You are on page 1of 38

SIGURNOST U CESTOVNOM

SAOBRAĆAJU
IX VJEŢBE
Sarajevo, 24. april 2013. godine
Šema zaustavnog puta putničkog automobila kod
forsiranog kočenja
Z25.
Izračunati parcijalne puteve zaustavnog puta kao i
zaustavni put za putnički automobil, ako su poznati sljedeći
podaci:

- brzina putničkog automobila prije poduzimanja kočenja
V
0
=68 (km/h),
- ostvarivo usporenje putničkog automobila b=6.3 (m/s
2
),
- vrijeme reagovanja vozača t
1
=0.8 (s),
- vrijeme odziva kočionog sistema t
2
=0.05 (s),
- vrijeme porasta usporenja t
3
=0.15 (s).

1. Pređeni put putničkog automobila u toku uočavanja i
reagovanja vozača:
) m ( 1 . 15 8 . 0
6 . 3
68
t V S
1 0 1
= · = · =
2. Pređeni put putničkog automobila u toku odziva kočionog
sistema:
) m ( 94 . 0 05 . 0
6 . 3
68
t V S
2 0 2
= · = · =
3. Pređeni put putničkog automobila u toku porasta
usporenja:
6
t b
t V S
2
3
3 0 3
·
÷ · =
) m ( 81 . 2
6
15 . 0 3 . 6
15 . 0
6 . 3
68
S
2
3
=
·
÷ · =
4. Pređeni put putničkog automobila u toku maksimalnog
usporenja:

Put koji pređe putnički automobil u toku maksimalnog
usporenja moţe se opisati kao pređeni put
jednakousporenim kretanjem gdje je početna brzina (V1),
manja od brzine putničkog automobila prije poduzimanja
kočenja (V0), jer je u vremenu (t3) brzina smanjena
kočenjem (porastom usporenja).
2
15 . 0 3 . 6
6 . 3
68
2
t b
V V
3
0 1
·
÷ =
·
÷ =
) h / km ( 3 . 66 ) s / m ( 42 . 18 V
1
= =
) m ( 92 . 26
3 . 6 2
6 . 3
3 . 66
b 2
V
S
2
2
1
4
=
·
|
.
|

\
|
=
·
=
5. Zaustavni put putničkog automobila:
4 3 2 1 z
S S S S S + + + =
) m ( 78 . 45 92 . 26 81 . 2 94 . 0 1 . 15 S
z
= + + + =
b 2
V
6
t b
t V S
2
1
2
3
r 0 z
·
+
·
÷ · =
b 2
V
6
t b
) t t t ( V S
2
1
2
3
3 2 1 0 z
·
+
·
÷ + + · =
) m ( 78 . 45 S
z
=
ili
Z26.
Izračunati zaustavno vrijeme za putnički automobil,
ako su poznati sljedeći podaci:

- brzina putničkog automobila prije poduzimanja kočenja
V
0
=68 (km/h),
- ostvarivo usporenje putničkog automobila b=6.3 (m/s
2
),
- vrijeme reagovanja vozača t
1
=0.8 (s),
- vrijeme odziva kočionog sistema t
2
=0.05 (s),
- vrijeme porasta usporenja t
3
=0.15 (s).

1. Zaustavno vrijeme putničkog automobila:
b 6 . 3
V
t 5 . 0 t t t
0
3 2 1 z
·
+ · + + =
) m ( 92 . 3 t
z
=
2. Zaustavno vrijeme putničkog automobila:
4 3 2 1 z
t t t t t + + + =
b
V
t
1
4
=
Put koji pređe putnički automobil u toku maksimalnog
usporenja moţe se opisati kao pređeni put
jednakousporenim kretanjem gdje je početna brzina (V1),
manja od brzine putničkog automobila prije poduzimanja
kočenja (V0), jer je u vremenu (t3) brzina smanjena
kočenjem (porastom usporenja).
2
15 . 0 3 . 6
6 . 3
68
2
t b
V V
3
0 1
·
÷ =
·
÷ =
) h / km ( 3 . 66 ) s / m ( 42 . 18 V
1
= =
Vrijeme u toku intenzivnog kočenja:
) s ( 92 . 3 92 . 2 15 . 0 05 . 0 8 . 0 t
z
= + + + =
) s ( 92 . 2
3 . 6
6 . 3
3 . 66
b
V
t
1
4
= = =
Vrijeme zaustavljanja putničkog automobila:
Z27. Prilikom kontrole vrijednosti brzine kretanja vozila
utvrđena je vrijednost kretanja putničkog automobila od oko
75.0 (km/h). U vrijeme vršenja kontrole brzine kretanja
vozila bio je dan, cesta je bila suha, podloga je bila asfaltna
bez vidljivih oštećenja (moguće ostvarivo usporenje pri
poduzimanju intenzivnog usporenja je oko 7.9 (m/s
2
)). Od
strane vozača putničkog automobila je poduzeto intenzivno
usporenje, što je doprinijelo pojavi vidljivih tragova
usporenja.
Potrebno je odrediti:
1. zaustavni put i
2. vrijeme potrebno za zaustavljanje.

Prilikom proračuna vrijednosti zaustavnog puta i vremena
za zaustavljanje uzeti uobičajena vremena za reagovanje
trijezne osobe na usporenje, odziva kočionog mehanizma i
porasta usporenja za putnički automobil.
Riješenje :
1. Zaustavni put iznosi:
4 3 2 1 k 1 z
S S S S S S S + + + = + =
|
|
.
|

\
|
·
· · ÷
+ |
.
|

\
|
· ÷ · + · + · =
us
2
3 us 0 2
3
us
3
0
2
0
1
0
z
b 26
) t b 8 . 1 V (
t
6
b
t
6 . 3
V
t
6 . 3
V
t
6 . 3
V
S
|
|
.
|

\
|
·
· · ÷
+ |
.
|

\
|
· ÷ · + · + · =
9 . 7 26
) 15 . 0 9 . 7 8 . 1 75 (
15 . 0
6
9 . 7
15 . 0
6 . 3
75
05 . 0
6 . 3
75
8 . 0
6 . 3
75
S
2
2
z
) m ( 71 . 46 85 . 25 15 . 3 04 . 1 67 . 16 S
z
= + + + =
us
2
0 0
3 2 1 z
b 26
V
6 . 3
V
) t 5 . 0 t t ( S
·
+ · + + =
) m ( 65 . 46 38 . 27 27 . 19 S
z
= + =
9 . 7 26
75
6 . 3
75
) 15 . 0 5 . 0 05 . 0 8 . 0 ( S
2
z
·
+ · · + + =
ili
2. Vrijeme zaustavljanja:

4 3 2 1 us int us r z
t t t t t t t t + + + = + + =
|
|
.
|

\
|
·
· · ÷
+ + + =
us
us 3 0
z
b 6 . 3
b t 8 . 1 V
15 . 0 05 . 0 8 . 0 t
|
.
|

\
|
·
· · ÷
+ + + =
9 . 7 6 . 3
9 . 7 15 . 0 8 . 1 75
15 . 0 05 . 0 8 . 0 t
z
) s ( 562 . 3 562 . 2 0 . 1 t
z
= + =
ili
us
0
3 2 1 us int us r z
b 6 . 3
V
t 5 . 0 t t t t t t
·
+ + + = + + =
) s ( 562 . 3 637 . 2 925 . 0
9 . 7 6 . 3
75
15 . 0 5 . 0 05 . 0 8 . 0 t
z
= + =
·
+ · + + =
) s ( 562 . 3 637 . 2 925 . 0 t
z
= + =
|
.
|

\
|
·
=
|
.
|

\
|
·
=
h
km
b 26
V
s
m
b 2
V
S
2
1
2
1
4
|
.
|

\
|
|
|
.
|

\
|
·
· · ÷
=
|
.
|

\
|
·
· · ÷
=
|
.
|

\
|
·
=
h
km
b 26
) t b 8 . 1 V (
s
m
b 2
) t b 5 . 0 V (
s
m
b 2
V
S
2
3 0
2
3 0
2
1
4
|
.
|

\
|
·
=
|
.
|

\
|
=
h
km
b 6 . 3
V
s
m
b
V
t
1 1
4
|
.
|

\
|
|
|
.
|

\
|
·
· · ÷
=
|
.
|

\
|
· · ÷
=
|
.
|

\
|
=
h
km
b 6 . 3
) t b 8 . 1 V (
s
m
b
) t b 5 . 0 V (
s
m
b
V
t
3 0 3 0 1
4
Z28. Prilikom kontrole tehničke ispravnosti motornog vozila
(putnički automobil) u stanici tehničkog pregleda, na
mjernim instrumentima očitane su sljedeće vrijednosti:
• sila kočenja na prednjem lijevom točku je: F
kPL
= 1.91 (kN),
• sila kočenja na prednjem desnom točku je: F
kPD
= 2.22 (kN),
• sila kočenja na zadnjem lijevom točku je: F
kZL
= 2.06 (kN),
• sila kočenja na zadnjem desnom točku je: F
kZD
= 2.33 (kN),
• teţina automobila na prednjem lijevom točku je: F
GPL
= 3.3 (kN),
• teţina automobila na prednjem desnom točku je: F
GPD
= 3.7 (kN),
• teţina automobila na zadnjem lijevom točku je: F
GZL
= 3.1 (kN),
• teţina automobila na zadnjem desnom točku je: F
GZD
= 3.7 (kN),
Potrebno je odrediti:
1. Silu kočenja na prednjoj i zadnjoj osovini i ukupnu
silu kočenja;
2. Teţinu automobila po osovinama kao i ukupnu
teţinu automobila;
3. Razliku sile kočenje na pojedinim točkovima prednje
i zadnje osovine;
4. Vrijednost kočionog koeficijenta pojedinih točkova i
osovina;
5. Razliku kočionog koeficijenta na točkovima prednje i
zadnje osovine;
6. Koeficijent kočenja automobila;
7. Vrijednost ostvarivog usporenja automobila;
8. Vrijednost ostvarivog usporenja ako prednji lijevi
točak ne koči (FkPL = 0 (kN).
Razlika sila kočenja za radnu kočnicu na točkovima iste
osovine ne smije biti veća od 25 (%), a za pomoćnu
kočnicu 30 (%)
Rješenje:
1. Sila kočenja na prednjoj i zadnjoj osovini i ukupna
sila kočenja:
1.1. Sila kočenja na prednjoj osovini iznosi:
1.2. Sila kočenja na zadnjoj osovini iznosi:
1.3. Ukupna sila kočenja:
) kN ( 13 . 4 22 . 2 91 . 1 F F F
kPD kPL kPO
= + = + =
) kN ( 39 . 4 33 . 2 06 . 2 F F F
kZD kZL kZO
= + = + =
kZD kZL kPD kPL kZO kPO kPA
F F F F F F F + + + = + =
) kN ( 52 . 8 39 . 4 13 . 4 33 . 2 06 . 2 22 . 2 91 . 1 F
kPA
= + = + + + =
2. Teţina automobila po osovinama i ukupna teţina
automobila:
2.1. Teţina automobila izmjerena na prednjoj osovini je:
2.2. Teţina automobila izmjerena na zadnjoj osovini je:
2.3. Ukupna teţina automobila je:
) kN ( 0 . 7 7 . 3 3 . 3 F F F
GPD GPL GPO
= + = + =
) kN ( 8 . 6 7 . 3 1 . 3 F F F
GZD GZL GZO
= + = + =
GZD GZL GPD GPL GPA
F F F F F + + + =
) kN ( 8 . 13 7 . 3 1 . 3 7 . 3 3 . 3 F
GPA
= + + + =
3. Razlika sile kočenje na pojedinim točkovima prednje i
zadnje osovine:
3.1. Razlika sile kočenja na točkovima prednje osovine je:
3.2. Razlika sile kočenja na točkovima zadnje osovine je:
(%) 14 96 . 13 100
22 . 2
91 . 1 22 . 2
100
F
F F
r
max kP
min kP max kP
FPO
~ = ·
÷
= ·
|
|
.
|

\
|
÷
=
(%) 12 58 . 11 100
33 . 2
06 . 2 33 . 2
100
F
F F
r
max kP
min kZ max kZ
PZO
~ = ·
÷
= ·
|
|
.
|

\
|
÷
=
4. Vrijednost kočionog koeficijenta pojedinih točkova i
osovina:
4.1. Vrijednost koeficijenta kočenja prednjeg lijevog
točka:
4.2. Vrijednost koeficijenta kočenja prednjeg desnog
točka:
4.3. Vrijednost koeficijenta kočenja prednje osovine
automobila:
(%) 58 878 . 57 100
3 . 3
91 . 1
100
F
F
k
GPL
kPL
PL
~ = · = · =
(%) 60 100
7 . 3
22 . 2
100
F
F
k
GPD
kPD
PD
= · = · =
(%) 59 100
0 . 7
13 . 4
100
F
F
k
GPO
kPO
PO
= · = · =
4.4. Vrijednost koeficijenta kočenja zadnjeg lijevog točka:
4.5. Vrijednost koeficijenta kočenja zadnjeg desnog točka:
4.6. Vrijednost koeficijenta kočenja zadnje osovine
automobila:
(%) 66 45 . 66 100
1 . 3
06 . 2
100
F
F
k
GZL
ZL
ZL
~ = · = · =
(%) 63 97 . 62 100
7 . 3
33 . 2
100
F
F
k
GZD
kZD
ZD
~ = · = · =
(%) 65 558 . 64 100
8 . 6
39 . 4
100
F
F
k
GZO
kZO
ZO
~ = · = · =
5. Razlika kočionog koeficijenta između točkova prednje
i zadnje osovine i osovina automobila:
(%) 2 60 58 k k r
PD PL kPO
= ÷ = ÷ = - prednja osovina

(%) 3 63 66 k k r
ZD ZL kZO
= ÷ = ÷ =
- zadnja osovina

(%) 6 65 59 k k r
ZO PO kOPA
= ÷ = ÷ =
- razlika između
osovina automobila

6. Koeficijent kočenja automobila:
100
F F F F
F F F F
100
F
F
k
GZD GZL GPD GPL
kZD kZL kPD kPL
GPA
kPA
PA
·
+ + +
+ + +
= · =
(%) 62 739 . 61 100
8 . 13
52 . 8
100
7 . 3 1 . 3 7 . 3 3 . 3
33 . 2 06 . 2 22 . 2 91 . 1
k
PA
~ = · = ·
+ + +
+ + +
=
7. Vrijednost ostvarivog usporenja automobila:
) s / m ( 0822 . 6 81 . 9
100
62
g
100
k
b
2 PA
usPA
= · = · =
8. Vrijednost ostvarivog usporenja ako prednji lijevi
točak ne koči (F
kPL
= 0 (kN)):
100
F F F F
F F F F
100
F
F
k
GZD GZL GPD GPL
kZD kZL kPD kPL
GPA
kPA
PA
·
+ + +
+ + +
= · =
(%) 48 898 . 47 100
8 . 13
61 . 6
100
7 . 3 1 . 3 7 . 3 3 . 3
33 . 2 06 . 2 22 . 2 0
k
PA
~ = · = ·
+ + +
+ + +
=
) s / m ( 7088 . 4 81 . 9
100
48
g
100
k
b
2
PA
usPA
= · = · =
Z29. Vozač putničkog automobila 1. krećući se brzinom od
oko V
1
= 80 (km/h) započeo je preticanje teretnog vozila 2.
koje se kretalo brzinom oko V
2
= 40 (km/h), u uslovima
kada mu je iz suprotnog smjera dolazio putnički automobil 3
koji se kretao brzinom od oko V
3
= 50 (km/h). Duţina
putničkog automobila 1 je 4,0 (m) a teretnog vozila 2 je 8,0
(m).
Potrebno je odrediti:

1. Put preticanja teretnog vozila 2 od strane putničkog
automobila 1?

2. Potrebno vrijeme preticanja teretnog vozila 2 od strane
putničkog automobila 1?

3. Potrebnu minimalnu međusobnu udaljenost između
putničkih automobila 1 i 3, da bi se preticanje od strane
putničkog automobila 1 moglo sigurno izvršiti?
Promjena saobraćajne trake, izmicanje, prestrojavanje

1. Put preticanja:
) m (
V V
) L L L L ( V
S
2 1
4 3 2 1 1
pr
÷
+ + + ·
=
40 80
) 5 , 0 80 5 , 0 80 8 4 ( 80
S
pr
÷
· + · + + ·
=
) m ( 184 S
pr
=
2. Vrijeme preticanja:
) s (
V V
) L L L L (
6 . 3 t
2 1
4 3 2 1
pr
÷
+ + +
· =
40 80
) 5 , 0 80 5 , 0 80 8 4 (
6 . 3 t
pr
÷
· + · + +
· =
) s ( 3 , 8 t
pr
=
2. Vrijeme preticanja:
) s ( 3 , 8
80
184
6 , 3
V
S
6 , 3 t
1
pr
pr
= · = · =
3. Potrebna minimalna međusobna udaljenost između
putničkih automobila 1 i 3, da bi se preticanje od strane
putničkog automobila 1 moglo sigurno izvršiti :
1
3 1
pr r
V
V V
S S
+
>
80
50 80
184 S
r
+
· >
299 S
r
>
3 1
1
r pr
V V
V
S S
+
s
3 1
r
r pr
V V
S 6 , 3
S t
+
·
s
) h / km (
2
V V
V
1 max
pr
+
>
) s (
V
S
6 , 3 t
pr
ob
ob
=
Prosječna brzina obilaţenja:
Vrijeme obilaţenja:
4 2 3 1 ob
L L L L S + + + =
Put obilaţenja:
Sigurnosno rastojanje:
) m (
V V
V 2 V V
S S
1 max
3 1 max
ob r
+
+ +
>
Obilaženje sa promjenljivom brzinom
) m (
V V
) L L L L ( ) V V (
S
2 max 1
4 3 2 1 2 max 1
pr
÷
+ + + · +
=
) s (
V V
S
6 , 3 t
2 max 1
pr
pr
+
=
Put preticanja:
Vrijeme preticanja:
Sigurnosno rastojanje:
) m (
V V
V 2 V V
S S
2 max 1
3 2 max 1
pr r
+
+ +
· >
Preticanje sa konstantnim ubrzanjem i usporenjem
) m )( L L L L (
b a
b a
) L L L L ( 2 V S
4 3 2 1
1 1
1 1
4 3 2 1 1 pr
+ + + +
·
+
· + + + · · =
) m )( V 2 V V ( t S
3 2 max 1 pr r
+ + · >