Republic of the Philippines University of Rizal System Morong, Rizal Graduate Studies

Maria Cecilia R. San Jose MAT-Filipino Dr. Maria Martines Ed.D. Prof. Lecturer Pagsusuring Pampanitakan TATA SELO I. Pagkilala ng May-akda: Si Rogelio R. Sikat (kilala rin bilang Rogelio Sícat) (1940-1997) ay isang Pilipinong piksyonista, mandudula, tagasalinwika, at tagapagturo.. Si Rogelio Sikat ay nakatanggap ng maraming pampanitikang premyo. Siya ay tanyag dahil sa "Impeng Negro", ang kanyang maikling kuwento na nagwagi ng gantimpalang Palanca noong 1962 sa Filipino (Tagalog). Si Rogelio Sikat ay propesor at dekano ng Kolehiyo ng mga Sining at mga Titik sa Unibersidad ng Pilipinas sa Diliman mula 1991 hanggang 1994. Ang akda niyang Tata Selo ang pinagbatayan sa pelikulang “Munting Lupa” ni Angelito Tiongson, na isang propesor sa Kolehiyon ng Komunikasyong Pangmasa sa U.P. . II. Uri ng Panitikan: Ito ay isang uri ng maikling kwento ng tauhan. III. Layunin ng May-Akda: Aug layunin ng may-akda ay maipakita ang sitwasyon ng mga magsasaka lalo na ang mga magsasakang walang sariling lupang sinasaka at ng kawalang hustisya. IV. Tema O Paksang Akda: Pakikipaglaban sa karapatan. V. Mga Tauhan I Karakter Sa Akda: Tata Selo - isang magsasaka. Kabesang Tano- napatay ni Tata Selo

Hindi narin nakatiis si Tata Selong sabihin sa binata na malakas pa sya at kaya pa nyang magsaka huwag lamang siyang paalisin at sa kanila ang bukid lamang at naisanla iyon ng magkasakit ang kaniyang asawa hanggang sa maembargo iyon. VIII. Istilo ng Pagkakasulat ng Akda: Ang akda ay nailahad sa paraang flashback. . VII. Buod: Maliit lamang sa simula ang kalumpon ng taong nasa bakuran ng munisipyo. na isa sa nakalusot sa mga pulis na sumasawata sa nagkakagulong tao . at kumalat na ang balitang tinaga at napatay si Kabesang Tano. Gumamit ng pag-uulit ng mga salita upang mabigyang pansin/emphasis ang salita sa akda. ay napuno na ang bakuran ng bahay-pamahalaan. Nakita niya ang isang batang magbubukid na nakalapit sa istaked. Nakasungaw ang luha sa malabo at tila lagi nang may inaaninaw na mata. Tagpuan/Panahon Sakahan/Bukid.Saling. ang mga bisig at binti ay may halas. Mahigpit na nakahawak sa rehas. Ang kutod niyang yari sa matibay na supot ng asin ay may bahid ng natuyong putik. Narito ang isang magbubukid. Nakataas ang malapad na sumbrerong balanggot ng bata. Nangungulintab ito. na tila isang magilas na pinunong bayan nakalalahad sa pagitan ng maraming tao sa istaked hindi nya dapat tinaga ang kabesa dahil lamang sa pagpapaalis sa kanya sa lupa at karapatan ng may-ari na paalisin siya sa anumang oras na naisin nito. anak-magbubukid na naniniwala sa kanya. ngunit ng tumaas ang araw. May nakaalsang putok sa noo.anak ni Tata Selo VI. Ayon naman sa isang binatang anak ng pinakamayamang propitaryo sa San Roque. Inilabas nya ang kanyang damdamin ukol sa pagpapaalis sa kanya sa kabila ng kanyang ng pagiging patas nya sa partihan ng ani at ang pag-amin niya sa pagkakataga sa Kabesa. may mga tagpi na ang siko at paypay. Nasa loob ng istaked si Tata Selo. Nangiti si Tata Selo. . Nasa harap niya at kausap ang isang magbubukid ang kanyang kahangga. Kupas ang gris niyang suot.

Nagtataka at hindimakapaniwalang nakatingin sila kay Tata Selo na tila isang di pangkaraniwang hayop na itatanghal. nakiusap siya ngunit tinungkod siya mng tinungkod hanggang sa mataga niya ito. Galing sila sa bahay ng kabesa. gayong kalat na ang balitang ililibing kinahapunan ang Kabesa. katulad kahapon. Karamihan ay taga-Poblacion. Sinabi rin niyang siya’y nakiusap na huwag paalisin dahil kaya pa niyang magsaka ngunit siya ay tinungkod ng tinungkod ng kabesa hanggang sa mataga niya ito at mapatay. naggitgitan. Kakaunti ang magbubukid sa bagong langkay na dumating at titingin kay Tata Selo. Nang magdadakong alas-dos. Dalawang pulis ang umalalay kay Tata Selo. Hanggang noon. Nanulak ang malaking lalaking hepe. Sa tanggapan inusisa ng alkalde ang nagyari at inilahd naman ni Tata Selo na siya’y pinuntahan ng kabesa at siya’y pinapaalis sa lupang sinasaka niya. Ipinasya ng alkalde na ipalabas ng istaked si Tata Selo at dalhin sa kanyang tanggapan. Nakita niya ang babaeng nakaupo sa harap ng mesa ng . mahigpit itong napahawak sa rehas at malakas na humagulgol. Nakapasok ang mga iyon sa bakuran ng munisipyo. Di-nagtagal at si Tata Selo naman ang ipinakaon. nagtulakan. nagsiksikan. Naggitgitan at nagsiksikan ang mga pinagpawisang tao. Nagkagulo ang mga tao. kasama ang hepe ng pulis.Pagkakita sa lugmok na ama. hindimakapaniwala. May mga tao namang dumarating sa munisipyo. Ikinuwento niyang siya ay pinuntahan ng kabesa sa sakahan at siya’y pinaalis dahil may magsasaka na raw iba. Nanghataw ng batuta ang mga pulis. Abutabot ang busina ng dyip na kinasaksakyan ng dalawang upang mahawi ang hanggang noo’y di pa nag-aalisang tao. ay mainit na naman. Kakaunti lang iyon kaysa kahapon. Itinaas ng maykatabaang alkalde ang dalawang kamay upang payapain ang pagkakaingay. Nagsigawan. Nalaman ng alkalde na dumating si Saling at ito’y ipinatawag sa kanyang tanggapan. bawat isa’y nagtataka. Tanghali na ay hindi pa nakakausap ng alkalde si Tata Selo. Ang araw. dumating ang anak ni Tata Selo. Pagdating sa bungad ng tanggapan ay tila saglit na nagkaroon ng lakad si Tata Selo. Halos buhatan siyang dalawang pulis.May sukbit itong lilik. ngunit may kasunod na pulis. Mag-aalas-onse na nang dumating ito.

Angkop na Teoryang Pampanitikan: Realismo Naipakita ito sa mga pangyayari na kung saan may mga magsasakang walang sariling lupang sinasaka. Ang pagpapalis sa matanda sa lupang sinasaka na dating pag-aari nito.ang bahay. Sinabi ng bata na ayaw siyang papasukin sa tanggapan ng alkalde ngunit hindi siya pinakinggan ni Tata Selo. nakasandig sa rehas ang batang Inutusan niyang sumundo kay Saling. sa kanyang malalabo at tila lagi nang nag-aaninaw na mata’y tumatama ang mapulang sikat ng araw. Nagyakap ang mag-ama.presidente. Ay. lahat. ang pagsasanla ng isang bagay na maaaring humantong sa pagkakaembargo nito kung hindi mababayaran. Markismo Nailahad ito sa mga eksenang tinutungkod ng Kabesa si Tata Selo sa kabila ng pakikiusap nito at ang mga pananakit ng mga pulis sa matanda. Ang pahayag ni Tata selo na huwag ipaalam ang kaniyang nalalaman at ang pagkakaiwan ni saling sa tanggapan ng alkalde na humantong sa pagtangis ni Tata selo at sabihing “Kinuha na nila ang lahat sa akin. Sinabi ni Tata Selong huwag nitong ipapaalam ang kaniyang nalalaman at pilit niya itong pinauuwi.” . ay! Ang lahat ay kinuha na sa kanila… IX. Sa labas ng istaked. Nakatingin siya sa labas. Muling ibinalik sa istaked si Tata Selo at naiwan sa tanggapan ng alkade si saling. Dekonstruksyon Ang mga eksena na kung saan si saling ay makikitang tulala at tila wala sa sarili at suot pa rin ang damit na suot niya tatlong araw na ang nakararaan. Hapon na ay naroon pa rin si Saling. Habang nakakapit sa rehas at nakatingin sa labas. Suot pa rin ni Saling ang damit niya tatlong araw na ang nakararaan mula ng ito ay umuwi sa kani. kinuha na nila ang lahat. nakakapit sa rehas sa dakong harapan ng istaked. Nasa init siya.. sinasabi niyang lahat ay kinuha na sa kanila. na ngayo’y hindi pagbawi ng saka ang sinasabi.

tapat na magsasaka ay nakapatay siya ng tao sa akda. Siya ay simbulo ng mga taong may pagmamahal sa gawain dahil hangad pa rin niyang magsaka sa kabila ng kaniyang edad at handing ipaglaban ang karapatan sukdulang mamatay o makapatay siya. Si Tata Selo ay isang tauhang bilog dahil mula sa isang pagiging masunurin.X. . Magkaganito man ang sitwasyon ang nangutang ay dapat maging responsible na magbayad ng kaniyang utang at sa isang banda naman ang pinangutangan ay magbigay ng sapat na panahon sa pagbabayad. Nagpapahiwatig rin ito na si Tata Selo ay mabait na tao dahil hindi sila makapaniwala na magagawa ni Tata Selo na patayin si Kabesang Tano. Reaksyon: Kitang-kita sa akda ang realidad na ang isang tao kung siya’y nagigipit ay humahantong sa pagsasanla ng kaniyang pag-aari. Sa isyung pagpapaalis kay Tata Selo bilang magsasaka. ang may-ari ng lupa ay dapat maglaan ng sapat na panahon ukol dito. Sa akda kitang-kita ang pagiging usisero ng mga tao dahil nagsiksikan sila sa bahay-pamahalaan upang makita si Tata Selo at matiyak na ito nga ang pumatay sa kabesa. hindi ang agad-agarang pagpapaalis sa tao. Hindi tamang gumamit ng dahas tulad ng panunungkod ng kabesa .ang pagtaga ni Tata Selo sa kabesa na humantong sa kamatayan ng huli at ang pananakit ng alkalde at ng mga pulis sakay Tata Selo.

batang walong taong gulang na kalaro at kaibigan ni Cleofe Cleofe . Lohikal ang pamamaraan ng manunulat sa kanyang pagsulat Ang paglalarawan ng manunulat sa mga bata noong . kuwentista. III. Tagpuan/Panahon Sa bakuran / probinsya /tag-nit Vii. Istilo ng Pagkakasulat ng Akda: .SA BAGONG PARAISO I. II. IV. Kabilang sa kaniyang mga aklat ang Bugso. Uri ng Panitikan: Ito ay isang uri ng maikling kwento ng tauhan. mananaysay.batang babae na walong taong giulang na malimit kalaro at kaibigan ni Ariel Mga magulang ni Ariel at Cleofe VI. upang paipaghambing ang sinasabing bagong paraiso ng mga tauhan sa dati nilang ginagalawan. Layunin ng may-akda: Layunin niyang mailahad ang kahalagahan ng pagsunod sa magulang. Sinimulan niya ito sa paglalarawan ng tagpuan. Tema o Paksang Akda: Pagmamahalan na nagsimula noong mga musmos pa ang mga tauhan. V. ang kaniyang kauna-unahang koleksiyon ng mga kuwento. at krititiko ng kaniyang panahon. Mga Tauhan I Karakter sa akda: Ariel . Pagkilala ng May-akda: Si Efren Abueg ang isa sa mga iginagalang na nobelista.

Habang lumalakad. Madalas nilang kilitiin ang isa’t isa habang natutulog ang isa sa pamamagitan ng kaputol na damo.Madalas silang makatulog at magigising na lamang sa tawag sa kanilang bahay. pagpapatuli ng batang lalaki. Nagkatinginan ang dalawa at ang lalaki ang unang nagbawi ng tingin. Buod: Ang kwentong ito'y tungkol sa pagkakaroon ng lamat ng kawalang-malay ng mga batang si Ariel at Cleofe. Ang kanilang mga magulang ay hindi nag-aaway at relihiyoso. naghuhukay ng hilamis sa talpukan. mula sa umaga hanggang sa hapon. ang pag-aaral sa elementarya. . At kapag sila naman ay nagsasawa na sa looban ay sa dalampasigan naman sila pupunta kung malamig na ang araw sa hapon. Silang dalawa'y madalas magpalipas ng oras sa loob ng kanilang bakuran. Wala silang pasok kung araw ng Sabado at Linggo o mga araw na pista opisyal. mga pangyayari noong sila ay nasa hayskul na at nang maging kolehiyo. Viii. titingalain nila ang langit at magkukunwaring aanawin sa langit ang kanilang mukha. Ang kanilang daigdig ay umikot sa isang paraiso'y langit ang kawangis. ang pagbabago-bago ng panahon at ang huli ay ang pagduwal ni Cleofe.sila’y walong taong gulang. Misan habang silay nakahiga sa damuhan dala. nakatanaw sila sa papalubog na araw at nagtataka sila kung bakit kulay dugo ito. Pareho silang nag-aaral kasama pa ng ibang bata sa isang maliit na gusali sa may dakong timog ng kanilang nayon at marami silang pangarap. o kaya'y gagawa ng kastilyong buhangin. Tahimik ang kanilang mundo at mistulang walang suliranin. Minsang naitanong ng batang lalaki ang tumutunog sa kanyang dibdib na pakikinggan naman ng batang babae habang nakadaiti ang katawan nito at itatanong sa batang lalaki ang tungkol sa tunog na iyon na hindi masagot ng batang lalaki. o kaya'y nanunugis ng mga lamang-dagat na nagtatago sa ilalim ng buhangin. Magtataka ang batang babae at tatanungin ang batang lalaki kung makikita nga ba ang mukha sa langit at sasagutin ito ng batang lalaki ng bakit hindi sapagkat ang langit daw ayon sa kanyang itay ay isang malaking salamin. Kapwa sila walong taong gulang at magkababata. Namumulot sila ng kabibi. Gumamit rin ang may akda ng mga pahiwatig tulad ng pagkakaroon ng buwanang dalaw. madalas silang maglaro sa bakuran ng kanilang bahay na malapit sa isang dalampasigan. ang mga pagbabagong naganap sa kanila bunga ng paging dalaga at binata nila. Sinagot na lamang ng batang lalaki ang kalaro ng malay daw niya at niyaya na nitong umalis na sila.

Kinaiingitan naman sila ng ibang mga batang hindi nagkaroon ng pagkakataong makahalubilo sa kanila. na nakatirintas at ang kanyang suot na damit ay lampas tuhod at hindi nakikita ng batang lalaki ang alak-alakan nito. napag-usapan ng dalawang bata ang bansag sa kanila. Sinamahan siya ng kanyang ama kay Ba Aryo . sa likod ng paaralan. Higit pang nakaabala sa kanilang isip ang sinasabi ng kanilang mga kaklase na silang dalawa'y parang tuko magkakapit. Nang sumapit ang tag-ulan silay naligo sa ulanan ng walang saplot sa katawan . Siya'y dalagita na. Madalas nilang marinig sa kanilang mga kanayon na sa kanila raw paglaki ay sila ang magkakatuluyan na kanilang ipinagtataka. Ang mukha ng dalawa ay animo mula sa malayo at ang pakakahawak nila sa bisig ng isa't isa ay parang isang pagpapatunay ng tibay ng tanikalang bumibidbid sa kanilang katauhan. Nakisiksik sa mga batang lalaki at nakita niya ang isang bagay na natuklasan niyang kailangang mangyari sa kanya Ipinagtapat niya sa kanuyang ama ang nagyari at sinabi nitong kailangan iyon para maging ganap na lalaki at sasamahan nya ito kay Ba aryo. Hanggang isang araw ay napansin niyang mapupula ang mga mata ng batang babae nang dumating ito isang dapithapon sa tabing-dagat. araw ng Sabado. Isang araw. Sa paglawak ng kanilang daigdig. Isang araw tinukso sila ng kanila mga kaklase na kapit-tuko na ikinaiyak ng batang babae na naging dahilan upang makipagsuntukan ang batang lalaki. Pagkaraan ng pangyayaring iyon. Nais niya itong ipagtapat sa batang babae ngunit siya’y nahihiya. Nagtapos sila ng elementarya at sa bayan sila mag-aaral ng hayskul. Ang pagbabagong iyon ang nagpaunawa sa kanilang may tumataas nang dingding sa . ang batang lalaki'y hindi na sa batang babae lamang nakikipaglaro.Lumipas ang mga araw at nakakita sila ng sinigwelas na bubot na kanilang isinawsaw sa asin at sila’y naasiman. Ngunit iba na ang kanilang ayos. Sinabihan sila ng mga matatanda na madaling mahihinog ang sinigwelas kapag umulan na. isang pangkat ng batang lalaki ang nakapabilog at isang batang lalaki ang nasa loob niyon at may ipinakikita sa mga kasamahan. na lalo lamang nilang ikinalunod sa kanilang kawalang-malay. Siya naman ay binatilyo na. Samantala ang batang babae naman ay nagsimulang maglaba ng kapirasong tela na may matsang kulay pula. Sinabi nitong hindi na raw sila pwedeng maglaro tulad ng dati dahil sila’y binata at dalagita na. Hindi na nga sila mga bata. At sila'y nag-isip. Ang batang lalaki'y nakalargo na at pantay na ang hati ng kanyang buhok na nangingintab sa pahid na pomade. Samantala. ang batang babae ay may laso sa buhok.

suluk-sulok. at nangagulat ang mga tao sa lansangan. malamig din. Isang araw na hindi sinasadya'y nagkasalubong sila sa pamimili ng kagamitan. Hindi sila nagkita sa loob ng mahabang panahon dahil ipinagbawal ng kanilang mga magulang habang nag-aaral sila ng kolehiyo. May kung anong nakatatakot na bagay sa kanyang katawan na ibig niyang ilabas. na ibig niyang itapon. Tumutol siya dahil kaibigan niya si Ariel at siya’y nasasaktan Sinabi niya ito kay Ariel at nalungkot itosapagkat ayaw ng makipagkita sa kanya ni Cleofe. Nagtapos sila ng hayskul. Nalaman ng kanilang mga magulang at sinabi na kung hindi sila titigil sa kanilang ginagawa ay patitigilin si Cleofe sa pag-aaral samantalang ang ama ni ariel ay nagsabing napapahiya sila sa magulang ni Cleofe. sa mga pook na hindi sana nila dapat pagkitaan. Tumingala siya upang pawiin ang pagsama ng kanyang pakiramdam. Ang dalaga ay dumungaw sa bintana . Hanggang isang araw ay kumulog. dumagundong ang kalawakan. ngunit hinahamig ng init ng kanilang lumayang mga katawan. nag-uusap ang kanilang mga mata ngunit ang kanilang labi'y tikom at kung gumalaw man ay upang pawiin ang panunuyo o paglalamat niyon. Maligaya sila sa kanilang daigdig. Ang daigdig nila ngayon ay makitid. magkatambal sila. Nagkamay sila pagkaraang maabot ang kani-kanilang diploma. ngunit hindi lamang tulad nang dating nagtatagal ang kanilang pag-uusap. Mula noon. sila'y nagkita sa Luneta nang madalas dala ng kanilang paghihimagsik.masama ang kanyang pakiramdam. Ayon sa ama ni Ariel . At nang magsasayawan nang gabing iyon. pumatak ang ulan. Maliwanag ang narinig na salita ng dalagita na kung nais niyang makatapos ng kurso kailangang hindi sila magkita ni Ariel at nais ng kanyang ama na siya’y nais nitong maging doktora kaya dapat niyang kalimutan ang mga lalaki. Nagsayaw sila. Gayong hindi naman sila nahapo.pagitan nila. ang tibok sa kanilang dibdib ay mabilis at malakas at ngayon ay hindi maungkat iyon ng binatilyo. pamaya-maya. Natanaw niyang . At iyon ay umaakyat sa kanyang lalamunan. ngunit doon sila itinaboy ng kanilang paghihimagsik ng takot na matutop at ng pangangailangan. Hindi sila nakatiis. Sa kabila nito sila ay patuloy na nagkita. At hindi nila alam na ang tibok ng pusong iyon ay isa pang pangyayaring nagpapalaki sa lamat sa kanilang kawalangmalay. Nagkikita pa rin sila sa looban. kapag raw malapit sa babae ay malapit sa tukso. sa kanilang bagong paraiso. na ang pasimulang madalang ay naging masinsin.

Nagpapahiwatig ito na ang kanilang mga magulang ay hindi pa ganap na tanggap na ang kanilang mga anak ay lumalaki na at sa huli ay maaaring magkaroon ng kani-kanilang mga buhay. kilos at paniniwala ng tauhan. parang may isinikad na pataas sa lalamunan ang kanyang bituka at siya'y napanganga at naduwal siya…at ang lumabas sa kanyang bibig ay tumulo sa bangketa at sandaling kumalat doon at pagkaraa'y nilinis ng patak ng ulan. X. IX. Sa mga magulang naman nila naipakita ang teoryang ito sa bahaging sila ay naniniwala na ang babae ay tukso at dahil ganap ng binata at dalaga ang kanilang mga anak ay bawal ng magkita. Nailahad ito sa bahaging madalas silang maglaro noong sila ay mga bata pa at ang bahaging nanindigan silang magkita sa kabila ng pagtutol ng kanilang mga magulang. Sinasabing sa teoryang ito ay kakikitaan ng pagtakas sa katotohanan.maitim ang langit at naisip niyang magtatagal ang ulan. REAKSYON: Ito ang akdang sa tuwing ipinapapabasa ko sa aking mga mag-aaral ay nagugustuhan nila na sa tuwing itatanong ko kung bakit nila nagustuhan ay sa dahilang nakakaugnay sila sa mga pangyayari sa akda. nailahad ito sa bahaging pinagbabawalan sina Ariel at Cleofe ng kanilang mga magulang dahil lamang sa sila ay binata at dalaga na. Sa pamamagitan ng akdang ito maliwanag na naipapaunawa ko sa aking mga mag-aaral ang kahalagahan ng . Paglalapat ng Teoryang Pampanitikan: Realismo Nailahad sa akda ang katotohanan na maraming kabataan ang nasusuong sa maagang pagbubuntis bunga na kanilang kapusukan na maaaring humantong pagkatigil sa pag-aaral . At ang dalaga'y napabulalas ng iyak. Eksistensyalismo Nagpapakita ng gawi.maagang pag-aasawa masuong sa maagang responsibilidad ng buhay may-asawa Romantesismo Makikita sa akda ang paggamit ng kalikasan bilang bahagi ng kanilang pag-iibigan. inianod ng nilikhang mumunting agos sa gilid ng daan.Tumungo siya at kasabay ng kanyang pagtungo.

ang pagtitiwala ng magulang sa anak at ang pagpapahalaga sa pagtitiwala ng anak sa magulang. Sa akdang ito ang magulang at anak ay parehong nabigyan ng babala na kung ang anak ay sobrang paghigpitan maaari itong magdulot ng pagrerebelde ng mga anak na sa kabilang banda naman.pagsunod sa mga magulang . ang kahalagahan ng pagkakaroon ng disiplina sa sarili at nang pokus sa pag-aaral. . Makikita rin sa akdang ito ang sobrang pagpapahalaga ng mga magulang sa edukasyon na tiyak naming nais ng lahat ng mga magulang. kung ang anak ay hindi susunod sa mga magulang ay maaaringhumantong sa pagkapariwara ng huli. Ang pagtitiwala sa isa’t isa ay mabisang solusyon sa isyung ito.