You are on page 1of 370

İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ  SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ

ONDOKUZUNCU YÜZYILDA OSMANLI ENTARİ Sİ VE SADBERK HANIM MÜZESİ ENTARİ KOLEKSİYONU

DOKTORA TEZİ Lale GÖRÜNÜR 402972001

Anabilim Dalı: SANAT TARİHİ Programı: SANAT TARİHİ

Tez Danı şmanı: Prof. Dr. Semra ÖGEL

2

EKİM 2005

ÖNSÖZ

Osmanlı giyim kuşamı ile ilgili çalışmaları zeginleştirmeyi amaçladığımız bu tezin hazırlanması sırasında destek veren Sadberk Hanım Müzesi’ne, çektiği fotoğraflarla katkıda bulunan Selamet Taşkın’a ve Murat Çavdar’a, çizimleri yapan Kenan Pençe’ye, destekleri için, İsmail Bakar ve Demet Görünür’e, sonsuz yardımlarıyla Dr. Deniz Çalışır’a teşekkür ederim. Hepsinden önemlisi, engin bilgisiyle yol gösteren danışmanım Prof. Dr. Sayın Semra Ögel’e sevgiyle teşekkürlerimi ifade etmek isterim.

Lale Görünür 17.10.2005

3

İÇİNDEKİLER KISALTMALAR TABLO LİSTESİ ŞEKİL LİSTESİ ÖZET SUMMARY 1. GİRİŞ 2. TOPLUMDA VE MEKANDA ENTARİNİN YERİ 2.1. Osmanlıların Entari ve Kaftanları 2.2. Yaşama Mekanları ve Doğulu Oturuş Bağlamında Entari 2.3. Entarinin Yaşam Tarzlarının Değişmesi ile Kullanılmaya 20 Devam Edilmesi 3. SHM KOLEKSIYONUNDAKİ 19.YÜZYIL ENTARİ ÇE ŞİTLERİ Açık Entariler 3.1.1. Önden açık yırtmaçsız entariler 3.1.2. Önden açık yırtmaçlı entariler 3.2. Önden Kapalı Entariler 3.2.1.Önden kapalı yırtmaçlı entariler 3.2.2. Önden kapalı yırtmaçsız entariler 4. SHM 19. YÜZYIL ENTARI KOLEKSIYONUNUN KRONOLOJİK OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ 5. SONUÇ KAYNAKLAR EKLER 296 306 311 174 182 270 29 174 23 3.1.Önden 23 23 iv v vi x xi 1 9 9 11

4

ÖZGEÇMİŞ

340

KISALTMALAR

Kat. no. SHM TİEM TSM

Katalog No Sadberk Hanım Müzesi Türk ve İslam Eserleri Müzesi Topkapı Sarayı Müzesi

5

TABLO LİSTESİ Ek 5.1 SHM Koleksiyonundaki Entarilerin Kesim Özellikleri.............................326 Ek 5.2 SHM Koleksiyonundaki Entarilerin Kollarının Kesim Özellikleri.............329 Ek 5.3 SHM Koleksiyonundaki Entarilerin Kesim Detayları.................................332 Ek 5.4 SHM Koleksiyonundaki Entarilerde Kullanılan Kumaşlar.........................335 Ek 5.5 SHM Koleksiyonundaki Entarilerin Geldiği Yerler....................................338

6

ŞEKİL LİSTESİ
Şekil 1.1. XVI. Yüzyıl başlarında Türk Kadınları/ Viyana Milli Kütüphanesi ……………………….4 (Belger Krody, 2000: 72) Şekil 2.1. Şekil Kudüslü Yahudi çiftin giysileri/1854 Tarihli Renkli taş baskıdan kopya edilmiş….12 (Osmanlı’da Yahudi Kıyafetleri, 1999: 47) Şekil 2.2 Avrupalı diplomatın sadrazam tarafından kabulu/ Victoria and Albert Museum ………..14 (Belger Krody, 2000: 79) Şekil 2.3 H.J.Van-Lennep-1862, Varlıklı Ermeni Kadını ve Hizmetkarı /Üçetek entarili kadınlar…15 (Tuğlacı, 1984: 169) Şekil 2.4 Sadrazamın verdiği bir iftar yemeği (D’ohsson’dan)( Kayaoğlu, Pekin: 1992 ………….17 Şekil 2.5 Tandır, Henriette Browne’un tablosundan Alberto Pasini deseni………………………….19 (Germaner ve İnankur, 2002: 172) Şekil 2.6 Topkapı Sarayı Müzesi Koleksiyonunda Sultan II. Mahmut’a ait entari………………….21 env no:13/669 (Tezcan, Delibaş ve diğ . 1986: 143) Şekil 3.1 K.391-9721 no.lu entari.......................................................................................................24 Şekil 3.2 12494-K.625 no.lu entari......................................................................................................26 Şekil 3.3 K.622-12485 no.lu entari......................................................................................................28 Şekil 3.4 K.808-14150 no.lu entari......................................................................................................30 Şekil 3.5 K.219-1301 no.lu entari.......................................................................................................32 Şekil 3.6 K.310-1876 no.lu entari.......................................................................................................34 Şekil 3.7 K.498-11931 no.lu entari.....................................................................................................36 Şekil 3.8 K.565-12234 no.lu

7

entari.....................................................................................................38 Şekil 3.9 K.566-12235 entari.......................................................................................................40 Şekil 3.10 K.787-14129 entari......................................................................................................42 Şekil 3.11 K.933-15190 entari......................................................................................................44 Şekil 3.12 K.811-14153 entari......................................................................................................46 Şekil 3.13 K.326-1897 a entari....................................................................................................48 Şekil 3.14 K.326-1897 a nolu şalvarı....................................................................................49 Şekil 3.15 K.980-15343 a entari...................................................................................................51 Şekil 3.16 K.980-15343 a nolu cepkeni.................................................................................52 Şekil 3.17 K.311-1872 a entari.....................................................................................................54 Şekil 3.18 K.311-1872 a nolu şalvarı.....................................................................................55 Şekil 3.19 K.641-13378 a entari...................................................................................................57 Şekil 3.20 K.641-13378 a nolu şalvarı...................................................................................58 Şekil 3.21 K.676-13803 entari......................................................................................................60 Şekil 3.22 K.156-9504 entari........................................................................................................62 Şekil 3.23 K.11-2593 entari..........................................................................................................64 Şekil 3.24 K.55-2637 entari..........................................................................................................66 Şekil 3.25 K.274-1745 nolu .......................................................................................................68 Şekil 3.26 K.545-12192 entari......................................................................................................70 Şekil 3.27 K.543-12190 a entari...................................................................................................72 Şekil 3.28 K.543-12190 a nolu şalvarı.................................................................................73 Şekil 3.29 K.955-15239 entari......................................................................................................75 Şekil 3.30 K.626-13287 a entari...................................................................................................77 Şekil 3.31 K.626-13287 a nolu şalvarı..................................................................................78 Şekil 3.32 K.58-2640 a entari...................................................................................................... 80 Şekil 3.33 K.58-2640 a nolu şalvarı.......................................................................................81 Şekil 3.34 K.320-1887 a entari.....................................................................................................83 Şekil 3.35 K.320-1887 a nolu şalvarı....................................................................................84 Şekil 3.36 K.538-12196 a entari...................................................................................................86 Şekil 3.37 K.431-10331

nolu nolu nolu nolu nolu entarinin nolu entarinin nolu entarinin nolu entarinin nolu nolu nolu nolu entari nolu nolu entarinin nolu nolu entarinin nolu entarinin nolu entarinin nolu nolu

8

........................................................................................................................................98 Şekil 3..................13-2595 entari.................................................................56 K...............112 Şekil 3.....................................96 Şekil 3.............682-13809 entari........................872-14965 entari..................................130 Şekil 3..........................120 Şekil 3.........................................65 K..................................57 K.......entari....................45 K...........142 Şekil 3.........118 Şekil 3................................122 Şekil 3.....................44 K.............................1-2583 entari....................................102 Şekil 3....................94 Şekil 3...59 K..110 Şekil 3.686-13813 entari.................39 K..286-1761 entari............................................................134 Şekil 3........................214-1296 entari.....................................287-1763 entari...106 Şekil 3.621-12484 entari...88 Şekil 3.............................................47 K....40 K..........................49 K..............51 K.........................55 K........10-2592 entari..................................92 Şekil 3....544-12191 entari........................................................52 K..........................................................61 K..................202-9589 entari..................100 Şekil 3..............716-13990 entari..................861-14600 entari.................................216-1298 entari........................................683-13810 entari.124 Şekil 3..........136 Şekil 3.................................46 K........108 Şekil 3..........818-14160 entari.............126 Şekil 3.......................................................................................................................................................................................72-2654 entari................................728-14002 entari............48 K............................................................90 Şekil 3.........................................60 K........43 K.................................353-8995 entari............................................................64 K............................54 K.......................................................62 K.................................................104 Şekil 3...58 K.................................144 nolu nolu nolu nolu nolu nolu nolu nolu nolu nolu nolu nolu nolu nolu nolu nolu nolu nolu nolu nolu nolu nolu nolu nolu nolu nolu nolu nolu 9 .....61812481 entari.......................................................................................................................................114 Şekil 3..............................................................................................................................733-14007 entari............................................................................................2-2584 entari.813-14155 entari.........203-9590 entari.....853-14579 entari.........50 K..................................................................................................42 K..63 K.......................132 Şekil 3.....................................41 K..........................513-11997 entari.........................................38 K....................................................................................................................................................................................................140 Şekil 3.........................................................................53 K............................................................................116 Şekil 3..........................128 Şekil 3..........................138 Şekil 3...................................................................785-14067 entari.....................................................................

12-2594 nolu entari....................................................................5-2587 nolu entari.........331-3023 a nolu entari..................76 K...............................................240-1541 a nolu entari…………………………………………………….........97 K..8-2590 nolu entari........................................................................95 K..19-2601 a nolu entarinin şalvarı................................169 Şekil 3...............177 Şekil 3...........................96 K........158 Şekil 3......88 K.......148 Şekil 3.................98 K....160 Şekil 3........................396-9750 nolu entari.................77 K.................69 K................................17-2599 a nolu entari……………………………………….............................................343-1999 nolu entari......................................4-2586 nolu entari..............................................................................................………........................665-13491 nolu entari...................202 Şekil 3........…............70 K....................270-1741 nolu entari.........................................68 K.......................................491-11914 nolu entari...........146 Şekil 3.......948-15232 nolu entari…………………………………………………………....193 Şekil 3................................................................171 Şekil 3............................189 Şekil 3.........75 K........180 Şekil 3..Şekil 3...................................162 Şekil 3..............................………………………......................93 K...................................187 Şekil 3..................................................................163 Şekil 3.....86 K......617-12480 nolu entari………………………………………………………...................................................................…..................198 Şekil 3..........67 K.72 K............92 K..381-9644 nolu entari............318-1881 a nolu entari.........................................293-1787 nolu entari.54-2636 nolu entari………………………………………………………………....91 K.........................................181 Şekil 3.185 Şekil 3..................................................................74 K......................................................................…….............................196 Şekil 3.....................................191 Şekil 3..71 K.....................200 Şekil 3..................639-13373 nolu entari.24-2606 nolu entari……………………………………………………………..15-2597 a nolu entarinin şalvarı...........73 K...240-1541 a nolu entarinin ceketi…………………………………………….........82 K.......307-1874 nolu entari………………………………………………………………….................81 K..............................................................................342-1998 nolu entari....................167 Şekil 3..............................206 Şekil 3.........195 Şekil 3....................78 K...........85 K.......156 Şekil 3.............................................................................................165 Şekil 3................15-2597 a nolu entari..............175 Şekil 3...............66 K...........80 K...................................................…………...........................89 K...........152 Şekil 3......173 Şekil 3.................16-2598 nolu entari.....……….....………..94 K...................397-9751 nolu entari…………………………………………………………………......79 K..................................................................183 Şekil 3...................99 K...504-11940 nolu entari.........454-10545 nolu entari.204 Şekil 3............................261-1710 a nolu entari..............................................19-2601 a nolu entari...................519-12031 nolu entari……………………………………………………….............90 K....178 Şekil 3................150 Şekil 3....................331-3023 a nolu entarinin şalvarı ....83 K................................154 Şekil 3.......................208 10 ......................87 K.........................................................….......................84 K...

.60-2642 nolu entari................................................436-10355 a nolu entarinin ceketi.......................................435-10354 a nolu entari............................................697-13824 a nolu entari.....................................................108 K..................246 Şekil 3..................584-12412 nolu entari.................................256 Şekil 3...... 232 Şekil 3.......................123 K.....729-14003 a nolu entari........125 K..........................210 Şekil 3................................................. ........................................................380-9643 nolu entari.......................280-1754 nolu entari............................241 Şekil 3.121 K...............................934-15191 nolu entari.....................................260 Şekil 3.......................230 Şekil 3........................................................................................................................................104 K.....................435-10354 a nolu entarinin ceketi..........226 Şekil 3...............113 K......248 Şekil 3..........................212 Şekil 3.........................112 K....118 K...................................................697-13824 a nolu entarinin ceketi........................................252 Şekil 3.....379-9642 nolu entari..395-9749 nolu entari..................254 Şekil 3...................................................236 Şekil 3........234 Şekil 3.........250 Şekil 3.............327-1899 nolu entari..109 K....................................100 K...........................................................................................................................................................................330-3022 nolu gelinlik................124 K...................................................240 Şekil 3.............................................................105 K..........................216 Şekil 3............229 Şekil 3...........258 Şekil 3....117 K..............................................................................214 Şekil 3..................................................................6-2588 nolu entari.........................................................106 K...............................................436-10355 a nolu entari..........729-14003 a nolu entarinin ceketi............................220 Şekil 3.....................114 K.........................................218 Şekil 3................................158-9530 nolu entari.......................................227 Şekil 3.................................................120 K........................................126 K...............................116 K..............730-14004 nolu entari.......................................................................................241-9544 nolu entari..............................................................................................................................115 K.........101 K...................612-12475 nolu entari............................................243 Şekil 3.....................................583-12411 nolu entari............................103 K..........................................Şekil 3......................................238-1539 a nolu entari..........398-9622 nolu entari....7-2589 nolu entari...........245 Şekil 3........128 K...........................110 K..................119 K...........102 K.....................236-1537 nolu entari........122 K.....127 K......................................................111 K..........................262 11 ..............................................288-1764 nolu entari......238 Şekil 3.............27-2609 nolu entari...............222 Şekil 3........................................................................107 K.........................................................................................224 Şekil 3.....................

.......9 K..........198-3053 a nolu entari........ Royal Museum of Scotland............. Mustafa’nın kızı Fatma Sultan’ın kaftanı.......311 Şekil C.... 1754-1774..............5 III..................... yüzyıl....7 K.. Topkapı Sarayı Müzesi.......131 K...... 1985: 80) Şekil 5...........1..5 K......... 314 Şekil C................288 (Ölçer...315 Şekil C....291 Ankara Etnografya Müzesi (Özel............... Fotoğraf:Robertson…………………………….....264 Şekil 3.. 1993: 42) Şekil 4........... 1995: 371) Şekil 4............ 19............. 19............272 Şekil 4...281 Şekil 4........... Uzun üçetek entarili kadınlar (Cezar..............132 K.............130 K..... 1999: 189)………....6 K...........2 K............ 10 Kütahya gelin kıyafeti..3 Sevai üçetek entari.... 1993: 270) Şekil 4... 1882 tarihli L’Art Ottoman’dan alınmış .............lu entarinin çizimi...... tepebaşı üçetek entari.......2... Levni/18....... 1996: 225) Şekil 4.808-14150 no... 1993: 42) Şekil 4......319 12 .. 1989: 873) Şekil 4... 1992: 16) Şekil 4.. Haremden.... 19........283 bulunduğu yer belli değil ......... Thomas Allom...... gravür: / Kız çocuğu büyüklerle aynı model …... gelin entarisi (Historical Costumes of Turkish Women....219-1301 no......257-1704 nolu entari.......8 K..............6 Üçetek entari ve şalvarı....................431-10331 nolu entarinin çizimi.........1855...... eteklerini beline toplamıştır.....289 Şekil 4.........273 (Çağman........ 1838: 75) Şekil 5...................3 K...317 Şekil C..........545-12192 nolu entarinin çizimi. TSM 13/809 ………………...............391-9721 no........... 19 yüzyıl Halep....................................... Birmingham City Museum and Art Gallery (Europa und der Orient 800-1900...7 Osman Hamdi Bey......................278 (Silks For The Sultans.....lu entarinin çizimi......1 Saçını Toplayan Kadın............... …………………………….... Lale Görünür) Şekil 4... 1986: 112).................................284 Şekil 4. (Cezar............4 K.....9 Kütahya Tepebaşı..8 Osman Hamdi Bey......... Osmanlı Efendisi İç oğlanı ile birlikte çubuk içerken (Savaş ve Barış...... Uzun üçetek entarili kadınlar resmi........ Çizgen ve diğ .......... Çizgen ve diğ . Ağabani erkek entarisi (Cezar.4 John Frederic Lewis(1805-1876)...yy ortası uzun ………..... 1875-1885............…284 Ankara Etnografya Müzesi (Özel....14 İkietek entari. Müzisyen Kızlar. 1987: 70) Şekil 4...... entari ……………...318 Şekil C....... Lilium Auratum. 1995: 722)…………286 Şekil 4....312 Şekil C...................16 Valide-i Hıdiviye Emine İlhami ..................................... 1992: 35) Şekil 4........ 1995: 666)...13 İzmirli Haham....................280 (Scarce.269 Şekil 4....................................................... env.... (Walsh.... İstanbul’da arzuhalci........................267 Şekil 3..... …………………………............ 19..............lu entarinin çizimi.. no:13/1974 ....275 aile büyüklerine ait (fot.311-1872 a nolu entarinin çizimi....... George Antaki Koleksiyonu...............….....................................Mısır Hıdivi Abbas Halim II’nin annesi………………294 (Gülersoy.Şekil 3........................12 Sokakta oturan entarili bir erkek...198-3053 a nolu entarinin ceketi.....129 K...........................…….491-11914 nolu entarinin çizimi.621-12484 nolu entarinin çizimi.....265 Şekil 3..........298 üçetek entari giymiş.yüzyıl kadın entarisi env no:13/1877 ….... 1999:227)………302 Şekil C.. bindallı entari ve ceketi.. yüzyıl.....yüzyıl...1 K...............246-1556 nolu entari............15 Ankara gelin kıyafeti... ………................................... 1860............2 Topkapı Sarayı Müzesi Koleksiyonunda 18. 11 Osman Hamdi Bey Okuyan Emir...288 (Ölçer................................955-15239 nolu entarinin çizimi.........316 Şekil C.......................313 Şekil C............…276 etekli üçetek entarili kadınlar........ entarili bir musevi erkek......... Fotoğraf: Rubbelin……………………..... 1880....yy kadın entarileri (İrepoğlu........ Edinburg ………….

..........321 Şekil C......583-12411 çizimi...............................322 Şekil C............................320 Şekil C....................................................................................................................................13 K...............................................325 nolu nolu nolu nolu nolu entarinin entarinin entarinin entarinin entarinin 13 ..................14 K...Şekil C..12-2594 çizimi.12 K........730-14004 çizimi.11 K........324 Şekil C........................10 K..............................................................288-1764 çizimi.......................................436-10355 a çizimi....

Derin yaka açıklıkları 19. Ancak bu yüzyılda yaşanan değişikler bundan ibaret değildir. yüzyıldan itibaren ekonomik dengelerin değişmesi ile güç kazanmaya başlayan Avrupa Osmanlılar’a kendi kültürünü empoze etmeye başlamış ve yavaş yavaş kendi pazarını yaratmış tır. Yanları bele kadar yırtmaçlı olan bu entariler de şalvarla birlikte giyilmekte. Entari üzerine giyilen üstlükler değişmektedir. bilek hizasında son bulan kısa kollara dönüşebilmektedir. Buradan halka yayılmaktadır.Yüzyılda geleneksel kıyafetlerin kesimlerinde ve süslemelerinde Avrupa kıyafetlerinde görülen kesim ve ayrıntı etkileri başlar.yüzyılın son çeyreğinde gerçekleşir. iç çamaşırı olarak bol ve uzun bürümcük gömlek vardır.yüzyılda da mevcuttur.ÖZET ONDOKUZUNCU YÜZYILDA OSMANLI ENTARİSİ VE SADBERK HANIM MÜZESİ ENTARİ KOLEKSİYONU Osmanlı Devleti’nin son yüzyılı.yüzyıl başında devam eder. 1870’lerden sonra Osmanlı kadını. Modayı belirleyen kesim saray ve çevresinde yer alan hanımlardır. Geleneksel kıyafette ana unsur entari. Yüzyılda Sanayi devriminin de etkisiyle Osmanlı Devleti ve diğer İslam Ülkelerinde eş zamanlı olarak kültürel etkilerini artırarak kendi giyim kültürünü yerleş tirmiştir. tamamen ithal edilen bambaşka bir modanın etkisine girdiği dönemdir. Aynı ögeler 19. 14 . düğmelerle iliklenen.19.yüzyıldan 19. şalvar ve kaftandan oluşmaktadır. Bunlardan farklı olarak yüzyılın ortalarında önü kapalı olan ve iki etek entari adı verilen bir model ortaya çıkar. Bu değişikliklere rağmen adı hala entaridir. Örneğin üç etek entarilerin uzun etekleri ile uyumlu uzun kolları. Bu kesin değişiklik 19. 19. fakat entarilerin eteklerinde ve kollarında bu giyim tarzının sona ermek üzere olduğunun bir göstergesi gibi uzamalar. manşetli. yüzyılın ortalarına doğru sona erer. yüzyılın başlarında geleneksel kıyafetlerde de önemli çizgi değişiklikleri gerçekleşmiştir. 17.Yüzyılın başında üçetek ve dört etek adı verilen entariler giyilmeye başlar. 19. Geleneksel kadın kıyafetleri 16. eteğin uçları üç etekte olduğu gibi beldeki kemere takılmaktadır. Önü kapalı boy entarileri tam olarak Avrupa tarzı giysiler olarak değerlendirilemez ama takma kolları. kuyruklu etekleri ve kumaşları ile geleneksel kıyafet anlayışından uzaklaşmışlardır. yırtmaçlarda ve yakalarda 18. geleneksel giyim tarzından uzaklaşıp.yüzyıl sonlarına kadar temelde benzer ögelerle kullanılmaya devam edilmiş ancak kesimlerinde ve kullanılışlarında biçimsel değişiklikler olmuş tur. Etek ve kol boylarındaki uzamalar ise abartılı bir seviyeye ulaşır ve bir moda olarak devam eder. Avrupalı kadınınkinden ayırd edilemeyecek bir tarzda giyinmeye başlar.yüzyılda başlamış olan modanın uzantısı olarak derin açıklıklar görülmektedir. kadın kıyafetlerinin büyük değişiklikler gösterdiği. Avrupa dantel ve su taşları ile süslenmeleri.

Başkent modasının uzak şehirleri de kısa zamanda etkilediği. entarilerin bir kısmının İstanbul’da imal edilip. hazır olarak taşraya satıldığı dolayısıyla modanın taşrada da takip edildiği görülmüş tür. geldikleri yerler tesbit edilmiştir. 15 .yüzyılda kullanılmış entari çeşitleri değerlendirilmiştir. yüzyıl boyunca kullanılmış farklı örnekleri kesim detayları ile ele alınmış. yeni modalara kota koymuşlardır. Bu çalışmada Sadberk Hanım Müzesi Koleksiyonunda yer alan 115 entari incelenmiş. Entarilerin 19.Yüzyıl sonunda Avrupa tarzı kıyafet modası iyice yerleşmiş. buna rağmen geleneksel kıyafetlerin ortadan kalkmamış olduğu. gerekse modayı takip etmek uğruna kocalarına baskı yapan kadınların sebep olduğu huzursuzluklar yüzünden defalarca Padişahlar defalarca fermanlar çıkartmış. 20. Gerek kumaş tasarrufu. 19.Genel olarak giyim tarzını otorite belirlemeye çalışmakta ve yasaklarla sınırlamalar getirmektedir.yüzyılda da varlıklarını sürdürdükleri örneklerimizde görülmektedir. 19.

From 16th century till the end of 19th century similar elements were used in traditional women costums. By this way it disseminated to the public. Similarly . which was closed down the front but had slits up to the hips at the sides. But cutting style and their usage had changed. Apart from this in the middle of the century a new style known as the “two panelled skirted dress” (iki etek) appeared. In regard to extension at the length of sleeves and laps reached an excessive level that continued as fashion.SUMMARY OTTOMAN ENTARI IN THE NINETEENTH CENTURY AND COLLECTION IN THE SADBERK HANIM MUSEUM ENTARI The last century of Ottoman Empire is the era when women fashion had great variations and traditional clothes’ style was replaced by the vogue which was affected by completely imported fashion. Those deep slits continued at the beginning of the 19th century. creating separate panels were worn. baggy trousers (salvar) and caftan were primary elements of traditional costums. People who determined the fashion were women who lived in the palace or around it. In form inner robe (entari) . Long and loose crimped fabric were used as an underwear. At the begining of the century traditional costums had also important differences in their lines. but ended in the middle of the century. this was again worn over the şalvar and similar to “three skirts” the ends of the skirt were looped up and tucked in at the waist. At the beginning of the 19th century three panelled skirted dress (3 etek) or four panelled skirted dress (dört etek) characterized by skirts with three or four slits up to the hips. Similar elements could be seen at the 19th century. but mannerist extensions of the laps and sleeve of the dresses presaged the approaching end of this style. But these were not the only changes at that century. 16 . Various other garments could be worn over the entari instead of the caftan. there were deep cut necklines as the continuation of the fashion which has begun at the 18th century. Like other styles. After 1870’s Ottoman women`s clothing were almost indiscernible with the European women`. These definite changes occurred at the very last quarter of the 19th century.

For instance. At the end of the 19th century european style costum fashion was entrenched thoroughly. This fashion in the capital city affected other cities in a short time. They still were called entari. Europe gained power and started to impose its culture on the Ottomans and gradually it created its own market. In the nineteenth century european influence showed itself in the cut and decorated trimmings of traditional costumes.Since with the 17th century as a result of the changes in economic balances. And that caused the sultans to give firman and assign a quota about new fashion. PAGE PAGE ii 17 . 115 entari in the Sadberk Hanım Museum examined and the costums which were used at the 19th century were evaluated. the long sleeves echoing the long skirts of the “three panelled skirted dress” style were transformed to shorter wrist-length sleeves with buttoned cuffs. Therefore it was seen that the capital city fashion was followed in other cities as well. the authority tried to determine fashion style and set some limitations. Usually. trimmings of european lace and braid and trains it was departed from old customs. In the 19th century with the impact of the industrial revolution both in the Ottoman and in other Islamic countries Europe brought its own clothing culture by simultaneously increasing its cultural impact. Various examples of entaris used throughout were examined 19th century costums’ with the cutting details and their places of origin were determined. Some women put on pressure to their husbands because of cloth saving and following the fashion. But it can be seen in the examples that even at the 20th century the traditional costums didnt disappear. the ground length entari with no front opening cant be considered as european style clothing entirely but with the European type fitted sleeves. Some of the entaris were made in İstanbul and sold to other cities. In this study.

Şekil Kudüslü Yahudi çiftin giysileri/1854 Tarihli Renkli taş baskıdan kopya edilmiş (Osmanlı’da Yahudi Kıyafetleri.yüzyıl kadın entarisi env no:13/1877 (Çağman. Uzun üçetek entarili kadınlar resmi.13 İzmirli Haham. Haremden. Fot. Şekil 4. Çizgen ve diğ. (Cezar. 11 Osman Hamdi Bey Okuyan Emir. Fot.2 Topkapı Sarayı Müzesi Koleksiyonunda 18. Henriette Browne’un tablosundan Alberto Pasini deseni (Germaner ve İnankur. 19 yüzyıl Halep.8 Osman Hamdi Bey. 2000: 79) Şekil 2. Yüzyıl başlarında Türk Kadınları/ Viyana Milli Kütüphanesi (Belger Krody. Mahmut’a ait entari env no:13/669 (Tezcan.9 Kütahya Tepebaşı.3 Sevai üçetek entari. XVI.4 John Frederic Lewis(1805-1876). Delibaş ve diğ . 2002: 172) Şekil 2. entari. 19. Varlıklı Ermeni Kadını ve Hizmetkarı /Üçetek entarili kadınlar (Tuğlacı. 1989: 873) Şekil 4. Ankara Etnografya Müzesi (Özel. 1995: 722) Şekil 4.: Rubbelin (Ölçer. entarili bir musevi erkek.3 H.1. bulunduğu yer belli değil .6 Topkapı Sarayı Müzesi Koleksiyonunda Sultan II. Edinburg..2 Avrupalı diplomatın sadrazam tarafından kabulu/ Victoria and Albert Museum (Belger Krody. gelin entarisi (Historical Costumes of Turkish Women. Birmingham City Museum and Art Gallery (Europa und der Orient 800-1900. 1992: 16) Şekil 4. Çizgen ve diğ .5 III. 1880. TSM 13/809 (Silks For The Sultans. 1754-1774.12 Sokakta oturan entarili bir erkek.J. 1995: 666). Pekin: 1992 Şekil 2. 1999: 47) Şekil 2. 19. Müzisyen Kızlar. Lale Görünür) Şekil 4. 1882 tarihli L’Art Ottoman’dan alınmış .4 Sadrazamın verdiği bir iftar yemeği (D’ohsson’dan)( Kayaoğlu.5 Tandır.. Uzun üçetek entarili kadınlar (Cezar.: Robertson (Ölçer.yy kadın entarileri (İrepoğlu. 10 Kütahya gelin kıyafeti. Mustafa’nın kızı Fatma Sultan’ın kaftanı. 1993: 42) 18 . 1999: 189 Şekil 4. 1987: 70) Şekil 4. aile büyüklerine ait (fot.Şekil 1. tepebaşı üçetek entari.Van-Lennep-1862. Levni/18. yüzyıl. George Antaki Koleksiyonu. 1984: 169) Şekil 2. 2000: 72) Şekil 2.6 Üçetek entari ve şalvarı. Lilium Auratum. 1986: 112) Şekil 4. 1995: 371) Şekil 4. 1993: 270) Şekil 4.1. Ağabani erkek entarisi (Cezar. 1993: 42) Şekil 4. 1986: 143) Şekil 4. 1875-1885. (Scarce.yy ortası uzun etekli üçetek entarili kadınlar.1855. 1996: 225) Şekil 4. 1860. Royal Museum of Scotland.7 Osman Hamdi Bey.1 Saçını Toplayan Kadın.

5 K.431-10331 nolu entarinin çizimi Şekil C.955-15239 nolu entarinin çizimi Şekil C.13 K. 1999:227) Şekil C.9 K.436-10355 a nolu entarinin çizimi Şekil C. no:13/1974 Şekil 4.6 K.2.621-12484 nolu entarinin çizimi Şekil C. bindallı entari ve ceketi.730-14004 nolu entarinin çizimi Şekil C. 1985: 80) Şekil 5.7 K.1.219-1301 nolu entarinin çizimi Şekil C.10 K. Osmanlı Efendisi İç oğlanı ile birlikte çubuk içerken (Savaş ve Barış.583-12411 nolu entarinin çizimi Şekil C.491-11914 nolu entarinin çizimi Şekil C.2 K. env. eteklerini beline toplamıştır.Şekil 4.14 İkietek entari. gravür: / Kız çocuğu büyüklerle aynı model üçetek entari giymiş . 19. 1838: 75) Şekil 5.16 Valide-i Hıdiviye Emine İlhami .14 K. İstanbul’da arzuhalci.12-2594 nolu entarinin çizimi Şekil C.11 K.808-14150 nolu entarinin çizimi Şekil C. yüzyıl. Thomas Allom. Topkapı Sarayı Müzesi. 1992: 35) Şekil 4. 19.8 K.1 K. Mısır Hıdivi Abbas Halim II’nin annesi (Gülersoy. Ankara Etnografya Müzesi (Özel.311-1872 a nolu entarinin çizimi Şekil C.15 Ankara gelin kıyafeti.12 K.3 K.288-1764 nolu entarinin çizimi 19 .yüzyıl.391-9721 nolu entarinin çizimi Şekil C.545-12192 nolu entarinin çizimi Şekil C. (Walsh.4 K.

özellikle biçim açısından bugünkü kadar özgür davranmak söz konusu olamazdı.1. yüzyıl sonlarına kadar şalvar giyilmiştir. Yüzyıllarca aynı biçimleri uygularken kullandıkları malzeme. Giysilerini tasarlarken bu belirleyici bir faktör olmuş tur. Asyalı toplulukların kullandığı bir çeşit üst giysi olan “entari”dir. Giysileri vücutlarına uygun şekilde kesip dikmeyi öğrenmişler. entarinin tarihi boyunca 19. altına. ilk olarak Türkler ve atalarına bakmak gerekmektedir. Uzak Doğu. Osmanlı Devleti tebasının temel giyim unsuru entariyi 19. Giysi tasarlanmasında. giysileri ile kendilerini ifade etmek. 2. yani kumaş ve bezeme unsurları ile kendilerini ifade etmeye çalışmışlardır. bugün kullandığımız iç çamaşırının karşılığı olan içlikleri mutlaka olmuş. kim olduklarını vurgulamak istemişlerdir. GİRİŞ İnsanlar giyinme yani örtünme ihtiyaçlarını fark ettikten sonra. Osmanlı giyim geleneği.Ö.yüzyıldaki anlamıyla incelemek istediğimiz bu tez çalışmasında. Entarinin altında. 20 . Biçiminin temelde aynı kaldığı ve yüzyıllarca yaşadığı ancak günün şartlarına uygun ve anlam yüklenmiş malzemenin kullanıldığı giysi örneklerinden biri. İ.yüzyıldan kalan bu giysilerin tasarımı acaba Çinlilere mi aittir sorusu akla gelmektedir. Yapılan kazılarda etek boyu uzun. zaman içinde temel amacı ısınma ve korunma olan giysiye anlam yüklemeye başlamışlardır. Bunların Çin ipeğinden yapılmış olduğu anlaşılmıştır. Bozkır kuşağında en erken örnekler Hun mezarlarında karşımıza çıkar. önü boydan boya açık olan ve ipekten yapılmış bu tür kıyafetlere rastlanmaktadır. Orta Asya giyim kültürünün devamı niteliğindedir. kolları uzun.

Marino Sanuto’nun günlüğünde yer alan bilgilere göre 1533’te Venediklilerin Preveze’de gördüğü otuzlu yaşlarının sonundaki Osmanlı komutanı. Önden açık boy giysileri olan entari ve kaftanların geçmişini araş tırdığımızda.Ö. 1967: 24). Samarra’da bulunan Türk askerlerinin Araplar’dan farklı olarak vücuda oturan ve üst üste iki tane kaftan giydikleri. Türk usulüne göre bağdaş kurmuş oturmaktadır ve gömleğinin üzerine sarı atlas bir entari. uzun kollu boy entarisinin kesim tekniği ile paralellik gösteren.yüzyıl başına kadar kalmıştır (İnan. Bu kurganlarda bulunan malzeme uzun yıllar donmuş ve buz içinde korunarak 20. 1987: 34). Bunun yanı sıra İslam ve Anadolu geleneklerinden de etkilenmiştir. 20. Osmanlı giyiminde kullanılan önden açık.( Tezcan. yüzyıla tarihlenmektedir.Yüzyıl Samarra duvar resimlerinde de entari ve Doğu Türkistan tipi olarak adlandırılan paçaları bol olup büzülerek bilekte toplanmış şalvar giyen figürler görülür.Yüzyıla tarihlenen Bezeklik Tapınağı’ndaki Uygur duvar resimlerinde figürlerin önden açık boy entarileri giydikleri görülmektedir (Scarce. kat kat giyinmektedir. 5..1986: 26) Selçuklu kültürü ile Anadolu’ya taşınan bu giysilerin örnekleri seramikler üzerinde. taş kabartmalarda. Türkler batıya yöneldikleri bu süreçte. Türkler’in yüzyıllar boyunca batıya doğru yönelmeleri ve yer değiştirmeleri süresince giyim gelenekleri de birlikte taşınmış. Üst üste giyinme örnekleri.giyim kuşamıyla da akrabalıkları bulunur. 9. Bu mezarlar İ. Aksi halde tekstil türünden malzeme en çabuk yok olan malzeme olduğundan. yerel etkilerle zenginleşmiştir. Yüzyılda Türk köylüsü de güneşin altında çalışırken.Ö. uzun önden açık boy entarisini de birlikte getirmişlerdir. 9. Delibaş ve diğ. 2. onun üstüne iri desenli brokar bir kaftan ve üstüne bir tane daha giymiş tir. günümüze kadar devam edecektir. Emel Esin’in verdiği bilgiler arasındadır (Süslü. Kuzey Moğolistan’da da İ. Asya kökenli giyim tarzının devamı olduğu sonucuna ulaşırız. yüzyıla tarihlenen mezar buluntularında tekrar aynı kesim tekniği ile hazırlanmış ipek kıyafetler ortaya çıkarılmıştır. bu kadar geriye gitme imkanımız olmazdı. madenlerdeki bezemelerde ve minyatürlerde bize ulaşarak bilgilenmemizi 21 . 1989: 182). en eski bilinen örnekler Pazırık kurganlarında görülmüştür.

Göz oyalayan canlı parlak renkleri ve göze hoş görünen kumaş desenleri ile veya ustaca yapılmış işlemeleri ile bir sanat eseri estetiği taşımıştır (Şekil1. 22 . 1986: 67.yüzyıldan itibaren şekil değiştirdiğini kesim detaylarının farklılaş tığını izleriz. Entari yapımında kullanılan kumaşlardan bazıları. Türk entarisi kesim özelliği açısından batıdan etkilenmemiştir ancak 17. Osmanlı entarisi yüzyıllar boyunca basit kesim tekniğini sürdürmüş tür. kemha. Alaattin Keykubat’ın karşılanması töreninde.1). Türk tipi başlıklar. Üst giysileri ise cübbe ya da pelerin olup Türk giyim kültüründen oldukça farklıdır. Türk giyiminin etkisinde kalan Bizans’ta. Osmanlı dönemine ait pek çok kıyafet albümünde eteklerini beline toplamış erkek ve kadın resimleri görülür (Anonim. Kaynaklarda I. kadife iken. 1962: 14).73). çitari. kadın elbiselerinde daha komplike kesimlerle ve zengin harçlarla elbiseler süslenmiştir. bunlar zengin bezeme teknikleri ile süslenmiştir. 10. emir Çaşnigir’in eteklerini beline topladığı anlatılmaktadır (Oral. yüzyıldan itibaren.yüzyıl başına kadar kadın erkek ayrımı olmaksızın bu gelenek devam etmiş tir. Avrupa giyiminin 14.yüzyıldan itibaren desen kompozisyonları değişen hafif ipekliler kullanılmaya başlanmıştır. Bu elbiseler önden kapalıdır. Erkek giyiminde de pantolon ve ceketler baş göstermiş. Ortaçağ kıyafetlerinin sadeliği sona ermiş. atlas. Minyatürlerde iki sevgilinin aynı biçim ve aynı boyda entariler giydiği görülmektedir. selimiye gibi ipekliler veya işlendikten sonra biçilen hüseyni kumaşlar. Canfes. Batı dünyasına yani Avrupa’ya baktığımızda Ortaçağda uzun elbiseler giyildiğini görürüz. Kullanılış şeklinde de paralellikler olduğu görülür. Anadolu Selçuklu Devrinden 20.sağlamaktadır. ağabaniler.yüzyıldan sonra kaftana benzer üstlükler. seraser. “Varka ve Gülşah” minyatürleri. Anadolu Selçuklu devri giysilerini tanıtma yönünden önemli bir kaynaktır. Önden açık giysi Türk etkisi ile ortaya çıkmış ve Bizans yoluyla Avrupa’ya kadar yayılmıştır. şalvar veya pantolon diyebileceğimiz giysiler görülmeye başlanır. savai. 18. işleme teknikleri ve bazı bezeme özellikleri batıdan etkilenmeye başlamıştır.

23 . Bu entarilere pahalı olması nedeniyle devletin koyduğu kotalarla engel getirilmeye çalışılmış ama başarı sağlanamamıştır. Entari sözcüğü. Hüseyni adı verilen entari yapımı için hazırlanan işlemeli kumaşlar 18.1997:78).yüzyılda kullanımı artmış tır. Silahdar Mustafa Paşa’nın eşi Beyhan Sultan(1765-1824)’ın satın aldığı malzemeler arasında “entari işlemesi” yeralır. ancak 19.keten ve pamuk kumaşlar. mercan ve inci kullanımı da işin içine girince iyice ağırlaşmıştır (Tezcan. Aynı Sultanın başka belgede işleme harçları için ödediği miktar belirtilmektedir (Tezcan. 19.yüzyılda elbiselerin işlemeleri. Asyalı topluluklar tarafından kullanılagelmiş ve biçimini temel olarak 19.yüzyılda üretilmeye başlanmış. Bu kumaşlar Galata’da veya Tepebaşı’nda işlendiği için “Tepebaşı” ve “Galata işi” olarak adlandırılmıştır.yüzyıl ortalarına kadar muhafaza etmiş tir. keten ve pamuk karışık ipekliler kullanılmıştır. tezimizin amaçlarını ve kullanacağımız yöntemi belirledikten sonra duracağız. Entari. bu kıyafeti tanımlamak için ne zamandan beri kullanılmaktadır? Türkçe bir sözcük olup olmadığı üzerinde.1997:78).

yüzyıl ortasında biçim değiştirecektir. Ancak tüm araş tırmaların ve yayınların sayısı pek fazla değildir. Güçlenmiş olan Avrupa. kıyafet konusunda uzman araş tırmacılar vardır. Kıyafet konusunda çoğu kez genellemeler tercih edilmiştir. bu tarihte Osmanlı halkının hayatını her alanda etkilediği gibi.Burada söz konusu edeceğimiz ve evrelerini inceleyeceğimiz entari için önemli bir saptama yapılabilir. Bu güne kadar Osmanlı kıyafet tarihi ile ilgili önemli saptamalar yapmış. yüzyıllar sonra 19. Entari. Özel konulara değinen makaleler de vardır ancak 24 . Ayrıca bir kaç önemli doktora tezi hazırlanmıştır. giysileri de etkileyecektir.

yüzyıl geleneği ile devam etmiş çok sayıda kıyafetin yer aldığını belirtebiliriz. Bu tezi hazırlarken 19. Tezimizi hazırlarken.yüzyıldan çok sayıda ve 20. Bu döneme ait. Eserleri müzeye veren kişilerden. Konunun çerçevesini entari ile sınırlı tutacağız.yüzyıl entarilerinin incelenmesiyle birlikte. no. Az sayıda olsa da kırsal kökenli örnekler de vardır (kat no. ortaya konması gereken meseleler şöyle sıralanabilir: 1-Burada birinci amacımız 19. 51). Türkiye’nin farklı bölgelerinden entariler olduğu gibi. öncelikle somut örnekleri de mevcut olduğundan. Sürekli gelişme gösteren koleksiyonda 18. 1. koleksiyonun büyük kısmının ait olduğu 19. ailelerinin Balkan göçmeni olduğunu veya şu andaki sınırlarımız dışında yaşamış olduklarını öğrenmiş bulunuyoruz (kat. entariyi radikal değişiminin gerçekleştiği.yüzyıl entarilerinin çeşitlerinden zengin bir koleksiyonun sahibi olan Sadberk Hanım Müzesi koleksiyonu temel alınacaktır. 3). 19. bizi.detaylar üzerinde yapılacak çalışmalar. no. 2. SHM koleksiyonundaki kıyafetlerin büyük çoğunluğunun 19. Entarinin Türk giyiminde temel unsur olduğunu konunun uzmanları kabul etmektedir. yüzyılda incelemeye sevk etmiş tir. 68. tasnifler ve sembolizm üzerinde daha çok çalışma yapılmasına ihtiyaç görülmektedir. 50. Türkiye Müzelerinin Koleksiyonlarında yer alan kıyafetler de yeteri kadar incelenmiş değildir. 69). Türkiye’deki en kapsamlı koleksiyon olduğu söylenebilir. Diğer müzelerle yapılan karşılaş tırma sonucu bu koleksiyonun kuşatıcı olduğu görülmektedir.yüzyıldan az sayıda. Koleksiyonda 1100 civarında kıyafet parçası mevcuttur.yüzyıl başından 19. 19. müze yurtdışından da entari satın alarak koleksiyona katmış tır (kat. Ancak başlı başına entari üzerine ya da diğer kıyafet unsurlarına ayrılmış kapsamlı çalışmaların olmayışı. yüzyıldan günümüze geldiği bilinmektedir. yüzyılın değişen ortamında Osmanlı giyiminin temel unsuru entarinin yüzyıllarca süregelen biçimini kaybettiğini göstermek ve yeni alacağı şekille aynı 25 . bunlar iç çamaşırları ve ayakkabılar dahil olmak üzere çeşitli giysileri kapsamaktadır ancak tezde incelenmek üzere kendimize 115 entariyi konu alacağız.

1985: 152). bir başka ifade de kaftanı kurşadı yani kuşakla bağladı şeklindedir” (Kaşgarlı Mahmut. “entari” sözcüğünü kullanmaz. 1967: 102).638). Ton sözcüğü için ise çok sayıda ifade ile karşılaşıyoruz. Reşat Ekrem Koçu’ya göre entari kelimesinin aslı Türkçedir. “kaftan”dan söz eder ve kaftanın bir tür üst giyim olduğunu söyler. Bunlardan biri “ton” diğeri “kaftan” (Kaşgarlı Mahmut. 3-Üçüncü amacımız ise 19. yüzyıla kadar kullanılan etekli entari ve eteksiz entari terimlerini buna dayandırmak mümkün görünüyor. Entari veya elbise ile ilgili sözcüklere Divanü Lugat-it-Türk’te baktığımızda entari sözcüğüne rastlamıyoruz ancak karşımıza iki sözcük çıkıyor. Entari kavramının biraz problemli olduğunu düşünen Micklewright 16. Entari sözcüğü karşımıza ilk olarak ne zaman çıkmaktadır. Bahaeddin Ögel (1985: 5) . entarinin Osmanlı yaşam biçimi içinde yaşanan mekanla. Kaftan için kaftanı omzuna aldı. Nancy Micklewright. Araplar bu Türkçe ismi almışlar ayın harfi ile yazarak “anteri” demişlerdir (Koçu. sorularının cevaplarını bulmaya çalışmak için Türkçe’nin incelendiği kaynaklara bakmak faydalı olacaktır. entari sözcüğünü de ele almıştır. elif harfi ile yazılır. Bunlar arasında çok ilginç olan bir tanesi “etekli ton”dur (Kaşgarlı Mahmut. 2-İkinci amaç. Yüzyıllarca kullanılan bu 26 . kıyafetin tarihi ile örtüşmekte midir. özellikle seyahatnamelerde kıyafet isimlerinin kendi devirlerindeki gibi verildiklerini tespit etmiş tir.yüzyıl içinde bu biçimlere neden girdiğini belirlemek.yüzyıl da kaftan ve entarinin kavramsal ve sembolik olarak anlamlarını tespit etmek olacaktır. birbirlerini ne derecede belirlediklerine bakmak. 1985: 109.287. tefrişatla ve mobilya ile uyumunu araş tırmak.298). Pennsylvania Üniversitesinde 1986 yılında tamamladığı “Women’s Dress in 19th Century İstanbul: Mirror of a Changing Society” adlı doktora tezinde Osmanlı kıyafetlerinin terminolojisi ile ilgilenmiş. 1985: 250. 20.yüzyıldan itibaren Osmanlı kıyafetlerinden söz eden kaynakları incelemiş.adı korumaya devam ettiğini tesbit etmek aynı zamanda 19. kaftanı kurladı yani ona kuşak yaptı ve bağladı.

sırma işlemeleri olup yakası oldukça açıktır.70). Gömleğinin kenarları işlemelidir. Kendininkinin de yeşil renkli ve altınla dokunmuş brokardan olduğunu yazmış tır. yakası elmas bir düğme ile kapanmaktadır. Benaki Müzesi yayınları arasında çıkan “The Greek Folk Costume” adlı Yunan halk kıyafetlerini incelediği kitapta sözlük kısmına “anderi” sözcüğünü almıştır. resimlerinden anlaşıldığı üzere kürkü ermindir. Mevsime göre kullanılan bol cübbelerdenden söz etmektedir. kollarının ancak omuzların hemen altına kadar olduğunu söylemektedir. Entarinin üzerinde kaftanı vardır ve kaftan da vücuduna oturmaktadır.yüzyılın önemli bir tanığıdır.yüzyılda entari olarak geçtiği anlaşılmaktadır. Eski Atina’da karşılığı çizgili ve ya çiçekli dış giysi olarak verilmiş ve “tsoubes” ile aynı biçimde olduğunu belirtilmiştir. ince gömlek ve uzun entari giymektedir.yüzyılda da çok benzer tarzda giyinildiği görülecektir. Kardeşi Lady Mar’a Edirne’den 1 Nisan 1717’de gönderdiği mektubunda. Etekleri topuğuna kadar uzanmakta olan kaftanın kolları çok uzundur ve bileklerinden sarkmaktadır. 1986: 137. hazır elbise olarak pazarda satıldığını ve belli bir kesimden (kırsal kesim kökenli ve gelir düzeyi düşük) kadınlar tarafından giyildiğini vurgulamıştır (Micklewright. Elmas ve inci düğmeleri. Ayrıca Almyros’ta “anderoforemenes” diye bir sözcük var ki anderia giyen kadınlar anlamına gelmektedir. Micklewright bugün hala aynı sözcüğün mevcut olduğunu ve karşılığının ucuz pamuklu veya sentetik basma elbise olup. 27 . Ayağına ise beyaz keçi derisinden sırma işlemeli terlik giymiş tir (Montagu. Lady Montagu şalvar. İngiliz elçisinin eşi olarak Osmanlı İmparatorluğu’na gelen Lady Mary Wortley Montagu 18.138). Belinde dört parmak genişliğinde mücevherli bir kemer ve bunun mücevherli bir tokası vardır. Angeliki Hatzimichali. Bunların ağır brokar kumaşlarla kaplanmış ermin ya da samur kürkünden yapıldığını. boyu kısa ancak kolları uzundur. İkinci tanımda eski Veroia’da önden açık. uzun kollu dış giysi olarak bilindiği söylenmektedir. 1998: 69. Mektubunda Türkçe olarak “entari” terimini kullanmaktadır. Entarisi vücuda oturmakta olan bir ceket gibi. kendisi için hazırlanan Türk kıyafetinin ayrıntılı bir tanımını yapmaktadır 19.giysinin 16. Bir diğeri de Roumluki’de gelinlikle birlikte giyilen ipek giysi (“sayias” altına giyilen)dir..

yüzyıl başına kadar. Osmanlı etkisi mimaride olduğu gibi giyim kültüründe de oldukça belirgindir. bellerine taktıkları kuşak ya da kemerle. şalvar. 1984: 440). Balkanlarda.. Ortodoks’lar. şalvar ve entariden oluşur.Bölgesel olarak farklılık gösterdiği vurgulanıyor (Hatzimichali. Topkapı Sarayı Kütüphanesinde bulunan ve 13. entarinin altına giyilen. Sırbistan vs. hırka ya da mintan olarak adlandırılan gömleğin üzerine. 19. belgelenmiştir. 1999: 3). ki 19. Balkanlarda. etek boyu kalçaları örtecek kadar olan bir giysi vardır (Çağman. diğer grup daha batıda olup Roma Katolik kilisesine bağlı olan. dizkapağı ile topuk arasında bir uzunluk kazandırmışlardır(Gürtuna.yüzyıl sonu 19. Entari geniş bir coğrafya üzerinde sürekli olarak yüzlerce yıldır kullanılmaktadır. Orta Doğuda ve diğer bölgelerde küçük farklılıklar olsa da. Avrupa’nın ortaçağında buna benzetebileceğimiz giysilerin olduğunu biliyoruz ancak “entari” sözcüğünün kendisi doğuludur. Hırvatistan. bir çok Avrupalı seyyah ve ressam tarafından. yakasız ve genellikle önden açıktır. Macaristan gibi ülkelerdir. Osmanlı döneminde 18. hırka ve kaftan yüzyıllarca giyilmiştir. buralarda da gömlek. Antik dönemde. entariler uzun bol kollu.yüzyılda Osmanlı imparatorluğunun her bölgesinde kadınlar ve erkekler tarafından entari giyilmekteydi. Selçuklu kadınları bol entarilerine. entari. Bu ülkelerin giyim kültürü henüz Osmanlı topraklarına dahil olmadan doğulu etkiler almıştır. Bu bölgede iki ayrı grup vardır ki bir grup daha doğuda kalan Bizans mirasçısı olan. Kuzey Arnavutluk. Selçuklu ve Osmanlı döneminde kadın ve erkek giyimi birbirine paralel olup şalvar gömlek ve entari (kaftan)’dan oluşmaktadır.yüzyılda hazırlanmış bir Selçuklu eseri olan Varka ve Gülşah yazması bize gösteriyor ki Selçuklu kadınlarının ev giysileri gömlek. yüzyılda buna rastlamıyoruz. Entari adı verilen giysi. Resimlerde halkın giyiminin 28 . Bu bölge doğuya giden yol üzerinde geçiş bölgesi olduğu için zorunlu güzergahtadır. yüzlerce yıldır “doğu dünyasında” giyilmektedir. geleneksel giysi olan entari kullanılmaktaydı. 1993: 256). Osmanlı hakimiyetine geçtikten sonra buraya yerleşen Türkler ve Müslümanların etkisiyle giyim kültürü birleşmiş. Şalvarlar bol paçalı.

Osmanlıların Entari ve Kaftanları Entari ve kaftan sözcüklerinin anlamlarını bu konuda bilgisi olmayan günümüz insanına soracak olursak entarinin sıradan basit bir elbise. Oryantalist ressamların çok sevdiği konular arasında bu bölgenin insanları olduğundan 18. Bunları da kaftan olarak adlandıran pek çok kişi görülür. Mısır ve Suriye gibi bölgelerde de Osmanlı giyim kuşam geleneği hakim olmuş tur. kaftanın ise daha değerli ve özel günlerde giyilebilen bir giysi olduğunu ifade edecektir. Burada. eski Türk adetlerinin ve Osmanlı devletinin. 2.126). 1987: 113. Kaftan. TOPLUMDA VE MEKANDA ENTARİNİN YERİ 2.bölgesel özellikler taşıdığı ancak Osmanlı kültürünün uzantısı olduğu görülmektedir (Scarce. Bu gün ellerinde tarihi eser bir giysi olan kişilerin bazıları. Osmanlı giyim kuşamının önemli bir unsuru da kaftandır. entarinin üzerine giyilmekte. üçetek entarileri. biçimleri açısından birbirlerine çok benzeyen giysilerdir. Türkler Avrupa fetihlerinden sonra 16. Geleneksel düğün adetlerini yaşatan ailelelerde kına geceleri düzenlenmekte ve geline yeni yapılmış üç etek entari ya da bindallı entari giydirilmektedir.1. 1987: 90-98). onurlandırmak amacıyla kaftanı kullanmasının kültürel bir uzantısı ve entari ile kaftanın karış tırılan özellikleri rol oynamaktadır. birbirlerinden kumaşları ve bazı kesiliş detayları ile ayrılmaktadırlar.yüzyıldan itibaren giysiler belgelenmiştir (Scarce. Kaftan ile entari. bindallı entarileri kaftan olarak nitelemektedir. Kullanılış alanları 29 . yüzyılda itibaren doğuya dönüp Orta Doğuda ve kuzey Afrika’da fetihler yapıp kültürlerini yaymışlardır.

. Entari. 1985: 5). Asım Efendi’ye göre bu giyim.çoğu zaman örtüşür ancak kaftan giymenin zorunlu olduğu ya da olmadığı yerler ayrılabilir. Dede Korkut’ta mutlu bir günde giyilen kırmızı kaftan’dan söz açıldığı gibi. Kaftan. Giysilere renk ile anlam yüklemek eğilimi devam etmiş. Çağatay lehçesinde kaptan şeklinde söylenir.Kaşgarlı Mahmud’un kaftandan söz açması da üzerinde durulacak mühim bir noktadır” (Ögel. Bunlar (17.yy. Saray. Türkistan’da kalmaki ve Anadolu’da çukal denilen zırhın karşılığıdır. entari ise bütün mütevaziliğine rağmen . erkekler ve çocuklar tarafından mutlaka giyilmektedir. özellikle klasik dönemdeki desenleri ile sembolik anlamlar yüklenmiştir. her çağa göre değişiyordu. Kırmızı kaftan Türklerde hem gelin hem damat giysisi olarak kullanılmıştır. buralarda terziler ile dolamacılar çalışmaktadır. pamuklu bir savaş elbisesi idi. bir gösterge olarak anlam yüklenmiştir.. kaftana göre daha sıradan.. gelin giysisinin rengi olmuş. özel bir esnaf hil’at. yani padişahın şereflendirmek istediklerine armağan ettiği.. Memluk Türk lehçesinde de kaptan şeklinde görülür. kırmızı.. Kaftan başlı başına sembol haline gelmiş. yani “yırtmaçlı”kaftanı da yine burada görüyoruz” (Ögel. . Fakat Ahmet Vefik Paşa’ya göre Farsça haftan sözünün aslı. . Herhalde Ahmet Vefik Paşa buna bakarak yukarıdaki hükmü vermişti. herkesin ihtiyaç duyduğu için giydiği bir giysidir. Kaftan. Entari de tüm giysiler gibi kumaşı.. gösterişli ve pahalı kumaşlardan 30 . Daha çok Anadolu. 1991: 121122). çalışanlarına veya onurlandıracağı kişilere vereceği giysileri kendi kontrolünde yaptırtmış tır. “ Tabii olarak kaftan sözünün karşıladığı giyim şekilleri. kadınlar. Ardı yırtıklu. Saray tarafından bir onur ödülü olarak verilmiş ve rütbe gösteren özelliklere sahip olmuş tur. İran’da giyilen bir nevi. yeşil renk İslamiyet’i temsil etmiş tir. İçine ham ipek de konurdu. kaftandan söz etmektedir: “Kaftan sözünün aslının Farsça olduğu söylenir. Orta Asya lehçelerinde ise bu söz pek görülmez. Kırım ve Karaim Türklerinde yaygındır. gelinin güveye hediye olarak verdiği. Kaftan entariye göre.. ceketler ve kaftanlar imal etmektedir. Türk Kültür Tarihine Giriş’te entari olarak adlandırılan bir giysiden bahsetmezken. Bahaeddin Ögel.. Padişah kaftanlarının kumaşları. renklerle sembolizm kazanan bir giysi olmuş tur. Bu hil’atlar değerli kumaşlardan yapılmakta ve çoğu zaman içlerine pahalı kürkler geçirilmektedir. 1985 : 5). ancak kaftan her zaman giyilmeyebilir. Kaftan.. Entari. bezeme unsurları ve dikiş kalitesi ile prestij göstergesi olarak kullanılmıştır ancak kaftan daha resmidir. daha saygın bir giysi olmuş bir prestij malı. “Hizmetkarların kıyafetleri için elbise imalathaneleri kurulmuştur. Türkçe kaftandan gelmiştir. da) İstanbul’da bu işte uzmanlaşmış olan ve yalnızca padişahın hesabına çalışan 105 terzi tarafından yapılmaktadır” (Mantran. Bu söz. “ergenlik kırmızı kaftan” da bahsedilmekte idi.

203).Dolamanın üzerine Ferace giymektedirler. Ekonomik olarak. tafta veya çok güzel başka kumaşlardan yapılmaktadır ve kışın pamuklu kumaşla kaplanabilmektedir..veya bellerine altın veya gümüş halkaları olan veya üç parmak genişliğinde deri bir kemer sarkmaktadırlar.bellerinin etrafına kuşak dolamaktadırlar. önden boydan boya açık olup çeşitli şekillerde kapanan bütün halkın giydiği temel giysiyi ifade eden bir sözcüktür. Entari çeşitli şekillerde karşımıza çıkan ve bazen tarifi zorlaşan bir giysidir.. bir komutanı ödüllendirmek istediğinde. bu kıyafet parçası Türkler’in olanakları olduğunda çok lüks olmasını istedikleri elbisedir: “Bunlar. saten. canlı renkli oldukları Nicola de Nicolay’ın resimlerinden anlaşılır. Bu dolamalar. gömleğin üstüne topuklara kadar inen ve dar kol ağızları olan ve elin sırtını kaplayan yuvarlak bir kısmı bulunan.138). İngiltere. hem önden hem de arkadan kapalı bir don giymektedirler. devlete külfet getiren bir giysi olmuş tur. Padişah birini şereflendirmek.Yüzyılda entari için kullanılan kumaşlar net olarak anlaşılmasa da. iç gömleğine göre daha ağır. tarihi giyim kuşam için yaşanan kavram kargaşası yüzünden kaftanla karış tırılabilmektedir. bazen dolama adını almaktadır. alacalı. Tournefort tarafından tasvir edilen feraceye çoğu zaman kaftan denilmektedir.. 17. Yüzyılda İstanbul’da bulunan seyyahlardan Thevenot “doliman” yani dolama adı verilen giysiyi tarif edişini Robert Mantran şöyle aktarıyor: “ Tenlerinin üzerine. Hollanda yünlü kumaşlarından olup.. Entari iç gömleğinin üstüne kaftanın ise altına giyilmektedir. . .üretilmeye çalışılmıştır.. Fransa. kahverengi veya zeytin yeşilidir ve eskilerin entarileri gibi topuklara kadar inmektedirler”. doliman (dolama) denilen entarileri giymektedirler. çoğunlukla hafif ipekli kumaşlardan yapılmıştır. 16. boyu ve kolları uzun. . Osmanlı halkı yaklaşık altı yüzyıl boyunca kadın ve erkek olmak üzere. Seçkin kaliteli brokarlar olduğu tahmin edilebilir (Micklewright. misk rengi. Osmanlılar’ın entari yapımında kullandığı değerli ipeklerin yanı sıra ipekle karışık 31 . içlik denilen gömlek ve donları ile şalvarlarının üzerine günümüzde de bize anlam ifade eden aynı sözcükle adlandırılan ancak biçimi farklı olan entariyi giymiş tir. ona genelde pahalı kürklerle kaplı.1986: 137. 1991..Yüzyılda “entari” sözcüğü. Kaftanlar ise her zaman en ağır en pahalı kumaşlardan. kaftana göre daha hafif ve sade bir giysidir. Entari. sürekli saray tarafından hil’at olarak dağıtılmıştır. muhteşem bir kaftan armağan etmektedir” (Mantran. kesim detayları dönemin modasına göre şekillenmiş önden açık giysileri ifade etmiş tir. Bundan sonraki dört yüzyıl boyunca entari sözcüğü çeşitli kumaşlardan yapılmış. altın ve gümüş teller ile çok miktarda ipeğin kullanıldığı dokumalardan üretilmiş. Geleneksel Osmanlı entarisi.gömlekleri uzun olup donun üstünden aşağı düşmektedir. 16. bez...

yy da hafif ipeklilerden entariler yapılmıştır” (Tezcan. Bunlar 19. “mermerşahi” gibi astarlık bezlerle astarlanmaktadır.77). 17. önceleri kemha. “18. Zaman zaman işlemeli kumaşlarda kullanılmıştır. Entarilerin değerli kumaşlardan ve değerli işlemelerle süslenmiş olması Osmanlılar için önem taşımıştır. diba. Kürk kışlık üstlüklerin içine kaplanarak kullanılmış. Entari kumaşı genellikle yumuşak ve vücudu saran özelliklere sahiptir. Kaftanlarda ise astarlar da değerli kumaşlardan veya pahalı kürklerden oluşmaktadır. yüzyılın başlangıcında Türkiye’de kadınlar elbiselerine hala entari demektedir. seraser gibi ağır ipekliler kullanılırken 18.yy da yaygınlaşmıştır” (Tezcan. Entariler kırık beyaz renkte “boğası”. yy başında Osmanlı imparatorluğunun Avrupa’dan ithal ettiği ürünler artmaya başlamış tır. 1997: 75). kadife . Bu dönemden itibaren Lyon’da Osmanlı zevkine yönelik dokumalar üretildiği bilinmektedir. Bu nedenle 18. 1997: 76. Osmanlı savai veya selimiyelerine benzer dokumalar.1) Bu gün 21. yüzyılda tamamen kullanımı sona ermemiş. çatma. 1986: 27) . Delibaş ve dig. 32 . keten veya yalnızca pamuklu kumaşların kullanıldığı görülür.yy da her türden kumaş top halinde iken büyük kasnaklarda işlenmiş ve daha sonra biçilerek elbise yapılmıştır. kürklü hırkalar entarilerin üzerine giyilerek kullanılmaya devam edilmiş (Şekil 2. İşleme talepleri ise görülen o ki yeni bir sektör yaratmış tır. Bu durum kapitülasyonlar gibi sebeplerle gerçekleşmiş ve Avrupa için yeni bir pazar açılmıştır. 19.pamuklu. yüzyılda azalan ipek oranını belki de takviye edecek olan işlemeye ağırlık verilmiştir. Bu tür işlemeli kumaşlara “Hüseynî” adı verilir. “gaz”. benzer kumaş desenleri ile üretilmiş (Tezcan. “tülbent”. Yüzyılda dokumada kullanılan ipek oranı 2/3 oranında azalmış .Yüzyıl sonu 18. “18.

Göçebe kavimlerde halk. Türklere özgü bir oturuş biçimi olup “Türk oturuşu” olarak batılı araş tırmacılar tarafından isimlendirilmiştir (Otto-Dorn. Yaşama Mekanları ve Doğulu Oturuş Bağlamında Entari Bağdaş kurarak oturmak.2. 1964:). yaşam alanları olan çadırları içinde mobilyaları olamayacağından minderler üzerinde 33 .2.

Türk sanatında mütevazi kimseler iki diz üzerine çökmüş gösterilirdi. ön açıklığı ve yan yırtmaçları ile oturma biçimini kolaylaş tırmıştır. Baştaki iki figürde çakşır vardır” (Süslü. Bağdaş kurmanın diğer oturuş biçimlerine göre bir ayrıcalık olduğu şu metinlerden anlaşılmaktadır. Türk köylerinde. Mevcut sistemin gerektirdiği oturuş biçimi uzun sürelerle at bindikleri için yorulan bacaklarının dinlenmesine olanak tanıyor olmalıydı. Osmanlı imparatorluğunun son devresinde insanların hayatına Avrupa mobilyaları girene kadar yüzyıllarca aynı biçimde oturmaya devam etmişlerdir.. Entari bu yaşam biçimi ile çok uyumlu bir giysi olmuş. Türklerin tefrişatları gereği çoğunlukla yerde oturmaları gerekiyordu ve bağdaş kurma dışında da oturuş şekilleri vardı. altına şalvar giyiliyor olması. önden görünen bağdaş kurmuş kimse hükümdardır veya hükümdar payesinde allegorik şahısdır.. onlar da Türklerle aynı giysileri giymiş..Osmanlı tebaasından Türk olmayanlar da aynı yaşama biçimini benimsemiş. yaşlı kimseler Kül Tigin ve Uygur Tarkanı gibi. . entari ve şalvar ister bağdaş kurarak ister çeşitli biçimlerde çökerek oturma biçimleri için idealdi (Şekil 2. Gençler ise eşikte iki diz üzerine çöker”(Esin.. efsanevi hükümdarlar bağdaş kurmuş olarak tasvir edilir” (Esin. Kaftan. Yüzyılda (1639’da) İstanbul’da bulunan Du Loir. Tuğrul bey bağdaş kurmuş olarak ortada görülür. tıpkı Fransa’da terzilerin çalışırken yaptıkları gibi bağdaş kurarak oturuyorlar ve duvarda mevsimine göre kadife. “ Türk sanatında. aynı şekilde döşenmiş evlerde yaşamışlardır (Şekil 2.Tu ğrul Bey’in iki yanında maiyeti daha ufak boyutlarda işlenmiştir. Mutlaka farklılıklar vardır ancak giysinin ev dekorasyonu ve yaşama tarzı ile ilişkisini 34 . Selçuklu devrinin sonuna kadar. Osmanlı eserlerinde ve silsilenamelerde.Başlarında sivri külah ve yuvarlak başlıklar görülür.1989: 177)..oturmak ve yer sofralarında yemek durumundaydı. “Rey’de bulunmuş stuk panoda Tuğrul Bey Tasvir edilmiştir. 17. Giysiler önden açık ve kemerlidir. “ Türklerde bağdaş ve çökmek gibi oturuşların buna nümasil çadır ile ilgili adabı olmuş bulunması muhtemeldir. şalvarları ve önden açık giysileri ile rahatça bağdaş kurarak oturabilmektedir. Türklerin giysileri bu şekilde oturmaya uygun giysilerdi. 1970: 231-242). ipek veya diğer kumaşlardan büyük halılara yaslanıyorlar” (Mantran. 1991: 164) saptamasını yapmış tır...2). 1970: 238). bir diz üzerine çökerek oturur. “Türkler bu halıların üzerine.3). Selçuklu Beyleri.

35 .

36 .

Osmanlı halkı aradan yüzyıllar geçmiş olmasına rağmen göçebe kültürünü yaşadığı zaman da çadır içinde rahatça kullandıkları eş yaları yerleşik olduğu evlere taşımış ve vazgeçememiştir. 16. Avrupalılara konuk giden birkaç Ermeni’nin çatal bıçak kullanmaya çabalarken.iç duvarlar en azından pencerelerin altına kadar çini kaplıdır. Ayrı ayrı ya da bağdadi tarzda kullanılan ahşap ve kerpiç tuğla gibi dayanıksız malzeme Osmanlı kent evlerinde daha çok görülür.. sedir veya minder dışında boş bırakılır ve burada yemek zamanı sofra kurulur. 1985: 53). “Rahip Sestini . yemek yenir. Türk evinde iki temel öge vardır. Duvarlar arasındaki kısım.yüzyıla kadar Osmanlı evlerinde bugünkü anlamda mobilya diye niteleyebileceğimiz çok az eşya vardı:birkaç sandık ve kutu. Bunlar odalar ve sofadır. Türkler gibi Ermeniler de Avrupalı gibi oturup kalkmaya adapte olmakta zorluk çekmiştir. 1997: 301). 19. Bunun nedenlerinden birisi de evlerinin mülkiyetinin kendilerine ait olmayışı gibi gözükmektedir. Her an evden ayrılmak ihtimali ve öldükten sonra çocuklarına bırakamayacak olmaları belki hala göçebe ruhunu yaşatıyordu.1999: 141) “. “Osmanlı evleri.yadsımamak gerekmektedir. duvar dibinde yer alan oturma alanı. Burada oturulur.. Odalarda bütün bu fonksiyonları karşılayacak bölgeler vardır. Odaların her biri geçmişte çadırda yaşarken olduğu gibi ailenin tüm ihtiyaçlarını karşılayabileceği mekanlardır (Küçükerman. bazen hafifçe yüksek bir peyke bu 37 .. Büyük kalabalıklarda bu alanda oturulur (Günay. yatılacağı zaman döşek serilir. İkisinin de birbirini belirlediği düşünülmelidir.. üstüne kapkacak ya da sini koymak için tahtadan veya deriden bir yer sofrası altlığı.. yıkanılır ve yatılır. 1975: 9).. duvarda da üzerine lamba ya da kitap konulan raflar” (Faroqhi. yüzyılın “klasik” döneminde görece küçüktü ve kolay inşaa edilebilir cinstendi. ya da iskemleye otururken ne denli sıkıntı çektiğini alaylı bir dille anlatır" (Ayda Arel.

. evin efendisi ve konukları sohbet için buraya oturmaktadırlar. Demek ki mobilya işi olabileceği kadar basitleştirilmiştir” (Mantran..”. sarayda veya diğer evlerde alçak minderlere oturulmakta.. entari çok kolaylık sağlamış olmalıdır. büyük bir bakır tepsi getirirler tahta dayanağın üzerine koymakta.. Osmanlı evlerinin 19..(Mantran. “Sultan Mecid’in son senelerine kadar (1860) yer sofrasında yemek yendiğini bilmekteyiz” (İrez. ya da eger yalnızsa ve dinlenme ihtiyacı duyuyorsa uzanmak için. kısa duvarlar boyunca halı ve yastık kaplı bir kerevet konulmaktadır... ya sohbet için ya iş görüşmek için.1991: 163). . 1991: 165. yüzyıl sonuna doğru yükselen sedirlerinin yerine alçak minderlere oturulup kalkılması sırasında. “Yemek masası yoktur..166).kabul salonunu ikiye ayırmaktadır. Kahve için küçük sehpalar vardır. hatta uzanırken konforlu olmak ve rahat hareket edebilmek için şalvar ve parçalı eteği olan giysi... çökerek veya bağdaş kurarak oturulmaktadır (Şekil 2. Yemek yerken. burası sofadır. Yemek zamanı. yemek bitince tepsi ve dayanak kaldırılmaktadır.4).. 38 .

Daha çok alçak sedirlere oturulmuş .. 1991: 166). büyük odada.bir şömine bulunmaktadır. Avrupa mobilyası kullanılmaya başlandığı dönemde..1988: 11). Osmanlı evinde mekanı iyi ısıtamamak bir sorun olmuş tur. Kullanılan kumaşlar. alçak sehpalar günlük kullanım araçları arasında sayılabilir” (Dinçel ve Işık. tarlatanlı kabarık eteklerle ve dar korsajlı bluzlarla . “Tandır safası Abdülaziz devrinin(1861-1876) sonlarına kadar devam etmiş” (Paşaoğlu.5). minderde. cam ve kristal eşyadan şamdan. Geleneksel entariler ve geleneksel yaşam tarzının birlikte yok olup giysilerle. Yeniçağın başlarında saraylara ve konaklara giren ve daha çok batıdan ithal edilen mobilya sonraları toplum yaşamında pirinç topuzlu metal karyolalar. mekanın tamamını ısıtma konforu. kırma sandalyeler gibi türleriyle yer almıştır. Osmanlı evlerinde ısınma amacıyla evin en önemli bir veya birkaç odasında ocak bulunmakta. Bunlar bazen yetersiz kalmalarına rağmen tek ısınma araçlarıdır” (Mantran.. Avrupa modasına uygun. Türk evlerine. mekan ve tefrişatın modernleşmesi tesadüf değildir. Doğu Anadolu köy evlerinde ise günümüze kadar devam ettiği bilinmektedir. gömme ahşap dolaplara konulmuştur. Diğer odalarda yakıldığı gibi. büfe. çini sobalarla gelecektir. sandalye. “Osmanlılar’ın son dönemlerine kadar masa. ocağın olmadığı odalarda mangalla ısınma sağlanmaya çalışılmaktadır. burada ayrıca bir de tunç veya bakırdan az veya çok sanatkarane işlenmiş mangallar yakılmaktadır. 1979: 40.41). yer sofralarında yemek yenmiş ve günlük eşya da duvarların üst kısımlarına dizilmiş . Avrupa kendi kültürünü bir bütün olarak adapte etmiş ve büyük bir pazar bulmuş tur. mangal. Osmanlı giyim eş yaları. Üstlüklerde yünlü kumaşların ve kürklerin kullanıldığı görülmüş tür. komodin gibi alışılmış türden mobilyanın pek geniş kullanım alanı olmamıştır. Soğuk günlerde entarilerin üzerine pamukla kapitone edilmiş hırkalar veya içleri kürkle kaplanmış hırkalar giyilmektedir. 39 . çoğunlukla ipeklilerdir. lamba. yerde oturmak veya tandır masasının altına yerleşmek. Bir mangal üzerine masa yerleş tirip etrafına sıralanıp. yazlık kışlık ayırımından çok. bir grup insan bir arada otururken uygulanabilecek bir sistemdir. üst üste birkaç kat giyilerek mevsimlere göre ayarlanmaktadır. “ İyi düzenlenmiş evlerde. Bu mangalların içinde odun kömürü veya köz yakılmaktadır. masanın üzerine bir yorgan örterek ısının içerde kalmasını sağlanmıştır (Şekil 2. 1985: 103) başkentte terk edilmiştir. Burada odun yakılmaktadır. yarı kapalı raflara. Soğuk günlerde “tandır” adı verilen bir ısınma sistemi kullanılmıştır. oldukça zor görünüyor. Bu sistem. Aşırı soğukla mücadele edilen. 19. bakır. Bunun dışında bronz.yüzyıl sonlarına doğru.

40 . 1988: 10). Avrupa mobilyası kullanmaya başlamadan önce. sandalyelere yabancı olmadığını söylemek gerekir.Türkler’in . Çok yaygın kullanımı yoktur ve minderde oturmak genel eğilim olmuş tur. Bunların kendilerine göre adları dahi vardır (İrez.

kravat bağlamakta. Kısa eteksiz entari giyer. beline şal kuşak takar.Avrupa mobilyaları ithal edildikten belli bir süre sonra İstanbul’daki ustalar da sandalye. 1997: 288). Ancak radikal modernleşme eğilimi saraydan başlayarak hızlı bir şekilde yayılacaktır. 1986: 40). günümüzde hala dik durmakta. masa ve komodin üretmeye başlamışlardı (Faroqhi. 41 .3. üzerine büyük bir hırka geçirir. Osmanlı imparatorluğunda herkes tarafından giyilen bir giysidir. ancak sokakta üst giysileri nedeni ile gelenekseldir. Erkekler ve kadınların giysileri aniden denebilecek kadar çabuk Avrupa modasına uygun hale gelir.yüzyılın sonlarında sarayda bulunan Nerkisnihal Kalfa adında yaşlı bir saraylı hanımın giyimini şöyle anlatır: “Babam başta olmak üzere cümlemiz bu kadına nine derdik. 2. dik oturmayı gerektirmiştir. Dönemin normal eğilimi modern giyinmektir ama. Yüzyılın sonunda Osmanlı İmparatorluğu’nda erkeklerin sokakta. dik durmayı. Osmanlı Sultanı da entari giymektedir (Şekil 2. Entarinin Yaşam Tarzlarının Değ i şmesi ile Kullanılmaya Devam Edilmesi Entari 19. Kadınların ise evde görüntüleri modern. Geleneksel giyim tarzı hem erkeklerde hem kadınlarda hareket kolaylığı sağlarken. başlıkları hariç görüntüleri moderndir.6).yüzyıl ortasına kadar.Abdülhamit’in kızı Ay şe Sultan anılarında 19. modern giyim. Doğulu giyim tarzının rahatlığına alışkın olan Türkler. düğmeleri ilikli hareket etmekten hoşlanmamaktadır. geleneksel giysiden ödün vermeyen bir kesim vardır. II. Nerkisnihal Hanım saray kalfaları gibi giyinmezdi. başına fes şeklinde bir şey giyip oyalı yemeni bağlardı” (Osmanoğlu.

. Yaşlı kalfalar ise geleneksel giyim tarzı olan entarilerini tercih etmişlerdir (Saz. Abdülaziz'in Avrupa seyahatinden dönüşünde saraydaki hanımlar özel bir karşılama töreni yapmışlar.yüzyıl sonunda moda olmaktan çıkmış ve yabancılaşmıştır.. çiçekleri. kenarının süsü. 1974: 147).. Hanımların çoğu Avrupa tarzı kıyafetler içinde sultanı karşılamışlardır.durdular. hatta başlarına bağladıkları gazların ince oyaları bile aynıydı. Sultan’ın düğününde annesinin durumunu şöyle anlatır.. Hanımlar modayı takip etmeye çalıştıkları gibi. başkasınınkine benzemeyen güzel kıyafetler giymek ve bununla prestij sağlamak eğilimindedirler. rengi. Ay şe Sultan’a farklı gelen bu giyiniş şekli 19. Leyla Saz. Entarilerinin kumaşı. Münire 42 . “.sedefli paravanın arkasında giyinip çıkarken ikisi birden. kavuşma sembolü olarak hepsi yeşilli kıyafetler giymişlerdir.Anlaşılan bu yaşlı kalfa yeni moda kıyafetlerle ilgilenmeyip gençliğinde giymeye alışık olduğu kıyafetlerden vazgeçmemiştir.

180). çarşının yan sokağında canfesçilerden geçerken birer elbiselik olarak gösterilmiş .. Avrupadaki teknolojik ve siyasal değişimden kaynaklanan 19.. henüz yaygın olarak kullanılmaya başlanmamıştı” (Karakakışla. düğünlük esvaplığını. Hepsinin entarileri uzun. 2003: 11). Hanımların.. şalvarlıydı. (1858 Münire S..Hanımların nazarları derhal değişti. O vaktin kibar hanımları .. . 19. yüzyılın ortalarından itibaren. 43 . 219). “Bundan bir takım olarak gönderildi” denmişti. önce geleneksel giyim ve Avrupa modasına uygun giysiler birbirine karış tı: “Adile Sultanefendi beyaz üzerine gayet az ve ince iş sırmalı üçetek üstüne o vaktin modası Bask’dan giyinmişti.yüzyıl değişimini eş zamanlı olarak yaşadı (Micklewright. İslam ülkeleri. üçetekli. Validem kendisine mavisini.. 1986: 220.meraklarını bilen manifaturacı iki hanımı da “birer tadımdır” diye aldatıp satmış” (Saz.nadir şeyler ararlardı. hemşireme pembesini aldı..“1870’lerden itibaren Osmanlı İmparatorluğuna gelmeye başlayan dikiş makinaları. Misafir hanımlar . Doğulular modernleşme çabaları içinde batılı kıyafetlere büründüler bu arada giyim kültürü açısından büyük bir icat ellerine ulaş tı. biçimi de gösterilen elbiseliklerdendi. Annem. 1974: 178). Gençlerin bedenleri Korsaj-Bask (Basque) biçimindeydi. Arşınlık top değildi. Yüzyılın sonunda dikiş makinası ile dikilmiş kıyafetler giyilmeye başladı.. Düğünü)” (Saz. Kumaşlar henüz gelmiş . değişim sürecini oldukça hızlandırmakla birlikte. 19.. .Yüzyıl’ın keskin değişiklikleri bütün dünyada birlikte yaşanırken.. 1974: 179..

Önden açık yırtmaçsız entariler Katalog No. 19.Önden Açık Entariler 3.1 44 . robalı entariler de evlerde yaşlı hanımların giysileri haline geldi. 1967: 105). 3. SHM KOLEKSIYONUNDAKİ 19.1. dışarıda pantolon ceket giymeye devam ettiler. pensli.19.1. Başkentten taşraya moda her yere yayıldı. takma kollu.YÜZYIL ENTARİ ÇE ŞİTLERİ 3. Yüzyılın son çeyreğine gelindiğinde tamamen Avrupa modası etkin oldu. Yüzyılın başında entari giyen erkekler. Avrupalı dikiş teknikleri ve kalıp teknikleri kullanılarak dikilen. evlerinde ise gecelik entarisi adıyla entari giymeye devam ettiler (Koçu. takma yakalı.1.

Renkli floş ipliklerle suzeni tekniğinde işlenmiştir. Yorgun olup tamir görmüş tür.Entari. Beyaz patiska ile astarlanmış olup tüm kenarlara çağla yeşili astarlık kumaş tan zıh geçilmiştir. Belden eteğe kadar peşlerin birbirine eklendiği dikiş yerleri üzerinde geniş birer bant halinde kıvrımlı birer dal ve çiçekler işlenmiş tir. SHM tarafından Avrupa’dan satın alınmıştır. kol boyu:81cm. K. etekleri peşlerle genişletilmiş. Omuz başlarında ve kolların içlerinde de aynı işleme motifi görülür. düşük uzun kollu. canfes 18.391-9721 Açık çağla yeşili canfes kullanılmıştır.. Elde dikilmiştir. yanlarda birer cebi olan. Derin oval yaka açıklığı olan.. Elbisenin bütün kenarlarında stilize kayalar üzerine oturan üçlü ev grupları ve çiçeklerden oluşan bir kompozisyon işlenmiştir. kol ağızları şekilli kesilmiş. Yoğun akmalar vardır. önü boydan boya açık olup karın hizasına kadar 12 adet top düğme ve birit ilikle kapanan.yüzyıl Boy:130cm. 45 . boyu diz altında entaridir. omuz:16cm.

46 .391-9721 no.2 Entari. işlenmiş ipekli kumaş.1 K.Şekil 3.lu entari Katalog No.

bulut formuna benzer çerçeveler içinde beş farklı kompozisyon halinde çiçekli ve yapraklı dallarla işlenmiştir. yüzyıl Boy:135cm. Kol yırtmaçları ve yaka çevresine. Entari elde dikilmiştir. Kolların yırtmaçlı kısımları kaftanın dış yüzü ile aynı işlemeli kumaş tandır. Entarinin kumaşı suzeni tekniğinde. İki yanda gizli cepleri. Gerçekçi çiçek motifleri arasında leylak ve anemon belirgin olarak görülmektedir. krem. elbise bu işlemeli kumaş ile hazırlanmıştır. Derin oval yaka açıklığı olan önü boydan boya açık olup 13 adet top düğme ve birit ilikle kapanmaktadır Beden kısmı vücuda oturup. pembenin tonları. kol ağızları ve yırtmaç kenarlarına beyaz simli klabdanla yapılmış harç geçirilmiştir. Yanlardaki ceplerin ağzına sarı balıksırtı kordon. siyah. İşlemelerde yeşilin çeşitli tonları. K. mavi ve kahverengi kullanılmıştır.. mor.. Entarinin tüm kenarlarına .18. omuz. Kol altlarından daraltılmış ve tekrar açılmış olduğu anlaşılmaktadır. kol boyu:85cm. Kolları normalden uzun ve yırtmaçlıdır. karın hizasına kadar iki sıra harç geçirilmiştir. Kırık beyaz renkte kalın bir pamuklu dokuma olan boğası ile astarlanmıştır. etekleri peşlerle genişleyen uzun kollu entaridir.:15cm. SHM tarafından Avrupa’dan satın alınmıştır. beyaz. 47 .625-12494 Sarı ipekli kumaş top halindeyken suzeni tekniğinde işlenmiş. sol içte bir göğüs cebi vardır. Etek ve ön açıklık kenarlarına sarı ipek geziden zıh geçilmiştir.

48 .

Şekil 3.2 K.625-12494 no.lu entari

Katalog No.3 Entari, top halinde işlenmiş yünlü kumaş 18.yüzyıl Boy:126cm., kol boyu:65cm., omuz:15cm. K.622-12485 Tepebaşı ya da hüseynî adı da verilen, top halinde iken işlenmiş kumaş kullanılmıştır. Kırmızı yünlü kumaş üzerine renkli iplik ve gümüş tel kullanılarak sıvama işleme yapılmıştır. Belden yukarısı bedene oturan, eteği peşlerle genişleyen, etek boyu diz hizasının biraz altında, önü boydan boya açık olup göğüs altından dört adet top düğme ve birit ilikle kapanan, uzun kollu entaridir. Yaka ovaldir ve göğüs altına kadar inmektedir. Kollar dar olup koltuk altları kuşlarla genişletilmiştir. Kollar dirsekten itibaren yırtmaçlıdır. Kenarları yuvarlak kesilmiştir. İki yanda birer gizli cebi, sol göğüs kısmı içinde bir göğüs cebi vardır. Elbisenin kenarlarına dört sıra balıksırtı kordon ve bir sıra kaytan geçirilmiştir. Kol altlarında kaytanla dikiş yerleri kapatılmıştır. İşlemeler suzeni, sarma ve atma iğnesi tekniğindedir. Fiyonklarla bağlanmış çiçek buketleri ve serpiş tirilmiş çiçek motifleri görülür. Renk olarak çeşitli tonlarda yeşil, çeşitli tonlarda pembe, eflatun, mor, mavi, koyu mavi, sarı, krem ve siyah ayrıca klabdan gümüş tel ve pul kullanılmıştır. El dikişi uygulanmıştır. Beyaz zemin üzerine kırmızı rengin hakim olduğu, boyuna çiçek desenli suları olan basma ile astarlanmıştır. Kollar dirsekten kol ağzına kadar mor atlasla astarlanmıştır. Yaka da aynı kumaşla astarlanmıştır. SHM Fransa’dan satın almıştır

49

50

Şekil 3.3 K.622-12485 no.lu entari

3.1.2. Önden açık yırtmaçlı entariler Katalog No.4 Üçetek Entari, savai 18.yüzyıl, Manisa Boy:138cm., kol boyu:62cm., omuz:18cm. K.808-14150 Açık mavi zemin üzerine kayan eksenlerde yerleş tirilmiş çiçek buketi motifleri ile dokunmuş savai kullanılmıştır. Kumaş muhtemelen ithal olup Hint kumaşıdır. Çiçek buketlerinde siyah, yeşil, pembe, turuncu renklerle beyaz klabdan kullanılmıştır. Derin oval yaka açıklığı olan, uzun düşük kollu, belden aşağı doğru etekleri peşlerle genişletilmiş, yanlarında küçük yırtmaçları olan, önü boydan boya açık olup göğüs altından altı adet top düğme ve birit ilikle kapanmakta olan bir boy entarisidir. Kol ağızları daraltılarak kesilmiştir. Kollar dörder adet top düğme ve birit ilik ile iliklenmektedir. Yanlarda gizli cepleri vardır. Elbisenin tüm kenarlarına sarı sim sutaşı geçirilmiştir. Ön etekteki peşlerin dikişi de aynı sutaşı ile temizlenmiştir. Kol ağzına siyah şekilli parça aplike edilmiş, etrafı 51

sutaşı ile çevrilmiştir. El dikişi uygulanmıştır. Kalın pamuklu bez ile astarlanmış, astarla kumaş arasına ince bir tabaka pamuk yerleş tirerek elbise kalınlaştırılmıştır. Kol ağızları kırmızı zemin üzerine sarı klabdan ile çiçek desenli sevai ile duble edilmiştir.

52

Şekil 3.4 K.808-14150 no.lu entari

Katalog No.5 Üçetek entari, İ pekli dokuma 19.yüzyıl, Balkanlar Boy.145cm K.219-1301 Mor üzerine kendinden desenli olup ayrıca yeşil ve bordo serpme çiçek desenli ipekli dokuma kullanılmıştır. Kumaş muhtemelen Avrupa’dan ithaldir. Hakim yakalı, oval derin yaka açıklığı olan, uzun düşük kollu, önü boydan boya açık bir boy entarisidir. Eteği peşlerle genişletilmiştir. Yanlarda ve kol ağızlarında derin yırtmaçları vardır. Kol ağızları 53

şekilli kesilmiştir. Ön açıklık göğüs hizasında iki adet top düğme ve birit ilikle kapanmaktadır. Yanlarda gizli cepleri vardır. Elbisenin tüm kenarlarına ve omuzlardan eteklere, ayrıca yakadan başlayıp eteklere doğru inen dikiş yerlerinin üzerinden düz birer hat üzerine simli kaytan geçirilmiş, dış kenarlara kaytanın yanına birer sıra balıksırtı sırma kaytan ve simli sutaşı geçirilmiştir. El dikişi uygulanmıştır. Açık mor üzerine desenli basmadan astarı vardır, etek kenarları ve görünen kısımları çivit mavisi yünlü kumaşla astarlanmıştır.

54

Şekil 3.5 K.219-1301 no.lu entari

Katalog No.6 Üçetek entari, kadife

55

ön açıklığın iki yanında.140cm.. önü boydan boya açık bir boy elbisesidir. omuzlarda ve kollarda selvi motifini andıran ince uzun formlar yer almaktadır. Kaytanların iki yanında da bordür şeklinde kordon tutturma işleme yapılmıştır. Yanlarda ve kol ağızlarında derin yırtmaçları vardır. Beden astarı kırmızı çizgili pamuklu. Her bölümün içinde farklı kompozisyonlar halinde kordon tutturma tekniğinde stilize bitkisel işlemeler yapılmıştır. uzun düşük kollu. Ön açıklık göğüs hizasında iki adet top düğme ve birit ilikle kapanmaktadır. 56 . Balkanlar Boy. Omuzlarda görülen motiflerin altlarında püsküller sallanmaktadır. Eteklerde. Elbisenin tüm kenarlarına ve omuzlardan eteklere.Eteği peşlerle genişletilmiş. kol astarı kırmızı yünlü üzerine siyah çiçek desenlidir.. ayrıca yakadan başlayıp eteklere doğru inen.yüzyıl . kol boyu. Kol ağızları şekilli kesilmiştir. El dikişi uygulanmıştır. omuz.310-1876 Mor ipek kadife kullanılmıştır. kloş tur. K. Kompozisyonlar ön açıklığın iki yanında simetrik olarak yer almaktadır. düz birer hat üzerine simli kaytan geçirilmiş. Oval derin yaka açıklığı olan. elbise boyuna dikdörtgenlere bölünmüş tür.88cm. Topların üzerinde birer mercan boncuk bulunmaktadır.13cm. Bunların içleri kıvrımlarla dolgulanmıştır.19.

57 .

El dikişi uygulanmıştır.7 Üçetek Entari. Kol ağızları kendi kumaşı ile duble edilmiş.. önü boydan boya açık olup. 58 .. Yozgat (Eskişehir) Boy.yüzyıl.lu entari Katalog No.143cm.310-1876 no.Yollar arasında kırmızı ve siyah renklerin yer aldığı çiçek motifleri ile kumaş yoğun desenlidir. etek kenarına somon rengi muareden zıh geçilmiştir. göğüs altında 16 adet top düğme ve birit ilik ile kapanmaktadır.6 K. kol ağızları ve elbisenin yanları derin yırtmaçlıdır. omuz. yollu sevai kullanılmıştır. kenarlara kaytanın dışına simden oya geçirilmiştir. Etekleri peşlerle genişletilmiştir.20cm. Elbisenin kenarlarına ve kısmen dikiş yerleri üzerine siyah. Kırık beyaz astarlık bezle astarlanmıştır. Elbise uzun düşük kolludur. K. simli. savaî 19.498-11931 Nil yeşili zemin üzerine. Derin oval yaka açıklığı olan. somon ve yeşil renklerde bezemeli simli kaytan geçirilmiş.Şekil 3. kol boyu. Eskişehir’den gelmiştir ancak Yozgatlı bir aileye aittir.67cm.

59 .

El dikişi uygulanmıştır. K.58cm.25cm.137cm. derin oval yakalı. Göğüs altına kadar oyuk. Kırık beyaz pamuklu bez ile astarlanmıştır. altıparmak 19.yüzyıl. Yanlarda gizli cepleri vardır. yanlarda ve kol ağızlarında derin yırtmaçları olup kol ağızları şekilli kesilmiş entaridir. İstanbul.498-11931 no. yeşil ve siyah çizgili ipek pamuk karışık altıparmak kumaşı kullanılmıştır. Kol ağzı çevresine de siyah kordon tutturma tekniğinde yaprak motifli işleme yapılmıştır. Boy. 60 . bunların dışına siyah kordon tutturma yaprak motifli işleme yapılmıştır. kol boyu. önü boydan boya açık olup iki adet top düğme ve birit ilikle iliklenen. etekleri peşlerle genişletilmiş. Oval yakanın etrafına bordo ve simli iki sıra kaytan geçirilmiş..8 Üçetek entari. Yaka ve kol kenarlarına harç geçirilerek bezeme yapılmıştır.565-12234 Kırmızı. omuz. uzun düşük kollu.lu entari Katalog No. sarı.Şekil 3.7 K..

61 .

.yüzyıl.lu entari Katalog No. önü 62 ..566-12235 İ pek pamuk karışık.565-12234 no. Göğüs altına kadar açıklığı inen derin oval yakalı.20cm. çitari adı verilen bordo ve beyaz çizgili kumaş kullanılmıştır.62cm. İstanbul Boy.8 K. omuz.9 Üçetek entari. kol boyu. uzun kollu. çitari 19.Şekil 3.133cm. K. kol ağızları şekilli kesilmiş.

boydan boya açık. kol ağızları da aynı oya ile bezenmiştir. etekleri peşli bir boy entarisidir. 63 . El dikişi uygulanmış. Yaka çevresine ince balıksırtı kaytan geçirilmiş. yanları yırtmaçlı. beyaz pamuklu ile astarlanmıştır. balıksırtı kaytanın içine ve dışına birer sıra kordondan oya tutturulmuş.

566-12235 nolu entari Katalog No.Şekil 3.10 64 .9 K.

Kol ağızları üçgen kesilmiştir. atkı iğnesi ve sarma teknikleri kullanılmıştır. tel. İstanbul Boy:137cm.787-14129 Tepe başı adı verilen işlemeli kırmızı yünlü kumaş kullanılmıştır. omuz:23cm. belden aşağı doğru etekleri peşlerle genişletilmiş.. Sarma tekniğinde işlenmiş geniş zikzakların sınırlandırdığı geniş verev bantlar üzerine kurdele ile bağlanmış çiçek buketleri sıralanmıştır. tırtıl tel ve pul kullanılmıştır. K. Kol ağzına üç sıra balıksırtı kaytan çevrilmiştir.yüzyıl. eflatun. Ön etekteki de simli kaytan ile temizlenmiştir. Kol ağızları pembe ipek kumaş ile duble edilmiştir. Pamuklu astarlık bez ile astarlanmış. Elbisenin tüm kenarlarına. uzun düşük kollu. Yanlarda gizli cepleri vardır. Yeşil. pembe. kol boyu:81cm. Elbisenin tüm kumaşı biçilmeden önce işlenmiş tir.Üçetek entari. İşlemede suzeni. Verev yollu işlenmiş olan kumaşın desenlerini tekrar eden çiçek buketlerinden oluşmaktadır.. El dikişi uygulanmıştır. Derin oval yaka açıklığı olan. önü boydan boya açık olup göğüs altından dört adet top düğme ve birit ilikle kapanmakta olan bir boy entarisidir. klabdan . mavinin tonları. 65 . İşlemeli kumaş 19. peşlerin dikişi üzerine sarı simli kaytan geçirilmiştir. yanlarında yırtmaçları olan.

66 .

11 Üçetek entari.933-15190 İ pek ve klabdan ile dokunmuş savai kullanılmıştır. K. yaprak ve çiçeklerle desenlendirilmiştir.. kalça hizasına kadar derin yırtmaçları olan. 67 .Şekil 3. savai 19. uzun düşük kollu. İki adet sarı sim ile örülmüş düğmesi ve düğmelerin ucunda kırmızı boncukları vardır. U biçiminde yaka açıklığı olan. Kol ağızları nar çiçeği renginde canfes ile astarlanmıştır. omuz:15cm. kenarları dalgalı kesilmiş bir boy elbisesidir. Küçük hakim yakalı. Elbisenin tüm kenarlarına ve yakasına sarı simli kordondan yapılmış harç geçirilmiştir. kol boyu:57cm. İstanbul Boy:139cm.10 K. önü boydan boya açık olup 2 adet top düğme ve birit ilik ile kapanan. Cep ağzı balıksırtı simli kaytan ile temizlenmiştir..yy. sağ yanında bir adet gizli cebi vardır.787-14129 nolu entari Katalog No. El dikişi uygulanmıştır. Krem rengi ve mor zeminli boyuna yollar üzerine klabdan ile kıvrımlı dallar. Kırık beyaz renkte boğası ile astarlanmıştır. kol ağızları şekilli kesilmiş. etekleri peşlerle genişletilmiş.

68 .

Yuvarlak yakalı. El dikişi uygulanmıştır. 69 .Şekil 3. Kollar birer adet kumaş kaplı düğme ve birit ilik ile iliklenmektedir. Kol ağızları nervür yapılarak daraltılmıştır. Çirişli bez ile astarlanmıştır. savai 19. yanlarında derin yırtmaçları olan. Göğüs üzerinde küçük bir cebi vardır.12 Üçetek entari. belden aşağı doğru etekleri peşlerle genişletilmiş. omuz:28cm. kol boyu:47cm.933-15190 nolu entari Katalog No.yüzyıl. uzun düşük kollu.811-14153 Ayva pişmişi zemin üzerine boyuna sarı klabdan ile yollu savai kullanılmıştır. elbisenin kenarları ve kol ağızları turuncu canfes ile duble edilmiştir. Manisa Boy:160cm. bitkisel hattın iki yanında dört ince bir kalın bant halinde düz çizgi vardır.. Elbisenin tüm kenarlarına ve kol ağızlarına sarı sim kordonla yapılmış harç geçirilmiştir.11 K.. önü boydan boya açık olup göğüs hizasında yirmi adet top düğme ve birit ilikle kapanmakta olan bir boy entarisidir. Geniş bir bant bitkisel yol. K.

70 .

hem kendinden.13 Üçetek entari. bordo . Oval yakalı.326-1897 a Mavi zemin üzerine dallarla birbirine bağlanmış. Kol ağızları kenar harçlarıyla manşet şeklini almıştır.Şekil 3. ikişer top düğme ve birit 71 ...811-14153 nolu entari Katalog No. omuz: K.12 K. beyaz. brokar 19.yüzyıl Boy:148cm. yeşil renkler kullanılarak oluş turulmuş çiçek grupları ile desenlendirilmiş ipekli brokar kumaş kullanılmıştır. önü boydan boya açık olup göğüs hizasında on dört adet top düğme ve birit ilikle kapanan dar kesimli bir boy entarisidir. uzun düşük kollu. kol boyu:53cm. hem de sarı klabdan.

sağ göğüs üzerinde dış ta bir saat cebi yer almaktadır. elbisenin iki yanında derin yırtmaçlar vardır. Beyaz çirişli bez ile astarlıdır. El dikişi uygulanmıştır.ilikle iliklenmektedir. 72 . entarinin şalvarı vardır. Elbisenin tüm kenarlarına ve kol ağızlarına sarı sim ve bordo renklerde kaytan geçirilmiştir.

Şekil 3.326-1897 a nolu entari 73 .13 K.

326-1897 a nolu entarinin şalvarı Katalog No.Şekil 3.14 K.14 74 .

omuz:19cm. etekleri peşlerle genişletilmiş. kol boyu:53.. Elbisenin tüm kenarlarına ve yakasına sarı simli kordon tutturularak zincir biçiminde sade bezeme yapılmış.980-15343 a Mavi canfes kullanılmıştır.5cm.. U biçiminde yaka açıklığı olan. düşük kollu. K.Üçetek Entari. kol ağızları küçük pililerle daraltılmış manşetli gibi iki düğme ile iliklenen. Kırık beyaz renkte pamuklu bez ile astarlanmıştır. kalça hizasına kadar derin yırtmaçları olan. El dikişi uygulanmıştır. Entarinin kollarında ve göğsünde mavi ibrişimden örme düğmeler kullanılmıştır. 75 .yüzyıl sonu. Boy:149cm. kol ağızlarındaki pliler üzerine kordon tutturma tekniğinde sarı simli kordon ile stilize bitkisel bezeme yapılmıştır. Canfes 19. koltuk altları kuşlu. Göğüs üstünde sağ tarafta küçük bir cebi vardır. önü boydan boya açık olup göğüs hizasında15 adet top düğme ve birit ilik ile kapanan bir boy entarisidir. İstanbul. Entarinin cepkeni vardır.

76 .

Şekil 3.980-15343 a nolu entari 77 .15 K.

980-15343 a nolu entarinin cepkeni Katalog No. brokar 19.Şekil 3.yüzyıl Boy:152cm. El ve makina dikişi uygulanmış tır. Kol ağızları plilerle daraltılarak manşet şeklini almıştır. Sadedir.. ikişer top düğme ve birit ilikle iliklenmektedir. kol boyu:54cm. K.15 Üçetek Entari. Kumaş muhtemelen ithaldir. Elbisenin iki yanında derin yırtmaçlar vardır. Sağ göğüs üzerinde dış ta küçük bir cep yer almaktadır.16 K. Hint kumaşı olabilir. Entarinin şalvarı vardır.. Küçük hakim yakalı. önü boydan boya açık olup göğüs hizasında on adet top düğme ve birit ilikle kapanan dar kesimli bir boy entarisidir. 78 . Kol ağızları büzülerek üzerine sırma kaytan geçirilmiştir. Beyaz patiska ile astarlıdır.311-1872 a Mor ipekli zemin üzerine sarı klabdan ile tüm yüzeyi baklava dilimlerine ayrılmış olup her bölümün ortasında birer şal deseni yerleş tirilmiş brokar kumaş kullanılmıştır. uzun düşük kollu. omuz:19cm.

79 .

311-1872 a nolu entari 80 .Şekil 3.17 K.

Yuvarlak yakalı.311-1872 a nolu entarinin şalvarı Katalog No.Şekil 3. İstanbul Boy. 19. 81 .164cm.18 K.49cm.641-13378 a Koyu mavi hareli ipek kumaş kullanılmıştır.18cm. K.. kol boyu. omuz.yüzyıl. önü boydan boya açık.16 Üçetek entari.. ipekli kumaş.

Kollarda kol ağızlarında . 82 . manşet ve yırtmaç kenarına. Bunların dışında tüm yüzeye serpme olarak küçüklü büyüklü çiçek buketleri işlenmiştir. El dikişi uygulanmıştır. Omuzlarda hafif büzgü vardır. Entarinin şalvarı vardır.Ön açıklığı göğüs hizasında onsekiz adet agrafla iliklenmektedir. uzun kollu ve kol ağızları manşetli. Dallardan üçerli gruplar halinde püsküller sarkmaktadır. elbisenin kenarlarına yapılan bordür işleme tekrarlanmıştır. Yırtmaçların ve ön açıklığın çevresine boydan boya uzanan. çiçekleri ve yaprakları olan kıvrımlı bir dal işlenmiştir. boy entarisidir. Dallara bağlı çiçek ve yapraklar işlenmiştir. manşetler de kol ağzı büzülerek takılmıştır. Sağ tarafta bir göğüs üzerinde küçük bir cebi vardır.yanları derin yırtmaçlı. Sarı sim klabdan. Yaka çevresinde işleme bir üçgen formu içinde genişlemekte ve enseyi de dolaşmaktadır. Bu alanda dallar iri S ve C kıvrımları yaparak birbirlerine geçmektedir. sarı ve beyaz bükümlü tel ile pul kullanılarak dival tekniğinde işlenmiştir. Kırık beyaz pamuklu bez ile astarlanmıştır.

641-13378 a nolu entari 83 .Şekil 3.19 K.

20 K.Şekil 3.641-13378 a nolu entarinin şalvarı 84 .

omuz. Beyaz pamuklu bez ile astarlanmıştır. Kumaş deseni süsleme unsurlarından biridir.676-13803 İ pek pamuk ve klabdanla dokunmuş yollu sevai kullanılmıştır. yanlarda bel hizasına kadar yırtmaçları olan dar kesimli peşli entaridir. kol ağızları V şeklinde yırtmaçlı .17 Üçetek entari. Küçük hakim yakalı. Kütahya Boy. K. Göğüs hizasından itibaren beş adet örme top düğme ve birit iliklerle iliklenmektedir. kol boyu. 57cm. uzun düşük kollu. ön açıklığı boydan boya olan. El dikişi uygulanmıştır.yüzyıl. önü iki parça. arkası tek parça. yollar arası siyah beyaz küçük karelidir.143cm. Elbisenin ön açıklığı kenarına yakadan bel hizasına kadar ve kol ağızlarına simli sutaşı. 20cm.. savai 19. 85 . Nohut rengi zemin üzerine kırmızı çiçek ve yeşil yaprak desenli ve alternatif olarak sarı klabdanla dokunmuş kıvrım dallı yollu olarak desenlendirilmiştir. geri kalan tüm kenarlarına balıksırtı sırma kaytan geçirilmiştir.Katalog No.. Kol ağızları kırmızı ipekli kumaş ile astarlanmıştır.

86 .

El dikişi uygulanmıştır. Mermerşahi ile astarlanmıştır. Etek peşlerle genişletilmiştir.31cm.156-9504 Savai kullanılmıştır. 87 . kol boyu. Elbise sadedir.21 K.676-13803 nolu entari Katalog No. ya da gümüş klabdan zemin üzerine aynı renkte çiçekli olduğu görülür. Alternatif olarak boyuna yollu olan kumaşın sarı ipek zemin üzerine pembe ve açık kahve rengi stilize çiçekli.118cm. savai 19.yüzyıl Boy.18 Üçetek entari.Şekil 3. K. omuz.18cm. İki yanda derin yırtmaçları ve kalça hizasında gizli cepleri vardır.. Önü tamamen açık.. uzun kollu boy entarisidir.

88 .

49cm. Düşük kolludur.22 K.11-2593 Kırmızı renkte. Sim ile dival tekniğinde bitkisel motiflerle işlenmiştir. önü boydan boya açık. 89 . arkada sivri başlayıp omuzlara doğru genişleyen ve öne dönüp bele doğru inen iki sivri uçla sonlanan çerçeve içinde kıvrım dallı bitkisel desenler.yüzyıl Boy. önde stilize selvi motifleri. çözgüsü pamuk. atkısı ipek atlas kullanılmıştır.158cm..156-9504 nolu entari Katalog No. iki yanında derin yırtmaçları olan peşli elbisedir. arkası tek parça.. İşlemelerin bazılarının iç kısımlarına yeşil ve kırmızı ipekli kumaş aplike edilmiştir.23cm.19 Üçetek entari. K. önü iki parça. Pul da kullanılmıştır. kol ağızları yırtmaçlıdır. Belden başlayıp tüm etek kenarlarını dolaşan kalınca bir bordür.Şekil 3. Yuvarlak yakalı. omuzlarda ve arkada vazolardan çıkan bitkiler görülmektedir. omuz. kol boyu. atlas 19. Yaka çevresinde.

fiyonklarla birbirine bağlanmış elipsler ve elipslerin içinde ayçiçeğine benzer yapraklı çiçekler görülür. Aynı bordür, kol ağızlarında da vardır. Diğer boş alanlara çiçekli küçük dallar serpiş tirilmiştir. Ön ve arka etek uçlarında bir kökten çıkan kılıç ve palmet yapraklı bitkisel kompozisyonlar yer alır. Entarinin kenarlarına simli kordonla yapılmış bitkisel motifli harç geçirilmiştir. El dikişi uygulanmıştır. Yeşil ipek kumaş ile astarlanmıştır.

90

Şekil 3.23 K.11-2593 nolu entari

Katalog No.20 Üçetek entari, İ pekli kumaş 19.yüzyıl Boy.163cm., kol boyu.54cm., omuz.23cm. K.55-2637 Yakut rengi ipekli kumaş kullanılmıştır. Yuvarlak yakalı, uzun düşük kollu, kol ağızları manşetli, önü boydan boya açık elbisenin arkası tek parça, önü iki parçadır, yanlarda

91

yırtmaçları vardır. Kumaş kendinden desenlidir, sim ile dival tekniğinde işlenmiş, sarı ve beyaz tırtıl tel kullanılmış tır. Elbisenin tüm kenarlarına sarı simli harç geçirilmiştir. Omuz dikişlerinden başlayıp yuvarlak gelerek aşağı doğru ön etekleri dolanıp yırtmaçta kesilen ve arkada devam eden bitkisel kıvrılı bordür vardır. Elbisenin üst kısımları serpme, yıldız ve çiçekli dallarla bezeli olup aşağı doğru giderek büyüyen üç adet kıvrım dallı çiçekli buket yer almaktadır. Kolların işlemesi de benzerdir. El dikişi uygulanmıştır. Astarı değiştirilmiştir.

92

Şekil 3.24 K.55-2637 nolu entari

Katalog No.21

93

Üçetek entari, sevayi 19.yüzyıl Boy.143cm., kol boyu.53cm., omuz.16cm. K.274-1745 Bej, turuncu, yeşil, mor boyuna yollu, ipekli zemin üzerine sarı sim ile su halinde bitkisel motifli desen verilmiş sevai kullanılmıştır. Küçük hakim yakalı, uzun düşük kollu, kol ağızları manşetli, ön açıklığı boydan boya olan, önü iki parça, arkası tek parça, peşli entaridir. Boyun hizasından itibaren birit ilikleri vardır, ancak karşısında düğme yoktur. Derin yan yırtmaçları vardır. Entarinin kenarları dalgalı kesilmiş ve simli kordonla, kordon döndürme tekniğinde yapılmış harç geçirilmiştir. Kol ve yaka ağzına simli kordon kıvırma tekniğinde yapılmış püsküllü harç geçirilmiştir. El dikişi uygulanmıştır. Beyaz pamuklu bez ile astarlanmıştır. Entarinin yakası ufaltılmış, yan yırtmaçları kısaltılmış, yırtmaç boyları birbirinden farklıdır. Muhtemelen kolları da kısaltılıp büzülerek kol ağızları daraltılmıştır. Astarı yenilenmiştir.

94

95

Şekil 3.25 K.274-1745 nolu entari

Katalog No.22 Üçetek entari, altıparmak 19.yüzyıl sonu-20.yüzyıl başı, Kütahya Boy.155cm., kol boyu.74cm., omuz.18cm. K.545-12192 Krem rengi zemin üzerine kırmızı, lacivert, yeşil renkte çizgili, hareli, ipekli dokuma, altıparmak kullanılmıştır. Küçük hakim yakalı, uzun düşük kollu, eteği peşlerle genişletilmiş boy entarisidir. Önü tamamen açık olup on iki adet ibrişimden örme top düğme ve birit ilikle kapanmaktadır. Kollarda ve eteğin yanlarında derin yırtmaçları vardır. Arka etek ucu hariç, entarinin tüm kenarlarına yeşil ve mor kordon ile yapılmış yaprak şeklindeki oya geçirilmiştir. El dikişi uygulanmış, kırık beyaz pamuklu bez ile astarlanmıştır.

96

97 .

kordon kıvırma tekniği ile yapılmış harç geçirilmiştir.yüzyıl sonu-20.26 K. işlemeli kumaş 19. omuz.20cm. Kumaş top halindeyken sırma ve pul ile Kütahya yöresine özgü süpürgeli pullu diye adlandırılan bir işleme ile işlenmiştir. düşük uzun kollu.159cm.23 Üçetek entari. Kullanılan teknik atkı iğnesidir.yüzyıl başı. K.545-12192 nolu entari Katalog No. Entari krem rengi astarlık bezle. Entarinin şalvarı vardır. etekleri peşlerle genişletilmiş. 98 . Önü boydan boya açık olup onaltı adet ibrişimden örme top düğme ve birit ilikle kapanmaktadır.543-12190 a Pul ve sırma işlemeli kırmızı canfes kullanılmıştır.54cm. ön açıklık ve etek kenarlarına simli kordonla.. Küçük hakim yakalı. kol ağızları yırtmaç hizasına kadar kırmızı ipekli kumaşla astarlanmıştır. El dikişi uygulanmıştır.. kol boyu.Şekil 3. entarinin kol. Kütahya Boy. kolları ve eteğinin yanları yırtmaçlı bir boy entarisidir.

99 .

27 K.Şekil 3.543-12190 a nolu entari 100 .

atlas 19.yüzyıl.Şekil 3. omuz:19cm. Trakya Boy:183cm.24 Üçetek entari. 101 ...28 K. kol boyu:52cm.543-12190 a nolu entarinin şalvarı Katalog No.

Kol ağızları düz ve yırtmaçsızdır. Kırık beyaz pamuklu bez ile astarlanmıştır. Sim ile dival tekniğinde işlemelidir. Kol ağzını çevreleyen bir bordür. önü boydan boya açık. üçgen kartuş biçiminde sonlanmaktadır. Yaka çevresine. El dikişi uygulanmıştır. İki yanda bel kısmen kesilmiş. İki yanda bel hizasında pili kırmak sureti ile çantalı olarak adlandırılan eteğe bolluk verme işlemi uygulanmıştır. Trakyalı bir Musevi aile tarafından müzeye verilmiştir. bir bordür işlenmiştir. Entarinin yüzeyine serpme olarak iki farklı boyutta küçük çiçekli dallar işlenmiş tir. yaka biçiminde bir çerçeve içine bitkisel kompozisyon işlenmiştir. eteği genişletecek parçalar eklenmiş ve büzülerek toplanmıştır. iki yanı yırtmaçlı. içine kıvrımlı dallı bitkisel kompozisyon elbisenin tüm kenarlarını S kıvrımları yapan ince uygulanmış. Yuvarlak yakalı. normal kol boyu uzunluğundadır. Simli kordon ile kordon kıvırma tekniğinde yapılmış harçla bezenmiştir. 102 .K.955-15239 Çimen yeşili atlas kullanılmıştır. Düşük kollu olup kolları dirsek kıvrımına hafifçe uydurulmuş tur. aşırı uzun entaridir.

29 K.Şekil 3.955-15239 nolu entari 103 .

beyaz.626-13287 a Yeşil zemin üzerine kendinden ve renkli desenli ipekli dokuma kullanılmış tır. uzun takma kollu. bel hizasında çanta tekniği uygulanmıştır. ipekli dokuma 19. Yuvarlak yakalı. İstanbul Boy:220cm. boyu normalden çok uzun ve geniş entarinin yanları derin yırtmaçlıdır. Entari sadedir. Entarinin çok uzun ve geniş şalvarı vardır.. K. ayrıca sarı. önü boydan boya açık. omuz:16cm. mor ve fuş ya rengi ipek iplik kullanılarak dokunan küçük çiçek buketleri de diğer desenlerin tam ortasına yerleş tirilmiş. Kollar ve kalça hizasına kadar kırık beyaz pamuklu astarlık ile astarlanmıştır. üzerinde işleme ya da herhangi bir harç yoktur.. Bez ayağı yeşil zemin üzerine kendi iplikleri ile tahıl başaklarından birer buket kayan eksenlerle yerleş tirilmiş.Katalog No. kol boyu:55cm. aynı şekilde kayan eksenlerde yer almaktadır.yüzyıl.25 Üçetek entari.El dikişi ile dikilmiştir. Üst kısmı bedene uygun olup etekler yanlara eklenen parçalarla genişletilmiş. 104 .

105 .

30 K.Şekil 3.626-13287 a nolu entari 106 .

El dikişi uygulanmıştır.46cm.26 Üçetek entari. omuz. Yuvarlak yakalı. İstanbul Boy.yüzyıl.626-13287 a nolu entarinin şalvarı Katalog No.27cm. kol ağızları tek düğme ile iliklenen manşetli. kol boyu. Beyaz çirişli bez ile astarlanmıştır.150cm. yan taraflara eklenen parçalarla aşırı genişletilmiş boy entarisidir. mavi ve simli kordonla ile yapılmış oya geçirilmiştir. Kesimi ile sonradan oynanarak etek boyu ve belki kol boyu kısaltılmıştır. Entarinin şalvarı vardır. K. basen hizasında vazo gibi kesilmiş. atlas 19. beyaz.Şekil 3. Sim ile dival tekniğinde serpme olarak bitkisel motiflerle işlenmiştir...31 K. Derin yan yırtmaçları vardır. düşük uzun kollu. Entarinin önü boydan boya açıktır ve on adet top düğme ile birit ilikle kapanır.58-2640 a Somon rengi atlas kullanılmıştır. Ayrıca entarinin tüm kenarlarına sarı. Motifler elbisenin tüm yüzeyine dağılmış olan irili ufaklı yaprakları ve çiçekleri olan kıvrımlı dallardır. bükümlü tel ve pul kullanılmıştır. Tırtıl tel. 107 .

108 .

58-2640 a nolu entari 109 .32 K.Şekil 3.

Şekil 3. Ankara Boy:150cm.27 Üçetek entari.320-1887 a 110 .yüzyıl. omuz:19cm. kol boyu:70cm.58-2640 a nolu entarinin şalvarı Katalog No..33 K.. K. savai 19.

Ön açıklığı 23 adet top düğme ve birit ilikle kapanmaktadır. Sol göğüs üzerinde içte gizli bir cebi vardır. Beyaz pamuklu bez ile astarlanmıştır. önü boydan boya açık olan bir boy entarisidir. Tüm kenarlarına simle yapılmış harç geçirilmiştir. uzun düşük kollu. Kol ağızları kendi kumaşı ile duble edilmiştir.Sarı simli yolların arasında yeşil ve kırmızı çiçeklerin bağlı olduğu dalgalı birer bitkisel su bulunan ipek sevai kullanılmıştır. 111 . Küçük hakim yakalı. El dikişi uygulanmıştır. Entarinin şalvarı vardır. kol ağızları ve yanları derin yırtmaçlı.

320-1887 a nolu entari 112 .34 K.Şekil 3.

320-1887 a nolu entarinin şalvarı 113 .Şekil 3.35 K.

önü boydan boya açık. Bunların dışında tüm yüzeye serpme olarak küçüklü büyüklü çiçek buketleri işlenmiştir. yanları derin yırtmaçlı. Makine ve el dikişi uygulanmıştır.538-12196 a Mor ipek kadife kullanılmıştır. uzun kollu ve kol ağızları yırtmaçlı.yy sonu-20. kadife 19.5 cm. 114 .28 Üçetek entari. omuz: 21cm. Kırık beyaz pamuklu bez ile astarlanmıştır. kol boyu:43. Küçük hakim yakalı. Kolların içi kırmızı pamuklu kumaş ile astarlanmıştır. Ankara Boy: 143cm. etekleri peşlerle genişletilmiş. Kollarda kol ağızlarında bir saksıdan çıkan ve omuzlara doğru uzanan kenarlara doğru geri kıvrılan birer dal işlenmiştir.Katalog No. boy entarisidir. K.yy başı. Entarinin şalvarı vardır. Yırtmaçların ve ön açıklığın çevresine boydan boya bir bordür halinde çiçekleri ve yaprakları olan kıvrımlı dal işlenmiştir. Sarı sim ile dival tekniğinde işlenmiştir. Elbisenin tüm kenarlarına simli kordondan yapılmış harç geçirilmiştir. Yaka ağzına bir sıra simli balıksırtı kaytan tutturulmuş tur.

115 .

Kırık beyaz mermerşahi ile astarlanmış tır. İstanbul Boy:210cm. kol ağızları kırmalarla daraltılarak manşet haline getirilmiş. El dikişi uygulanmıştır.29 Üçetek entari.yüzyıl.. silme olarak kıvrımlı dallar. 116 . çeşitli yapraklar ve çiçekler ile sonsuz bir düzen içerisinde kumaşın tamamı işlenmiştir. Elbisenin tüm kenarlarına çok renkli. etekleri peşlerle genişletilmiş. puan işi ve çin iğnesi teknikleri kullanılarak.538-12196 a nolu entari Katalog No. omuz:18cm. sap işi. verev sarma. K. ipekli kordon ile kordon döndürme tekniğinde yapılmış çiçek demetleri şeklinde iri oyalar geçirilmiştir. Yaka ve manşetlerin çevresine fırfır konmuş tur.431-10331 Top halindeyken ipekli iplikle işlenmiş. kol boyu:43cm. Derin yan yırtmaçları ve gizli cepleri vardır. v yakalı. ön açıklığı boydan boya olup yirmi sekiz adet top düğme ve birit ilikle kapanan aşırı uzun entaridir.36 K.Çok renkli ipek iplikle düz sarma. Küçük. Manşetler ikişer top düğme ve birit ilikle kapanır. ince pamuklu kumaş kullanılmıştır. kırık beyaz. işlemeli kumaş 19..Şekil 3. düşük kollu.

117 .

üç etek entarinin yanlarda ve sol göğüste birer gizli cebi vardır.72-2654 Kanarya sarısı canfes kullanılmıştır. düşük uzun kollu.yüzyıl ..Şekil 3. K. El dikişi uygulanmıştır. İstanbul Boy:185cm. omuz:25cm. Derin yan yırtmaçları olan..431-10331 nolu entari Katalog No. beyaz ve mor ipek kordon ile kıvrımlı dallara bağlı üçerli gruplar halinde yıldız çiçekleri yapılmıştır. etekleri peşlerle genişletilmiş. ön açıklığı boydan boya olup otuz adet top düğme ve birit ilikle kapanır. kol boyu:90cm. canfes 19. Küçük hakim yakalı. Mavi. Beyaz pamuklu kumaş ile astarlanmıştır. Tüm kenarları dalgalı olarak kesilmiştir. Yaka kenarına pembe-gri desenli ipekli ile takviye 118 . kordon tutturma tekniğinde bezeme ve kordon kıvratma tekniğinde salkım oya yapılmıştır. Elbisenin kenarlarına.37 K.30 Üçetek entari. etek ve kol boyu normalden uzun ve yırtmaçlı.

Kol ağızlarının bir kısmı kendi kumaşı ile duble edilmiştir. Ressam Osman Hamdi Bey’in ceşitli resimlerine model olmuş tur. Osman Hamdi Bey ailesinden müzeye gelmiştir. 119 .yapılmıştır.

canfes 19. kol ağızları 120 .618-12481 Ayva pişmişi renginde canfes kullanılmıştır.yüzyıl. İstanbul Boy:191cm. K..31 Üçetek entari.72-2654 nolu entari Katalog No.. Hakim yakalı. kol boyu:51cm.Şekil 3. uzun düşük kollu.38 K. omuz:25cm.

Yeşil ve beyaz kordondan dalgalı hattın kıvrımlarının içine ve dışına bir kökten çıkan üçer lale motifi işlenmiştir. yanlarda derin yırtmaçları olan . İki yanda birer gizli cebi ve sol göğüste bir iç cebi vardır. Entarinin kenarları dalgalı kesilmiş tir. Entarinin kenarlarına aynı renk kordondan işleme motiflerine uygun oya geçirilmiştir. Entarinin kolları kısaltılmlış orijinal hali değiştirilmiştir. önü boydan boya açık entaridir. 121 . Beyaz pamuklu astarlıkla astarlanmıştır.manşetli. Entari beyaz ve yeşil kordon ile kordon tutturma tekniğinde işlemelidir. öndeki iki parçanın ortasına gelecek şekilde etek ucundan başlayarak işlenmiş bel kısmında yanlara dönmüş ve sona ermiştir. Aynı işleme. etek boyu çok uzun ve etekleri peşlerle genişletilmiş. El dikişi uygulanmıştır.

39 K.Şekil 3.32 122 .618-12481 nolu entari Katalog No.

önü boydan boya açık bir boy entarisidir. omuz:17cm. kordon kıvratma tekniğinde bir lale bir papatya motifi gelecek şekilde harçla çevrilmiştir. pembe.. eflatun.. İşlemede farklı tonlarda yeşil. Entari sıvama olarak suzeni tekniğinde işlemelidir. 123 . Kol ağızları eflatun hareli kumaş ile astarlanmıştır. Yaprakları ve çiçekleri ile bir kökten çıkan bitki kompozisyonu sonsuz olarak tekrarlanmaktadır. Yanlarda birer gizli cebi. kol boyu:70cm. K. pembe beyaz ipek kordondan.Üçetek entari. Kumaş top halinde işlenmiştir. sol göğüs üzerinde büyük bir iç cebi vardır. Entarinin etekleri peşlerle genişletilmiş. El dikişi uygulanmıştır. işlemeli kumaş 19. Papatyaların göbeğinde birer adet kırmızı pul yeralmaktadır. düşük ve uzun kollu. Konturlarda klabdan kullanılmıştır. Hakim yakalı. pembemsi krem rengi hareli kumaş kullanılmıştır. turuncu ve siyah kullanılmıştır. sarı. Kumaş top halinde iken işlenmiştir. İstanbul Boy:172cm. tüm kenarları dilimli kesilmiştir. Kırık beyaz kalın pamuklu bez ile astarlanmıştır. Aynı harçtan yakanın çevresine de tutturulmuş tur. sarı. iki yanı ve kol ağızları yırtmaçlı. Elbisenin dalgalı kesilmiş kenarlarına yeşil.yüzyıl. 15 adet top düğme ve birit ilikle iliklenmektedir.621-12484 İ pek ve pamuk karışık.

124 .

Sıvama olarak işleme yapılmıştır. kol boyu:55cm. Entarinin etekleri peşlerle genişletilmiştir. Astarlık beyaz bez ile astarlanmıştır. Boy:131cm. El ve makina dikişi uygulanmıştır.33 Üçetek entari. 125 .202-9589 Bej rengi sarı ve gri yollu ipek keten karışık dokuma kullanılmıştır. K.yüzyıl sonu.621-12484 nolu entari Katalog No.. Bel hizasından birkaç düğme ile iliklenmektedir. Tüm kenarlara bordo ipekli kumaş tan zıh geçilmiştir. Entari yurtdışından satın alınmış tır. Kumaş renkli ipek ipliklerle suzeni tekniğinde işlemelidir. Küçük hakim yakalı. eflatun renklerle işlenmiş tir. Kolların yıtmaçlı kısımları puantiye desenli bir kumaşla duble edilmiştir. yanlarında ve kollarında derin yırtmaçları vardır.40 K. ön açıklığı boydan boya olan bir boy entarisidir.Şekil 3.. işlemeli kumaş 19. Kumaş top halinde iken çiçek motifleriyle işlenmiş haldedir. Entarinin tüm kenarları kumaş oyularak meydana getirilmiş olan stilize çiçek motifleriyle şekillendirilmiştir. uzun kollu. Tüm kenarlar dilimli kesilmiştir. sarı. omuz:19cm. Kumaşın yolları arasında kalan boşluklara boydan boya kıvrık dallar arasından yükselen çiçek motifleri açık ve koyu yeşil.

126 .

Elbisenin kenarları dilimli kesilmiştir. belden yukarısı bedene oturan. Küçük hakim yakalı. Entarinin iki yanında ve kol ağızlarında derin yırtmaçları vardır. yüzyıl sonu-20. Elbisenin tümü serpme yıldızlarla sarı floş iplik kullanılarak işlenmiştir. El dikişi uygulanmıştır. Elbisenin kenarlarına sırma kordon ile kordon tutturma tekniğinde harç geçirilmiştir.Şekil 3.34 Üçetek Entari. Saat cebinin kenarları da kordon tutturma tekniği ile bezenmiştir..5cm. uzun düşük kollu. K. etekleri peşlerle genişletilmiş.286-1761 Beyaz üzerine lacivert kareli pamuklu el dokuması sarı floş iplikle işlenmiş olarak kullanılmıştır. önü boydan boya açık olup top düğme ve birit ilikle iliklenen bir boy entarisidir. Sağ göğüs hizasında hilal biçiminde bir saat cebi vardır. kol boyu:65cm. 127 . işlemeli pamuklu 19.yüzyıl başı Boy:142cm..202-9589 nolu entari Katalog No. Beyaz patiska ile astarlıdır. omuz:18.41 K.

128 .

286-1761 nolu entari Katalog No.. kol boyu:81cm.Şekil 3.35 Üçetek entari. 129 .yüzyıl Boy:141cm. sarı. omuz:16.. 19. K. savai. alternatif olarak kıvrım dallı ve çiçekli vazo desenli yolları olan.5cm.42 K. mor.513-11997 Boyuna yollu.

uzun kollu ve kol ağızları derin yırtmaçlı. 130 . önü boydan boya açık. yanları derin yırtmaçlı.kırmızı. El dikişi uygulanmıştır. göğüs hizasında iki top düğme ve birit ilikle iliklenen. Küçük hakim yakalı. kırmızı. Mor. yeşil renkler ve sarı klabdanla dokunmuş ipek. Tüm kenarları dilimli kesilmiş ve kenarlara baıksırtı sırma kaytan geçirilmiştir. tüm kenarları dilimli kesilmiş boy entarisidir. Kol ağızları kırmızı ve yeşil kareli kumaş ile astarlanmıştır. yeşil renkler ve sarı klabdan kullanılmıştır. pamuk karışık sevai kullanılmıştır. Beyaz pamuklu bez ile astarlanmıştır. sarı.

513-11997 nolu entari 131 .Şekil 3.43 K.

132 . Etek peşlerle genişletilmiş etek ve yırtmaç kenarları dilimli kesilmiştir.. 19..214-1296 Kırmızı. kırmızı zeminli yolların üzeri ele benzeyen stilize çiçek buketleri dizisiyle dokunmuş Şam savaisi kullanılmıştır. Küçük hakim yakalı.36 Üçetek entari. Ön açıklığı boydan boya olup sekiz adet top düğme ve birit ilikle iliklenmektedir. El dikişi uygulanmıştır. Yanlarda gizli cepleri vardır. Entarinin derin yan yırtmaçları vardır.5cm. K.Katalog No. Entarinin kol ağızları ve etek kenarları şekilli kesilmiştir. kahverengi sarı renklerle dokunmuş yollu. omuz:17. Şam savaisi. uzun düşük kollu kol ağızları yırtmaçlı ve şekilli kesilmiştir. Safran sarısı pamuklu kumaş ile astarlıdır. Bir boy entarisidir. Tüm kenarlara balıksırtı simli kordon geçirilmiştir. kol boyu:60cm.yüzyıl Boy:139cm.

133 .

etek ve yırtmaç kenarları dilimli kesilmiştir. Entarinin derin yan yırtmaçları vardır. Etek peşlerle genişletilmiş.5cm. kol boyu :66. Tüm kenarlara pembe. 19. savai.Şekil 3. sarı. El dikişi uygulanmıştır. K.214-1296 nolu entari Katalog No. simli yaprak ve yeşil çiçekli yollu savai kullanılmıştır.. ön açıklığı boydan boya olup otuz adet top düğme ve birit ilikle kapanan bir boy entarisidir.37 Üçetek entari..216-1298 Bej rengi zemin üzerine düz sim.44 K. omuz :30cm. Kol ağızları ve etek kenarları dilimlidir. uzun düşük kollu kol ağızları yırtmaçlı. 134 . Küçük hakim yakalı. Yanlarda gizli cepleri vardır.yüzyıl Boy:160cm. Beyaz pamuklu bez ile astarlıdır. yeşil kordonla yapılmış harç geçirilmiştir.

135 .

K. kol boyu:71cm. önü boydan boya açık olup sekiz adet top düğme ve birit ilikle iliklenen bir boy entarisidir. uzun düşük kollu.. Küçük hakim yakalı. Entarinin iki yanında ve kol ağızlarında derin 136 .287-1763 Somon rengi üzerine klabdanla alternatif olarak düz ve çiçekli yollu savai kullanılmıştır.38 Üçetek entari. omuz:17.. belden yukarısı bedene oturan. etekleri peşlerle genişletilmiş.yüzyıl Boy:134cm.216-1298 nolu entari Katalog No. Yanlarda gizli cepleri vardır. savai 19.45 K.5cm.Şekil 3.

yırtmaçları vardır. El dikişi uygulanmıştır. Kenarlara kendi kumaşından zıh geçilmiştir. Kenarlarına sırma ve yeşil kordon ile kordon kıvırma tekniğinde iri yapraklardan oluşan oya geçirilmiştir. Entarinin kenarları dilimlidir. Beyaz pamuklu bez ile astarlıdır. 137 . Kol ağızları şekilli kesilmiştir.

savai.46 K. 19.yüzyıl 138 .39 Üçetek entari.Şekil 3.287-1763 nolu entari Katalog No.

Boy:141cm. 139 . Küçük hakim yakalı. ön açıklığı boydan boya. Elbisenin tüm kenarlarına simli kordondan yapılmış kordon kıvırma tekniğinde harç geçirilmiştir. omuz:18cm. etekleri peşlerle genişletilmiş. yanlarında ve kollarında derin yırtmaçları olan bir boy entarisidir. kol boyu:83cm.203-9590 Bal sarısı rengi zemin üzerine kayan eksenler halinde klabdanla dokunmuş çiçek desenli savai kullanılmıştır. Entari müze tarafından yurtdışından satın alınmıştır. Astarlık beyaz bez ile astarlanmıştır. El dikişi uygulanmıştır... Elbisenin Tüm kenarlar dilimli kesilmiştir. Yanlarda cepleri vardır. Kolların yırtmaçlı kısımları kendi kumaşıyla duble edilmiştir. K. normalden uzun kollu.

203-9590 nolu entari 140 .Şekil 3.47 K.

kalça hizasına kadar derin yırtmaçları olan. K.40 Üçetek entari.818-14160 İ pek ve klabdan ile dokunmuş savai kullanılmıştır.. omuz:17cm. Kumaş çok yıpranmıştır. Elbisenin tüm kenarlarına ve yakasına sarı simli balıksırtı kaytan geçirilmiş. 141 . İzmit Boy:134cm. saat ceplerinin etrafı balıksırtı kaytan ile temizlenmiş ve bir sıra da bezeme yapılmıştır. Astarı çıkarılmıştır. Göğüs üzerinde iki yanda yarım ay biçiminde açılmış birer saat cebi bulunmaktadır. Zeminleri nohut rengi. rumilerin etrafına kontur yapılmış. kol boyu:85cm. Kalıntılardan mavi ipekli ile astarlandığı düşünülebilir.. El dikişi uygulanmıştır. yaprak ve çiçeklerle desenlendirilmiş tir.Katalog No.. önü boydan boya açık olup göğüsten karına kadar 17 adet top düğme ve birit ilik ile kapanan. Bazı yerlerinde akmalar vardır. mavi ve pembe olan boyuna yollar üzerine klabdan ve siyah kullanılarak kıvrımlı dallar. etekleri peşlerle genişletilmiş. uzun düşük kollu. savai 19. 17 adet kırmızı ibrişimden örme düğmesi vardır. Astarı sökülmüş tür.yy başı. Küçük hakim yakalı. kol ağızları derin yırtmaçlı. kenarları rumiler biçiminde ajurlu kesilmiş bir boy elbisesidir.yy sonu-20.

142 .

kordon kıvırma tekniğinde.. önü boydan boya açık.544-12191 Krem rengi pamuklu zemin üzerine nohudi ipek yollu.41 Üçetek entari. peşli uzun entaridir. krem ve sarı renkte ibrişim kordondan harç geçilmiştir. On iki adet ibrişim düğme ve birit ilikle kapanmaktadır. bunun iki yanında ince koyu yeşil çizgili ve aralarda siyah zikzaklı olup bunların oluş turduğu gruplar arasında da koyu yeşil ve pembe renkte stilize bitkisel yollu savai kullanılmıştır. El dikişi uygulanmıştır. Kütahya Boy:150cm. 143 . Kırık beyaz renkte astarlık bezle astarlanmıştır. uzun düşük kollu. kolları ve yanları derin yırtmaçlı.48 K.818-14160 nolu entari Katalog No. omuz:20cm. Elbisenin tüm kenarlarına.yy sonu-20..yüzyıl başı.Şekil 3. Küçük hakim yakalı. K. sevai 19. kol boyu:67cm.

144 .

hakim yakalı. Küçük.1-2583 Top halinde işlenmiş. K. işlemeli kumaş 19.yüzyıl başı. beş adet yeşil. Kütahya Boy:136cm. düşük.42 Üçetek entari. ön açıklığı boydan boya olan. yosun rengi canfes kullanılmıştır. 145 ..yüzyıl sonu –20. geniş ağızlı.544-12191 nolu entari Katalog No. kol boyu:60cm..49 K. top düğme ve birit ilikle kapanan.Şekil 3. omuz:24cm.

peşli elbisedir. önü iki parça. derin yırtmaçlı. ipek ve pul kullanılarak atkı iğnesi tekniğinde. El dikişi uygulanmış. Elbisenin tüm kenarlarına kordon kıvırma tekniğinde yapılan simli harç geçirilmiştir. kırık beyaz renkte bezle astarlanmıştır. arkası tek parça. Sim.uzun kollu. süpürgeli pullu adı verilen tarzda tüm yüzeyi bitkisel formlarla işlenmiştir. 146 .

1-2583 nolu entari Katalog No.Şekil 3.50 K.43 147 .

uzun düşük kollu.Üçetek Entari. Atkı iğnesi tekniğinde sim ile işlenmiştir.. Kütahya Boy:137cm. El dikişi uygulanmıştır. Kullanılan kumaş önceden top halinde iken işlenmiş. Kırık beyaz astarlık bez ile astarlanmıştır. Kol ağızlarında ve yanlarında derin yırtmaçları vardır.353-8995 Top halindeyken işlenmiş mavi canfes kullanılmış tır. Küçük hakim yakalı. daha sonra biçilmiştir. Elbisenin tüm kenarlarına kordon kıvırma tekniğinde simli harç geçirilmiştir.yüzyıl sonu-20. Dalgalı kıvrımlar üstünde fiyonklarla bağlı bereket boynuzları küçük mineler tüm yüzeyde sıvama olarak işlenmiştir. kol boyu:81cm. 148 .. önü boydan boya açık olup 10 adet top düğme ve birit ilikle göğüs hizasında iliklenmektedir. işlemeli kumaş 19. Süpürgeli pullu denilen Kütahya işlemesidir. Etekleri peşlerle genişletilmiştir. yüzyıl başı. omuz:17cm. K.

149 .

150 . Ön parçaların içi simli kordonla işlenmiştir. kesilerek şekillendirilmiş. Beyaz pamuklu ile astarlıdır. El ve makina dikişi uygulanmıştır.353-8995 nolu entari Katalog No. Dokuma muhtemelen ithal edilmiştir.44 Üçetek entari. ön açıklığı boydan boya olup üç agrafla kapanan.. K. Kol ağızları. derin yan yırtmaçları bulunan peşli entaridir. Kenarlara yeşil kordon geçirilmiş. ipekli dokuma 19. arkası tek parça. önü iki parça. omuz:18cm. kol boyu:60cm.10-2592 Safran sarısı zemin üzerine yeşil ve mor renkli ipliklerle stilize bitkisel motiflerle oluş turulmuş yollu el dokuması. hareli ipekli kullanılmıştır.Şekil 3.. elbisenin etek kenarları dilimli kesilmiştir. kol ağızlarına bitkisel formda işleme yapılmıştır.yüzyıl Boy:133cm. yeşil kordonla kordon tutturma tekniğinde göğüs hizasına. Yazısı okunamamıştır. uzun düşük kollu. Küçük hakim yakalı.51 K. kol ağızları derin yırtmaçlı. Arka parçanın soluna doğru yuvarlak bir Osmanlıca damgası vardır.

151 .

54cm...Şekil 3. Kol ağzı ve kol yırtmaçlarına simli kordon ile kordon kıvırma tekniğinde yapılmış harç geçirilmiştir. tüm kenarlarına ince. Mor pamuklu bez ile astarlıdır. 152 .13-2595 Mor ipekli dokuma kullanılmıştır. Elbisenin tüm yüzeyine kayan eksenler üzerine yerleş tirilmiş çiçek buketleri işlenmiş. tırtıl tel ve pul kullanılmıştır. çiçekli kıvrık dallardan bordür geçilmiştir. K.10-2592 nolu entari Katalog No. Sarı sim ile dival tekniğinde bitkisel motifli işleme yapılmış.52 K. ön açıklığı boydan boya olup altı adet top düğme ve birit ilikle kapanan peşli entaridir.22cm. ipekli dokuma 19. omuz. uzun düşük kollu. Yanlarda derin yırtmaçları ve sağ tarafta gizli cebi vardır. kol boyu. Küçük hakim yakalı.135cm.45 Üçetek entari. El dikişi uygulanmıştır.yüzyıl Boy. kol ağızları yırtmaçlı.

153 .

derin 154 . K. omuz:16cm. kol boyu:76cm.. kırmızı.53 K.Şekil 3.yüzyıl Boy:139cm.13-2595 nolu entari Katalog No.2-2584 Mavi ipekli zemin üzerine sim.46 Üçetek entari. hakim yakalı. mavi ve lacivert ipekli iplikle yapılmış gül motifleri ile desenlendirilmiş brokar kumaş kullanılmıştır. yeşil.. Küçük. brokar 19.

Derin yan yırtmaçları vardır. ön açıklığı boydan boya olan.yırtmaçları olan uzun düşük kollu. peşli entaridir. Elbisenin tüm kenarlarına keserek dalgalı şekil verilmiş ve simli balık sırtı kordonla temizlenmiştir. kırmızı saten ile astarlanmıştır 155 . El dikişi uygulanmıştır. Astarı değiştirilmiştir.

47 Üçetek entari. brokar 156 .54 K.2-2584 nolu entari Katalog No.Şekil 3.

157 .yy. önü boydan boya açık ve düğmesiz. kol ağızları ve iki yanı derin yırtmaçlı.. Kol ağzı içten. Elbisenin tüm kenarları dilimli kesilmiş ve bu kenarlara simli kordon ile yapılmış kordon kıvırma tekniğinde harç geçirilmiş tir. yeşil ve kılabdanla dokunmuş çizgili atlasla astarlanmıştır. kol boyu:65cm. etekleri peşlerle genişletilmiş bir boy entarisidir. bordo. Baklava dilimlerinin içlerini birer çiçekli. İstanbul Boy:142cm.. dalların birbirini kestiği her köşede geniş fiyonklu kurdele deseni yer alan ağır brokar kullanılmıştır. El dikişi uygulanmıştır.19. uzun düşük kollu. omuz:18cm. İ pek pamuk karışık bordo kumaşla kenarlarına zıh geçilmiştir. K. yapraklı dal doldurmaktadır. Kırık beyaz pamuklu astarlık bezle astarlanmıştır.716-13990 Mor ipek ve pamuk karışık zemin üzerine gümüş klabdan ile tüm zeminde baklava dilimleri oluş turacak şekilde verev ve geniş dallar. kenarları dilimli kesilmiş. Küçük hakim yakalı. mor. Kumaş muhtemelen Avrupa’dan ithal edilmiş olabilir.

158 .

.716-13990 nolu entari Katalog No. elbisenin kol ağızları kendi kumaşı ile duble edilmiştir. Kiremit rengi karelerin ortasına klabdanla dört yapraklı stilize çiçekler dokunmuş tur.48 Üçetek entari. yanlarında derin yırtmaçları olan. sevai 19.yüzyıl. etekleri peşlerle genişletilmiş.Şekil 3. El dikişi uygulanmıştır. Koyu pembe boyalı metal pullar kullanılmıştır. uzun düşük kollu. omuz:16cm. Pembe pamuklu bez ile astarlanmış tır. krem.55 K. önü boydan boya açık olup göğüs hizasında sekiz adet top düğme ve birit ilikle kapanmakta olan bir boy entarisidir. K. İstanbul Boy:145cm.728-14002 Kiremit rengi zemin üzerine klabdanla dokunmuş karelerle damalı desende dokunmuş tur. pembe ve yeşil kordondan kordon kıvırma tekniğinde yapılmış harç geçirilmiştir. kol boyu:68cm. 159 . Yanlarda gizli cepleri vardır.. Küçük hakim yakalı. Elbisenin tüm kenarlarına ve kol ağızlarına stilize bitkisel bir bant halinde sarı. Boyuna yollar arasında minik siyah kareler dizisi yer alır.

160 .

Kol ağızları ve 161 . belli aralıklarla birer fiyongu olan ve bu fiyonkla birlikte yaprak ve çiçek motiflerinin yer aldığı kurdele şeklindeki su ile dalgalı hatlara bölünen. brokar 19.yy sonu-20.. omuz:18cm. uzun düşük kollu. Küçük hakim yakalı. ön açıklığı boydan boya olup. bunların üzerinde ise sarı klabdanla dalgalı bir hat şeklinde kıvrılan.686-13813 Mor zemin üzerine kendi renginde atlas tekniğinde çiçek ve yaprak desenlerinin yer aldığı. Entarinin kenarlarını beyaz simli klabdanla yapılmış saçak dolanmaktadır. mavi ve kırmızının kullanıldığı birer buket çiçekle desenlendirilmiş brokar kullanılmıştır. Göğüs hizasından aşağı doğru yedi adet top düğme ve birit ilikle kapanmaktadır. kolları dirsek hizasına kadar yırtmaçlı.Şekil 3.49 Üçetek Entari. kol boyu:63 cm.728-14002 nolu entari Katalog No. bel hizasına kadar derin yırtmaçlı eteği peşlerle genişletilmiş entaridir.. K. yanlarda gizli cepleri olan. Ege Bölgesi Boy:133cm.yy başı.56 K. dalgalı hatların arasında serpme olarak sarı klabdanla verilmiş birer şal deseni ve sarı klabdan ile yeşil.

El dikişi uygulanmıştır. kenarlara mor pamuklu kumaş tan zıh geçilmiştir.yırtmaçları da aynı saçakla çevrilmiştir. Beyaz pamuklu astarlık bez ile astarlanmıştır. 162 .

683-13810 Sarı canfes kullanılmıştır. Küçük hakim yakalı.:19cm. omuz. Ege Bölgesi Boy:134cm. uzun düşük kollu. K.686-13813 nolu entari Katalog No. ön açıklığı boydan boya olup.50 Üçetek Entari. kol boyu:84cm. kolları dirsek hizasına kadar yırtmaçlı.57 K..yy başı. yanlarda kalça hizasına kadar derin 163 .yy sonu-20. canfes 19..Şekil 3.

eteği peşlerle genişletilmiş boy entarisidir. Krem rengi pamuklu astarlık bez ile astarlanmıştır. Göğüs altından üç adet top düğme ve birit ilikle kapanmaktadır. Siyah kordonla kordon tutturma tekniğinde kol ağızlarına . Göğüs hizasında dış tan bir adet saat cebi vardır. yakasına ve saat cebi üzerine işleme yapılmıştır. İşlemeler stilize kıvrımlı bitkisel motifler olup elbisenin kenarları siyah kordonla temizlenmiştir. 164 . Eteğin peşlerinin dikiş yerleri üzerine de kordonla kıvrılan bir su şeklinde işleme yapılmıştır. Kol ağızları ipek pamuk karışık sarı hareli kumaşla astarlanmıştır.yırtmaçları olan. El dikişi uygulanmıştır. Entarinin kenarları dilimli kesilmiştir.

brokar 165 .58 K.Şekil 3.683-13810 nolu entari Katalog No.51 Üçetek entari.

El dikişi uygulanmıştır. Küçük hakim yakalı. kol boyu:86cm. Kol ağızları kendi kumaşı ile astarlanmıştır.. Mor atlas tekniğinde dokunmuş zemin üzerine boyuna. Beyaz pamuklu astarlık bez ile astarlanmıştır. Göğüs hizasında dış ta bir adet saat cebi vardır. kolları dirsek hizasına kadar yırtmaçlı.yy sonu-20. omuz:19cm. Kenarlara sarı simli balıksırtı kaytan geçirilmiştir.682-13809 Bir tür brokar kullanılmıştır. yanlarda kalça hizasına kadar derin yırtmaçları olan.19. Entarinin kenarları dilimli kesilmiştir. Ege Bölgesi Boy:137cm. Göğüs altından dört adet top düğme ve birit ilikle kapanmaktadır.. 166 .yy başı. eteği peşlerle genişletilmiş boy entarisidir. K. ön açıklığı boydan boya olup. teli az sarı klabdanla dokunmuş çiçek suyu ve kıvrık dal şeklinde yollu kumaşın ortada çiçek suyu. aşırı uzun düşük kollu. iki yanında kıvrık dallar olan üçlü demet halinde yerleş tirilmiş grupların arasında ise boyuna olarak sırayla bir küçük bir büyük olmak üzere birer çiçek motifi ile desenlendirildiği görülür.

167 .

Sarma ve suzeni teknikleri.. Yuvarlak yakalı. yüzyıldan kalma olabilir. Entari müze tarafından yurtdışından satın alınmıştır. Tüm yüzey girift olarak bitkisel kompozisyonlarla işlenmiştir. kol ağızları şekilli kesilmiş.59 K. yüzyıl Boy:138cm. uzun düşük kollu. önü boydan boya açık olup otuz adet top düğme ve birit ilikle kapanan. Yaka etrafında tek sıradır. kol boyu:67cm. kahverengi. mavi. solda bir adet göğüs iç cebi olmak üzere üç adet gizli cebi vardır. Hardal rengi ipek pamuk karışık hareli dokuma ile astarlanmış. Entari. sarı. İşlemeli kumaş 18. kollarda ve eteğin yanlarında derin yırtmaçları olan bir boy entarisidir. yeşil. işlemeli kumaş 19. Yanlarda birer adet. pembe. uygulanmış. Elbisenin tüm kenarlarına kordon kıvırma tekniği uygulanarak yapılmış sarı ve beyaz simli ve yeşil kordon ile hazırlanmış harç iki sıra olarak geçirilmiştir.785-14067 Top halinde iken işlenmiş kırmızı yünlü dokuma kullanılmıştır. top halinde iken.52 Üçetek entari. El dikişi uygulanmıştır. 168 . etekleri peşlerle genişletilmiş. omuz:15cm K. Entarinin kesimi 19 yüzyıl örneklerine uygundur. beyaz renklerin yanı sıra gümüş klabdan ve pul kullanılmış genellikle küçük kıvrımlı dallar üzerindeki küçük çiçekler ve yaprak motifleri uygulanmıştır.Şekil 3.682-13809 nolu entari Katalog No. tepe başı veya hüseyni adı verilen tarzda işlenmiş kumaş tan yapılmıştır. tüm kenarlara yeşil kumaş ile zıh geçilmiştir.

169 .

kalça hizasına kadar derin yırtmaçları olan. Çizgiler arasında kalan yollar boyuna uzanan meander formlu kıvrımlı dal ve çiçeklerle çok renkli işlenmiştir..785-14067 nolu entari Katalog No. Hakim yakalı. kol boyu:76cm. K. önü boydan boya açık olup 17 adet top düğme ve birit ilik ile kapanan.60 K. yolların yanında S şeklinde siyah desenler vardır. uzun düşük kollu.. Entarinin kumaşı boyuna yollu olarak dokunmuş tur. işlemeli kumaş 19.Şekil 3.872-14965 Top halinde iken işlenmiş hüseyni adı verilen türde kumaş kullanılmıştır. İki yanda gizli cepleri vardır. Nohudi zemin üzerine boyuna klabdanla dokunmuş yollar. kenarları dalgalı kesilmiş bir boy entarisidir. etekleri peşlerle genişletilmiş. bunların arasında kalan zemin işlenmiştir. omuz:19cm.53 Üçetek entari. İstanbul Boy:136cm. kol ağızları derin yırtmaçlı ve şekilli kesilmiş.yüzyıl. Her yolun üzerine meander şeklinde kıvrılan suzeni tekniğinde işlenmiş dallar ve bunlara 170 .

Yaka üzerine sim kordon ile kordon tutturma tekniğinde işleme yapılmıştır.fiyonkla bağlanan birer çiçekli dal motifi yer almaktadır. pembe. El dikişi uygulanmıştır. İşlemenin renkleri yeşilin tonları. sarı. lavanta rengi. Elbisenin tüm kenarlarına sarı ve siyah kordondan yapılmış sarmal şeklindeki harç geçirilmiştir. kahve rengi'dir. lacivert. yavru ağzı. mavi. 171 . Kırık beyaz renkte kaba pamuklu bez ile astarlanmıştır. kol ağızlarında palmet şeklinde ajurlu kesilmiş kısımların çevresine de sim kordon tutturulmuş tur.

klabdanla küçük karelere bölünmüş.872-14965 nolu entari Katalog No.yy .54 Üçetek entari. ipek pamuk karışık dokuma 19. omuz:20cm. kol boyu:88cm.. Samsun Boy:168cm.861-14600 Krem rengi zemin..61 K. K.Şekil 3. çizgilerin kesişme noktaları koyu 172 .

yeşil renkte belirlenmiş. sol göğüs üzerinde içte saat cebi vardır. kenarları dalgalı kesilmiş aşırı uzun entaridir. 173 . El dikişi uygulanmıştır. Kırık beyaz astarlık bez ile astarlanmıştır. Hakim yakalı. İki yanda gizli cepleri. Entarinin tüm kenarlarına sarı ve yeşil kordondan yapılmış saç örgüsü şeklindeki harç geçirilmiştir. kalça hizasına kadar derin yırtmaçları olan. önü boydan boya açık olup 25 adet top düğme ve birit ilik ile kapanan. karelerin ortalarında yeşil renkte birer yıldız motifi yer alan ipek pamuk karışık dokuma kullanılmıştır. Bunun üzerine aynı renklerde ki kordonlardan yapılma çiçek ve yaprak biçimindeki oya tutturulmuş tur. etekleri peşlerle genişletilmiş. uzun düşük kollu. kol ağızları derin yırtmaçlı.

Şekil 3.62 K.861-14600 nolu entari 174 .

yüzyıl sonu.. Elbisenin tüm kenarlarına sarı mavi. uzun düşük kollu. İki yanda gizli cepleri vardır. Kırık beyaz renkte astarlık bez ile astarlanmıştır.siyah ve sarı çiçek sularının zemin rengini oluş turmaktadır. Üç sıra çiçek desenli su. kol boyu:75cm.853-14579 Boyuna yollu.. kol ağızları derin yırtmaçlı. El dikişi uygulanmıştır. Entarinin göğüs kısmında ve yırtmaçlarının derinliğinde değişiklik yapılmıştır. K. 175 . etekleri peşlerle genişletilmiş. Gülkurusu. önü boydan boya açık olup 10 adet top düğme ve birit ilik ile kapanan bir boy entarisidir. bir sıra klabdan ile zikzak desenli su alternatif olarak tekrar etmektedir. çiçek desenli savai kullanılmıştır.55 Üçetek entari. İstanbul Boy:137cm. pembe ve beyaz kordondan yapılmış kordon kıvırma harç geçirilmiştir.Katalog No. savai 19. Hakim yakalı. omuz:13cm. kalça hizasına kadar derin yırtmaçları olan.

176 .

ajurlardan kumaş görülmektedir. aşırı uzun düşük kollu. Yakadan kalça hizasına kadar ajurların altı somon rengi ipek kumaş ile duble edilmiş. Göğüs altından yirmi adet top düğme ve birit ilikle kapanmaktadır. kalça hizasında iki yanda gizli cepleri vardır. Elbisenin kenarları yaprak formunda dilimli kesilmiştir.56 Üçetek entari.63 K. Küçük hakim yakalı. diğeri ise klabdan ile dokunmuş sarmal bir hattın iki yanında şakayıka benzer yeşil dallı kırmızı çiçek dizileri vardır. omuz:17cm. yaka ve göğüs ceplerinin etrafına sarı simli balıksırtı kaytan geçirilmiştir. Siyah ile konturlanmış alternatif yollardan biri parantez şeklinde bir desenle dolgulanmış klabdan ile dokunmuş düz. girintili çıkıntılı kesilmiş olan uçlar birleş tirilmiş aralarda ajurlar kalmıştır.853-14579 nolu entari Katalog No.813-14155 Nohut rengi zemin üzerine yollu.Şekil 3. Dilimlerin tüm kenarlarına. kol boyu:97cm.yy başı. sarmal üzerinde serpme olarak kırmızı ve yeşil minik yapraklar vardır. İstanbul Boy:171cm. Kaytanın paraleline birer sıra sarı sim kordon tutturulmuş tur. Göğüs hizasında. ön açıklığı boydan boya olup. savai 19. İki tarafta dış ta birer adet saat cebi. kolları dirsek hizasına kadar yırtmaçlı. eteği peşlerle genişletilmiş aşırı uzun entaridir. Yaka ve göğüs cepleri 177 ...yy sonu-20. yanlarda kalça hizasına kadar derin yırtmaçları olan. K. çiçekli ipek pamuk karışık dokunmuş sevai kullanılmıştır.

Kırık beyaz pamuklu astarlık bez ile astarlanmıştır. Kol ağızları somon rengi ipek ile astarlanmıştır. Ressam Namık İsmail'in kız kardeşi Ülviye İsmail Keskin'e ait bir entaridir. 178 . El dikişi uygulanmıştır.üzerine kaytan ve kordon tutturarak bezeme yapılmıştır.

. önü boydan boya açık olup düğmesiz ve iki yanı derin yırtmaçlı.Şekil 3. brokar 19. Etek köşeleri ve kol ağzı palmet formu oluş turacak şekilde kesilmiştir. kol boyu:77cm.813-14155 nolu entari Katalog No.733-14007 Turkuaz ve mavi renkte geniş boyuna çizgiler üzerine klabdanla meander şeklinde uzanan dallar ve yapraklar olup turkuaz zemin üzerindeki yaprakların içi mor pembe ve yeşil renkler kullanılarak küçük çiçek desenleri ile doldurulmuş. Kumaş muhtemelen ithaldir. etekleri peşlerle genişletilmiş..57 Üçetek entari. Sim kordon ile kordon tutturma tekniğinde 179 . K.yy başı. Küçük hakim yakalı. uzun düşük kollu. omuz:18cm.yy sonu. geniş çizgiler arasında mor zikzaklar arasında mor noktalar ve klabdan bordürler olan brokar kullanılmıştır. İstanbul Boy:150cm. tüm kenarları dilimli bir boy entarisidir. kol ağızları yırtmaçlı.20.64 K.

Petrol mavisi astarlık ile astarlıdır. 180 . Kol ağızlarında ve etek köşelerinde selvi ağacına benzer uzamış bitkisel formlar vardır. Kenar kıvrımları üzerine balıksırtı sırma kaytan geçirilmiştir.işlemelidir. eteklerin köşeleri ve kol ağızları stilize bitkisel kıvrımlarla işlenmiştir. El dikişi uygulanmıştır. her kıvrım üzerinde birer volüt yapılmıştır. Ayrıca tüm kenarlara iki sıra kıvrımlara paralel olacak şekilde kordon tutturulmuş. Yaka çevresi.

omuz:23.733-14007 nolu entari Katalog No. İstanbul Boy:169cm. pamuk ve klabdanla dokunmuş savai kullanılmıştır. savai 19.58 Üçetek entari.5cm.65 K. kol boyu:69cm.Şekil 3.639-13373 İ pek.yüzyıl. K. Birbirini aynen tekrar eden 181 .

entarinin tüm kenarları lotus formunda dilimli kesilmiştir. Hakim yakalı. İki yanda ve sol göğüste iç cebi vardır.yeşilin tonları. Dilimlerin kenarına simli balıksırtı kordon geçirilmiş. pembe ve turuncu renklerle dokunmuş tur. yakaya kordon tutturma işleme yapılmıştır. Yanlarda derin yırtmaçları olan entarinin etekleri peşlerle genişletilmiştir. Pembemsi krem rengi bir zemin üzerine sarı ipek. kırık beyaz pamuklu astarlık bezle astarlanmıştır. aşırı uzun boy entarisidir. önü boydan boya açık olup göğüs altından aşağıya doğru 26 top düğme ve birit ilikle kapanan. 182 . Elde dikilmiş. aşırı uzun kollu. kolları yırtmaçlı. klabdan. bir başka dalgalı hat çiçekli olana dolanmaktadır.meander şeklinde boyuna dalgalı bir hat halinde çiçek desenleri ile dokunmuş tur.

Şekil 3.66 K.639-13373 nolu entari Katalog No.59 183 .

İstanbul Boy:163cm. omuz:24cm. kenarlarına kordon tutturma işleme yapılmış. K. kol boyu:57cm.504-11940 Somon rengi ve koyu mavi zemin üzerine sarı simle desenlendirilmiş savai kullanılmıştır. bazı kısımlarda üçer sıra kıvrımlı dal. Entarinin tüm kenarları dilimli kesilmiş.. uzun düşük kollu.yüzyıl. Küçük hakim yakalı.Üçetek entari.El dikişi uygulanmıştır. 184 . Kırık beyaz renkte astarlık bezle astarlanmıştır. Kol ağızları farklı bir savai ile duble edilmiştir. önü boydan boya açık olup düğmesiz. Bazı kısımlarda ikişer. kol ağızları yırtmaçlı. etrafında da sağlı sollu yaprakların işlendiği ince birer bordür halinde yapılmış olan işlemenin hemen yanına aynı motifler uygulanarak aynı malzeme ile harç yapılmıştır. savai 19. etekleri peşlerle genişletilmiş bir boy entarisidir.. kordon kıvırma harç geçirilmiştir. yanları derin yırtmaçlı.

185 .

Şam savaisi 19. uzun düşük kollu. Elbisenin tüm kenarlarına simle örülmüş oya geçirilmiştir. El dikişi uygulanmıştır. kol ağızları yırtmaçlı ve şekilli kesilmiş..454-10545 Bej zemin üzerine yeşil. Bej rengi pamuklu ile astarlanmıştır. yollar dokunmuş Şam savaisi arasına çiçek motifleri yerleş tirilmiştir.67 K. omuz:18cm. etekleri peşlerle genişletilmiştir. K. önü boydan boya açık olup göğüs hizasında yedi adet top düğme ve birit ilikle kapanmaktadır. Kumaş verev yollu dokunmuş. Elbisenin kenarları dilimli kesilmiş.Şekil 3. kırmızı ve klabdan kullanılarak kullanılmıştır.504-11940 nolu entari Katalog No.yüzyıl Boy:138cm. yanlarında derin yırtmaçları vardır..60 Üçetek entari. Küçük hakim yakalı. kol boyu:61cm. 186 .

187 .

Boyuna kıvrımlı yollar halinde işleme yapılmıştır. etekleri peşlerle genişletilmiş bir boy entarisidir. önü boydan boya açık olup göğüs hizasında top düğme ve birit iliklerle kapanan. işlemeli kumaş 19. Açık ve koyu yeşil tonundaki dalgalı dal kıvrımları 188 . Yanlarında ve kol ağızlarında derin yırtmaçları vardır. omuz:14cm. kol boyu:62cm.yüzyıl. İki yanda gizli cepleri vardır.Şekil 3.68 K. K...454-10545 nolu entari Katalog No. Renkli ipek iplikle suzeni tekniğinde işlemelidir. Hüseynî de denilen işlemeli kumaş kullanılmıştır. Düz olan bej kısımlarda işleme yapılmıştır.61 Üçetek entari.343-1999 Sarı ve gri yollu bej rengi ipek keten karışık dokuma top halindeyken işlenmiş. kıvrımlı hat üzerinde fiyonklarla bağlanmış çiçekler sağlı sollu yer almaktadır. uzun düşük kollu. Kütahya Boy:134cm. Küçük hakim yakalı. Entarinin kenarları dilimli kesilmiştir.

El dikişi uygulanmıştır. Beyaz pamuklu ile astarlanmış. 189 . Kol kenarlarına sırma kordon ile kordon kıvırma tekniğinde işleme yapılmıştır. tüm kenarlara kahverengi pamuklu bez ile zıh geçilmiştir. Bundan çıkan ince sarı saplar pembe . Fiyonklarda eflatun ve yeşil tonları kullanılmıştır. ebruli yıldız çiçeklerine bağlanmaktadır. Elbisenin etek kenarlarına iki sıra sırma kordon geçirilmiş.fiyonklarla bağlı bir su halinde kumaş üzerinde uzunlamasına yer alır. iki sırada sırma ile suzeni işleme yapılmıştır.

yollar üzerinde mor ve yeşil yapraklı küçük çiçeklerin yer 190 .. sarı ve simli yollu.Şekil 3. K. omuz:20cm. savai 19.62 Üçetek entari. Kütahya Boy:131cm.343-1999 nolu entari Katalog No.yüzyıl..69 K.342-1998 Somon rengi. kol boyu:62cm.

191 . Entarinin yaka çevresi ve kol ağızlarına mavi ve pembe çiçekler ile üzerine tutturulmuş kordonla yapılmış üzerine kırmızı pullar konmuş oya geçirilmiştir. uzun düşük kollu. Beyaz pamuklu bez ile astarlanmıştır. Yakasız. Entarinin yanlarında ve kol ağızlarında yırtmaçları vardır. Gizli cepleri vardır. önü boydan boya açık olup göğüs hizasında yedi adet top düğme ve birit ilikle kapanan. etekleri peşlerle genişletilmiş bir boy entarisidir. El dikişi uygulanmıştır.aldığı ipek pamuk karışık savai kullanılmıştır.

342-1998 nolu entari 192 .Şekil 3.70 K.

K. Entarinin iki yanında ve kol ağızlarında derin yırtmaçları vardır. aşırı uzun düşük kollu. Küçük hakim yakalı. belden yukarısı bedene oturan.Katalog No. Eskişehir Boy:170cm.yüzyıl başı. brokar 20.. önü boydan boya açık olup bir agrafla iliklenen aşırı uzun entaridir. kol boyu ve omuz:130cm. Makina dikişi uygulanmıştır. Elbisenin kenarlarına beyaz sim balıksırtı kordon geçirilmiştir. etekleri peşlerle genişletilmiş. Kenarları dilimli kesilmiştir.293-1787 Beyaz saten zemin üzerine gümüş simle çiçek desenleri olan brokar kumaş kullanılmıştır. 193 .63 Üçetek entari. Kırık beyaz tafta ile astarlıdır.

194 .

293-1787 nolu entari Katalog No. Kol ağızları bordo ipekli ile duble edilmiştir. İki sıra. uzun düşük kollu. yeşil çiçekli yollu savai kullanılmıştır. Küçük hakim yakalı. kol ağızları derin yırtmaçlı ve şekilli kesilmiştir. on adet top düğme ve birit ilik ile kapanır.4-2586 Bej rengi zemin üzerine simli ve kırmızı. balıksırtı simli kordon tutturulmuş tur. El dikişi uygulanmış.. kol boyu:63cm. savai 19. Ön açıklığı boydan boya olup.yüzyıl Boy:153cm. omuz:20cm..Şekil 3. Tüm kenarlara kumaş oyularak kıvrık dalgalı şekil verilmiştir. Etekleri peşlerle genişletilmiş entarinin yanlarda derin yırtmaçları ve iki tarafta at nalı biçiminde birer küçük göğüs cebi vardır.64 Üçetek entari. beyaz pamuklu ile astarlanmıştır. K.71 K. 195 .

196 .

65 Üçetek entari. Krem rengi keten ile 197 . uzun. düşük kollu. çitari 19.4-2586 nolu entari Katalog No. ön açıklığı boydan boya olup sekiz top düğme ve birit ilikle kapanan.5-2587 Beyaz zemin üzerine bordo çizgili. Yanlarda gizli cepleri vardır. kol boyu.135cm. etekleri peşlerle genişletilmiş. Makine ve el dikişi uygulanmıştır.. ipek ve pamuk karışık hareli dokuma. çitari kullanılmıştır.62cm.Şekil 3. hakim yakalı. yanları derin yırtmaçlı entaridir. yaka ve kol ağızlarına bordo su taşı geçirilmiş. omuz :19cm.. K. Tüm kenarlarına bordo kordon geçirilmiş. kol ağızları yırtmaçlı ve şekilli kesilmiş. Küçük.72 K. göğüs hizasında kıvrımlar yapılmıştır.yüzyıl Boy.

astarlanmış. 198 . beyaz bordürlü yünlü ile duble edilmiştir. kol ve yaka içi leopar desenli.

5-2587 nolu entari Katalog No..66 Üçetek entari.Şekil 3. kol boyu:61cm..73 K.20. Beypazarı Boy:136cm.yüzyıl başı. 199 .yüzyıl sonu. omuz:20cm. ipekli dokuma 19.

iki yanda gizli cepleri olan entaridir. ön açıklık kenarına. beyaz turuncu kareli pamuklu kumaşla astarlıdır. önü boydan boya açık. Göğüs üstünde ve kol ağızlarında. Ön açıklık siklamen rengi ipek iplikten örme. spiral kıvrımlardan oluşan birer motif işlenmiştir. Simli kordon ile yapılmış küçük kıvrımlardan oluşan bir şerit. uzun düşük kollu. kol ağzı yırtmaçlı olup. Simli kordon ile kordon tutturarak. sade bezeme yapılmıştır. Entarinin şalvar ve iki adet cepkenden oluşan takımı vardır. balıksırtı kaytanla çevrilmiştir. Küçük hakim yakalı. simli. 200 . El ve makina ile dikilmiştir. yırtmaçların kenarına.331-3023 a Sarı renkli. yaka açıklığını ve kol ağızlarını çevreler. hareli ipekli dokuma kullanılmıştır.K. yaka ve kol ağızları siyah. Beyaz patiska ile astarlı olup. Kenarları. yanlarda derin yırtmaçları bulunan. şekilli kesilmiş. altı adet top düğme ve birit ilikle iliklenmektedir.

331-3023 a nolu entari 201 .Şekil 3.74 K.

331-3023 a nolu entarinin şalvarı 202 .75 K.Şekil 3.

Tüm kenarlar balıksırtı sim kordon ile çevrilmiştir. El dikişi uygulanmıştır.. omuz:19cm. uzun düşük kollu kol ağızları şekilli kesilmiştir ve yırtmaçlıdır. rozetlerle zenginleştirilmiştir. Ön açıklığı boydan boya olup yedi adet top düğme ve birit ilikle kapanan bir boy entarisidir. çuha 19. Sim kordon ile kordon tutturma tekniğinde işlemelidir. Ön ve arka etekler pano halinde rumîlerle.261-1710 a Siyah ince çuha kullanılmıştır.. Stilize bitkisel S kıvrımları ve geometrik kıvrımlar enli bir bordür halinde tüm kenarları dolanır. Dikiş yerleri sim ve siyah kordon ile temizlenmiştir. Entarinin derin yan yırtmaçları vardır. K.yüzyıl. Bej rengi çirişli bez ile astarlanmıştır. Stilize ağaç motifi işlenmiştir. Kol ağızları da işlemelidir.Katalog No. kol boyu:56cm. Küçük hakim yakalı.67 Üçetek entari. Balkanlar Boy:137cm. 203 .

204 .

Etek köşelerine ve kol ağızlarına simli kordon ile kordon tutturma tekniğinde. Küçük hakim yakalı. Kol ağzı özel biçimde kesilerek şekillendirilmiş.8-2590 Siyah ince çuha kullanılmıştır. K. Yanlarda gizli cepleri vardır. Açık kahve rengi pamuklu kumaş ile astarlanmıştır. etek köşeleri ok ucu biçiminde kesilmiş ve içine buna uygun işleme yapılmıştır.Şekil 3.. çuha 19. iki yanda derin yırtmaçları olan.yüzyıl. Entarinin tüm kenarlarına ince bir bordür halinde işleme yapılmış. El dikişi uygulanmıştır.261-1710 a nolu entari Katalog No. uzun düşük kollu üçetek entaridir.76 K. kol boyu:54cm. omuz:18cm. 205 . ayrıca kenarlar balıksırtı kordon ile çevrilmiştir. Balkanlar Boy:135cm.. stilize kıvrık bitkisel ve geometrik formlar dolgu seklinde işlenmiştir. ön açıklığı boydan boya olup sekiz adet top düğme ve birit ilikle kapanan.68 Üçetek entari.

206 .

etekleri peşlerle genişletilmiş. etek yırtmaç ağızları ipekli balık sırtı kordonla çevrilmiştir. yeşil boyuna ince çizgili ipekli dokuma kullanılmıştır.. yanları kısa yırtmaçlı boy entarisidir. düşük uzun kollu. İstanbul Boy :138cm.491-11914 Nohut rengi zemin üzerine sarı. K. cep çevreleri beyaz pamuklu ile astarlıdır. Yuvarlak yakalı. İ pekli dokuma 19.Şekil 3. kol ağzı yırtmaçlı. Önü boydan boya açık olup kruvaze olarak tamamen kapanan ve bir bağcık ile bağlanan. Tüm kenarlara koyu bej rengi kalın pamuklu 207 . Beden kenarları.8-2590 nolu entari Katalog No..77 K. kol ağzı. Yanlarda gizli cepleri vardır. omuz :16cm. kol boyu :58cm.69 Erkek entarisi. Beden kısmı kollar.yüzyıl .

Makine dikişi ve el dikişi uygulanmıştır.kumaş tan zıh geçilmiştir. 208 .

İstanbul Boy:140cm. işlemeli kumaş 19.70 Erkek entarisi. omuz:14cm..yüzyıl..491-11914 nolu entari Katalog No.Şekil 3. kol boyu:62cm. 209 .78 K.

381-9644 Ağabani adı verilen işlemeli kumaş kullanılmıştır. Kırık beyaz pamuklu ile astarlanmıştır. Önden boydan boya açık olup boyundan iki düğme ile iliklenip kruvaze olarak kapanan boy entarisidir. Floş iplikle suzeni tekniğinde yüzeyi baklava dilimleri gibi bölen diyagonal yollar işlenmiştir. El ve makine dikişi uygulanmıştır. entari bu kumaş tan biçilmiştir.K. Kol ağızlarında ve eteğin yanlarında yırtmaçları vardır. Kol ağızlarına ve tüm kenarlara sarı kordon geçirilmiştir. düşük uzun kolludur. Entarinin tüm kenarlarına bej rengi pamuklu ile zıh geçilmiştir. 210 . Küçük dik yakalı. Baklava dilimleri arasına küçük çiçekler işlenmiştir. Kırık beyaz pamuklu üzerine açık taba rengi verev sular halinde kumaş işlenmiş olup. Entarinin iki yanında gizli cebi vardır.

Şekil 3.79 K.381-9644 nolu entari 211 .

Etekleri peşlerle genişletilmektedir.318-1881 a Taba rengi ince çuha kullanılmıştır.Katalog No. K.. iki yanında derin yırtmaçları vardır. kol boyu:47cm. El dikişi uygulanmıştır. arka etek uçları geometrik bitkisel motiflerle işlenmiştir. Entarinin cepken ve önlükten oluşan takımı vardır.71 Erkek entarisi. entari amerikan bezi ile astarlanmıştır. kol ağızları şekilli kesilmiş olup yırtmaçlıdır.yüzyıl Boy:139cm. yedi adet top düğme ve birit ilikle kapanır. Önü boydan boya açık olup kruvaze olarak kapanmaktadır. yaka ve etek çevresi desenli basma ile duble edilmiş.. Küçük dik yakalı. omuz:23cm. Fes rengi kordon ile kordon tutturma tekniğinde işlemelidir. Kol ağızları. çuha 19. esnaf kıyafetidir. uzun düşük kollu. 212 .Tüm kenarları.

213 .

Önden Kapalı Entariler 3..Şekil 3.Önden kapalı yırtmaçlı entariler Katalog No.12-2594 Mor ipekli muare kullanılmıştır. Yaka çevresi ve kol ağızları dilimli çerçeveler içinde yer alan sümbül demetleri ile işlenmiştir. uzun düşük kollu. yanlardan pli kırmak suretiyle. Yuvarlak yakalı.2. Etek kenarını kıvrım dallı ince bir bordür dolaşır. K.318-1881 a nolu entari 3. Sarı ipekli 214 . Beyaz tırtıl tel ve pul kullanılmıştır. Sarı sim ile dival tekniğinde bitkisel formlarda işlemelidir. ipek muare 19.yüzyıl sonu. düzenli aralıklarla nar motifleri yerleş tirilmiş ve küçük kıvrık dallar serpiş tirilmiştir.. Girland sıraları arasında.1. çanta tekniği denen uygulama ile genişletilmiştir. Bel hizasında. El dikişi uygulanmış tır.72 İkietek entari. Ankara Boy:180cm.2. iki yanda derin yırtmaçları vardır. uzun ve geniş kesimlidir. Astarı yenilenmiştir. Yanları dikişlidir.80 K. omuz:27cm. Bel hizasından başlayıp aşağıya kadar üç paralel sıra halinde elbiseyi çevreleyen girland dizileri formunda düzenlenmiş kıvrım dallar ve bir kökten çıkan sümbül demetleri işlenmiştir. ön açıklığı göğüs altına kadar olan ikietek entaridir. kol boyu:42cm.

215 .kumaş ile astarlıdır.

15-2597 a Mor ipek kadife kullanılmıştır. Bükümlü tel ve tırtıl tel kullanılmıştır. yanlardan pili kırmak suretiyle. uzun düşük kollu. çiçekli dallar. Yanlardan derin yırtmaçlı. uzun ve geniş kesimlidir.81 K.. omuz:25cm. Sarı sim ile dival tekniğinde işlenmiştir.yüzyıl sonu.73 İkietek entari.Şekil 3. kol boyu:43cm. Ankara Boy:197cm. ön açıklığı göğüs altına kadar olan ikietek entaridir. Yuvarlak yakalı. K. kadife 19. Etek kenarlarına bordür olarak yılankavi kıvrımlı. yaka çevresine dilimli bir 216 .12-2594 nolu entari Katalog No. Bel hizasında.. çanta tekniği denen uygulama ile etek genişletilmiştir.

Aralardaki boşluklara ve kollara fiyonklu çiçekler ve püsküller serpiş tirilmiştir. Yerel ağızda holtalı yani şalvarlı entaridir. aşağıya kadar üç sıra fiyonklu ve saçaklı. Entarinin şalvarı vardır. El dikişi uygulanmıştır. çiçekler ve enginarlar ile oluş turulmuş girland motifleri yer alır. kol ağızlarına manşet gibi. 217 . sivrilen dilimli çerçeveler içinde kıvrık dallar ve çiçekler işlenmiştir. Yeşil ipekli kumaş ile astarlanmıştır. çiçek ve nar motifleri. Astarı yenilenmiştir. kıvrık dallar. Elbisenin bel hizasından başlayıp.çerçeve içinde kıvrık dallar.

Şekil 3.15-2597 a nolu entari 218 .82 K.

15-2597 a nolu entarinin şalvarı Katalog No.83 K.74 219 .Şekil 3.

omuz:21cm..yüzyıl sonu. K. ön açıklığı göğüs altına kadar olan ikietek entaridir. kıvrık dallar. kadife 19. Sarı sim ile dival tekniğinde işlenmiştir. Ankara Boy:175cm.. uzun ve geniş kesimlidir. 220 . yanlardan pili kırmak suretiyle. Elbisenin bel hizasından başlayıp. kıvrık dallar ve çiçekler işlenmiştir. Bükümlü tel ve tırtıl tel kullanılmıştır. yaka çevresine kıvrık dallar ve çiçeklerle oluş turulmuş bir kompozisyon işlenmiştir.İkietek entari. Kol ağızlarına manşet gibi.19-2601 a Bordo ipek kadife kullanılmıştır. aşağıya kadar dört sıra fiyonklu ve saçaklı. çanta tekniği denen uygulama ile etek genişletilmiştir. kol boyu: 47cm. Entarinin şalvarı vardır. Yanlardan derin yırtmaçlı. aralardaki boşluklara ve kollara fiyonklu çiçekler ve küçük çiçekler serpiş tirilmiştir. yaka ve kol ağızlarına zincir biçimli bordür. çiçekli dallar. El dikişi uygulanmıştır. uzun düşük kollu. Çirişli bez ile astarlanmıştır. Yuvarlak yakalı. çiçekler ve enginarlar ile oluş turulmuş girland motifleri yer alır. Bel hizasında. Yerel ağızda holtalı yani şalvarlı entaridir. Etek kenarlarına bordür olarak yılankavi kıvrımlı.

221 .

84 K.19-2601 a nolu entari 222 .Şekil 3.

ön açıklığı göğüs altına kadar olan entaridir.. çirişli kahverengi bezle zıh geçilmiştir.19-2601 a nolu entarinin şalvarı 3.2. Etekte iki sıra halinde kıvrımlı dallar. Kol ağzına yukarı doğru ok gibi sivrilen kıvrım dallı bir kompozisyon yerleş tirilmiştir. keten fırfır geçirilmiş. Aralardaki boşluklara serpme olarak üç çiçekli ufak motifler serpiş tirilmiştir. zambak demetleri ve püsküllerle süslü girlandlar yer alır.Şekil 3. Ankara Boy:155cm.75 Bindallı entari. Kırık beyaz pamuklu bez ile astarlanmış. yanlarda çanta tekniğiyle eteğe bolluk verilmiştir.85 K.yüzyıl sonu. Etek ucuna bordür olarak bir dizi lotus motifi işlenmiştir.2. 223 . kol boyu:52cm. Arka etek. Yaka çevresine kıvrık dallar ve zambak demetleri ile oluş turulmuş kompozisyon sıvama olarak işlenmiştir. K. etek ucuna beyaz fisto konmuş tur. El dikişi uygulanmış tır. omuz:24cm. etek kenarına 20cm. kadife 19. uzun düşük kollu. Önden kapalı yırtmaçsız entariler Katalog No. Sarı sim ile dival tekniğinde işlenmiş. Yaka ve kol ağızlarına beyaz. Yuvarlak yakalı. Bol kesimlidir.. tırtıl tel ve bükümlü tel kullanılmıştır. Entarinin ceketi vardır.17-2599 a Bordo ipek kadife kullanılmıştır. ön etekten uzundur.

224 .

Yuvarlak yakalı. uzun. manşet formunda çerçeve içine işleme yapılmıştır.yüzyıl sonu Boy:156cm. Kol ağızlarına da aynı şekilde. kollar ve omuzlarda rumili kıvrık 225 . ipek kadife kullanılmıştır.. beli kesiksiz boy entarisidir.24-2606 Bordo. Yaka çevresine sıvama olarak kıvrık dallar ve çiçekler işlenmiştir. K. Geniş kesimli entarinin eteklerine yanlarda bel hizasında uygulanan çanta tekniği ile bolluk verilmiştir.76 Bindallı entari. kol boyu:49cm.17-2599 a nolu entari Katalog No. Sarı sim ile dival tekniğinde işlenmiş.. Etek ucunda.Şekil 3. ön açıklığı göğüs altına kadar. omuz:19cm. düşük kollu.86 K. Tüm kenarlara sarı simli su taşı geçirilmiştir. 19. pul kullanılmıştır. kadife.

fiyonklarla bağlanmış altlarından püsküller sarkan. Sıra ile. El ve makina dikişi uygulanmıştır. Bel hizasına kadar üç sıra etek çevresini dolaşan girlandlar işlenmiştir. birer nar motifi üzerinde yer alan çiçek buketleri girlandları oluş turmaktadır. 226 . Koltuk altı ve kol üzeri bitkisel işleme ile dolgulanmıştır.dallardan oluşan bordürler yer alır. Mermerşahi ile astarlanmıştır. Aralarda sıra ile küçük bitkisel kompozisyonlar işlenmiştir.

. omuz:18cm.Şekil 3. kol boyu:50cm..24-2606 nolu entari Katalog No. kadife 19. İstanbul Boy:160cm.yüzyıl sonu. 227 .87 K.77 Bindallı entari.

Kol ve yaka ağızlarına beyaz dantel geçirilmiştir.54-2636 Mor ipek kadife kullanılmıştır. Yaka çevresi bahriyeli yakası formu oluş turan kıvrım dallar ve çeşitli çiçeklerle işlenmiştir. Etek kenarında da kıvrım dallı. Yuvarlak yakalı. önü kısa arkası uzun çan etekli bir boy entarisidir. Etek ucuna yeşil ipekliden 15cm. rumili bir bordür vardır. Yaka ve kol kenarları zincir benzeri bir bordür ile çevrilidir. tırtıl ve bükümlü tel kullanılmıştır. beli kesiksiz. yaka açıklığı göğüs altına kadar.iri güller ve dalların üzerinde çeşitli çiçeklerle hançer yapraklar yer alır. genişliğinde zıh geçilmiştir. Eteğin ön ve arkasında bir vazodan çıkarak tüm yüzeyi kaplayan S ve C kıvrımlı dallar. Beyaz pamuklu ile astarlanmıştır. Kollarda da bir kökten çıkıp tek ana dal üzerinde küçük dallar ve çeşitli çiçekler vardır. Sarı sim tel ile dival tekniğinde işlenmiş. El dikişi uygulanmıştır. uzun takma kollu. 228 .K.

88 K.Şekil 3.54-2636 nolu entari 229 .

Sim ile dival tekniğinde işlenmiş olup aralarda ince kadife renkli iplikle de işlemeler yapılmıştır. Aynı bordür eteğin arkasında görülmez. K. Aralarda yer alan kıvrık dallar ve çiçeklerin göbekleri yaprakları renkli kadife ipliklerle ayrıca işlenmiştir. kadife 19. Çevresinde kıvrık kılıç yaprakları küçük üzüm salkımları kıvrılarak tüm eteği dolanmaktadır. 230 . ön etek uzun olup kesim bozulmuş tur. Mor pamuklu ile astarlanmış olup astarı orijinal değildir. Etek çevresinin ön kısmını küçük girlandlı bir bordür dolanmaktadır..Katalog No. önden göğüs altına kadar açık uzun düşük kollu.. Makine dikişi uygulanmış tır. Orta Anadolu Boy:131cm.78 Bindallı entari.yüzyıl. omuz:21cm. Elbisenin omuzlarından kasılarak etek boyları dengesiz olarak kısalmış olup arka etek kısa. kol boyu:42cm. Omuzların hemen altında sağ ve solda açmış iri güller vardır.397-9751 Mor renkli ipek kadife kullanılmıştır. Yuvarlak yakalı. belden aşağı doğru etekleri peşlerle genişleyen boy entarisidir. Etek kısmının tam ortasında yer alan çok iri açmış bir gül gözükmektedir. Elbisenin orijinal kesimi ile oynanmıştır Elbisenin kollarının içine etek ucundan kesilen bordür parçaları eklenmiştir. Karın çevresinde geniş bir kurdeleden çıkan çok iri açmış çiçekler görülür.

231 .

yüzyıl . zambak motifleri ile işlenmiştir. kol boyu:47cm. Bol kesimli boy entarisidir. sarkaçlı palmet motifleri. K. başaklar..397-9751 nolu entari Katalog No. rozet çiçekleri. büyük açmış gül motifleri ile işlenmiştir. Yanları peşli olup çanta tekniği ile pili kırılarak eteğe bolluk verilmiştir.tırtıl tel ve bükümlü tel kullanılmıştır. Barok kıvrımlı çerçeve ortasında üçlü gül ve tek başak motifi vardır. Sarı klabdan ile dival tekniğinde işlenmiştir.Şekil 3. Yuvarlak yakalı. Arka etek. Mermerşahi ile astarlanmıştır.79 Bindallı entari. Mısır Boy:150cm. omuz:18cm. Etek kenarını bordür olarak birbirine bağlı. önden göğüs altına kadar açık..1867 yılında Mısır'dan getirilmiştir. Rodoslu Nesibe Kovacı'ya aittir. düşük ve uzun kolludur. Yaka çevresi geniş silme bitkisel kıvrık dallarla açmış küçük güller. El dikişi uygulanmıştır. rumiler. rozetler. pano halinde bir merkezden yukarı aşağıya doğru dağılan ve yanlara açılan bitkisel kıvrık dallar. Kolların ön yüzü pano halinde aynı tarzda süslemelidir. ön etekten uzundur. 232 . kadife 19. Ön ve arka etek. Kenar kısmına çirişli bez ile zıh geçirilmiştir.89 K.519-12031 Mor ipek kadife kullanılmıştır. aralarında rozet çiçekleri çevreleyen kıvrık desenler ve yapraklar dolanır. Pul. bitkisel kıvrık dallar. Arka etekte altı adet geniş kıvrık dal içerisi çapraz kafes örgü tarzında doldurulmuş tur.

233 .

Ankara Ön boy:140cm. K. Ayrıca yaka ve ön açıklık çevresine ince bir sıra geçme işlenmiş. Elbisenin içi kırık beyaz bez ile astarlanmış olup. tırtıl tel ve bükümlü tel ve pul kullanılarak dival tekniğinde işlenmiştir. önde göğüs altına kadar açıklığı olan. uzun düşük kollu. arka boy:154cm. Kadife 19.. etek ucuna ağaç kökünün altından geçen ve tüm eteği dolaşan bir lotus ve palmet dizisi işlenmiştir. önü daha kısa arkası uzun bir boy entarisidir.90 K. omuz:21cm.Şekil 3.. etek ucuna kahverengi 234 . kol boyu:48cm. Entarinin üst kısmı daha dardır. Elbisenin ön ve arka yüzünde etek ucuna yayılan geniş bir ağaç kökünden omuzlara kadar devam edip elbisenin tüm yüzeyini dolgulayan çeşitli kıvrımlı dallar ve farklı çiçeklerle yapraklar işlenmiştir. Kollarda da benzer şekilde önde ve arkada aynı şekilde geniş bir ağaç kökü ve bundan uzayan çeşitli bitkiler işlenmiştir. etek belden aşağı doğru çanta tekniği uygulanarak ve peşler yardımıyla genişler. El dikişi ve makina dikişi uygulanmıştır.948-15232 Bordo ipek kadife kullanılmıştır.yüzyıl sonu. Sarı sim.. iki çıtçıt ile kapanan.519-12031 nolu entari Katalog No.80 Bindallı entari. Yuvarlak yakalı.

235 .pamuklu kumaş tan zıh geçilmiştir. Kumaş yorgundur.

Şekil 3.81 Bindallı entari. Entari alt alta üç sıra halinde askı çelenkleri dizileri ile işlenmiştir.yüzyıl sonu Boy:142cm. bol bir boy entarisidir.91 K.948-15232 nolu entari Katalog No. Yakasına bir sıra dantel geçirilmiştir.240-1541 a Bordo ipek kadife kullanılmıştır.. Sarı sim ile dival tekniğinde işlemelidir. ön açıklığı göğüs altına kadar. K. Entarinin etekleri peşlerle genişletilmiştir. Askı 236 . kadife 19. uzun düşük kollu. beli kesiksiz. Yuvarlak yakalı.

237 . bir yukarı bakan lotus benzeri bitkisel motif sıralanmaktadır. Kol ağzına çiçek motifleri işlenmiştir. Dalın altında ve üzerinde alternatif olarak bir sekiz rakamını andıran motif. El dikişi uygulanmıştır. Kıvrılan bir dal eteği dolaşmaktadır. Entarinin ceketi vardır. Yaka çevresine bordür olarak zincir motifi işlenmiştir.çelenkleri zincir şeklinde olup uçlarından ve aralarından püsküller sarkmaktadır. Her bir çelengin ortasında birer vazo yer almakta ve vazodan çiçekler ve uzun dallar çıkmaktadır. Kahverengi astarlık pamuklu bez ile astarlıdır. etek ucunu da bir bordür dolaşmaktadır. Ortadaki çiçekler omuzlara doğru uzamaktadır.

Şekil 3.240-1541 a nolu entari 238 .92 K.

240-1541 a nolu entarinin ceketi Katalog No.82 239 .93 K.Şekil 3.

pul ve bükümlü tel kullanılmış tır. İnce.yy başı. uzun. Kol üzeri bitkisel motifli işleme ile dolgulanmıştır.Bindallı entari.kol boyu. pamuklu krem rengi bezle astarlanmıştır. ön açıklığı göğüs altına kadar.. Tüm kenarlara krem rengi makina danteli geçirilmiştir. omuz. Çerçevenin alt kısmı askı çelengi şeklinde olup yanlarda da devam etmekte ancak tamamlanmamakta ve aynı motifin arkada devam eden kısmı ile birleşmemektedir. Ön ortada entarinin önünü kaplayacak şekilde kalp şeklini andıran bir çerçeve yer alır bu çerçevenin içinde de aynı işleme motifleri devam eder.132cm. Etek ucuna birbirlerine püsküllerle bağlanan askı çelenkleri işlenmiştir. Yuvarlak yakalı.617-12480 Koyu kırmızı ipek kadife kullanılmıştır. beli kesiksiz boy entarisidir. K.50cm. El ve makina dikişi uygulanmıştır. İstanbul Boy. Yaka çevresine. Entarinin tüm yüzeyi sıvama olarak kıvrımlı dallar ve kabartma rozet çiçeklerle işlenmiştir. düşük kollu. Sarı sim ile dival tekniğinde işlenmiş. 240 . kadife 20. göğüs açıklığı da dahil olmak üzere bir palmet dizisi işlenmiştir.16cm..

241

Şekil 3.94 K.617-12480 nolu entari

Katalog No.83 Bindallı entari, kadife 19.yüzyıl Boy:146cm., kol boyu:49cm., omuz:19cm. K.396-9750 Koyu mor ipek kadife kullanılmıştır. Yuvarlak yakalı, önde göğüs altına kadar açıklığı olan, iki adet ilik ve düğme ile kapanan, uzun düşük kollu, önü daha kısa arkası uzun bir boy entarisidir. Entari iki ana parçadan oluşmaktadır, etek peşlerle genişlemektedir. Etek çan biçiminde aşağı doğru bollaşmaktadır. Sarı sim, tırtıl tel ve bükümlü tel kullanılarak dival tekniğinde işlenmiştir, puan işi ve sepet işi teknikleri uygulanmıştır. Elbisenin ön ve arka yüzünde altı adet girlandın çevrelediği barok vazolardan çıkan açmış iri güller, kıvrık dallar, yapraklar, sümbüller, goncalar ile çok ağır olmak üzere sıvama işleme vardır. Kol ağızlarından yukarı doğru, bir demet şeklinde açmış iri güller, goncalar kıvrık dallar, yaka çevresinde ise aynı tarzda çok iri kıvrık dallar ve güller yer alır. Etek çevresini, barok stilize iri kıvrık dallar ve rozet çiçeklerden oluşan bir bordür dolanır. El dikişi ve makina dikişi uygulanmıştır. Entarinin içi kırık beyaz bez ile astarlanmış olup, kol içleri ve etek kenarı verev çizgili pazen ile astarlanmıştır.

242

243

Şekil 3.95 K.396-9750 nolu entari

Katalog No.84 Bindallı entari, kadife 19.yüzyıl Boy.145cm. K.307-1874 Mor ipek kadife kullanılmıştır. Üst kısmı vücuda oturan, eteği çanta tekniği ile pililerle genişleyen boy entarisidir. Yuvarlak yakalı ve uzun düşük kollu, ön açıklığı göğüs altına kadar olan entarinin arka eteği ön eteğinden uzundur. Sarı sim ile dival tekniğinde bitkisel motiflerle işlenmiştir. Yaka çevresi ve kollarda kıvrımlı dallar işlenmiştir.Yaka çevresinde dallar arasında ön tarafta püskül motifleri işlenmiş, arkada kompozisyon bir gül motif ile sonuçlandırılmış, kollarda ise kompozisyonun merkezinde iri güller işlenmiş tir. Eteğin ön ve arka yüzünde üst üste iki tane sepet içinde güller ve bunlardan uzanan kıvrımlı dallar görülmektedir. Etek ucunu oval madalyonlardan oluşan ince bir bordür dolanmaktadır. 244

Makina ve el dikişi uygulanmıştır. Beyaz pamuklu astarı vardır. Etek ucuna mavi, lacivert kareli pamuklu kumaşla zıh geçilmiştir.

245

Şekil 3.96 K.307-1874 nolu entari

Katalog No.85 Bindallı entari, Kadife 19.yy sonu-20.yy başı , İstanbul Boy:137cm., kol boyu:49cm., omuz:15cm. K.665-13491 Bordo ipek kadife kullanılmıştır. Yuvarlak yakalı, ön açıklığı göğüs altına kadar, uzun,

246

düşük kollu, beli kesiksiz çan etekli bir boy entarisidir. Sarı sim ve bükümlü telle dival tekniğinde işlenmiş. Tüm kenarlara sonradan makina danteli geçirilmiştir. Yaka çevresine ön açıklığın alt noktasından başlayıp omuzlara doğru uzayan kıvrımlı dallar işlenmiştir. dallar üzerinde lale ve rozet çiçekler, akantus yapraklarına benzer yapraklar görülmektedir. Etek ucuna, birbirlerine kıvrımlı dallarla bağlanan stilize olarak vazodan çıkan çiçekler işlenmiştir. Ön ortada etekten ön açıklık altına kadar uzayan stilize büyük bir vazodan çıkan iri bir gül motifi ve kıvrılan dallarla aşağıya sarkan zambak motifleri işlendiği görülür. Ön açıklığın hemen altından başlayan iki sıra askı çelengi yanlardan arkaya dönmektedir. İki sıranın arasından aşağıya sarkar şekilde yerleş tirilmiş, iri çiçekli dallar yer almaktadır. Kol üzerine omuza doğru uzayan iri çiçekli bir dal işlenmiştir. Entarinin tüm yüzeyi sıvama olarak işleme ile doldurulmuş tur. Arkada da benzer bir işleme

kompozisyonu yer alır, burada askı çelenkleri ensenin hemen altında yer alan kıvrımlı dallardan oluşan oval bitkisel kompozisyona asılmış şekilde işlenmiştir. El dikişi uygulanmıştır. İnce, pamuklu krem rengi bezle astarlanmıştır. Kötü tamirlerle bozulmuş entari tamamen sökülüp aslına uygun hale getirilmiştir.

247

97 K.665-13491 nolu entari 248 .Şekil 3.

İşlemede tırtıl tel de kullanılmıştır. yapraklar ve menekşelerden oluşmaktadır. Kadife 19. Ense ortası ile arka eteğin alt ortasına ön ortada yer alan çiçek buketi kompozisyonu işlenmiştir. etek uçlarını dolaşan ön ortadan tekrar yukarı çıkan ve yaka kenarlarını çeviren. Bunların en altında fiyonkla bağlanmış bir çiçek buketi işlenmiştir.Katalog No. kol kenarlarını çevreleyen bir bordür yer alır. 249 . kıvrık dallar. Elbisenin tüm yüzeyine serpme olarak yaprakları ile birlikte menekşe ve gül motifi işlenmiştir. Beyaz pamuklu bez ile astarlanmıştır.yy sonu-20. El ve makina dikişi uygulanmıştır. Elbisenin ensesinden iki sıra halinde aşağıya inen. uzun çan etekli bir boy entarisidir.86 Bindallı entari. Tüm kenarlara mor ipekli ile zıh geçilmiştir. Sim ile dival tekniğinde işlenmiştir. ön açıklığı göğüs altına kadar olup uzun düşük kollu. Önde iki bordürün arasında altı adet menekşe motifi alt alta dizilidir.yy başı Boy:150 cm. Bu bordür. Eteğin arkası daha uzundur.270-1741 Mor ipek kadife kullanılmıştır. K. Yuvarlak yakalı.

250 .

251 . omuz:19cm.yüzyıl Boy:146cm. Kol ağızlarına yakadaki kompozisyonun küçük bir kısmı işlenmiştir.87 Entari.. göğüs altına kadar ön açıklığı olan. Yaka çevresine makine danteli geçirilmiştir.. Entarinin tam ortasında iri bir vazodan çıkan 3 adet kocaman gül ve muhtelif çiçeklerle kıvrımlı dallar entarinin tüm yüzeyini dolaşmaktadır. etek kenarına kareli pamuklu ile zıh geçilmiştir. kol boyu:50cm. beyaz pamuklu bez ile astarlanmış. El dikişi uygulanmış. K. Yaka çevresi girift bitkisel kompozisyonla işlenmiş tir. İpekli dokuma 19. püsküllü bir bordür işlenmiştir. belden çanta tekniği ile etekleri genişletilmiş bir boy entarisidir. Etek kenarlarına birbirine askı çelenkleri ile bağlı. Yuvarlak yakalı.16-2598 Mor ipek kadife kullanılmıştır.270-1741 nolu entari Katalog No. uzun düşük kollu. arka eteği ön eteğinden daha uzun.Şekil 3. Entari dival tekniğinde işlemelidir.98 K.

252 .

16-2598 nolu entari Katalog No.. Pul. sim tel kullanılmıştır.88 Bindallı entari. ipekli kumaş 19.yüzyıl Boy.44cm. granat kullanılmıştır.22cm.167cm. düşük uzun kollu entari dört ana parçadan oluşup yanlarda birer üçgen parça ile etek kısmında genişletilmiş olup ayrıca bel hizasındaki pililerle yani çanta tekniği ile bolluk sağlanmıştır.Şekil 3. Entarinin arka eteği öne göre oldukça uzundur. bükümlü tel. omuz.99 K. sırma tırtıl tel. Fiyonklarla tutturulmuş 4 adet girland dizisinin aralarına işlenen 253 . Dival tekniği ve sarma tekniğinde puan işi ve sap işi tekniğinde işleme yapılmıştır.395-9749 Koyu bordo ipekli kumaş. K. Yuvarlak yakalı önden göğüs altına kadar açık.. kol boyu.

E1 dikişi uygulanmıştır. Kol ağızlarında yer alan aynı motif dirseğe doğru küçük bir üçgen meydana getirmektedir. Etek uçlarında ise aynı süsleme tek sıra halinde ince bir bordür olarak dolanmaktadır. Astarı değişmiş olup sentetik ipekli. bej üzerine çizgili bir kumaş tır.asma yapraklı üzüm salkımları silme olarak tüm elbiseyi kaplar. 254 . Yaka çevresindeki üzüm ve asma yapraklı bordür üçgen olarak sırta kadar uzanır.

Şekil 3.60cm.100 K. omuz.135cm.yüzyıl Boy. saten 19. 255 . kol boyu..395-9749 nolu entari Katalog No.89 Gelinlik.17cm..

256 .K. Tam ortada iri bir Barok vazodan yükselen kıvrık dallar ve serpme olarak küçük çiçek dalları ve çift sıra sarkaçlı zincir motifi yer alır. Beyaz pamuklu ile astarlı olup astarı orijinal değildir. Makine ve el dikişi bir arada uygulanmıştır. Sarı sim ile dival tekniğinde işlenmiştir. Ön açıklığın hemen altından alt alta yanlarda çifte zincirli sarkaçlı girlandlar bulunur. Yaka çevresi. Arka yüz ise öndeki bordürün daha iri dilimlisi ise arkada yer alır. Düz yuvarlak yakalı. kol ağızları ve etek kenarları beyaz makine danteli ile çevrilmiştir. Sol taraf ve kol dikişleri ile oynanmıştır. bir boy elbisesidir. Bükümlü tel ve pul kullanılmıştır. Ortada iri çiçek dalı çevresinde serpme olarak küçük çiçek dalları yer alır. Kol ağızlarındaki süslemeler ön etek kenarları ile aynıdır. Ön boşluktan Barok bin vazodan yükselen kıvrık dallar ve güller yer alır. ön açıklığı göğüs altına kadar olup takma büzgülü kollu. Elbisenin önü ve kenarları çift bordürlü olup öndeki küçük fisto dilimli arkadaki içiçe geçmiş kıvrık dallar olup aralarda bir su halinde papatya dizisi yer alır.330-3022 Açık eflatun saten kullanılmıştır. Bedeni aşırı geniştir.

330-3022 nolu gelinlik 257 .Şekil 3.101 K.

Kütahya Boy:143 cm. evaze kesimli bir boy entarisidir. Elbisenin önünde iki köşede yukarıya doğru barok bir vazodan yükselen gül dalları yer almaktadır. beli kesiksiz. kol boyu:54 cm. Genişliğinde pembe bezden zıh geçilmiştir. Sarı klabdan ile dival tekniğinde işlenmiş. Makina dikişi uygulanmıştır. Kol ile oynanmış. uzun. ön panonun etrafını yalnızca kıvrım dallı bordür geçmektedir..90 Gelinlik. takma kollu. Omuzlardan kısa. omuz:16 cm. Bu kısım alternatif olarak bir girland benzeri bitkisel desenli işleme.60-2642 Yakut rengi atlas kullanılmıştır. Elbisenin önü yukarıdan aşağı doğru genişleyen bir pano halindedir. bol. koltuk altları ve çevresi akmıştır. bir sıra da kıvrım dallı bordür dolaşmaktadır. arka ortadan uzun püsküller sarkan ve iki tarafında dallar olan sırt süslemesi vardır. boyun hizasında bir düğme ile kapanır. Yuvarlak yakalı.Katalog No. Kollar üzerinde de güllü dallar görülmektedir.yüzyıl sonu.. Aynı bordürler kol ağzında da yer almaktadır. Beyaz patiska ile astarlıdır. Elbisenin tüm etek ucunu bir sıra zikzaklı . atlas 19. tırtıl tel ve pul kullanılmıştır. Sağ yandan olan açıklığı. etek kenarına 11cm. 258 . K. bir kumaşı iplik çekerek büzüp oluşturulmuş petek şeklindeki bezeme olmak üzere alt alta dokuz bölümdür. Diğer yerlerinde de bazı akmalar vardır.

259 .

135cm.Şekil 3.91 Gelinlik.Koltuk altlarında birer rozetin işlenmiş olduğu görülür. Bu bölümün iki yanında omuzlardan başlayıp eteğe kadar inen ve etek kenarını dolaşan bir bordür görülmektedir. Dival tekniğinde işlemelidir. tırtıl telle hareketlendirilmiştir. Bu güllerin dalları yukarı ve arkaya doğru dönmektedir. İstanbul Boy. yakanın hemen altından başlayarak her bölümün altına fisto dilimleri işlenmiş dilimlerin altında da aşağı doğru sayısı artan püskül motifleri işlenmiştir. yakada iki adet kopça ile iliklenen. Geri kalan alanlarda ve kollarda serpme küçük çiçekler işlenmiştir. Bu genişçe bordür kıvrımlı bir dal olup bu dalın içinde sıra ile ajurlu iri rumiler işlenmiştir. Kendi kumaşından kemeri vardır. takma kollu bir boy entarisidir. K. koltuk altından aşağıya doğru bollaşarak inen . Bordürün köşe yaptığı iki yanda bir kökten çıkan fiyonkla bağlanmış gül motifleri vardır.60-2642 nolu entari Katalog No. atlas 19. Kol ağızlarında da rumili bordür 260 . Ön orta kısmı ayrı bir kumaş tan olup büzülerek bal peteği denilen süsleme tekniği uygulanmış. Kol yaka ve etek kenarlarına ince dantel geçirilmiştir. Entari arka yüzde sırt hizasından üç adet pens ile vücuda oturur.yüzyıl sonu.102 K. ön açıklığı sol göğüs kısmında bele kadar devam eden. Üst üste dört bölüm bal peteği yapılmış . Kare yakalı.241-9544 Krem rengi saten kullanılmıştır.

Makina dikişi uygulanmıştır.tekrarlanmaktadır. ayrıca etek ucuna 10cm. kadar bir kumaşla zıh geçilmiştir. 261 . Elbisenin ön ortasındaki parça astarlıdır.

Ön ortada yaka açıklığından aşağı doğru sekiz rozet çiçek işlenmiş. omuz. ön etek daha kısadır.103 K. uzun takma kollu. K. Eteği peşlerle genişletilmiştir. İşlemede sarı sim tel.92 Bindallı entari. bükümlü tel. İşleme elbisenin tüm yüzeyine yayılmaktadır. kolları büzgülü olup bileğe doğru daralan bol bir boy entarisidir. Entari dival tekniğinde işlemelidir. kol boyu:46cm.yy başı. tırtıl tel . İstanbul Boy:135cm.yüzyıl sonu-20.Şekil 3. Entarinin ön açıklığı üç adet agrafla iliklenmektedir. ve pul kullanılmıştır. kadife 19.12cm.241-9544 nolu entari Katalog No. Ön açıklığı göğüs altına kadar olan .. bunun altında fiyonkla bağlanmış çeşitli 262 .158-9530 Bordo ipek kadife kullanılmıştır. Entarinin gömlek yakası biçiminde takma yakası vardır. Arka etek uzun. Yakanın iki yanından eteğe doğru inen ve kıvrılarak arkaya dönen kıvrımlı ve stilize bitkisel motifli bir bordür vardır..

Beyaz astarlık bezle astarlanmış. Ön kısmın iki tarafında . eninde zıh geçilmiştir. elbisenin arka yüzünde de tamamen yüzeyi kaplayan kıvrımlı dallar ve çeşitli çiçekler işlenmiştir. El ve makina dikişi uygulanmıştır. bordürlerin içinde kalan alanda büyük vazolardan çıkan açmış iri güller ve uzayıp devam eden yapraklı dallar ile vazoların çevrelerinde yer alan yapraklı dallar işlenmiştir. etek ucuna kırmızı kumaştan 13 cm. 263 .çiçeklerin işlendiği bir buket yer almaktadır.

Trabzon Boy:167cm.93 Bindallı entari. kol boyu:42cm. kadife 20. Uzun takma kollu. ön açıklığı göğüs altına 264 . K.158-9530 nolu entari Katalog No..Şekil 3.104 K.. omuz:17cm.612-12475 Lacivert ipek kadife kullanılmıştır. bebe yakalı.yüzyıl başı.

Entari. Fiyonkların iki yanından aşağıya doğru geniş birer bant halinde salkım çiçekler açmış kıvrımlı dallardan oluşan işleme iner. yaka ve manşetlerde kahverengi çirişli bezle . Eteğin arkası uzundur etek uçlarına doğru genişlemektedir. manşetler ve arka kemerde de görülür. Aynı işleme yaka. Etek ucu. Bel. yaka patı. El ve makine dikişi uygulanmıştır. Ön ortada yakadan eteğe kadar inen bir sıra fiyonk motifi işlenmiştir. Trabzonlu Nisvet Hafız Hanıma aittir. 265 . İki yanda cepleri olduğu anlaşılmaktadır. kollar ve beden krem rengi pamuklu bezle astarlanmıştır. eteğe geldiğinde dönerek etek kenarını dolaşır. Kollarda süs manşetleri vardır. Astar kalça hizasında kesilmiştir. Sarı sim tel ile sarma tekniğinde işlenmiştir. etek kısmı astarsızdır.kadar olup patla kapanan bol kesimli bir boy entarisidir. arka kemer yardımıyla büzülmektedir.

Şekil 3.612-12475 nolu entari 266 .105 K.

267 . uzun düşük kollu. K. kol boyu:47cm. Sekiz kollu çiçek motifi dizi halinde tekrarlanmaktadır. Patiska ile astarlanmış olup etek çevresine 5cm. işlemeli kumaş 20..yüzyıl başı Boy:119cm. beyaz renkteki yolların üzeri top halindeyken işlenmiştir.280-1754 Ağabani denilen sarı iplikle işlenmiş pamuklu dokuma kullanılmıştır. eninde kahverengi pamuklu kumaş zıh olarak geçilmiştir. ön açıklığı göğüs altına kadar olup tek düğme ile boyundan iliklenen. Kırık beyaz ve bej rengi yollu olup. Bal sarısı floş iplikle suzeni tekniğinde top halindeyken işlenmiştir. Kırık beyaz renkteki çizgilerin üzeri boydan boya işlenmiştir. omuz:14cm. Sağ göğüs altında küçük bir cebi vardır. koltuk altından eteklere doğru evaze olarak bollaşan boy entarisidir. Yuvarlak yakalı.Katalog No.94 Entari.. Makina dikişi uygulanmıştır.

268 .

K. kol boyu:53cm. ön açıklığı göğüs altına kadar. Yuvarlak yakalı.95 Entari. ipekli dokuma kullanılmış tır. serpme çiçek desenleri ve açık renk.Şekil 3.106 K. Entarinin ceketi vardır. 269 .yüzyıl sonu Boy:141cm. omuz:16cm. Yakası bir düğme ile iliklenmektedir. Açık pembe pamuklu ile astarlanmış tır. ipekli dokuma 19.238-1539 a Erguvan rengi zemin üzerine. zemin rengine yakın. Süslemesi yoktur. geniş boyuna çiçekli ve yaprak desenli yollu.. uzun.280-1754 nolu entari Katalog No.. Makine dikişi uygulanmıştır. koltuk altından etek uçlarına doğru evaze olarak inen bir boy entarisidir. düşük kollu.

270 .

238-1539 a nolu entari Katalog No. omuz:5cm. Küçük parçalardan ekler yapılarak kalıba yerleş tirilmiştir ve kesilmiştir. kol boyu:50cm.Şekil 3. Ön açıklık kenarına ve kol ağızlarına pembe ve sarı simli kordon kullanılarak yapılmış zikzak şeklindeki harç geçirilmiş tir. uzun düşük kollu.96 Entari.. ipekli dokuma 19. Pembe zikzakların ucunda sarı kordonla yapılmış birer 271 . Yuvarlak yakalı.729-14003 a Açık pembe zemin üzerine sim klabdanla dokunmuş çiçek desenli brokar kullanılmıştır. boyun hizasından sedef bir düğme ile kapanmakta olan bir boy entarisidir. ön açıklığı göğüs altına kadar olup. etekleri peşlerle genişletilmiş.107 K. İstanbul Boy:141cm. K..yüzyıl.

düğme ve birit ilik izlenimi vermektedir. Harç. El ve makina dikişi uygulanmıştır. Entarinin ceketi vardır. Açık pembe ince pamuklu ile astarlanmıştır. 272 .yuvarlak yer almaktadır.

108 K.729-14003 a nolu entari 273 .Şekil 3.

109 K.729-14003 a nolu entarinin ceketi Katalog No. işlemeli kumaş 274 .97 Entari.Şekil 3.

işlendikten sonra biçilmiştir. Elbisenin yüzeyi üzerinde dağınık olarak irili ufaklı kıvrımlı dallar serpme olarak işlenmiştir. Aralarda minik laleler yer almaktadır. yakadan bir agrafla ilklenen. Makina dikişi uygulanmıştır. Kollarına eğim verilmiştir. Kumaş işlemeli olup. Gümüş tel. Entarinin ceketi vardır.. omuz:17cm. 275 . kol boyu:55cm.. uzun takma kollu.yüzyıl başı. ön açıklığı göğüs altına kadar olup. K. etekleri verev olarak peşlerle genişletilmiş bol bir boy entarisidir. Ankara Boy:138cm. bükümlü tel ve pul ile dival tekniğinde işlemelidir.697-13824 a Mavi ipekli muare kullanılmıştır. Yaka çevresine ve kol ağızlarına makina danteli geçirilmiştir. Etek kenarına 16cm. Kırık beyaz astarlık bezle astarlanmıştır. Yuvarlak yakalı. eninde bej rengi pamuklu kumaş tan zıh geçilmiştir.20.

Şekil 3.110 K.697-13824 a nolu entari

276

277

Şekil 3.111 K.697-13824 a nolu entarinin ceketi

Katalog No.98 Entari, ipekli dokuma 20.yüzyıl başı Boy:132cm., kol boyu:52cm., omuz:15cm. K.398-9622 Erguvani pembe ve, klabdanla dokunmuş, kendinden desenli ipekli brokar dokuma kullanılmıştır. Şakayık desenleri ve çevresinde küçük benekler vardır. Küçük hakim yakalı, önden göğüs altına kadar açık, uzun takma kollu, koltuk altlarından itibaren peşlerle genişletilmiş boy entarisidir. El dikişi uygulanmıştır. Elbisenin içi astarlanmış olup etek kenarına 4cm. zıh geçilmiştir. beyaz patiska ile

278

279

Şekil 3.112 K.398-9622 nolu entari

Katalog No.99 Entari, brokar 19.yüzyıl sonu-20.yüzyıl başı, İstanbul Boy:143cm. kol boyu:56cm. Omuz:15cm. K.730-14004 Koyu pembe atlas zemin üzerine hem zemin renginde dokuma tekniği ile hem de sarı simli klabdan ile bitki grupları şeklinde desenli ipekli brokar kullanılmıştır. Muhtemelen

Avrupa’dan ithal edilmiştir. Yuvarlak yakalı, yaka açıklığı göğüs altına kadar olup patla kapanan ve bir adet sedef düğme ile boyundan iliklenen, önü kapalı, uzun kollu, etekleri peşlerle genişletilmiş bir boy entarisidir. Koltuk altlarından başlayarak geniş üçgen parçalarla elbise eteklere doğru genişletilmiştir. Çok sayıda küçük parça birleş tirilerek kullanılmıştır. Elbisenin üst kısmı vücuda oturmaktadır. El dikişi uygulanmıştır. Pembe pamuklu hafif çirişli, astarlık bez ile astarlanmıştır.

280

281

Şekil 3.113 K.730-14004 nolu entari

Katalog No.100 Entari, İpekli dokuma 19.yüzyıl sonu-20.yüzyıl başı, İstanbul Boy:136,5cm., kol boyu:49cm., omuz:16cm. K.934-15191

282

Etek ucundaki dilimler olduğu gibi bırakılmış ve etek ucundaki süsleme olduğu gibi kullanılmıştır. Etek uçları dilimli kesilmiştir. Entari muhtemelen bir üç etek entariden bozularak yapılmıştır. 283 . kol ağızları ve etek uçlarına sarı simli kordon ile kordon kıvırma tekniğinde yapılmış çiçekli harç tutturulmuş tur. Koltuk altları kuşlu olup kol takma tekniği tam oturmamıştır. yaka açıklığı göğüs altına kadar olup patla kapanan ve üç adet sedef düğme ile iliklenen.İ pek pamuk ve klabdanla dokunmuş savaiye benzer dokuma kullanılmış. düşük uzun kollu. Klabdanla dokunmuş yolların arasında aynı genişlikte açık somon rengi zemin üzerine hafifçe kıvrılarak uzayan bir dala bağlı yeşil yapraklar yer alır. ön açıklık. bu yolların ortasına siyah renkte sarmal biçimli bir su yerleş tirilmiş. Boyuna klabdanla dokunmuş yolları olan. Ön ortadan astarla birlikte birleş tirme dikişi yapılmış tır. önü kapalı. Yan yırtmaçların açıklığı araya konan parçalarla kapanmış. etekleri peşlerle genişletilmiş bir boy entarisidir. Kırık beyaz renkte pamuklu astarlık bez ile astarlanmıştır. Yaka. Hint kumaşı olabilir. Osmanlı dokuması değil. koltuk altına amorf kuşlar konmuş tur. El dikişi uygulanmıştır. Yuvarlak yakalı.

114 K.934-15191 nolu entari 284 .Şekil 3.

Kol ağızları fırfırlıdır. eninde beyaz makina danteli geçirilmiştir.101 Entari. uzun takma kollu.27-2609 Siklamen pembesi ipekli zemin üzerine.yüzyıl sonu-20 yüzyıl başı Boy:141cm. sarı pamuk ipliği ile desen verilmiş. çiçekli dokuma kullanılmıştır. ipekli dokuma 19. kol boyu:51cm. Etek kenarına da ikinci bir kat halinde fırfır konmuş tur. diğeri göğse doğru sivrilen geniş yaka olmak üzere. omuzları pilili. K. kollara boyanmış pembe mermerşahi astar konmuş tur. ön açıklığı göğüs hizasına kadar olup üç adet çıtçıtla kapanan. Beden astarsızdır. omuz:15cm. Makina dikişi uygulanmıştır. 285 . beli kesiksiz boy entarisidir. sırttan robalı... Biri erkek yaka. Kol ağızlarına ve yaka çevresine 4cm.Katalog No. çift yakalı.

286 .

yüzyıl başı Boy:143cm. Süslemesi yoktur. Sırt hizasında tam ortası pileli olup arkada bele oturması sağlanmıştır.yüzyıl sonu-20.Şekil 3. Takma gömlek yakalı.. ön açıklığı göğüs altına kadar olup iki adet sedef düğme ile kapanan. omuz:13cm. etekleri koltuk altından itibaren peşlerle genişletilmiş. Entarinin ceketi vardır.27-2609 nolu entari Katalog No. Yaka çevresi nervürlüdür. K. ipekli dokuma 19. çok bol kesimli bir boy entarisidir. takma uzun kollu.. kol boyu:54cm. Astarsız olup sadece sırt parçası ve etek çevresi astarlanmıştır. 287 . kol ağızları geniş.436-10355 a Pembe zemin üzerine lacivert sarı balık sırtı ince yolu ipekli-pamuklu karışımı kumaş kullanılmıştır.102 Entari. Makina dikişi uygulanmıştır.115 K.

288 .

116 K.Şekil 3.436-10355 a nolu entari 289 .

ağabani kumaş kullanılmıştır. omuz:14cm. K.379-9642 Kırık beyaz patiska üzerine işlemeli.436-10355 a nolu entarinin ceketi Katalog No.Şekil 3.117 K. ön 290 .103 Entari..yüzyıl başı Boy:124cm. işlemeli kumaş 20. Etek uçlarına doğru evaze olarak genişleyen entari küçük denizci yakalı olup göğüs hizasından robalı. kol boyu:58cm..

Entarinin kumaşı top halindeyken floş iplikle suzeni tekniğinde işlenmiştir. Manşetlere yaka ve etek çevresine ince krem rengi dantel geçmiştir. dört adet metal çıtçıt ile kapanır. Astarı yoktur. Kollar takma olup dirsek hizasından ikinci bir parça eklenerek daralmıştır. Etek çevresine 20 cm. eninde kırık beyaz bez ile zıh geçmiştir. 291 . sadece yaka çevresi astarlanmıştır.açıklığı göğüs altına kadar olup. Beyaz Patiska üzerine kum sarısı floş iplikle silme olarak diyagonal bir hat üzerinde yer alan üç yapraklı yonca ve papatya dizisi kumaş gibi sonsuz bir görünüm içermektedir. El dikişi ve makine dikişi beraber uygulanmıştır.

118 K.Şekil 3.379-9642 nolu entari Katalog No.104 292 .

Entari. Astarsız olup sadece yaka çevresi beyaz pamuklu bez ile astarlanmıştır.yüzyıl sonu-20. K. Makine danteli kullanılmıştır. Yaka ağzı ve çevresi bitkisel desenli kırık beyaz dantel geçmiştir.. bitkisel desenli 3 cm. ipekli kumaş 19. kalınlığında bir sutaşı ile çevrilmiştir. omuz:14cm.435-10354 a Pembe. Geniş kesimli bir boy entarisidir. kol ağızları. Ön ve arkadan göğüs altına-hizasından robalı olup pililerle bolluk sağlanmıştır. kol ağızları çift katlı önden göğüs altına kadar açık olup iki adet çıtçıt ile kapanır.yüzyıl başı Boy:137cm. Entarinin ceketi vardır. kol boyu:49cm. Uzun takma kollu. ipekli-pamuklu kendinden beyaz stilize küçük çiçekli desenli kumaş kullanılmıştır . Makine dikişi uygulanmış tır.. ön açıklığın dikiş yeri boydan boya pembe zeminli. Ön roba çevresi. 293 .

294 .

435-10354 a nolu entari 295 .119 K.Şekil 3.

..yüzyıl başı.435-10354 a nolu entarinin ceketi Katalog No. eninde beyaz bezden zıh geçmiştir. Motifler çizilip sonra işlenmiştir. Kollar iki katlı ve volanlıdır. işlemeli kumaş 20.380-9643 Ağabani adı verilen. Kırık beyaz patiska üzerine kum sarısı floş iplikle suzeni tekniğinde silme olarak diagonal bir hat üzerinde yer alan üç yapraklı yonca ve papatya dizisi kumaş gibi sonsuz bir görünüm oluş turmaktadır. Makine dikişi uygulanmıştır 296 . Sırt hizasından pilikaşe ile bollaşmaktadır.Şekil 3. Kol kenarlarına yaka çevresine ve elbiseyi bir bordür gibi dolanan dantel ve kurdele şeritler elbiseyi süsler.120 K.105 Entari. sarı floş iplikle işlenmiş kırık beyaz patiska kullanılmıştır. K. Arka yüz bel hizasına kadar astarlanmış olup etek uçlarına 17 cm. omuz:11cm. İstanbul Boy:150cm. Kare yakalı olup yakadan başlayan pililerle bollaşan entarinin arkasına "V" şeklinde dönen yakası vardır. Sağ göğüs hizasından üç adet çıtçıt ile kapanır. kol boyu:42cm.

297 .

Şekil 3. ön açıklığı göğüs altına kadar devam eden.121 K. uzun kollu entarinin yanlarında çanta tekniği ile eteklere bolluk verilmiştir. Çok bol kesimli boy entarisidir.7-2589 Erguvan rengi ipekli zemin üzerine. El ve makina dikişi uygulanmıştır.. brokar 20. Orta Anadolu Boy:131cm. omuz:12cm. K.106 Entari.380-9643 nolu entari Katalog No. 298 . simle tüm yüzeyi dolduran. Etek ucu ve kol ağızlarına koyu renk kumaşla zıh geçilmiştir. dallarla yapılmış bölmeler içinde yer alan çiçek motifli brokar kumaş kullanılmıştır. kol boyu:47cm.. Kol içlerine ölçüsüz parçalar eklenmiştir. "V" Yakalı.yüzyıl başı. Kollar astarlıdır.

299 .

6-2588 300 . omuz:18cm K.Şekil 3.. altıparmak 20.yüzyıl başı Boy:129cm.7-2589 nolu entari Katalog No.122 K.107 Entari. kol boyu:50cm..

301 . beyaz yollu. uzun düşük kollu. mavi. dört adet düğme ile kapanmaktadır. etek kenarlarına bordo astarlık kumaş tan. Yuvarlak yakalı. yanlarda çanta tekniği ile pili kırılmış bol entaridir. Kol içi ve göğüs hizası patiska ile astarlanmış. altıparmak kumaşı kullanılmıştır. kırmızı. Ön açıklığı kendi kumaşı ile patlı. 14cm eninde zıh geçilmiştir. göğüs altına kadar açıktır. beli kesiksiz.Bordo. hareli ipek ve pamuk karışık. Makina dikişi uygulanmıştır.

Şekil 3.6-2588 nolu entari 302 .123 K.

108 Entari.. kol boyu. Yaka içinden göğüs altına kadar gelen kırık beyaz pamuklu bezden yeni astar yapılmıştır. kol ağızları büzülmüş uzcuna bir sıra ara danteli ve altına da ucu dilimli geniş dantel geçirilmiştir. Entarinin astarı yoktur. uzun takma kollu. bedeni aşırı bol olup arkada belde yer alan pililer ve arkadaki kuplarla hafifçe bele oturtulmuş bir boy entarisidir. gezi 19. ön açıklığı göğüs altına kadar olup astarındaki agraflarla iliklenen. Kumaşın üstünde Osmanlıca damgası vardır.yüzyıl başı Ön boy:153cm.13cm. Yaka çevresine dantellerle süslenmiş geniş pelerin gibi abartılı bir süs yaka konmuş. Ön tarafı bol bırakılmış olan entarinin eteğinde geniş bir kırma bulunur. 303 . omuz..44cm.Yuvarlak yakalı. gezi kullanılmıştır. Etek ucundaki kırmanın birleş tiği kısma çepeçevre ara danteli tutturulmuş tur.yüzyıl sonu -20. K. Etek ucuna kırık beyaz pamuklu bez ile zıh geçilmiştir. kollar omuzda ve kol ağzında büzgülü bol. arka boy:167cm..236-1537 Açık sarı hareli ipek kumaş. Arka eteği uzundur.Katalog No. Makine dikişi uygulanmıştır.

304 .

Entarinin astarı yoktur.124 K. K. Dik yakalı. Arka eteği uzundur. bedeni aşırı bol olup arkada belde yer alan pililer ve arkadaki kuplarla hafifçe bele oturtulmuş bir boy entarisidir. kol:52 cm. sonra bileğe kadar dar. Entarinin ayrıca uçları dilimli bir takma yakası vardır. kollar omuzda ve dirsek altında büzgülü.Şekil 3. Takma yakanın altı da aynı bez ile astarlanmıştır. omuz:13cm. Yaka çevresi. İstanbul Ön boy:132cm. uzun takma kollu. çitari 19. kolların dirsek altına ucu dilimli dantel takma yakanın eteklerine ise hem harç hem dantel tutturularak bezeme yapılmıştır. ön açıklığı göğüs altına kadar olup çıtçıtlarla iliklenen. 305 . kol ağızlarına krem rengi harç geçirilmiş. Etek ucuna koyu mavi çirişli bez ile zıh geçilmiş tir. ön açıklık patı.yy sonu-20.109 Entari.327-1899 Mor üzerine beyaz çizgili hareli ipek kumaş. Makine dikişi uygulanmıştır.236-1537 nolu entari Katalog No.yy başı. Yaka içinden göğüs altına kadar gelen kısım ve kollar kırık beyaz pamuklu bezle sonradan astarlanmıştır. arka 147 cm. çitari kullanılmıştır. Ön açıklığın iki yanında ve sırtta nervürlerle daraltılmıştır.

306 .

Uzun takma kollu.327-1899 nolu entari Katalog No.yy sonu. Omuz:16 cm K. İpekli kumaş 19.Şekil 3.110 Entari.583-12411 İ pek ve pamuk ile dokunmuş sarı atlas zemin üzerine beyaz.125 K. bol bir boy entarisi olup uzun bir kuyruğu vardır. boyuna çiçekli su şeklinde desenli kumaş kullanılmış tır. İstanbul Ön boy:138 cm. Arka boy: 310 cm. Yakanın iç kısmına üç santim eninde makine danteli geçirilmiştir. (kuyruk 177 cm) kol boyu:54 cm. Küçük V yakalıdır. Ön eteğin iç kısmına eteğin altından ucu görünecek şekilde dantelli kırma konmuş tur. Kol ağızları serbest ve kenarları yuvarlatılmış yırtmaçlıdır. Elbisenin çok uzun bir kuyruğu 307 . 18 adet saten kumaş kaplı düğme ve ilikle kapanmaktadır. Ön açıklığı. önden düğmeli.

Nazım Şerafettin Bey'in eşi Zeynep Hanıma aittir.vardır. Abdülhamit'in Saray Doktoru. yakaya ve etek ucuna içten dantel konmuş tur. Sarı saten üzerine beyaz çiçek desenli kumaş kullanılmış. 308 . Arka astarı yarımdır. beyaz pamuklu ile astarlanmıştır. Makine dikişi uygulanmış her kenara üç sıra spor dikiş yapılmıştır. II.

yüzyıl sonu .. Omuz:13 cm K. Arka boy:294 cm (kuyruk:152 cm).Şekil 3. kol boyu:54 cm.111 Entari.584-12412 309 .126 K.583-12411 nolu entari Katalog No. İpekli kumaş 19. İstanbul Ön boy:140 cm.

Etek koltuk altlarından aşağı doğru verev olarak bollaşmaktadır. Makine ve el dikişi uygulanmıştır. Krem rengi pamuklu kumaşla astarlanmıştır. Üzerinde kabartma çiçekler olan metal düğmeleri vardır. Kumaş Avrupa’dan ithal edilmiştir. Elbisenin arka ortasında bele kadar kapalı. Etek ve kuyruk kenarına ise içten ucu görünecek şekilde 7. Fiyongun ucundan kurdelenin uçları uzunca sarkıtılmıştır. Yukarıdan aşağı 24 düğmelidir. Elbisenin yakası. Yaka ve kol ağızlarında enli saten kurdele ile yapılmış iri bire fiyonk vardır. Saray Doktoru. ve fildişi ipekle çiçek desenleri olan kumaş kullanılmıştır. Kollar. II. fay zemin üzerine. dirsekte büzgülüdür. önden açık. Üstten sekiz tanesi açılıp kapanır. kol ağızları serbesttir. alt kısımlara doğru peşlerle genişletilmiştir. diğerleri sabittir. ön açıklığın iki yanı.Abdülhamit'in. uzun takma kollu ve uzun kuyruklu entaridir.Fildişi. ön etek kenarı ve tüm kuyruk çevresine 10 cm eninde pembe şifon fisto dantel geçirilmiştir. pembe. Kemerin ortasında iki kademeli iri bir fiyonk yer alır. 310 . Entarinin pembe saten kurdele ile kaplanmış kemeri vardır.5 cm eninde makine danteli geçirilmiş tir. Nazım Şerafettin Bey'in eşi Zeynep Hanım’a aittir. Arka kısımda yarım astarlıdır. brokar tekniğinde yeşil. Yaka ve kol ağzına dar enli düz sutaşı ile yapılmış harç geçirilmiştir. sonra serbest bırakılan bir pili vardır. V Yakalı.

Şekil 3.584-12412 nolu entari 311 .127 K.

kol boyu:46cm. Etek kenarlarına 9cm. uzun düşük kollu. 312 . omuz:19cm. etek ucundan 12cm. eninde yeşil kumaş ile zıh geçilmiş. Etek çevresine. Elbisenin ön açıklık kenarına düğme taklidi siyah işlemeler yapılmıştır. ön açıklığı karın hizasına kadar.288-1764 İ pek. El ve makine dikişi uygulanmıştır. pamuk karışık. ipekli dokuma 20. Sağ yanda da bir adet gizli cebi vardır. Beyaz pamuklu kumaş ile astarlanmıştır. kolları manşetli boy entarisidir. Aynı süsleme manşetlere de dikilmiştir. yollu kumaş kullanılmıştır. belden kesik.112 Entari. sarı üzerine yeşil ve mor renklerle dokunmuş. K. çevresine yeşil yünlü biye geçirilmiştir. Yuvarlak yakalı. Kordon tutturma ve aplike tekniği kullanılmıştır.yüzyıl başı Boy: 128cm. Sağ göğüs kısmında ufak bir cebi vardır.. Siyah ince kadife bant üzerine sim kordonla bitkisel kıvrımlar işlenmiş olup yaka biçimi verilerek dikilmiştir.. dokuz adet agrafla iliklenen. . yukarıda kalacak şekilde mor üzerine çiçekli sutaşı dikilmiştir. belden aşağısı büzgülü.Katalog No.

313 .

128 K. İşlemeler kumaş üzerine aplike edilerek tutturulmuş tur. tırtıl tel ve bükümlü tel ile dival tekniğinde işlemelidir. omuz:11cm. uzun takma kollu. Yuvarlak yakalı. Entarinin iki adet ceketi vardır. K. kadife 19. 314 . Göğüs kısmında yaka açıklığı ve etek ucu bir dal üzerine sıralanan irise benzer çiçeklerin ve yaprakların içi sarı sim tel ile ağ gibi örülmüş tür.198-3053 a Mor ipek kadife kullanılmıştır.. belden kesik.Şekil 3. El dikişi uygulanmıştır. Sağ göğüs kısmında küçük bir cebi vardır. kol boyu:56cm.yüzyıl sonu. Boy:133cm. Ortalarında sarı ve gümüş tırtıl ile bükümlü tel kullanılarak yapılmış küçük çiçekler bulunmaktadır.. ön açıklığı sağ yana dönerek kalça hizasına kadar açık olup dokuz adet agrafla kapanmakta olan. beden ve kollar beyaz patiska ile astarlıdır. Etek kahverengi çirişli bez ile.113 Entari. Sarı sim tel.288-1764 nolu entari Katalog No. büzgülü geniş etekli bir boy entarisidir.

315 .

129 K.198-3053 a nolu entari 316 .Şekil 3.

198-3053 a nolu entarinin ceketi Katalog No. Sarı sim tel ile doğrudan kumaş üzerine düz sarma. K. Arkadan pensler ile vücuda oturup.. Ön etek daha kısa ve evaze iner. içi büzgülü bluzan olup şal yakalıdır. gövde kısmı ceket gibi.. verev sarma gibi çeşitli iğne tekniklerde 317 . omuz:12cm.114 Gelinlik. Küçük dik yakalı. kol boyu:55cm. arka boy:158cm. Dilimli olan etek kenarına minik bir kırma şeklinde pili şeridi eklenmiştir. saten 19.130 K. İstanbul Ön boy:140cm.yüzyıl. uzun büzgülü takma kollu olup.Şekil 3.. etek kısmı üç pili ile genişleyerek hafif kuyruk oluş turur.246-1556 Turkuvaz renkte saten kullanılmıştır.

Yaka kenarları fisto dilimli olup içlerine birer gül dalı işlenmiştir. K. arka ve ön eteğe pano halinde bir zeminden çıkan kıvrımlı dallar ve çiçek buketleri ile serpme üçlü pullar işlenmiştir. Kollara . Etek ucundaki kırma üzerine üçlü pullar işlenmiş. 318 . Etek kenarları fisto dilimli olup dilimlerin içlerine çiçekler işlenmiştir.247.işleme yapılmıştır. etek ucuna makina danteli geçirilmiştir.245-1555 nolu kürk hırka ve K. Pul. bükümlü tel ve tırtıl tel kullanılmıştır. El dikişi uygulanmıştır. beyaz pamuklu bez ile astarlanmıştır.1557 nolu ayakkabı ile takımdır.

yüzyıl başı Boy:143cm. kol boyu:44cm.257-1704 319 .Şekil 3.. K..115 Entari. omuz:13cm.246-1556 nolu entari Katalog No.131 K. İpekli dokuma 20.

Kendinden zambak desenli. Dirseklerin biraz aşağısında biten su taşının ucuna sarı kurdele ile fiyonk yapılıp tutturulmuş tur. 320 . Yuvarlak yakalı. sağ omuz üzerinden agraflarla iliklenen entari. kendi kumaşından kemeri vardır. Omuzlardan aşağıya doğru bir pat yapılmış olup üzeri dantel su taşı ile kaplıdır. yanlarda peşlerle genişletilmiştir. uzun takma kollu ve manşetli. Entarinin astarı yoktur. Bol kesimli entarinin. Yaka çevresine ve göğüs kısmına yerleş tirilen oval dantel etrafına. sarı ipekliden fırfır geçirilmiş ve aynı fırfırdan kol ağızlarına da geçirilmiştir. somon rengi ipekli dokuma kullanılmıştır. robadan büzgülü olup. Makina dikişi uygulanmıştır. ön ortadan dikişli olup.

132 K.257-1704 nolu entari 321 .Şekil 3.

20.1993: 257) Somut örneğini görmediğimiz bu entari tipini. Bu yüzyılda. SHM koleksiyonunda da bulunmayan bu entarinin az sayıdaki örnekleri yok olmuş olmalıdır.203 nolu ve 8283 y. SHM koleksiyonunda yer alan entariler katalogumuzda tanıtılmaya 18. yüzyıl başına kadar entari adı verilen giysinin Osmanlı dünyasında geçirdiği biçimsel değişiklikleri belirlemek amacıyla yapılmaktadır. yağlıboya tablo. derin oval yaka 322 . yüzyıldan.1993:249. SHM 19. yüzyıl Osmanlı entarisinin kronolojisini iyi anlatan bir koleksiyon olduğu düşünülmektedir. Ayrıca başka koleksiyonlarda. Bu resimlerin yanı sıra yer alan bilgilerde. Sadberk Hanım Müzesi Koleksiyonu’nda yer alan 115 entari örneği ile 18. Bu dönem entarilerinde görülen özellikler.4. yüzyıl Osmanlı entarileri. fotoğraf gibi belge olabilecek kaynaklarda yer alan örnekle karşılaş tırılınca 19. 274) Oysa resimlere bakıldığında entariler üçetek entari izlenimi vermektedir. hemen her örneği kapsamaktadır. 19.(Çağman. yayınlarda ve 19. YÜZYIL ENTARI KOLEKSIYONUNUN KRONOLOJİK OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ Bu çalışma. Koleksiyonda ülkenin birçok yerinden gelmiş olan entariler görülür. entarilerin arkadan ve önden ikişer yırtmacı olduğu ifade ediliyor. Ankara Etnografya Müzesi koleksiyonunda yer alan 8283 y. üçetek entari ile birlikte “dörtetek entari” adı verilen bir tür entarinin varlığından bahsedilir (Çağman.194 nolu suluboya resimlerden tanıyoruz. SHM koleksiyonu. yüzyılın başından sonuna kadar bu dönemde giyilen.yüzyılda yapılmış gravür. yüzyıldan dört örnekle başlamaktadır. Ön açıklıkları ve iki yan yırtmaçları var gibi algılanmaktadır.

(Mahir. Katalog 2’de yer alan sarı renkli entari. Derin oval yaka açıklıkları olan bu entariler artık üçetek entari olarak adlandırılabilecek derin yırtmaçlı entarilerdir. dar uzun kollar. İşleme motifleri natüralist anlayış ta farklı çiçek motiflerinden oluşmaktadır. müze tarafından yurtdışı müzayedelerinden satın alınmıştır. önceden işlenmiş hüseynî denilen işlemeli yünlü ya da ipekli kumaşlar SHM örneklerinde görülmektedir. Ancak bu entarilerin eteklerinde aşırı genişleme göze çarpar.Yüzyılda entarilerin derin U şeklinde yakaları ile daha kadınsı bir görünümü vardır (Tezcan. İkisinin de içine ince bir kat pamuk kaplanıp astarlanmıştır. Kat 4’te yer alan entarimiz Topkapı Sarayı Müzesi Koleksiyonu’ndaki bir kadın entarisi ile büyük benzerlik gösterir (Şekil 4. geniş sırma harçlar dönemin tipik özellikleridir. Türk işlemelerinin teknik ve kompozisyonlarından farklıdır.2). 1997: 84). Serpme küçük desenli mavi ipekli entari için muhtemelen Hint kumaşı kullanılmıştır.1). serpme küçük desenli kumaşlar.5 ile kat. Henüz etekleri topuk hizasında olup daha sonra görülecek aşırı uzamalar başlamamıştır. 19. çitari gibi çeşitli kumaşlarla önceden işlenmiş kumaşlar kullanılmıştır. 1999: 71) (Şekil 4. Yüzyıl entarilerinin ilk üçü. TSM entarisi ise pembedir. SHM entarisi Manisa’dan gelmiştir. desen anlayışı benzer.açıklıkları. Kesim özellikleri tamamen aynıdır. kullanılan ipekli. Belirtmek gerekir ki 18. Kesim özellikleri ise 18. Ayak bileklerine ancak uzanan etek boyları.Yüzyıl entarilerinin başında yer alan kat. yüzyıl entarilerinin çok benzerleridir.2 ve kat. kadife. Entarilerin birkaçının kenarlarına ve peşlerinin ek 323 . 18. Katalogumuzun ilk bölümünde yer alan önden açık yanları yırtmaçsız entariler ve ikinci bölümde yer alan yanları yırtmaçlı entarilerin ilki Abdullah Buharî ve Levnî’nin minyatürlerinde gördüğümüz 18. yüzyıl modası etkileri devam etmektedir. özellikle kat. Geniş peşlerle oldukça geniş kloş etekler oluş turulmuş tur. Türk modasının etkisi ile batı da üretilmiş olabilir.3’te görülen. yüzyıl Osmanlı entarisi özellikleridir.11 arasındaki entarilerde 18. Bu entarilerin yapımında ithal kumaşlar. savai. kumaşı Osmanlı savaisidir.

Üçetek entariler büyük çoğunlukla kumaşların birleştirilme noktalarında keskin açılara sahiptir. Kat. simli kaytan geçirilmiştir. Genellikle vücuda göre şekil verme uygulanmazken bazı entarilerde bu kesim görülür.yerlerine 18. bir başka benzeri de Halep’te bulunan G. kalça hizasında. Entarilerin parçaları geometrik şekillerden. koleksiyona Manisa’dan gelmiş olan üçetek entarinin yakasının oval açıklığı vardır. SHM entarileri arasında atlastan yapılmış kat.12 de yer alan. vücut şekline göre yuvarlatılarak kesilmiştir. dikdörtgen ve üçgenlerden oluşur. Antaki 324 .26’da yer alan İstanbul entarisi bu kesimin abartılı bir örneğidir. Az sayıda üçetek entaride görülen.yüzyıldaki gibi gösterişli olmayan. ama derin değil oldukça kapalıdır.

325 .

326 . diğeri ise 18. yüzyıldan başlayarak bir prestij malı haline gelen cep saatinin yerleş tirilebileceği küçük özel ceptir.4).koleksiyonunda yer almaktadır (Şekil 4. J. Entarinin etek boyu. Göğüs üzerinde de küçük bir cebi vardır.Lewis’in 1870 tarihli resminde bu entarinin kumaşının çok benzeri görülür (Şekil 4.F. Bunlardan biri kol ağızlarının manşete benzetilerek daraltılması. önceki örneklere göre uzamış tır. Entarinin kol ağızlarının nervürler yapılarak daraltıldığı görülmektedir.3). Bu entari ile birlikte geleneksel entaride batı etkilerini görmeye başlarız.

Kat 17 deki Kütahya’dan gelen entari hariç. 19. Derin yan yırtmaçları vardır.Kat. Yüzyıl sonuna doğru kumaş kalitesi düşecektir. İthal edilmiş savai benzeri kumaşlar. entarilerin harçları ve derin yırtmaçlı olmaları bunları 19. Şalvarları da fazla bol olmayan entarilerin. atlas üzerine işlemeli entariler görülmektedir.yüzyıl modası oluş turdukları görülmektedir. Kullanılan kumaşlar arasında savailer ve işlemeli kumaşlar çoğunluktadır. Entarilerde kullanılan harçlar 18. Bu dönemde pahalı kumaşlardan yapılan kaftanlar.yüzyılın erken örnekleri olup 18 yüzyıl etkileri kısmen devam etmektedir. Bir tanesi hariç diğerlerinin aynı kumaş tan şalvarları veya cepkenleri vardır. Oldukça dar kesimli entariler olup.16’da yer alan bir tanesi üzerinde kaliteli işleme görülmektedir. Yüzyılın ortalarına gelindiğinde. bir tasarruf dönemi olduğunu düşündürtmektedir. Pamuk karışık. yüzyıl başlarına tarihlememize neden olur. Kullanılan malzemenin daha ekonomik olması daha fazla miktarda kullanılmasına olanak sağlamıştır. Fazla derin olmayan. yüzyıl entarilerine göre sadeleşmiştir. Entarilerin bu denli daralması.13-17 arasında yer alan entariler. Kullanılan dokumaların kalitesi yüksektir. ithal edilmiş brokarlarla yapılmıştır. Bu entarilerden. Entarilerin bedenleri daha rahat bol kesimlerle genişlemektedir. dar peşler eklenerek yapılmıştır. pamuklu üzerine işlemeli entariler de bulunmaktadır. hepsinin birer saat cebi bulunmaktadır. keten karışık ipekliler. tarzlarıyla erken 19. Kol boyları ve etek boyları uzamaya başlar. Kat. oval yakalı veya yuvarlak yakalıdır. pahalı kürkler yerlerine daha hafif ipekliler kullanılmaya başlamış. kullanılan kumaş miktarının artışını ekonomik bir rahatlamayı gösteriyor olmalıdır. 327 . üçetek entarilerin yakaları oldukça kapalı çoğunlukla yuvarlak yakalardır. Kolları aşırı uzun olmayan entarilerdir. şalvarla takım olan ikisi.yüzyıl yaka tarzının hafifçe kapanarak devam etmesi. Kumaşların ve işlemelerin kalitesi ile 18. 19.

328 .

329 .

Kol boylarında farklılıklar vardır. 1974: 216). yüzyıl başında da aynı geleneği sürdüren entari örnekleri bulunur. Tam tersi örneklerde yer alır. 18.68 arasında. 20. Ancak entarilerin birçoğunda.Bu grup entariler. İhtiyarlarınkiler bedenlerine göre göğüs açık. dizlerine kadar ilik düğmeli.19 ile kat. fakat hayli değişmişti.. Kol ağızları hepsinde yırtmaçlıdır.. Bir çok entarinin kenarları ve kolun yırtmaçlı ve ağız kısımları dilimlidir. Entarinin ön etekleri düğme cihetindeki köşesinden öne. . Aşırı uzun entarilerin normal boyda kolları hatta manşet denemeleri vardır. Balık ağzı biçiminde kesilmiş kol ağızlarında yer alan top düğmeler ve birit ilikler manşet uygulamaya gerek bırakmadan. bazı detaylarda ayrılırlar. geleneksel usulde kol ağzını kapatabilmektedir. daha ince olan arkadaki bir yan kuşağın arasına sokulurdu” (Saz. Yüzyıl örneklerinden de bildiğimiz bu kesim uygulanmaya devam etmiş tir. gördüm. Bunların arasında. Eteklerin yanlarına eklenen peşlerin açıları dolayısıyla etek genişlikleri paralellik gösterir. balık ağzı biçimindeki bu parçanın ters çevrildiğini Levni’nin minyatürlerinde 330 . normal de olabilmektedir. Kat. Kol ağzındaki düğmeler iliklendiğinde. kol ağızları düz kesilmiştir. katalogun büyük bir bölümünü oluş turmaktadır. Kesim anlayışları birbirlerine çok yakın olup. bu üçetek entariler vardır. yırtmaçlarda dizlerden aşağı idi ve şalvarlar aynı kumaştandı. Boy entarilerinin yani topuk hizasındaki entarilerin kol boyları çok uzun olabildiği gibi. Kollar yine dar ve kırmalarla toplanıp yahut balık ağzı kesilip bilekten düğmelenirdi. Bazı entarilerin kol ağızları Leyla Saz’ın adlandırdığı üzere balık ağzı şeklinde kesilmiştir: “Üç etekli entarilere yetiştim. Entarilerin mutlaka derin yan yırtmaçları vardır.

19. Oysa manşet uygulamasında büzme işlemi yapılır ve ayrı bir parça büzülen kısmın üzerine dikilir.. 31 nolu entari 191cm.görmekteyiz. uzunluğundadır. Katalogumuzda 24 nolu. 29 nolu entari 210cm. Trakyalı Musevi bir aileden gelen. 25 nolu entari 220cm. Kol ağzına yerleş tirilen verev bir kaytan üzerine dikili top düğmeler ve karşılığında olan birit iliklerle kol iliklenir (Şekil 4. Osmanlı entarilerinde görülen kol ilikleme tarzı batı etkisi ile moda olduğu düşünülen manşetten farklıdır. Uzun etekli entarilerin kullanış şekli 331 . 1993: 247). Bu entarilerden 24.. 30 nolu entari 185cm. 25 ve 29 nolu olanlar da kol boyu entarinin uzunluğuyla uyumsuz. Diğer entarilerin kol uzunlukları etek boyları gibi abartılı...5). (Çağman. yeşil atlas entari 183cm. 29 nolu entarinin kol ağızları pililerle daraltılıp manşete benzetilmiştir.. Yüzyıl ortalarında üçetek entarilerde aşırı uzamalar görülmeye başlanır. müzik aletlerine takılmaması için iliklenmiştir. Müzisyenleri konu aldığı minyatürde. normal kol boyundadır. entariyle uyumludur. kolların rahat hareket edebilmesi.

(De Fontmagne..250). Haremde cariyelerin eteklerini yerde sürümesi hoş karşılanmazken.1989: 84.ile bağlantılı olarak prestij göstergesi olduğunu biliyoruz. giyimleriyle 332 .6).. SHM entarilerinin benzeri. 1974: 217) hanımlar eteklerini yerde sürüyerek yürürler. Kendilerini hanedana dönüş türen ve sürekli Osmanlı Saray’ını örnek alıp. 1875-1885 yıllarına tarihlenen uzun bir üçetek entari ve şalvarı takım olarak sergilenmektedir (Şekil 4.(Saz. Edinburg’da bulunan Royal Museum of Scotland’da . Napolyon Bonapart’ın. 1977: 251) Osmanlı Sarayının hareminde ve diğer seçkin evlerde hanımlar etek sürümeyi gösteri haline getirip bu yolla karşılarındakileri etkiliyorlar. Josephine’i etrafına önemli hissettirmek için ona taç giydirirken uzun kuyruklu bir elbise giydirip bununla resimlerini yaptırması prestij kazandıran sergilemeye bir örnek olarak gösterilebilir (The Age.

Mısır Hıdîvi İsmail paşanın annesi Hoş yar Hanım. no. kumaşı. İkincisi ise ayva pişmişi renginde.7). SHM koleksiyonunun iki uzun entarisi. Bu entari de Osman Hamdi Bey’in resimlerindekilerle büyük benzerlik 333 . Aşırı uzun entarilerden kat. Bunlardan ilki Osman Hamdi Bey resimlerinde görülen sarı entaridir (Şekil 4. ancak kuyruk etkisi bırakmayan. TİEM entarisinin kolları etek boyu ile uyumlu uzunluktadır. Bu entariler de normalden uzundur. SHM koleksiyonunda yer alan üçetek entarilerin. kat. Kolları uzunlukları ile uyumludur.29 da yer alan. süslemesi ile diğerine çok benzemektedir. törensel bir görüntü arz eden ve prestiji vurgulayan birçok kalfa ve cariyenin sıralandığı gibi ayrıca uzun kuyruklu giysi giyer ve cariyeler merdivenlerde kuyruğunu tutarlar (Hasan. Resmi karşılamalarda. yüzyılın ikinci yarısında Doğulu usulde giyinir ve Avrupa modasını tercih etmez. Daha çok yıpranmış ikinci entarinin kolları kesilerek kısaltılmıştır. 2002: 375). SHM entarisinin kollarının normal boyda ve kol ağızlarının pililerle manşet gibi daraltılmış olmasıdır. kesimi. Kahire’de Kasr-el Ali Sarayında 19. 2000: 66). Benzer işlemeler çok miktarda üretilmiş olmalıdır.onları taklit eden Hıdîv ailesi de bu yöntemi kullanır.30 ve kat 31 nolu entariler de birbirlerine çok benzer entarilerdir. Bu entariler önceden işlenmiş kumaş ile yapılmıştır. hafifçe yerde sürüklenen etekleri vardır. İki entarinin arasındaki tek fark. kırık beyaz ince pamuklu üzerine renkli ipek ile işlemeli entarinin çok benzeri Türk ve İslam Eserleri Müzesi Koleksiyonunda yer almaktadır (Gül. birçoğu 170cm civarında uzunluktadır.

334 .

335 .

Bu teknik daha sonra ortaya çıkacak olan önü kapalı entarilerde sıkça görülecektir. Dikiş yerini kapamak için atlas entaride simli kenar harcından kullanılmıştır.9). Üst kısmı daha dar olan yani bedene oturan entarilerin eteklerini genişletmek için uygulanan bu teknik (Yener. Stüdyo ressamları için. batılıların ön yargılarını kırmak önemlidir (Germaner.yüzyıl sonlarına doğru ressamlara model olmuş tur.yüzyıl ortalarının entari kesimini göstermektedir. yüzyıl entarisidir. kesim özelliklerine göre erken 19. Üçüncüsü ise kullanılan işlemeli kumaşı 18.Göstermektedir (Şekil 4. Önden açık entariler içinden üçü. Çeşitli yayınlarda (Şekil 4. İkincisi kat.8). Bu malzemeleri en doğru kullanan kişi Osman Hamdi bey olmuş tur.yüzyıl ortalarının modeli olan bu entariler 19.yüzyıl örneğidir. kat. müzelerde ve Ankara Etnografya Müzesi Koleksiyonunda da benzerleri Kütahya gelin 336 . 19. 2005: 18).yüzyılın başına tarihlenebilir. ancak kesim özellikleri ile 19.24 ve 25 nolu entarilerde bel hizasında iki yanda çanta da denilen kesim tekniği uygulanmıştır. yüzyıl veya 19. kat. Günümüzde Kütahya’da yaşatılan bu tarzda entari geleneği tepebaşı adı ile devam etmektedir. Bazen bu dikiş yerleri kendi kumaşından bir patla örtülmekte bazen olduğu gibi bırakılmaktadır. Bu üçetek entariler arasında iki tanesi. İlk entari. 1955: 31) belden bir miktar yatay kesik açıp. Onun için Doğu kültürünü doğru yansıtmak. oryantalist resimlerde kullanmak üzere bu giyim eş yaları ve diğer eş yalardan edinmek gerekiyordu. alt eteğe eklenen parçaları pililer yardımıyla kesilen kısımda birleş tirmek için uygulanmaktadır.3 nolu olup 18. kullanılan işlemeli kumaşı nedeniyle tepebaşı entari olarak isimlendirmektedir.

SHM üçetek entarilerinin. Kırmızı yünlü kumaş. Önceleri Kütahyalıların İstanbul’dan hazır aldıkları daha sonra da Kütahya’da üretmeye başladıkları düşünülmektedir. SHM koleksiyonu tepebaşı entarilerinde Kütahya kökenli olduklarına dair bir bilgi yoktur. yüzyıl ortalarına ait örneklerinin pek çoğunda saat cebi olarak adlandırdığımız.10) Tepebaşı adı verilen. yüzyıla tarihlediğimiz entarilerde 337 .78).yüzyıl entarilerinde göğüs içinde yer alırken. göğüs üzerinde yer alan cepleri vardır.giysisi. Hatta entarilerin ikisi yurt dışından satın alınmıştır. top halindeyken gümüş tel ve renkli ipeklerle işledikten sonra biçilerek entari yapılmaktadır ve adını İstanbul’un Tepebaşı semtinden almaktadır (Tezcan. erken 19. 1997: 77. Günümüzde de üretilmeye devam etmektedir. 19. Bu cepler 18. entarinin işlemeli kumaşıdır. tepebaşı entari ve Kütahya gelin giysisi olarak yer almaktadır (Şekil 4.

338 .

19. Yüzyıl başına tarihlediğimiz kat. no. 20.Yüzyıl ortalarında giyilen üçetek entarilerin içine astar üzerine ve oldukça büyük olarak yapılmaktadır. iki önü kapalı.göğüs üzerine entarinin dış yüzüne dikilmiş küçük ceplerdir. yırtmaçsız ve belden kesik entaride tekrar görülecektir. Bazılarında dışarıdan yarım ay şeklinde 339 .112 ve 113 te yer alan.

1854 ile 1871 tarihleri arasında verilen çeşitli siparişleri kapsamaktadır. kolsuz entarilerinden de söz etmek gerekmektedir. 1967: 104) kamuda çalışanlar için batılı giyim tarzına uygun modern üniformaları giymek zorunlu hale gelmiştir. Yüzyılın ilk çeyreği sona erdiğinde. üçüncüsünün derindir.açılmış küçük açıklıklar da vardır. ikişer erkek entarisi sipariş etmiş tir.(Tezcan. Bu arada. Uzun terzi Dimitri tarafından tutulan üçüncü kadın efendi Mahinev Hanım’a ait olup. Dervişler de bu kesime dahildir. ikincisi pamuklu üzerine ağabani denilen işlemeli. Bu entariler özel giysilerdir ve yaygın olarak 340 . Bu entarilerin ilk ikisinin yan yırtmaçları kısa.69. Buralardan da saatler köstek adı verilen zincirlerle cebe yerleş tirilebilmektedir. geniş kloş etekli. yanları yırtmaçlı entarilerin en sonunda kat.6914 numaralı. Erkek entarisinin örnekler arasında bu kadar az yer tutmasının nedenine bakılacak olursa.173) Çalışanlarının giyim ihtiyaçlarını karşılayan. şunları dikkate almak gerekir.71’de üç adet erkek entarisi yer alır. İlk ikisi 6 Mart’ta “mai leylaki şalakiden beyazlı dallı iki uzun erkek entari”. 19. Geleneksel erkek kıyafetlerini giymek için izinli olan kesim din adamlarıdır. ancak entarilerinin üstlerine giydikleri cübbeler ve hırkalar kendilerine özgüdür. Sultan II. Bu defterin iki yaprağında erkek entarisi siparişleri yer alır. Din adamlarının entarilerinde biçim olarak bir farklılık görülmez. ikincisi 25 Kasım’da “kahverengi yollu çiçekli basmasından iki erkek entari”dir. TSM Arşivinde D. İlki çizgili ipekli. saraylı hanım çok sayıda kadın entarisi siparişi verirken. 70. Erkek entarileri daha sade ve daha kapalıdır. Mahmut.11). Önden açık. Mevlevi tarikatine mensup dervişlerin.171. Bu saraylı hanım 1856’da iki kez. önceden işlenip sonra biçilmiş. erkeklerin giysilerinde modernleşmeyi şart koşmuş. sema ederken giydikleri. Üçüncüsü ise önlüğü ve cepkeni ile çuha esnaf kıyafetidir. defterde baş tan sona entari sözcüğünün kullanıldığı anlaşılmaktadır.1987:166. benzeri Osman Hamdi Bey’in resimlerinde yer alan bir entaridir (Şekil 4. dört adet erkek entarisi sipariş etmiş tir. no. Yuvarlak yakalı olup entarilerin önleri kruvaze kapanmaktadır.(Koçu. Entariler için “erkek entari” tabiri kullanılmaktadır.

19.kullanılmaz. Yüzyılda “tennure” adı 341 .

yüzyılın sonuna doğru da olsa. Yüzyıl fotoğraflarında. İzmirli Musevi Din adamının da entarisini giymeye devam ettiği fotoğraflardan anlaşılmaktadır (Şekil 4. Yüzyıllardır entarinin altına şalvar giyen Osmanlı kadınları. Bunların dışında eş yalarını saklama gelenekleri yoktur. üzerlerine “destegül” denilen bir tür gömlek ve hırka ile özellikle sema için giyilmektedir (Atasoy. bir başka neden de günümüze kadar yaşayan giysilerin. batılıların kendi kültürlerini Osmanlılara. İkietek entari adı verilen bu giysinin örnekleri az sayıdadır. SHM koleksiyonundaki üç adet ikietek entari Ankara entarisidir.verilen bu entariler. kadınlar tarafından saklanan kendilerine ait özel gün giysileri olmasıdır. düzeyini arttırarak empoze ettikleri bu dönemde önü kapalı giysilere bırakır. Artık erkekler resmi olarak entari giyemeyeceklerine göre. önü kapalı entarileri de önce şalvarla giymek için yanlarına iki derin yırtmaç açarak bir geçiş türü oluş turmuşlardır. 19.12). Yüzyıllar boyunca giyilen önden açık giysiler yerini. entarili erkek figürlerine rastlanmaktadır (Şekil 4. İhtiyaç duyulduğunda. 2000: 127). Osmanlı sarayında belli bir dönem moda olduğu 342 .13). Bütün yasaklara rağmen erkekler kamusal alandan çıkıp özel alanlarına yani evlerine geldiklerinde geleneksel entarilerini giymişler zaman içinde gecelik entarisi kavramı ortaya çıkmıştır( Koçu.1967:105). bundan sonra göreceğimiz entariler sadece kadınlara özgü giysilerdir. eski entarileri bozup çocuklara giysiler veya kendilerine bohça gibi kullanım eş yaları yapmışlardır. Karşılaştırılacak olursa. Bu nedenle erkek entarileri kadın entarileri kadar günümüze kalmamıştır.

1955: 30). Aşırı uzun etek boyları. SHM koleksiyonunun diğer iki entarisi ise kadifedendir. SHM kat 72 hariç hepsinin şalvarı mevcuttur.(Saz.72 koyu renkli ipekli kumaştan. arkadaki etek diğer yanına 343 . 1974: 205) bilinen bu entari tipi daha sonra Anadolu’da en çok da Ankara’da rağbet görmüş ve Ankara’nın geleneksel giysisi olarak literatüre geçmiştir(Yener. Ön ve arka etekleri bele kadar yatay tarzda sırma işlidir. Yaka. Bu entariler aynı renk kumaştan işlemeli “holta” adı verilen şalvarla giyilirdi. TSM koleksiyonunda yer alan entari (Şekil 4. kumaşları. TSM ve SHM kat. baştan geçmeli. Abdülhamit Dönemi’ne kadar giyilen iki etek entariler kadife veya kalın ipekli kumaştan.14) ve SHM koleksiyonunda yer alan tüm ikietek entariler aşırı bir benzerlik gösterir. korsaj kısmı vücuda göre. etekleri iki yandan yırtmaçlıdır. belinin iki yanı hafif çantalı. “II. öndeki etek kemerin bir yanına . renkleri ve işleme kompozisyon düzenleri çok yakındır. boy ve omuzları dikişsiz. Elbiselerin üzerine elmas ve inci taşlı telkari gümüş kemer takılır. kol ve yırtmaç kenarları dival işi tekniğinde işlenmiştir.

344 .

yüzyılda entari olarak anılmaktadır. Çeşitliliğin başladığı ve birbirinden farklı kesim özelliklerine sahip giysilerin tamamı 19. bu entarilerin etekleri bir bütün halinde olup yırtmaçtan kaynaklanan bir parçalanma göremediği entariye biretek entari ya da teketek entari demiştir. Entarileri isimlendirirken halk derin yırtmaçları ile entarinin nasıl parçalandığını dikkate almıştır.yüzyıl sonunda bu entarilerin aldığı isimleri belgelerler: Ferace. kah beldeki kuşağa veya 345 . Dönemin tanıkları bu terimleri bize aktarırken “Artık üçetekli entarilere ve şalvarlara gençler rağbet etmiyorlardı.1974. İki etek entariler için “holtalı entari” tabiri kullanılır(Arık.147) ifadeleri ile 19. yaşmak ve üç etek entari şalvardan sonra kadın esvapları şalvarsız.1970: 20).. bir-etek entari şeklini aldı. Bir etekli entariler moda idi”(Saz. Üçetek. Bu entarilerin art eteği üç arşın uzunluğunda.sokularak işlemeli holta gösterilmiş olurdu. Bu entarilerin sadeleri günlük. Bu şalvarlara “holta” da denir. Dinçsoy ve diğ. ikietek isimlerini kullandığı entariler yerlerini yırtmaçsız önü kapalı entarilere bıraktığı dönemde yeni giysilerine entari demeye devam etmiş. ağır işlemelileri düğün ve tören kıyafetleri olarak kullanılırdı” (Gül. 2002: 372). İki etek entarilerin mutlaka kendi kumaşından yanları işlemeli şalvarları vardır. kah yerde sürünen. dörtetek.

. Bu elbiselere Ankara’da “kutu içi entari”.. Bu entariler adlarını zengin kompozisyonlu işlemelerinden almışlardır. Bindallı adıyla anılan entarilerin özel gün giysileri olduğu malumdur. “Anadolu’da “bindallı” adıyla tanınan ve şalvarsız olarak giyilen entariler. . Ankara Etnografya Müzesi koleksiyonunda yer alan entarilerden bordo kadife bir bindallı (Şekil 4.altın-gümüş kemere bir ucundan takılan ve yerle beraber boy entarileriydi. kat. Anadolu’nun mühim bir kısmında da “Bindallı” denilir (Arık. Bu iki entaride ön ortada yukarıdan aşağı sıra ile askı çelenkleri yer alır.. Bunların 19’u özel bir isimle anılan bindallı entarilerdir. 1946: 134) SHM koleksiyonunda önü kapalı ve yırtmaçsız entariler olarak son bölümde ele aldığımız 41 adet entari vardır.no. Gelinlik olarak ve davetli olunan düğünlerde giymek üzere kullanıldıkları bilinmektedir (Yener. Kutu içi entariler kadife veya atlastan yapılır.İstanbul’da yapılıp kutu içinde Anadolu’ya satıldığı için “kutu içi entari” diye de tanınmıştır.. Etekleri 346 . Diğer entariler hafif ipekliler ve işlemeli pamuklulardan oluşmaktadır. 1955:30). Bunlara bir etekli entari denirdi.. Bu bir etek entariler uzun müddet devam etti.. Üç tanesi atlastan olup diğerleri kadifeden dikilmiştir.15). Konya’da “Mıhlama”. (Musahipzade. 1970 .90 da yer alan atlas entari ile süsleme kompozisyonu açısından büyük benzerlik göstermektedir. Dinçsoy ve diğ . Hazır elbisedir.8).

Bu yan pastalardan dolayı “çantalı entariler” denmiş tir. Dinçsoy ve diğ. takma kol uygulamasına yönelik beceriksiz yaklaşımlar. Bedenin üst kısmında vücuda oturtma çabaları. eteği kabarık göstermek için yanlardaki pasta yani pili kırma işlemi yapılmıştır. yüzyılda batılı kıyafetlere öykünme sonucu ortaya çıkan bir kesime sahiptir. Baş tan geçirilerek giyilen bu entarilerin göğüs altına kadar ön açıklıkları bulunduğu içi eski usul iç çamaşırı gömlekler kullanılmaya devam edilir. Bindallı entarilerin erken örneklerinde değişen terzilik tekniklerinin zorlamaları görülürken işleme kalitelerinin yüksek olduğu da görülmektedir. Genellikle kadife ve seyrek olarak da atlas kumaştan. Bu entariler. 1970: 8) Eteğin arkasını kuyruk vari uzatma bu entariler üzerinde izlenir.... 19. 20. üzerine bindallı şeklinde sırma işlemeler yapılmış bir entaridir.. 1992: 16).Türkiye’nin bütün yörelerine yayılmış bir düğün elbisesidir” (Özel. Yüzyıla doğru terzilik teknikleri gelişmiş ancak işleme kalitesinde düşüş olmuş tur. 347 .topuğa kadar iner.”(Arık.“Belinin iki yanından pasta (pili) kırılmak suretiyle eteğe bolluk verilir.

kosajlı etek bluzdan oluşan bir kıyafet yer almaktadır ki kolsuz ve yakası açık bluzu olan bir kıyafettir. bu çalışmada yer alanlardan başka.16) Önü kapalı yırtmaçsız entariler grubunun en sonunda üç farklı entari yer alır ki bunların ikisi belden kesik entarilerdir.. çantalı. holtalar(Şalvar) terk edilerek düz harbalı elbiseler giyilmeye başlanmıştır.110 ve kat. yaşlıların ve muhafazakar hanımların giysileri olarak varlığını sürdürmektedir. Müze koleksiyonunda bu hanım’a ait. kutu içi (bindallı). Çantalı entarilerden sonra biraz daha dar etekli düz kutu içi entari denilen bindallı boy entarileri çıkmıştır” (Arık.. Batılı giyim tarzının etek ve bluzdan oluşan korsajlı modelleri ile önü kapalı yırtmaçsız entariler eş zamanlı olarak varlık göstermişlerdir. Abdülhamit’in doktorlarından Nazım Şerafettin Bey’in eşi Zeynep Hanım’a aittir. Bunlar kat. Mısır Hıdivi Abbas Halim Paşa’nın annesi Prenses Emine İlhami. Bu çalışmada yer alan entariler ise oldukça bol rahat ev kıyafetlerini andırır ancak çok uzun kuyrukları vardır. Sarayla bağlantılı bir hanım olan Zeynep Hanım belli ki her koşulda prestij göstergesi olan uzun kuyruklu giysiyi tercih etmiş tir. Dinçsoy ve diğ .114 348 .dört peşli. Terzilerin tekniklerini ilerlettiklerini düşünürken hala bir tanesinde düşük kol uygulanmıştır.. 20 Yüzyıl başına doğru kadınlar da artık kamusal yaşama adım atmakta ve moda olan yeni nesil korsajlı giysileri tercih etmektedir. Kadifeden yapılır baştan geçme uzun boy entarileridir. harbalı gibi değişik adlarla anılanları vardır (Gül. Bu entariler çok çeşitli adlarla tanınmıştır: “.Bindallı entarilerle diğer önü kapalı yırtmaçsız entarilerinin bir çoğu aynı kesim özelliklerini gösterir. Hanımların kendi dikişlerini diktiklerini biliyoruz. Hırkaları ile takım olarak hazırlanan rahat kıyafetler olan bu entarilerden iki örnek kat. (Şekil. Bebekteki Padişah tarafından verilmiş kendi unvanıyla anılan Valide Paşa Sarayı’nda çektirdiği fotoğrafında uzun kuyruklu entarisi ile poz verirken benzer bir duygu içinde olmalı. Diğer entari ise kat.111 nolu entariler olup Sultan II. “(Ankara) İki eteklilerden sonra. Diğeri ise takma kolludur. Bu entarilerde takma kol ve yaka uygulamalarının artık yerine oturduğu gözlenir. 4. 2002: 372). Hepsi de yeteri kadar becerikli olmayabilir. Koleksiyonda iki aşırı uzun kuyruklu entari yer alır. 1970: 22).104 nolu eserlerde görülür.102 ve kat. Geniş kesimli entariler daha çok ev içi giysileri.

Hindistan’dan küçük çiçekli. üzerlerinde yer alan desenlerden çok. yollu ve stilize küçük çiçek desenlidir. Bu dokumalar. bir işleme programı bulunmamaktaydı. SHM koleksiyonunda yer alan. işleme motifleri yaygın olarak kullanılmakta.de yer alan mavi atlastan işlemeli bir gelinliktir. işçilik kalitesi ve kullanılan sırmanın yüksek nitelikli olması ile değer kazanmaktaydı.yüzyıldan itibaren. savai türündeki kumaşların dokunmasına başlanmıştır. Yakası ve arkaya doğru uzayan dilimli etek uçları ile tamamlanmaktadır. Jakarlı dokuma tezgahlarının. saraya veya elit tabakaya özgü bir motif. kumaşları ve süsleme programları ile batı modasının etkilerini. ithal edilen pahalı kumaşların önüne geçmektir.Yüzyıl entarileri. çizgili dokumalar ve brokarların kullanıldığı görülmektedir. İşleme. Ancak arka eteği hafifçe uzun bir boy entarisidir. 1997: 80). 18. kesimlerdeki değişimden önce göstermeye başlamıştır. yüzyıl entarilerinde çeşitli savailer. küçük desenli kumaşlar. Yerli dokumaların yanı sıra. III.Selim’in desteklediği bu yeni atölyelerin kuruluş amaçlarından biri. 19. Napolyon’un eşi Josephine’in kuzeni olup ilişkileri sürmektedir (Tezcan. İşlemeli entarilerde de aynı durum geçerli olup. dokuma sırasında kullanılan ipek. Fransa. Fransa’dan.Yüzyılda İstanbul’a getirtilerek. brokarlar ithal edilmektedir. 18. 19. gümüş ve altın tel oranıyla bağlantılı olarak değer kazanıp prestij malı haline gelmekteydi. batıda moda merkezi olmuş tur ve III. İlk bakış ta etek bluz izlenimi vermektedir. 349 . Kabarık takma kolları olan entarinin üst kısmı bedene oturtulmuş ve üzerine ceket izlenimi veren ikinci kat dikilmiştir. Selim’in annesi Nakşıdil Sultan. Fransız kumaş desenlerinden etkilenen bu yeni dokumalar.

350 .

pahalı malzeme ve iyi işçilikle üretilmiş. Gerek saraylı. 16. asma dalları ve üzümleri olan(kat. Avrupa’da koyu renkli kadifeler üzerine benzer teknikte uygulanmış sırma işlemeler örnek teşkil etmiş olmalıdır (The Age of.. no. kat. Fransız sarayındaki gibi imparatora özgü .. gerek varlıklı ayrıcalıklı kişiler. simgeledikleri kültür kodları halk tarafından bilinmese de zevkle kullanılmıştır. teknik ve malzeme itibariyle. 18. Napolyon’un giysilerinde görülen arı motifi. Bu kompozisyonlar bitkisel motiflerden oluşmaktadır. no. Önü kapalı entarilerin bir grubunu oluş turan “bindallı” entarilerin tamamı işlemelidir ve entarinin biçimine göre işleme yapılmıştır. yüzyıldakinden farklı olarak..84) veya iri bir deniz kabuğuna benzer formun merkezde yer aldığı (kat. kökeni Antik dönemlere de dayanan kompozisyonlar uygulanmaya başlamıştır. Önden açık entarilerde her ikisine de eşit ağırlıklı olarak rastlanırken. Bindallı entarilerde dival işi adı verilen işleme tekniği kullanılmaktadır. bindallıların hakim kompozisyonlarıdır. püsküllerin sarktığı(kat.İşlemeli entariler. Balkanlar’da yaygın olarak kullanılan kordon tutturma tekniğindeki işleme tarzı. işlenmiş kumaşlardan yapılmış veya entarinin biçimine göre işlenmişler olarak ikiye ayrılabilir.. vazodan çıkan ve etrafa spiraller halinde fışkıran dalların görüldüğü(kat. no.78). Osmanlı giysilerinde. motiflerin antik kökeni . önden kapalı entarilerde daha çok entarinin biçimine göre işleme yapıldığı görülmektedir. Hüseyni adı verilen işlemeli kumaşlarda. Girlandlı (kat.73). geleneksel Osmanlı kompozisyonlarından çok uzaklaşmış ve Avrupa etkisi ile batı kültürünün ürettiği. Kumaşların tamamının işlendiği örneklerde de bitkisel kompozisyonlar hakim olup. no. Entarilerin kumaşları da büyük çoğunlukla kadifedir.1989:142). İşleme motifleri. kuğu motifi gibi ayrıcalıklı motifler (The Age of. 351 . 19 yüzyılda saraya özgü bir motif veya desen yoktur. inciler ve mercanlarla işlenmiş olan giysileri tercih etmişlerdir.74). no. no.88) kompozisyonlar. değerli taşlar.1989:169) Osmanlı giysilerinde görülmez.yüzyıldan itibaren ithal edilmiş kompozisyonlar kullanılmıştır.3’te görüldüğü gibi.

Yüzyıldan. Kalçayı örtecek kadar da olabilir. Entarinin kumaşı değişmektedir. Asya’nın kuzey doğusundan. son evresinde ise yerde sürüklenecek oranda etek boyu olan. çoğu zaman ayak bileklerine kadar gelen.tamamen stilize edilmiş bitkisel motiflerin yanı sıra.yüzyıl ortasına kadar önden tamamen açık olup. genellikle uzun kollu ve 19. Eteksiz entari denen giysinin nasıl bir uzunlukta olduğu tam belli değildir. Entarilerin eteklerin iki yanında bazen kısa bazen uzun yırtmaçları vardır. 19. Bazen diz hizasında olup. 19. kemerle bağlanarak kapanan bir giysidir. kol boyu uzunluğu değişmektedir. yüzyıl da. bunlara rağmen temelde yüzyıllarca biçimini korumuş tur. no.yüzyıl başlarına kadar. detaylarında zaman zaman etkileşimler dolayısıyla değişiklikler olmuş tur.6). 16. Bu işleme tekniğinin uygulandığı kıyafetler yaygın olarak kullanılmıştır. biçimi itibariyle. Yırtmaçlarının hemen üstünde iki yanda birer gizli cebi bulunur. boy entarisi de olabilir. SONUÇ Türklerin. Anadolu topraklarına. iliklenerek veya kuşakla. iki bin yıllık geçmişe sahip bir giysidir. buradan da Avrupa’ya taşıdıkları giyim kültürünün vazgeçilmez en önemli unsuru entaridir. Entari. Batı etkilerinin başladığı 18. Göğüs hizasından aşağı doğru inen düğmelerle iliklenmekte. eteksiz entari denen entarilerin giyildiği bilinmektedir.Yüzyıl ortasına gelindiğinde birden bire biçimi değişmeye başlamış ancak entari kavramı günümüze kadar yaşamıştır. 5. geometrik formları da işin içine sokmuş tur (kat. Kuyruğu olmayan. 352 .

altında şalvar olmasının verdiği kolaylıkla. satın alınabilir. Önden açık entari.yüzyıl sonlarına kadar iç gömleğinin boyu uzun olup. takılmadan.yüzyıldan itibaren ayak bileklerine kadar uzun olduğu günümüze gelen resimlerden ve belgelerden anlaşılmaktadır. Pamukla karış tırılarak dokunmuş gömleklik dokumalar da vardır. Ancak bunun dışında aynı kesim özelliği temel ilkelerinden sapmamıştır.Yüzyılda saat cepleri daha yaygın hale gelecektir(tablo saat). merdiven inip çıkarken. 19. yüzyıl başında. göğüs üzerinde. 1974: 198). 2000. 16.Yüzyıl ortalarında.Yüzyıldan itibaren. eteklerinde. Bunlarda ayak bileklerine kadar uzun. Aynı kumaşlardan. eteksiz entari derken bunlar kastediliyor olabilir. İç gömleği. 19. yanlarındaki yırtmaçların yardımıyla bele toplanıp kemer veya kuşağın arasına sokularak iş yaparken kolay hareket etme imkanı sağlamıştır. Gömleklerin.Yüzyılda saatler. yürürken. Zaman zaman etek boyları ve yaka açıklıkları farklılık göstermiş tir. 16. şalvara göre daha dardır. ince bir iç gömleği üzerine ve şalvar üzerine giyilmektedir. Saatlar gayet değerli mücevherlerle yapılmış mineli idi(19.yüzyılın karakteristik özelliklerini taşıyan entarinin boyu ayak bileklerini geçmemektedir ve yakası derin bir U biçiminde açıktır. 18. çoğunlukla içten astarda açılmış olan birer saat cebi görülmektedir. 18.Avrupa modasında görülen kadının boynunu uzun. vücudunu daha zarif gösteren dekolte (Onur.yüzyılda kısalmaya başlamıştır. kol ağızlarında işlemeli olan örnekleri görülür. İngiltere kraliçesi 1. Böylelikle. 19. (Faroqhi.yy ortası Fatma Sultan’ın sarayında bir davet” (Saz. kullanımı pratik bir giysi olmuş tur (Şekil 5. iç donları da yapılmaktadır.Yüzyılda Thomas Dallam. kol boyları.1).21) 19. Entarilerin uzun etekleri. prestij kazandıran eş yalar arasına girmiş tir. 18. Saat artık rahat ulaşılabilir. 18. Bu iç çamaşırları üzerine kısa. Elizabeth’in Osmanlı Sarayına hediye ettiği Orgu 353 . çok ince şeffaf açık renk ipeklidendir. eş yalar arasındadır: “ İncecik altın kordonlarını gerdanımızdan dolaştırıp saatlarımızı o zamanın modasına göre göğsümüzün yan tarafına iliştirdik. entari veya hırka adı verilen giysiler giyilmiştir. 2004: 36) geleneksel Osmanlı entarisinin de yakasına yansımıştır. etek boyları ile paralel abartılı olarak uzamış ve yan yırtmaçlar kalça hizasına kadar çıkmıştır.

ve 17. Geleneksel Türk entarisinin biçimi ömrünü tamamlamaktadır. yüzyıllardaki kadar değerli kumaşlar değildir ama 354 . bellerindeki kuşak veya kemere sokarlardı. Giysilerini fazla kumaş sarf etmemeye gayret ederek hazırlama eğilimini unutmuş olan toplum. Sırma işli olan bu entarinin içi astarlıdır” (Tuğlacı. harem dairesinden geçerken şeffaf şalvarlar üzerine kısa cepken ya da entari giyen cariyeleri gördüğünü anlatmış tır (Çağman.Yüzyıl başında entarinin iki yanındaki yırtmaçların derinleşmesinden dolayı bu dönemde entarilere “üçetek” denmeye başlanmıştır.1993: 258). Giysilerin yapıldığı kumaşla.Yüzyılın ortalarında. “ Şalvarın üstüne giyilen bu entarinin belden aşağı kısmı üç ayrı parça şeklinde olurdu.kurmak için. 19. ekonomik koşullar kötüleş tikçe daha savurgan olmuş tur. 1984: 79). Ön ve yanlarda bulunan parçaları kaldırıp. sürecini tamamlamak üzere olan her şey gibi manyerist denebilecek derecede abartılı dönemine geldiğini göstermektedir. eteğin üç parça oluşu onlara kolaylık sağlardı. Cariyeler hizmet ederken çabuk gidip gelebilmeleri için. normal boyutların dışında uzamaktadır. entari derin yırtmaçlı ve Avrupa modasında görülen uzun kuyruklara benzer biçimde yerde sürüklenecek derecede uzun etekli. Bu durum. 19.r 16. Bu entariyi saraydaki cariyeler giydiği gibi. şehir kadınları da giyerlerdi.

Abdülmecit’in kızı için hazırlattığı gelinlik şöyle tarif edilmektedir. uzun ağır eteklerini arkadan tuttular” (Saz. “Sultanefendinin de pederinin gelinlik olarak hazırlattığı güvez kadife üzerine dalları. 1974. İmal edildiği malzeme entarinin fonksiyonunu 355 .169) Modayı belirleyen kesim saray ve çevresinde yer alan hanımlardır. incilerle işlenmiş giysileri savurganca diktirmiş. Geleneksel entari her koşulda kullanılan bir giysi olmuş tur....devlet ekonomisinin iyice bozulduğu bu dönemde saraylı kadınlar kumaşları ve değerli taşlarla. yaprakları sarı sırma. Moda hızlı bir şekilde saraydan halka yayılmaktadır. kendileri giymiş ve hediye etmiş tir.. yaprak damarları inci ile işlenmiş münasip yerlerine pırlantadan küpe çiçekleri konmuş entarisi ve potinleri giydirilmiş..168. Özel günlerde ya da gündelik hayatta aynı biçimde entari giyilmiştir.

Kumaşların en kaliteli ve pahalı malzemeden üretilmiş olanı kullanılmakta bu kumaşlar saray için özel üretilmektedir. Tabii diğerlerine de . Hil’at denilen kaftanlar basit kesimi olan ancak değerli kumaşlardan yapılan bir gösterge olup imal edildiği özel terzihaneler saraya bağlı çalışmaktadır.yüzyıla kadar geri gitmektedir. kaftan ağır ipeklilerden yapılıp. entari sözcüğünün kullanılışı. ödüllendirdiği. Ancak 12. zihnimizde bir entari kavramı vardır ancak bu entari. kullanılamaz. Divanü Lügat-it Türk.belirlemiştir. Bize göre ikisi arasında öncelikle anlam farkı vardır. kaynaklarda 16. basit malzemeden yapılmış ev içinde giyilen rahat bir giysiyi hatırlatmaktadır.yüzyılda kullanılan Türkçe’de. annesi.. Osmanlılar için kıyafetin anlamı büyüktür . Osmanlı padişahı onurlandırmak istediği. Herkes tarafından satın alınamaz. sarayın sipariş edeceği kaftanları üretmektedir.yüzyıla kadar Osmanlıca’da kullanıldığını biliyoruz. Entari yumuşak ve hafif kumaşlardan yapılırken. Saraydan. Sınırlı miktarda üretilir. Anlam taşımasından dolayı malzeme de farklılık göstermektedir.. bize kaftan sözcüğünün Türkçe olduğunu kanıtlamaktadır. “Eteği belinde” gibi deyimler bu kullanılış tarzından dolayı mecazi bir anlam kazanmış gibi görünüyor. Ev içinde kullanılırken çoğu zaman törensel gösteriş kaygısı bulunmaz Gösterişsiz olduğunda benzer formdaki giysiye hırka adını vermek yeterli olmaktadır. Tarihi süreç içinde entari ve kaftan kavramları birbirine karışabilir gibi görünmektedir. eşleri ve çocukları da giysiler hediye edip etraflarındaki 356 . terfi ettirdiği kişiye bunu hediye ettiği kıyafet ile anlatır.yüzyıl dan 20. Bu terzihaneler. İş yaparken fonksiyonel biçimi sayesinde etekleri belde toplanabilir ve ayağa dolaşmadan çalışılabilir bir giysidir. Günümüzde. kürklerle desteklenerek prestij göstergesi olarak törensel yaşam alanlarında daha çok görülmektedir. Divanü Lügat-it Türk’te entari sözcüğü mevcut değildir. Osmanlıca’da da yerini alan bu sözcük “bir donluk kumaş” gibi kullanımlarla karşımıza çıkmaktadır. Türk giyiminde. padişahın yanı sıra. Bu sözcüğün kökeninin Türkçe olduğunu ispat eden bir kaynağa rastlamadık ancak 16. Genel olarak giysiyi karşılayan sözcük ise “don”dur. Isıtma ve vücudu koruma fonksiyonu olduğu düşünülebilir ama bu görevi basit bir hırka da yapabilir.

atlas ve diğer ağır kumaşlardan yapılan bu entarilerin zengin ve güzel bir görünümleri vardı (Tuğlacı. bele oturmayan ancak üst kısmı daha dar eteği bol. “Dört Peşli. etek bluz kıyafetlerle aynı dönemde rahat ev kıyafetleri olarak kullanılmıştır. İki yanda kalça hizasına kadar açık derin yırtmaçları vardır ve altına şalvar giyilmektedir.. Bu kıyafetlerin yırtmaçları yoktur ve altına şalvar giyilmemektedir. arkası kuyruklu. ön açıklığı göğüs altına kadar olup önden kapalı. iki etek adı verilen önü kapalı entarilerin moda olduğu dönemde Sultan Abdülaziz'in huzuruna çıkışını şöyle anlatır: "Padişahın nazarı dikkati beni o kadar şaşırttı ki saçak öpüp çekilirken eteğime basmışım. Bu entariler halk arasında dört peşli adını almıştır. Entarinin belden aşağı kısmının bol ve dalga dalga kıvrılarak zengin bir görüntü vermesini sağlamak için iki yan dikiş arasına aynı kumaştan üçgen biçiminde birer parça eklenirdi. alt kısmı geniş. entarinin ön ve arkasına da aynı biçimde iki cep daha eklenirdi. 1987: 33. Bir entari çeşidi ikietek entaridir.38). Genellikle ipek. Bunlarla da yetinilmez. 49). 357 .1984: 72). iki etekli entari modası idi. Gövde kısmı ön ve arka olarak iki parça halinde kesilir. Mahçup olarak yerime geldim. Leyla Saz. tam olarak Avrupa tarzı giysiler olarak değerlendirilemez ancak takma kolları. Örneğin üç etek entarilerin uzun etekleri ile uyumlu uzun kolları. Eteğin uçları. alt kısmı ise etek hizasına kadar gelirdi. 19. sonra bu parçalar yandan birbirine dikilirdi. düğmelerle iliklenen.1974:205). Kadife veya atlastan olup dival tekniğinde zengin kompozisyonlarla bitkisel motiflerle işlenmiş olursa. Hafif. Entari kesimleri 19. Önü kapalı olan bu entarinin etekleri oldukça uzundur. Avrupa giyim kültüründen etkiler alındıkça ortaya çıkan yeni entari türlerinden biri çan biçiminde etekli..” (Saz.Yüzyılda geleneksel kıyafetlerin kesimlerinde ve süslemelerinde Avrupa kıyafetlerinde görülen kesim ve ayrıntı etkileri başlar (Kat. takma kollu. 1998: 43. Önü kapalı boy entarileri. bindallı entari adını almaktadır. eteklerimin uçlarını kuşağıma iliştirmiştim. ön tarafına göre daha uzun tek parça entariler giyilmeye başlamıştır. ince kumaşlardan işlemesiz olarak yapılmış olanları. üstü bedeni kavrayan bir entari türü.insanları taltif etmektedir (Akyıldız. bilek hizasında son bulan kısa kollara dönüşmektedir (Micklewright. yuvarlak yakalı. Birkaç farklı kesim özelliği olan giysi “entari” adı ile anılmıştır. kuyruklu etekleri ve kumaşları ile geleneksel kıyafet anlayışından uzaklaşmışlardır. sendeledim.yüzyılda iyice çeşitlenmeye başlamıştır. Avrupa dantel ve su taşları ile süslenmeleri.44). bazı entarilerde manşetli. “Peş” denilen bu parçaların baş tarafı yukarı. üçetekte olduğu gibi bele takılır.

Bu çalışmada söz konusu ettiğimiz giysi. sandalye üzerinde oturulduğunda daha zarif bir izlenim vermektedir.yüzyılın ikinci çeyreğinden itibaren erkeklerin pantolon ve ceket giymeleri zorunlu hale gelmiştir. kanepede ve sandalyede oturacak olan kadınlar artık yırtmaçları olmayan önü kapalı entari veya etekle korsajlı bluzdan oluşan kıyafetler giymektedir. konfor sağlayan özellikleri vardır. “Kırım harbi münasebeti ile başlatılan bu alafrangacılık hareketi ilkin Türk Cemiyetinin seçkin aileleri içinde göze çarpar. Geleneksel entarinin Türk usulünde oturulduğunda. “Endüstri devrimi Avrupa tekstilini geliştirmiş . ihracatı artırmış. evlere. buharlı gemilerle seyahat. yemek yeme adeti ve sofra düzeni değişir. Sedir ve minderde oturma adeti bırakılmış. 1988: 28).Geleneksel erkek entarileri kadın entarileri ile pek farklı değildir. Sedirde ve minderde Türk usulü ile oturuş biçimine çok uygun olan üç etek entari yerine. sininin yerini masa alır” (İrez. Mahmut’un radikal kıyafet devriminden sonra Osmanlılar için kaftan saltanatı sona ermiştir. Peşleri daha geniş tutulup yaka hizasından başlatılarak. Din adamları gibi belli bir kesime kaftan giyme izni verilmiştir (Micklewright.Yüzyıldan itibaren yavaş yavaş erkek kıyafetleri de batılılaşmaya başlamış. 1986: 8. 1986: 217).2). Evlerde mobilyalar mı 358 . yüzyılın ortasında. erkeklerin çoğunluğu tarafından bırakılmış ancak evlerinde gecelik entarisi şeklinde 20. Sultan II. özellikle masa. Batılı kıyafet modasının hızlı bir biçimde yerleşmesi sırasında. 19. 18. Ailenin temel yapısı değişmeden ev gelenekleri değişmeye başlar. sandalye de gelmiştir. Batı modası etkisiyle giyilmeye başlanan yırtmaçsız entari aynı oturuş kolaylığını ve zarif görüntüyü vermeyecektir. Bu tür entari kanepede.yüzyıl ortalarına kadar sürmüş tür. Avrupa mobilyası. En önemli farkları yuvarlak ve kapalı yakalı olmalarıdır. Kırım Savaşı İstanbul’a binlerce yabancı getirmiştir. Cumhuriyet döneminde kıyafet devrimi yapılana kadar erkeklerin bir kısmı entari giymeyi sürdürmüş tür.9). Avrupa mobilyası olan koltuk ve kanapeler kullanılmaya başlanmış. bedenleri daha geniş hale getirilmiştir (Şekil 5. Entarinin kamusal alanda kullanımı. Bunlar İstanbul’a Avrupa modası ve sosyal adetlerini de getirmişlerdir” (Micklewright. entari kadın ve erkek tarafından giyilirken giderek yalnızca kadın giysisine dönüşmüş tür.

359 .

Mahmut’un kıyafet devriminde modası hiç geçmeyen pahalı kürk ve şal tutkusunu kökten çözmek te vardır” (Sakaoğlu. Moda zamanının politik ve ekonomik olaylarıyla ilişkilidir. sıkı sıkıya kültürel etkenlerle kuşatılmıştır” (Tansuğ . Batı zevkinin hakim olduğu bu dönemde. Bir arada kullanmaya aykırı olan eş yaların ve giysilerin geleneksel olanları yerlerini yenilere bırakmıştır. II. 360 .yüzyıldan M.. Batı kültürünü bilinçle benimseyenlerin yanı sıra görüntüyü ön plana alan kişilerin bu modayı yerleş tirmekte önemli payı vardır. Bu çalışmada entariler biçimleri açısından incelenmiş. Havlu. mevsim kürkü ve üzerine bol biniş .yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu İçin de bu geçerlidir. kültür alanlarını da amaçları arasına alır. 1996: 118) bindallı entarilerin işlemelerinde yoğun olarak yer almaktadır. yüzyıl içinde. Süslemeleri konusunda da bir iki düşünce aktarmak gerekmektedir.yoksa yeni giysiler mi önce kabul görmüş tür? Bunlar kullanılırken ikisinin birbirine uyumu mutlaka dikkati çekmiştir. elifi çakşır. bitkisel motiflerdir. 19.K. entarilerin işleme ve kumaşlarında görülmektedir.1997: 66). tombak ibrik ve sakızlık üzerinde de aynı bitkisel motifler görülmektedir (Yılmaz ve Akalın. Osmanlı dünyasının alt ve üst toplum katmanlarında Avrupa’dan esinlenen yeni bir yaşam tarzının benimsendiği koşullar. 19. Tezhip sanatında gördüğümüz. tezhiplerde. sarı mest pabuç giyip başlarına kavuk oturtuyorlardı. 1995: 101). bu yolda geri kalmış bazı ülkeler arasında hegemonya arayışları. Mahmut en keskin dönemeçtir. rokoko buket denilen tarzda gülün ön planda olduğu buketler (Demiriz. SHM koleksiyonunda yer alan 19. Ona gelesiye İlmiye mensupları. Entarilerin işlemelerinde ve kumaşlarında tercih edilen motifler. Osmanlı sanatının her döneminde olduğu gibi diğer sanat dalları ile bir üslup birliği görülmektedir. yalnız ticari ve endüstriyel alanları değil.yy akımlarının. “Ku şkusuz ki. Teknolojide ilerlemiş bazı ülkelerin. Entarilerin kumaş desenlerinde ve işleme motiflerinde. 1987: 39). Avrupa ülkelerinin sömürge ve pazar arayışlarına dolaysız katkılarda bulunan birer kültür etkinliği olduğu da tartışılmaz gerçeklerdendir. biçimlerine göre sıralama yapılmaya çalışılmıştır. “Oryantalizm ve benzeri 19. Avrupa teknolojisi ile yeni üretilmeye başlanan Türk porselenlerinde..7063765 envanter nolu.. tombak. altı yüzyıllık Osmanlı yaşamında her alanda olduğu gibi kıyafette de gözüpek II. kitap süslemesinde.1015-9265 ve H. gümüş gibi madeni eserlerin bezemesinde görülen motiflerin benzerleri.

entarilerde tercih edilmemiştir. hamamda. Entarilerden 11’inin derin oval yaka açıklıkları vardır.4). 4’ü Balkanlar’dan.1). 3’ü Ege’den. 31 tanesi uzun. 22 Entaride saat cebi bulunmaktadır (Tablo E. Diğer işlemelerin seyirlik niteliğinin daha fazla olması. 1’i Beypazarı’ndan. mimari motifler ve az da olsa hayvan figürleri görülürken.peşkir. 2’si Manisa’dan. Entarilerden 95’i düşük kollu. 9 tanesi Kütahya’dan. 1’i Samsun’dan. 6’sı yünlü 5’i pamuklu ve bu kumaşlar üzerine 62’si işlemelidir (Tablo E. sofrada sergilenebilir olması veya entarilere göre motif seçimlerinin daha serbest yapılabilmesi bu konuda etkili olmuş gibi gözükmektedir. 19. 19’u bindallı denilen entarilerdir (Tablo E. 74 tanesi normal boyda olup 49 tanesi çok uzun kollu olup 66 tanesinin kolları normal uzunluktadır. Üçüncü grup önden kapalı yanları yırtmaçlı olan ve ikietek entari adı verilen üç adet entaridir. Bu grup 68 eseri kapsar bunların 65’i üçetek entaridir. 10 tanesi aşırı uzun. İlk grup önden açık yırtmaçsız entarilerdir. 20’si kadife. yanları yırtmaçlı entarilerdir. yüzyılın ikinci yarısında teketek entari olarak adlandırılan önden kapalı. 20 tanesi takma kollu olup yalnızca 11 tanesinin kol ağzı manşetlidir. Bunlar da 41 adet entaridir.2). 2’si Orta Anadolu’dan. 1’i Yozgat’tan. Dördüncü grup ise 19. Önden açık yırtmaçlı entariler arasında üç adet erkek entarisi bulunmaktadır. yüzyıla ait olup tamamı derin oval yaka açıklıklıdır (Tablo E. 8 tanesi Ankara’dan. Eserler dört ana gruba ayrılmaktadır. kuşak gibi diğer işlemelerde. Entarilerden 35 tanesi İstanbul’dan.3). 19 entarinin kol ağızları balık ağzı biçimindedir. İkinci grup önden açık. 1’i 361 . 1’i Trakya’dan. Entarilerden. Entarilerin 85’i ipekli. İncelenen entarilerden yalnızca dört tanesi 18. 1’i Eskişehir’den. yanları yırtmaçsız entarilerdir. Bu grupta 3 eser bulunur. 1’i İzmit’ten.Yüzyılda Osmanlı toplumunda entari olarak adlandırılan giysinin geçirdiği evrelerin incelendiği bu çalışma SHM koleksiyonunda yer alan ve bu dönemin tüm aşamalarını bize gösteren 115 eser ve bunlara ilişkin karşılaş tırmalarla değerlendirilmiştir.

1’i Mısır’dandır. Kadife kumaşlar da ipekli kumaşlar sınıfında olabilirdi ancak hepsi ipekle dokunmuş değildir ve yapısı itibariyle farklı olup özellikle bindallılarda kullanıldığı için ayrı ele alınmıştır. ait oldukları yüzyıllar açısından sınıflandırılmamıştır çünkü 18.yüzyıl özelliklerini yetkin bir şekilde yansıtmakta. ipek gibi . Sadberk Hanım Müzesi Entarileri 19. Kökeni İstanbul gözüken entariler göç etmiş bir aileye aitse ve detaylı bilgi alınmamışsa yanılma payı yüksektir. Ankara çevresinden olabilecekleri gibi farklı yerlerden de edinilmiş olabilir. Genel olarak değerli malzemelere. Entariler. işlenmiş kumaş gibi eğilimin fazla olduğu işlemeli entarilerin tercih edildiği düşünülmektedir. 6 Tanesi Yurt dışından satın alınmış olan entarilerin 38’inin geldiği yer belli değildir (Tablo E. Örneğin entarilerin ülkenin neresine ait olduğu konusunda bilgiler yanıltıcı olabilir. Nereden geldiği bilinmeyen entarilerin büyük kısmı Sadberk Koç’un Müze kurulmazdan önce topladığı örneklerdir. Gösterişli. Tablo E. 362 . büyük çoğunluk 19. yüzyıl sonu ile yirminci yüzyıl başı entarilerin tarihini kesin olarak saptamak pek mümkün olmadığından genel olarak 19. Birkaç entarinin de kolları kısaltılmıştır. bünyesinde ipek bulunan dokuma anlamına gelmektedir. yüzyıl entarileri az sayıda ve çok belirgindir.4’te yer alan ipekli ibaresi.Trabzon’dan. yüzyıldandır. yüzyıl eğilimleri açısından bakılmıştır. Astarları değiştirilmiş entariler vardır. Bunlarda saat ceplerinin yok olmuş olma ihtimali yüksektir. etek boyları ve kol boyları hoşa giderek kullanılmıştır.5). Bütün bu ihtimallere rağmen koleksiyonun ülke genelinden oluş tuğu görülmektedir. 19. birbirine benzemeyen bir çok giysinin yüzyıl boyunca değişerek aynı ad yani entari adı altında giysi kavramını yenilediğini anlatmaktadır. Bu istatistiki verilerin bizi yanıltmasına izin vermemek için bazı noktalara vurgu yapmak gerekir.

1995. Ali. D. C. Kültür Bakanlığı.I. Münevver. The Textile Museum. c. Çağlar Boyu Anadolu’da Kadın: Sergi Katalogu. Arel. Ev İdaresi. Atasoy. Filiz 1993. Ayda. Washington. Alp. Arık. Sanatta Batıya Açılış ve Osman Hamdi. Yüzyıl İstanbul Mimarisinde Batılılaşma Süreci. Mustafa. ve dig. Nurhan. Dinçsoy. 1972. Milli Eğitim Bakanlığı Yayını. Türk Bölgesel Giysileri. R. Kültür Bakanlığı Anıtlar ve Müzeler Genel 363 . içinde İstanbul’da Gündelik Hayat.Tarih Vakfı Yurt Yayınları.KAYNAKLAR Akyıldız. İstanbul. 1975. İstanbul. Cezar. İstanbul.. 1998. “Selçuk ve Osmanlı Dönemi/Katalog”. c. S. İstanbul.II. Belger Krody. İletişim Yayınevi. Derviş Çeyizi/Türkiye’de Tarikat Giyim Kuşam Tarihi. XVIII. Flowers of Silk and Gold / Four Centuries of Ottoman Embroidery. Mümin ve Müsrif Bir Padişah Kızı Refia Sultan. Çağman. Sumru. 2000. İstanbul. 2000. Erol Kerim Aksoy Vakfı. İstanbul. 1995.

Yıldız. Semra. İnankur. Tercüman Yayınları.2005-8. P Dergisi. 1970. Demirsar. s. Gönül. Zeynep. Tarih Vakfı Yurt Yayınları. 1989. Görünür. İstanbul. 1999. Yüzyılın İstanbul’unda Sanat Ortamı. In Sadberk Hanım Museum Catalogue. Durand.3. s. İstanbul. Emel. sergi katalogu. İstanbul. 1987. Faroqhi. Kemal.166-184. İstanbul. 12. İstanbul. Sadberk Hanım Müzesi Koleksiyonu’nda Ondokuzuncu Yüzyıl Kadın Kıyafetleri/Anıların Aynasında Moda. 18. Belgin. 2000.190-295. İstanbul. Sevgi. Tarih Vakfı Yurt Yayınları. Faroqhi. Dinçel. 1989. 1989. A Number of Turkish Customs. Semra. 2002. İstanbul.88-101. Lale. De Fontmagne. Osman Hamdi Tablolarında Gerçekle İlişkiler. Mobilya Sanat Tarihi. İstanbul Üniversitesi Yayını.17-21. İstanbul. Zafer Işık.4. Sanat Tarihi Derneği. s. Kadınlar ve Servet. İstanbul. Europa und der Orient 800-1900. Osmanlı Kültürü ve Gündelik Yaşam/Ortaçağdan Yirminci Yüzyıla. Türkiye İş Bankası Yayını. Ressam Osman Hamdi Bey. Suraiya. Germaner. içinde Osman Hamdi Bey. 364 . 2005.Yüzyıl Anadolu Kırsalında Suç. s. s. Milli Eğitim Basımevi.231-242. Demiriz.115-128. Germaner. 1996. Kültür Bakanlığı. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Yayını.Yüzyılda Osmanlı Başkentinde Kitap Süsleme Sanatı. 19. Oryantalistlerin İstanbulu. Bağdaş ve Çökmek Türk Töresinde İki Oturuş Şeklinin Kadim İkonografisi. Esin. München. Ertuğrul Korle. Çağdaş Yayınları. İstanbul. Sergi Katalogu. 1. içinde Sanat Tarihi Yıllığı III. içinde 19. 28 Mayıs-27 Ağustos 1989. Kırım Harbi Sonrasında İstanbul. Geçmiş Zaman Olur ki/Prenses Mevhibe Celâlettin’in Anıları. Suraiya. 1977.Müdürlüğü. 1979. içinde Modernleşmenin Eşiğinde Osmanlı Kadınları. Sara. Ankara.2005. İstanbul. 1997.

Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu . Etnografya Bölümü. Angeliki. Gülersoy. 1986. 14-20 . Haydar. İrez.Gül. Osmanlı Kadın Giysisi. Yüzyıl Osmanlı Saray Mobilyası. Gürtuna. İrepoğlu. İstanbul. Hayat Tarih Mecmuası. Hıdivler ve Çubuklu Kasrı. The Greek Folk Costume II. çev.359379 Akbank Yayını. Türk Giyim Sanayiinin Tarihi Kaynakları. 12. Çelik. Publications. 1988. 1967. Tarih ve Toplum. İstanbul. 1999.Ş. İstanbul’da Gündelik Hayat. Ankara. İnan. Ankara. Kayaoğlu. Besim Atalay. Kültür Bakanlığı. Altaylar’da Hun Devri Kültürü. s. İstanbul. Feryal. 1984. Sevgi. Atatürk Kültür Merkezi Yayını. İstanbul. Kazgan.11-20. Osmanlı Hanımları ve Kadın Terziler-I (1869-1923)”. Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Şirketleşme. İstanbul. Önder. Divanü Lugat-it-Türk. Küçükerman. Kültür Bakanlığı. 1999. Reşad Ekrem. 1985. 1991. 1967. 1995. GSD Dış Ticaret A. Reha. Ersu. Abdülkadir. içinde Türk ve İslam Eserleri Müzesi. Karakı ş la. Atina. 1999. . İstanbul. Gül. Töbank. Koçu. Yavuz Selim. Türk Dil Kurumu Yayınları. Günay. 1996. Levni . Kaşgarlı Mahmut. İstanbul. s. 2003. XIX. Türk Ev Geleneği ve Safranbolu Evleri. 232. İstanbul. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür İşleri Daire Başkanlığı. Benaki Museum Historical Costumes of Turkish Women. Türk Giyim Kuşam ve Süslenme Sözlüğü. 1992. Pekin. Sümerbank Yayınları. Hatzimichali. İstanbul. Işın. Gündağ. Ankara. 1985. İletişim Yayınevi. 2002. Ekrem. İstanbul. Yapı Endüstri Merkezi Yayını. 365 . Eski İstanbul’da Gündelik Hayat. Sabahat.

Eski İstanbul Yaşayışı. 1999. Gözlem Sanat Galerisi. 1946. 5. Nancy. İstanbul. Onur. Nancy. Images D’empire aux origines de la Photographie en Turquie/Türkiye’de Fotoğrafın Öncüleri. Epsilon Yayıncılık.Tercüman. 1964. İstanbul.İstanbul. 1986. Çizgen. Micklewright. V.Virago. 1993.Küçükerman. 1987. Yüzyılda İstanbul’da Gündelik Hayat. s. Kendi Mekanının Arayışı İçinde Türk Evi. 1986. Abdullah Buharî’nin Minyatürlerinde 18. 14-20. Nazan. Osmanlı’da Yahudi Kıyafetleri. 2004. İstanbul. Osmanlı Bankası. The Annual Journal of the Costume Society of America / Dress. Katharina. İstanbul. Engin ve dig. 1998. 1986. Germany Ögel. PhD Dissertation. XVI. 33-43. P Dergisi. Osmanoğlu. Montagu. 1985.. Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu. Selçukilerde Giyim Eş yası. Musahipzade Celal.Selçuk Yayınları. Ayş e. Ankara. İstanbul. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayını. İstanbul. Vehbi Koç Vakfı Yayını. Otto-Dorn. The Turkish Embassy Letters. İstanbul'dan Mektuplar. Mehmet Zeki. Nur. Oral. Micklewright. Tracing the Transformations in Women's Dress in Nineteenth-Century İstanbul. 1991.70-81 Mantran. Osmanlı Kıyafetleri/Fenerci Mehmet Albümü. Mahir. 366 . Önder. 12. (Tıpkı basım). Müller.1978. 1999. Georgina Max. İstanbul. 33. Banu. Babam Sultan Abdülhamit/Hatıralarım. Yüzyıl Osmanlı Kadın Modası. Moda Bulaşıcıdır.London. Women's Dress in 19th Century İstanbul:Mirror of a Changing Society. Ölçer. Mary Wortley. Kunst Des Islam.Türk Kültür Tarihine Giriş V. University of Pennsylvania. Eren Yayınevi. Türk Etnografya Dergisi. Bahaeddin. Robert. 1985. Ankara. ve XVII.

Türkiye Güzel Sanatları Geliştirme Vakfı Yayınları. Leyla. Saz. 1986. İstanbul’un Sosyal Hayatındaki Değişimler ve Türk Resim Sanatına Yansımaları. Özden. Sevüktekin Apak.-19. Savaş ve Barış/15. İstanbul.09.06. Seydi Ali Bey. Ankara. İletişim Yayınevi. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür İşleri Daire Başkanlığı.Kocabıyık. Embroideries and Other Textiles. 47. 367 . İstanbul. Pardoe. Delibaş. Melek. Scarce. İstanbul. Onat Gündüz. Kültür Bakanlığı Yayını. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. İstanbul.İstanbul. Necdet. Teşrifat ve Teşkilât-ı Kadîmemiz.1999. Tandır. Ankara. s. London. Haremin İç Yüzü. Sezer. İnkılâp Kitabevi. The Age of Napoleon/Costume From Revolution to Empire 1789-1815. 1992. İstanbul.Yüzyıl Osmanlı Lehistan İlişkileri. içinde İstanbul’da Gündelik Hayat. Tarih ve Toplum. Paşaoğ lu. Tansuğ. Julia. Hülya. 1989. Atatürk Kültür Merkezi Yayını. Folklorik Türk Kıyafetleri. Osmanlı Dönemi Kadın Giyimleri. A New York Graphic Society Book. Muhtar. Little. 1974. 1997. içinde İstanbul Armağanı 3/Gündelik Hayatın Renkleri. Newyork.Özel.Tasvirlere Göre Anadolu Selçuklu Kıyafetleri. Julia. tarihsiz. London. Milliyet Yayınları. 1997. 1987. The Costume of Turkey. 1839.36-41. Pardoe.Yüzyılda İstanbul. Sergi Katalogu 29. Osmanlı Giyim Kuşamı ve {Elbise-i Osmaniyye}. Beauties of Bosphorus. Tezcan. İstanbul. Filiz ve diğ. 1997. Mehmet. Ertuğ..London.Tercüman.1995. Sakaoğ lu. 18. The Metropolitan Museum of Art. Silks For The Sultans-Ottoman Imperial Garments from Topkapı Palace. Jenifer. Selma ve dig. Süslü.199920. 1804. 1996. Women’s Costume of the Near and Middle East. 1989. The Topkapı Saray Museum/Costumes. 1987. Ankara.

Osmanlı Saray Kadınları. 72-85. İstanbul. Tuğ lacı. Hülya. Walsh. Hülya. 8. s. Sergi Katalogu. 166-183. 1997. Osmanlı Döneminde İstanbul Kadınları. 13. 37. Topkapı Sarayı Müzesi Arşivinde Bulunan Bir Terzi Defteri. Yılmaz. Cem Yayınevi. 1984. Boston. Cem yayınevi. P Dergisi. 21-37. Tezcan. İslam-Türk Bölümü. 9 Şubat 2002-20 Ekim 2002. Akalın. İstanbul. içinde Sadberk Hanım Müzesi Katalogu. içinde Topkapı Sarayı Müzesi Yıllık. 2002. 1987. Tezcan. Tezcan. Hülya. 1995. 45-51. Tuğ lacı.88-157 368 . Pars. Enise. Ş ebnem. Sanat Dünyamız. Robert.Brown and Company. Eski Ankara Kadın Kıyafetleri ve Giyiniş Tarzları. İstanbul. Ankara Üniversitesi Dil Tarih Coğrafya Fakültesi Dergisi. Osmanlı İmparatorluğu’nun Son Yüzyılında Kadın Kıyafetlerinde Batılılaşma. 1838. Hülya. 1955. 1988. 1985. İstanbul. Tokyo. “Onsekizinci Yüzyılda Osmanlı Kumaş Sanatı ve Kadın Modası”. Pars. Constantinople/Seven Churches of Asia Minor Yener. Türkiye Kültür Hazinelerinden Seçme Eserler / Sadberk Hanım Müzesi Koleksiyonu. 2.

..134. Yayınlandığı yerler: Türkiye.Yılmaz. 268-269. Türkiye. Yayınlandığı yerler: Türkiye. 1997: 117.. Çağman.Görünür. Küçükerman.. 1993: 276.. 1989: 171. Görünür. Küçükerman.2002: 189.. Müze Uzmanı (1995) Entarinin yırtmaçları üç etek olarak adlandırılamayacak kadar kısadır.. 1996:158. Görünür. Sevüktekin Apak. Sevüktekin Apak. 1995:146. Yayınlandığı yerler:Küçükerman.. 93... 1989: 99. Yayınlandığı yerler: Yılmaz ve Akalın.. Akalın. Onat Gündüz ve dig. 1989: 170. Yayınlandığı yerler: Türkiye.ÖZGEÇMİŞ Eğitim TED Ankara Koleji Vakfı Özel Ankara Lisesi (1985) Mimar Sinan Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü(1992) İstanbul Teknik Üniversitesi Sanat Tarihi Anabilim dalı... Demirsar. Çağman. Çağman. Yayınlandığı yerler: Gönül. 369 . Ayla Ödekan yönetiminde Türkiye Tabiat ve Kültür Varlıkları pilot envanter projesi (1993-1994) Sadberk Hanım Müzesi. Onat Gündüz. Küçükerman. Yayınlandığı yerler:Yılmaz ve Akalın. Yayınlandığı yerler: Türkiye...2002:189.1993:275. 1986: 168-169. Dr. 1997:131. 1999: 91. 1996:166. 1997: 131. 1995: 150. 1999:90.. 1996:226.. 2002: 189. 1999.2002:189.. Yüksek Lisans Programı (1996) Çalışma Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı Prof.1993:276. Sevüktekin Apak.. 1995:146. 1996: 164. 223. Onat Gündüz. 2002: 190.. Yayınlandığı yerler: Gönül. Yayınlandığı yerler: Micklewright.

Yayınlandığı yerler: Çağman. 1993: 281. 1996: 168. Yayınlandığı yerler:Yılmaz ve Akalın. 143.. Sevüktekin Apak. Çağman.. Küçükerman. 1995: 150. Hülya. 1989: 175. 1999:97. Küçükerman. 1999: 92. Onat Gündüz ve diğ..Yayınlandığı yerler: Yılmaz ve Akalın 1995: 146. Onat Gündüz ve diğ. 1996: 143. 1993: 281. 1997:138. 1995: 150. PAGE 340 370 .. Yayınlandığı yerler: Çağman. Yayınlandığı yerler: Türkiye. Yayınlandığı yerler:Yılmaz ve Akalın. Sevüktekin Apak. 1997: 138. Yayınlandığı yerler:Yılmaz. Görünür. Görünür. Onat Gündüz ve diğ. Yayınlandığı yerler:Yılmaz ve Akalın. Yayınlandığı yerler: Gönül.. 1993: 281.2002:189. Sevüktekin Apak. 1995: 142. 1995: 146. 1996: 229. 1997: 139. Küçükerman. 1995:150. Akalın. Yayınlandığı yerler:Yılmaz ve Akalın.. 1995: 150. Şebnem. Yayınlandığı yerler:Yılmaz ve Akalın.

371 .