211 (1796697) tarihini görerek not ettiğini de belirtmiştir. Selim (1789-1808) yıllarında mevcut olduğunun tespiti yapılmıştır. Selim devrinde olduğunu hiçbir şüpheye yer vermeyecek şekilde gösterdiğine işaret edilmiştir. "donanma kalyonlara çekilecek sancakların al renkte olması ve üzerinde beyaz ay ve yıldız bulunması ön görülmüştür" bilgisi ek olarak sunulmuştur.Bunların dışında ay ve yıldız alâmetinin kullanılması hususunda Ayvansaraylı Hafız Hüseyin Efendi'nin. Konuya girişte. Güdük Minare denilen Eretnaoğulları'na ait türbenin karşısındaki eski bir Türk konağının saçağında sıva üzerine yapılmış süsleme arasında topların üzerindeki ay-yıldızın benzeri olan bir alâmet ile H. Aynı zamanda Đstanbul'da Başbakanlık Arşivi'nde. resmi alâmet olarak iki tarafı sancaklı. 14 553'de bulunan bir belgeyle. Đsrail'de Tan tura'da. Eski Eserler Müdürlüğü'nün Sualtı Araştırma Kurumu tarafından yapılan araştırmalar sonucu bulunan topların Türk topu olduğu görülmüştür. 1957 yılında Sivas'a yaptığı bir seyahatte.Đsrailli arkeologların yaptığı tetkik sonucunda bu topların 1799'da Napolyon Bonaparte tarafından başarısız ganimet olarak Akkâ seferinin dönüşünde denize atıldığı anlaşılmıştır. Selim yıllarında veya daha yaygın bir görüşe göre II Mahmud devrinde ortaya çıkmış değildir.Bu topların üzerindeki ay ve yıldızın Türk toplarında en geç ayyıldız olarak alâmeti Sultan IH.yüzyılda. Bugün Đstanbul Deniz Müzesi'nde korunan.135 Devlet sembolü III. Osmanlı devletinin XIX.Eyice.

Diğer taraftan ay-yıldız motifinin Türk ordusunun Viyana kuşatmasını kaldırarak çekilmeye başladığı günün hatırası olarak. Đstanbul: TarihVakfı.136 koymasının usulden olduğunu ve bu geleneğin I. Cumhuriyet döneminde Đstanbul'un iman için yeni girişimlerde bulunulmuş ve 1930 yılından sonra belediye.Eyice bu konuda ileri sürülen dört dayanak karşısında tarihî belgeler ışığında verdiği birkaç örnekle bile Türklerde ay-yıldız motifinin Osmanlı tarihinin klâsik çağında da var olduğunu ispatlamaktadır. bu kitapta yer alan bilgiler özet şekilde sunulmuştur. 2002. . "Đstanbul'un Đmar Planı Raporları". Ekim.H. s. Đkinci bölümde. ayyıldızın resmi devlet alâmeti olarak kabulünü sadece ĐÜ. Chicago'da The Art Institui'de Burbon J. J. Bunlardan ilk bölümde tanıtılan Alfred Agache tarafından hazırlanan rapordur.yüzyılın ikinci yarısında başlanmıştı. Đstanbul'un imarı hakkında yine aynı yıl basılmış olan başka bir rapor ele alınmıştır.9. üzerinde ay ve yıldız bulunan eski bir Türk işlemesine değinilmiş ve Fevzi Kurtoğlu'nun.ĐSTANBUL*UN ĐMAR PLANI RAPORLARI127 Đstanbul'un imarı için planlar yapılmasına daha XIX. 127 Semavi Eyice.20 sayfalık bir kitapçık halinde Đstanbul Belediye Matbaası'nda basılan ve "Büyük Đstanbul Tanzim ve Đmar Programı" başlığı ile yayımlanan kitaptan bazı görüşlere yer verilmiştir.yabancı şehircilik uzmanlarından plan raporları hazırlamalarını isteyerek bu raporları kitapçıklar halinde yayımlamıştır. S:43. yüzyıla tarihlendirilen.20-24.Viyana fırıncıları tarafından kullanıldığı bu makalede yer alan bilgiler arasındadır. Đstanbul. Berry Koleksiyonu'nda bulunan ve XVIII.Eyice bu raporlardan birkaçının tanıtımının yapılmasının Đstanbul tarihine yardımcı olacağının kanısındadır.2. Abdülhamid (1774-1789) zamanında da sürdürülmüş olduğunu tespit etmiştir. Selim devrine çıkartarak bu hususda dört dayanak ileri sürmüş olduğu bilgisine yer verilmiştir. 1934 yılında .Lambert tarafından hazırlanan ve Galata'daki bir yayınevinin çıkardığı bu rapor oldukça kapsamlı olup. IV.

Đstanbul:Đ. "Osmanlı Devri Türk Yapı Sanatında Damgalı Tuğlalar" .Đki rapor hazırlanmış Đstanbul imarı için esas tasarı hususunda Prost'un projelerine bağlanıldığı ve o yıllardaki çalışmalarda büyük ölçüde bu projelerin uygulandığı belirtilmiş ve rapordaki görüşlere yer verilmiştir. Sonuç olarak bu makalede. 1981. Eyice'nin birkaç yıl önce karşılaştığı bir örnek Osmanlı yapı sanatında da bazen tuğlalara damga vurulduğunu hiçbir şüpheye meydan bırakmayacak surette ortaya koymuştur. Dördüncü bölümde Henri Prost'un Türkiye için I.Herman Elgötz'ün hazırladığı 1934'te Đstanbul'da basılan 46 sayfalık rapor da bu şehircilik uzmanının görüş ve önerileri özetlenmiştir. IV.Ü.137 Üçüncü bölümde Berlin Teknik Üniversitesi öğretim üyelerinden Prof. Đstanbul'un imar tasarıları hakkında. C.Dr. s. Bizans devri yapı sanatında çok sayıda ve çok çeşitli biçimlerde tuğla damgalarının bulunmasına karşılık.0SMANLI DAMGALI TUĞLALAR128 DEVRĐ TÜRK YAPI SANATINDA Bizans yapı sanatında. makaleler yayınlanan damgalı tuğlalar problemi vardır. araştırmacıları uzun zamanlardan beri uğraştıran ve hakkında şimdiye kadar birçok şey söylenip. sonraları bütünüyle değerini kaybettiği bu yazıda belirtilmiştir.9. Semavi Eyice. Sanat Tarihi Yıllığı.IX-X. yabancı şehircilik uzmanlarının hazırladıkları ve basılmış olan raporların ayrıntıları üzerinde durulmadan bir özet sunulmuştur.3. Đstanbul'un imar planları için 1930'lu yıllarda öngördükleri bazı programlar.Yabancı şehircilik uzmanlarının şehre getirdiği yeni önerilerin konusu uygulanabilirliği açısından Eyice tarafından değerlendirilmiştir. Osmanlı devri Türk sanatında tuğlaları damgalamak usulünün olduğuna dair bir ipucu bugüne kadar görülmemiş. veya görülmüşse de şimdiye kadar bu hususda hiçbir yayın yapılmamıştır. Başta Đstanbul'dakiler olmak üzere çeşitli yerlerdeki Bizans yapılarında ve harabelerinde bulunan tuğlaların üzerinde değişik biçimlerde yazılara rastlanır. 155-162.Dünya Savaşı'ndan önceki yıllarda yapmış olduğu çalışmalara değinilmiştir.o yıllar için geçerli olmakla beraber. 128 .Edebiyat Fakültesi.

ikinci tuğlanın da bulunmasıyla kesin olarak ispatlanan bir durum vardır ki o da. Sanat Tarihi Yıllığı. bu konu üzerinde durmak ve ileride araştırıcıların bu bakımdan incelemeler yapmalarının gerektiğine işaret etmek gayesindedir. Yüzyıl Türk Sanatı ve Türk Mimarisinde Avrupa Neo-Klâsik Üslubu". Ayrıca.Ü. makalenin 1979 yılını yazılarak basılmak üzere teslim edildikten sonra. . tuğlanın ait olduğu yapının dönemi ve tuğlanın üzerindeki damganın ne amaçla yapıldığını incelenmiş ve bu konudaki görüşlerini bildirmiştir.138 Đşte bu yazısında. Bunların birincisi kuruluş ve ilk gelişme devridir ve XIV.Edebiyat Fakültesi. C.9. yüzyıldan XVI. yüzyıl başlarına kadar sürmüştür. Eyice'nin bu yazısında konu edilen tuğla 1977 yılında Đstanbul Fındıklı'da Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu binası olan Sıbyan Mektebi'ni genişletmek üzere. Eyice bu çalışmasında üzerinde durarak tanıtmış olduğu mimari tarz. Đkincisi Türk sanatının klâsik çağı olup XVI.4. s. Đstanbul: Đ. Eyice bulunan bu tuğlaları tahlil etmiş. "XVIII. 1981.YÜZYIL TÜRK SANATI VE TÜRK MĐMARĐSĐNDE AVRUPA NEO-KLÂSĐK ÜSLUBU129 Osmanlı devri Türk mimarisi genellikle üç büyük bölüme ayrılır.Đleride yıkımlar ve bilhassa restorasyonlar sırasında dikkat edilecek olursa hiç şüphesiz daha başka örnekler de bulunacaktır. Üçüncü büyük bölümde ise Türk sanatında Avrupa'dan gelen Batı sanatı etkileri vardır.IX-X.163-189. IV. yüzyıl başlarından XVIII. yüzyılın başlanna kadar olan devreyi içine alır. XVIII. Topkapı Sarayı Müzesinin dördüncü avlusunda başka bir damgalı tuğlaya rastlanmış olması üzerine bu tuğlanın da tetkiklerini yapan Eyice görüşlerini şu şekilde özetlemiştir. Osmanlı devri Türk yapılarında damgalı tuğlaları kullanılmıştır. üçüncü büyük bölümün yani Batı etkili Türk sanatının iki evresidir. Konu üç bölümde ele alınmıştır. Bunlardan bazılarının tarihleri bilinen yapılarda ortaya çıkması ile de. şimdiye kadar hiç dikkati çekmeyen bu konunun kronolojisi tespit edilecektir. binanın arka kısmında yapılan çalışmalar sırasında bulunmuştur. 129 Semavi Eyice.

ve XIX. yüzyılın başlannda Avrupa saraylarında uyanan merak ve bunlann benzerleri Đstanbul ve çevresinde uygulanmıştır. bilhassa 1930'lara kadar süren ve iki yüzyıllık Avrupa sanatı baskısına bir tepki olarak ortaya çıkan Türk mimarisinin çeşitli unsurlarının modern yapılarda uygulandıkları görülmektedir. Trakya'nın Türk devrine ait eserlerinden. IV. planlardan daha çok mimarî detaylarda ve dış ifadelerde kendisini belli eder. Fakat XIX. bu tip yapılann tetkikini yapmıştır.TRAKYA'DA MEYDAN ŞADIRVANLARI130 Eyice bu çalışmasında.831-845. Üçüncü bölümde.9. Bu arada Türkiye'de çalışan yabancı mimarların da bu üslûbun gelişmesinde büyük rolleri olmuştur. tetkikleri sonucunda düşüncelerini şu şekilde özetlemektedir: XVIII.Đkinci bölümde Eyice. "Trakya'da Meydan Şadırvanları". . Neo-klâsik üslûbun Türk sanatını etkilediği dönemin özellikleri ve bu devir yapılannda görülen bu üslûbun etkisi incelenmiştir. Neoklâsik üslûp yine Batı'dan gelen akımlarla XVTn. yüzyıl sonlarında çağımıza. Eyice. Batı etkilerinin görüldüğü ilk dönemin özelliklerine değinilmiştir. Ankara:Türk Tarih Kurumu Yayını. yüzyılın sonlarna doğru Türk sanatında yerleşmeğe başlayarak. şimdiye kadar yeteri kadar dikkati çekmemiş küçük bir eser grubuna dair bilgilerini takdim etmiştir. Mansel'e Armağan-Melanges Mansel. bu önceleri daha eski saf Türk sanatının bazı süs unsurlarının sızması ile başlayıp hızla gelişmiş ve Türk sanatına hakim olmuştur. geçen yüzyılın sonlarında bazı Türk mimarlarının bu gidişi durdurmağı istemeleri ile Türk Neo-klâsiğinin yaratılmasına yol açmıştır. yüzyıllarda Türk sanatı gitgide hızla artan bir Avrupa sanatının etkisi altında kalmış. Ancak bu Türk Baroğu. gerek dinî olmayan binalarda ve bilhassa resmî devlet yapılarında kendisini göstermiş ve adeta XIX. 19. yüzyılın sonlarına doğru gitgide yüklü ve ağır ifadeli bir karma sanatın (eklektizm) hakimiyetine doğru gittiği sezilen Türk Sanatı.5. Türk sanatında Batı tesirlerinin başladığı XVIII. 130 Semavi Eyice.139 Birinci bölümde. Bu bölümde Batıya özgü tesirli sanat akımlarının etkisi sonucunda Türk uygarlık tarihine Lâle Devri olarak geçen dönemin ve devamında etkisini gösteren ve "Türk Baroğu" olarak adlandırılan üslûbunun Türk sanatı içindeki yeri tespit edilmiştir.s. 1974 . yüzyılın içlerinde Osmanlı Đmparatorluğu'nda devlet sanatı halini almıştır.

5. yy. orayı göz oyalayıcı bir güzellik unsuru haline getirmek gayesiyle yapılmışlardı. Uzunköprü'de Telli Çeşme denilen şadırvan. 3. Eyice tetkikleri sonucunu şu şekilde özetlemiştir: Trakya şadırvanları. yani Türkiye Trakya'sında yaptığı inceleme gezileri sırasında Tekirdağ. Uzunköprü'de Telli Çeşme denilen şadırvan.140 Zarif biçimleri. bazılarında görülen kitabeleri ile. 3 . 1831. çalışmasında yer alan "şadırvanlar"ın bir mimari eserinin parçası olan şadırvanlardan farklı olduğuna işaret eder. Tekirdağ'da eski Havra önündeki şadırvan (şimdi Đskele meydanında). Eyice'nin burada tanıtacağı küçük eserler 1961 ve 1962 yıllarında Doğu Trakya'da. Keşan'da Hersekzâde Ahmed Paşa Camii yanındaki şadırvan başlıkları altında tetkik edilmiştir. (Đlk yansı) 4. Keşan'da Hersekzâde Camii yanındaki şadırvan. Osmanlı devri Türk mimarisindeki özel bir çeşidin örnekleri olarak değişik karakterleri. XVTJI. XVI. Tekirdağ'da Đskele şadırvanı (şimdi Tekirdağ müzesinde). Tekirdağ'da Osmanlı Bankası önündeki şadırvan (şimdi Atatürk okulu önünde). Bunlara. Türk Trakyası'nda görebildiğimiz beş örnek bu tipin Türk sanat tarihi içindeki gelişmesini biçim ve tezyinat üslûbu ile takip etmek imkanını vermektedir. gözü okşayan süslemeleri ve orijinal yazılan ile bu küçük eser grubu. Bu küçük eserleri kronoloji sırasına göre şöylece bir dizi halinde düzene koymak mümkün olabilir: 1. Türk su mimarisini şimdiye kadar fark edilmemiş bir türünün temsilcileridir. Tekirdağ'da Rüstem Efendi şadırvanı. bir meydanı süslemek. yüzyılın ilk yarısına ait olduğunu sandığımız Uzunköprü'deki onlar takip etmektedir. Bunlardan 1 ve 2 no'lu meydan şadırvanlan klasik üslûptadır. Diğerleri ise üzerlerindeki tarihleri ve süslemelerinde hâkim yabancı üslûp ile XIX. Uzunköprü ve Keşan'da görüp tespit ettiği eserlerdir.yy. Tekirdağ'da Cağalazade Đbrahim Bey şadırvanı XVII. Tekirdağ'da Hacı Seyyid Said Bey şadırvanı. 1856/57. XVIII. her halde Keşan'daki ile Tekirdağ'daki Cağalazade şadırvanı olmalıdır. yy. En eskileri. tipleri. Bu eserler. bir tanesinin kitabesinde ve yerinde halkın şadırvan demekte olduğunu belirten Eyice. zengin bezemeleri. yüzyıl içlerine doğru sıralanmaktadır. 2. Bu seride Türk sanatının çeşitli devirlerinin üslûp özelliklerini de tespit etmek kabil olmaktadır.

"Bizans Mimarisinde Dış Cephelerde Kullanılan Bazı Keramoplastik Süsler".Romanya ve Đstanbul'da bulunan örnekleri incelenmiştir. Gerçekten. Sanat Dünyamız.Sırbistan. XIX. Birinci bölümde. pişmiş toprak eserler ile ilgili kesin bir sonuca varmamakla birlikte dikkatleri.6. Sonuç olarak.yapılma amacı ilk bakışta kolay anlaşılamayan ve bu yüzden isimlendirilemeyen pişmiş toprak eserler konusunu iki bölüm halinde ele almıştır. Ayasofya Müzesi Yıllığı.Anadolu'nun çeşitli yerlerinden toplanmış . bu süsleme tekniğinin üzerine çekmekte.8-13 132 Semavi Eyice. Türk sanatının bu değişik mimarî eserlerinin ön örneklerin belki Avrupa sanatında aramanın doğru olacağını sandığımızı da belirtmek isteriz. Mayıs .9.'lu ise belirli bir üsluba bağlanmayan. 4 no'lu şadırvan Barok üslubun geç bir temsilcisidir.Yunanistan. Eyice bu makalesiyle.20-29. Nihayet 5 no. ifadesi bakımından Türk zevkine uydurulmuş ve değişik olduğu kadar da zarif görünüşlü eserler verilebilmiştir.I96I.1974. s.BĐZANS MĐMARĐSĐNDE DIŞ CEPHELERDE KULLANILAN BAZI KERAMOPLASTĐK SÜSLER131 Eyice bu makalesinde. S:l. IV. IV. 'Türk Kapılarının Madenî Süsleri". yüzyılın yabancı hâkimiyetli zevkinin bir temsilcisidir. Bu küçük araştırmamızı bağlarken.141 no'lu olanında aşın süsleme ile Lâle Devri'nin zevki görülür. Biçim itibariyle "Avrupalı" olan bu tip.7. s.Anadolu'nun çeşitli yerlerinde bulunulmuş örneklere değinilmiş. bunun yalnız Balkanlara özgü olduğuna dair görüşün geçersiz olduğuna işaret etmekte ve Anadolu'da bulunan örnekleri tetkik etmektedir.TÜRK KAPILARININ MADENÎ SÜSLERĐ132 Semavi Eyice. S:III.Đkinci bölümde ise bu çeşit süslemenin diğer çevrelerdeki örnekleri başlığı altında Bulgaristan. Böylece şimdiye kadar üzerinde durulmamış bir Türk mimari çeşidi üzerine ilgiyi çekebildiğimizi umuyoruz. 131 . Avrupa ve bilhassa orta Avrupa şehirlerinin ortaçağdan beri meydanların bizim bu şadırvanları andıran çeşmeler süsler.9.

şimdiye kadar üzerinde durulmayan bir grubu da kapı kanatlarının dış yüzlerine çakılmış olan çeşitli madenî parçalar teşkil eder. IV. renkli tarafları vardı.II. bunların bir kısmı yalnız Đçinde bulundukları yapının göze hoş gözükmesini sağlayan süs unsurlardır. zarif espriler. Onların da bugünkü hayatımızdakine benzer. Eyice'nin Edirne'deki Yıldırım Bayazıd Đmareti'nde (camii) araştırma sebebiyle bulunduğu bir esnada imaretin tabhanesinin yan penceresi duvarındaki tespit edilen kara kalemle çizilmiş olan desendir. neşelerini. Aralık. günlük yaşayışlarını. aksi tabiatlı insanlar değillerdi. bugün bizim zannettiğimiz gibi başı seccadeden kalkmayan. beş yüz yıl önce yaşamış olan atalarımız. Osmanlı devri Türk medeniyetinin bu cephesi henüz etraflı surette incelenmiş değildir. Türk sanatının şimdiye kadar gerekli ilgiyi görmemiş bir kolu olan kilit ve kapı süslemesinin bütün güzellik ve çeşitlilik ile toplanmasının önemine işaret etmektedir. bu bakımdan değerli bulduğundan üzerine dikkat çekmiş ve bu vesile ile daha başka benzerlerinin de tespit olunabileceğini umduğunu ifade etmiştir. Eyice. akıllıca (çünkü bayağı olanları da vardır) hicivler ile başkalarını iğneliyorlardı. sıkıntılarını tanımağa gayret göstermeyişimizde aramak yerinde olur.ESKĐ BĐR TÜRK KARĐKATÜRÜ133 Eski Türk hayatını hakikî özellikleri ile bize yansıtan belgelerden pek azını tanıyoruz. üzüntülerini. iki yüz. Halbuki yüz. Eyice bu yazısıyla ilk defa olarak. onları tamamlayan. onların hayatlarını.9. haşin.73-77. Makaleye konu olan eser. S:14. yıllarca önce gene bizden olan birtakım insanların yaşamış olduklarını. Türk mimarisinin. "Eski Bir Türk Karikatürü". . yapının ana bünyesini tamamlayan ve aynı zamanda bir görevi cevaplandıran yardımcı unsurları arasında. süsleyen ve daha güzel görünmelerini sağlayan ikinci derecede bazı unsurlarda vardır ki.8. Türk Kültürü. Zaten eski medeniyetimize karşı gösterdiğimiz ilgisizliğin başlıca ve belki de en büyük sebebini de burada. zevklerini.142 Türk sanatının meydana getirdiği yapıların mimarî özelliğinin dışında. C. abus çehreli. 1963. Gerektiğinde şaka yapıyorlar. bir rastlantı sonunda karşılaştığı küçük bir eseri. 133 Semavi Eyice. s.

"Hadersdorf da Türk Taşları. Eyice'nin bu yazısında bahsettiği Hadersdorfdaki taşlar da işte böyle uzak bir ülkeye gitmiş olan Türk hatıralarıdır.Ü. C. IV. C. Yazıda Hadersdorfdaki Türk taşlannın tarih ve sanat tarihi açısından incelemesi yapılmış.Belgrad'dan Viyana'ya Götürülen Kitabeler".VIJ966. hangi tarihte yapıldığını bilmek mümkün olduğu gibi. 135 134 Semavi Eyice. Bunlar her ne kadar yabancı ilim alemince bilinmeyen eserler değilseler de.9.Đ.36-41. 135-160. eski Grek ve Lâtin dillerindeki Eskiçağ kitabeleri gibi muntazam bir külliyat biçiminde derlemek için başlanan girişimler ne yazık ki bugüne kadar sevindirici bir sonuca ulaşmamıştır. s. Bu kitabelerden.MANÂKĐB AL-ÂRĐFĐN'DEKĐ DEYR-Đ EFLÂTUN135 Semavi Eyice. bazıları ise başka ülkelere götürülmüştür. Bunlardan birçoğu ise yerlerinden sökülüp bir müzeye taşınmış veya yok edilmiş. bazı hallerde o yapının tarihçesini de öğrenmek kolaylaşmaktadır.Manâkib AI-Ârifin'deki Deyr-Đ Eflâtun". Türkiyat Mecmuası. aynı zamanda bu taşlardan bahseden çeşitli araştırmacıların yayınlanna değinilmiştir. kimin isteğiyle. Eyice bu yazısında bu taşlan tanıtmaktadır. bunlar Türk tarih bilim dünyası içinde meçhul kalmıştır.143 Eyice tespit ettiği bu desenin tetkikini yapmış ve Edirne'de bulduğu bu resmin kültür tarihinde önemle yer alabilecek bir eser olmasa da. Bugüne kadar bunlardan çok azı tanınabilmiştir. s. bugünkü ulusal sınırlanınız dışında kalanların durumu bilinmemektedir.Edebiyat Fakültesi Şarkiyat Enstitüsü.9. kendi türünün tespit edilen ilk örneği olarak muhakkak ki çok değerli olduğuna işaret etmiştir."Konya Đle Sille" Arasında Akmanastır.I. çok eski ve unutulmuş bir Türk yayını dışında. Böylece bu yapılann kuruculannı. Ankara: Şekerbank Genel Müdürlüğü Yayınlan. (Güz)I983.9. Kaynaklar. IV.KONYA ĐLE SĐLLE ARASINDA AKMANASTIR. Değerli bir tarih vesikası olan bu kitabeleri.10. Đstanbul. .HADERSDORFDA TÜRK TAŞLARI BELGRAD'DAN VĐYANA'YA GÖTÜRÜLEN KĐTABELER134 Türklerin yapmış oldukları binalara ve her çeşit yapıya genellikle bir kitabe koydukları bilinir. S:l.

manastırın özellikle Türk devrinde gelişmiş ve Hıristiyan merkezi olarak kalmış olması.144 Konya yakınında. bunu gösteren tarihi bilgiler dışında evvelce burada duran kitabeler de aynı derecede dikkat çekicidir. Üçüncü bölümde.Selçuklu hizmetine girmiş Bizans hanedanlığına mensup. ilim alemince bilinen bir eser olduğunu. Akmanastır. Konu üç bölüm halinde ele alınmıştır. tarihçesi. bu eski Bizans manastın kalıntısının şimdiye kadar arkeolojik bakımdan incelenmemiş ve tatmin edici bir şekilde tanıtılmadığını bildirmektedir. Hagios Kharitan Manastın olarak bilinen Akmanastır. Mevlana'nın burayı ziyaret ederek. Akmanastır'in tarihi ve arkeolojik önemi belirlenmeye çalışılmış. fakat Hıristiyan olarak kamış bir kişinin Selçuklu mezarları tipinde yapılan fakat üstü Grekçe yazılı mezar taşı bu manastırda iken manastınn lâv edildiği sırada Konya Müzesi'ne taşınmış olmasının Türk hoşgörüsünün belgeleri olması açısından önemine makalede işaret etmiştir. bu yapının Selçuklu tarihi ve tasavvufu ile olan bağlantısı. Eyice araştırmasıyla bu yöndeki eksikliği gidermiştir. Đkinci bölüm Eyice'nin 1964 yılında konu ile ilgili yaptığı incelemelerin sonuçlannın yer aldığı bölümdür. Sille'nin ona benzer diğer tesisleri tespit edilmiştir. Birinci bölümde hakkında bilinenler başlığı altında çeşitli araştırmacılann yapmış olduğu çalışmaları değerlendirilmiş beraberinde kilisenin kitabelerine yer verilmiştir. Eyice. Eyice bugünkü durumuna göre kısa bir tasvirini yaptığı Akmanastır'in. Anadolu'da Selçuklu hâkimiyeti ile başlayan Türk hosgörülüğünün güzel bir örneğidir. manastırın Türk Tarihi açısından önemine de değindiği makalesinde. buradaki keşişler ile Hıristiyanlık ve Müslümanlık üzerine bir münazara yapması ve buradaki kutsal bir kuyuda uzunca bir süre inzivaya çekilmesi. Bu müessesenin Selçuklu idaresi sırasında gelişmiş olması bunun delilidir. Türk folklorundaki yeri ve bilhassa kitabelerinin çok etraflı surette tanınmasına karşılık. .

Bernard'ın Mezarı". C. s. Konya'nın bu eski eserini şimdiye kadar bilinenden daha etraflı bir şekilde tanıtmıştır.3-4. la soi-disant eglise d'Amphilikios". aynı zamanda Selçuklu ve Osmanlı devirlerinin de bir temsilcisi olduğunu ne yazık ki hesaba katmaksızın.Ü. Konu üç bölümde ele alınmıştır. Bunlardan birinci bölümde çevresi ve yeri. "Konya'nın Alâeddin Tepesinde Selçuklu Öncesine Ait bir Eser: Eflâtun Mescidi" Sanat Tarihi Yıllığı.Bizans çağından kalmış olmakla beraber . bütün Selçuklu ve onu takip eden . Eflatun Mescidi denilen bu eski Bizans kilisesi hakkında bulunanları bir araya getirmek suretiyle yaptığı bu çalışmasıyla. ikinci bölümde tarihçesi ve son olarak da üçüncü bölümde Eflâtun Mescidinin mimari özellikleri tetkik edilmiştir. çok yakın bir geçmişte yıktırılıp ortadan kaldınlmıştır. Fransızca özet: "Un monument preseldjoucide de Konya: La mosquee d'Eflâtun (Platon). "Eflâtun Rasathanesi". Yakın tarihlere gelinceye kadar Konya'nın Alâeddin tepesi dünya müzecilik tarihi bakımından başka bir benzerine az rastlanır surlarının üstünde bir tarihi eser bulunuyordu. Đstanbul: Đ. gibi adlarla geçmişti.145 IV. s.I. Eyice. 1970-1971.y. Selçuklu Sultanlığı'nın başşehri olarak yeni bir gelişmenin mihrakı olmadan. Eyice bu yazısında."Mekteb-i Tıbbiye'nin Đlk Müdürü Dr.9.Eski Türk hoşgörülülüğünün bu canlı örneği bugün sadece bazı yayınlardaki kısa notlar ile bazı eski gravürler ve fotoğraflar sayesinde tanınmaktadır. . 1952.IV. IV. Roma çağından itibaren de Lykaonra'nın en önemli şehri olarak tanınmıştır. yıkılıp kaldırıldığını ve böylece Alâeddin tepesinin tarihi topografyasının çok değerli ve önemli bir elemanından mahrum kaldığına işaret etmiştir. 269-302.9.11. "Saat Kulesi" . uzun yüzyıllardır Konya'nın bir alameti olan Eflatun Mescidi'nin yalnız bir Bizans hatırası olmayıp. S:3-4.Edebiyat Fakültesi.s.MEKTEB-Đ BERNARDTN MEZARI137 136 TIBBĐYE'NĐN ĐLK MÜDÜRÜ DR.Bu eski bir Bizans kilisesi olup . 137 Semavi Eyice. Semavi Eyice.çeşitli yayınlarda "Amphilokios Kilisesi". C. sonra da Osmanlı devrinde de Konya'nın bir tarih abidesi olarak hayatını sürdüren bu eski yapı yazık ki.Tarih Dergisi.KONYA'NIN ALÂEDDĐN TEPESĐNDE SELÇUKLU ÖNCESĐNE ÂĐT BĐR ESER: EFLÂTUN MESCĐDĐ136 Orta Anadolu'nun büyük sanat merkezi. aynı zamanda. Karamanoğullan devirlerini yaşayan .12.

Diğer taraftan Tıp Tarihi Enstitüsü'nün müdürü Prof.XLIV. Birinci bölümde. Dr. Bernard'in son istirahatgâhımn nerede olduğu ilim alemince şimdiye kadar bilinmiyordu. Türk tıp eğitimi tarihinde önemli bir yeri olan hattâ. bir aşama teşkil eden Dr. Beyoğlu'ndaki Santa Maria Kilisesi'nin bir geçidinde Dr. C.13. Konu iki bölümde ele alınmıştır.146 n. IV. Ankara: Türk Tarih Kurumu. Fakat Edebiyat Fakültesi'nin tarih profesörlerinden M.ANADOLU'DA KARAMANLICA KĐTABELER II (GREK HARFLERĐYLE TÜRKÇE KĐTABELER)138 138 Semavi Eyice.Kendisi gayet müstaid bir âdemdir. Bemard'a ait mezarı bularak kitabesini aldığını Eyice'ye söylemiş ve bu konunun etraflıca incelenmesini tavsiye etmiştir.Türk tıp ve eğitim-öğretim tarihine küçük de olsa bir belge temin edilmiş bulunuluyordu. 1844 de vefat etmiş ve Đstanbul'da defnedilmiştir. Cavid Baysun.Avrupanın birinci derecedeki hükemasındandır"diyerek tavsif ettiği Dr.Bu arada mesleği ile alakalı bir takım Fransızca eserler de hazırlayan bu doktor çok genç yaşta. "Anadolu'da Karamanlıca Kitabeler II(Grek Harfleriyle Türkçe Kitabeler)".Mahmud zamanında 1838(1254)'de Tıbhane-i Âmire ile birlikte Cerrahhâne-i Âmire'de Beyoğlu tarafından Galatasarayı'na nakledilerek yeni kurulan Mekteb-i Tıbbiye-i Adliye-i Şâhane'nin idaresi de Avusturya'dan getirtilen Doktor Charles Ambroise Bernard adında bir hekime verilmiştir.683-696. Belleten. . mezarının bugünkü yer aldığı mekan incelenmiştir. Bunun sonucunda. Charles Ambroise Bernard'ın kısa yaşam öyküsüne yer verilirken. Ekim. Süheyl Ünver de bu konunun önemini belirttiğinden Eyice bu kısa araştırmayı hazırlama gereği duymuştur.Đkinci bölümde ise mezar ve kitabesi tetkik edilmiştir. s. Bernard'ın mezarının tanınması ile yakın tarihimizin kültür hayatında temiz bir isim bırakmış olan bir şahsın son hâtırası meydana çıkarılmış bulunmaktadır.Mektebin küşad merasiminde Sultan Mahmud'un "Bu âdemi sizin için mahsus celbettim.9. S: 176. Eyice'nin bu çalışmasıyla. 1980.Bemard idaresindeki bu kurumu kısa bir zaman içinde sistemli bir düzene sokmuş ve olumlu çalışmaları ile Türk ilim tarihinde iyi bir iz bırakmıştır.

Nevşehir'de kilise kitabesi. 1980. Bu halkın Lozan Antlaşması'ndan sonra Yunanistan'a göçe mecbur edilmesiyle bu kitabeler de ihmal edilmiş ve büyük bir kısmı kaybolmuştur. Eyice. Ekim. Đlk yazısında. bir makalesinde139 Anadolu'nun çeşitli yerlerinde rastlamış olduğu Grek harfleriyle yazılmış Türkçe kitabelerden bir kaçını tanıtmıştır. makalede bu kitabelerin Türk devrinde yapılan kiliselerin kitabeleri olması açısından önemine işaret edilmiştir. Belleten. Tokat'ta mezar kitabesi. S: 153. bir dilci olmadığına ve dolayısıyla bu kitabeleri filolojik bakımdan bir incelemeye tabi tutmasının kendisinden beklenmemesi gerektiğine işaret etmiştir.147 Genellikle "Karamanlıca" olarak adlandırılan Grek harfli Türkçe kitabelerin sayılarının pek çok olduğu ve bilhassa ana dilleri Türkçe olan.683-696. "Anadolu'da Karamanlıca Kitabeler (Grek Harfleriyle Türkçe Kitabeler)". Ayrıca. Yurdumuzun eski eserleri ile ilgilenirken karşılaştığı bu birkaç kitabe örneğini. Semavi Eyice. Đsparta'da mezar kitabesi. yoğun olarak yaşadıklan bölgelerde daha başka kitabelerin olduğu muhakkaktır.XXXIX. 139 . s. Niğde'nin Hamamlı köyünde bulunan bir kilisedeki yazı başlıkları altında ele alınmıştır. hatta büyük ihtimalle kendileri de Türk aslından gelen bu Ortodoks inançlı Anadolu halkının. Bu kitabeler. C. Đsparta'da kilise kitabesi. Ankara: Türk Tarih Kurumu. Anadolu'nun tarih hatıralarının bir yaprağı olarak yazısında takdim etmiştir. Niğde'nin Kumluca köyünde kilise kitabesi. Bu ikinci yazısında ise eline geçen yine Grek harfli birkaç Türkçe kitabeyi tanıtmıştır.

Ve on bir Yugoslav yayınının makalede tanıtımı yapılmış. Semavi Eyice."Türk sanat tarihine dâir Yugoslav yayınlan". tarih ve arkeoloji dergilerinde de Türk devri eserleri hakkında yazılmış küçüklü-büyüklü makalelere rastlanmaktadır.XI. Eyice makalesinde. Böylece Türk Sanat tarihinin bir eksikliğini cevaplandırmıştır.Tarih Dergisi. Türk sanatı tarihi açısından önemleri ortaya konmuştur. Türk sanatı tarihine dair elde edebildiği makaleleri tam bir şekilde yayın taramasına girmeksizin bazı makaleleri Türk sanat tarihine kaynak oluşturması açısından burada tanıtmayı faydalı görmüstür.1. Türk sanatı tarihine dair elde edebildiği makaleleri tam bir şekilde yayın taramasına girmeksizin bâzı makaleleri Türk sanat tarihine kaynak oluşturması açısından burada tanıtmayı faydalı görmüştür.TÜRK SANAT TARĐHĐNE DÂĐR YAYINLAR Semavi Eyice. Edebiyat Fakültesi. bunlardan yararlanmanın bir dereceye kadar mümkün olduğunu belirtmiştir. Çeşitli müstakil araştırmalardan başka. Türk Sanatı tarihi simasını en doğru ve gerçeğe uygun bir şekilde gösterecek olan muazzam eserin kendiliğinde hazırlanmasını. S: 15.148 IV. (Eylül) 1960. sahip bulunduğu Türk eserleri ve Türk hatıraları ile en fazla ilgilenen ülke olduğu söylenebilir. s. Diğer taraftan tanıtım yaptığı makaleler Yugoslav dillerinde olmakla beraber. Đstanbullu. sağlıyacağı şüphesizdir. C. hemen hepsi bilinen Batı dillerinden biri ile yazılmış kısa birer özete sahip olduklarından. 10.10. başlıca sanat. Bu meselelerle uğraşanların saha.TÜRK SANAT TARĐHĐNE YAYINLARI140 DÂĐR YUGOSLAV Bir zamanlar Osmanlı Devleti'nin sınırları içinde olan Yugoslavya'nın. IV. 161-165 140 . yetenek ve kudretleri oranında derleyip toplayarak ilim dünyasının yararlanımına sunacakları çeşitli malzeme.

Prizrenac Kukli Beg r nejegove zuduzbine (Der Kkli . II (Pristina 1957) 289-300.10. "Glasnik muzeja Kosova : metohije". n. veya bir kısmını pek geç. Şehir nizamı ve kültür tarihi bakımından çok değerli birer belge olan bu yazıların hepsinin derlenmesi suretiyle Osmanlı Đmparatorluğu'nun geniş toprakları içinde çeşitli devirlerde yürürlükte olan nizamları toplu bir şekilde öğrenmenin mümkün olabileceğine de yazıda işaret edilmiştir.149 IV. (F) Fedna Prizrenska i due vuçitinske kanunname (La kanunname de Prizren et les deus kanunnames de Vuçitin = Prizren kanunnâmesi ve Vuçitin'in iki kanunnâmesi). 19607. Đsmail. ancak tesadüfen görebildiğimizden. Ayrıca Eyice.'Türk Sanat Tarihi Đle Đlgili Yugoslav Yayınları". eline geçen makalelerin tam bir tenkit ve tahlilini bu yazısında yapmıştır.XXIX.Nisan. Semavi Eyice. S:l I4. Ankara.Türk Tarih Kurumu. Vm-Ix (Sarajevo.1965. Belleten.2.Beg von Prizien und seine Stigtungen = Prizren'li Kukli Bey ve vakıftan). Đstanbul'da bulduğu üç kanunnâmeyi tanıtmaktadır.C. 1960 143-168. Eyice'nin daha önce de aynı başlık altında sunduğu bu ikinci tanıtma notlarında. Hasan ve REDZEP.K. bunların tam ve sistematik bir bibliyografyasının yapılabilmesi mümkün olmamaktadır. Đkinci makale.s. (çok kısa fransızca özetli) künyesine sahip araştırmada H. KALESHĐ. "Orifentalni Institut u Sarajeju. yabancısı olduğu dillerde yazılan bu yayınların sadece bilinen Batı dillerindeki özetlerinden faydalanabildiğim de yazısında belirtmiştir. Rumeli'de birçok vakfın kurucusu olduğu bilinen ve Kukli Bey olarak tanınan kişinin hayatını.TÜRK SANAT TARĐHĐ ĐLE ĐLGĐLĐ YUGOSLAV YAYINLARI: II141 Türk hâkimiyeti devrinden kalan çok sayıda mimari esere sahip bulunan Yugoslavya'da bilhassa son yıllarda bu anıtlar hakkında pek çok sayıda kitap ve makale basılmaktadır.375-386 141 . Hasan. Ne yazık ki bunların çoğu elimize geçmediğinden. (çok kısa Almanca özetli) künyesine sahip araştırma. Birinci makale. Prilozi za Orientalnu Filologiju". KALESHĐ. ailesini ve bıraktığı eserleri saptamaya çalışmaktadır.

Türk devrinde bir kültür merkezi). Starata stanbena arhitektura vo Ohrid (L' ancienne architecture d'immeuble a Ohrid = Ohri'de eski mesken mimarisi). Bu makalede Hasan KALEŞĐ'nin ileri sürdüğüne göre bu yazısını hazırladığı güne kadar Yugoslavya'da meydana çıkmış olan en eski tarihli vakfiyye sureti işte bu belgedir. 91-118.. 162. Türk Đdaresindeki adıyla eski Manastır şehrindeki bir hayır binası ile ilgilidir. (Prizren . (metin içinde üç resim ve vakfiyye metinleri ile faksimileleri. (çok kısa Almanca özetli. KALESĐ. Hasan. Mehmed. Prizren kao kulturni centar za vreme Turskog premoda. Gjurmime albanolojike. "Orientalni Institut u Sarajeöi. Beşinci makalede. 838(= 1434/35) de yapıldığına göre Rumeli'nin başlıca en eski Türk anıtlarından biri olarak da muhakkak ki özel bir değere sahip bulunuyordu. Dördüncü makale. Edition speciale. KALESĐ. Tr. Boris. Tomovsky'nin rölöveleri ile Hasan KALEŞĐ'nin yayınladığı vakfiyesidir. ÇĐPAN. Hasan ve MEHMEDOVSKĐ. lOOs.Centre culturel pendont la periode turque = Prizren.150 Eyice. iki sayfalık Fransızca bir özet bulunmaktadır) künyeye sahip çalışmada Rumeli'de bir çok hayır binalarının kurucusu Kaçanikli Mehmed Paşa'nın eserlerinin yeraldığı vakfiyeler bahis konusu olmuştur. vakufnami na Kaçanikli Mehmed-Pacha = Kaçanikli Mehmed Paşa'nın üç vakfiyesi). künyeli çalışmada 1912'ye kadar bir Türk kasabası olan Ohri'nin evleri hakkındadır. I (Priştine 1962). Eyice'nin belirttiğine göre Manastır şehrinin en eski Đslâmî eser olan bu anıt H. X-XI (Sarajevo 1961) 55-73. Ohri evleri. bu çalışmada . Prilozi za Orienjantalnu Filologiju". ayrıca metin dışı üç levha) künyeli araştırma bugün Bitola denilen. "Sbornik (=Recueil) de travaux. bu çalışmanın Trakya'nın Türk devrine malzeme sağlayan faydalı ve değerli bir etüd olduğu görüşündedir. KALESĐ. Hasan. Üçüncü makale. Ohrid 1961. Bu önemli anıtın tek hâtırası. 1949. Najstarija vakujnama u Jugoslaviji (Dre aelteste Waqfiyya in Jugoslawien = Yugoslavya'da en eski Vakjiye). Altıncı makalede. publiee â l'occasion du Xeanniversaire de la fondation du Musee et dediee au Xüe Congres International des Etudes Byzantines". Skopje 1958. (Fransızca bir özet ile) künyesiyle verdiğimiz araştırma Prizren şehrinde Türk yönetimi sırasındaki kültür durumunu inceleyen Hasan KALESĐ Arnavutça yazısında çeşitli konular üzerinde durmaktadır. resimli.

Stara gradska arhitektura vo Okhrid (= Ohri'de eski sivil mimari). bunların kopyaları ve tercümelerini vermekle yetinmiştir. Boris. "Starine Kosova i Methoije". ayrıca birçok levha. Bu çalışmada. künyeli çalışma 'Eyice'nin altıncı bölümde tanıtımını yaptığı aynı yazann makalesinden çok az farkla. Künyeli çalışmada. Dushanka LUKAÇ Eyice'nin de aynı tarihlerde üzerinde durarak hakkında bir yazı yayınladığı.. Turski natpisi Muratovog i Bayraktarevog turbeta (= Murad ve Bayraktar türbelerinin kitabeleri). VII ÇĐPAN. "Zbomik na Ştipskiot narodenj". Dushanka. II. Fransızca özetli. Skopje tz. tarihî . resimli. Künyeli Husrev REDZĐÇ'nin bu kısa yazısında. çok kısa Fransızca özetli. Husrev. REDZĐÇ. LUKAÇ. birkaç yıldan beri Osmanlı devrine ait Rumeli ve Anadolu'daki bütün bedestenleri çalışan biri olarak. Eyice'nin bu türbenin özellikleri ve mimarisi konusunda tetkiklerde bulunmasına karşılık. ayrıca 12 resim. X. Kosova'daki Meşhed ve yine aynı yerdeki Gazi Mestan veya Bayraktar Türbesi kitabelerini yayınlamıştır. Kroum TOMOVSKY'nin bu küçük etüdünü çok faydalı bulduğunu yazısında belirtmiştir. VIII. resimli ve Fransızca çok kısa bir özetli. Kroum. bu monografya özetinde tekrarlandığı tespit edilmiştir. 92-101. 49-53. EX. Dushanka LUKAÇ sadece buradaki kitabeler ileilgilenmiş. I (Priştine 1961). Ayrıca Eyice. s. burada Dushanka LUKAÇ tarafından konu edilen olan Türk mezar taşlannın. resimli. Ayrıca Eyice. TOMOVSKY. Bezistenot vo Ştip (Le bezisthene â Ştip = Đştip bedesteni). 95101. Fransızca özetli. "Starine Kosova i Metokhije-Antikitete te Kosove-Metohis".151 Müslüman ve hıristiyan evi olmak üzere iki mimari tipe ayrılmakta edilmeğe çalışılmakta ve yazar "ev mimarisinin meydana gelişinde her ne kadar Türklerin rolleri önemli ise de" dedikten sonra garip ve tam olarak anlaşılamayan bir fikri savunmağı tercih ettiğine Eyice işaret etmiş ve yazarın bu konudaki görüşlerinin yazısında tahlilini yapmıştır. 60 S. I (Priştine 1961) 201-217. (Ştip 1961). Kosova ve Metohija bölgesinden beş Osmanlı devri eserini tanıtmaktadır. Yugoslavya'daki Türk hâkimiyeti devrine ait yayınlarını tanıdığımız Kroum TOMOVSKY iştip bedestenini kısa bir şekilde tanıtmaktadır. Pet Osmanlijskih potkupolnih spomenika na Kosovu i Metohiji (Cinq monuments sous coupole ottomans dans la region de Kossovu et Metohija = Kosova ve Metohiya bölgesinde kubbeli beş Osmanlı devri anıtı).

bu eski evlerin meziyetlerini."Rum Harfleri ile Türkçe (Karamanlıca) Bir Nevşehir Salnamesi (Yıllığı)". Türk Đdaresi devrinde Đpek adı ile tanınan Peç şehrinde bulunan eski bir konağın yeni esaslara göre.3. XII. Milosav. 142 Semavi Eyice. Fındıkoğlu Armağanı. LUKĐK.Eyice makalesinde bu konuya yer vermiştir. "Starine Kosova i Metohije". "Starine Kosova i Metohije". Protestan ve az sayıdaki Katolik Ermeni'den başka. prenos i rekonstrvkcja Tabir begovog konaka u Peçi (Demontage. Đstanbul:Đ.Türk sivil mimarisinin örneklerini ortaya koyması açısından da çok faydalı olduğuna işaret etmiştir. Künyeli çalışma. kısa Fransızca özetli.Đktisat Fakültesi.77-97. Künyeli çalışmada. I (Priştine 1961) 219-234. NENADOVĐÇ. Demontiranye. düşünülmüş ve Milosav LUKĐK bu işi üzerine almıştır. Buradaki Gregoryan. 10. ayrıca 31 resim. nakli ve yeniden kurulması). IV. Prizren'de eski mahallelerin ortadan kaldırılarak yerlerine modern beton binaların kurulmasını üzüntü ile karşılayan yazann. yazısında Slobodan NENADOVĐÇ'in bu çalışmasında mesken tiplerini doğru olarak saptanması bakımından başarılı olduğunu vurgulamış. kısa Fransızca özetli..Ü. 1977. Kuça u Prizreny (La maison a Prizren = Prizren evi). Slobodan. mimari bakımdan değerlerini ortaya koymaya çalışmasına ve çok gerekli görülmedikçe bunların yıktırılmalarının önlenmesi dileğini bu yazıda belirtilmiştir.152 fazla bir değerlerinin fazla olmamasına karşılık. Ayrıca 11 resim. transport et reconstruction du "konak" de Tahir-Beg a Peç = Peç (ipek) de Tahir Bey konağının sökülmesi. Eyice. s. şehrin imar hareketleri sırasında kaldırılması gerektiğinden Eski Medeniyet Eserlerini Koruma Enstitüsü tarafından sökülerek.RUM HARFLERĐ ĐLE TÜRKÇE (KARAMANLICA) BĐR NEVŞEHĐR SALNAMESĐ (YILLIĞI)142 1923'e kadar Nevşehir'de oldukça kalabalık Hıristiyan bir insan topluluğu yaşıyordu. . şehrin başka bir yerine taşınması ve orada tekrar kurulması. bölgelere göre gösterdikleri tipler hakkında çalışıldığında incelemeğe değer eserler olabileceği belirtmiştir.Bu makalede konağın sökülmesi ve taşınması ile ilgili uygulanmış olan metodu sunmuştur. XI. I (Priştine 1961) 311-320.

Edebiyat Fakültesi. Đç Anadolu'nun bir yerleşmesinin yakın tarihe ait sosyal yapısını ilgilendiren bir konuya işaret etmek olduğundan. Benedetto Palazzo O. Preface par E. Eyice'ye göre bu iki kitap.. Vm+57 sayfa ve 1 harita) ve P. Eyice tarafından burada üzerinde durulan eser. salnameden alıp tekrarlanan bazı metin parçalarında ilmî bir transkripsiyon izlenmemiş ve bu metinler Türkçe olarak okunuşlarına göre yazıda yer almıştır. eksikliklerine rağmen bibliyografya malzemesinin olanaklar dahilinde toplanması. IV. deneme özelliğine sahip bir tür iskeletin kurulması 143 Semavi Eyice. saha. XV+95 sayfa ve XIH levha ile üç harita) adlı iki araştırmacının Galata hakkında yazdığı iki kitabın tanıtımlarını yaparken.Tarih Dergisi.I. Mamboury plans et dessins dresses par Mrsn. topographisch . yetenek ve kudretleri oranında derleyip toplayarak ilim aleminin yararına sunacakları çeşitli malzeme. "Galata Hakkında Đki Kitap ve Bu Münasebetle Bazı Notlar". Đstanbul şehrinin tarihini çehresini en doğru ve gerçeğe uygun şekilde gösterecek olan önemli bir eserin hazırlanmasını.M.ls.10.archaeologischer Plan mit erlaeut erndem Text.P. Đstanbul. bunlar rumca dediğimiz grek dilini bilmiyorlardı.153 büyük bir cemaat teşkil eden Ortodoks Rumların ana dilleri Türkçe olup. Hachette.4. kitap da Tor dilinin grek harfleri ile verilişinde göz önünde tutulan hususlara ve bölge lehçesinin fonetik(phonetique) özellikleri üzerinde durulmamıştır. sağlayacağı şüphesizdir. Đki araştırmacı Đstanbul'un önemli bir yapısını. Schnerder -M. beraberinde eleştirilerini de sunmuştur. C. . Dolayısiyle. 1946. Bu meselelerle uğraşanların. (yıllık) Bu yazının hazırlanmasındaki amaç. Nomidis (Galata.201-219.Đstanbul:Đ. Đstanbul. (L' Arap djami ou eglrze Saint-Paul a' Galata. S:l. 1944.1949. s. "Karamanlıca" yani Rum (Grek) harfleriyle Türkçe olarak 64 yıl önce basılmış olan bir Nevşehir salnâmesidir. Makalenin sonunda da bu salnamenin düşündürdüğü bazı sosyal meseleler özet halinde takdim edilmiştir. kendi camiasını ilgilendiren tarihçesini aydınlatmış ve böylece Đstanbul'un büyük tarihinin bir eksikliğini cevaplandırmıştır.Ü.GALATA HAKKINDA ĐKĐ KĐTAP VE BU MÜNASEBETLE BAZI NOTLAR143 Eyice bu makalesinde A.

Diğer taraftan.154 ile bir araştırmaya ilk adım atılabilir.10.5. Araştırmacılar aynı zamanda değerli bir repartuar meydana getirerek araştırmaları kolaylar ve incelenmesi gereken noktaları toplu bir şekilde göstermişlerdir. bültenin ne kadar gerekli bir yayın organı olduğu konusundaki görüşlerini dile getirmiştir. Şarkiyat Mecmuası . .V. Özellikle Avrupa yazmalarını ön planda ele alan bu bültenin. bültenin eline geçen yedi 144 Semavi Eyice. Bizans yazmalarına geniş ölçülerde yer vermiş. Eyice. yazısında bu bültenin etraflı bir şekilde tanıtımını ve gerek Türk Tarihi ve uygarlığı gerek Đslâm âlemi ile ilgili kayıtları derlemek suretiyle faydasını ortaya koymuştur. Diğer taraftan Türk ve Đslâm medeniyeti ile herhangi bir şekilde bağlantısı olan bazı Batı ve Bizans yazmalarına dair kayıtlar ile karşılaşıldığının.Edebiyat Fakültesi Şarkiyat Enstitüsü.61-70. Ayrıca. "Bir El Yazmaları Bülteni ve Bu Münâsebetle Bizde De Böyle Bir Bültenin Yayınlanmasının Lüzumu Hakkında" . Đstanbul: Đ. IV. Yazıda bültenin amaç ve içeriğine değinilmiştir. Bu konuda fikir edinilmesi için Eyice. C.BĐR MÜNÂSEBETLE EL BĐZDE YAZMALARI DE BÜLTENĐ BĐR VE BU BÖYLE BÜLTENĐN YAYINLANMASININ LÜZUMU HAKKINDA144 Belçika'da Brüksel'de 1946 yılında çıkmaya başlayan Scriptorium dergisinin çalışma programının başında gelen işlerden birisi de el yazmaları ile ilgili yayınların derlenmesi idi.Ü. Böylece. Yazıda sözü edilen Scriptorium'un başlıbaşına bir bölümünü teşkil eden "bullettin codicologique"dir. hatta Ermeni.s. Genel olarak Đslâmî yazmaların ise pek nadir olarak bültenin sayfaları arasında yer aldığı bildirilmiştir. 1964. hiçbir Türk yazmasına dair bir yayının adına rastlanmadığına işaret edilmiştir. Gürcü yazmalarının ihmal etmemiş olmasına rağmen. bununda bültenin ne şekilde faydalı olacağına dair düşünceler dile getirilmiştir. meydana gelecek büyük Galata monografyasımn zemini hazırlanmış ve temeli atılmıştır. bu eserlerde kullanılan kaynakçada Türkçe kaynak ve eserlerin eksik olmaları Eyice tarafından sert bir şekilde tenkit edilmiştir.

Süryânî yazmalannı da olanaklar çerçevesinde ihmal etmiyen bir bültenin düzenlenmesinin gerekliliğine işaret etmiştir. bizimle veya Đslâm alemi ile ilgili başlıca noktaları burada belirtmeği ve bunların tüm referanslarını vermeği faydalı görmüştür. . Arap-Fars yazmalannı olmak üzere. yazının sonunda bu geniş çerçeveli bültende Đslâmî yazmalara çok seyrek olarak. Türk tarihi ve medeniyeti ile ilgili yabancı yazmaları da içine alan. Nesturi . Eyice. Türk yazmalarına ise. Ermeni. hiç rastlanmamasından duyduğu üzüntüyü bildirmistir. Bizans ve Neo-Grek. Ayrıca yurdumuzdaki kütüphanelerde bulunan başta Đslâm âlemine ait. Ayrıca son yıllarda elyazmaları ile ilgi yayınlanmıza değinmiş ve Türk el yazmalan başta olmak üzere.155 fasikülünde gözüne çarpan.

SEMAVĐ EYĐCE'NĐN TÜRK SANATI VE TARĐHĐ ĐLE ĐLGĐLĐ ÇALIŞMALARININ KONULARA GÖRE DAĞILIMI V. Âs Camii (Kahire) Arabacı Bayazıd Mescidi Arap Camii (Đstanbul) Arta(Yunanistan) Arslan Paşa Camii (Yunanistan) Aşık Paşa Camii (Đstanbul) Atik Ali Paşa Camii (Đstanbul) .CAMĐ. MESCĐD Acem Ağa Mescidi Adilşah Kadın Gamii(Đstanbul) Ağalar Camii (Đstanbul) Ahî Elvan Camii (Ankara) Ahî Şerafeddin Camii (Ankara) Ahmed Bey Camii (Bulgaristan) Ahmed Gazi Camii (Milas) Ahmed Paşa Camii (Lefkoşe) Ahmed Paşa Mescidi Akmer Camii (Kahire) Alaca Đmaret Camii (Selanik) Alâeddin Bey Camii (Bursa) Alâeddin Camii (Konya) Ali Bey Camii (Bulgaristan) Ali Paşa Camii (Babaeski) Ali Paşa Camii (Macaristan) Ali Paşa Camii (Tokat) Ali Paşa Camii (Romanya) Amr b.1.156 V.

157 Atik Ali Paşa Camii (Đstanbul) Atik Mustafa Paşa Camii (Đstanbul) Attar Halil Ağa Mescidi (Đstanbul) Ayaş Paşa Camii (Tekirdağ) Ayasofya Camii (Benefşe) Ayasofya Camii (Edirne) Ayasofya Camii (Edirne) Ayasofya Camii (Đznik) Ayasofya Camii (Yugoslavya) Ayasofya Camii (Yunanistan) Ayasofya Camii (Bulgaristan) Ayasofya Camii (Trabzon) Ayasofya Camii (Kırklareli) Ayazma Camii (Đstanbul) Ayşekadın Camii (Edirne) Azapkapı Camii (Đstanbul) Azeb Bey Mescidi (Bursa) Aziziye Camii (Đstanbul) Aziziye Camii (Konya) Aziziye Camii (Kuzey Romanya) Ayasofya (Đstanbul) Baba Hasan Alemî Mescidi(Đstanbul) Balaban Ağa Mescidi (Đstanbul) Bâli Bey Camii (Bursa) Bâli Paşa Camii (Đstanbul) Bayezid Paşa Camii (Amasya) Bayraklı Cami (Belgrad) Bayraktar Camii (Kıbrıs) Beşir Ağa Camii (Đstanbul) Bey Mescidi (Đstanbul) Beyazıt (II) Camii(Amasya) Beyazıt (II) Camii(Edirne) .

158 Beyazıt (E) Camii(Đstanbul) Beylerbeyi Camii(Edirne) Bezirganbaşı Camii (Đstanbul) Bodrum Camii (Đstanbul) Bosnalı Mehmed Paşa Camii (Sofya) Bostan Camii Bostancıbaşı Abdullah Ağa Camii Burmalı Mescid (Đstanbul) Burmalı Minare Camii (Amasya) Cafer Paşa Camii (Kıbrıs) Cezeri Kasım Paşa Camii (Đstanbul) Çağlayan Camii (Đstanbul) Çelebi Sultan Mehmed Camii (Yunanistan) Davut Paşa Camii (Üsküdar) Defterdar Camii (Đstanbul) Demirciler Mescidi Divriği Ulu Cami Ebülfazl Mehmed Efendi Camii (Đstanbul) Edhem Bey Camii (Arnavutluk) Edirnekapı Camii (Đstanbul) Eflâtun Mescidi(Konya) Esekapısı Mescidi (Đstanbul) Eski Đmaret Camii (Đstanbul) Eski Saray Camii (Selanik) Eskicuma Cami (Selanik) Fatih Mescidi(Đstanbul) Faik Paşa Camii (Yunanistan) Fâtih Camii (Amasra) Fâtih Camii (Bulgaristan) Fâtih Camii (Mora) Fâtih Camii (Kosova) .

159 Fâtih Camii (Đstanbul) Fatih Mescidi Fatma Sultan Camii (Đstanbul) Fatma Sultan Mescidi (Đstanbul) Fenâri Đsa Camii (Đstanbul) Ferhad Paşa Camii (Çatalca) Ferhad Paşa Camii (Kastamonu) Fethiye Camii (Atina) Fethiye Camii (Đnebahtı) Fethiye Camii (Đstanbul) Feyzullah Camii (Yunanistan) Fîruz Ağa Camii (Đstanbul) Firuz Ağa Mescidi (Đstanbul) Firuz Ağa Mescidi (Đstanbul) Fuad Paşa Camii (Đstanbul) Galib Paşa Camii (Đstanbul) Gazi Evrenesoğlu Camii (Yunanistan) Gazi Mihal Bey Camii (Edirne) Gazi Mihaloğlu Mahmud Bey Camii ( Đhtiman/Bulgarist Gül Camii (Đstanbul) Gülfem Hatun Camii (Đstanbul) Hacı Evhad Camii (Đstanbul) Hacı Halil Ağa Camii (Đzmir) Hacı Hamza Bey Mescidi (Đznik) Hacı Đlyas Camii (Ankara) Hacı Đvaz Mescidi (Ankara) Hacı Mûsâ Camii (Ankara) Hacı Özbek Camii (Đznik) Hacıhasanzade Mescidi (Đstanbul) Hafız Ahmed Paşa Camii (Đstanbul) Hallaç Mahmud Mescidi(Ankara) Hamidiye Camii (Đstanbul) .

160 Hamza Bey Camii (Bulgaristan) Hamza Bey Camii (Makedonya) Hamza Bey Camii (Rodos) Hamza Bey Camii (Yunanistan) Hamza Bey Palankası Camii (Macaristan) Hasan Efendi Camii (Bosna) Haseki Camii Haydar Kadı Camii (Makedonya) Hersekzade Ahmed Paşa Camii (Edirne) Hersekzade Ahmed Paşa Camii ve Türbesi (Yalova) Hırâmi Ahmed Paşa Mescidi (Đstanbul) Hızır Bey Camii (Manisa) Hoca Mahmud Mescidi (Karaman) Hoca Teberrük Camii(Đstanbul) Hortaci Süleyman Camii (Yunanistan) Hudâvendigar Camii (Bulgaristan/Filibe) Hudâvendigar Camii (Marmara) Hurmalı Mescid (Rodos) Hünkâr Camii (Saraybosna) Hüsameddin Paşa Camii (Makedonya) Hüseyin Bey Camii (Tekirdağ/Đnecik) Hüseyin Şah Camii(Üsküp) Hüsrev Paşa Camii(Diyarbakır) Hüsrev Paşa Camii(Hanköy) Hüsreviyye Camii(Halep) Đbrahim Paşa Camii(Bulgaristan/Hezargrad) Đbrahim Paşa Camii(Rodos) Đbrahim Paşa Camii(Çandarlı) Đlyas Bey Camii(Bilecik) Đmaret Camii (Filibe) Đmaret Camii (Đnecik) Đmaret Camii (Đstanbul) .

161 imaret Camii (Selanik) Imrahar Đlyas Bey Camii(Đstanbul) Imrahar Đlyas Bey Camii (Arnavutluk/Görice) Đnce Minareli Mescid (Konya) Đplikci Cami (Konya) Đsa Bey Camii (Efes/Selçuk) Đsa Bey Camii (Üsküp) Đshak Bey Camii (Üsküp) Đshak Bey Camii (Đnegöl) Đshak Paşa Camii(Đstanbul) Đshakiye Camii(Selânik) Đshakiye Camii (Makedonya) Đsmail Efendi Camii Đskele Mescidi(Đstanbul) Đvaz Efendi Camii (Đstanbul) Đvaz Camii(Manisa) Kalenderhâne Camii(Đstanbul) Kanunî Sultan Süleyman Camii(Macaristan) Kariye Camii(Đstanbul) Kasım Ağa Mescidi(Đstanbul) Kasım Paşa Camii(Macaristan) Kâsımiyye Camii(Selânik) Kazasker Abdurrahman Camii Koca Mustafa Paşa Camii(Đstanbul) Korkut Cami(Antalya) Kurşunlu Cami(Đşkodra) Küçük Mecidiye Camii(Đstanbul) Mahmud Paşa Camii (Đstanbul'da) Mahmud Paşa Camii (Sofya'da) Malkoç Bey Camii(Macaristan/Şikloş) Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Camii(Đstanbul) Nuru Osmani Camii

Nusretiye Camii Odalar Camii(Đstanbul) Oruç Gazi Mescidi(Đstanbul) Piyale Paşa Camii(Đstanbul) Papasoğlu Mescidi (Đstanbul) Ramazan Efendi camii Revanı Çelebi Camii(Đstanbul) Sekbanbaşı Đbrahim Ağa Mescidi(Đstanbul) Selimiye(Edirne) Şeyh Murad Mescidi(Đstanbul) Süleyman Subaşı Camii(Đstanbul) Tâcîzâde Tevkii Cafer Çelebi Camii Toklu Đbrahim Dede Mescidi(Đstanbul) Yayla Camileri(Đstanbul) Yedekçiler Camii Zal Mahmut Paşa Camii

162

V.2.KÜLLĐYE, ĐMARET, KÜTÜPHANE, MEDRESE
Ahmed Paşa Külliyesi (Đstanbul) Ahmed ĐH Kütüphanesi Ahmed Gazi Medresesi (Milas) Akmedrese(Niğde) Aşir Efendi Kütüphanesi Atıf Efendi Kütüphanesi Ayasofya Đmareti Ayasofya Kütüphanesi Ayasofya Medresesi Ayasofya Sıbyan Mektebi Beşir Ağa Külliyesi Beyazıt(H) Külliyesi (Amasya) Beyazıt(H) Külliyesi (Edirne)

163 Beyazıt(II) Külliyesi(Đstanbul) Beylerbeyi Külliyesi(Edirne) Boyalıköy Külliyesi Burûciye Medresesi (Sivas) Caca Bey Medresesi (Kırşehir) Çevri Kalfa Mektebi (Đstanbul) Damad Đbrahim Paşa Külliyesi (Đstanbul) Damad Đbrahim Paşa Külliyesi (Babıali) Davut Paşa Külliyesi (Đstanbul) Ebülfazl Mahmud Efendi Medresesi (Đstanbul) Edirnekapı Külliyesi(Đstanbul) Ekmekçizâde Ahmed Paşa Medresesi (Đstanbul) Esekapısı Medresesi Eyüp Sultan Külliyesi (Đstanbul) Fâtih Külliyesi Ferhad Paşa Külliyesi (Bosna) Gazanfer Ağa Külliyesi (Đstanbul) Gazi Hüsrev Bey Külliyesi (Saraybosna) Hadım Hasan Paşa Külliyesi (Đstanbul) Hafız Ahmed Paşa Külliyesi Hamidiye Külliyesi (Đstanbul) Hekimbaşı Ömer Efendi Külliyesi(Đstanbul) Hoca Mahmud Darülhuffâzı(Karaman) Hudavendigar Külliyesi (Bursa) Hurmalı Medrese(Rodos) Hüseyin Bey Külliyesi(Tekirdağ) Hüsrev Paşa Külliyesi (Eskişehir) Hüsrev Paşa Külliyesi (Van) Đbrahim Paşa Külliyesi(Đstanbul) Đbrahim Paşa (Kaptan) Külliyesi Đbrahim Paşa (Nevşehirli) Külliyesi Đshakiye Külliyesi(Makedonya)

164 Đsmail Bey Đmareti(Kastamonu) Karakurt Külliyesi(Kırşehir) Kılıç Ali Paşa Külliyesi(Đstanbul) Koca Mustafa Paşa Külliyesi (Đstanbul) Küçük Ayasofya Külliyesi(Đstanbul) Nilüfer Hatun Đmareti

V.3.KERVANSARAY, HAN, BEDESTEN, ÇARŞI
Ahmer Hanı (Filistin) Akbaş Hanı (Konya) Akhan (Denizli) Ali Paşa Hanı (Đstanbul) Ali Paşa Çarşısı(Edirne) Argıt Hanı (Konya) Ayaş hanı(Şam) Bâli Bey Hanı (Bursa) Balkapanı Hanı (Đstanbul) Bodrum Hanı (Đstanbul) Büyük Çarşı(Bursa) Büyük Çarşı(Đstanbul) Büyük Çorapçı Hanı (Đstanbul) Büyük Han (Kıbrıs) Büyük Valide Hanı (Đstanbul) Büyük Yeni Han (Đstanbul) Büyükçekmece Kervansarayı (Đstanbul) Çuhacı Hanı (Đstanbul) Elçi Hanı(Đstanbul) Esad Paşa Hanı(Şam) Đshaklı Kervansarayı(Çay/Akşehir) Kapalıçarşı(Đstanbul) Koza Hanı(Bursa)

165 Kürkçü hanı(Đstanbul) Mahmud Paşa Kervansarayı (Đstanbul) Mahmud Paşa Bedesteni ve Hanı (Ankara) Mahmud Paşa Hanı (Bursa)

V.4.TÜRBELER, TEKKE, ZAVĐYE
Ahî Şerafeddin Türbesi (Ankara) Ahmed Bican Türbesi (Gelibolu) Akşemseddin Türbesi (Bolu) Akyazılı Sultan Asitanesi (Bulgaristan) Alâeddin Bey Türbesi (Karaman) Alemşah Kümbeti (Sivrihisar) Ali Cafer Kümbeti (Kayseri) Ali Paşa Türbesi(Romanya) Ahmet Gazi Türbesi(Milas) Aşık Paşa Türbesi (Kırşehir) Ayaş Paşa Türbesi (Đstanbul) Azeb Bey Türbesi (Bursa) Burmalı Minare Türbesi (Amasya) Cem Sultan Türbesi (Bursa) Canbolat Bey Türbesi (Kıbrıs) Defterdar Türbesi (Đstanbul) Elvan Çelebi Zaviyesi Fatih Türbesi Fuad Paşa Türbesi Gazi Evrenseloğlu Türbesi (Yunanistan) Gazi Mestan Türbesi (Yugoslavya) Gülbaba Tekkesi ve Türbesi (Budin) Hacı Hamza Bey Türbesi (Đznik) Hamza Baba Türbesi (Đzmir) Has Yûnus Bey Türbesi (Edirne)

166

Hasan Baba Tekkesi (Yunanistan) Hersekzâde Ahmet Paşa Türbesi (Yalova) Hıdırlık Türbesi (Ankara) Hudavendigar Mesnedi (Kosova) Hüseyin Şah Türbesi (Üsküp) Hüsrev Paşa Türbesi (Đstanbul) Đbrahim Türbesi (Đstanbul) Đdris Baba Türbesi (Macaristan) Đmrahor Đlyas Bewy Türbesi (Arnavutluk) Đshak Çelebi Tekkesi (Manisa) Kalender Baba Türbesi Kara Aslan Türbesi Mahmud Paşa Türbesi (Đstanbul) Malkoçoğlu Türbesi (Gebze) Şekerpare Kadın türbesi (Eyüp)

V.5.ÇEŞME, SEBĐL, ŞADIRVAN
Abdülmecid Çeşmesi Ahmed HI Çeşmesi (Đstanbul/Sultanahmet) Ahmed UI Çeşmesi (Üsküdar) Alman Çeşmesi (Sultanahmet) Attar Halil Ağa Çeşmesi(Đstanbul) Ayasofya Sebilleri Ayasofya Şadırvanı Ayrılık Çeşmesi (Đstanbul) Azapkapı Çeşmesi ve Sebili (Đstanbul) Bereketzâde Çeşmesi (Đstanbul) Beyhan Sultan Çeşmesi (Đstanbul) Çatal Çeşmeler Çukur Çeşmeler (Đstanbul)

167

Efdalzâde Sebili Esad Efendi Çeşmesi Hâlid Ağa Çeşmeleri (Đstanbul/Kadıköy) Imrahar Çeşmesi (Đstanbul/Kağıthane) Đshak Ağa Çeşmesi Kırkçeşme Çeşmesi Mahmud I.Çeşmesi Miskinler Tekkesi Çeşmesi(Karacaahmed) Sadettin Efendi Çeşmesi Tunus Bağı Çeşmesi(Üsküdar)

V.6.HAMAM
Ayasofya Hamamı Balat Hamamı (Đstanbul) Beyazıt Hamamı (Đstanbul) Cağaloğlu Hamamı (Đstanbul) Çardaklı Hamam (Đstanbul) Çemberlitaş Hamamı (Đstanbul) Çukur Çeşme Hamamı (Đstanbul) Çukur Hamam (Đstanbul) Davut Paşa Hamamı (Üsküp) Dökmeciler Hamamı (Đstanbul) Hacı Hamza Hamamı (Đznik) Haseki Hamamı (Đstanbul) Havuzlu Hamam (Đstanbul) Hoca Paşa Hamamı (Đstanbul) Đshak Paşa Hamamı Đsmail Bey Hamamı (Đznik) Kızlar Ağası Hamamı(Đstanbul) Mahmud Pasa Hamamı

8.168 V. SARAY Adalet Kasrı (Edirne) Adile Sultan Sarayı (Đstanbul) Alâeddin Köşkü (Konya) Alay Köşkü Amcazade Hüseyin Paşa Yalısı (Đstanbul) Ayasağa Kasrı (Đstanbul) Aynalı Köşk (Edirne) Aynalıkavak Sarayı (Đstanbul) Bağdat Köşkü Boğdan Sarayı (Đstanbul) Çadır Köşkü (Kâğıthane) Çağlayan Kasrı (Đstanbul) Çinili Köşk (Đstanbul) Davut Paşa Sarayı (Đstanbul) Đbrahim Paşa Sarayı(Đstanbul) Đncili Köşk Imrahor Kasrı (Đstanbul) Đshakiye Kasrı Đshak Paşa Sarayı(Doğu Bayazıd) Kalender Kasrı ve Bahçesi Küçüksu Kasrı Tekfur Sarayı .KALELER Bender Kalesi Çanakkale Hisarı Kilitbahir Kalesi Mavga Kalesi V.KASR. KÖŞK.7.

169 V.9. SU KEMERLERĐ Abdal Köprüsü (Bursa/Mudanya) Akköprü (Ankara/Đstanbul) Alpullu Köprüsü (Alpullu/Hayrabolu) Altıgöz Köprüsü (Afyonkarahisar) Arslanağa Köprüsü (Yugoslavya) Arta Köprüsü (Yunanistan) Babaeski Köprüsü (Babaeski Bahçelik Köprüsü (Arnavutluk) Bayrampaşa Deresi Köprüsü (Yenibahçe) Behramkale Köprüsü (Çanakkale/Ayvacık) Beyazıt (E) Köprüsü (Edirne) Beyazıt (D) Köprüsü (Sakarya) Beyazıt (II) Köprüsü (Çorum) Boğazköprü (Sivas) Bostancıbaşı Köprüsü (Đstanbul) Bozdağan Kemeri (Đstanbul) Büyükçekmece Köprüsü Cisr-i Mustafa Paşa (Bulgaristan) Çoban Çeşmesi Köprüsü (Đstanbul) Çoban Köprüsü (Doğu Anadolu) Devegeçidi Köprüsü (Diyarbakır) Dicle Köprüsü (Hasankeyf) Drina Köprüsü (Bosna-Hersek) Ekmekçizâde Ahmed Paşa Köprüsü (Edirne Emîr Bayındır Köprüsü (Ahlat) Gazi Mihal Köprüsü (Rumeli) Haburman Köprüsü (Diyarbakır/Malatya) Harâmidere Köprüsü (Đstanbul) Hasan Bey Köprüsü (Yunanistan) Haydarpaşa Deresi Köprüsü .KÖPRÜLER.

11.10.MEZARLAR Elmalı yolunda Mimiran Đbrahim Paşa'nın mezartaşı Doğu Bayazıd'da Mahmud Paşa'nın mezartaşı Serez'li Yusuf Muhlis Paşa. Keçecizâde Fuad Paşa'nın mezarı Karacehennem Đbrahim Ağa (sonra Paşa) ve mezarı V.TÜRK ESERLERĐNĐN YER Amasra Ankara Atina Ayvansaray Babıâli Beyoğlu Beykoz Bolu Budin Bulgaristan Bursa Büyükada Çanakkale Çağlayan Cibali Cihangir Çorum ALDIĞI BÖLGELER. ŞEHĐRLER HAKKINDA ÇALIŞMA KONULARI .170 Hünkâr Köprüsü (Saraybosna) Irgandı Köprüsü (Bursa) Đshak Paşa Köprüsü(Bulgaristan) V.

171 Edirne Enez Erzincan Eyüp Sultan Fatih Fikir tepesi Galata Galatasaray Gebze Göksu Haliç Hanköy Haydarpaşa Ihlara Vadisi Đh liman Đnecik Đşkodra Đstanbul Đznik Kağıthane Karakurt Karamanlıca Kayseri Kıbrıs Kırşehir Konya Köşkerli Küçükçekmece Midye Nevşehir Ohri Rize .

172 Selanik Sincanlı Sultaniye/Karapınar Svilingrad Trabzon Üsküp Varna Vize Yenişehir Yunanistan V.12.TANITIMI YAPILAN SÜRELĐ YAYINLAR Akademi Anadolu Anadolu Sanatı Arasürmalan Anatolıan Studies Anatolica Anıt Archives Asiatiques Arkitekt Ars Islamica Ars Orientalis Athâr-e îrân Azerbaycan Yurt Bilgisi Belgeler Belleten Bosporus Byzantınısche Zeıtschrıft Byzantıon Çorumlu .

Baron d' Arnold. Sir Thomas Arseven. Franz Baltaoğlu Süleyman Barthold. BĐO-BĐBLĐYOGRAFYA VE ĐSTANBUL ĐLE TÜRK MEDENĐYETĐNE HĐZMET ETMĐŞ KĐŞĐLERĐN ĐNCELENDĐĞĐ ARAŞTIRMALAR About. Sermet Muhtar Aramon.13. Bourguignon d' . Mehmet Ahmed Nadir Ali. Reşid Safvet Ayverdi.Celal Esâd Atabinen. Ebu Bekir Adler. Thomas Altan. Edmond Acemi b. Vasilij Viladimiroviç 145 146 Antonie François. Kemal Andreossy145 Anville146 Alus. Hacı Allom.173 Đstanbul Ansiklopedisi Đstanbul Şehremaneti Mecmuası Đstanbuler Mıtteılungen V. Comte Jean-Baptiste. Johann Heinrich Friedrich Ağaoğlu. Gabriel de Luetz. Ekrem Hakkı Babınger.

Bulwer. Sedat Çulpan. Henry Lutton Busbeke. Cevdet Dâvud Ağa Deceı. Andre Cimabue. Aurel Dernschvvam de Hradiczin. Fehim Belin. Ootgeer Giselijn Van Cancellus Canonica. Ch. Kari Ambros Bernarol. Jean de Buendelmonti. William Henry Bayraktareviç. Anne Claude Philippe de Cem Sultan Chenier. Pietro Cantacasın Caylus.A. Ottaviano Bossert. Max van Bernard. Gertrude Lowthian Belon. Bertrandon de la Broquiere Bırge. Pierre Benedichıs Angelus Berchem. A.Cristoforo Bon. Prof. Hans .174 Bartlett. John Kingsley Biron. François-Alphonse Bell. Keppel Archibald Cameran Çetintaş.Helmuth Brayer. Cenni di Pepo Costanza da Ferrara Creswell.

Richard Erdmann.175 Dethier. Xavier Huart. Vasfı Egli.Ph. sonu XVI. Cornelius Halil Đbrahim Paşa HammerPurgstall.Uluğ Đhtifalci Mehmed Ziya Jaubert.Gaspare Trajano Fossati Giuseppe Gabrıel. Alphonse Etienne Dirimtekin. Mimar148 Hommaiere de Hell.yy. Heinriçh . Gurlıtt. Abdülkadir Fossati.yy.Anton Diez. Clement Imbault Hüseyin Ayvansarâyî Đbrahim Paşa (Hadım) Đğdemir. Herbert Wilhelm Ebu El Hasan Egeli. Sedat Hakkı Ettınghausen.Josef Has Yunus Kaptan Hayreddin. Pierre-Amedee 147 148 XV. Albert-Louis Glück. Ernst Dinet. Kurt Erdoğan. Feridun Duda. Mimar147 Hayreddin. başlarında yaşayan Osmanlı miman Mostar Köprüsünü yapan Osmanlı miman . Halil Ethem Eldem. Ernst Arnold Eldem.

Rıfkı Melûl Mimar Sinan Önge.Guillaume de Karatay.KAYBOLAN ÇALIŞMALARI Âdilşah Kadın Camii Âli Paşa Konağı TARĐHĐ ESERLER HAKKINDAKĐ Attar Halil Ağa Mescidi ile Çeşmesi Beyhan Sultan Çeşmesi Bostan Camii Bostancıbaşı Abdullah Ağa Camii Çobançavuş Camii Çukurçeşme Hamamı Eflatun Mescidi Esat Efendi Çeşmesi Fatma sultan cami . Enıest Melling.Yılmaz Perek. P. Reşat Ekrem Kritovulos. Efdaleddin V. Cornelius Loti. Pierre Mamboury.176 Jerphanion.14.AlfonsMaria Tekiner. Ernst Loos. Anton Ignaz Meriç. Zeki Faruk Schnneider. Fehmi Ethem Kasım Ağâ Koçu. Mikhael Kühnel.

TÜRK SANATIYLA ĐLGĐLĐ GENEL ÇALIŞMALARI Âbide-i Hürriyet Abdülmecid'in Mozaik Tuğrası Ağakapısı Ağırlık Kulesi Anadoluhisarı Arasta Sokağı Kazısı Arkeoloji Müzeleri Arslanhane Arz Odası Ayasofya'daki Otomat Saat .15.177 Hoca Teberrük Camii Đskele Mescidi Kasım Ağa Mescidi Kazasker Abdurrahman Camii Kazasker Ebu'1-Fazl Mahmud Efendi Medresesi Kızlarağası Abbas Ağa Hamamı Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Camii Odalar Camii Payzen Yusuf Paşa Türbesi Revanî Çelebi Camii Sadettin Efendi Çeşmesi Saliha Sultan Mektebi Sekbanbaşı Đbrahim Ağa Mescidi Şeyh Murad Mescidi Sultan I.Mahmud Çeşmesi Süleyman Subaşı Camii Yayla Camii Yedekçiler Camii V.

178 Bâbüssaâde Bâbüsselam Ayyıldız Bâb-ı Hümâyun Ayasofya Muvakkithânesi Ayrılık Çeşmesi Mezarlığı Baruthane Batılılaşma Batı Sanat Akımlarının Değiştirdiği Osmanlı Dönemi Türk Sanatı Bedesten Cami(Mimari Tarih) Çeşme Empire Galata Kulesi Gotik Hamam(Tarih ve Mimari) Haydarpaşa Garı Đmaret Đstanbul'un Tarihi Eserleri Đstanbul (Türk Devri Eserleri) Kale Mescid Minare Osmanlı Devri Türk Mimarisi Rumelihisarı Zindankapısı .

179 VI. 1969 Galata ve Kulesi . 1965 Küçük Amasra Tarihi ve Eski Eserleri Kılavuzu. VIH-100 Sayfa ve 88 levha.VIII . Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Yayınıdır. Avec trois plans et 26 planches hors .texte. Đstanbul. s. Eserin Türkçesi. 128 Sayfa. Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü Yayınlarından. 1963 Son Devir Bizans Mimarisi. 1. Đstanbul. Ankara. Đstanbul. s. ek 27 resim. X. Đstanbul. Đstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayını. Millî Eğitim Bakanlığı. Đngilizcesi.KĐTAPLAR 1955 Đstanbul Petit Guide â Travers les Monuments Byzantins et Turcs.5-38 arasında. Şeriri . 1964 Cristoforo Buendelmonti. . 58 resim ve plan ile 5 adet renkli klişe ve resimler.S: 19.YAYINLARI VI.82-128 arasında bir dizin ile birliktedir. Metin içi resim ve planlardan başka.Galata and its Tower. 4 sayfa ve 14 levha (özel yayındır). Milletlerarası Bizans Tetkikleri Kongresi Tertip Komitesinin yayını.138 sayfa. T.C.39-81.1. Resimler s. 78 Sayfa.

Đstanbul. kroki ve gravürler s. in Đstanbul"149 1984 Ayasofya I. Đstanbul. Almanca özet "Spât. Romanos Diogenes (1068-1071). 149 Kitabın ilk baskısı 1963 yılında yapıldı.25-30. 199-228 arası Đstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınlarından.s. Türk Tarih Kurumu Yay.3-25. Yapı ve Kredi Bankası Kültür ve Sanat yayınlarından. 167 sayfa.. 1976 Bizans Devrinde Boğaziçi. Metin içi resimler ve ek 1 levha. Eseri tamamlayan resim. 2236. Đstanbul . Đkinci baskısını yayımlayan Türkiye ve Otomobil Kurumudur. s. Ek 288 resim ve plan. 115-184 arasındadır. XI-144 Sayfa. Ankara .-byzantinische Architektur . Đstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yay.Türkiye'de Ortaçağ Sanatı Araştırmaları: II. Türkiye'de Ortaçağ Sanatı Araştırmaları: III 1980 Son Devir Bizans Mimarisi. 56 Sayfa. Đstanbul. 136 levha 218 resim ve 4 renkli levha bulunmaktadır. Ayasofya'nın Bizans devri . . Bibliografya . XI-184 Sayfa. Karadağ (Binbirkilise) ve Karaman Çevresinde Arkeolojik Đncelemeler. 229 Sayfa.180 1971 Malazgirt Savaşını Kaybeden IV. Fransızca özet: Recherches archeologuque â Karadağ et dans la region de Karaman.Bauten der Palailogenzeit.s. Đstanbul'da Palailogoslar Devri Anıtları.

34-60.27-32. Fotoğraflar: Ersin Alok. Eren Yayıncılık. 60 Sayfa.Saçlıoğlu tarafından yapılan Đngilizce tercüme s. Türk döneminde Ayasofya'nın tarihî ve içindeki ekler s. 1-29. Đstanbul. 61-69 arası bibliografyadır).181 Virginia T.32-56 arasında bulunmaktadır. Ayasofya II. Bibliyografya s. 1-27. 1986 Ayasofya III. Ek olarak büyük bir plan verilmiştir. 56 Sayfa. Topkapı Palace. Atatürk ve Pietro Canonica. 33-56 Yapı ve Kredi Bankası Kültür ve Sanat Tarihi Hizmetlerinden Topkapı Sarayı. Bibliyografya s.Saçlıoğlu tarafından yapılan Đngilizce tercüme s. Eserleri ve Türkiye Seyahatnamesi ile Atatürk'e Dair Hatıraları. Virginia T. Epoch yayıncılık. . 69 sayfa (ilk 59 sayfası esas metin s.Saçlıoğlu tarafından yapılan Đngilizce tercüme s. 48 Sayfa ve metin içi ve dışı 20 resim. tercüme: Handan Dedehayır tarafından yapılan sidir. Bizans dönemine ait mozayikler ve diğer süsleme s. 30-32. Epoch yayıncılık. Virginia T.

Đstanbul:Ertuğ & Kocabıyık Publications .C. Bakanlığı yayınları. kroki. Bursa . 31 sayfa. 80 Sayfa.Semavi:-v. Ankara : Kültür Bakanlığı. The History and the Monuments. Đstanbul . 192 sayfa. Murat. Bibliyografya s.Fotoğraflar: Ahmet Ertuğ. Ankara.v. 132 sayfa .d. Đngilizcesi. Đstanbul. iç kapakta: Ortaköy.d.52-55.. Yayıncısı: Dragon.182 1988 Đznik (Nicea) Tarihçesi ve Eski Eserleri.. 1992 City of Domes . Ankara: Kültür EYĐCE. metin içi numara almamış çok sayıda fotoğraf. 1972 Ankara'nın Eski Bir Resmi. Sayfa Sayısı: 194 s. Tarih-Sosyal ve Mimari Doku.Türk tarih Kurumu. Edisyon : 1. 1991 Ortaköy. baskı . Metin-BELGE. . Đstanbul . Semavi-SÖZEN. Trabzon.Kültür Bakanlığı. 1996 EYĐCE. 1993 EYĐCE. s. 56-80 arasındadır. Ankara: T.Semavi. gravür ve plan bulunmaktadır.

Đst..183 1997 Kariye Mosque: Church of Chora Monastery.: Net Turistik Yay. 72 s. . Kariye Moschee. Kariye la Mosguee. Zeynep Eker.. Çev.

1951 "Bizanslılar zamanında Đstanbul".I. "Galata Hakkında Đki Kitap ve bu Münasebetle Bazı Notlar". s. Edebiyat Fakültesi . . 20-25. s.201 -219. Đstanbul: Đ. 1-12. S: 111. Nisan. 146-148.s.37-49. (levhalar XIV-XXI) Fransızca özet: "Une eglise byzantine â Đznik (Nicee)" . S:l 13. s. C. C.Ü Edebiyat Fakültesi. S:49 . Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Belleteni.2. "Amasra'ya dair". "Ein Kurzer Bericht über die byzantıschen Funde und Veröffentlichungen in der Türkei (1945-1948)". "Ayasofya mozayikleri ve bunları meydana çıkartan Thomas VVhittemore".MAKALELER 1949 "Đznik'de bir Bizans Kilisesi". S: 1. Ocak.XIV.Ü. Belleten .C. Đstanbul: Đ. s. Mart .49-51. S: 13.554-556. S:2 . Jahrbuch der Österreichischen Byzantinischen Gessellschaft. Türkiye Turing ve Otomobil Kurum Belleteni. . s. Ankara: TTK. 357-378. C. s. C. s.184 VL1.I.Tarih Dergisi. I.n. Haziran. Tarih Dergisi. 1950 "Demirciler ve Fatih Darüşşifası" . Resimli Tarih Mecmuası.

S:192. "Amasra Kalesinde Fatih Sultan Mehmed II Tarafından Camiye Çevrilmiş iki Eski Bizans Kilisesi" .s. Hafta Mecmuası.Ü. s. Aralık. "Ölümü münasebetiyle: Arkeoloji Profesörü A. s. s. 14. "Prof. "Đstanbul'da Bizans Devri Eserleri". Yeni Đstanbul. 469-491. Almanca özeti: "Einige Bemerkungen über zwei byzantinische Kirchen in der Burg von Amasra. Ankara: TTK. s.Maria Schneider (1896-1952)". Ekim. "Temakhia tina byzantines epokhes en Amasra". S:64 . s. 1953 "Fatih'in Portreleri". "Amasra Büyükada'sında bir Bizans Kilisesi". 585-598. 1055. S: 131 . Hafta Mecmuası. Belleten . C. Fransızcası: "Leglise byazantine de 'Büyükada' a Amasra (Amastris de Paphlagonie)".-Maria Schneider". Alfons . 492-496. C. Dr. Đstanbul: Đ. s. Belleten . Bernard'ın Mezarı". S:3-4. 12 Haziran. n.5-7. Ankara: TTK. S:60 . s.185 1952 "Mektebi Tıbbiye'nin Đlk Müdürü Dr. S: 194. Ortodoxia. C. S:29 .7. 88-95. Edebiyat Fakültesi. 29 Mayıs. s.15-18. die von Mehmed der Eroberer in Moscheen vervvandelt wurden" . Tarih Dergisi. 89-96.XVI. 12-14.Ekim.XV.Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Belleteni.s. .I.

S: 195. Türkiyat Mecmuası.Ü. Đstanbul: Đ. 27-35.Yıl:l.s. "Aleksandr Aleksandroviç Vasiliev". s. Belleten . S:7. 247268. Hafta Mecmuası. Hafta Mecmuası. s. S: 192. C.Kamil imzasıyla S.328-329. Eylül(1952). s. Hafta Mecmuası. "Đstanbul'da bazı Cami ve Mescid minareleri". 25 Eylül. S:213.150 "Sekizinci Paleolog". "Đstanbul Hakkındaki Düşünceler". Fransızcası: "Une dalle armoriee inedite de I'epoque genoise a Amasra" . s.186 "Đstanbul'un Türk Yapısı Âbidelerine bir bakış". 11 Eylül.Kamil imzasıyla . IV.Yeni Tarih Dünyası. 164. Hafta Mecmuası.2-7. S:212. s. S: 65. "Đstanbul'da Latin Đmparatorluğu Nasıl Kuruldu?-II". Ankara: TTK. 19 Haziran. Tarih Dergisi. Edebiyat Fakültesi.151 "Amasra'da Cenova Hâkimiyeti Devrine ait Armalı bir Levha" . Hafta Mecmuası. Hafta Mecmuası. 29 Mayıs. S:8-31/12. 16 Ekim. S:209. S:207. "Đstanbul'da Latin Đmparatorluğu Nasıl Kuruldu?-!".14-15. 36-40. " Teodara'nın Hayatı. Hafta Mecmuası . C. 23 Ekim. C. "Đstanbul'da Latin Đmparatorluğu'nun Devamı".X . s. S:213. 150 151 S. 23 Ekim. Ocak. "Zoe".Vn.

"Remarques sur deux anciennes eglises byzantines d'istanbul: Koca Mustafa Paşa Camii et l'eglise du Yuşa Tepesi". Đstanbul: Đ. Milletlerarası Bizans Tedkikleri Kongresi". Mart.C. Đstanbul: Đ. 97-105. I. S:7. 525. s. s.187 "IX. Tarih Dergisi. S:67. Edebiyat Fakültesi. (s. Belleten. s. 164-165.Ü. C. IV. "Ernest Mamboury (1878-1953)". Yeni Sabah. C. Mayıs.Ü. C. VI. 393-411.Ü.C. s. Actes du IXe Congres International des Etudes Byzantine . Edebiyat Fakültesi . 2 Şubat. S:8 . S: 9 . "Türk Sanatının Bir Eseri Tahrip Ediliyor". s. Ankara: TTK. Eylül. 150-153. 184-195. Đstanbul: Đ. Aralık (1953).7. 1954 "Đstanbul'un Fethinden Önceki Eserlere ait Eski Bir Kitap Hakkında" . Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi. "Deux Anciennes Eglise Byzantines de la Citadelle d'Amasra". s. 175-185. 139-149. V. C. Edebiyat Fakültesi. "Đstanbul'da Koca Mustafa Paşa Camii ve Onun Osmanlı-Türk Mimarisindeki Yeri". S: 7-12 .H. "Demirciler ve Fatih Darüşşifası Mescidleri Hakkında Yeni Bazı Notlar" .XVII. n. Tarih Dergisi. 85-90. s.Ü. Fatih ve Đstanbul . s. Tarih Dergisi. C. 154-168 arasında 19 tane resim bulunmaktadır) Fransızcası: "La Mosquee Sekmanbası Đbrahim Ağa et le Probleme de la Localisation du Monastere de Kyra Martha (resume)" s.Üniversitesi Edebiyat Fakültesi.V . 152-182. s.C. "Sekbanbaşı Đbrahim Ağa Mescidi ve Đstanbul'un Tarihî Topografyası Hakkında Bir Not". Đstanbul: Đ. . Eylül. Cahiers Archeologiques.VII. 1 .

VB. 157-182. Belleten. Ankara: TTK.188 "Prof. 157-182. s. "Đstanbul'da 'Yayla' Camileri ve Şehrin Tarihî Topografyasının Yanlış Đzah Edilen Bir Meselesi". Eylül .s. s. Đstanbul Mitteilungen.Edebiyat Fakültesi. Dr.Türkiyat Mecmuası. Nisan .(On iki sayfalık teksir) . 849-855. "Türk Hamamları ve Bayazıd Hamamı" .s. s. 1955.B.Ü. "Mezarlıklarımız" . Đstihkam okulu Yd. Philipp Schweinfurth (1887-1954)" . Đstanbul: Đ. 109-112. Türk Yurdu.no yok. s. C. Türkiyat Mecmuası. "Das Denkmal von Kuşkayası bei Amasra (Paphloganien)". Anadolu. 685-694. Revue des Etudes d'Histoire en Turquie . Mart . 231-252. S: 10 .Türk Yurdu. s. S: 242 . 1955 "Đstihkâm sınıfı ve Đstihkâm okulunun tarihçelerine bir bakış". C. S: 70.XI. 79-88.s.XI.VI. C. C.31-42. Đstanbul. XVEI. C. Tarih Dergisi. C.Subay Bölüğü 42-8 Dönem . s. "Recherches d'Archeologie Byzantine" . "Yunanistan'da Türk Mimarî Eserleri I" . Mayıs . "Đstanbul'da Bizans Sanatı"JBasın -Yayın Genel Müdürlüğü Rehber Kursu. "Yunanistan'da Türk Mimarî Eserleri". S: 244 .

25-28. "1883 de Türkiye'ye vapurla gelen bir seyyah: Marchebeus" . s. S: 255 . S: 258 . "Arnold von Harf" .A. Mart. S: 256. s. Amedee Jaubert" .Ocak. "Bir Fransız Gizli Ajanı. Eylül. "Fransız Đhtilali Sırasında Osmanlı Đmparatorluğu. Temmuz . G.Türk Yurdu.Türk Yurdu . s. Mayıs.Olivier" . G. s. 623-628. 506-511.Türk Yurdu.Türk Yurdu .Olivier" .s.Tiirk Yurdu. Şubat. Haziran . s. 690-694. 574-583.Türk Yurdu .Türk Yurdu. S: 260. "Fransız Đhtilali Sırasında Osmanlı Đmparatorluğu. S: 266 . 831-834. s.Olivier" . 895-899. G. "1883 de Türkiye'ye vapurla gelen bir seyyah: Marchebeus" . s. S: 253.Türk Yurdu. 650-656.A. Şubat. S: 265 .A.Türk Yurdu. S: 264 . Ağustos .189 1956 "Onaltıncı Asırda Đstanbul'da Fas'lı bir Seyyah: Ebu El Hasan" . S: 254 . "Fransız Đhtilali Sırasında Osmanlı Đmparatorluğu.Türk Yurdu. "Bir Fransız Gizli Ajanı. "1793 de bir Rus Elçilik Heyeti" . G. Mart. 96-102. s. S: 259.Olivier" . Amedde Jaubert" . 180-186. Türk Yurdu. 742-749 .A. . s. "Fransız Đhtilali Sırasında Osmanlı Đmparatorluğu. s. S: 257 .

190 "Eski Âbidelerde Kurulan Müzeler" . Nisan. C. G. s. S: 180 .Türk Yurdu. s.Ocak .s. 15-21. Cittâ del Vaticano. 23-25. X. 421-428.Actes du Ve Congres International d'Archeologie Chretienne. 9-12. Bilgi. Aralık. S: 263.Apotres". Cahiers Archeologique. Ekim.VEI. Milletlerarası Bizans Tetkikleri Kongresi Tebliğleri (Actes du Xe Congres International des Etudes Byzantınes Đstanbul). Türk Yurdu . S: 122. "Un baptistere byzantin a Side en Pamphylie" . 346-352. S: 262. S: 1 . Albert Gabriel'in Türk Sanatı Dışındaki Çalışmaları" . Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Belleteni. Đstanbul. s. C. s. Bilgi. C. 63-74. . Ölçü . s. XI. "Đstanbul Arkeoloji Müzeleri Eski Müdürü Aziz Oğan (1888-1956)".Türk Yurdu. "Les Fragments de la decoration plastique de l'eglise des Saints . s. s. 33-35. "Fatih'in devrinde yapılan portre ve madalyonları". S: 261. s. 267-271. 577-583. "Fatih Devri Mimarisi" . Kasım . "Yeni Şehircilik Karşısında Küçük Âbidelerin Durumu".DC. 728-732. S: 267 . 1957 "Prof. 130-133. (1955). s.Olivier" . "La Ville Byzantine de Side en Pamphylie" . S: 122. . (levhalar XVII-XX) "Eski Kütüphane Binaları Hakkında" . "Fransız Đhtilali Sırasında Osmanlı Đmparatorluğu.s.A. C. s. XI. 20-30.Türk Yurdu .

159163. s. Bilgi . s. 7-8. S: 120. s. Istanbuler Mitteilungen . Ölçü . "Mahalli Monografyalar" . "Eski Eserlerin Bakımından Millî Đzzeti Nefis". Türk Dili . S: 269. Haziran . 7-8. 29-32. Dârüşşifası". s. 1215. "Türk Mimarî Âbideleri H-Đznik'de Đsmail Bey Hamamı". S: 119 . "Kıbrıs'ın Tarihine ve Türk Eserlerine dair" . Ölçü .VIH . Türk Yurdu . "Efdaleddin Bey (1870-1957)". S: 268. S: 129. s. "Türk Mimarî Âbideleri m. Türk Yurdu . 1958 "Bizans Adlarının Dilimizde Yazılışı Hakkında" . Bilgi. 12-14.C. s. "Türk Mimarî Âbideleri I-Gebze'de Mustafa Paşa Külliyesi" .S:130 s. S: 76. 9-10. Đstanbul :TTOK. 57-64. "Türk Mimarî Âbideleri IV-Sivas'da Kaykâvus I. s.191 "Yeni Şehircilik Karşısında Büyük Külliyeler" . 811-815. Mayıs . CVH.Kayseri'de Köşk Medrese". (levhalar: 15-20) . 887-890. S: 2. Bilgi. s. Bilgi. S: 4. Üstad Efdaleddin Tekiner. s. s. 7-8. "Die Medrese des Kazasker Ebu'1-fazl Mahmud Efendi in Đstanbul" .

XXI. s. "Đki Türk Âbidesinin Mahiyetleri Hakkında Notlar: Đznik'de Nilüfer Hatun Đmareti ve Kayseri'de Köşk Medrese". C. C.(1957) . "L'eglise cruciforme byzantine de Side en Pamphylie". Ocak. S: 192. C. 113-114. s. Ankara Üniversitesi Đlahiyat Fakültesi Türk ve Đslâm Sanatları Tarih Enstitüsü Araştırmalar Dergisi. s. Ocak . Üsküdar-Bostancıbaşı Derbendi Güzergâhı". s. 144147.Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Bellereni . C. Fransızca özeti (reume): "A Propos de la Destination originale de Deux Monuments Turcs: Đmaret de Nilüfer Hatun â Đznik et le Köşk Medrese â Kayseri".Ü. 79-99. IX .Vin. Anatolia. 13 Eylül. 101-104. s. 5-6. "Bizans devrinde Đstanbul'da tababet.657-691. Đstanbul : Đ. XXIII. Ankara.192 "Neue Fragmente der Theodosius-Saule" . "Mahalli Monografyalar" . s. Tıp Fakültesi Mecmuası. IH s. 107-112. 1959 "Đstanbul'da Abbasî Saraylarının Benzeri olarak Yapılmış bir Bizans Sarayı: Bryas Sarayı". Edebiyat Fakültesi. "Đstanbul-Şam-Bağdat Yolu Üzerindeki Mimarî Eserler I. Tarih Dergisi . Belleten. 81-103. Đstanbul: Đstanbul Üniversitesi. TTK.n . Đstanbuler Mitteilungen. s. C. 35-42. Ankara s. S:89. Fransızca özeti: "Un Palais Byzantin Construit d'Apres les Plans des Palais Abbasides: Le Palais de Bryas". hekimler ve sağlık tesisleri". .C.

"Les palais byzantin de Nymphaion pres d'Đzmir". Đstanbul Arkeoloji Müzeleri Yıllığı. s.193 "Erken Osmanlı Devrinin bir Cami Tipi Hakkında". 20-22. Anadolu Araştırmaları.Ü.I..Edebiyat Fakültesi. s. Tarih Dergisi . München. Dethier one of the Earlier Directors of the Archaeological Museums of Đstanbul". I. Eylül . C. C. "Contributions a l'histoire de l'art byzantin: Quatre edifıces inedites ou mal-connus" .) "Side'nin Bizans Devrine ait Binalarının Sanat Tarihi Bakımından Değerleri" . s.X.EX . S: 14 . Eylül .Edebiyat Fakültesi.X. . s. Đstanbul: Đ. Türk Tarih Kongresi. C. S: 15 . 9-103. 99-116. s. (levhalar XXVI-XXIX. 150-153. C. s. Akten des XI. Tarih Dergisi . 223-234. Internationalen Byzantinisten Kongresses 1958. 45-52.Ü. 53-60. C. "Đznik'de Büyük Hamam ve Osmanlı Devri Hamamları Hakkında bir Deneme" . s. Đngilizcesi: "Notes on Dr. 1960 "Đstanbul Arkeoloji müzelerinin ilk müdürlerinden Dr. Kongreye Sunulan Bildiriler. s. Ph. s.Đstanbul:Đ. 147-157.XI. C. Cahiers ArcheoIogiques. Anton Dethier Hakkında Notlar". 245-258. "Đstanbul'un Kaybolan bir Eski Eseri: Kazasker Ebu'1-fazl Mahmud Efendi Medresesi" . V. "Un type architectural peu connu de Fepoque des Paleologues a Byzance". Türk Sanatları Kongresi Tebliğleri Özetleri.

S:4460. 71-82. Ocak . Eylül. Ayasofya Müzesi Yıllığı. (Đngilizcesi s. C. s. Đstanbul: Đ. (Fransızcası s.Türk Tarih Kongresi. s. s. C. 25-28. "Bizans mimarisinde Dış Cephelerde Kullanılan Bazı Keramoplastik Süsler". Đstanbul Arkeoloji Müzeleri Yıllığı.Yeni Đstanbul. 14 Nisan. V . C. 8-13. Aralık. "Mimar Sinan-H". 298-302. "Yedikule Hisarı ve Avlusundaki Fatih Mescidi".Yeni Đstanbul. S: 97. "Kosova'da Meşhed-i Hüdavendigâr ve Gazi Mestan Türbesi". S:4458. Kongreye Sunulan Bildiriler .Ü.X . 80-84. Tarih Dergisi. Eylül 1961. s. 1-7.XXV. 12 Nisan . C. Belleten. S: 239 . s.Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Belleteni. 1-20. Ankara : TTK. Anıt. S:16. .m.s.XH. C. C.VH. 147-152) "Konya Tarihinden bir Yaprak: Aya Thekla Efsanesi ve Sanat Tarihinde Aya Thekla".194 "Bizans-Đslam ve Türk Sanat Münasebetleri". 1961 "Đzmir Yakınındaki Kemalpaşa (Nif) da Laskaris'ler Sarayı".Edebiyat Fakültesi. 1962 "Mimar Sinan-I". S:30. 57-60) "Bursa ve Çevresinde Türk Sanatı" .s.

"La mosquee-zaviye de Seyyid Mehmet Dede â Yenişehir. Tarih Dergisi . Edebiyat Fakültesi . Ankara: TTK.S:105. s. 141-158. 49-68. (Mart 1962-Eylül 1963).sayfa konmamıştır. s. 31-132. Türk San'atı Tarihi Araştırma ve Đncelemeleri. 24-28.I. "Enez'de Yunus Kaptan Türbesi ve Has Yunus Beyin Mezarı Hakkında bir Araştırma" .VII. S:30. S: 17-18. Đstanbul: Đ. S:6. Türk Kültürü . Sanat Tarihi Enstitüsü yayını. Đktisat Fakültesi Mecmuası . Đstanbul: Đ. Đstanbul . 1 .S: 1-2 . Belleten . "Âli Saim Ülgen (1913-1963)". s. Recherches sur l'architecture turque du XrVe siecle".). s. 44-47. Eylül. s. Türkçe özeti: "Yenişehirde Seyyid Mehmed Dede Zaviye-Camii.195 "Semağ'da Mevlevîleri Tasvir Eden bir Rus Gravürü". "Đstanbul Minareleri".Beitrage zur Kunstgeschichte Asiens-in Memoriam Ernst Diez. 3-57. 131-147. s.Ü.s.C. Đstanbul: Güzel Sanatlar Akademisi Türk San'atı Enstitüsü Yay. .Xm. Fransızca özeti: "Une Institution Religeuse et sociale de la Premiere Periode Ottomane: La zaviye (Zawiyah) et la mosquee a Zaviye" s. Anıt.XrV. Đstanbul Üniversitesi.(yukarıdaki Türkçe özetleri cilde ek olarak numarası yayınlanan:Makalelerin kitabında.XXIII. C. "Bursa'da Osman ve Orhan Gazi Türbeleri" »Vakıflar Dergisi. 59-88.Dördüncü sıradadır. "X. Hommaire de Hell ve Ressam Jules Laurens". Nisan .s. C. 58-62. C. "Đlk Osmanlı Devrinin Dinî-Đçtimaî bir Müessesesi: Zaviyeler ve Zâviyeli Camiler" .. S:l. C. C. V.Yüzyıl Türk Mimarisi Hakkında Araştırmalar".Ekim 1962Şubat 1963.Ü.XXVn. C.

61-70. C.Mayıs. S: 13.V. Kasım. s. s.S:7. Türk Kültürü . 37-40.Türk Kültürü. 36-45.Ü. "Atatürk ve Eski Eserler". "Two mosaic pavements from Bithynia" . Şarkiyat Mecmuası. Türk Kültürü . 373-383. (Ek olarak 10 adet levha) 1964 "Bir Elyazmalar Bülteni ve bu Münâsebetle Bizde de Böyle bir Bültenin Yayınlanma-sının Lüzumu Hakkında" . 35-39. "Les Bedestens dans l'architecture turque" . s. "Eski bir Türk Karikatürü".D. Congresso Internazionale di Arte Turca.Ağustos .H. "Bir Yıldönümü Dolayısıyla Türkiye'de Üniversite". s. Eylül . "Üsküp'de Türk Devri Eserleri" . Türk Kültürü .Türk Kültürü . Đstanbul: Đ. s. I. XVII. C. S:l.1963. Oaks Papers . 100108.C. 73-77.s. S: 10 . II. Venezia . 12-17 . 20-30. CH.Ocak .Dumbarton. Türk Kültürü.1. S: 14 . Atatürk Sayısı. Aralık . s. "Kanunî Sultan Süleyman Devrinde Türkiye'de Avrupalı bir Ressam Flensburg'lu Melchior Lorichs" .C. C.s. s.196 "Kültür Eserlerimiz Olarak Eski Eserler ve Bunların Korunması". Edebiyat Fakültesi Şarkiyat Enstitüsü . C.

VII . Ekim. 3 . 14-16. 77-104. "Arslanhane ve Civarının Arkeolojisi" .Actes du XII Congres des Etudes Byzantines (Ochrid 10-16 Septembre 1961). C. Haziran . Đstanbul Arkeoloji Müzeleri Yıllığı . 39-76. s. 99-114. Đstanbul: Edebiyat Fakültesi. s. 753-756. 141-146. Hommage a Silvio Giueppe Mercati. Edirne .s.S: 1. 23-33. 99-101. Fransızcası: "Sur l'Archeologie de l'Edifice dit Arslanhane et de Ses Environs (resume)". C. XXVEI. C. 729-752. S:269 .s.Edirne'nin 600.197 "Une Novelle Hypothese sur une Mosai'que de Sainte Sophie â Đstanbul" . Belleten. CJOV. C. (ek Vin levhada 17 resim bulumaktadır) "Svilengrad'da Mustafa Paşa Köprüsü (Cisr-i Mustafa Paşa)". S: 19. Mart . Ankara: TTK. s.XIXn.s. "Đznik'de Đstanbul Kapısının Medusa'ları" . Fethi Yıldönümü Armağan Kitabı.Seri-Sa. Tarih Dergisi. s. S: 112.XXXIV. . "Alexios Apocauque et l'Eglise Byzantine de Selymbria (Silivri)" . Ankara: TTK. C. (levhaların numarası IV-IX) "Atik Ali Paşa Camiinin Türk Mimarî Tarihindeki Yeri".Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Belleteni. Beograd .Byzantion .. s. ( Vin levha 8 resim ve 2 fotokopi bulunmaktadır) 1965 "Bizans Devrinde Edirne ve Bu Devire ait Eserler". Đngilizce özeti: "The Bridge Mustafa Pasha in Svilengrad (Bulgaria) Cisr-i Mustafa Paşa" s. 46.

Türk Yurdu. Türkiyat Mecmuası .( basımı 1965).Ocak-Nisan . "Les Eglises Byzantines d'Đstanbul du IXe au XVe siecle". S:20 . 113-117.Đstanbul:Đ. 137-145. Đstanbul : Đ.. 109-163.Edebiyat Fakültesi. "Sultaniye . s. "Fetihten Sonraki Đstanbul'daki Kiliselerin Durumu" . Türk Yurdu . 199-216.Ü.XIV .C. "Defineciliğe Dair" .C.Karapınar'a Dâir". Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Belleteni.C. s. s.Yıl: 54 . IV . 4-5.198 "Ohri'nin Türk Devrine ait Eserleri" .) "Reşid Safvet Atabinen (1884-1965)". 7-9. S: 308 . 117-139. s.XV.Mart. Attı del Secondo Congresso Internazionale di Arte Turca. C.Vakıflar Dergisi . "Đstanbul'un Mahalle ve Semt Adları Hakkında bir Deneme".VII. S: 316. S: 308 . Napoli. s. "Turizm ve Eski Eserler" . s.VI.Türk Yurdu. s. Corsi di Studi Ravennati e Byzantine .C. 4-5. . Tarih Dergisi .Ü. s. 33-34. (ek XVI levhada 31 adet resim ve plân bulunmaktadır. S: 276-279 . "Les Bedesten's dans I'Architecture Turque". s.

s. 709 (1310) Tarihli Tasvirli bir Türk Mezar Taşı. Reşid Rahmeti Arat Đçin. Đstanbul Belediyesi Dergisi. s. C.199 1966 "Konya ile Sille Arasındaki Akmanastır. Almanca özeti: "Ein H. Mehmet Ziya Bey". Anadolu'da Tasvirli Mezar Taşları Hakkında Araştırma". . (levhalar.Vn-Vm . Eine Studie Türkischer Bildegrabsteine in Anatolien". (ek olarak verilen XX levhada 25 resim bulunmaktadır) "Eine Senmunvenreilef auf einem Turm der Stadtmauer von Đstanbul".Türk Etnografya Dergisi. Edebiyat Fakültesi Şarkiyat Enstitüsü . 243-264. Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yay.19641965.. s. s. Belleten. 5-7. Tortoulae Studien zu altchristlichen und byzantinischen Monumenten. 27-28) "Đstanbul Tarihçeleri ve Eserleri. 12-13. 224-243.VI . S: 39. 208-223. Manâkib al-'arifinde'deki Deyr-i Eflâtun".s. 110-119. S: 19.C. s. "Büyük Balık Küçük Balığı Yutar" .29. s. Đstanbul : Đ.C. Arkeolojik ve Tarihî Değeri ile Bugünkü Durumu Hakkında bir Araştırma" . XXX. S: 118. (ek olarak verilen XII levhada 17 tane resim ve kroki bulunmaktadır) 'Trabzon yakınındaki Meryem Ana (Sumela) Manastın.Ü. Şarkiyat Mecmuası .709 (1310) Datierten Türkischer Grabstein Mit Menschendarstellung in Kırşehir. 135-160. (ek olarak verilen XV levhada 4 tane resim bulunmaktadır) "Kırşehir'de H. Ankara: TTK.

. Đstanbul : Đ. 551-592.200 1967 "Kaybolmuş bir Tarihî Eser. s.Türk Tarih Kongresi. C. 585-586. April . Şeyh Murad Mescidi".Ankara. G. "Tarihi Vesika olarak Eski Resim. S: 5. Ankara: TTK. S: 22 . Chariton) in der Nâhe von Konya und die Hohlenkirchen von Sille". s. s. Phil. Đstanbul über Dr. VI. Amsterdam. Ankara.1967. Poychordia-Festschrift Franz Dölger zum 75 Geburtstag. Şubat. "Varna ile Balçık Arasında Akyazılı Sultan Tekkesi". Belgelerle Türk Tarihi Dergisi.) Đngilizcesi :"The Tekke of Akyazılı Sultan between Varna and Balchic (Bulgaria)". 1968 "Yunanistan'da Unutulmuş bir Türk Eseri" . Dethier". Kerpener Heimatblatter.s. 67-73.s. Kongreye sunulan bildirler. Semavi Eyice. 20-26 Ekim. Tarih Dergisi. 162-185.I. 24 Ekim . "Auszug aus einem vürdigenden Bericht des Professors Dr.2 .VI. s. S :1. "1961 Doğu-Trakya'da yapılan bir tetkik Gezisinden notlar(özet)". s. (ek olarak verilen XXII levhada 30 tane resim bulunmaktadır. 308-312. 15 Jahr.XVII.206.Ü:Üniversitesi Edebiyat Fakültesi. 593-600. s. C. C. Belleten. XXXI. "Akmanastır (S. 111-130. Heft 1 . Gravür ve Fotoğraflar(özet)". . C.

Belgelerle Türk Tarihi Dergisi.Ü. Đstanbul: Đ. s. 179-204. Michelangelo)" . 127145. Cahiers ArcheoIogiques.XXXH. 97-114. (ek olarak verilen XVI levhada 35 tane resim bulunmaktadır) "Anadolu ve Đstanbul'da Lahit Biçimindeki Rölik Mahzafalar". Edebiyat Fakültesi.C. Bayezıd Devrinde Davet Edilen Batılılar (Arnold von Harff. Şubat.Türkiyat Enstitüsü . s. C. Ankara: TTK. Belgelerle Türk Tarihi Dergisi. 1969 "Đşkodra'da Kurşunlu Cami". Almanca özeti: "Die Zaviye des Elvan Çelebi. C. s. s. Nisan. . S: 19 . Leonardo da Vinci. 245246. 23-30. s. 137-155. Sohn von Aşık Paşa in Mecitözü bei Çorum" s. s. 211-244.XVffl.Tarih Dergisi. Fransızcası: "Reliquaires en forme de sarcophage en Anatolie et a Đstanbul". S: 128. Đstanbul Arkeoloji Müzeleri Yıllığı. "Çorum'un Mecidözü'nde Âşık Paşaoğlu Elvan Çelebi Zaviyesi". "La ruine byzantine dite "Üçayak (=Utch-aiak) pres de Kırşehir en Anatolie centrale un monument architectural de la fin du Xe ou du XI6 siecle". "Hanköyü'nde Hüsrev Paşa Camii. Türkiyat Mecmuası.201 "Atatürk'ün Büyük bir Tarih Yazdırma Teşebbüsü: Türk Tarihinin Ana Hatları" Belleten . s.XV. S: 17 . Murad'ın Sadrâzamı Hüsrev Paşa'nın bir Eseri" . "II. 7376. Sultan IV. 509-526. S:15-16.Ü. 23 Mart . s. 1968. Đstanbul: Đ.

C25. Đstanbul :Đ. s. Ankara: Türk Tarih Kurumu .) "Trabzon"/Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Belleteni . Đstanbul: Đstanbul Üniversitesi.N. s. Bernard ve Eseri" . Tarih Dergisi . 171-196. s. Edebiyat Fakültesi. Tıp Fakültesi Mecmuası. Kanunî Armağanı. Liege . s. "La verrerie en Turquie de l'epoque turque" .202 "Trakya'da Bizans Devrine ait Eserler" Belleten. Fransızcası: "Recherches d'archeologie byzantine en Thrace" .C.7-ll. 129-170. Kanunî Sultan Süleyman'ın Portreleri Hakkında bir Deneme". 358. Edebiyat Fakültesi. Tarih Enstitüsü Dergisi.Ü. . (Nicole Thierry ile beraber .s.Mart . Ekim. OcakMart.XXX. S: 24 .Temmuz . (ek olarak verilen XVI levhada 27 tane resim bulunmaktadır.XXXm .XX . (VII. 55) (ek olarak verilen levhada 39 tane resim bulunmaktadır "Bursa Kaplıcalarını Đlmî bakımdan ilk Olarak Đnceleyenlerden Dr. 'Trakya'da Đncecik'de bir Tabhaneli Cami". 485-495 . s.) "Elçi Hanı" . 63-76 arasındadır. Cahiers Archeologique . Thierry'nin yazısı s.s. 325-358. 162-182. S: 131 . 93130.Annales ive Congres Internationales du Verre. 1970 "Le Monastrere et la source sainte de Midye en Thrace Turque".s.C. S: 304.Ü. Ankara:TTK C. Đstanbul'da bir Safevî Elçisi ve Süleymaniye Camii. "Avrupalı bir Ressamın Gözü ile Kanunî Sultan Süleyman. 47-62.s. Đstanbul Đ. S: 1 . seriSa.

s. Türkiyat Mecmuası.plan ve kroki bulunmaktadır) "Kırşehir'de Karakurt (Kalender Baba) Ilıcası". (ek olarak verilen XII levhada 23 tane resim ve kroki bulunmaktadır) "Baltaoğlu Süleyman Bey'in kılıcı". Đstanbul: Đ.Edebiyat Fakültesi . Türkiyat Enstitüsü.Ü.XVm . Đstanbul :Đ. 39-56. s. la soi-disant eglise d'Amphilikios". Corsi di Cultura sull'Arte Ravennati e Bizantina. Corsi di Cultura sull'Arte Ravennati e Bizantina. Corsi di Cultura sull'Arte Ravennati e Bizantina. "Anadolu'da Orta Asya Geleneklerinin Temsilcisi Olan bir Eser: Boyalıköy Hanikahı" . S: 2 . Ekim .Edebiyat Fakültesi. Ravenna .Ü. Tarih Enstitüsü Dergisi. 56. 269-302. "Les monuments byzantins de la Thrace Turque".203 1971 "Monuments byzantins anatoliens inedits ou peu connu". 293-308 "Les monuments chretiens de Karadağ".Ü. (ek olarak verilen XVII levhada 29 tane resim.s.(Sayfa numarası belirtilmemiş) (metin dışı 26 adet resim) . Fransızca: Une monument anatolien qui represente les traditions asiatiques: le'Hanikah' de Boyalıköy".S:25. C.XVm . 275-292 . Ravenna .s.XVI.XVm. C. s. Ravenna . Fransızca özet: "Un monument preseldjoucide de Konya: La mosquee d'Eflâtun (Platon). Tarih Dergisi.s. s. s. 1970-1971. C. 163-178. 315-355 . C. Đstanbul:Đ. 229-254. (ek olarak verilen VDI levhada 9 tane resim bulunmaktadır) "Konya'nın Âlaeddin Tepesinde Selçuklu Öncesine Âit bir Eser: Eflâtun Mescidi" Sanat Tarihi Yıllığı JV.

s. 129-146. s. Atatürk Konferansları. Tarih Dergisi.(ek 2 levha) . Ankara: TTK. S: 142 . Đstanbul: Đstanbul Üniversitesi Türkiyat Enstitüsü. 31 l-318. "Kanunî Sultan Süleyman'ın yeni bir Portresi" . 4-5. Nisan. Đstanbul: Đ. Tarihî Vesika Olarak Resimler. 1972 "Celâl Esad Arseven (1875-1971)" . Mart. Adilşah Kadın. (ek olarak verilen XLÜ levhada 62 tane resim.S: m. (Almanca özet.Ü. Ankara'dan Bahseden Seyyahlar". (ek olarak verilen XX levhada 38 tane plan ve kroki bulunmaktadır) "Ankara'nın Eski bir Resmi.XXXV. S: 75.s. Edebiyat Fakültesi.Türkiyat Mecmuası. 173-201. C: XVII. s.202) "Anadolu Selçuklu Sanat Çalışmalarının Başlangıcında Đki Yabancı: Clement Huart ve Friedrich Sarre" . CJV. Çobançavuş. s. Đstanbul: Î. s. Belleten.Edebiyat Fakültesi . Ankara: TTK .204 "Celal Esad Arseven (1875-1971)" . 61-124. C. Hoca Teberrük. "Đstanbul'un ortadan Kalkan Bazı Tarihî Eserleri I. 213-215. Belleten. s.fotoğraf ve kroki bulunmaktadır) 1973 "Tarihî Đki Olayla Đlgili Đki Gravür". C:XXXVI. Revanî Çelebi ve Yayla Camileri". Tarih Enstitüsü Dergisi. S: 138. S: 26 .Ü. 133-148.Önasya . s.

XXXVm. s. S: 147 . Analecta Bolandiana-Revue Critique d'Hagiographie. Lucien d'Antioche a propos d'une inscription de Kırşehir (Turquie)".C. 77-78. s.12. Albert-Louis Gabriel (2. (ek olarak verilen XXIX levhada 35 tane resim bulunmaktadır) "Prof. s. Yılına Armağan. "Đstanbul'un Ortadan Kalkan Bazı Tarihî Eserleri II.205 "Sultan Cem'in Portreleri Hakkında" . C. 363-377.Ü. V .XXXVII. Ankara: TTK. Çukurçeşme Hamamı. S: 145 . Temmuz. s. 303-307. X.1883-23. Belleten. (ek olarak verilen XXII levhada 40 tane resim bulunmaktadır) 'Türkiye'de Bizans Sanatı Araştırmaları ve Đstanbul Üniversitesinde Bizans Sanatı". Đstanbul: Đ. "S. "La fontaine et les citernes byzantines de la citadelle d'Afyonkarahisarı". Dumbarton Oaks Papers. Bostan Camii. s. C. 375-428. Cumhuriyetin 50.8. S:3-4. Ankara:TTK . 321-363.Belleten . s.S: 27 . (ek olarak verilen XHI levhada 22 tane resim bulunmaktadır) "Tuzla'nın Değirmenaltı Mevkiinde bir Bizans Kalıntısı". Vakıflar Dergisi.s. 133-178. Edebiyat Fakültesi. Tarih Dergisi. 91. Edebiyat Fakültesi. Lucien. Kasım Ağa Mescidi". 1-49. C. Sanat Tarihi Yıllığı. S: XVm. Kızlarağası Abbas Ağa Hamamı.s. 27-52. Fransızca özet: "Une ruine byzantine a l'endroit dit Değirmenaltı pres de Tuzla". 303-306. disciple de S. Đstanbul: Đ. Noret ile birlikte) "Sincanlı'da Sinan Paşa Đmareti".1972)". .Ocak. C.Ü. s. (J.

"Tahsin Öz (1887-1973)".Kasım. S: 202 . Mansel'e Armağan-Melanges Mansel.cilt s. 2-17. 733749. Belleten.Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Belleteni. SED Sanat-Edebiyat.s. 10-11. s. . Yabancı dilde de yayımlanan nüshalardan. 9-15.44. 20-29. Ankara:TTK. "Piyale Paşa Camii Çini alınlıkları ve bir Eski Eser Hırsızı" . S: 323 . s. S:152 . Tarih Enstitüsü Dergisi. Pirelli . Mayıs. s. "Uluslararası XVIII.Kasım. Sanat Dünyamız . Ankara: TTK . s.I.831-845. "Tarihî mezarlardan Notlar".Ekim-Kasım . C. S: 122 . 'Türk Kapılarının Madenî Süsleri" . Şakiroğlu ile birlikte: 'Tahsin Öz Bibliyografyası".C. 709-732. XXXVIII. ( ek 4 resim ile Mahmut H. 7-8. 291-334. C.) "Ortaçağ Đçinde Bizans Sanatının Yeri". 347-348. s. s. Đngilizce özet: "Metal door ornaments".279-294'dedir. Yüzyıl mimarisi ve Vanvitelli'yi Anma Kongresi" . s.XI. S: 1 . S:l .) "Kıbrıs'ın Tarihi ve Türk Eserleri" .C38. Çağrı. Ekim . Belleten Ankara:TTK . Edebiyat Fakültesi. C.206 1974 "Trakya'da Meydan Şadırvanları" . (Ek metin olarak verilen resimler 3.s.Ü. "Ayazin Kaya Kiliseleri Hakkında bir Açıklama" . Đstanbul: Đ. s.

ĐstanbullÜ. 2-14. s. Đstanbul. Eylül .s.s. S:2 .XIII. 7-12. "Uluslararası Balkanlar'da Ortaçağ Camcılığı Sanatı Konferansı" .C. 2-24. s.MayısHaziran . 8-9. S: 153. s.207 Đngilizcesi: "The History of Cyprus and the Turkish monuments there" .s. Nisan. s. S: 153. Ocak. C. Fransızca: "Histoire de Chypre et de ses oeuvres de la periode Turque". Đstanbul Boğazı ve Çevresi Sorunları Sempozyumu (12-15 Kasım 1973).IV.S:l-2 . 197-199. 118-127. Ankara: TTK . CJX.Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Belleteni. Belleten. Almanca : "Die Geschichte Zyprens und seine Türkischen Bauwerke" . Pirelli. 1975 "Bizans Devrinde Boğaziçi Hakkında Bazı görüşler".s.VI. Ocak . Đlgi. S:21 . S: 134 .C. "Bertrandon de la Brodquiere ve Seyahatnamesi (1432-1433)". C. "Sofya Yakınında Dıtiman'da Gaazî Mihaloğlu Mahmud Bey imâret-câmii". "Divriği'de Ulucami" . CJX. C:XXXIX. . 17-23 "Tarihte Bolu" . Kubbealtı Akademi Mecmuası . Mayıs . 85-126. S:47-326. 2-17.XXXIX. S:20 . "Aramızdan Ayrılan bir Đstanbul Tarihçisi-Reşat Ekrem Koçu" . s. "Ihlara Vadisi". 49-61. s.Edebiyat Fakültesi. Đslâm Tetkikleri Enstitüsü Dergisi. s. Ankara: TTK. 25-48. "Anadolu'da Karamanlıca Kitabeler (Grek Harfleriyle Türkçe Kitabeler)". Kasım . Belleten. Đlgi.

.) 'Türk Sanatında Şebekeler (Parmaklıklar)".) Đngilizce özeti: 'The Byzantine-Turkish Fountain in the Archaeological Museum of ĐstanbuĐ" s. "Đstanbul'da Eski Resimler Koleksiyonu ve Arşivi Kurulması Büyük bir Kültür Hizmeti Olacaktır". Congresso Internazionale di Archeologıa Crisitana. Güneydoğu Avrupa Araştırmaları Dergisi.S:180 . C. XXXIX. 1975-1976. Edebiyat Fakültesi . s. s. 40-41. ( ek olarak verilen XXVIII levhada 51 resim bulunmaktadır. Sanat Dünyamız. "Tarihte Haliç" .VI . 10-12.208 "Le Baptistere de Sainte Sophie d'Đstanbul". "Đstanbul Arkeoloji Müzesi'nde Bizans-Türk Çeşmesi" . Sanat Tarihi Yıllığı.Haliç Sempozyumu. Ankara: TTK. s. s. 10-11 Aralık. Kuruluş Yıldönümü Sayısı.1974-1975 .Ocak. 453-469 1976 'Türk Trakya Araştırmalarının Öncüsü: Ord. s. 15. Đngilizcesi: "Grills and Lattice Work in Turkish Art" s. Belleten. 301-330. 445-446. s. .n. Dr. Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümünün 30.1975.16 Nisan . 289-307.s. s. 21-27 Settembre . (Metni tamamlayan 20 adet resim. 263-287. Communicazione. C. Prof. IX. C. 32-39. Cittâ del Vaticano. Đstanbul: Đ. 429-444. Arif Müfid Mansel (19051975)". S: 155 .S:4-5. Milliyet Sanat Dergisi . 'Türkiye'de Bizans Mimarisi Hakkında Araştırmaların Kısa Tarihçesi (Đkinci Dünya Savaşına Kadar)". S: 6.Ü.

Đktisat Fakültesi yayını.C. Das Parlament-Die Woche im Bundeshaus-Auf Politik und Zeitgeschichte. "Sanat Tarihi Bilimi.Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Belleteni. S: 322 . s. 26 Jhg.C.Ü. Mayıs . 50 . C. Tarihçi ve Folklorist Reşat Ekrem Koçu". (ek olarak verilen 4 adet resim s. Türk Folklor Araştırmaları. s. s.X.Kubbealtı Akademi Mecmuası . s.209 "Mimar Sinan". S:3 . MartNisan . S:l. 77-97. Sanat Tarihçisi ve Yurdumuz".11 Dezember . Đstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi. "Kritobulos ve Eseri" . Sanat Tarihi. . Nisan . Rakoczi Frenç ve Macar Mültecileri Sempozyumu (31 Mayıs-3 Haziran 1976).Mayıs. Đngilizcesi: "An Archaeological Treasure House: The Silifke-District" "Aramızdan Ayrılan bir Değer.Eylül . I. Yıl: XXVII. 12-13. s. 23-27.99-102 arasındadır) "Trebenna" . S:23 .s. Đlgi. 1977 "Rum Harfleri ile Türkçe (Karamanlıca) bir Nevşehir Salnamesi (Yıllığı)". Đngilizcesi: "The Architect Sinan".X. 6-11.C. 1221. Đstanbul: Đ. 15-23. "Tarihî Zenginlikleriyle Silifke Yöresi" jlgi .VI. 7641-7643. "Das byzantinische Kaiserreich Einflüsse Anatoliens und des Nahen Ostens".s. Fındıkoğlu Armağanı. 68-100.s. s. "H Râköczi Ferenc'den Hatıralar".C.S:337.S:24 . 58.Temmuz .2. Türk-Macar Kültür Münasebetleri Işığı Altında II.

83-84.s. 9-13. S:5. S: 26. 10-13. Nisan-Mayıs. "Arkeoloji ve Sanat Tarihi Hakkında". s. 12-13. S:24.210 "Bir Türk Elçisinin Portresi" . Şubat .C. s. "Bafa Gölü ve Herakleia" .C. I.XLIL S:165.) 1978 "Karaman-Silifke Yolu Üzerinde Alacahan Manastırı". Đlgi. Đngilizcesi: "The Monastery of Alacahan". 202-246. Nisan . s. C. ( ek 98 resim ile birlikte. in Memoriam Prof. Türkiyemiz . Arkeoloji ve Sanat.(1976-1977) . Anadolu Araştırmaları . . "Kapu Ağası Hüseyin Ağa'nın Vakıfları" . s.169170. S: 163 /Temmuz . Ankara:TTK. (Ek olarak verilen XVII levhada 28 resim ve plan bulunmaktadır. 555-563. Ankara: TTK.s.4-13. Temmuz . s.) "Silifke Çevresinde Đncelemeler: Kanlıdivan (=Kanytellys=Kanytelideis) Basilikaları (Bir Önçalışma)". s.Yıllarboyu Tarih. "Vikingler Đstanbul'da" . Albert Louis Gabriel. S: 4.Yıllarboyu Tarih . S:l .VHI.s.IV-V . S: 9. XLI. "Arkeolog Lawrence" . "Silifke Dolaylarında Araştırmalar". s.C. C. 5-7. Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Araştırma Dergisi Özel . 411441.Belleten. Belleten.

1979 "Rölik Mahfazaları Hakkında bir Kitap ve bu Münasebetle Anadolu'dan Bazı Rölik Mahfazaları". Güney-Doğu Avrupa Araştırmaları Dergisi. C.62.Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Belleteni. Gertrude Bell (14. Yıllarboyu Tarih.Vffl. C. "Đstanbul'u Sevenler Birleşiyor (Đstanbul Şehri Muhibler Cemiyeti)".C. 7-10.Nisan-Mayıs. s.s. S: 6.Ü. S:l . S: 6-7 .Temmuz-Eylül . . 33.211 "Anadolu Arkeoloji Tarihinden Portreler 1. Atti del I Congresso Internazionale di Archeologia Cristiana Roma . 57-81. 21-27 . Sanat Tarihi Yıllığı . "Arkeoloji ve Sanat Tarihi Hakkında". s.I.C.(settembrel975). "La baptistere de Saint Sophie d'Istanbul" . S:341 . 2-10. Edebiyat Fakültesi .s. Yıllarboyu Tarih . Arkeoloji ve Sanat . s. 47-49.7. Aralık. 257-273 "Silifke ve Çevresinde Topraküstü Arkeoloji Araştırmaları". Arkeoloji ve Sanat . S: 9. s. s. Eylül. "Tarihte Küçükçekmece".C. s. 57-120.Edebiyat Fakültesi. VD. S:3. Ekim-Aralık .Ü. (1977-1978). "Đstanbul'un Altında Đkinci bir Đstanbul var". Roma . Mart-Haziran. s.I. "Tarihde Küçükçekmece". 2.Đstanbul:Đ. VH 1926)". Đstanbul: Đ.C.I. S:2 . 3841. 1868-12. Arkeoloji ve Sanat.

"Byzantinische Wasserversorgungsanlagen in istanbul" Leitchtvveiss Institut für Wasserbauten Technischen Universitât-Brausnchvveig-Mitteilungen.s. "Edirne'de Selimiye".s.C.XLm. Ankara:TTK. ĐstanbuhĐ. S: 172. "Mimar Kasım Hakkında". 373-380 . 115-149. Đngilizcesi: "The Selimiye Mosque at Edirne" . Belleten.VI. Ankara: TTK. s. Ekim. Tarih Dergisi. Ravenna . C. 22-29. C. "Testimonianze Genovesi in Turchia" . S:2 .YKY. Nisan. s. 1221 (1806) Tarihli Bir Kitabe". 1978. C. Ord. Byzantion . "Les Basiliques byzantines d'Istanbul" . 61-74. S: 17.C. S:2-4. XXVI. S: 170 . C.Edebiyat Fakültesi. .XXHI.XLIH.Ü. Đstanbul. Heft 64. 767808. s. "Goleşti (Romanya)da Küçük bir Türk Hâtırası-Alemdar Mustafa Adına H. Corsi di Cultura sull'Arte Ravennate e Bizantina.XLVm. Ravenna . 393396. Đsmail Hakkı Uzunçarşıh Hâtıra Sayısı. "Uluğ Đğdemir ve Belleten". "Les eglise byzantines â plan central d'Istanbul".XXXH.Sanat Dünyamız. s. Corsi di Cultura sull'Arte Ravennate e Bizantina. Prof.10-15. C.212 "Encore une fios l'eglise d'Alexis Apocauque â Selymbria (Silivri)". Belleten . II Veltro . in Memoriam Prof.s. C. 91-113. Zographe-Revue d'Art Medievale X. "La Basilique de Canbazlı en Cilicie". s. s. 16 sayfa. 16-17. XXVI. Radojcic Beograd. 406-416. s.

Ocak. Belleten . C. Oxford. 448-491. Luigi Vanvitelli e ĐP700 Europeo.novembre 1973. 6-9 Şubat 1978. Napoli 1979. 122-124. ( ek resimler ve bibliyografya s. Supplementband IV. XX. (ek olarak 25 resim 113-125 levhalar arasındadır) 1980 "Silifke ve Dolaylarında Yapılan Topraküstü Arkeolojik Araştırmalar Raporu (1978)". Zeistchrift der Morgenlandischer Gesellschaft.XIV.213 "L'Architettura Turca del Secolo XVIII e lo stile Neoclassico nell'Arte Turca". Birinci Millî Türkoloji Kongresi. 453-466. "Die Basiliken von Kanlıdivan (Kanytelideis-Kanytelleis)". Ankara: TTK. Ankara: TTK. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sosyal ve Đdari Bilimler Fakültesi Beşeri Đlimler Dergisi. s.s.) "Rize Yakınında Zil Kalesi" . "Osmanlı Devri Hassa Mimarbaşılanndan Kasım Ağa" . yüzyılda Đtalya'da Basılmış Gravürleri" . Atti del Congresso Intemazionale di Studi. s. Đstanbul. s. S: 173. Deutscher Orientalistentag 1977 in Erlangen "VViesbaden. 20-23. "Çanakkale Boğazı Kalelerinin XVI. Đlgi. 111-121 "Silifke ve Dolaylarında Yapılan Topraküstü Arkeolojik Araştırmalar Raporu ". 249-251 de bulunmaktadır. XLIV.C. Bedrettin Cömert'e Armağan . 421-432. s. . Belleten . Napoli 5-10 . Ocak . S: 173. 257-275 "Byzantine Art in Turkey". s. The Art and Architecture of Turkey. 48-79. s. editör Ekrem Akurgal. XLIV. s. S:30 . Kasım. C.

Đstanbullu. Belleten.s. 163-175. (ek olarak 3 resim) 1981 "Đstanbul'un Ortadan Kalkan Bazı Tarih Eserleri HI -Papasoğlu Mescidi. 1-14.1979-1980. Đstanbullu. S:X-XI . 89-182. Kongreye Sunulan Bildiriler. Tarih Enstitüsü Dergisi. Güney-Doğu Avrupa Araştırmaları Dergisi. 865-886. "Edirne Saat Kulesi ve Üzerindeki Bizans Kitabesi". S: 176 . "Trakya Araştırmacılarından: Feridun Dirimtekin (1894-1976)". Ankara 1981.Ü. "XVIII.S: EX-X .Sanat Tarihi Yıllığı. "Osmanlı Devri Türk Yapılarında Damgalı Tuğlalar" .Ekim . Đstanbul: LÜ.2. Ankara:TTK. S: IX-X.Atatürk Konferansları. s. Yüzyıl Türk Sanatı ve Mimarisinde Avrupa Neo-Klasik Üslubu" .214 "Anadolu'da Karamanlıca Kitabeler II (Grek Harfleriyle Türkçe Kitabeler)". s. (ek olarak verilen 4 levhada 9 resim bulunmaktadır) "Tarih Đçinde Đstanbul ve Şehrin Gelişmesi". Đstanbul: Đ.Ü. 1979-1980.259-281. s. s. VII . S: 8-9 . S: 8-9 s. Đstanbul: Đ. XUV. 683-696. Nevşehirli Đbrahim Paşa Mektebi ve Sebili". 155-160. C. Güney-Doğu Avrupa Araştırmaları Dergisi.Edebiyat Fakültesi. Ömer Efendi Namazgahı.Sanat Tarihi Yıllığı. "Silifke ve Çevresinde Đncelemeler: Elaiussa-Sebaste (=Ayaş) Yakınında Akkale" VIIL Türk Tarih Kongresi. s. . 195-238.Edebiyat Fakültesi. Edebiyat Fakültesi. s. Edebiyat Fakültesi.Edebiyat Fakültesi. Ankara 11-15 Ekim 1976. 1975. C.

(levhalar 37-38) "Đstanbul'un en eski Bizans Kilisesi: Imrahor Đlyas Bey Camii" . Mayıs .Ü.Doğumunun 100. s. 355-367. "Atatürk'ün Doğduğu Yıllarda Selanik" . XVI. Mayıs . S: V-VI. s.1. Đlgi. s. Đstanbul: Đ.28 Mayıs. Hommage â Charles Delvove. 34-37. s. S:32 Kasım . Selçuklu Araştırmaları Dergisi. . Rayonnement Grec. Đstanbul. Yılında Atatürk'e Armağan. "Tekfur Sarayı" . 28-31. Bruxelles.1829-1979. "Friedrich Barbarossa'nın Üçüncü Haçlı Seferi ve Konya Savaşı ile Sibilia ve Mavga Kaleleri" . s. 2-8. Đstanbul Sempozyumu . S:33 Mayıs. Đlgi. "Un site byzantin la Cilicie: Öküzlü et ses Basiliques". "Einige byzantinische Kleinstâde im Rauhen Kilikien" . (levha 81-89). 1982 s. Đlgi .215 "Atatürk'ün Doğduğu Şehir Selanik 1881". 151-178. Edebiyat Fakültesi.C. Mainz . 24-27. S: 31 . 89-96. s. s. "Atatürk ve Tarih". s. 461-518.150 Jahre Deutsches Archaeologisches Institut . Đlgi. 204-209. S: 31 . 1982 "Đstanbul'un Tarih Boyunca Gelişmesi ve Korunması Gerekli Kültür Değerleri" .

S: 36. einer der Oberhofbaumeister der Osmanischen Zeit" . Napoli. s. Prof. C. Materialia Turcica . "Binbirkilise.1975-1976.Bochum. 841-886.1980 . C. Philippe Anton Dethier (1803-1881)". 139-162. Ekim .216 "Amasra". 165-179. Topografya ve Sanat Tarihine Hizmeti. s. 535-550. Đstanbul: Edebiyat Fakültesi Tarih Enstitüsü . (Cildin sonuna eklenen levhalar arasında IXXXIV arasında 53 resim. 21-24. Atatürk Konferansları. Isituto Universitario Orientale. S: 16-17.s. 1-Madenşehir" . Mayıs . 22-26. s. Belleten. s.Studia Turcologica Memoriae Alexii Bombaci Dicata. C. Eylül. 18-31.". Arkeoloji ve Sanat. Đlgi.XLVI. Vm . XVI. S: 183. s. "Kasım Ağa. Ankara: TTK. s. Fransızcası: "La Baptistere de Sainte Sophie. S:34. Resme". plan fotoğraf bulunmaktadır. . s. Von Hammer-Purgstall ve Seyahatnameleri Hammer'in Tarihi Coğrafya. Mustafa ve Đbrahim'in Türbesi Olan Yapı" .) "Byzance: sa gloire et sa chute" .Forum-Conseil de l'Europe. 9-16. "Palazzo del comune des Genois â Pera (Galata)" . "Ölümün Yüzüncü Yıldönümünde Đstanbul Arkeoloji Müzesinin ilk Kurucularından Dr. 1982. "Đstanbul'un Ortadan Kalkan Bazı Tarihî Eserleri IV". (ek verilen VHI adet levhada 13 resim bulunmaktadır) 1983 "Ayasofya Vaftizhanesi Sultan I. 163-174. Tayyib Gökbilgin'in Hatırasına Armağan. s. Đlgi. "J. S: 12.

Đstanbul: Milliyet Gazetesi.Ayasofya Müzesi Yıllığı (Cumhuriyetin 60. 1984 "Đstanbul'da Bizans Sanatı". Đstanbul: Đ. Edebiyat Fakültesi. 36-41. Güz . C. 2-3. 152-167. 22-25. Annual of Ayasofya Museum (Nr. S: 37. Byzantino-Altaica. Đstanbul'dan Göreme'ye Kültür Mirasımız. Güney-Doğu Avrupa Araştırmaları Dergisi . s. Yıl Özel Sayısı). "Đstanbul'un Bizans Su Tesisleri". Kaynaklar . Eylül . C.s. ECA'dan Haberler . "Ayasofya Horologion'u ve Muvakkithanesi" . "Die Byzantinische Kirche in der Nâhe des Yenişehir-Tores zu Đznik (Nikaia) (Kirche C)" . "Sırp Đlimler ve Sanatlar Akademisi'nin Balkan Tetkikleri Enstitüsü Tarafından Belgrad'da 7-9 Eylül 1982 Tarihlerinde Yapılan Uluslar arası Toplantılar Hakkında Rapor". s. S: X-XI. (kitabın sonuna konulan levhalar arasında 17 resim ) Đngilizcesi: 'The Saint Sophia Horologion and Clock Room".S: 7-8. Belgrad'dan Viyana'ya Götürülen Kitabeler".s. 9)Summaries. "Hadersdorfda Türk Taşlan.Ü. 253-262. Materialia Turcica.. 9.217 "Binbirkilise 2-Karaman yakınında Karadağ'da Değle Öreni" . S: 10. s. . I. s. Đlgi.s. 15-24. 78. Ankara : Şekerbank Genel Müdürlüğü Yay. S: 1. Festschrift für Hans-Wilhelm Haussig . s. 5-9.

H. Đstanbul. M.218 "Yurdumuzun ve Đstanbul'un Eski Eserleri Hakkında Düşünceler" . Mahmud Çeşmesi: Yok Olan Bir Sanat Eseri".s.) "Ekrem Hakkı Ayverdi ve Türk San'atı Tarihi" . Tarih Dergisi Đstanbul: Đ. Journal of Turkish Studies 6.XLX. C. "Đstanbul'da Sultan I. S: 128. 1985 "Đznik m-Türk dönemi". 99-103. C. S: 39 . Ocak . Prof. Haziran . (metin içi resimlerle ilk 2 kısım n.) . 53-59. "Vakıflar ve Sanat Tarihi" . 10-15. Orhan Saik Gökyay Armağanı . "Đznik H-Türk Dönemi".Xm. s.l .Vakıflar . S:41 .Milliyet-Kültür Mirasımızı Koruma Semineri. Đlgi. 8-12. Edebiyat Fakültesi. Sehâbeddin Tekindağ Hâtıra Sayısı. Đlgi. S:3 . 111-142 . Türklük Bilgisi Araştırmaları. 61-72.Vakıflar haftası. s.Ü. Đlgi. Türk Edebiyatı. s.s. C. "Ekrem Hakkı Ayverdi'den birkaç Hatıra".I. "Đstanbul'daki ilk Telgrafhâne-i Âmire'nin Projesi (1855)". s.s. (1983-1983). (sayfa numarası yoktur.Ayverdi'ye ayrılan bölümü içindedir. 310-311. 25-27. "Đznik I-Türk Dönemine Kadar".C. S: 34. Kubbealtı Akademi Mecmuası . Đstanbul.Derginin E.Bildiri Özetleri. 6-11. s. teksir bir konferans özetidir. Ekim.1982 (basım 1984) . 4 sayfa. "Vakıf Eserleri Hakkında Bazı Düşünceler" .C. S: 40 . Temmuz . Dr.

Vakıflar.Türkiye Anıt Çevre Turizm Değerlerini Koruma Vakfı Yayını. "Über die byzantinischen Krankenhauser". S:II . 69-78. Đlgi. C:I. Đslâm mirasını Koruma Konferansı (Bildiri Özetleri). "Bizans Hastanelerine Dâir" . Aralık. Mayıs. 9-18. s. Đstanbul . 22-26 Nisan . TAÇ . C:I. T. s. 1986 "Kağıthane-Sâdâbâd-Çağlayan". "Đstanbul'un Camiye Çevrilen Kiliseleri". S:4 . 63-68. S: 23. 7-12. 5-15. 29-36.TAÇ .19831984. s. 57-63. "Yok Olan Đstanbul Sarayları ve Sarayların Yaşatılması Đçin Bazı Düşünceler". Kasım . S: 3 .TAÇ. TAÇ.13 sayfa. C.M. "Aymeydanı'nda Đki Mezar ve Kaybolan bir Eski Eserin Hikâyesi" . "Bizantinolojinin Kurucusu Krumbacher'in 1884-1885'de Osmanlı Devleti'nde Gördükleri" /Tarih ve Toplum. 18-23. Milli Saraylar Sempozyumu 15-17 Kasım 1984. (Ayrıca Đngilizce ve Arapça özetlerde bulunmaktadır. S:l . S: 42 . "Vakıf Sanat Ederlerinin Korunmasının Önemi".219 "Đstanbul Türk Devrindeki Gelişmesi ve Koruma Çareleri". Eylül.M. .I. s. Historia Hospitalium-Zeitschrift der Deutschen Gesellschaft für Krankenhausengeschichte .) "En Yaşlı Đstanbul Vatandaşı: Dikilitaş" .s. Đstanbul. S: 1. s. Đstanbul(Yıldız Sarayı/Şale): Türkiye Büyük Millet Meclisi Yay .Şubat.S:15. Aachen .s. 141-163. s.B. s.

Tarih Enstitüsü Dergisi. Nisan .Anadolu Araştırmaları. .) 1987 "Ay-Yıldız'ın Tarihi Hakkında". S: 36 . Mainz 1986. 11-14. 1983-1987(basımı 1987). "Rumelihisarı". S:13 . Prof. "Đstanbul'da Đhmal Edilmiş Tarihî bir Semt. Bahadır Alkım özel sayısı. Ayvansaray". Wehre Dich Kitabı Hakkında". Đstanbul: Đstanbul Üniversitesi . "Quelques Observations sur l'Habitat Byzantin en Turquie" .X . Sabri Ülgener'in Hâtırasına Özel Sayı. 31-66. s. C. C. 529-530 (XX ek levha ile. "Đstanbul'un Kaybolan Eski Eserlerinden: Fatma Sultan Camii ve Gümüşhaneli Dergâhı". Đbrahim Kafesoğlu Hâtıra Sayısı. 33-49. Đlgi. S: 47 s.) "Akkale in der Naehe von Elaiussa-Sebaste (Ayaş)". Studien zur Spaetantiken und Byzantinischen Kunst-Festschrift Friedrich Wilhelm Deichmann (Monographien des Römisch-Germanischen Zentralmuseums X). C.43. "Türke. 322324. 513-529. Edebiyat Fakültesi . Türkçe özeti: "Türkiye'de Bizans Dönemi Evleri Hakkında Notlar". Dr. s.s. S:5 . 475-511. Tarih ve Toplum. s. Đstanbul: Đ. Prof. s.220 "Sarayburnu Roma Sütunu: Gotlar Anıtı". Đktisat Fakültesi Mecmuası. Đlgi. s. Aralık . TAÇ .Ü. S: 14 . S: 1-4 1984-1985 (basımı 1987). 16-23. (levhalar 15-18. s.2. s. 6376.

Kasım. 3-7. 32 . s. Sanat Tarihi. s. C.221 "Đznik" . Sanat Çevresi. Haliç Đstanbul'u Boğdu".I. "Marmara Ereğlisi Bizans Kilisesi". "I Blasoni Genovesi di Amasra". XEI . C. Şehir. "Mehmet Ziya Bey" . S: 17 /Temmuz.I. yüzyılda Osmanlı Devletinin ve Đstanbul'un görünümü". 5-27. Tümgeneral Cevdet Çulpan (1898-1982)". Quaderni di Đstanbul .s. II.s. s. S: 18.. 49-66.3. S: l II . .Ü. Aralık . C. 94-100. "XVI.C. I.Ekim . Sanat Tarihi Araştırmaları Dergisi. s. "<Türk Tarihinin Anahatları> üzerinde Đlk Hazırlıklar ve Çalışmalar". Đstanbul: Çağırılı Bildiriler ve Kongre Faaliyetleri. s. 65-116. C. 5 sayfa. Đstanbul:Đtalyan Kültür Heyeti'nin Bologna'daki Capelli Yayınevi ile birlikte yayını. Uluslar arası Türk-Đslâm Bilim ve Teknoloji Tarihi Kongresi (28 Nisan-2 Mayıs 1986). S:3.. Türk Edebiyatı. S:I . 23-24. S. "Unutulmuş Bir Yazar: Sermet Muhtar Alus" . 56-61. 22-24 "Kaybettiklerimiz: E. Belgelerle Türk Tarihi Dergisi. "Mimar Sinan Yılına Girerken".Edebiyat Fakültesi. Şehir Kent Kültürü Dergisi. s. 1988 "Nuruosmanî Caddesindeki Bizans Sarnıcı". 22-38. "Đstanbul Haliç'ten Doğdu.n.s. 215-218.TAÇ. C.Kasım . Đstanbul: Î. Ulusoy Magazin. Ocak . S: 170 . s. S: 7.

"Osmanlı Tarihinde Esrarengiz bir Düzmece Şehzade: Ahmet Nadir". Yüzyılda Osmanlı devleti ve Đstanbul'un Görünüşü". S:3 . Tarih ve Toplum .I. S: 45-51. "Marmara'daki Đki Đskoç Şatosu". 9-13. s.Roma. 272-278. Mimarbaşı Koca Sinan Yaşadığı Çağ ve Eserleri .s.s. I. Weber'in Ödemiş ve Birgi Hakkında Notları". . "Bizans Mimarisi" ve "XVI. Kasım . Đstanbul : Vakıflar Genel Müdürlüğü -Türkiye Vakıflar Bankası. "Fatih Semtinin Tarihçesi". S: 10. S:2 . Gösteri.25-34.Eylül. S:55 /Temmuz . s. Tarih ve Toplum . Đstanbul: YKY. Bülten Ödemiş'e Đlişkin Araştırma ve Đncelemeler. Đstanbul: Hürriyet-Sanat ve Edebiyat Dergisi. (ek XXm levha) "m Selimin Tekniğe Feda Ettiği Eser: Aynahkavak Sarayı" . s. 6-10.I.222 "G.s. C. 24-31.C. Sanat Dünyamız . S:37 . Sanat Tarihi Araştırmaları Dergisi. 5-15. s. Nisan. s.C.MillionStudi di Ricerche d'Arte Bizantina . 15-33. Fotoğraflarla Fatih Anıtları . 10. 99-107. s. "Ricerche e scoperte nella regione di Silifke nella Turchia meridionale" . "Đstanbul'da Bizans Đmparatorlarının Sarayı: Büyük Saray". 3-36. 51-53. Đstanbul: Fatih Belediyesi . C. "Mimar Sinan'ın Kaynakları" . S: 59. "Yüzyıl önce Đstanbul'da çıkan Fransızca bir Dergi: La Revue Onentale ve Kurucusu Adolphe Thalasso". Sanat Tarihi Araştırmaları Dergisi . S:88. s.

Aralık .C. s. S:59 . C. Vakıf Haftası. C. Đş Bankası-Kültür ve Sanat Dergisi.223 1989 "Alman Gezi Kulübü (Cemiyeti) ve Dergisi" . "Mimar Sinan'ın Külliyeleri". S:2 . .I. "Đstanbul'un ilk Turistik Rehberlerinden Timoni'nin Rehberi" . Sanat Tarihi Araştırmaları Dergisi . "Sinan ve Gurbetteki Eserleri". s. "Andre Chenier'in 'Doğduğu' Ev Hakkında". T. Nisan. 3-14. "Mimar Sinan'ın Osmanlı Türk Mimarisinin Gelişmesindeki Yeri".Ocak . s. Yıl: 10. S:79 .Türsab-Turizm Dergisi. 16-20.Tarih ve Toplum. S: 120 . 12-18. Korykos" .n. Sanat Tarihi Araştırmaları Dergisi . s. S:5 Ağustos . 13-17. "Mimar Sinan'ın ihmal edilmiş ederi Ramazan Efendi camii (Hacı Hüsrev)". s. 75-80.Nisan . Tarih ve Toplum. S:4.TJ. 5256. "Kızkalesi. "Đstanbul'un Bizans Su Tesisleri". S: 72 . s. Đlgi. Sızıntı -Aylık Fikrî-ahlakî-ilmî edebî dergi . Đstanbul: Vakıflar Genel Müdürlüğü. VI. s. Sonbahar s. S:67 /Temmuz . 62-64. Nisan . 169-177. 482-487.s.

279-291. s.224 1990 "Đstanbul'da kiliseden Çevrilmiş Camii ve Mescidler ve Bunların Restorasyonu" VII. 1-17. Bülten Ödemiş'e Đlişkin Araştırma ve Đncelemeler. Sanat Tarihi Araştırmaları Dergisi. "Đstanbul'da Sultan EL Beyazid Külliyesi". "Müzeciliğimizin başlangıcı ve Türk-Đslâm Eserleri Müzeleri". "Ödemiş yakınında "Hypaepa"da 1884'te yapılan bir arkeoloji araştırması". "Ayasofya'lar". I. 18-37.Armos I . S:8 . Müze-Museum. Ağustos . 177-196. S: I.s. Ayasofya Müzesi Yıllığı. Uluslar arası Anadolu Cam Sanatı Sempozyumu. s. 51-57. Kasım. 26-27 Nisan 1988.2. S:23 . "Quelques campements militaires de l'epoque Byzantine dans la region de Silifke" .s. s. 9-10. S: 12.(1989-1990). Dragon Sanat Tarihi Gazetesi. s.624-635. Vakıf Haftası. Ankara . s. s. Đstanbul. s. Đngilizcesi: The Other Ayasofyas. s. s. 1991 . "Eski bir fotoğrafın düşündürdükleri". 11-26. 5-8 Đngilizce Özet: The Beginning of Museology in Turkey and the Museums for the Turkish-Islamic Finds". "Bizans'ta ve Osmanlı devri Türk sanatında aydınlatmada Cam". 9-12. S:l 1 .

(2. S:2 . Ankara:Vakıflar Genel Müdürlüğü. s. 2. "Đznik Tarihçesi ve Eski Eserleri". s. Prof. XXI. Resimli eski kitaplar". Sanat Tarihi Araştırmaları Dergisi Yayını.). Haziran. Đstanbul.Vakıf Haftası Kitabı(2-4 Aralık 1991. Mayıs . Dünden Bugüne Đstanbul. "Đstanbul'da Bâli Paşa Camii Ve Mimar Sinan".4-25. s. 1991. IX.I. Sanat Tarihi Araştırmaları Dergisi Yayını. 181-186. Baskı.s.225 "Sanat Tarihi'nin kaynakları: Gazetesi. Mart-Mayıs. C. S:64 . "1934'lerde 3 liralık Kodak makinemle Đstanbul'u geziyordum". S:2 . . 5-8. Dragon Sanat Tarihi Gazetesi. 4 "Demre'de Hagios Nicolaos Kilisesi" . Bizim Şehir Haberleri. Mart-Mayıs. "Đznik Tarihçesi ve Eski Eserler". s. S:3-4. Đstanbul. Dragon Sanat Tarihi "Ankara'nın Kaybolan Eski bir Eseri -Klemens Kilisesi-". Đstanbul:Đstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Araştırma Merkezi. 80 s.DrJBekir Kütükoğlu'na Armağan. . S: 3-4 . s. Vakıf Eserlerinde Yer Alan Türk-Đslâm Sanatları Semineri.C.507-524. Baskı. 1991.Ocak. 2.80-84 "Dünden Bugüne Đstanbul". 1992 "Gurbette Kalan Türk Eserleri". s. Türkiyemiz. "Kaybolan Đstanbul'dan Notlar". 21 Mayıs. Ankara Dergisi Ankara: Büyükşehir Belediyesi ..

"Bir Efsanenin Ardından" .l8. Sanat Dünyamız. Đstanbul :Tarih Vakfı.53-55. S:3 . Ekim . "Le Grand Palais De Byzance".-Zindan Kapısı-" .34-38. C. S:4. AoütSemtembre. C. Ankara:Türk Tarih Kurumu. S:48. Crıtıque Tome . s. "Eski Erzincan'da Rum Asıllı Bir "Büyük Hatun".Nisan . Đstanbul: Tarih Vakfı. "Mimar Gaspare Fossati ve Đstanbul".129-138. S: 543-544. C. Tarih ve Toplum .Bugünüyle. s. s. s.Çevresiyle. 123-134. Đstanbul Dergisi . s.l 1-15. "Türkiye Yahudileri Hakkında Başlıca Araştırmalar".. S: 104. Nisan. s. Arredamento-Dekorasyon. Đstanbul: YKY Yayın.24-28. s. 19-32. "1859'da Yılında Ankara'da Bir Alman Seyyahı". Ankara : TMMOB. Đstanbul Dergisi .XLVm.Ekim . "Hittitologues Et Byzantinistes A La Decouverte De L'asie Mineure". Ankara: Ankara Biiyükşehir Belediyesi yayınlan.l.243-260. Ankara. Ankara Dergisi. s.Ankara Konuşmaları. S: 43. C. Ağustos.226 "Mezarlıklar ve Hazireler". s.LVÜ. 126-133. S:215. . Belleten. S:l . "Bizans Dönemi Ankara'sı". Đslam Dünyasında Mezarlıklar ve Defin Gelenekleri Sempozyum Bildirileri. Đstanbul. "Dünüyle..

"Prof. ĐstanbuhArkeoloji ve Sanat Derneği yayınları. S:20. Dr. Đstanbul.100-104. S:5 . S:2 . "Eski Đstanbul Fotoğrafları". Ankara Dergisi . "Eski Đstanbul Fotoğrafları". Đstanbul. s.Ş.l-13. 90-95. s.9-31. Antik & Dekor.Karl Ambros Bernard(Charles Ambroise Bernard) ve Mekteb-Đ Tıbbiye-Đ AdliyeĐ Sahane'ye Dair Birkaç Not". Yılmaz Önge Armağanı. .Kuruluş Yıldönümü Anısına 11-15 Mart 1988'de Ankara ve Đstanbul'da yapılan sempozyuma sunulan bildiriler/Verwestlıchung Der Türkıschen Medızın/Berichte des Symposions anlasslich des 90. Prof. Konya:Selçuk Üniversitesi Selçuklu Araştırmaları Merkezi . s.s. s. "P.90-95. Ankara : Ankara Büyükşehir belediyesi. s. S:5.227 1993 "Dr. Yılmaz Önge (1935-1992)". Antik&Dekor. 2. s.C. Dr. Đstanbul Biannual. Đstanbul Ütopyalar. "in Pursuit of a Legend" . ĐstanbuhAntik A.97-107. "Haliç Sırtlarında Perişan bir türbe Yok Olmaktan Kurtarmak".Griindungsjahres der Militarmedi). Guillaume De Jerphanion ve Ankara Kalesi".. S: 20 . Türk Tıbbının Batılılaşması (Gülhane'nin 90.66-68.

66-68. Đstanbul Dergisi. Đstanbul: Tarih Vakfı. 11-36. Sanatsal Mozaik . "Haçlı seferi ile gelen Batılıların gördükleri Đstanbul". 153-188. 34-39. Ocak . Habitat II yayını.Yıl:l .Ekim. Nisan . Đstanbul: Tarih Vakfı.228 "Đstanbul'un En Eski Đki Gravürü". "Đhtifalci Mehmed Ziya Bey" . "Đlk Kuruluştan Türk Devrinin Başlarına Đstanbul". s.Türk Kültürü Araştırmaları. s. s. I. .XXXI. S:5 . "Gravürlerde Đstanbul". s. Đstanbul: Đstanbul Büyüksehir Belediyesi Kültür Đşleri Daire Başkanlığı Yayınları.Fetih ve Fatih. S:6 .Kadıköy Gazetesi (Kent 2000). S:2. S: 21 . Đstanbul. Đstanbul Dergisi . C. Đstanbul Armağanı I. 1995 "Türk Sanatı Bakımından Üsküp". Antik & Dekor . 1996 "Kadıköy'ün Azizesi Öfemya". s.. 121126. "Yok Olmadan Kurtulmak". Ankara. C. Đstanbul. s. 10-16. S: 2 . S: 1-2.

yüzyılda Đstanbul'da Batılı Mimarlar. Anadolu Araş tırmalan. "Gravürlerde Đstanbul".9-46. S: 9 . "Fetihten Önce Boğaziçi".Đvaz Efendi Camii". 34. Eylül.229 "Meryem Ana(Sumela) Manastırı". C. Prof. XII. Prof. ĐstanbuhĐ.C. s.XIV. Yıl:l .Dr. Gaspare Trajano". Habıtat II'ye Hazırlık Sempozyumu (14-15 Mart 1996 Bildiriler). s. 10-16. s. Mayıs . "19.(l.C. Ressamlar. s.. s. 95-117. s. Aslanapa Armağam. "Đstanbul'un XVI.59-84.s.Edebiyat fakültesi Hititoloji. Đstanbul Armağanı II .s. S: 12.117-128.2-8. Đstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür Đşleri Daire Başkanlığı Yayınları.Türk Kültürü Araştırmaları .81-90. "Bizans Döneminde Ankara". Prohistorya ve Önasya Arkeolojisi ve Eskiçağ Tarihi Anabilim Dallan yayını. Ankara :Kültür Bakanlığı. Sanat Tarihi Araştırmaları Dergisi. "Ayasofya'da Abdülmecid'in Mozaik Tuğrası". "Odalar Camii veya Tarihî Đstanbul'da Tarihi Bir Eserin Yok Oluşu".bsk. s. Ankara. S: 1-2.Yüzyılda Yapılmış Az Tanınan Bir Eski Eseri. Yıl:l . Ekim.Afıf Erzen'e Armağan. Sanatsal Mozaik . 170-173.Ü.55-75. Đstanbul. Trabzon. Sanatsal Mozaik.Şerare Yetkin Anısına Çini Yazıları. "Tacizade Tevkii Cafer Çelebi Camii". Đstanbul:Sanat Demeği Yayınlan: I. "Fossati. 50-53. s. Đstanbul :Bağlam Yayıncılık. "Fatih Külliyesinin Kaybolmuş Bir Parçası: Çukurhamam". Đstanbul:Sanat demeği Yayınlan.Dr. Dia.). (1993-94). .243-264. Edebiyatçılar ". S: 2 . s.

7-28. 12-21. S:2.s. . s. Bir Tutkudur Trabzon. Đstanbul Araştırmaları. Đstanbul: YKY. S:4 . S: 81. Tarihten günümüze Anadolu'da konut ve yerleşme. "Bazı Đslâm Yazarlarına Göre Fetih'den Önce Đstanbul".Edebiyat Fakültesi. "Đstanbul Halkının ve Padişahlarının Ünlü Mesiresi: Kâğıthane". 206-220. "Đngiliz Đktisatçı Nassau W. s. Haz. Đstanbul Armağanı 3: Gündelik Hayatın Renkleri. Mustafa Armağan. Đstanbul /Temmuz. 1-8. 25-70.Ü.547-561. Haz. M. Sosyoloji Dergisi. Münir Aktepe'ye Armağan. ĐstanbuhTürkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih vakfı. s. Edebiyat Fakültesi yayını. S:15. C.XV. s. Prof.Senior'un Türkiye Seyahatnamesi (1857-1858)". Yıl: 19. Gündağ Kayaoğlu-Ömer Ciravoğlu-Cüneyt Akalın. 1997 "Trabzon Yakınında Meryemana (Sumela) Manastın".C. 75-95. Dünya Kenti Istanbul/Istanbul-YVorld City. Dr. . Đstanbul: ĐBKY.n. ĐstanbukĐ. Đstanbul: Đ. "Büyük Saray Döşeme Mozayiği ve Halılar Đle Olan Đlişkisi" . "Haçlı Seferi Đle Gelen Batılıların Gördükleri Đstanbul". IstanbuhTürkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih vakfı.Ü. "Đstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Kütüphanesi Tarihçesine Dair". s. Arkeoloji ve Sanat.230 "Türkiye'de Bizans Dönemi Yerleşimi Hakkında Notlar". 19-24.

(19-20 Mart 1998). "XVIII. Yüzyıl Osmanlı Kültür ve Sanatı. Đstanbul. C. Đstanbul: Đstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Araştırmaları Merkezi. S: 14. 18. Tıp Tarihi Araştırmaları . Temmuz.Yüzyılda Đstanbul'da Đsveçli Cornelius Loos Ve Đstanbul Resimleri".Ekim. s. s. "Batılı Hekim Seyyahlar ve Osmanlı Devleti". Sanat Tarihi Yıllığı. 79-92.152 1998 17. "Đstanbul'da Bir Eski Eser Cinayeti".XIV.sayıdaki makale münasebetiyle bu makaleye katkı amacıyla yazıldı . s.s. Tarih ve Toplum.S. Missak Efendi'den Kürt Şerif Paşa'ya". s.Sanatsal Mozayik.23. s.Dr.2630. s.Yüzyılda Kültür Ortamı Sempozyum Bildirileri (20-21 Mart 1997).Sanat Tarihi Araştırmaları Dergisi.28. "Okurlardan Mektup. C. Đstanbul.Ü.3. S: 4.91-130. S:166.2-15.3-15.Ernst Diez (1878-1961)".Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Kürsüsü'nün Kurucusu: Prof. Sanat Derneği Yayınları.IV. "Fnedrich Barbarossa'nın Üçüncü Haçlı Seferi Ve Konya Savaşı Đle Sibilia Kalesi". 152 okurlardan mektup haziran 1997 162.231 "Đ. C. Đstanbul.95-118. Yıl:2.

Đstanbul:Arkeoloji ve Sanat Yayınları. Mezarlık Kültürü ve insan Hayatına Etkileri Sempozyumu.Şubat 2000).232 "Eyüpsultan Semtinde Tarih Ve Sanat Tarihi". Đstanbul: Beşiktaş Belediye Başkanlığı. 19-20 Mart. Dünden Bugüne Beşiktaş. "Tarihi Mezarlar Ve Mezarlıklara Dair Notlar". 28-30 Mayıs ( bsk. 62-67. Albüm. III. "Prof.Nuri Akbayar. s. s. Faruk Zeki Perek Hakkında" . ILEyüp Sultan Sempozyumu ( 8-10 Mayıs 1998) . s. 18-20 Aralık. . Đstanbul: Mezarlıklar Vakfı.Yıl:21. Sanat Tarihi Derneği Yayınları. Bartın Gazetesi. S:3243. "Reşad Ekrem Koçu'nun Ömrünü Adadığı "Kent Kütüğü" Đstanbul Ansiklopedisi Anıları". Đstanbul: Eyüp Sultan Belediyesi ve Eyüp Sultan Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları. s. S:91. s. Ekim. "17. Mart.495539.Arkeoloji ve Sanat ( Faruk Zeki Perek-Özel Sayısı). s. "Bartınlı Elçi Halil Đbrahim Paşa'nın Kabri" .95-118. Yüzyıl Osmanlı Kültür ve Sanatı".s. 12-27.Yıl:76.3. "Aziziye Camii". 157-158. Kasım . Eyüp Sultan Sempozyumu Tebliğleri. ĐstanbukEyüp Sultan Belediyesi ve Eyüpsultan Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları.2. s. 12-37. 1999 "Dünya Devleti Olarak Osmanlı Devleti ve Osmanlı Dönemi Türk Sanatının Dünya Sanatındaki Yeri". Ed. 13 Ekim .

s. S:7-8. 19-20 Mart 1998 Sempozyum Bildirileri. Cumhuriyetin Yetmişbeş yılında Kültür ve Sanat (18-19 Mart 1999 Sempozyum Bildirileri). "Rus Arkeoloji Müzesinin Kayıp Kütüphanesi". Bartın Gazetesi. 112131. IV. Kubbealtı Akademi Dergisi. s.35-51. S:2 . s.2. . Eyüp Sultan Sempozyumu Tebliğleri. s. S:4. 12-13. Đstanbul Bülteni.47-49. "17. ĐstanbuhĐstanbul Büyükşehir Belediyesi yayını. Đstanbul :Sanat Tarihi Derneği Yayınları. C:34 . Yıl:7. MS. 340-359. S:3277. s. Eylül. "Osmanlı Devri Türk Mimarisi".370-399. "Son 70 Yıldan Amasra Hatıraları -I-" . "Pierre Loti ve Aziyade Başlıklı Romanı".Yüzyılda Camiye Dönüştürülen Son Bizans Kiliseleri". S: 128. "Đstanbul'da Ekrem Hakkı Ayverdi'nin Kurucusu Olduğu Đlmî Bir Cemiyete Dair Hâtıralar".233 "Haliç Kıyısında Kalan Son Osmanlı Sarayı: Aynalıkavak Kasrı". 5-7 Mayıs. s. s. s. Đstanbul: Sanat Tarihi Derneği Yayınları. 30 Kasım.14-18. S:8. s. Đstanbul: Eyüp Sultan Belediyesi ve Eyüp Sultan Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınlan.Yıl:29. 2000 "Türkiye'de Bizans Araştırmalarının Tarihçesi". Yeni Türkiye . Nisan . Yıl:77. S: 5. S:l. Diyalog Avrasya.95-124. "Đstanbul'un Topografyasında Değişimler".

Đstanbul Bülteni . S:130. S: 135. "Fetihten Sonra -Đstanbul'da Büyük Depremler-" . s. Đstanbul Bülteni. Ekim.16-17. "Fetihten Sonra Đstanbul'da Büyük Yangınlar".283-311. Uğur Derman Armağanı. ĐstanbuhĐstanbul Büyükşehir Belediyesi yayını. s.16-17. Yıl:8. s. s. "Şirket-Đ Hayriye'nin Boğaziçi'ne Dair Yayınları" . Đstanbul Bülteni.Yıl:7. Yıl:7. Đstanbul: Sabancı Üniversitesi. s. Aralık. Đstanbul Bülteni. Đstanbul Dergisi . Đstanbul:Đstanbul Büyükşehir Belediyesi yayını. Đstanbul Bülteni. s. Aralık. ĐstanbuhĐstanbul Büyükşehir Belediyesi yayını. Yıl:8.16-17.32-33. S:133. "Đstanbul'un Seyyah Rehber Kitapları". s. S: 138. Aralık. S: 134. istanbul Bülteni.16-17. S: 137. "Đstanbul Yangınları Üzerine". M. . s.16-17.234 "Đstanbul'da Ükçağ'dan Hatıralar". s. s. Đstanbul: Đstanbul Büyükşehir Belediyesi yayını. s.16-17. Kasım.Yıl:8. Đstanbul: Đstanbul Büyükşehir Belediyesi yayını. Yıl:7. Yıl:7. S:129.Yıl:7 . ĐstanbuhĐstanbul Büyükşehir Belediyesi yayını. Đstanbul Bülteni. S:35 . "Çemberlitaş ve Çevresi". "Đstanbul'da "Đmar" ve Eski Eser Kaybı I" . S: 131. ĐstanbuhĐstanbul Büyükşehir Belediyesi yayını. Đstanbul :Tarih Vakfı. "Geç Roma Döneminde -Đstanbul'da Açık Su Hazneleri-" . ĐstanbuhĐstanbul Büyükşehir Belediyesi yayını.Yıl:7 . Ekim. Đstanbul Bülteni. "Đstanbul'da "Đmar" ve Eski Eser Kaybı H" . Ekim.16-17. S: 136.16-17.46-53 "Đki Đslam Minyatüründe Ayasofya Önündeki Atlı Đmparator Heykeli". Đstanbul: Đstanbul Büyükşehir Belediyesi yayını. Đstanbul Bülteni.

2. . Đstanbul Bülteni. Nisan. Yıl:77. "Roma Çağının Bir Şiirinde Amasra ve Çevresi". S:3310. s. Mart. S:3293.l6-17.3. S:139. 2001 "Haliç ve Tarihçesi". S:141. 5 Mart. 104130. Yıl:78.2. S:140. 26 Mart . Bartın Gazetesi . S: 19. S:3286.s. Haliç 2001 Sempozyumu . Bartın Gazetesi . Bartın Gazetesi. S:3287.Yıl:8. ĐstanbuhĐstanbul Büyükşehir Belediyesi yayını. s. 16-17.s.235 "Türkiye'de Bizans sanat tarihi araştırmalarında 50 yılım". Đstanbul Bülteni. Ekim . 3-4 Mayıs. Đstanbul : ĐSKĐ . . ĐstanbuhĐstanbul Büyükşehir Belediyesi yayını. s.2. ĐstanbuhĐstanbul Büyükşehir Belediyesi yayını. Sultani Dergisi. s. s. "Đstanbul Camileri Đçin Önemli Đki Kaynak-F' . "Son 70 Yıldan Amasra Hatıraları -IV-".Yıl:8. Ankara. 444-447. "Galatasaray'ın Eski Bir Resmi". Đstanbul Bülteni. 6 Haziran . "Đstanbul'da Halk Çeşitliliği" . 18-19. Nisan. s.s. "Son 70 Yıldan Amasra Hatıraları -IQ-" .16-17. Bartın Gazetesi. "Son 70 Yıldan Amasra Hatıraları -V-" . Yıl:77.20 Aralık . Yıl:8. "Đstanbul Camileri Đçin Önemli Đki Kaynak-2" . Yıl:77 . Türkiye Arkeolojisi ve Đstanbul Üniversitesi(1932-1999). s.

Mayıs. s. s. ĐstanbuhĐstanbul Büyüksehir Belediyesi yayını.16-17.16-17. Yıl:8. Ağustos. Đstanbul Bülteni. S: 148.16-17. Đstanbul Bülteni. ĐstanbuhĐstanbul Büyüksehir Belediyesi yayını. Büyüksehir "Ortaçağ'da Ve Ceneviz Đdaresinde "Galata" .16-17. Đstanbul Bülteni. s. 16-17. s. S: 143. Yıl:8. "Đstanbul'da Đmar Planlan" . S:151. Đstanbul Bülteni. S: 152.16-17. Yıl:8. Eylül. Ekim. S:142. s. s. Temmuz. Kasım.S. 16-17.Yıl:8. Đstanbul Bülteni. S: 149. ĐstanbuhĐstanbul Büyüksehir Belediyesi yayını. s. Yıl:8. Đstanbul:Đstanbul Büyüksehir Belediyesi yayını. s. Eylül. "Sultan LMahmud Çeşmesi" . Đstanbul Bülteni. s. Yıl:8. Đstanbul Bülteni. "Türk Devri Eserleri" . .236 "Đstanbul'da Sinemalar" .16-17.Yıl:8. "Galata'dan Beyoğlu'na" . Yıl:8. ĐstanbuhĐstanbul Büyüksehir Belediyesi yayını. ĐstanbuhĐstanbul Büyüksehir Belediyesi yayını. Đstanbul Bülteni. "Sekbanbası Đbrahim Ağa Mescidi" . S:146. Yıl:8. Ağustos . S: 147.16-17. S: 150.16-17. Büyüksehir "Beyoğlu" . ĐstanbuhĐstanbul Belediyesi yayını. Đstanbul: Đstanbul Büyüksehir Belediyesi yayını. Đstanbul Bülteni. "Yoros(Ceneviz) Kalesi" . Đstanbul Bülteni. ĐstanbuhĐstanbul Büyüksehir Belediyesi yayını. Mayıs. ĐstanbuhĐstanbul Belediyesi yayını. Temmuz. S:144. Haziran. "Bostancıbaşı Abdullah Ağa Camii" . Yıl:8.

47-49. V. "Arcadius Anıtı(Avrat Pazarı Taşı)" . s. S: 157. S:155. ĐstanbuhĐstanbul Büyüksehir Belediyesi yayını. s. Kasım. "Anemas Zindanı-1". ĐstanbuhĐstanbul Büyüksehir Belediyesi yayını.16-17. .Eyüp Sultan Sempozyumu Tebliğleri. s. Mart .237 "Attar Halil Ağa Mescidi Đle Çeşmesi" Đstanbul Bülteni. Đstanbul Bülteni. S:153.16-17. Ekim. "Eyüp'te Zal Mahmut Paşa Camii". Đstanbul Büyüksehir Belediyesi.S. "Süleyman Subaşı Camii" . s. Đstanbul Bülteni. Kasım-Aralık . Đstonbul. 16-17. "Tarih.TemmuzAğustos-Eylül.16-17. istanbul Bülteni. Đstanbul Bülteni. s.4. S: 154. S: 156. "Kazasker Abdurrahman Camii" . Yıl: 11. Yıl:8. s. s. Türk Tiyatrosu Dergisi. Istanbuhlstanbul Büyüksehir Belediyesi yayını. S: 448. Yıl:8. S:3280 . Đstanbul: Eyüp Sultan Belediyesi ve Eyüp Sultan Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları. ĐstanbuhĐstanbul Büyüksehir Belediyesi yayını. S:5. Kasım. "Son 70 Yıldan Amasra Hatıraları -H-" . ĐstanbuhĐstanbul Büyüksehir Belediyesi yayını. s. Aralık . S:177.Yıl:8. Yıl:8. 12-21.Yıl:8. Istanbuhlstanbul Büyüksehir Belediyesi yayını.s. Yıl:77. "Đstanbul'da Eski Tiyatrolar". 5462.Kültür Ve Đstanbul". Bartın Gazetesi . "Đstanbul Camileri Hakkında Başka Bir Kaynak" .22 Ocak. 16-17. 16-17. Đstanbul Bülteni.

227-239. Anadolu Araştırmaları. "Karaköy'de Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Camii " . 16-17. Đstanbul Bülteni. "Yedekçiler Camii-Balıkpazarı Đskele Mescidi" . ĐstanbuhĐstanbul Büyükşehir Belediyesi yayını. Yıl:9. Yıl:9. s. s. Đstanbul:Đstanbul Büyükşehir Belediyesi yayını.67-79. Đstanbul: Đstanbul Büyükşehir Belediyesi yayını. s. s. Đstanbul: Simurg yayınları. "Galata'da Azapkapısı'nda Saliha Sultan Mektebi" . Almanca Özet :233-239 "Mercan'da Âli Paşa Konağı" . 2002 "Side'de Bir Bizans Hastahanesi mi?". Edebiyat Fakültesi. Eylül. Yıl:8. s. Yıl:9. Haziran. Đstanbul: Đstanbul Büyükşehir Belediyesi yayını. "Güney Anadolu'da Bir Ören Yeri Köşkerli". "Đhtifalci Mehmed Ziya Bey". Đstanbul: Đstanbul Büyükşehir Belediyesi yayını. 16-17 . S:161. S: 159 . Ekim.Ü. Adalya Dergisi . S:V. Yıldız Demiriz'e Armağan. Đstanbul: Eyüp Sultan Belediyesi ve Eyüp Sultan Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları. S:160. VI. S: 145.238 "Osmanlı Döneminde Galata" Đstanbul Bülteni. S: 158. XVI.Temmuz.172-181. Đstanbul Bülteni. s. . Ağustos. Yıl:9. Eyüp Sultan Sempozyumu Tebliğleri. Đstanbul: Suna-Đnan Kıraç Akdeniz Medeniyetleri Araştırma Enstitüsü.56-57. s. Đstanbul Bülteni. Đstanbul Bülteni.16-17. s. C.153-158. s. "Tuzla önündeki Hagıa Glykerıa Kilise ve Manastırı". Đstanbul: Đ. 16-17 .

Nisan. Aralık. Yıl:9. "Sanat Tarihi Eğitimi". s. Http://www. S:l. Sanat Tarihi Araştırmaları Dergisi. Lyon:Universite Lumiere. Đstanbul : Tarih Vakfı. "Đstanbul'un Đmar Planı Raporları".20-24.com/ . 111-121.2-14.Sanatvebilgi. 611. "Güney Anadolu'da Bir Ören Yeri: Köskerli". Http://www. "Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bilimlerinin Geçerliliği".Sanatvebilgi. s. S: 162. Đstanbul. "Đstanbul'da Seyir Yerleri ve Bazı Tiyatrolar Hakkında Notlar". Sanat ve Bilgi. .239 "Direklerarası" .26-30. C. s. Ekim-Aralık. Yıl:9. Ekim . "Alfons-Marıa Schneıder". Anadolu Araştırmaları. 2003 "Geçmişten Günümüze Tüm Yönleriyle Đstanbul". s. S:41 . Nisan.com/ . Đstanbul Bülteni. "Yüksekkaldırım -F' . Đstanbul. "Ortaçağ'ın En Güçlü Savunma Hattı". S:l. Đstanbul: Đstanbul Büyükşehir Belediyesi yayını. Đstonbul. 50-55. "Thekla at Antioch". Đstanbul. s. 227-241. s. Đstanbul :Tarih Vakfı. Popüler Tarih. Đstanbul. Đstanbul:Đstanbul Büyükşehir Belediyesi yayını. Kasım.16-17. s. Mayıs. S: 11. S:33. s.16-17. Actes Du ler Congres International Sur Antioche De Pisidie. S: 163. S: 16. s. S:43 . Sanat ve Bilgi.XVI. Đstanbul Bülteni.

"Baba Hasan Alemî ve Oruç Gazi Mescidleri" . Đstanbul:Đstanbul Büyükşehir Belediyesi yayını. Đstanbul Bülteni. Đstanbul:Đstanbul Büyükşehir Belediyesi yayını. Haziran. Ekim . Ocak. S:165. Đstanbul: Eyüp Sultan Belediyesi ve Eyüp Sultan Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları. Nisan. Đstanbul Bülteni. YıklO. Mayıs. Mayıs . VII . "Kırkçeşme ve Beyhan Sultan Çeşmesi" . s. Ekim-Aralık. "Kırkçeşme'de Payzen Yusuf Paşa Türbesi" . S:47 . Đstanbul:Đstanbul Büyükşehir Belediyesi yayını. Mart. . Đstanbul Dergisi . S: 167. s.Yıl:10.18-19. "Đstanbul'un Fethinde Bizansm Mimari Mirası". S: 168. s. Eyüp Sultan Sempozyumu Tebliğleri. 14-15. s. "Đstanbul'un Cadde ve Sokak Adları Hakkında" . S:169. s. 1619. S:164. Đstanbul Bülteni. 6-11. S: 166.l6-17 . s. "Geçmişten Günümüze Tüm Yönleriyle Đstanbul". YıklO. S: 11.16-17. s. YıklO. Đstanbul Bülteni . s. "Yüksekkaldırım-II" . s.16-17. Đstanbul:Đstanbul Büyükşehir Belediyesi yayını.5055. Đstanbul :Đstanbul Büyükşehir Belediyesi yayını. Đstanbul:Đstanbul Büyükşehir Belediyesi yayını.s. Đstanbul Bülteni . Đstanbul. Đstanbul :Tarih Vakfı.240 "Dostluk Yurdu Binası". "Ünlü Bir Đlim Adamının Mezarı". "Ortaçağ'ın En Güçlü Savunma Hattı".16-17. Istonbul. S:33. Popüler Tarih. Đstanbul Bülteni . Şubat.20-47. YıklO.

241

"Esat Efendi ve Sadettin Efendi Çeşmeleri" .Đstanbul Bülteni, Đstanbul:Đstanbul Büyüksehir Belediyesi yayını, S:170,Yıl:10, Temmuz, s.16-17. "Gürcü Mehmet Paşa.Silahtar Mehmet Ağa ve Eski Salıpazan Çeşmeleri", Đstanbul Bülteni, Đstanbul:Đstanbul Büyüksehir Belediyesi yayını, S: 171, Ağustos, s. 16-17

"Roma/Bizans Dönemi -Yedikule-", Đstanbul Bülteni, Đstanbul:Đstanbul Büyüksehir Belediyesi yayını, S: 172, Eylül, s. 16-17.

"Türk Döneminde Đçkale Olarak -Yedikule-", Đstanbul Bülteni, Đstanbul:Đstanbul Büyüksehir Belediyesi yayını, S: 173,Yıl: 10, Ekim, s. 16-17.

"Balaban Ağa Mescidi", Đstanbul Bülteni, Đstanbul:Đstanbul Büyüksehir Belediyesi yayını, S:174,Yıl:10, Kasım, s. 16-17. "Birkaç Gezgin Satıcı", Đstanbul Bülteni, Đstanbul:Đstanbul Büyüksehir Belediyesi yayını, S:175, Yıl:10, Aralık, s.16-17. "Beykoz ve Tarih", Đstanbul, Đstanbul: Tarih Vakfı, S:45, Nisan , s. 24-39.

"Fetihten Önceki Üsküdar", Üsküdar Sempozyumu Bildiriler, Đstanbul: Üsküdar Belediyesi, C.I, 23-25 Mayıs, s. 17-20.

"Fetihten Önce ve Sonra Đstanbul", Bilenler Konuşuyor, ĐstanbukTürk Edebiyatı Vakfı, Đstanbul, Mart, s.9-39. (Bu Sohbet,02.01.2002 Tarihinde Yapılmıştır.)

2004

242

"XVI.Yüzyılda Đstanbul'a Gelen Yabancılar ve Yabancı Üç Ressamın Resimleri", 16. yüzyıl Osmanlı Kültür ve sanatı (11-12 nisan 2001) Sempozyum bildirileri , Đstanbul: Sanat Tarihi Derneği Yayınlan, s. 15-39.

"Bizans imparatorluğunun çöküşünün başlangıcı", Dîvân, Đstanbul :Bilim ve Sanat Vakfı yayını, Yıl:9, S: 16 , s. 183-208.

"Eyüp Sultan'da Đlk Şeyhülislam Türbesi",VIII. Eyüp Sultan Sempozyumu(7-9 Mayıs 2004) , Đstanbul: Eyüp Sultan Belediyesi ve Eyüp Sultan Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları, Aralık, s. 12-15.

"Kırşehir'de Üç ayak Adındaki Yapı Kalıntısında Araştırmalar-Untersuchungen in der 'Üç-Ayak' genannten Ruinenstâtte bei Kırşehir", Anadolu Araştırmaları, Đstanbul: I.U.Edebiyat fakültesi Hititoloji, Prohıstorya ve Önasya Arkeolojisi ve Eskiçağ Tarihi Anabilim Dallan yayını, s. 125-167. "Haydarpaşa Garı ve Birkaç Hatıra" , Đstanbul, Đstanbul:Tarih vakfı, S:48, Ocak, s.12-16.

"Tanıdığım Rıfkı Melûl Meriç", Sanat ve Đnanç, Đstanbul : Mimar Sinan Üniversitesi, C.I, Şubat, s.37-41.

"Fatma Sultan Camii", Đstanbul Bülteni, Đstanbul :Đstanbul Büyükşehir Belediyesi yayını, S:176,Yıl:ll, Şubat, s. 16-17.

"Anemas Zindanı-I", Đstanbul Bülteni, Đstanbul:Đstanbul Büyükşehir Belediyesi yayını, S: 177, Yıl:l 1, Mart, s. 16-17. "Anemas Zindanı-II", Đstanbul Bülteni, Đstanbul:Đstanbul Büyükşehir Belediyesi yayını, S: 178, Yıl: 11, Nisan, s. 16-17.

243

"Sanatta Aşk", Diyanet Aylık Dergi, Ankara:Diyanet Đşleri Başkanlığı, S: 162, Haziran, s.20-21.

"Helenizm, Bizans,Yunanlılık ve Türkiye", Baykan Sezer'e Armağan,l.bsk., Đstanbul:Kızılelma yayıncılık, Mart, s.295-327.

"Ayasofya'daki Otomat Saat", Đstanbul Dergisi, Đstanbul : Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı Yayınlan, S:51, Ekim , s.84-86.

Đstanbul 2023 Vizyonu ve Stratejik Eylem Planı, Đstanbul:Büyükşehir Belediyesi, (Haziran 2003) Şubat, s.no.yok.153

"Arkeoloji ve Sanat Tarih bilimleri Üzerine Đki Yazı", yay .haz. Ertan Eğribel-Ufuk Özcan, Tarihte Doğu-Batı Çatışması, Đstanbul: Đ.Ü. Sos. Araş. Merkezi, S: 12, s. 3643.

"Eyüp'de Şekerpare Kadın türbesi", IX.Eyüp Sultan Sempozyumu Tebliğleri, Đstanbul: Eyüp Sultan Belediyesi ve Eyüp Sultan Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları, 13-15 Mayıs.154 "Bronz Bizans At Koşumları Tokaları", Gündağ Kayaoğlu'na Armağan, ĐstanbuhTaç Vakfı.155

"Selanik Ayasofyası ve Garip Bir Restorasyon Projesi", Sinan Genim'e Armağan, ĐstanbuhTaç Vakfı.156

153 154

Eyice katkıda bulunmuştur. yayım aşamasında. 155 yayım aşamasında. 156 yayım aşamasında.

244

4.1.3.ANSĐKLOPEDĐ MADDELERĐ: VI.1.3.1.ĐSTANBULANSĐKLOPEDĐSĐ(1946)157 C. 1
Ahmed Paşa Mescidi, s. 275-277.

C.2
Andreossy (Antonie François, Comte), s. 516-517. Anemas Zinsanı ve Kulesi, s. 517-521. Anville (Jean-Baptiste, Bourguignon d'), s. 532. Arabacı Bayazıd Mescidi, s. 545. Arab Camii , s. 55-559. Aramon, Gabriel de Luitz , s. 571-572. Arasta Sokağı Hafriyatı, s. 572-573. Arkadius Sütunu, s. 594-599. Arkeoloji Enstitüleri , s. 599-602. (Rus, Macar, Alman, Fransız Arkeoloji Enstitüleri) Arkeoloji Müzeleri, s.602-608.

C.3
Atik Mustafa Paşa Camii, s. 760-767

VI.1.3.2.ĐSTANBUL ANSĐKLOPEDĐSĐ158 C. 1
About, Edmond , s. 173-174. Acem Ağa Mescidi , s. 178-180.
157 158

ilk serisi

genişletilmiş ve yeni ekler yapılan, 2. baskısı 1958'den itibaren yayımlanan serisi (Bu ansiklopedi müellifin adını Gotlar sütunu ve Galata maddelerinde kullanmıştır.Đzin almadan araştırmalarından özetlenmiştir.)

245 Acı Musluk Sokağı Bizans Mahzeni, s. 195-197. Ahmed Paşa Mescidi, s. 437-440.

C. 2
Andreossy, s. 849-851. Anville, s. 333. Arabacı Bayezid Mescidi, s. 918. Arab Camii, s. 936-947. Aramon, Gabriel d', s. 956-967. Arasta Sokağı Kazısı, s. 969970. Arkadius Sütunu , s. 1012-1019. Arkeoloji Enstitüleri, s. 1021-1025. Arkeoloji Müzeleri, s. 1025-1033.

C. 3
Atik Mustafa Paşa Camii (1960) , s. 1288-1297.

C.4
Balabanağa Mescidi(1960), s.1946-1949.

C.5
Benedichıs Angelus, s.2503. Bernarol, Ch.A., s.2549-2550. Bıçakçı Çeşmesi Sokağındaki Bizans Ayazması (1961), s.2745-2746. Bironjean de.

C.6
Bosporus (1963), s.2968-2969. Bossert,Prof.Helmuth, s.2909-2970. Brayer,A., s.3089-3090. Caylus,Anne Claude Philippe de , s.3398-3401.

246

C.9
Fossati, Gaspare Trajano (1971), s.5818-5822. Fossati Giuseppe, s.5822-5823.

VI. 1.3.3 .ĐSTANBUL ANSĐKLOPEDĐSĐ 1995)159

C.l
Acem Ağa Mescidi, s.60. Âdile Sultan Namazgahı, s.83. Âdilşah Kadın Camii, s.84. Aetios Sarnıcı, s.86. Ağa Hamamı, s.92. Ağakapısı, s.94 Ağalar Camii, s.97. Ahmed El Kütüphanesi, s.l 15. Alay Köşkü, s. 177. Aleksios Sarayı, s. 183. Ali Paşa Konağı, s. 198. Allom, Thomas, s.206. Alman Arkeoloji Enstitüsü, s.207. Altın Kapı, s.216. Anadolu Hisarı, s.251. Anadoluhisarı Namazgahı, s.259. Anastasios suru, s.265. Anemas Zindanı ve Kulesi, s.269. Antemios (Trallesli), s.277. Arabacı Bayezid Camii, s.287.

159

Kültür Bakanlığı ve Tarih Vakfı'nın ortak Yayını.

247

Aramon,Gabriel de Luetz d', s.293. Arap camii, s.294. Arastalar, s.296. Aretas Sarayı, s.299. Arkadios Sütunu, s.306. Arkeoloji Müzeleri Yıllığı, s.312. Arseven, Celal Esad , s.324. Arslanhane, s.325. Arzodası, s.333. Aspar Su Haznesi, s.356. Âşir Efendi Kütüphanesi, s.368. Atıf Efendi Kütüphanesi(mimari), s.399. Atik Mustafa Paşa Camii, s.406. Ayakapı Kilisesi, s.438. Ayasofya Kütüphanesi, s.459. Ayasofya Medresesi, s.460. Ayasofya Muvakkithanesi, s.461. Ayasofya Sebilleri, s.462. Ayasofya Sıbyan Mektebi, s.463. Ayasofya Şadırvanı, s.463. Ayasofya, s.446. Ayazma Camii, s.471. Ayrılık çeşmesi Mezarlığı, s.488. Ayvansaray, s.491. Aziziye Camii, s.510. Baba Cafer Zindanı, s.516. Bağdat Caddesi, s.528.

C.2
Balaban Ağa Mescidi, s.9

251.263. Constantinus Forumu. Bosporus.477. s. Clari. Bayezid Külliyesi. 437. s. s. s. Çukur Çeşme Hamamı. Boğdan Sarayı ve Şapeli. Belin.441. Bostancıbaşı Köprüsü. s.517. s. 150. s.537.537. s. s.543. Bodrum Camii Sarnıcı. Çatal Çeşmeler. s.301.407.263.311. Camiler.308. s. Bibirdirek Sarnıcı.7.440. s. s. Bareilles. s. . Bonos Sarnıcı.301. s. s. Robert de. s.55. s. Edmond.27. Çemberlitaş. Bostancı. Bouvy.232. s. s. Constantinus Suru.248 Bâlî Paşa Camii.316.3 Davut Paşa Külliyesi. s. s. Dalleggio. Bodrum Camii. Ceneviz Sarayı. Botaneiates sarayı. s. s. s.87. Bizans Sanatı. Blahernai Kilisesi.375. s. Çukur Çeşmeler.292. s. Eugene. C.264.298.262.482. Blahernai Sarayı. s. Çinili Köşk. François Alphonse.

359. Eufemia (Ayia) kilisesi. s. s.249 Dethier. s. Cornelius. Edwin A.433.A. Ebersolt.300.227. Gül Camii. Đstanbul Forschungen.402. s. s.537. Fethiye Camii. Đstanbul Mitteilungen. Grosvenor. Galata kulesi.218. Charles. Fatma Sultan Camii. s.71. Hıramî Ahmed Paşa Mescidi. s. Heinrich.273. s. . s. Đsidoros.251. Filopation Sarayı. s.41. 198. C. s.434.403. Hieria Sarayı.277. s. Fatih Külliyesi. s. Diehl. Miletoslu.48.355. Hamamlar. Đstanbul Ansiklopedileri. s. s. Eleutherius Sarayı. s.252.66. Jean. Gurlitt. 153. s.. s. Glikeria Adası ve Manastırı. s. Glück. s. s. s. Đstanbul Eski Eserleri Koruma Encümeni.320. s. Ph.4 Hekim Başı Ömer Efendi Medresesi. Đstanbul Şehri Muhipleri Cemiyeti. Fenari Đsa Camii.265. Galata Bedesteni. s.404.222. s.l 15.41. s. s. Gotlar Sütunu.429. s..236.

s. s. Andreas David (Baba). s. 146.5 Kızlarağası Hamamı. s. Kasım Ağa Mescidi. s.283.490. Kariye Camii.41. s. s. s. s. . s.295. s. Mehmed Ziya Bey(Đhtifalci). s. Küçük Ayasofya Camii. s. s.363. Reşad Ekrem. Mordtmann. s.453.388.479.61. s. Mokios Sarnıcı.482. s.288. s. Kapıağaı Hüseyin Ağa Türbesi. s.369. Koçu. Manastır Mescidi.517. s. s. Modestus Sarnıcı. Ernest. Karagümrük Sarnıcı.388.466. Koca Mustafa Paşa Külliyesi. s. Mendel.482. Mamboury.315. Mangana Sarayı. s.30. Kayserili Ahmet Paşa Konağı. Mehmed Raif Bey.543. C. Manastırlar. Gustave. Meludion Sarayı. 15. Mustafa I-Sultan Đbrahim Türbesi.489. s. Konstantios I (patrik). Kılıç Ali Paşa Külliyesi. s. Andreas David (Oğul).557. Raymond. Kefeli Mescidi. Mordtmann. s.250 Janın.287.431.511.

Rumeli Hisarı. s. s. s. Revanî Çelebi Mescidi. Schlumberger.429.475.469. s. Öz.478. s. Rüdell.290. s.355. Alfons. Jules. Alexandros G. Tahsin.. s. Sekbanbası Ferhad Ağa Mescidi.320.429. s.277.319. 196. Odalar Camii. s.6 Nike Kabartması. s. Gustave.Maria. s. s. Rufinianai Sarayı.371. Revue de Constantinople. Đoannis.276. Saliha Sultan Sıbyan Mektebi. s.489. s.. s. Papadopoulos. Revan Köşkü.75. Salzenberg. s. s.226.448. Hartman. D. Alexander. Jean-Paul. s. Pargoire. s. Paspatis. s.345.222. s. Poleatikon Semti ve Köşkü. Hans Hermann. Sekbanbası Đbrahim Ağa Mescidi.321.218. Russack .C. Pantokrator Sarnıçları. s.371. Ricter. Wilhelm. s. Schedel. 251 . Parmakkapı Mescidi.489. Örme Sütun.219. Sancakdar Hayreddin Mescidi ve Tekkesi.323. Pulgher. s.225. 120. Sarnıçlar. Scneider. 197. Poligon kasrı. s. s. s.477. s. s.

462. s. Zeuksippos Hamamı.252 Silahı Mehmed Bey Mescidi. s.503. Şeyh Murad Mescidi. s. 172. s. Sokullu Mehmed Paşa Camii.. Theodosius I Anıtı. s. Josef. Tauri Forumu. Şeyh Süleyman Mescidi.s. Toklu Dede Mescidi.7 Sinan Paşa Köşkü. Strzygowski. s. Yerebatan Sarayı. 168. Thomas. s. Şüheda Mescidi.334.325. A.365.502.235.534. s. s. Vefa Kilise Camii. s. Tekfur sarayı.233. .323. Ali Saim. Üçler Mescidi.l. s. s.188.262.555. Teodosios II Anıtı. s. Univers.247. Sinan Pasa Mescidi. Wulzinger. Efdaleddin. Ülgen. s. C. Van Millingen. s. Zeyrek Kilise Camii.373. Kari.272. s.45. Yedikule Hisan ve Zindanı( Fatih Mescidi). s. s.548.393. Unger. s.553. s. Friedrich Wilhelm. s. Yoros Kalesi. s. s. Yer altı Camii.394.5.225. s. s. NVhittemore.335.30. s. s. Tekiner.

s. 416. Burgaz Adası. 187-188. 103-104. s. 426428. C. Blakhernai. C.1. Cenni di Pepo. s. Byzantion. 5-6. VI.560. s. 9 (1956) Büyükada. Bosphorus. .253 Zindankapı. s. Büyüksaray. 5-6.s. s.482-483.TÜRK ANSĐKLOPEDĐSĐ C. 8 (1956) Bozdoğan kemeri. 257-274. 7(1954) Bizans Sanatı. C. s. 499. C. 318-319.4. 90-93. Bizantinoloji. Costanza da Ferrara. Cihangir. s. Cancellus. 366-373. s. 10(1960) Cibali.3. Boendelmonti. 72b-82b . Cami (Mimarisi) . 11(1960) Cimabue. 130-148. s. 110-114. s. s. s. s. s. 107108. s.

s. Fenari Đsa Camii. Hüsreviye Camii (Halep) . s. 4. s. 106-107. s. s. 396. s. s. Hüsrev Paşa Camii ve Türbesi. 4-5. C. Đlyas Bey Camii (Milet/Balat). s. s. 16(1968) Fatih Cami. 397. s. 136-137. Đmaret. s. C. s. 17 (1969) Gotlar Sütunu . s. 3. 449-450. 108. 18 (1969) Gül Camii. Đmaret Camii (Filibe) . 108. Đbrahim Paşa (Makbul) Sarayı . Fikir tepesi. 397. . 102. 171-172. C. Đbrahim Paşa (Kaptan) Külliyesi. 310.254 C. s. 228-229. Fatih Türbesi. Đmaret Camii (Đnecik). s. 1-3. Đbrahim Paşa (Hadım). C. Hüsrev Paşa Türbesi. 5-6. Fethiye Camii. s. 20(1971) Đbrahim Paşa (Çandarh) Camii . s. s. 398. s. s. Hüsrev Paşa Camii ve hanı . Göksu. s. 32-33. 141-143. s. 19 (1969) Haseki Camii. 505-507. 272-273. Đbrahim Paşa (Nevşehirli) Külliyesi.

237. Đplikci Cami (Konya) . s. 156-157 Kanhdivan .. s. 181. 230. s. Kara Aslan Türbesi. Imrahor Kasn (Đstanbul). s. Đshak Çelebi Tekkesi (Manisa). s. s. Đvaz Efendi Camii . Đncili Köşk . Đshakiye Kasrı. s. 251. 309. s. Đshakiye Camii (Selanik). 207-208 Kapalı Çarşı (Đstanbul'da). s. 224-225. Đsmail Bey Đmareti (Kastamonu). 233. s. 224-225. 231. 125-126. Đsmail Efendi Camii. 454-455. Đshak Bey Camii (Đnegöl). s. 233-234. s. Đshaklı Kervansarayı (Çay-Akşehir arası). 110-112.s. s. 231. 305-306. 237. Đshak Bey Camii (Üsküp). s. Đshak Paşa Camii (Đstanbul) . s. Đshak Paşa Sarayı (Doğu Bayazıd) . s. 122-123. s. 112. C. 234-235. 137-148 Kalender Baba Türbesi. . s. s. Đsa Bey Camii (Efes/Selçuk). Đmaret Camii (Selanik). 221-224. s. s.255 imaret Camii (Đstanbul). 156 Kalenderhane Camii. s. 155 Kalender Kasrı ve Bahçesi.21(1975) Kale. 108. 237. Đshak Ağa Çeşmesi. Imrahor Üyas Bey Camii (Đstanbul). s. s. 107. Đnce Minareli Mescid (Konya). Đsa Bey Camii (Üsküp). s. s.

185. s. s. Nusretiye Camii .5. 184-185. 350-351.256 C. 468.ĐSLAM ANSĐKLOPEDĐSĐ (MEB) C. s. 183-184. s. C. 39-41. s.3.l01b-l 18b. Mahmud Paşa Bedesteni ve Hanı (Ankara). s.773-777. . 1. Minare (Anadolu'da Türk Minareleri). s. 354-355. Efdaleddin (1870-1957). 185. s. s. Anton Ignaz.329a-335. s. Tekiner. Mahmud Paşa Hamamı.9 (1963) Rumelihisarı. s. 184.31 (1982) Tekfur Sarayı. s. Mahmud Paşa Türbesi (Đstanbul).23 Mahmud Paşa Camii (Đstanbul'da). Mahmud Paşa Hanı (Bursa'da Fidan Han) . VI. C. 185. Mahmud Paşa Camii (Sofya'da). Melling.8 (1958) Mescid (Anadolu'da ve Rumeli'de Türk mescid ve camileri). 41. C. 183. Mahmud Paşa Kervansarayı (Đstanbul). 25 (1977) Nuru Osmani Camii. s. s. s.

s. 1. s. 1. VI.9. 3 (1983) Türkiye'de Bizans sanatı. VI.3. Galata.3.ANADOLU UYGARLIKLARI ANSĐKLOPEDĐSĐ C.1214/144-1214/157.7.TÜRKLER(2002) C. 1.TANZĐMAT'DAN ANSĐKLOPEDĐSĐ(1985) Đstanbul.6.3. 513-564.GÖRSEL YAYINLAR .3 (1980) Ayasofya.1595-1603. s.10.V/II (1966) Đstanbul'un Tarihi Eserleri.3.1. s. s.6 Đstanbul (Türk Devri Eserleri). s. CUMHURĐYETE TÜRKĐYE VI.KÜÇÜK TÜRK ĐSLAM ANSĐKLOPEDĐSĐ C.15 Batı Sanat Akımlannın Değiştirdiği Osmanlı Dönemi Türk Sanatı. VI. .8. s. 284-309.1214/44-1214/144.241-245.1.3.495-497. MEYDAN-LAROUSSE C.257 C. VI.

1.0SMANLI(1999) CIO Osmanlı Devri Türk Mimarisi.258 C 12 Mimar Sinan. s.yy. Ağalar Camii (Topkapı Sarayında Hırka-i Saadet Dairesi'nin yakınında bulunan cami). s. s. 466. s.). Ağakapısı(Osmanlılarda yeniçeri ağasının resmi makamına ve ikamet yerine verilen ad. 309. s. s. 62-63. 323-324. Ahî Elvan Camii (Ankara'da Koyunpazarı semtinde XIV. s. s. TÜRKĐYE DĐYANET VAKFI ĐSLÂM ANSĐKLOPEDĐSĐ C. Acemi b. s.3. ait bir köprü). 469-470. ). Ebu Bekir(XII.12.1.yy. 388-389. . ait cami). 79-85. s. Adler.3.11. 464. 529.yüzyılda Azerbaycan'da yaşayan mimar). Ağırlık Kulesi(Mimaride kullanılan bir yapı unsuru). Âbide-i Hürriyet (Đstanbul'da Şişli Semtinde n. 1 (1988) Abdal Köprüsü (Bursa-Mudanya yolu üzerinde Nilüfer çayı üstünde kurulmuş XVIII .Meşrutiyetin Hâtırası olarak yapılmış anıt). Adile Sultan Sarayı (Đstanbul Kandillide sultan sarayı). 462-464. 383-384. Ağaoğlu. s. Adalet Kasrı (Edirne Sarây-ı Hümâyununda bir kule ve üstünde yer alan kasır. VI.). s.79-101. Mehmet(Türk Sanat Tarihi uzmanı ve Profesörü). 345. s. VI. lohann Heinrich Friedrich (Đstanbul Camilerinin mimari özellikleri üzerine Avrupa'daki ilk araştırmayı yayımlayan alman mimar.

medrese. s. 115-116. 2(1989) Ahmed IH Çeşmesi (Đstanbul'da Bâb-ı Hümayun ile Ayasofya arasında XVIII:yüzyıla ait büyük meydan çeşmesi ve sebil). 531532. s. s. Ahmed Paşa Camii (Lefkoşe'de XVI.yüzyıla ait kütüphane). Akhan (Denizli yakınında.çubuk suyu üzerinde bir Selçuklu devri köprüsü). s. ait cami).yüzyıla ait cami).yüzyıla ait meydan çeşmesi).yüzyıla ait Memlûk kervansarayı).yüzyıl başlarına ait cami). 49. 173-174. 38-39.çeşme ve türbeden meydana gelen külliye). Akademi (Đstanbul'da yayımlanmış sanat dergisi). Akbaş Hanı (Eski Konya-Aksaray yolu üzerinde bir Selçuklu hanı) s.yy. 281-282. s. s.yüzyılda Đstanbul'da Topkapı inşa edilen cami. 52.Çivril yolu üzerinde XIH. s. Ahmed Gazi Medresesi ve Türbesi (Milas Peçin'de Menteşeoğulları dönemine ait Medrese ve Türbe). 40-41. Ahî Şerafeddin Türbesi (Ankara'da XIV. s. s. C. 236. s.yy. Ahmed Gazi Camii (Milas'ta XIV. 212. Ahmer Hanı (Filistin'de Beysân yakınlarında XIV. Akmanastır (Konya-Sille arasında. Mevlâna'nın ziyaret ettiği bir Bizans Ortodoks manastın). Akköprü (Eski Ankara-Đstanbul yolunun başında. 68-69. 69. s. Ahmed Bican Türbesi (Gelibolu'da XV. s. s. Ahmed UI Çeşmesi (Üsküdar'da iskele Meydanı'nda XVIH. s. Ahmed Bey Camii (Bulgaristan'ın Hezargrad-şimdiki Razgrad-şehrinde bulunan XVII. Ahmed Paşa Külliyesi (XVI. Ahmed m Kütüphanesi (Topkapı Sarayı'nın üçüncü avlusunda Arz odası arkasında XVm.yüzyılda Menteşeoğulları döneminde yapılmış cami).sıbyan mektebi. eseri). 274-275. 222. 532. 115.yüzyıla ait kervansaray). 39-40. s. . s.259 Ahî Şerafeddin Camii (Ankara'da Samanpazan semtinde XKI.yüzyıla ait türbe).

s.yüzyıla ait bir cami). 427-428. s. Ali Paşa Çarşısı (Edirne'de XVI. s. s.yüzyıl sonlarına ait türbe).yüzyıla ait türbe). Alaca Đmaret Camii (Selanik'te XV. Ali Paşa Camii (Tokat'ta bulunan XVI.yüzyıla ait arasta veya kapalı çarşı).yüzyılda yaşamış Osmanlı devri Türk mimarı). 324-327.yüzyıla ait çeşme). 282. 432-433. Ali Paşa Hanı (Đstanbul'da Küçükpazar semtinde XVIII. 368. Akşemseddin Türbesi (Bolu'nun Göynük kazasında Akşemseddin'in defnedildiği kabir). 313. 506-507. Ali. 349350. s.yüzyıla tarihlenen bir türbe). s. Akmer Camii (Kahire'de Fâtımîler devrine ait cami).yüzyıla ait bir cami). 379.yüzyıla ait bir ticaret hanı). Alâeddin Bey Türbesi (Karaman'da Hisar mahallesinde XIV. s. s. Alâeddin Camii (Selçuklular devrinde Konya'da yapılan cami) s. Alâeddin Köşkü (Konya'da Selçuklu Sultanlarının sarayının kalıntısı). Ali Paşa Camii ve Türbesi (Romanya'nın Dobruca bölgesinde Babadağı kasabasında bir cami ve türbe). 330-331.yüzyıla ait cami). s.yüzyılda Macaristan'ın Sigetvar-Sziqetvar-şehrinde inşa edilen cami). s. Allom. Alâeddin Bey Camii (Bursa Kalesi içinde. 429-430. Ali Bey Camii (Bulgaristan Karlıova'da XV. 384. Ali Paşa Camii (XVI. 430-431. s. s. Alay Köşkü(Padişahların geçit yapan alayları seyretmesi için yapılmış köşk). Ali Paşa Camii (Babaeski'de XVI. 324. Ali Cafer Kümbeti (Kayseri'de XIV.yüzyılda Đstanbul ile diğer bazı şehir ve kasabaların resimlerini yapan bir Đngiliz mimar ve ressam). Akyazılı Sultan Asitanesi (Bulgaristan Varna-Balçık arasında. 384-385. s. s.yüzyıla ait cami).260 Akmedrese (Niğde'de Karamanoğullan devrinde yapılmış medrese).yüzyıla ait bir tekke). 323324. s. 282-283. s. 302. s. 302-303. Thomas(XIX. s. . 505. 433. s.Türk devrinin ilk eseri olan cami). XVI. 431-432. Alman Çeşmesi (Sultanahmet meydanında XIX. s. s. Alemşah Kümbeti (Sivrihisar'da XIV. Hacı (XIV.

147-149. 349. C. Arap Camii (Đstanbul'da Galata'da kiliseden çevrilme en büyük cami).yüzyılda Đstanbul'a gelmiş ve gördüklerini hâtırat şeklinde kaleme almış olan Fransız elçisi). Gabriel de Luetz. 147. Anadoluhisan (Đstanbul Boğazı'nın Anadolu yakasında XIV. s. Archives Asiatiques (Đstanbul'da . 137-138. s. s. s. Aramon. 11-12. Amr b. . Altıgöz Köprüsü (Afyonkarahisar demiryolu istasyonu yakınında Akarçay üzerinde Selçuklular devrine ait bir köprü). Anatolıan Studies (Ankara'da Đngiliz Arkeoloji Enstitüsü tarafından yayımlanan sanat tarihi ve arkeoloji dergisi). Âs tarafından yaptırılan cami). Altan. s.261 Alpullu Köprüsü (Trakya'da Alpullu-Hayrabolu yolunda Ergene üzerinde kurulmuş taş köprü). s. Anıt(Konya'da yayımlanan sanat ve tarih dergisi). s.belli başlı Đslâm ülkeleri hakkında her türlü incelemeleri yayımlamak üzere hazırlanan Fransızca dergi). s. 531-532.s. 270-272. Âs Camii (Kahire'de Mısrü'l-kadîme adıyla da anılan Fustat'ta Amr b. Kemal(Türk mimari eserleri üzerinde restorasyon çalışmaları yapan yüksek mimar ve araştırmacı). 151-152. 530-531. 81-82. 152. 326-327. s.yüzyıl sonlarına ait bir yalı). s. 530. 3 (1991) Amcazade Hüseyin Paşa Yalısı (Đstanbul Boğazı'nın Anadolu yakasında XVII. Anadolu (Ankara Üniversitesi Dil Tarih-coğrafya Fakültesi Arkeoloji enstitüsü tarafından 1956'dan beri yayımlanmakta olan yıllık arkeoloji ve sanat tarihi dergisi). s. s. Baron d'(XVI-XVI. Anatolica (Đstanbul'da Hollanda Tarih ve Arkeoloji Enstitüsü tarafından yayımlanan yıllık dergi). Anadolu Sanatı Araştırmaları(Đstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Mimarlık Tarihi ve Röleve Kürsüsü tarafından yayımlanan yıllık dergi). s.yüzyılda yapılmış eser) . 198.

Arkitekt(Mimarlık ve sanat tarihi dergisi). 'da kurulan vakıf kütüphanesi).yy. s. 59.yy. Arslan Paşa Camii (Bugün Yunanistan sınırlan içinde bulunan Yanya'da XVII. Sir Thomas (Đslâm medeniyeti ve sanat tarihi üzerine yayınlan bulunan Đngiliz müsteşrik). 5. Arslanhane(Đstanbul'da Osmanlı devrinde bazı hizmetlerde kullanılmış eski bir Bizans kilisesi). s. s. 354-355. s.4(1991) Aşık Paşa Camii (Đstanbul'da fatih Külliyesi ile Haliç arasındaki yamaçta XVI. s. s. Athâr-e Irân(Đran'da tarihi değer taşıyan sanat eserlerini tanıtmak üzere Fransızca olarak yayımlanan dergi). 403-404. Ars Islamica(Amerika Birleşik Devletleri'nde yayımlanan Đslâm sanatlan dergisi). s. Arslanağa Köprüsü (Bugün Yugoslavya sınırları içinde bulunan hersek bölgesinde bir Osmanlı devri Türk köprüsü). 413-414. Arta Köprüsü (Batı Yunanistan'da Osmanlılar tarafından XV. 403. 444-445. 382. s. s. .yüzyıl sonlarında yaptırılan bir köprü). s. 445-446. 397-399. s. C.401-402. 3-5.262 Argıt Hanı (Konya-Akşehir yolu üzerinde Selçuklu dönemine ait kervansaray). ait cami ve müştemilâtı). 8-9. s. Arnold. Arz Odası (Edirne Sarayı'nda kabullere mahsus daire).ansiklopedi yazan ve ressam). Ars Orientalis (Doğu sanatlan hakkında yayımlanan yıllık dergi) . 390-391. Aşir Efendi Kütüphanesi (Đstanbul Bahçekapı'da XVIII.yüzyılda yapılmış Arslanpaşa Külliyesine ait cami). s. 396 Arseven. Aşık Paşa Türbesi (Büyük Türk mutasavvıf-şairlerinden Âşık Paşa'nm Kırşehir'deki türbesi). Arz Odası (Đstanbul Topkapı Sarayı kabullere mahsus daire). Celal Esat(Türk sanat tarihinin öncü araştırmacılanndan. s. 395-396. s. s.

Ayasofya Camii (Edirne'nin Enez ilçesinde kiliseden çevrilen cami). 61.yy. Ayasofya (Bizans Devrinde Đstanbul'un en büyük kilisesi iken fetihten sonra şehrin baş camii haline getirilen ve etrafında zamanla bir külliye teşekkül eden mâbed). Ayasofya Sıbyan Mektebi. Atik Ali Paşa Camii (Đstanbul Çemberlitaş'ta XVI. yapılmış cami). 216.yy. 203. s. Atina (Atina'da Türk Mimari Eserleri). 206-210. başlarına ait cami ve manzumesi). 218-219. s. s. Ayasofya Camii (Edirne'de kaleiçi'nde geçen yüzyıla kadar Ayasofya adıyla tanınan cami).yy. 205-206. 214-215. s. Ayaş Paşa Camii (Tekirdağ'ın Saray ilçesinde XVI. Ayasofya Sebilleri. s. s. 219-220. 215-216. 211-212. 65-67. 217. s.'da yapılmış Sultan Kasrı. Ayasofya Hamamı.263 Atıf Efendi Kütüphanesi (Đstanbul Vefa'da XVIII.yy. s. 67. 67-68. 204-205. Ayasofya Camii (Đznik'te fetihten sonra kiliseden çevrilen cami). 216-217. s. 213-214. Ayasofya Medresesi). s. Ayasofya Muvakkithânesi. 217-218. Atik Mustafa Paşa Camii (Đstanbul'da Ayvansaray semtinde kiliseden çevrilme cami). 76-79. 218. Ayasofya Đmareti. s. s. s. 212. s. Ayasofya Şadırvanı. Atik Ali Paşa Camii (Đstanbul'un Karagümrük semtinde kiliseden çevrilme cami). . s. Ayaş Paşa Türbesi (Đstanbul'da Eyüp Camii'nin arkasında Bostan iskelesine açılan kapının sağında bir türbe). s. Ayasofya Kütüphanesi(Miman). s. s. Ayasağa Kasrı (Đstanbul'un Rumeli tarafında günümüzde aynı adla anılan yerde XIX. 'da kurulan vakıf kütüphanesi). s.). Ayasofya Camii (Benefşe Kalesi'nde Kanuni tarafından Fethiye adıyla kiliseden çevrilen cami). s. s.

s. 289-294. s. Ayşekadın Camii (Edirne'de Đstanbul yolu üzerinde Ayşekadın semtinde XV. s. Ayazma(Rum Ortodokslar'in kutsallaştırıp bir kült yeri haline getirdikleri su kaynaklarına verilen ad). Ayaş Hanı (Şam'dan Bağdat'a giden yol üstünde bulunan bir XHI. s. s. Ayasofya Camii (Yunanistan'ın Selanik şehrinde kiliseden çevrilen cami). Ayasofya Camii (Kırklareli'nin Vize ilçesinde kiliseden çevrilen cami). Ayazma Camii (Đstanbul'da Üsküdar'ın Salacak sırtlarında XVIII. s. Ayasofya Camii (Trabzon'da şehrin doğu tarafında kiliseden çevrilen cami). Ayrılık Çeşmesi (Đstanbul Kadıköy'de eski Bağdat sefer ve kervan yolunun başlangıcı olan menzil yeri ve çeşmesi). 284-285. Ayasofya Camii (Bulgaristan'ın Sofya şehrinde kiliseden çevrilen cami). 309-310. . Ayrılık Çeşmesi Mezarlığı (Đstanbul Kadıköy'de bir mezarlık). 222223. 263264.yy. s. s. 221222. s. 220-221. 222. Aynaroz (Bugün Kuzey Yunanistan sınırları içinde kalan Khalkidike yarımadasının tamamen manastırlarla kaplı Ege denizine uzanan bir ucu). Aynalıkavak Sarayı (Đstanbul'da Haliç kıyısında Kasımpaşa ile Hasköy arasında büyük bir Sahilsarayı). kervansarayı). Ayyıldız (Türk bayrağının başlıca unsurları ve Türkiye Cumhuriyeti'nin resmî alâmeti). Ayvansaray (Đstanbul'da tarihi yarımadanın kuzeybatı köşesinde surlar içinde bir semt). s.yüzyıla ait Selâtin camii). 297-298. 264-266. s.yy.'a ait cami). 285-286. Azapkapı Camii (Đstanbul'da Unkapanı Köprüsü'nün Şişhane tarafındaki ayağı yanında XVII. s. s.264 Ayasofya Camii (Yugoslavya'nın güneyinde bulunan Ohri kasabasında kiliseden çevrilen cami).yy. s. 228-229. s. 286-287. s. s. 223-224. 230-231.ait cami). Aynalı Köşk (Edirne Sarayı'nın sınırları içindeki köşklerin en son yapılanı). 229-230. 267-269.

s. Balat Hamamı (Đstanbul'da Balat semtinde XV. s. Babınger. Bâli Paşa Camii (Đstanbul'da Sinan'ın ilk eserlerinden olan XVI. 390-392. 408-409. 372-373. s. Bâbüssaâde(ĐstanbuFda Topkapı Sarayı denilen Sarây-ı Cedîdin üçüncü kapısı) . s. s. 481-482. 21-22. 310-311. Aziziye Camii (Đstanbul Maçka'da XIX. Bahçelik Köprüsü (Bugün Arnavutluk'ta kalmış Türk devri sonlarına ait bir köprü). Bâli Bey Hanı ( Bursa'da XV. s. 19.s. Bağdat Köşkü (Topkapı Sarayı'nda XVII. s.yüzyıla ait mescid ve türbe).yüzyıl sonlarında yapılan camii). 410-411. Franz(Alman tarihçi ve şarkiyatçısı).yüzyıla ait cami) . s.yüzyıl sonlarında yapılan Han). 347.s. Babıâli (Mimari).yüzyılda yapılmış camii). s. s.yüzyılda yapılmış köşk). s. 347-348. 325. edebiyat ve sanat dergisi). Aziziye Camii (Konya'da çarşı içinde XIX.yüzyıl sonlarında yapılan cami). s. 8. 2. s. Aziziye Camii (Kuzey Romanya'da Dobruca'nın XIX.265 Azapkapı Çeşmesi ve Sebili (Đstanbul'da Azapkapı Camii yanında XVm. Bâbüsselam ( Topkapı Sarayı'nın ikinci avlusuna geçişi sağlayan en büyük kapısı). 315. Bâb-ı Hümâyun(Topkapı Sarayı denilen Sarây-ı Cedidin dışarıya açılan en büyük kapısı). s. s. 386-389. 444-446. . 347. s. Tulça (Tulcea) kasabasında C.5 (1992) Balaban Ağa Mescidi (Đstanbul'da eski bir Bizans yapısından çevrilmiş mescid). 19-20.yüzyılda yapılmış çeşme ve sebil). Bâli Bey Camii (Bursa Yenişehir'de XV.s.yüzyılda yapımına başlanıp banisi Sultan Abdülaziz'in tahttan indirilmesi üzerine tamamlanamayan camii).yüzyıla ait bir köprü). 359-361 Babaeski Köprüsü (Babaeski ilçesinde XVE. Azerbaycan Yurt Bilgisi(Đstanbul'da yayımlanan aylık tarih. Azeb Bey Mescidi ve Türbesi (Bursa'da XV.yüzyıla ait camii).

Batılılaşma (Mimari). Bedesten(Osmanlı Dönemi Türk Şehirlerinde ticaret bölgesinin çarşı içindeki merkezi ve değerli malların saklanıp satıldığı bir bina türü).yüzyıl başlarında yapılan cami). Belon. s. s. 3334. Bayraklı Cami (Belgrad'da Türk devrinden günümüze kadar ayakta kalan cami). Bayrampaşa Deresi Köprüsü (Yenibahçe deresi olarak da anılan dere üzerinde kurulmuş köprü). Max Van (Arap epigrafyasının kurucusu Đsviçreli şarkiyatçı). 302-311. 243-244. s. s. Vasilij Viladimiroviç(Rus Türkolog ve Şarkiyatçısı). Belin. s. s. s. 424-425.yüzyılda yapılmış çeşme). s. s. Bartlett.adamn fethi sırasında surlara ilk bayrağı diken alemdarın hâtırasına yaptırılan camii). s. 484-485. Fehim(Yugoslavyalı Türkolog). 418. s. s. 256-257. 90. 274. François-Alphonse (Fransız Diplomat ve Şarkiyatçı). Gertrude Lovvthian (Ortadoğu'da Đngiliz ajanlığı yapan kadın arkeolog ve Sanat Tarihçisi). s. s. 406-407. Baruthâne(Osmanlı Döneminde devletin barut ihtiyacını karşılamak üzere çeşitli şehirlerde kurulmuş müesseselere verilen genel ad). s. s. Barthold. William Henry(Miss Pardoe'nin Đstanbul hakkındaki eserini resimleyen Đngiliz ressamı). 171-181.266 Balkapanı Hanı (Đstanbul Eminönü'nde şehrin en eski ticaret hanlarından biri). 85-87. s. Behramkale Köprüsü (Çanakkale ilinin Ayvacık ilçesinde Osmanlı devrine ait köprü). 254-255. . Bayraktareviç. Pierre (Türk Toplum hayatıyla ilgili bir seyahatname kaleme alan Fransız tabiat bilimcisi). Bereketzâde Çeşmesi (Đstanbul'da XVm. Bayezid Paşa Camii (Amasya'da XV. s. 358. s. Berchem. 425-426. Bell. 422-423. Bender Kalesi (Osmanlı Devleti'nin Boğdan sınırında serhad kalesi). 431-432. Belleten (Türk tarih Kurumu'nun yayın organı olan dergi). Bayraktar Camii (Kıbrıs'ta. 94-96. s. 255-256. 489-490. Belgeler (Tarihi vesikaların neşri için Türk tarih Kurumu tarafından yayımlanan dergi).

s. 50.yüzyıl sonlarında inşa ettirilen külliye).Beyazıt Külliyesi'ne ait hamam). Kari Ambros (Đstanbul'da ilk Tıp Mektebini kuran Avusturyalı Hekim).520-521. Beşir Ağa Külliyesi (Dârüssaâde ağası Hacı Beşir Ağâ tarafından yaptırılan külliye). Beyazıt Hamamı (Đstanbul Beyazıt'ta Sultan H. 45-49. Beyhan Sultan Çeşmesi (Đstanbul Boğaziçi'nde XIX:yüzyıl başlarına ait çeşme). s. 42-45. 1-3. 104-105. 523-524. 52-54. Beyazıt (ET) Camii ve Külliyesi (Edirne'de ELBayezıd tarafından XV. 65. s.yüzyıl sonunda yapılan köprü). Beyazıt (H) Köprüsü (Sakarya ilinin Geyve ilçesinde XV. s.yüzyılda Mimar Sinan tarafından yaptırılan camii). Bertrandon de la Broquiere (XV.yüzyıl sonlarında yaptırılan külliye). C. 6 (1992) Beşir Ağa Camii (Topkapı Sarayı'mn ikinci avlusunda XVIÜ. 74-75. s. s. 40-42. s. 19-20. s. s. s.yüzyıl sonlarında yapılan köprü).yüzyılda yapılmış cami). s.yüzyılda yapılan mescid). Beyazıt (E) Camii ve Külliyesi (Amasya'da ELBayezıd tarafından XV. Bey Mescidi (Đstanbul Eyüp'te XVI. . s. s. 51. 1. Bezirganbaşı Camii (Đstanbul Kocamustafapaşa'da XVI.267 Bemard. s. 50-51.yüzyılın ilk yarısında yapılan cami ve etrafında yer alan külliye).yüzyılda Osmanlı topraklannda ve Anadolu'da dolaşan Fransız seyyahı).yüzyıl sonunda yapılan köprü). s. Beyazıt (II) Köprüsü (Edirne'de Tunca nehri üzerinde XV. Beylerbeyi Camii ve Külliyesi (Edirne'de XV. Beyazıt (II) Camii ve Külliyesi (Đstanbul'da Sultan ELBayezıd tarafından yaptırılan selâtin camii ile ek binaları). Beyazıt (11) Köprüsü (Çorum ilinin Osmancık ilçesinde XV.

309-311. Boyalıköy Külliyesi(Anadolu'da Orta Asya Türk geleneklerini devam ettiren bir mimari eser). s. 319-321. s.yüzyılda inşa edilmiş olan bir ticaret hanı).yüzyıla ait köprü). 507-508. s. Büyük Han (Kıbrıs'ta XVI. 465-466. Büyük Çarşı (Bursa'da bedesten etrafında gelişmiş olan büyük ticaret merkezi). s. 466-467. 348-352.268 Bırge. s. Bon. s. s. 271-272.yüzyıl sonlarında yapılan han). Burûciye Medresesi (Sivas'ta XHI. s. Bostancıbaşı Köprüsü (Đstanbul Bostancı'da XVI. s. s. Büyük Çarşı (Đstanbul'da Beyazıt ve Nuruosmaniye camileri arasında iki bedestenin çevresinde meydana gelen ticaret merkezi).yüzyıl sonunda yapılan mescid). 443-444. s. 444-445. s. Ottaviano(Osmanlı sarayı hakkında yazılmış ilk eserin sahibi olan Venedikli diplomat). 305-306.yüzyılda yapılan medrese). s. 513. Bodrum Hanı (Đstanbul). s. 403-408. s. Boğazköprü (Sivas yakınında XVI. Bosnalı Mehmed Paşa Camii (Sofya'da günümüzde kilise olarak kullanılan Mimar Sinan'ın eseri bir cami). s. Busbeke. Burmalı Minare Camii ve Türbesi (Amasya'da XIII:yüzyıla ait olduğu kabul edilen cami ve türbe). s. 250-251. Boğdan Sarayı (Đstanbul'da Boğdan voyvodalarının veya onların temsilcilerinin oturdukları saray). s. John Kingsley (Bektaşilik tarihiyle uğraşan Amerikalı Türkolog). Bodrum Camii (Đstanbul Lâleli'de Mesihpaşa mahallesinde kiliseden çevrilme camii). Bulgaristan (Türk Mimarisi). 250. . s. Budin (Türk Eserleri). Ootgeer Giselijn Van (Kanuni Sultan Süleyman devrinde Alman Đmparatorunun elçisi sıfatıyla Đstanbul'a gelen Flaman asıllı diplomat).yüzyıla ait köprü). Burmalı Mescid (Đstanbul Şehzadebaşı'nda XV. 281. Büyük Çorapçı Hanı (Đstanbul'da muhtemelen XVI. 509-513. 514-515. 189. 265. s. 314-315. Bozdoğan Kemeri (Đstanbul'da Geç Roma-Erken Bizans dönemine ait su kemeri).

Cem Sultan Türbesi (Bursa'da Sultan ILMehmed'in şehzadesi Cem Sultan'a ait türbe). s. s. s. Caca Bey Medresesi (Kırşehir'de Xin.yüzyılda Đlhanlılar döneminde yapılan medrese). Büyükçekmece Kervansarayı (Đstanbul'da Büyükçekmece'de XVI. s. Byzantıon (Belçika'da yayımlanan Bizans araştırmaları Dergisi). 518-519.yüzyıla ait cami). s.yüzyıl başlarına ait cami). 286-287. 539-541. s. Büyükçekmece Köprüsü (Büyükçekmece gölünün denize kavuştuğu yerde XVI. s. 507508. 524. s. s.269 Büyük Valide Hanı (Đstanbul'da XVII:yüzyılda yapılan şehrin en büyük ticaret hanı). s. s. s. 519-520. 12-13. Cantacasın (Batılılar tarafından Osmanlılar hakkında kaleme alman ilk eserlerden birinin yazarı). Byzantınısche Zeıtschrıft (Almanya'da yayımlanan Bizans araştırmaları Dergisi). 523-524. 461-462. 554-555. Çevri Kalfa Mektebi (Đstanbul'da XIX:yüzyıl başlarında benzerlerinden farklı bir üslûpta inşa edilen sıbyan mektebi).yüzyılda Mimar Sinan tarafından yaptırılan köprü). . Cafer Paşa Camii (Kıbrıs Girne'de XVI. Cezeri Kasım Paşa Camii (Đstanbul Eyüp'te XVI. 143. Cami(Mimari Tarih). 56-90. s. 516-517.yüzyılda yapılan kervansaray). Canbolat Bey Türbesi (Kıbrıs Magosa'da adanın fethi sırasında şehit düşen kumandanlardan birinin türbesi). 7 (1993) Cağaloğlu Hamamı (Đstanbul'da XVIII yüzyılda yapılan büyük çarşı hamamlarının sonuncusu). 520-521. s. s. 155-156. C. Büyük Yeni Han (Đstanbul'da Bakırcılar'dan Mahmutpaşa'ya inen Çakmakçılar yokuşu üzerinde XVIII:yüzyılda yapılan bir ticaret hanı).

s. Çoban Köprüsü (Doğu Anadolu'da XHI. s. Çinili Köşk (Đstanbul'da Topkapı Sarayı'nı sınırlayan sur içinde Fâtih Sultan Mehmed tarafından yaptırılan köşk).yüzyıl sonu ve XIV. s. s. 164-165. s. Çeşme. Çadır Köşkü (Kâğıthane deresi kıyısında Sâdâbâd Sarayı'nın yerinde inşa edilen Çağlayan Kasn'nın müştemilâtından küçük bir köşk). s. Çoban Çeşmesi Köprüsü (Đstanbul surlarının dışında eski Rumeli kervan yolu üstünde köprü). 337-341. 232-234. s. s.270 C.yüzyıl başlarına ait cami). Çardaklı Hamam (Đstanbul'da XVI.her birinde lüleleri bulunan iki veya üç cepheli çeşmelere verilen ad). Çatal Çeşmeler (Türk şehirlerinde. 203-205. .yüzyılda inşa edilen camii). s. Çağlayan Kasrı (Đstanbul Kâğıthane deresi kıyısında Sâdâbâd'da XIX:yüzyıla ait kasır). 350-351. 350. Sedat(Türk mimari eserlerine dair kitap ve röleveleriyle tanınan mimar). 277-287. 262-263. Çanakkale Hisarı (Marmara denizine girişi kontrol eden Çanakkale Boğazı kalelerinden biri). Creswell.yüzyıl sonlarında yapılmış büyük çifte hamam). s. s. Çetintaş. Çelebi Sultan Mehmed Camii (Yunanistan'da Dimetoka'da XV.yüzyıl başında yapılmış köprü). 291-293. 178-179. s. Çağlayan Camii (Đstanbul Kâğıthane'de Çağlayan Kasrı yanında XDC. 266-268. s.yüzyıla ait eski bir Türk köprüsü). 225226.yüzyılın ilk yıllarında yapılmış hamam). Keppel Archibald Cameran (Đslâm mimarisi hakkında yaptığı araştırmalarla tanınan sanat tarihçisi). 179-182. 75-77. s. 32-33.8 (1993) Cisr-i Mustafa Paşa (Bulgaristan'ın Türkiye sınırı yakınında XVI. s. Çemberlitaş Hamamı (Đstanbul'da XVI.

Çuhacı Hanı (Đstanbul'da Kapalı Çarşı civarında XVIH. 376-377. Defterdar Camii ve Türbesi (Đstanbul Eyüp'te XVI. s. 97. Davut Paşa Hamamı (Üsküp'te Sadrazam Koca Davut Paşa tarafından XV. 384-385. s. s.yüzyılda yapılan cami ve türbe). .yüzyıl sonlarında yaptırılan külliye ). s. 72-74. Aurel (Osmanlılar hakkında yayınları olan Romanyalı tarihçi). s. 380-381. 383-384. s. s.yüzyılda yapılmış han). s. s. 24-26. Davut Paşa Külliyesi (Đstanbul'da Sadrazam Koca Davut Paşa tarafından XV. 42-44. 443-445. 40. s. s. Davut Paşa Sarayı (Đstanbul'da da Sadrazam Koca Davut Paşa sahrasında inşa edilen kasır etrafında gelişmiş saray). Damad Đbrahim Paşa Külliyesi (Nevşehirli Damad Đbrahim Paşa tarafından Đstanbul'da XVIII:yüzyılın ilk yarısında yaptırılan iki ayrı külliye/Şehzadebaşı). C.271 Çorumlu(Çorum Halkevi tarafından 1938-1946 yıllan arasında yayımlanan dergi). 385387. Çukur Hamam (Đstanbul'da Fâtih Sultan Mehmed Külliyesi'ne ait hamam). Davut Paşa Camii (Üsküdar'da XVI:yüzyıl başında yapılan cami). 39-40. Deceı. Çukur Çeşme Hamamı (Đstanbul'da Laleli semtinde Fâtih devrine ait ortadan kaldırılmış tarihi hamam). 387388. Çukur Çeşmeler (Đstanbul'da XVI. s. Cevdet (Türk Sanat Tarihine dair yayınları ile tanınan tümgeneral). 9 (1994) Dâvud Ağa(Türk Mimarı). Damad Đbrahim Paşa Külliyesi (Babıali) s.yüzyılda büyük ihtimalle Mimar Sinan tarafından yapılan çeşmeler). 45-48. s. 445-447. s.yüzyıl sonlarında yaptırılan çifte hamam). Çulpan.

10(1994) Ebülfazl Mahmud Efendi Medresesi (Đstanbul'da XVII. 182-183. s.yüzyılda yapılmış cami).yüzyılda Hasankeyf te dicle üzerinde yapılan köprü). s. Edirne(Mimari). s. s. Dökmeciler Hamamı (Đstanbul'da Süleymaniye Camii yakınında külliyeye ait hamam). 227-228.yüzyılda Mimar Sinan tarafından yapılan külliye). Dinet. 372-373. C. Efdalzâde Sebili (Đstanbul'un XV. s. Devegeçidi Köprüsü (Diyarbakır'ın kuzeyinde Devegeçidi suyu üzerinde Artuklular tarafından XIII. s. 446-448. Herbert Wilhelm (Avusturyalı şarkiyatçı.yüzyılda Mimar Sinan tarafından yaptırılan cami). Dicle Köprüsü (XII. Duda. 355356.Türk Tarihi ve Edebiyatı uzmanı. Dirimtekin. s. 516. 544-545. Edhem Bey Camii (Arnavutluk baş şehri Tiran'da XVUI. 455. Feridun (Türk Tarihçisi). Hans(Kanûnî Sultan Süleyman devrinde Đstanbul'a gelerek Amasya'ya kadar giden ve bir seyahatname kaleme alan Alman seyyahı). 283-284. s.272 Dernschwam de Hradiczin. s.yüzyılda yapılan köprü ). 357-358. 431-442. 355-356. s. . s. 415-416. Drina Köprüsü (Bosna-Hersek'te Vişegrad'da Sadrazam Sokullu Mehmed Paşa adına Mimar Sinan'ın yaptığı köprü). Edirnekapı Camii ve Külliyesi (Đstanbul Edirnekapı'da Mihrimah Sultan adına XVI. Ebülfazl Mehmed Efendi Camii (Đstanbul Tophane'de XVI. 286-288. s. Diez.yüzyılın sonlarında yapıldığı tahmin edilen en eski sebili). Alphonse Etienne (Đslâmiyet'i kabul eden Fransız ressam ve yazarı). Ernst (Avusturyalı Türk ve Đslâm sanatları tarihçisi).yüzyılda yaptırılan medrese). 528-559. s. s. s.

Ernst Arnold(Mimar Sinan hakkında bir batı dilinde ilk kitabı yayımlayan Avusturyalı mimar ve şehir plancısı). s. Erdoğan. s. Emîr Bayındır Köprüsü (Ahlat'ta XV. Empire (Türk Sanatına XIX. Esad Paşa Hanı (Şam'da XVIII. Halil Ethem (Eski eserler. s.yüzyıl hanı). Erdmann. . Eldem. Abdülkadir (Türk ve Đslâm Eserleri Müzesi'nin ilk müdürlerinden. Ekmekçizâde Ahmed Paşa Medresesi (Đstanbul'da XVII. Egeli.yüzyıl başlarında yapılan medrese). 159-163. Vasfi (Cumhuriyet döneminin Neo-klasik anlayışa sahip mimarlarından). 481-482. 547. s. s. s. Sedat Hakkı (Türk mimarlık tarihine dair yayınlan olan ve pek çok önemli binayı yapan son dönem mimarlarından. 482-483. s. s.yüzyılda girmiş olan bir Batı Avrupa sanat üslûbu). s. s. 65-67.273 Eflâtun Mescidi (Konya'da kiliseden çevrilerek önce mescid. s. EglĐ. kültür tarihçisi). 124-125. s. Elvan Çelebi Zaviyesi (Çorum'un Mecitözü ilçesinin Tekke köyünde eski bir zaviye ve türbe). 18-21. 547-548. 15-18. tarîhî belge ve kitabelerle müzecilik hakkında yayınları olan müze müdürü). daha sonra saat kulesi olarak kullanılan ve bugün mevcut olmayan yapı).yüzyılda yapıldığı tahmin edilen köprü).yüzyıl başlarında yapılan köprü). Kurt (Türk ve Đslâm sanatları üzerine yaptığı çalışmalarla tanınan Alman sanat tarihçisi). 286-288. 22-23. C.ll(1995) Elçi Hanı (Đstanbul'da yabancı elçilerin ikametine ayrılan günümüze ulaşmamış XV. 351-352. 288. Eldem. Ekmekçizâde Ahmed Paşa Köprüsü (Edirne'de Tunca nehri üzerinde XVII. s.yüzyılda yapılan bir Osmanlı hanı). 477-478. s.

s.12(1995) Eyüp Sultan Külliyesi (Đstanbul'da Ebû Eyyûb el-Ensâri'nin kabri çevresinde teşekkül eden külliye). Fatma Sultan Mescidi (Đstanbul Topkapı'da XVI. Fenâri Đsa Camii (Đstanbul'da XV. s. s. 241-242. s. s. Fâtih Camii ve Külliyesi (Đstanbul Fâtih'te fetihten sonra ilk selâtin cami ile etrafındaki külliye ). 392393. Fâtih Camii (Kosova'nın merkezi Priştine'de XV. 243-244. 244-249. s. s. Fâtih Camii (Mora'nın merkezi Mezistre'de (Mistra)XV.yüzyılda Mimar Sinan tarafından yapılan cami). 391-392. Fâtih Camii (Amasra'da Fâtih Sultan Mehmed tarafından kiliseden çevrilen cami). Fatma Sultan Camii (Đstanbul Babıâli'de XVIELyüzyılda yaptırılan cami). s. s. Eskicuma Cami (Selanik'te ELMurad tarafından kiliseden çevrilen cami). 264. s. Richard (Amerikalı Đslâm Sanatı Tarihçisi. 9-12. s. 242-243. .yüzyıl sonlarnda camiye çevrilen eski bir Bizans kilisesi). 371-372.yüzyılda yapılmış bir Osmanlı cami). Eski Đmaret Camii (Đstanbul'da Fâtih Sultan Mehmed tarafından kiliseden çevrilen cami). Faik Paşa Camii (Bugün Batı Yunanistan sınırları içinde bulunan Arta şehrinde XV. 384-386. Eski Saray Camii (Selanik'te Osmanlı Döneminde kiliseden çevrilme cami). s. 501-502. s.yüzyıla ait cami). 337-339. 243. C. Ettınghausen. s. Fâtih Camii (Bulgaristan'ın Köstendil şehrinde Fâtih Sultan Mehmed'e izafe edilen cami). 262-264.yüzyıla ait cami).yüzyılda mescide çevrilen bir Bizans kilisesi ve yanındaki Mimar Sinan yapısı medrese).yüzyıla ait mescid). 102-103. 397-398. Ferhad Paşa Camii (Çatalca'da XVI. s. s.274 Esekapısı Mescidi ve Medresesi (Đstanbul'da Cerrahpaşa semtinde XVI.

s. 135-137. Fuad Paşa Camii ve Türbesi (Đstanbul'da XIX. s.yüzyıla ait cami). s.13(1996) Fîruz Ağa Camii (Đstanbul Sultanahmet'te XV:yüzyıl sonlarında yapılmış cami).275 Ferhad Paşa Camii (Kastamonu'da XVI. 386. s. s.yüzyıl sonlarında camiye çevrilen eski bir Bizans kilisesi). s. Fethiye Camii (Yunanistan'ın başşehri Atina'da Türk döneminden kalma cami). s. 303-313. 275-278. Firuz Ağa Mescidi (Đstanbul Beyoğlu'nda bulunduğu semte adını veren bir mescid). s. Gaspare Trajano (Đstanbul'da başta Ayasofya'nın tamiri olmak üzere birçok bina yapan Đsviçreli mimar).bugün mevcut olmayan bir mescid). Mimar Sinan tarafından yapılan cami). s. 137-138. 137. Firuz Ağa Mescidi (Đstanbul Fatih'te XVI. . Ferhad Paşa Külliyesi (Bosna'nın Banaluka şehrinde XVI. 525. 459-460. C. 460-462. s. Albert-Louis (Anadolu Türk mimari eserlerini batıda tanıtan Fransız Mimar ve sanat tarihçisi). s. s. Fethiye Camii (Đstanbul'da XVI. 206. s.yüzyılın ikinci yarısında farklı bir üslupta yapılmış cami ve türbe). Gabrıel. 458-459. 386-387. 313-316. Galata (Türk Eserleri).yüzyıl başlarında yaptırılmış. 170-173. Fossatı. s.yüzyıla ait büyük külliye). Feyzullah Camii (Batı Yunanistan'ın Arta şehrinde Türk döneminde yapılmış cami). Fethiye Camii (Batı Yunanistan'da Đnebahtı kasabasında XVI. Galata Kulesi (Đstanbul 'da Galata'da alt kısmı Ceneviz üst kısmı Osmanlı yapısı kule).

Gülfem Hatun Camii (Đstanbul Üsküdar'da XVI.yüzyılın son yıllarında yapılan cami). Haburman Köprüsü (Diyarbakır-Malatya yolu üzerinde Artuklular tarafından XII. Gazanfer Ağa Külliyesi (Đstanbul Fatih'te XVI. s. s. s. 454-458. 462-463. 449-450.yüzyıl sonlarında yapılan külliye). Gazi Evrenesoğlu Camii ve Türbesi (Günümüzde Yunanistan sınırları içinde Yenicei Vardar'da il Osmanlı dönemine ait cami ve türbe). Gazi Mihaloğlu Mahmud Bey Camii (Đhtiman/Bulgaristan'daGazi Mihaloğulları ailesinden Mahmud bey tarafından XV.yüzyıl sonunda kiliseden çevrilen cami). Gazi Mihal Bey Camii (Edirne'de Tunca kıyısında XV. Gazi Mihal Köprüsü (Rumeli kervan ve sefer yolunun Tunca ırmağı üzerindeki köprülerinden).yüzyılda yapılmış türbe ve Bektaşî telekesi). 228-230. . Cornelius (Đstanbul'un Osmanlı yapılannı röleve ve fotoğraflarıyla birlikte ilk defa bir batı dilinde yayımlayan sanat tarihçisi). s.yüzyıla ait cami).14(1996) Glück. s. s. 432-433. 461-462. 472-474. 117-119. 459-461. 97-98. s. s. s. 223-225. s.yüzyılda yapılan büyük bir Osmanlı külliyesi). s. Hacı Evhad Camii (Đstanbul Yedikule'de XVI. Heinrich (Avusturyalı Türk ve Đslâm Sanatı uzmanı. Gotik (Đslâm ülkelerinde ve Türkiye'de Gotik Mimari). C. Gurlıtt. Gülbaba Tekkesi ve Türbesi (Budin'de XVI. Gazi Mestan Türbesi (Yugoslavya'da Kosova civarında bir meşhed-türbe). s. s.276 Galib Paşa Camii (Đstanbul 'da Erenköy semtinde XDC.yüzyıla ait cami). s. s.yüzyılın ilk yarısında yapılan cami). 331-332. 381.yüzyılda yaptırılan imaret-cami). 459.yüzyılda yaptırılan köprü). 206-207. 238-239. Gazi Hüsrev Bey Külliyesi (Saraybosna şehrinde XVI. Gül Camii (Đstanbul Küçükmustafapaşa'da XV. s.

477. Hamidiye Camii (Đstanbul'da Büyükada'da XIX. Hacı Hamza Hamamı (Đznik'te XV. 402-430. . Hacı Đvaz Mescidi (Ankara'da XV. 483.yüzyıl sonunda yapılmış cami).yüzyıl başlarında yapıldığı tahmin edilen cami).376-377. s.yüzyılda yapılmış kubbeli bir Osmanlı dönemi mescidi). s. 480-481. Hacıhasanzade Mescidi (Đstanbul Fatih'te XVI. C.veya XVI.s.yüzyılda yapılmış çifte hamam).yüzyıl başlarında yapılmış mescid). 491-492.yüzyıl sonunda yapılmış külliye). 464-465. Hallaç Mahmud Mescidi (Ankara'da XVI. 15 (1997) Hadım Hasan Paşa Külliyesi (Đstanbul'da XVI. s.n.yüzyılda yapılmış iki çeşme). 504-505. s. Hacı Mûsâ Camii (Ankara'da XV. s. Hafız Ahmed Paşa Camii ve Külliyesi (Đstanbul'da XVI. s. 85-87. s. 57.Fetih ve Türk Dönemi.yüzyıl sonunda yapılmış külliye). Hâlid Ağa Çeşmeleri (Đstanbul Kadıköy'de ve Haydarpaşa civarında XVIII. s. 264-280.kadar sokulan deniz girintisi:I-Bizans Dönemi.Haliç Köprüleri). 479-480. s. m. Haliç(Đstanbul Boğazı'nın Marmara Denizi ağzına yakın kesiminde karalar içine 8km.277 Hacı Halil Ağa Camii (Đzmir'e bağlı Kemalpaşa ilçesinde XIX.yüzyılın sonlarında yapılmış cami).yüzyılda yapılmış ilk Osmanlı eserlerinden biri). Hacı Hamza Bey Mescidi ve Türbesi (Đznik'te XVI.yüzyıla ait cami). Hacı Özbek Camii (Đznik'te XV:yüzyılda yapılmış cami). 492. 484. s. 282-283. Hacı Đlyas Camii (Ankara'da XVTI. s. s. s. Hamam(Tarih ve Mimari).yüzyıl sonlarında yapıldığı tahmin edilen cami). s.

465-468. Haseki Hamamı (Đstanbul Eminönü'nde XVI. s. Hamza Baba Türbesi (Đzmir'in Kemalpaşa ilçesinde XV. 542. Hamza Bey Camii (Bulgaristan'ın Eski Zağra şehrinde XV. s.278 Hamidiye Külliyesi (Đstanbul'da I.Abdülhamid tarafından XVIELyüzyıl sonlarnda inşa ettirilen külliye). C. Hasan Bey Köprüsü (Yunanistan Yenişehir'inde XVI. s. s.yüzyılda yapılmış cami). 319-320._XVI. s.yüzyıl Mimar Sinan tarafından yapılmış hamam). 310. s. 505-506. . Hasan Efendi Camii (Bosna'da Banaluka şehrinde XVI. Havuzlu Hamam (Đstanbul Cibali2de mimar Sinan tarafından yapılan hamam). 273-275. 107. 369-370. s. 507-508.yüzyıla ait türbe). s. Hamza Bey Camii (Yunanistan'ın Selanik şehrinde XV. Hamza Bey Camii (Makedonya'nın Manastır şehrinde XV. Hamza Bey Camii (Rodos adasında inşa tarihi bilinmeyen bir cami). s.16(1997) Harâmidere Köprüsü (Đstanbul'da Harâmidere üzerinde XVI. s. s. 506-507.yüzyılda yapıldığı kabul edilen türbe ).yüzyıllarda yapıldığı tahmin edilen yapı). s.yüzyılda yapılmış köprü).yüzyılda yapılmış cami). s. 290-291. Has Yûnus Bey Türbesi (Edirne'nin Enez ilçesinde XV.yüzyılda yapılmış köprü). Hamza Bey Palankası Camii (Macaristan'ın Erd kasabasında Türk Döneminde yapılmış cami). 502-503. 510.yüzyıl sonunda yapılmış cami). 506. Hasan Baba Tekkesi (Yunanistan'ın kuzey kesiminde Tesalya'da tekke külliyesi). s.

C. Hayreddin.yüzyılda yapılmış cami).17 (1998) Haydar Kadı Camii (Makedonya'nın Manastır şehrinde XVI. 36-41. s. Hayreddin. yy. 415. s. 28-29. Hersekzâde Ahmed Paşa Camii (Edirne'nin Keşan ilçesinde XVI.yüzyıla ait çifte hamam). 18 (1998) Hoca Mahmud Dârülhuffâzı ve Mescidi (Karaman'da esası XV. Hortaci Süleyman Camii (Yunanistan'da Selanik'te kiliseden çevrilmiş cami).yüzyılda I. 239239. 237-238.yüzyıl başlarında yapılmış cami ve türbe).287-289. s. 165-166. 189. Haydarpaşa (Đstanbul'un Anadolu yakasında semt). s.yüzyılda yapılmış külliye).313. 324-325. 244245. s. Hıdırlık Türbesi (Ankara'da erken Osmanlı dönemine ait türbe). Mimar (Mostar köprüsünü yapan Osmanlı mimarı). s. s. s. s.yüzyıl başlannda inşa edilen ve yakın geçmişte ortadan kaldırılan külliye). 56-57. Hoca Paşa Hamamı (Đstanbul'da XV.MuradHudâvendigar tartından yaptırılan cami). Hekimbaşı Ömer Efendi Külliyesi(Đstanbul Çapa civarında XVIII. s. Clement Imbault (Fransız Şarkiyatçısı). 55-56. . s. s. Hırâmi Ahmed Paşa Mescidi (Đstanbul'da XVLyüzyıl sonunda kiliseden çevrilen bir mescid). Mimar (XV. Huart.262-264. başlannda yaşayan Osmanlı mimarı) .279 C. s.yüzyıl başlarında yapılmış cami).yüzyıl sonları ve XVI. yy. Hızır Bey Camii (Manisa Soma'da XVIII:yüzyıl sonlarında yapılmış cami). 193. Hersekzâde Ahmed Paşa Camii ve Türbesi (Yalova'ya bağlı Altınova ilçesi Hersek köyünde XV. s. sonu XVI. Hudâvendigar Camii (Bulgaristan'da Filibe'de XVI.

yüzyıl tarafından yaptırılan C. 486-487.-XVI. Irgandı Köprüsü (Bursa'da Gökdere suyu üstünde XV. Hüseyin Ayvansarâyî(Özellikle Đstanbul camileri hakkında Hadikatü'l-cevâmi adlı eseriyle tanınan Osmanlı müellifi). 122-124. . s. Hüsrev Paşa Türbesi (Đstanbul'da XVI.Murad Hudâvendigar'ın şehit edildiği yerde inşa edilen türbe). s. s. Hüseyin Bey Camii ve Külliyesi (Tekirdağ'ın başlarında yapılmış cami ve türbe).Murad Hudâvendigar külliye). Hurmalı Mescid ve Medrese (Rodos adasında kısmen kiliseden çevrilmiş mescid ve medrese).yüzyılda yapılan cami). 289-290.280 Hudâvendigar Camii (I.medrese ve türbeden oluşan külliye).yüzyıla ait Mimar Sinan eseri cami). s.Murad Hudâvendigar tarafından Marmara bölgesinin değişik yerlerinde yaptırılan camilerin ortak adı). s. s. Hüsrev Paşa Külliyesi (Eskişehir'in Han ilçesinde XVII. Hünkâr Camii (Saraybosna'da esası XV.yüzyıla ait külliye). 290-295. s. s. Hüsameddin Paşa Camii (Makedonya'nın Đştip şehrinde XV.528-530. s.46-48.l2-13.yüzyılda cami. 514-515. s. Hudâvendigar Meşhedi (Kosova'da I. Hüsreviyye Camii (Halep'te XVI. Hüsrev Paşa Külliyesi (Eski Van'da XVI.yüzyıl ortalarında inşa edilen cami ile banisinin türbesi). 532-534.49-51.57-58. 19 (Yıl: 1999) Hüseyin Şah Camii ve Türbesi( Üskiip yakınında XVI. 490-491. Hünkâr Köprüsü (Saraybosna'da tahminen XV. s.yüzyılda yapılmış Mimar Sinan eseri türbe). Hudâvendigar Külliyesi (Bursa'da I.yüzyıl ortalarında yapılan ve günümüzde izi kalmayan köprü). Đnecik kasabasında XVI.45-46. s.yüzyılda yapıldığı sanılan köprü). s. 295-296. 394. s.52-53.yüzyıllarda yapıldığı tahmin edilen cami ). Hüsrev Paşa Camii (Diyarbakır'da XVLyüzyılda medrese olarak inşa edilmişken sonradan camiye çevrilmiş yapı). s.s.

231.345-347.228-231.yüzyılda yapılmış cami ve külliyesi). Đbrahim Paşa Külliyesi (Đstanbul'da Çandarlı Đbrahim Paşa tarafından XV.yüzyılda yapılmış cami). s.337-339 Đbrahim Paşa Camii (Rodos adasında XVI. Đbrahim Türbesi(Đstanbul'da Ayasofya Camii'nin bitişiğindeki eski vaftizhâneden çevrilmiş Sultan Đbrahim'in defnedildiği türbe). s.343345. s.559-560. s. Imrahar Đlyas Bey Camii ve Türbesi (Arnavutluk'un Görice kasabasında XV.226-228. .Mimar Sinan tarafından yaptırılan külliye).yüzyılda yapılmış çeşme ile daha geç döneme ait kasır).yüzyıl başlarında yapılmış külliye). 21 (Yıl:2000) Đbrahim Paşa Camii (Bulgaristan'ın Hezargrad şehrinde XVI. C. s.şehrin en muhteşem özel saraylarından) . Đbrahim Paşa Sarayı (Đstanbul'da Atmeydanı kenarında XVI.340-341. s.yüzyıl başlarında kurulmuş. Đhtifalci Mehmed Ziya (Đstanbul'daki tarihi eserler hakkında çalışmaları bulunan araştırmacı ve eğitimci).484-485.339-340.357-358.yüzyıl sonlarında eski bir Bizans kilisesinden çevrilen cami). s.281 C. s. 22 (Yıl:2000) Đlyas Bey Camii (Bilecik yakınında XV. 163-164. s.yüzyıla ait türbe). s. Imrahar Çeşmesi ve Kasn (Đstanbul Kağıthane deresi kıyısında XVI. Đbrahim Paşa Külliyesi (Đstanbul'da XVI. Đdris Baba Türbesi (Macaristan'ın Peçuy şehrinde XVII.yüzyıl sonlarında yaptırılan külliye).yüzyıl sonlarında yapılmış cami). Imrahar Đlyas Bey Camii (Đstanbul'da XV. s. s.yüzyılda yapılmış cami). s. Đbrahim Paşa Külliyesi (Đstanbul'da XVÜI.341-342.

yüzyılda yapılmış cami).343345. C 22 (Yıl:2000) Đlyas Bey Camii (Bilecik yakınında XV.yüzyıl sonlarında yapılmış cami). s.484-485. s. s. s.Mimar Sinan tarafından yaptırılan külliye).yüzyıl sonlarında eski bir Bizans kilisesinden çevrilen cami). s.281 C. s. s.226-228.341-342.şehrin en muhteşem özel saraylarından).559-560.yüzyılda yapılmış çeşme ile daha geç döneme ait kasır). Imrahar Çeşmesi ve Kasrı (Đstanbul Kağıthane deresi kıyısında XVI.yüzyıl sonlarında yaptırılan külliye).340-341.228-231. s.yüzyılda yapılmış cami). 21 (Yıl:2000) Đbrahim Paşa Camii (Bulgaristan'ın Hezargrad şehrinde XVI. Đbrahim Paşa Külliyesi (Đstanbul'da XVI. s.yüzyıl başlarında kurulmuş. Imrahar Đlyas Bey Camii (Đstanbul'da XV.163-164. s. Đhtifalci Mehmed Ziya (Đstanbul'daki tarihi eserler hakkında çalışmaları bulunan araştırmacı ve eğitimci).yüzyılda yapılmış cami ve külliyesi).yüzyıl başlarında yapılmış külliye).337-339 Đbrahim Paşa Camii (Rodos adasında XVI. Đbrahim Türbesi(ĐstanbuFda Ayasofya Camii'nin bitişiğindeki eski vaftizhâneden çevrilmiş Sultan Đbrahim'in defnedildiği türbe). Đbrahim Paşa Sarayı (Đstanbul'da Atmeydanı kenannda XVI.339-340. Imrahar Đlyas Bey Camii ve Türbesi (Arnavutluk'un Görice kasabasında XV. Đdris Baba Türbesi (Macaristan'ın Peçuy şehrinde XVII. Đbrahim Paşa Külliyesi (Đstanbul'da Çandarlı Đbrahim Paşa tarafından XV. s.345-347. s. .231. s.yüzyıla ait türbe).357-358. Đbrahim Paşa Külliyesi (Đstanbul'da XVIII.

s.540-541. Đvaz Camii (Manisa'da XV.225-226. s.490-492. s. s.yüzyıl sonlarında yapılmış Sarây-ı Hümâyun'a ait bir köşk).546. . Đvaz efendi Camii (Đstanbul'da XVI. s.değişik mimari özelliklere sahip cami).yüzyıl sonlarnda yapılmış cami). Đshakiye Camii(Selânik'te kiliseden çevrilmiş cami).542-544.yüzyıl sonlarına ait bir saray külliyesi).(XI)yüzyılda merkezi Mağrib'de Berberîler tarafından kurulan kale.s. s. s.234242. C. s. 23 (Yıl:2001) Đsmail Bey Hamamı (Đznik'te XIV.546-547.Pierre-Amedee (Fransız seyyahı ve şarkiyatçısı).bir geçidi korumak amacıyla inşa edilen askerî yapı). Đznik (Bursa iline bağlı ilçe merkezi) .538-540. Đstanbul Şehremaneti Mecmuası (Đstanbul Belediyesi tarafından yayımlanan dergi). s. s.492-494. s. Đstanbul Ansiklopedisi.şehir). Đstanbuler Mıtteılungen (Đstanbul Alman Arkeoloji Enstitüsü'nün Yıllığı). Đshak Paşa Sarayı (Doğubayazıt'ta XVIII.yüzyılın ikinci yansında yapılmış köprü). Đshakiye Camii ve Külliyesi (Makedonya'nın Manastır şehrinde XVI.yüzyıl başında yapılmış cami ve külliye). s.-XV. s.278279.86-87. Kale(Stratejik bir yeri.282 Đncili Köşk (XVI.307-308.576-578. Jaubert . Đshak Paşa Köprüsü (Bulgaristan'da Kostendil yakınında XV. 24 (2001) Kal'atü Benî Hammâd (V. Đshak Paşa Camii ve Hamamı (Đstanbul Cankurtaran'da XV. C.308.yüzyıllara ait konak hamamı). s. s.543-545.yüzyılın ikinci yarısında yapılmış cami ve hamam).303-304.yüzyılın son yıllarında yapılmış.

s. s. s.s.553-554. Kasım Paşa Camii (Macaristan'ın Peçuy şehrinde XVI.yüzyıl sonunda inşa edilen cami ve külliye). s.251-252.561.yüzyıla ait külliye). s. 26 (2002) Kilitbahir Kalesi (Çanakkale Boğazı'nın Rumeli yakasında Đstanbul'un fethinden sonra yapılmış kale).22-23. Kasım Ağâ (Osmanlı iç siyasetine de karışmış olan Hassa baş mimarı).439-441. s. ılıca.412-414. s. Korkut Cami (Antalya'da Bizans Kilisesinden dönüştürülen cami). Reşat Ekrem (Osmanlı kültür ve medeniyetine katkılarıyla tanınan tarihçi.547-548. Karakurt Külliyesi (Kırşehir dolaylannda hankah. s. 25 (2002) Kılıç Ali Paşa Külliyesi (Đstanbul'da XVI. Kâsımiyye Camii (Selanik'te kiliseden çevrilmiş cami). cami ve türbeden oluşan Xm-XIV. s. C. Koca Mustafa Paşa Camii ve Külliyesi (Đstanbul'da XV.283 Kalenderhane Camii (Đstanbul'da Fâtih Sultan Mehmed tarafından eski Bizans kilisesinden çevrilmiş cami).yüzyılda yapılmış cami). Kızlar Ağası Hamamı (Đstanbul'da 1920'lerde ortadan kaldırılmış olan XVTI. Fehmi Ethem (Modern Türk kütüphaneciliğinin kuruluşunda önemli hizmetleri geçen kütüphaneci).yüzyılda Mimar Sinan tarafından yaptırılan külliye).yüzyıl sonunda kiliseden çevrilmiş cami). Karatay.473-474. 133-136.207-208.yazar). 149-150. s. s.yüzyılda yapılan cami). Kariye Camii (Đstanbul'da XV. Kanunî Sultan Süleyman Camii (Macaristan'ın Sigetvar Kalesi içinde XVI. Koçu.yüzyıla ait hamam). s.495-498. .539-540. C. s.332-333.

231-232. Küçük Mecidiye Camii (Đstanbul'da Ortaköy'de Sultan Abdülmecid tarafından yaptırılan cami). s. Leo Aryeh (Đsrailli Đslâm sanatları tarihçisi ve şarkiyatçı). s. Mehmed Râif. Kürkçü hanı (Đstanbul'da XV. Davutpaşalı (Đstanbul tarihine dair eserleri olan müellif). C. s. s.yüzyılda bugünkü şeklini alan kasır). Kayserili(Osmanlı Hassa Mimarı). .yüzyılda yapılmış açık türbe). 27(2003) Malkoç Bey Camii (Macaristan'ın Şikloş şehrinde XVI.430. s. s. s. Mamboury.yüzyılın ikinci yarısında inşa edilen ilk ticaret hanlarından). C. 570. Ernst (Alman Sanat tarihçisi ve Müzeci). 527-528.28(2004) Mayer. 520-522.513-514. 188.yüzyılın ilk yıllarında bir Bizans kilisesinden dönüştürülen cami ile etrafındaki vakıf binaları). Kritovulos.yüzyılda yapılan ve XIX. Malkoçoğlu Türbesi (Gebze'de XIV.yüzyılın sonlarna doğru yaptırılan büyük han). 293. Küçük Ayasofya Külliyesi (Đstanbul'da XVI. s. Küçüksu Kasrı (Boğaziçi'nin Anadolu yakasında esası XVUI.284 Koza Hanı (Bursa çarşısı içinde Sultan HBayezıd tarafından XV. s.537. Kühnel.536. 530-532. s.yüzyılda Fâtih Sultan Mehmed'in hayatına ve seferlerine dair eserleriyle tanınan Bizanslı tarihçi). s. Mehmed Ağa. s.yüzyılda yapılmış cami). 537-538.550-551.Ernest (Türkiye hakkında çeşitli eserler yazan Đsviçreli ilim adamı. s. Mikhael (XV.ressam).

117 Sayfa ve metin dışı 32 resim. 157-161. C. Arasmus-Speculum Scientiarum . Boulanger /'Đstanbul et ses Environs Paris 1957". Bruno Grimm . Jahrhundert nach Christus (=M.m. s. s. 538-541.S 5. s. Friedirch Wilhelm Deichmann. 1957.Baden 1956. Temmuz 1957. 18 Ağustos 1954. S:684. Dconenmalerei. S:685.XXIH. W. Baden . Walter H.1958. S:83 . s. Muğla Gazete. AnkararTTK.XI . Muğla Gazete. Florian Kupferberg Verlag 1956. S:686.l. 17 Ağustos 1954.Ocak 1956.16 Ağustos 1954. Muğla Gazete. C." Olten-Lausanne 1956. tarihi bir merkezin çehre ve şekli)" Sammlung Perdegrinus. 56 sayfa metin ve metin dışı 70 levha. C. Schuchhardt und Bruno Snell.1.XXI. yüzyıllardaki Đstanbul Mimarisi Hakkında Đncelemeler). "Milas hakkında yeni bir kitap(H)".Yıl:3. Studien zur Architektur Konstantinopels im 5 und 6.Verlag für Kunst und Wissenschaft.4. Mainz ve Berlin. "Milas hakkında yeni bir kitap(lH)".Yıl:3. s. heft 4. S:89 . s. 497-500.KÎTAP TANITIMLARI "Milas hakkında yeni bir kitap(I)". Ankara:TTK . herausgegeben von Gerold Walser. "Geschichte der byzant. 193-199. Felicetti-Liebenfels. Deutsch Beitrage zur Altertumswissenschaft unter Mitwirkung von Matthias Gelzer. "Konstantinopel-Gesicht und Gesalt einer Welt = metropole (=Đstanbul. Đstanbul Enstitüsü Dergisi.l. Alfons-maria Schneider. .l. Belleten. R.285 VI. Yıl:3. ve 6. Belleten . s.

s. s. Publications de l'Institut de Recherche et d'Histoire des Textes:I. Repertoire des bibliotheques et des catalogues de manuscrits. AnkararTTK .Ocak 1960. Belleten.XXm. 1 harita.286 Martin Hürliman. s. Paris 1958 XIX-276 sayfa ciltli. Belleten. Kari Albert Verlag. plân ve kesit. Ankara:TTK. metin dışı 47 resim ve ciltli. S:92. 1958.C. Kroum Tomkovsky. 29-60). Doğu kukla tiyatrosu hakkında bir deneme). Belleten. 1786-1837 (Otto Magnus von Stackelberg.XXHI . C. Ekim 1959. 80 sayfa.Nisan 1960.S:92 .C. Br. VII sayfa notlar ve indeks. 1957. 5 renkli levha ve 102 resim. 42 sayfa metin. Yunan topraklarının güzelliklerinin kâşifi. C. menşei ve biçimi). Üniversite de Skopje Annuaire de la Faculte Technique. 161-165. ciltli. Otto Magnus von Stackelberg. Josef Fink. metin içinde 38 resim. metin arasında renkli 4 levha. Türkisches Puppentheater. 1 portre. 637-645. 32 sayfa (Derginin s. baskı (1959). ayrıca metin dışı 40. Belleten. AnkararTTK . 1956-1957'den ayrı basım. Marcel Richard. C. AkararTTK . Ursprung und Geştalt (Dör köşe mekân üstünde Kubbe. S:94 . Zürih-Freiburg i. Belleten. 160 sayfa. Grecs (=Yunan el yazmaları ihtiva eden kütüphaneler ve kataloglarının repertuarı). Otto Spies. s. 646-654. Br. der Entdecker der grieschischen Landschaft. s. Freiburg i. Đstanbul-Konstantinopel. Ekim 1959. Versuch einer Geschichte des Puppentheaters im Morgenland (=Türk kukla tiyatrosu. Centre National de la Recherche Scientifgique.XXIX. S:93 . Gerhart Rodenwaldt. ayrıca bir şehir plânı. 305-306. . Les Mosquees de Bitola (=Bitola camileri).-München. 2. Ankara:TTK .XXm. S:89 .XXIV.Ocak 1956. Atlantis Verlag. 1786-1837) München ve Berlin. 171176. Die Kuppel über dem Viereck.

C. Vanmour'un "Türk" tabloları ile ekolü. S: 102 . s.287 Die Schaubühne. De "Turkse" schtilderin jen van J. 50 sayfa metin (3 sah. I. s.B. 307-310. Vanmour en zijn school. XXVUI+609 sayfa. Die Türkei.A. 50 Emsdetten-Westf. Reise durch ihre Geschichte (=Türkiye. Belleten. c. Quellen und Forschungen zur Theatergeschichte. Berlin. R. metin dışı 22 resim. Đstanbul. Cense en A. Belleten. Kümmerly ve Fry Geographischer Verlag. 1. U.A. Gyula Moravscik. 311-316. Ankara:TTK. Nederlands Historisch-Archaeologisch Instituut in het Nabije Oosten 1958. .C. Belleten. Dalleggio'nun Karamanlidika' sı. biri renkli 39 levha. 219 sayfa metin ve metin dışı 24 levha.C. ufak boy. C. Belleten. Van Luttervelt.XXIX. S:95 . 204 sayfa. 1725-1743 (=J. Tarihi içinde seyahat).Temmuz 1960. S. önder redactie van A. Fransızca özet). Marcel Röthlisberger. Ankara:TTK. s.XXVI. herausgegeben Von Cari Nissen in Verbindung mit Artur Kutscher. Berlin 1959. S:94 . 9-11. Sprachreste der Türkvölker in der byzantinischen Quellen (=Bizans kaynaklarında Türk milletlerine ait dil kalıntıları). Bir Karamanlıca Bibliografya Hakkında. S:94 . Die byzantinischen Quellen der Geschichte der Türkvölker (= Türk milletinin tarihine dair Bizans kaynaklan). s. Byzantinoturcica. Cilt JJ XXV+376 sayfa. 10 ve 11. Salaville ve E.XXIV. Ankara:TTK. ciltli. 1959. Akademie Verlag 1958 (ikinci yeniden işlenmiş baskı). De Verzameling van Corneils Calkoen Ambassadeur bij de Hoge Porte.Nisan 1960. ciltli.XXIX. UJ.B. 493-497. Deutsche Akademie der Wissenschaften zu Berlin-Institut Arbeiten. Belleten. 363-365. Babıâli nezdinde elçi Cornelis Calkoen'in koleksiyonu). Uitgaven van Ret Nederlands Historisch-archaeologisch Instituut te Đstanbul (Publications de l'Institut historique et archeologique neerlandais de Stamboul). Ankara:TTK. Kampmann. metin dışı. Nisan 1962. Nisan 1960.

Belleten. 6 sayfa metin. Atina 1960. Akara:TTK. Jan Reychman. Karamanlidika.XXVI. Belleten. To arkhontiko tou Manolake ste Beroia (=Karaferye'de Manolaki evi). Nisan 1962. Collection de l'ınstitut Français d'Athenes. Bibliographie analitique d'ouvrage en langue turque imprimes en caracteres grecs I 1584-1850. metin dışı IV diagram. Belleten. XI+325 sahife. Ankara:TTK. XVII-145 sahife. Nisan 1962. Zycie Polskie w Stambule w XVIII wieku (-XVm. s. Belleten. S:109 .C. metin dışı 28 levha. XXVffl. 8. metin içinde bir çok plan. (Zygos dergisi sayı 56-57'den ayrı basım). London. 118 resim.XXVI. Ekim 1964. Moutsopoulos.Ocak 1964. The Dumbarton Oaks Studies. 169-172. 300 sayfa metin içinde birçok resim. Severien Salaville ve Dalleggio Eugene. S:l 12 . Materials for the Study of the Mosaics of St. s. 16). XXVm. 1962. Alec Tiranti 1959.C. S: 109 . 47-Centre d'Etudes d'Asie Mineure 16 (=Atina Fransız Enstitüsü Yayınları.C. 35-130. ufak boyda. VI+118 sahife metin içinde 34 plan. Atina 1958. Washington-The Dumbarton Oaks Research Library and Collection-Trustees for Narvard University. yüzyılda Đstanbul'da Leh hayatı). Ankara:TTK. kesit. 369-374. Yunan harfleri ile Türk dilinde basılmış kitapların analitik bıbliografyası. 771-789. I. XXVm. . 1584-1850). 1 sayfa Đngilizce özet.C. Ankara:TTK. Turkish islamic architecture in Seljuk and Ottoman times 1071-1923. s. ciltli. detay. s. Warzsava 1959. S: 102 . (Karamanlidika. s. kesit desen.367. Ankara:TTK. 47-Anadolu Araştırmalı merkezi yayını. büyük boy.288 Nikolaos K. S: 102 .C. Sophia at Đstanbul (Đstanbul'da Ayasofya'nın mozayiklerinin incelenmesi için malzeme). ciltli. Cyril Mango. Belleten. metin dışı bir çok fotoğraf ile renkli 2 levha. orta boyda.Ocak 1964. Behçet Unsal. 165-168. metin dışında res. ciltli.

12 harita". (Đngiliz Deniz Kuvvetlerinden (Amirallikten) Beaufort Beaufort. Belleten.XLH. S: 166 . S: 128. ciltli" . Bonn 1976. metin dışı 208 siyah-beyaz (heliogravure) resim. The life of Sir Francis Beaufort. s. "Hansgerd Hellenkemper. 259-266. ölçüsünde 25 levhadan ibaret albüm" .Nisan 1970. Burgen den Kreuzritterzeit in der Grafschaft Edessa und im Königreich Kleinarmenien. Van Nice.C. "Andre Guillou. Ankara:TTK. S:l 14 . "Robert L. Saint Sophia in Đstanbul.XI. s.C. S: 15 . s. 362 sayfa. D.Nisan 1978. Beaufort of the Admiralty. 148 sayfa metin ve krokiler. 1774-1857) London 1977. ciltli. 585-590. Geographica Historica I. Die Kunst Irans zur Zei der Sassanıden (=Sasanîler devrinde Đran sanatı). tz. 620 sayfa. 305-318. Eylül 1960. Belleten. 42 plân ve harita. an architectural survey (The Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies-Trustees for Harvard University).". S: 134 . (1966) Installment I. s. C. Ekim 1968.Ü. ayrıca 91 levha ve plan.s. 17741857. Florian Kupferberg.289 'Türk Sanat Tarihine Dâir Yugoslav Yayınları". Mainz 1969.XXXIV. Ankara:TTK. Ankara:TTK. ayrıca metin dışı levhalar halinde 102 resim. Sir Francis Beaufort'un hayatı. C. 765-771. 375-386. Kurt Erdmann. Belleten . Đstanbul: Đ. XXXII. Washington.XXIX. . Belleten . XX-304 sayfa. Tarih Dergisi. renkli 8 levha. C. Belleten. Ankara:TTK. La civilisation byzantine (-Bizans Medeniyeti Paris Arthaud yayınevi 1974. C. Nisan 1965. "Alfred Friendly. Ekim 1977. Ankara:TTK. 161-165 "Türk Sanat Tarihine ile Đlgili Yugoslav Yayınlan: H". Edebiyat Fakültesi. S: 164 . s.XLI. (Edessa Kontluğu ve Küçük Ermenistan Krallığında Haçlı seferlerine ait kaleler). 56x92 cm.

C.XLVI. E.XLV/2 . publie par les soins de la Fondation Max Van Berchem. Đstanbul:Đstanbul Büyükşehir Belediyesi Yayını.24-25. 2003. Đstanbul:Đstanbul Büyükşehir Belediyesi Yayını. Đstanbul:Đstanbul Büyükşehir Belediyesi Yayını. 115136. S: 178. Ocak-Nisan 1995. 2002. Đstanbul Bülteni. S: 160. 659-666. s. s. Đstanbul:Đstanbul Büyükşehir Belediyesi Yayını. Đstanbul Bülteni. 2cilt. 2002. "Eugenio Dalleggio D'alessio. I.Le Pietre Sepolcrali di Arab Giami (Antica Chiesa di S. Đstanbul Bülteni. s. Genova 1942". 2004. S: 178 . Max van Berchem. Đstanbul Bülteni . Belleten.28. Editions Slaktine. Đstanbul:Đstanbul Büyükşehir Belediyesi Yayını.26 "Mitterlungen des Deutschen Excursions Clubs in Constantinopel. s. Ankara:TTK. Ankara:TTK.Bern".Nisan 1981. 2004. Geneve 1978. Đstanbul:Đstanbul Büyükşehir Belediyesi Yayını .Asırda Đstanbul Haritası.Wien 1921".Temmuz 1982. S:178 . Opera Minora (=Küçük Yazılar). Đstanbul Bülteni. S: 183 . s. Die Bader Konstantinopels. Đstanbul Bülteni. S: 169. Đstanbul:Đstanbul Büyükşehir Belediyesi Yayını. 2003. S: 162.290 Belleten. s.25 "Ekrem Hakkı Ayverdi-19. s. S: 169. "Heinrich Glück.Đstanbul 1958". Đstanbul Bülteni. 2004. .Paolo a Galata). "Alman Gezi Derneğinin Yıllık Dergileri". s. 615-1190 sayfa". "Đstanbul Abideleri". Đstanbul Bülteni. S: 178.19-20.24. "Camilerimiz".26. Đstanbul: YKY. s. s. XXXVI-I-64. C.26. Kitap-lık. "Đstanbul'da Ortodoks Kiliseleri Hakkında Yeni Bir Kitap".

Der Valens-Aquadukt in Konstantinopel.24-25. 2004. Đstanbul rlstanbul Büyükşehir Belediyesi Yayını. s.Bamberg 1933". S: 178. Đstanbul Bülteni. .291 "Knut Olof Dalman.

s. s. C. C.1.Ü. K.Ü.Bilim ve Sanat Vakfı yayını. Philipp Schweinfurth .292 VI. s.Yılı Nedeniyle Đstanbul Üniversitesi'nde Verdiği Konferans". Dîvân. s. "Münih'de Güney-Doğu Enstitüsünün Tarih Araştırmaları Dalı" . Phılıpp Schweınfurth'un (1887-1954) 1953'de Đstanbul'un Fethi'nin 500. 1-20.160 Sadeleştirme ve çeviri yoluyla elde edilen metin. "Prof.m. 599-606. 1983. Edebiyat Fakültesi. Ankara: Enformasyon ve Dokümantasyon Hizmetleri Vakfı.1953. Belleten. S:64 . Dr. yer adlarının Latince ya da Yunanca asıllarının belirlenerek verilmesi ricası. (Prof. Schvveinfurth ve Feth'in 500. Edebiyat Fakültesi. S:5-6 .ÇEVĐRĐLERĐ Philipp Schweinfurth . 263-267. 185-193. Semavi Eyice tarafından kontrol edilmiş olup. 160 .XVI. s. S:68 . C. Yılı Nedeniyle Verdiği Konferansın Türkçe Metni) Charles Texıer. 489-494. Nehring. Ankara: TTK. Philipp Schweinfurth /'Đstanbul'da Komnenos'lar devrine ait bir mozaik" . Đstanbul -. Eylül 1951-Mart 1952/basımı 1953. Đstanbul: Đ.eserin orijinalindeki yer adlarının yazım şekli esas alındığından ve bu çalışmanın çeviri amaçlı olmasından dolayı yerine getirilememiştir. 2002. Güney-Doğu Avrupa Araştırmaları Dergisi . S: 14.XVn. Tarih Dergisi . Đstanbul: Đ. 2003/1. Küçük Asya.5. Ankara: TTK. "Bizans Đkonografyasında Đsa" .1952. "Jahrbuch des Osterrechishen Gesselleschaft" Belleten . S: X-XI.

Đlhan Arda. Đstanbul.VII-K.6. Philipp Anton Dethier. Đstanbul 1987. 1972. Kerpen 1981.XVII-XXI. A.l. Anadolu Notlan.Beyhan Karamağrah. 1993. s. Đstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür Đşleri Daire Başkanlığı Yayınları. N. Đstanbul 1981. Eminönü Camileri. Bertrandon De La Broquiere'nin Deniz Aşırı Seyahati.Süheyl Ünver'in Đstanbul'u.YAZDIĞI ÖNSÖZLER Birgi'den Gevaş'a.Ümit Öztürk. s. X-XIII. Bika.293 VI. Fatih Camileri ve diğer tarihi eserler. s.Ph.1996. Ahlat Mezartaşları . Türkçe . Çev. Đlhan Arda. Çev. Eminönü Şubesi. Eylül 2003 "A. 1996 . . Đhtifalci Mehmed Ziya Bey. A. Türkçe (Orijinal Dili Fransızca). No:31. eserin yayınlayıcısı: Türkiye diyanet Vakfı. Philipp Anton Dethier in Constantinopel . 1. Başgelen. Bizans Đstanbulu ve Doğu Seyyahları. Çev. Đstanbul 1991 Boğaziçi ve Đstanbul. Eren Yayıncılık. s. Đstanbul.Süheyl Ünver'den hatıralar ve eserine dair birkaç söz". Đstanbul 2000. Dethier-Der Bosphor und Constantinopel. 5-6.no yok. Eren Yayıncılık. "Takdim".s. Jean Ebersolt. Pera Turizm Yayınları.

Đşte bu gelişme çeşitli araştırmacılar tarafından detaylı olarak incelendi ise de. Bizans başkenti sınırlan içinde Venedikli vatandaşların yarattıklan ticarethaneler. oysa bize onların kültürel yapısından çok söz edilmedi.Đstanbul üzerine araştırma yapmak isteyen.294 VII.Tarih derslerinde bu imparatorlukların askerî ve politik yaşamlarını öğrendik. kültürel yapıyı gözler önüne serdi.. Bu sayede bir Bizans kilisesi ile . Ortaokul ikinci sınıftayken boş vakitlerini ve tatil günlerini Đstanbul'u gezmeye ayıran Eyice cami. yine bir döneme imzasını atmış Osmanlı Đmparatorluğu ve onun başkenti Đstanbul.82 yıllık yaşamına sığdırdığı çalışmaları.Marmara denizinin kuzey sahiline hatta Prens Adalan'na kadar yayılmıştı. Bu arada Karadeniz ve Marmara denizinde aktif ve hareketli ticarî faaliyet gösteren Cenova Cumhuriyeti ile Venedik Cumhuriyeti kalıcı eserler bıraktılar..Bu bir rastlantı değildir.Gerçi Đstanbul Bizans Devleti döneminde bile büyük bir genişleme içine girmiş.DEĞERLENDĐRME VE SONUÇ Bir döneme imzasını atmış Roma Đmparatorluğu'nun doğu bölgesi Bizans ve onun başkenti Konstantinopolis. Eyice'nin tam bir Đstanbul âşığı olduğunu da göstermektedir.Semavi Eyice. idare binaları her bir tarih evresinde etkili olurlar. Ele alınan tarihî kalıntılar ve onlara dair yayınlar Eyice'nin eserlerindeki zenginliğin göstergesidir. kilise ve diğer yapıları dolaşıyordu. bir bütün olarak ele alma şerefi Semavi Eyice'ye aittir. eski yerleşim yerleri üzerinde büyük bir değişim yarattı.Bu sırada elindeki kağıtlara birtakım notlar alıyor ve yapıların fotoğraflarını çekiyordu. burada bulunan her bir tarihî eser üzerinde çalışmak arzusunda olanların yollan mutlaka Semavi Eyice ile kesişir. kiliseler. kitap ve makaleleri. 29 Mayıs 1453 günü gerçekleşen Türk fethi bu yöreye bir hareketlilik getirdi.Galata yöresinin kurulması Cenova Cumhuriyeti'nin faaliyetinin bir uzantısı olup. Anadolu'dan göçün artması. bir dönemin Bizans sanatını ortaya koyduğu gibi. Eyice'nin eski eserlere ilgisi ilkokul yıllarında başlar ve sonraki yıllarda da devam eder. ilk kurulduğu tarihi yarımadaya sığmayıp Boğaziçi'ne.Yeni kurulan Cumhuriyet idaresi. Eyice'nin eski eserlere ilgisinin başladığı yıllarda Đstanbul büyük bir değişimin içinde bulunuyordu. Türkiye'de Bizans sanatının tanınmasında ve bunun Osmanlı sanatıyla karşılaştırılmasındaki çabalarıyla.

özellikle ihtisas sahibi olduğu "Camiye çevrilmiş Bizans kiliseleri" Türk idaresinde özel bir yer tutan manastır ve diğer binaları konularını okuyanların hiç ummadıkları bilgiler ile karşı karşıya kalmalannı sağlar. inceler ise. 1962'den itibaren Đstanbul Ansiklopedisinde Đstanbul'un Bizans eserleri hakkında yazdığı maddelerden başka özel çalışmalar yaparak ilmi makaleler yazmaya başladı. bilhassa Osmanlı sanatı üzerinde yoğunlaştı. bitirilen bu önemli eserde elindeki kayıtları değerlendirdi. Đstanbul Reşad Ekrem Koçu başta olmak üzere "Đstanbul Tarihçilerini"de unutulmaktan kurtardı.295 ilgili satırları okuyan birisi kendisini zaman tünelinden geçip. genç araştırıcıların Ansiklopedisi kendilerini kavramını olanak yanında.Bu çalışmalarında Türk mimarisi önemli bir bölümü kapsamaktadır. Osmanlı devri Türk mimarisinin bilhassa başlangıç dönemindeki bina . Türk mimarisi tarihinin bir sentezinin meydana getirilebilmesi için her şeyden önce Osmanlı devri Türk âbidelerinin imkân nispetinde doğru olarak tanınmaları gerekir. Türk medeniyetinin en harikulade eserlerini verdiği saha hiç şüphesiz mimaridir. Reşat Ekrem Koçu'nun Đstanbul Ansiklopedisinde yer alan "Ahmet Paşa Mescidi" başlıklı makalesidir.En sade bir çeşme üzerinde sürdürdüğü araştırmasında konu ile ilgili en küçük notu ihmal etmez ve dipnotlarında belirtir.Bu aşamada şahsi görüşlerini hiçbir zaman eksik etmez ve çok sene evvel gördüğü bir kalıntıyı. Semavi Eyice'nin eski eserlere dair ilk çalışması.Eyice.Çok takdir ettiği ve bizlere tanıttığı Koçu'nun bu çabasının yarım kalmasından epey zaman sonra. Semavi Eyice. çalışmalarıyla birçok ilke imza attı. Kültür Bakanlığı ve Tarih Vakfı'nın ortaklaşa olarak yayımladığı "Dünden Bugüne Đstanbul Ansiklopedisi" Semavi Eyice'nin katkıları ile değer kazandı.Bu feragat edip. bir taraftan da Türk sanatı. Türk devrinde bulur. yıllar boyu sürecek bir birikimin yaratılmasını sağladı.Semavi Eyice'nin bu son derece değerli olan çalışmalarında Đstanbul Ansiklopedisi'nin büyük bir yeri bulunmaktadır. kaleme aldığı sırada asla ihmal etmeden yerinde görür ve en son durumu hakkında bilgi verir.Ve bunlardan ilki Đznik'te tesadüfen ortaya çıkmış olan bir Bizans kilisesi kalıntısı hakkında oldu.Bundan sonra ilmi çalışmalarına bir taraftan Bizans sanatı üzerinde devam ederken. ciltlerde.Reşad Ekrem Koçu tarafından başlatılan bu ansiklopedide ilk ürünlerini vermesi.Bazı geliştirmesine incelemesinin konulardan verdi.

Osmanlı dini mimarisinde bir tipoloji denemesi ile ilgilenen Eyice. dini mimaride rastlanan başlıca plan tiplerini ayırıp.Bu yapıların içinde yer alan büyük Türk mimarı. önceleri "Bursa tipi camiler" denilen.Bayezid devrinde . zâviyeli camiler konusu çeşitli yapılarla paralellikler kurulabilmekle birlikte. bazı eski anıtlar ile ilgili sorunların hepsi aydınlanmış değildir.Ve bu camii gibi Türk sanat tarihinde yanlış değerlendirilmiş olan. Koca Sinan'ın yaptığı eserlerden Bâlî Paşa Camiide üzerinde çözüm bekleyen bir takım tarih problemlerinin toplandığı bir eserdir. Ayrıca Đstanbul'un bazı Osmanlı eserlerinin iyi bilinmeyen bazı özellikleri hakkında araştırmalar yaptı. Edebiyat Fakültesinde 1957 ders yılında Türk sanatı ile ilgili olarak yaptığı derslerde. bunların kaynaklarını. Osmanlı devrinde.Semavi Eyice'nin profesörlük çalışması olan.Bazı yayınlarda bu eserin II. bir başka hipoteze göre de Anadolu'daki kapalı avlulu medreselerden doğmuştur.Bir görüşe göre. Türk sanatı hakkında en başta gelen çalışmalarından biri ilk Osmanlı kuruluş ve yayılış devrinde hakim durumda olan bir mimarî tipin .Đstanbul Üniversitesi. haç planlı Bizans kiliselerinden. Türk Devrine ait eserleri hakkında şimdiye kadar çok sayıda yayın yapılmış olmasına rağmen. veya "_L biçiminde" garip bir ad verilerek gruplandırılan dinî mimarî tipi üzerinde yoğunlaştı ve bu konuda "Đlk Osmanlı Devrinin Dinî-Đçtimai Bir MüessesesirZâviyeler ve Zâviyeli-Camiler" başlıklı oldukça kapsamlı bir makale yazdı.296 tiplerini tespit etmek ve bu arada belli başlı tarihî anıtları yeniden tetkik süzgecinden geçirerek değerlendirmek. bir süre de "Ters T". Hakkında şimdiye kadar hayli çok yayın yapılmış olmasına rağmen Đstanbul'daki Atik Ali Paşa Camii'nde bu bakımdan üzerinde durulması gereken bir eser olduğunun ve Türk mimarî tarihindeki hakiki yerini bulmamış olan bu caminin orijinal mimarisinin bazılarının sandıkları gibi tabhaneli bir cami değil. ilk Fatih Camii'nin bir benzeri olarak yapıldığını kaynaklardaki bazı bilgilerin yardımıyla ispat etti. bu plan şemasının hangi yapı tipinden kaynaklandığı tartışma konusudur. bu hayret verici bir canlılığa sahip mimarinin kudret ve büyüklüğünü anlayabilmek ve tabiatıyla anlatabilmek için şarttır. sanatsal özelliklerini ve başlıca örneklerini belirtmeye çalışmıştır. nihayet çeşitli tiplerin sınıflanmasındaki yerlerini bulmak muhakkak ki. Afyon Karahisar yakınında Boyalıköy'de yer alan külliye. Kayseri'de şehir dışında bulunan Köşkmedrese denilen yapı ve Nilüfer Hatun Đmareti örneğinde olduğu gibi birçok yapıyla ilgili yıllardan beri süregelen yanlışlıklar düzeltildi.

Osmanlı devri Türk mimarisinin ilk devrine ait örnekleri eksiksiz bir şekilde sunmaya çalışan araştırmacılann gösterdiği çabaya rağmen harcanan emek ne kadar .Ve böylece tarihe mal olan bir hata daha Eyice tarafından açıklığa kavuşturulmuştur.depolarda yanlış kodlanmış eserler yerine konulmuş ve en son basan olarak da mozaikten yapılma bir tuğra esas yerine konulmuştur.Bunların hepsinin üstünde Ayasofya'nın araştırmalar içinde özel bir yeri bulunmaktadır.Araştırmaları neticesinde Osmanlı bedestenlerinin zengin bir listesi ortaya çıktıktan başka. burayı süsleyen sanat eserleri ve hatta bunların banileri. Haliç. Ve bu konuda konferans ve bildiriler veren Eyice.Fakat Eyice.Bizans sanatı uzmanları tarafından çok şık ciltler halinde tanıtılan bu sanat abidesinin Türk çağındaki yeri.Bu makale yayımlandıktan az sonra ortaya çıkan Bâlî Paşa'nın torunu Mehmed Rebii Hatemî Baraz tarafından evindeki eski evrakın arasında bulunan bu caminin vakfiyesi Semavi Eyice'nin görüşünü tam olarak desteklemektedir. Đstanbul Vakıflar Tahrir defterindeki kayda dayanarak caminin ILBayezid değil.Bu özet Đslâm Ansiklopedisinde "bedesten" maddesinde yayımlandı. Telgrafhane. Bedestenler ve bunlar arasında özel bir yer tutan Elçi Hanı. Eyice'nin tüm bu çalışmalarının ötesinde Đstanbul'un özel bir yeri olmuştur. Türk sanatının yayıldığı her bir şehri ve Anadolu'nun unutulmuş köşelerindeki kalıntıları incelerken. Kanunî Sultan Süleyman zamanında Mimar Sinan tarafından inşa edildiğini ortaya koymaktadır. erken dönemlerden başlayarak geçirdikleri evrelere değindi. Türk devrinde yaratılan Fatih Külliyesi. yaptığı çalışmalarının özetini yayımlaması mümkün olabil di. hiçbir kayıt gözden kaçırılmamış.Diğer önemli çalışması Osmanlı mimarisinde önemli bir yapı tipi olan bedestenler üzerinedir.Bu vesileyle Osmanlı hamam tipleri sınıflandırılmış bulunuyordu. Semavi Eyice. bilimsel çalışmalarında Đstanbul ile sınırlı kalmadı. Eyice aracılığıyla tanıtılmıştır. planıyla birlikte yayımladı.297 yaptırıldığı ve ancak az sonra Mimar Sinan eliyle yenilendiği ileri sürülmüstür. Türk Đslâm sanatının buraya yansıması.Müştemilâtında bulunan yapılar ve bunların Bizans kadar Türk devrinde de nasıl kullanıldığı incelenirken. Bayezid Külliyesi. farklı belgeler ile araştırılmıştır.Đznik'te yanlış olarak tekke sanılan bir yapının bütün elemanlarıyla eksiksiz bir çifte hamam olduğunu tespit edip. bunların çeşitli tiplerini de tespit etmiştir.

Ankara. Akyazılı Tekkesi.Halbuki Türk sanat tarihi yalnız dini mimarinin bir yapı türünde değil.Eyice. Sofya Yakınında Đhtiman'da Gazî Mihaloğlu Mahmud Bey Đmaret-Camii. Batı Yunanistan'da yer alan Faik Paşa Camii.Makaleye konu olan eser. bu eserler ile ilgili bilgileri etraflı bir şekilde tetkik etmiş ve bu çalışmaları toplu olarak sunma gayreti içinde olmuştur. bunun tarihini araştırırken. eski Türk hayatını gerçek özellikleri ile bize yansıtan belgelerden pek azını tanıdığımızı dile getirmekte ve bir rastlantı sonunda karşılaştığı küçük bir eseri. fakat daha pek çok başka türlerde de araştırmak. Bu düşüncesinden hareketle pek çok konuda tarihçi titizliğinde araştırmalar yapan Eyice.Türk sanatı tarihinde de ilk denemelerde bu yol tutulmuş . bu bakımdan değerli bulduğundan üzerine dikkat çekmiş ve bu vesile ile daha başka benzerlerinin de tespit olunabileceğini umduğunu ifade etmiştir.298 büyük olursa olsun yine de köşede bucakta gözden kaçan bazı eserler kalmıştır. Yüzyıl'ın başlannda yapılan Trakya'da bulunan köprüler içinde en önemli olan Bulgaristan Svilengrad'da Mustafa Paşa Köprüsü(Cisr-i Mustafa Paşa) bunlardan sadece bir kaçıdır. Ahlat Mezartaşları. Eyice çok yıl önce Beyhan Karamağralı'nın kitabına yazdığı takdim önsözünde161 şunları söylemiştir: "Sanat. hakkında yayınlar yeterli olmayan veya unutulmuş olan eserlerdir. cami mimarisi ve tezyinatı yardımıyla Türk sanatı esaslan. "Eser Hakkında" . özellikleri ortaya konulmak istenmiştir. çalışmaları yalnız bir yapı çeşidine inhisar ettirmek yanlış olur." Bir çok farklı konuda eser vermesi bu düşüncesinin ürünüdür. diğer yandan Sofya'da kiliseye çevrilmiş olan Mimar Sinan'ın eseri Bosnalı Sofu Mehmed Camii ve XVI.tarih içinde gelip geçmiş "fani" lerin sanat zevk ve tutumunu ortaya koymakla. Osmanlı devri Türk Sanatı hakkındaki arastırmalannda. Eyice tarafından tanıtılan Türk âbideleri de bugün artık milli sınırlarımızın çok uzağında kalmış. Eyice'nin Edirne'deki Yıldırım Bayazid Imareti'nde (Camii) araştırma sebebiyle bulunduğu bir esnada imaretin tabhânesinin yan penceresi duvarındaki tespit edilen kara kalemle çizilmiş 161 Beyhan Karamağralı. o milletin medeniyet tarihindeki yerini tayinde büyük faydalar sağlayabilir. bir milletin zevkini geleneklerini ortaya koyduğuna göre. 1972. bazı ileri gelenlerin Đmparatorluğun çeşitli köşelerinde meydana getirdikleri eserleri toplama gayreti içinde. gelişmesi.

Bu çalışmalarında özellikle Türk müzecilik tarihinin başlarında önemli bir yer tutan Dr. 1918 yıllarındaki korkunç yangınlar bu büyük şehrin tarihi eserleri arasında büyük boşluklar meydana getirmiştir. özel bir koleksiyonda rastlanan tarihi Baltaoğlu Süleyman Bey'in kılıcı ve hatta Romanya'da bir yerli(boyar) malikânesinin kapısının kenarında yer alan ve üzerinde bir Osmanlı kitabesi olan çeşme teknesiyle bile sanat aleminde uzun bir yolculuk yapılır.Türk Sanat ve tarihine tek eserden bile yola çıkılarak yapılan etraflı tetkikler sonucunda ortaya çıkan sonuçlar bize gösteriyor ki bunlar. kültür çalışmalarına katkıları ile tanınır. sanat. eserler üzerine çalışmalar yapan kişiler için de özel araştırmalar yayımlamış olup ve halen elinde bu konuda çok zengin bir malzeme bulunmaktadır. Semavi Eyice.Bernard gibi yakın tarihimizin kültür hayatında temiz bir isim bırakmış olan şahısların çalışmaları sonraki nesillere aktarılmıştır. şehrin . 1911. uzun harp yılları ve bunu takip eden mağlubiyet. Reşad Ekrem Koçu ve daha birçok kişi onun kalemi sayesinde yaratılan sayfalarda yaşatılmıştır.Dethier ve Türk tıp tarihinde önemli çalışmaları bulunan Dr. Osmanlı Đmparatorluğunun zayıflaması ile birlikte.Tekiner. Albert Gabriel. Devletimizin kurucusu M. resmi devlet alâmeti olarak kabulünü sadece HI.Kemal Atatürk.Schweinfurt. Semavi Eyice'nin kaleminden incelendiği zaman. Mehmed Ziya.299 desendir. Ali Saim Ülgen.Đstanbul tarih boyunca deprem ve yangınlardan muhakkak ki defalarca zarar görmüş idi. eksik kalmış bir bulmacanın parçaları gibidir. büyük bir monografi hacmindeki Mimar Kasım Ağa yazısı banileri nasıl takdir ettiğini içerir ve ayrıca bu yapılan incelemiş olan Emest Mamboury.Kemal'in uğruna savaştığı bayrağımızda yer alan ay-yıldız motifini Fevzi Kurtoğlu'nun. tarihi vesikalar ışığında verdiği birkaç örnekle dahi Türklerde ay-yıldız motifinin Osmanlı tarihinin klâsik çağında da varlığını ispatlamaktadır.Diğer yandan Eyice. P. tarih. M. Selim devrine çıkarmasına karşılık Eyice. Kırşehir'deki 709 (1310) tarihli tasvirli bir Türk mezartası. Đstanbul'da büyük zararlar veren 1894 depremi ve 1908.Küçük yaştaki Mustafa Kemal'in yetiştiği Selanik bölgesi detaylı olarak incelenmiştir.ĐstanbuFun tarihi geçmişi için yaratmada katkıda bulunan hatta Mimar Sinan başta olmak üzere.Bu tek unutulmuş desen gibi tek başına Eyice'nin çalışma konusu olan. E.Fakat Đmparatorluğun çöküşü.

gerek şehirlerimizin ve anıtlarımızın eski görünüşlerini en iyi şekilde yansıtan belgelerdir. Tarihi mezarlıklar garip gerekçelerle. tamir ve ihya edilmelerine imkan vermemiştir. Geçen yüzyıllarda Türkiye'ye gelen Batılı ressamların meydana getirdikleri resimler. Bu resimlerin bir kısmı basılarak geniş ölçüde tanınmış. Diğer yandan. Osmanlı Đmparatorluğu'nun XDC. tarihimizde iz bırakmış bir takım şahısların son hatıraları da böylece unutularak yok olmuştur. zaman zaman imar adı altında yapılan bir takım şehir düzenlemeleri.Đkinci Dünya savaşı yıllarından itibaren Đstanbul'un yirmi -yirmibeş yıl içinde yeni inşaatlarla adeta dolması ve bu arada şehrin eski topoğrafik düzenini çok değiştiren. Bugünkü millî sınırlarımız içinde kalan mezar ve mezarlıkların ise durumunun daha iyi olduğu iddia edilemez. Batı ülkelerinde Osmanlı devri boyunca Türkler ve Türkiye ile ilgili pek çok resim yapılmış ve bunların bir kısmı çeşitli tekniklerde gravürler olarak Avrupa'nın arşiv ve kütüphanelerinde kendileri ile ilgilenecek bir meraklıyı beklemektedir.Bu eserlerin çoğu kayboldu ise de. yüzyılın ortalarından itibaren topraklarını kaybetmesi. pek çok mezarın gurbette ve korumasız kalmasına yol açmış. gerek eski Türk dönem güncel hayatını. bazıları ise özel veya resmi koleksiyonlarda unutulup kalmıştır.Bu grubun içine eski harita ve planlan da koymak . Türk tarihî anıtları arasında en fazla tahribe uğrayanlar hiç şüphe yok ki eski mezarlıklar ve mezar taşlarıdır. ortadan kalkan eserler üzerinde durarak bunlar hakkında toplayabildiği bilgileri bir araya getirmiş ve bu notları elde edilebildiği resimler ile de zenginleştirmiştir. fakat aslında en "kolay arsaya çevrilebilir" yer olduklarından ortadan kaldırılmış ve binlerce sanatsal ve tarihi değere sahip mezar taşı yok olup gitmiştir.Çoğu eski seyahatname ve tarih kitaplarında olmakla beraber bir kısmı münferit olarak da basılmış çok sayıda gravür vardır ki.300 işgali ve bütün bu felaketlerin tabii bir neticesi olarak halkın imkân ve görüşlerinde meydana gelen değişiklikler. bunlar kültür tarihimiz bakımından eşsiz değerdedir. eserlerine yansıyan hususlardır. harap olan bir çok eserin evvelce olduğu gibi. Bu defa planlar ayrı seriye devam edecek ve şehrin çeşitli köşelerinden lüzumsuz ve hatta sebepsiz ortadan kaldırılarak yok edilmiş tarihi eserlerinden bir kaçının daha hiç değilse hatıralarını makalesiyle yaşatmaya çalışmıştır. bu harap veya yıkıntı halindeki eski eserlerin çoğu defa habersizce ortadan kaldırılıp yok olmasına sebep olmuştur.Eyice. umulmadık bazı eserlerin ihyası.

şehrin endüstri ve ticaret hayatını ve hatta etnografyasını da bütün canlılığı ile yansıtmaktadır. Türkiye'ye gelmiş olan yabancı seyyahlar ve bunların arasında bilhassa tasvir bırakmış olanlar veya yayınladıkları seyahatnameleri.Çeşitli tekniklerde yapılmış olan bu resimler değerli birer vesikadır. özel ilgi duyduğu ve üzerinde araştırmalar yaptığı bir konu vardır. ilk gençlik yıllarından itibaren yarattığı özel kütüphanesinde ihtisas ve merakı ile ilgili eserleri . veya XVffl. Semavi Eyice tarafından bir tek dipnotu doldurmak için değildir. şehrin bugüne kadar gelebilen topografya özelliklerine ve eski eserlerine uygun olduğu gibi. her birisinin Türk sanatına ne gibi bilgiler kattığına da değinir. yüzyıllardaki hâli ile tasvir ettiğinin Eyice tarafından yapılan tespitidir. bu resimler üzerinde biraz daha derinleşecek olursak. çeşit emellerini ve hatta yapıldıkları devirleri bilmemekte ve bu yüzden bunlardan gerektiği gibi faydalanmamız mümkün olmamaktadır.Bu resim. Bütün bu beceriler kısa bir zaman zarfında bir araya getirilen bilgiler değildir. Đstanbul'u ziyaret ederek kitap yazan kişileri ve özellikle de araştırıcıları tanıtmıştır. Halbuki.Đncelenmiş olan seyyahlar bir tek Đstanbul ile sınırlı kalmamıştır.Eyice.Gerçek anlamda bir kitapsever olan Eyice. gördükleri yerler ile ilgili resimler ile süslemiş olanlar. Trakya topraklarını ziyaret eden gezginlerin bilgilerini değerlendirdiği kadar.Bu resimlerden belki en önemlisi sanatkârı bilinmeyen Amsterdam'da Rijsksmuseum'daki yağlıboya tablonun Halep'i değil Ankara'yı XVII. kitapları yayımlanan baskı miktarının azlığı yüzünden az tanınan kişileri de ilim dünyasına tanıtmayı başarmıştır. Semavi Eyice'nin kitapseverliğinden kaynaklanır.301 mümkündür. bir çok yeni bilgiye ulaşmamız mümkün olacaktır.Bu kalıcı bilgilerin sağlanması. birbirleri ile ilgilerini. Maalesef bugüne kadar bunlar üzerinde çok fazla durulmamış yeterince çalışılmamış ve bunları bizler bugüne kadar vesika olarak değerlendirememişizdir.Eyice Türkiye ile ilgili olan ve Anadolu.Bu sahada şimdiye kadar yeterli oranda çalışma yapılmadığından bu çeşit eserlerin mahiyetlerini. Eyice'nin esas çalışma sahasının dışında.Bu alanda kitap yazan ve tarih literatürüne "Seyyahlar ve Seyahatnameleri"diye geçen konu. Böylece ilk defa Eyice sayesinde. eski Ankara'nın şimdiye kadar bilinmeyen bir vesikası ilim dünyasına sunulmuştur. Bu yüzden bazı tarih araştırmalarını daha zenginleştirmek imkânından mahrum kalmışızdır.

Eyice'nin yıllarca emek verip oluşturduğu kütüphane bile tek başına onun Türk kültür ve sanatındaki katkısını ortaya koymaktadır. Silifke ve çevresindeki arastırmalann dosyası . Türk sanatı gibi Eyice'nin ilgilendiği konuların belli başlı yayınlarını içermektedir..302 toplamıştır . bunun gibi daha niceleri ve bunların dışında tasarladığı düşündüğü bazı konularda bulunmaktadır. yıllar sonra da Đstanbul dendiğinde ilk akla gelecek bilim ve sanat adamı olacak. Bunun ancak bir kısmını yayımlayan Eyice.. Semavi Eyice. Kırşehir dosyası..Kaleme aldığı yüzlerce kitap ve makale ise araştırmacıların yıllarca yararlanacağı birer kaynak olmayı sürdürecek.Bu toplama.Bu özelliği şimdi emeklilik yıllarında bile sürdürmektedir..Bu kitaplar özellikle Đstanbul. . Kağıthanenin o şaşaalı devri geçtikten sonraki ilk fotoğrafları bir torba doluşu. Bizans tarihi ve sanatı.Toros dağlarında ve Silifke kıyılarında toplanmış olan malzemeler bir kenarda durmaktadır. Amasra . kendisiyle birlikte bu dönemlere ulaşabilmek .Yıllarını sanat tarihine vermiş bir bilim adamının. koca koliler. Türkiye'ye gelmiş Avrupalı ressamlar ve seyyahlar hakkında çıkan birkaç makale dışında da yazılmayı bekleyen konulardır. 1925-1930 yılları arasında Kağıthane deresinde resimler çekilmiş bir Alman profesörünün malzemesi. geliştirdiği konular ile sıkı bağlantılıdır. Kağıthane malzemesi. bunlara ek olarak klasik arkeoloji ve Türkiye'nin tarihi coğrafyası üzerine. elindeki bilgileri kitap yapma hayalini gerçekleştirememiştir. gelişi güzel değil. her köşesini çok iyi bilen bir kültür adamının yetişmesi gerçekten çok zordur. Đstanbul'da camiye çevrilmiş kiliseler konusu . Anadoluyu karış karış gezerek incelemeler yapan Eyice'nin elinde daha yayımlanmamış ve yayımlanmayı bekleyen birçok çalışma mevcut. ilk kurulduğu günden Cumhuriyet dönemine kadar tarihi ve sanat tarihi ile özdeşleşmiş bir isim. ülkemizde sadece Bizans dönemi değil. sanırım farklı bir ayrıcalık olarak kalacaktır. Osmanlı Türk tarihiyle ilgili yayınlar olmakla beraber. sanat tarihi. hele hele Đstanbul'u sokak sokak gezmiş. Dosya dememek lazım belki. Karış karış Trakya gezisi sonucu oluşan notlar. genel sanat tarihi.Bütün bu özelliklere sahip olan Eyice. Eyice'nin ürettiği o güzel eserleri izleyebilmek.

S:2. Sanat ve Bilgi. Cumhuriyet'in 75. Đstanbul. ASLANAPA. Oktay :"Türkiye'de Türk Sanatı Araştırmalarının Gelişimi". s.CUMHURIYET DÖNEMĐ KÜLTÜREL ORTAM Hilmi Yavuz •. 2000.16-18. T. 33. Yılında Kültür ve Sanat Sempozyumu Bildirileri. S. Http://www. Đstanbul:Sanat Demeği yayınlan."Cumhuriyet Dönemi Kültür Tarihine Genel Bir Bakış". Đstanbul:Sanat Demeği yayınlan. N. Đstanbul. Sümer ATASOY.9. 1996. ATASOY. Mart 1986.Temmuz 2003.: Müzeler ve Müzecilik Bibliyografyası (19771995). Tayfun : "Tarihsel Bir Çizgi Đçinde Müzeciliğin Temel Đlkeleri ve Nitelikleri". Sosyal Bilimler Enstitüsü Müzecilik Anabilim Dalı. AKKAYA. 1979.Sanatvebilgi. Ankara Sanat Dergisi.Yayını. AKKAYA. No: 306. Yay.303 KAYNAKÇA I.T. S:239 . 2000.BARUT. . s.53-61. : Müzeler ve Müzecilik Bibliyografyası (1926-1976).Yıldız Teknik Üniversitesi. Gülcan Başar :"Türkiye Cumhuriyeti'nin Atatürk Dönem Kültür ve Sanat Anlayışı".com/.K. Yılında Kültür ve Sanat Sempozyumu Bildirileri. s. .O. Cumhuriyet'in 75.

2.317. s. Ankara.304 Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri. s.304-308.125. 1961.6-7. ELĐBAL. C. S: 5. Yılına Armağan Đstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi. Semavi : 'Türkiye' de Bizans sanat tarihi araştırmalarında 50 yılım". Kıymet : "Osman Hamdi Bey". 444-447. s. Ankara. s. Cumhuriyetin 50. 375-428. ___________ : " Arkeoloji ve Sanat tarihi Hakkında". Thema Larousse Ansiklopedisi. Nisan-Mayıs 1978.I (Toplayan: Nimet Arslan). Đstanbul:Milliyet Yayınları. Türk Đnkılap Tarihi Enstitüsü.Türkiye Arkeolojisi ve Đstanbul Üniversitesi(1932-1999). Türkiye Đş Bankası Kültür Yayınları. GĐRAY. ___________ : Semavi Eyice. Ankara. Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri. Đstanbul: Sanat Tarihi Derneği Yayınlan.Cumhuriyetin Yetmişbeş yılında Kültür ve Sanat (18-19 Mart 1999 Sempozyum Bildirileri).6. s.1959. s. Đstanbul. C.1973. Baskı.332-333. Đstanbul. C. Atatürk'ün Söylev Demeçleri 2. Arkeoloji ve Sanat. Ankara 1959. Hamza : Türk Đnkılâp Tarihi. "Türkiye'de Bizans Sanatı Araştırmaları ve Đstanbul Üniversitesinde Bizans Sanatı". EYĐCE. Đstanbul 1982. s. ___________ : "Türkiye'de Bizans Araştırmalarının Tarihçesi". EROĞLU. s. Gültekin : Atatürk ve Resim. 1993-1994. m. Semavi Eyice. .35-51.

Đş Bankası Kültür Yayınlan. TTK.25-34.s. T. Coşkun :"Cumhuriyet Dönemi Türk Arkeolojisi".305 ĐĞDEMĐR. 1973. s.8-19. Afet : ILTürk Tarih Kongresi. ĐNAN. Ankara. S: 61. Aziz : "Türk Müzeciliğinin Yüzüncü Yıl Dönümü". Türkiyemiz Dergisi 50. ÜSTÜNĐPEK. Türkiye Turing Otomobil Kurumu Belleteni. Şubat 1947. Unsal : Çağdaş Düşüncenin Işığında Atatürk. Tebliğler ve Nutuklar. TTK.Yılında Kültür ve Sanat Sempozyumu Bildirileri. . ĐNAN. TANSUĞ. Đnan : Düşünceler ile Atatürk.yılında Türk Tarih Kurumu. Mehmet : Atatürk ve Müzeler. Đstanbul 1996. Uluğ rCumhuriyet'in 50. 157.Đstanbul:Sanat Derneği yayınları. 2000. 1983. Đstanbul 1973. Sezer : Çağdaş Türk Sanatı. ÖNDER. Đstanbul 1999.417. s. OĞAN. YÜCEL. 1937. Đstanbul 1983. Cumhuriyet1 in 75. s. ÖZGÜNEL. Mehmet : Cumhuriyet'in Đlk 50 Yılında Sanat Piyasası. Yıl Özel Sayısı.

s. Đstanbul: Ana yayıncılık. Sanat Tarihi Yıllığı.306 II) SEMAVĐ EYĐCE'NĐN HAYATI VE ESERLERĐ HAKKINDA ADNAN. yılına armağanı. C.7. Tarih Vakfı. Đstanbul:YKY(2001-2002).16-20.Ankara:Türk Tarih Kurumu Yayınlan . ASLANAPA. Đstanbul.404. Đstanbul:Gelişim Yayınlan. 2004. AKÇAOĞLU.3930.Đstanbul:Milliyet Yayınları. Yaşamöyküm-Salı Toplantıları.8.5.VI . Büyük Larousse Sözlük ve Ansiklopedisi.(1974-1975). s. s. Dr. Cumhuriyetin 50. . Dr. Semavi Eyice'nin Bizans Sanatı ile Đlgili Yayınları"." BAYKAL. Çağatay . "Bizans Sanatı Kürsüsü Başkanı Prof. Yıl: 1990. 1973. Ana Britanica. Büyük Ansiklopedi. Büyük Saatli Maarif Takvimi. s. Đstanbul dergi. Saadet :"Özyaşamöyküm". Haziran 2004. ANADOL.73-103. C. Oktay :"Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümünün kuruluşunun otuzuncu Yıldönümü-Prof. s. 1987. s. 1988. s. C."Semavi Eyice".com/". 2 Aralık 2003. Amiral Fahri : Türk Tarih Kurumu Kuruluş Amaçlan ve Çahşmaları. 10-15. 1983. s. 718-737. 421-428. 1995. S: 12. Yasemin :"http://www. C.sema vievice. Semavi Eyice'nin Yayınları-. 1639.

MADRA. KABAÇALI. s. s. Cemile :"Prof.270-271. s.10 Temmuz. Đstanbul 1962.1990. Semavi Eyice'nin başlıca Yayınları". 35-37. Dr.307 "Doç Dr. S: 59 Nisan . s. C. s. ĐstanbuhMeydan Yayınevi. "Anıt tarihçi-Semavi Eyice".baskı). Semavi Eyice'nin biografisi. Tarihçi.1987. Sanat Olayı . Đstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Kürsü ve Enstitüsü'nün Öğretim ve Araştırma Çalışmaları. 36-42. Arredamento& Dekorasyon .56. KOKSAL. s. _____________ :"Prof.37-40.(2. s. s. Historian of Istanbul's Monuments. 21-24.Aralık 2001).s. Semavi Eyice Kimdir?". Günümüz Türkiyesinde Kim Kimdir/YVho's Who in Turkey."Bizans Sanat Uzmanı.Doç Dr.4. Beral :"Bu sayımızın konuğu-Semavi Eyice" . . S:21 . Nisan 1987. GARAN. s. Dr. S:59. Meydan Larousse. Semavi Eyice ile". Cumhuriyet . 1989. Đletişim yayınlan. Alpay -. Ağustos-Eylül 1997. Semavi Eyice ile toprak Üstü Çalışmalar Üzerine".35.Nisan .C20.467. Yıl: 1978. Arkeolog Semavi EyiceĐstanbulTutkusu". Kasım 1995. (bsk. 1943-1962. Prof. Aykut :"Söyleşi. 16. 1987-1988. Sanat Olayı. 97-102. Arkeoloji ve Sanat .1984. Dr. Hürriyet Gösteri. S:200.

Kasım . Ankara. . S:353. 1992. 5434-5436.Dr.Dr.y.Semavi Eyice Bibliyografyası. C. s. Erdem :"Eyice.Semavi Eyice Bibliyografyası". ULU ABA. Đstanbul Ansiklopedisi.20652066.s.1971. Ankara:Turhan Kitapevi. N. :"Semavi Eyice". S:151. 1991. C. 1983. s. Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi. Anadolu Yayımcılık. TOK. 30.C. Semavi Eyice Armağanı. Gökhan :"Sanat Tarihinden Tarihe Bizanstan Osmanlıya Bilimden Kültüre Semavi Eyice". Mahmut : Prof. 1997. YÜCEL .37-40.572. SARIAHMETOGLU. Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi. y.1995. _________________ :"Prof. C. Emsal:"Geçmişten Geleceğe Uzanan Bir ÇınanSemavi Eyice". s. s. V .4. Mustafa Semavi" . Bilim ve Teknik .Sesamos. 1. Skyhfe .308 ŞAKĐROĞLU. 1997.82-89. Đstanbul:TTOK.Yıl: 13.

54-55. GÜN. Yıl:l. Ahmet :"Türkler Đstanbul'u Alınca Yeniden Đskân ve Đnşa Ettiler". Sanat Dünyamız. Đstanbul:YKY.309 IH) SEMAVĐ EYĐCE HAKKINDA GAZETE VE DERGĐLERDE ÇIKAN RÖPORTAJLAR. BAŞGELEN. s. Ahmet :"Selçuklu'dan Cumhuriyet'e Mimari Geleneğin Ana Hatları"başlıklı 'Dosya' üzerine: "Hıristiyanlıkta Mimari Değişiklikler Anadolu'dan Çıkmıştır". s. Işın :"Bizans Yok Demekle Bizans Yok Olmaz". S:200. EKREM. s. Yıl:7. "Bu imza yanlış".1997. 12. Ekim. Ağustos (sohbet. Đstanbul'un Dört Çağı Đstanbul Panelleri. EKEN. 2003 . Sanat Dünyamız. Ağustos-Eylül.56. Bahar/Yaz 190. 1990. EKEN . 11-39. 1998.Mustafa : "Semavi Eyice Đle Boğaziçi Üzerine". Hürriyet-gösteri.Đstanbul:Đstanbul Belediyesi yayını. ĐSTANBULLU . s. ÇEŞĐTLĐ HABERLER ARMAĞAN . 15 Haziran 1993 tarihinde yapılmıştır). Mine Alpay : "Oktay Aslanapa ve Semavi Eyice Đle Mazi Sevinci". Cem .Nezih : "Bizans Đstanbul'u". ĐstanbuhYKY S:69-70. S: 41 . S:64. Milli Gazete . s. s.Haziran 1987. S: 4 . Yıl:15 . Mart 1997. 12-13.Çağdaş Şehir Kent Kültürü Dergisi. . s. 1996.94-113.1998. "Plastik Sanatlar".16 Haziran Çarşamba. 1215. S: 1.

1.34-44. Fatma :"Kitap üzerine Anatomi Dersleri. S:21 . "Neyi Nasıl Korumalı". S:2838. S:l. s. S:43 .1984. s. Suat : "Prof.Eyice ve Ayazin". Zeynep : "Semavi Eyice Hoca Đle Hasbihal". 36-42. Eylül-Ekim 2000. KOKSAL. Nisan .l. Beral :"Bu sayımızın konuğu-Semavi Eyice" . .Dr. S:1786. s. Yıl:32.KubbeaItı Akademi Mecmuası. TÜRE . Kalemşörlere ve Harfperestlere Dair" . Semavi Eyice ile". Altan :"Eski esrelerimizin kıymetini bilelim". s. s. "Semavi Eyice kapının önüne konulma ayıbını unutamıyor". MADRA. ULU ANT .Semavi Eyice'ye aleni teşekkür". yıl:4. 1990. Fenerbahçe Spor Dergisi. s. Đstanbul: YKY.Dr. Emin Nedret : "Kitap Olduğu Yerde Çoğalır. S:64. 21-24. Arredamento& Dekorasyon. 4 aralık 1971rYıl:10. 22 Mart 2001.149-153.235.C20. Yıl:l.Sah Toplantıları. "Prof.Yeni Gündem. Farkına Bile Varmazsınız".4. Kocatepe. Aykut : "Prof. 7 aralık 1999.y.8-9. Arkeoloji ve Sanat . Karahisar gazetesi. "Moral kaynağım Kadıköylü olmak". 18 Ocak 1975.Kadıköy gazete.15-27. KESĐLLĐ. S: 1 Ağustos 1997. s. Dr. s.Kitap-hk.310 ĐŞCEN . t. ĐŞLĐ. s. Kadıköy Gazetesi. Ocak 2003..22-23. s.

RESĐMLER .

312 Resim 1: Semavi Eyice .

(1923) .313 Resim 2: Mustafa Eyiceoğlu ve Eşi.

314 Resim 3: Kâmil Eyice .

315 Resim 4:Hatice Eyice (1928) .

316 Resim 5:Semavi Eyice (1926) .

317 Resim 6: Semavi Eyice . Kadıköy vapurunda. Haydarpaşa Đskelesi önünde(1930) .

Kitaplara ve Đstanbul'a merakı bu yıllarda başlar. . Ortaokul yıllarında.318 Resim 7: Semavi Eyice. 1937-1938.

319 Resim 8: Semavi Eyice. (1942) . lise yıllarında Berlitz Dil Okulu'na giderken.

Viyana'da öğrenciyken. Almanya'da Templin Kasabasm'nda.320 Resim 9: Semavi Eyice.(1944) . (1943) Resim 10: Semavi Eyice.

(1950) . Almanya'dan gemi ile yurda dönerken.321 Resim 11: Semavi Eyice. asistan olduğu ilk yıl sanat tarihi öğrencileriyle uygulamalı bir ders sırasında.(1945) Resim 22: Semavi Eyice.

322 Resim 13:Semavi Eyice'nin katıldığı ilk uluslararası kongre Selanik'te yapılmış olan Bizans kongresidir. sağında E. (1953) .Maumbory. Soldan ikinci Semavi Eyice.

Resim 14: Semavi Eyice evliliğinin ilk yılında eşi Kâmran Hanım'la. (1960) .

içinde bir Bizans kitabesi olan kuyuyu incelerken. Semavi Eyice. (1963) . Edebiyat Fakültesi kütüphanesinin açılışı sırasında kütüphane personeli ve Adnan Otüken'le birlikte.Ü.324 Resim 15: Semavi Eyice Enez'de.(1962) Resim 16:Đ.

Amasra. . 1963) Resim 18:Semavi Eyice.325 Resim 17:Semavi Eyice ve öğrencileri. (Temmuz. Kilise ören yerinde öğrencilerle birlikte.

(1967) Resim 20:Semavi Eyice. Yunanistan'da bir kongre sonrası Yunanlı sanat tarihçisi Mutzopulos ile. Albert Gabriel ile Fransa'da Bar-sur-aube kasabasındaki bahçesinde.326 Resim 19:Semavi Eyice. (1968) . Prof.

Barcelona. öğrencileriyle birlikte Göreme'deki kiliseleri gezerken.327 Resim 21:Semavi Eyice. ( 06.1969) Resim 22: Semavi Eyice. (1970) .10. milletlerarası bir kongrede.

(1970) Resim 24:E.Hakkı Ayverdi'ye Fahri doktorluk verildiğinde çekilen bu fotoğrafta Uğur Derman.328 Resim 23:Şevket Aziz Kansu'ya TTK üyelik beratı verilmesi nedeniyle yapılan tören.Turhan Baytop ve Semavi Eyice. .

.329 Resim 25:Tarih Vakfı tarafından Semavi Eyice'nin 70.yaş günü için yapılan törende kültür müsteşarı Emre Kongar ile birlikte.

330 Resim 26: Prof. . cüppesi ile Semavi Eyice.

.331 Resim 27: Semavi Eyice.

332 Resim 28: Semavi Eyice ve Karman Eyice Kütüphanede .

.333 Resim 29:Semavi Eyice'nin fakülte arkadaşı Türkan Orkon tarafından yapılan karikatürü.

lise l. Hemşirelik bölümünden 1995 yılında mezun oldum.H. 1995 Sağlık Bakanlığına bağlı Süreyyapaşa Hastanesi Acil Servisinde başladığım görevime eğitimimle eşzamanlı olarak devam etmekteyim. ve 3.Y. ortaöğretimi Eskipazar Lisesinde.2002 yılında mezun olarak aynı üniversitenin Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Türk Sanatı Yüksek Lisans bölümüne kaydımı yaptırdım.2000 yılında Marmara Üniversitesi Resim -Đş Öğretmenliği bölümüne yatay geçiş yaptım. 1998 yılında Ankara/Gazi Üniversitesi Resim-Đş Öğretmenliği bölümüne kayıt yaptırdım.O. Đlkokulu Eskipazar/60.yıl Merkez Đlköğretim okulunda. sınıfı Karabük/Demir-Çelik lisesinde.sınıfları ise Đstanbul/Kartal lisesinde tamamlayarak 1993 yılında mezun oldum.M.334 ÖZGEÇMĐŞ 1976 Karabük doğumluyum. lise 2. Aynı yıl girdiğim Marmara Üniversitesi S. .Mezun olur olmaz Çalışma Bakanlığı bünyesinde bulunan SSK hastanesinde göreve başladım.