1. A palabra como constituínte sintáctico 1.6.

Unidades nexuais: preposición e conxunción

1. Preposición, conxuncións e relacións sintácticas A preposición e a conxunción teñen características comúns, pero tamén diferenzas. Ademais, cómpre ter en conta que algunhas asociacións xeneralizadas respecto delas son erradas. Así, a conxunción non só introduce oracións e pode expresar tanto relacións de coordinación coma de subordinación. 1.1. Relacións sintácticas 1) Características xerais: a) Semánticas: teñen significado gramatical non categorial. b) Morfolóxicas: son totalmente invariables. c) Sintácticas: expresión de diferentes relacións entre as unidades (relacionantes, nexos). 2) Clases de relacións sintácticas: a) Relacións: → Relacións de constitución ou verticalidade, que se establece entre as funcións que constitúen unha unidade e a dita unidade. → Relacións de horizontalidade (sintácticas en senso estrito). Exemplo:
a decisión de facer folga se non se aceptaban as súas reivindicacións | FN

Det.

N

Mod.

Dentro das relacións de horizontalidade ou sintácticas podemos distinguir dous tipos:  Subordinación: relacións de dependencia (heterofuncionais) entre os constituíntes funcionais dunha unidade. Exemplo:
a decisión de facer folga se non se aceptaban as súas reivindicacións | FN

Det.


N

Mod.

Coordinación: relacións de igualdade (homofuncionais) entre os constituíntes funcionais dunha unidade.
os traballadores e as traballadoras

| Sux.

FN Det. N

conx. Det.
1

FN N
Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.6. Unidades nexuais: preposición e conxunción

os traballadores e as traballadoras da empresa

| Sux.

Det.

FN | N

conx. [Mod] Det.

FN | N

Mod.

1.2. Tipos de relación relacionantes

sintáctica

(en

sentido

estrito)

e

1) Como vimos, dentro das relacións sintácticas en senso estrito distinguimos entre as de coordinación e as de subordinación. 2) Preposición e conxunción e tipos de relacións sintácticas: a) Coordinación: exprésana as conxuncións. b) Subordinación: → Conxunción: oracións modotemporais. Exemplo:
[a decisión] de non facer folga se non se aceptaban as súas reivindicacións

O prep. P CD conx. CC Sux. P O

CD | FN

Tamén é posible que unha conxunción vaia precedida dunha preposición, pero as oracións subordinadas modotemporais van sempre introducidas por unha conxunción. Exemplo:
a decisión de que farían folga - Farían necesita dunha conxunción (que) - A conxunción vai precedida dunha preposición (de).

→ Preposicións:  Oracións amodotemporais. Exemplo:
a decisión de facer folga se non se aceptaban as súas reivindicacións | FN

Det.

N de
2

Mod. O
Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.6. Unidades nexuais: preposición e conxunción


FN, FAdx e FAdv. Exemplo:
os traballadores da empresa | FN

Det.

N de

Mod. FN

Por outra banda, as relación sintácticas poden establecerse sen necesidade de relacionantes ou mediante relativos e interrogativos. 1.3. Relacións de coordinación e conxuncións coordinantes 1) A relación de coordinación: a) É unha relación de igualdade entre unidades de calquera tipo, que poden ser diferentes entre si sempre que desempeñen a mesma función. Exemplos:
A ausencia da nai e que carecese de noticias dela [puxérono moi intranquilo] | Sux.

FN

conx. [Fíxoo] con moito coidado e repousadamente | CC

O

prep.

FN

conx.

FAdv.

[Fíxoo] ás escuras e cando no o vía ninguén | CC

FAdv.

conx.

O

Os presentes, e tamén quen queira sumarse a eles [poderán participar mañá pola mañá ou na tarde de
pasadomañá nas sesións de homenaxe, pero só se se apuntan antes das doce de hoxe]

| Sux.

FN

conx. N

FN Mod. | ORvo.
Morfoloxía galega 2008/2009 USC

3

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.6. Unidades nexuais: preposición e conxunción
[Os presentes, e tamén quen queira sumarse a eles poderán participar]

mañá pola mañá ou na tarde de pasadomañá [nas sesións de homenaxe, pero só se se apuntan antes das doce de hoxe] | CC

FAdv.

conx.

prep.

FN

[Os presentes, e tamén quen queira sumarse a eles poderán participar mañá pola mañá ou na tarde de pasadomañá nas sesións de homenaxe,] pero

só se se apuntan antes das doce de hoxe

O b) É expresada polas conxuncións, que coordinan: → Clases de palabras nucleares. → Frases (FN, FAdx., FAdv.). → Oracións.

O

2) As relacións de coordinación e subordinación son independentes e non se exclúen: a) A coordinación pode darse entre unidades nucleares ou entre unidades dependentes. b) Se os constituíntes coordinados dependen doutro nuclear súmanse as relacións de coordinación e subordinación. Exemplo:
[Fíxoo] ás escuras e cando no o vía ninguén | CC

FAdv.

conx.

O

c) As unidades da coordinación poden ser á vez sintagmas coordinados compostos, o que non afecta á función, só as relacións xerárquicas das unidades. Exemplo:
[Admitimos] a todos, a homes e mulleres, a cans e a gatos | CD

prep.

FN

N

Mod. aposto

prep. N

FN conx.
4

conx. N

prep. N

FN conx. N

Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.6. Unidades nexuais: preposición e conxunción

[Toma] un pouco leite con café ou cacao e unha mazá ou un plátano | CD

FN Det. N prep. N Mod. FN conx. N

conx.

FN |

FN Det. N

conx. Det.

FN N

3) Se as unidades coordinadas teñen constituíntes comúns estes adoitan omitirse, incluídos os relacionantespero a relación segue sendo homofuncional. Exemplos:
...poderán participar..., pero só [poderán participar] se se apuntan antes das doce de hoxe Falou dos ríos e (dos) montes da comarca. ¿Falou dos ríos ou dos montes da comarca? Non falou dos ríos, senón dos montes da comarca. El quería ir e eu tamén [quería ir] ¿Quere ir ou non [quere ir]? El quería ir, pero eu non [quería (ir)] Viña cos pelos, barba e roupa de sempre. A xente que traballa e (que) vive nos arrabaldes... É rico, pero honrado Tráeme auga, pero [auga] ben fresca, con xeo... Chegou cedo, pero [chegou] borracho Omítese unha O (e tamén o seu Sux.) Omítese o relacionante e o artigo.

O + conx. + O

O + conx. + O Atr. + conx. + Atr. FN + conx. + FN O + conx. + O (non sería posible coordinar un CC cun CPvo.)

4) Coordinación e relacionantes: a) A coordinación, fronte á subordinación, precisa sempre de relacionantes, agás en usos literarios ou marcados coma o asíndeto. Exemplo:
Visitou vilas, aldeas, casas illadas; nunca deu con el. ¿Traes nabizas, verzas, repolo? Coordinación copulativa. Coordinación disxuntiva.

b) Posición das conxuncións na coordinación: → Adoita ir entre os dous últimos membros coordinados, sendo un uso marcado que se exprese en tódolos casos (polisíndeto). Exemplos:
Nese texto falaba dos ríos, (e) (das) fontes, (e) (da) vexetación, (e) (dos) cultivos do concello.

→ Nas locucións coordinantes descontinuas pode preceder o primeiro membro da coordinación. Exemplos:
Vide aquí ou un ou outro. Ben por culpa miña, ben pola súa falta de
5 Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.6. Unidades nexuais: preposición e conxunción

interese, el foise afastando pouco a pouco da música. Que veñan aquí tanto un coma o outro. tanto... coma é unha conxunción copulativa, unha palabra composta expresada de xeito descontinuo.

1.4. Relacións de dependencia e relacionantes de subordinación 1) Relacións de subordinación: tódalas funcións oracionais e frásticas non nucleares participan dunha relación de dependencia respecto do constituínte nuclear, pero non entre elas. Cómpre ter en conta que: a) A subordinación non se reduce ás oracións subordinadas, xa que estas sono precisamente pola función que desempeñan (subordinada a un P ou a un N de F). b) O N determina a clase de unidade, polo que é o único constituínte que pode aparecer só, pero tamén pode requirir constituíntes obrigados non nucleares. 2) Funcións con e sen relacionantes: a) Unha función pode vir expresada por diferentes unidades e unha mesma unidade pode desempeñar diferentes funcións. b) Segundo a función que desempeñe, a unidade pode presentar características diferentes: → Presenza ou ausencia de concordancias. → Posicións típicas. → Existencia ou non de “casos”. → Presenza ou non de relacionantes:  Funcións directas: expresadas mediante unidades primarias, polo que non necesitan relacionante (agás no caso do CI non expresado mediante o pronome, o CPrep. e o CAx.)  Funcións indirectas: expresadas con unidades secundarias e que necesitan de relacionante.

6

Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.6. Unidades nexuais: preposición e conxunción
Agradoulle que lle preguntase se era correcta a miña impresión de que usaba cores moi fortes coa intención de causar máis impacto.

P CI que

Sux. O

CI P

CD

se

O

P

Atr. | FAdx.

Sux.

FN

Det. Det. N

Mod.

de que

O

P

CD | FN con Det. N

CC

FN Mod.

N

Mod. | FAdx. Mod. N | FAdv. | N

OInf. de P CD | FN Det. N

3) Funcións dos relacionantes de subordinación: a) Relacionantes como transpositores: → Teñen a función de posibilitar que unha unidade secundaria poida expresar unha determinada función (aínda que non sempre son precisos os relacionantes nestes casos, como acontece coas Oamod). De aí que digamos que teñen unha función integradora, de conversión ou transposición, xa que o nexo vai ligado ao tipo de unidade, non á función. → Os relacionantes que preceden as unidades poden ser:
7 Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.6. Unidades nexuais: preposición e conxunción
   

Preposición. Conxunción. Preposición + conxunción. Pronome relativo / interrogativo, precedido ou non de preposición.

→ As transposicións poden darse en cadea:  Que + Omt pode funcionar coma unha FN. Exemplo: lamento a súa ausencia / lamento que non viñese.  De + FN pode funcionar coma un FAdx. Exemplo: un asunto difícil de tratar / un asunto de tratamento difícil.  De + conx. + Omt pode funcionar como Mod. de N de FN. Exemplo: a decisión de que o tratásemos. b) Relacionantes como marcadores de función: → Son necesarias con algunhas funcións expresadas por unidades primarias, sen función transpositora. No caso de a unidade ser unha O vai precedida ademais dunha cunxunción ou relativo / interrogativo (Acordouse de que xa lle quedaba pouco tempo; Acordouse de como gañara aquel partido):  CI: a.  CAx.: por.  CPrep.: prep.  CD: a (con nomes propios, persoais, etc.) → Tamén existe a posibilidade de combinar a función de transposición coa de marcador de función sintáctica. → As marcas de función poden realizarse mediante procedementos amais dos relacionantes: concorcancia, orde... outros

c) Relacionantes como especificadores semánticos da función sintáctica: cando unha función nos permite escoller entre máis dun relacionante para unha mesma unidade, a escolla dun ou doutro ten consecuencias no significado da función. Exemplos:
Collín a terra que había Collín da terra que había Leveino alí Leveino desde alí CC con FAdv. Leveino para alí Leveino por alí Viu que tiña dentes Viu se tiña dentes CD con Omt Viu onde tiña dentes Viu cantos dentes tiña A visita de Pedro Mod. de FN con FN A visita a Lugo A visita en automóbil CD con FN

8

Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.6. Unidades nexuais: preposición e conxunción

Díxolle que volvería ao día seguinte Díxolle se volvería ao día seguinte Chegou cun amigo -

Función de transposición: posibilita que unha Omt desempeñe a función de CD. Función semántica: afirmación. Función de transposición: posibilita que unha Omt desempeñe a función de CD. Función semántica: indeterminación. Función de transposición: posibilita que unha FN desempeñe a función de CC. Marcador de función de CC. Función semántica.

2. A preposición e a conxunción: definición, características e clases 2.1. Preposición e conxunción 1) Funcións: a) Preposicións e conxuncións poden ter funcións: → Transpositora ou integradora. Exemplo: Veño pola noite. → De expresión de función sintáctica. Exemplo: Veño cando ti me digas. → De caracterización semántica. Exemplo: Veño cando dean as doce. b) Outras unidades que funcionan como nexos son os relativos e interrogativos (ao tempo que funcionan como pronomes): → Nas Omt subordinadas os relativos e as conxuncións exclúense. → En casos coma a coincidencia formal entre o infinitivo conxugado e o futuro de subxuntivo nos verbos regulares, a distinción entre un e outro tempo pode vir dada polo tipo de relacionante que os introduce. Exemplo: se chegarmos cedo vs. de chegarmos cedo. c) Funcións marcadas con dous nexos (preposición + conxunción ou preposición + relativo / interrogativo). Posibilidades: → Poden ser necesarios os dous como transpositores, como é o caso das Omt que funcionan como Mod. de N de FN. Exemplo: a necesidade de que sexa informado convenientemente; acabarei antes de que volva.
a necesidade de que sexa informado convenientemente de: introduce a función de Mod. para unha unidade diferente da FAdx. que: posibilita que unha O desempeñe a función de Mod.

→ Un relacionante que marca a función sintáctico-semántica e outro como transpositor. Exemplo: lembrouse de que xa o tiña (de = CPrep.); ao que volveu (a = CC); desde que o soubo; para que llo fixese; porque non quería.
lembrouse de que xa o tiña de: marcador da función de CPrep. que: posibilita que unha O desempeñe a función de CPrep..
9 Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.6. Unidades nexuais: preposición e conxunción

→ Conxunción como transpositor e preposición como especificación semántica da función sintáctica. Exemplo: Faino para cando volva; Avísote por se non te decataras.
Faino para cando volva para: especificador semántico de función sintáctica. cando: posibilita que unha O desempeñe a función de CC.

d) Preposición + relativo / interrogativo: → A preposición pode deberse:  Á (pseudo)interrogativa.  á función da FN en que participa o relativo / interrogativo. → Pódense acumular dúas preposicións antes do relativo / interrogativo (unha da O e outra da función da FN do pronome).
Non me lembro de para que o quería de: marcador de función (CPrep.). para: función de FN en que participa o relativo. que: relativo.

2) Preposicións e conxuncións subordinantes: a) Preposición: ante FN, FAdv. e FAdx., Oam. b) Conxunción: Omt, pero con particularidades: → Toda Omt dependente vai con relacionante, conxunción ou relativo / interrogativo, mentres que as FN e as Oam poden ir sen el. → As conxuncións poden estar precedidas por unha preposición. Exemplo:
Ata agora traballei para manter a meu pai Ata agora traballei para que meu pai goce da vida. Antes de que Loc. Conxuntiva. Loc. Prepositiva + conx.

→ A conxunción se e os interrogativos (e mesmo os relativos) poden preceder infinitivo en certos contextos.
Xa non ten (nada) que facer Discutiron sobre se acercarse daquela ata alí ou agardar aínda outro anaco.

10

Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.6. Unidades nexuais: preposición e conxunción

3) Cadro dos relacionantes:
RELACIÓN UNIDADES

Palabras nucleares: os días e meses que botou fóra; un día moi luminoso e azul. F: Nun día ou noutro; con ese, pero non cos de alí; listo e de bo ver; ben agora ou ben Calquera despois. unidade O: por ser difícil e porque non o aceptarán; sintáctica COORDINACIÓN ofrecinllo, pero non o colleu; unha tarde en precedida ou non que non tiña que facer, mais da que xa nin de relacionante de CONXUNCIÓN me acordo subordinación. F e O: pediu un martelo e que lle trouxesen puntas; a túa irmá ou quen ti decidas; un día complicado, mais que á fin resultou produtivo. Omt precedida ou non de prep: Quere que vaiamos; conto con que veñan cando os convidemos; Xa recibín o aviso para que fose recollelas. Conx. se + Oamo de Inf: Aínda non decidiron se ir ou quedar. FN: Veño da casa de meu tío. FAdv.: Veño de lonxe; un tío meu de aquí. SUBORDINACIÓN FAdx.: Tíñama por moi espelida. Oamo: Doullo ao chegar, en chegando, de chegado. PREPOSICIÓN Conx. + Omt.: Non vou sen que coñezan o acordo de que vaiamos. Interrogativo + Omt (ou Inf): Estivo falando de como o fixera; Falou de como facelo.

2.2. A preposición 1) Definición: a) Sintáctica: → Función:  Integrante ou transpositora.  Marca de función sintáctica.  Especificación semántica de funcións sintácticas dependentes. → Unidades que precede:  Frases. Exemplos:
Prep. + FN Prep. + FAdx. Prep. + FAdv.


A torre da derrota Falamos do que vivía aquí ao lado Falamos de quen vivía aquí ao lado Falamos de cando eramos mozos Tomárono por parvo Estaba na igrexa de aquí

Oam. Exemplos:
Prep. + OInf É moi fácil de facer Son horas de vos irdes.

11

Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.6. Unidades nexuais: preposición e conxunción


Omt precedidas de conxunción ou interrogativo. Exemplos:
Son horas de que vos vaiades. Distutían sobre cando era mellor plantar as coles.

Prep. + Omt con conx. que Prep. + Omt de relativo

b) Morfolóxica: clase de palabra invariable. 2) Acumulación de preposicións: a) Nos casos nos que se precisa do significado de cada unha delas. b) A diferenza das locucións presentan: → Autonomía de significado. → Posibilidade de intercambiárense individualmente.
Un rapazote de contra Mazaricos Collino de entre o millo Queda para contra o mar Sacárono de onda o pozo de: afastamento da orixe. onda: localización da orixe do afastamento. de: introduce un Mod. coa orixe de rapazote. contra: localización de proximidade.

3) Clasificación: faise seguindo un criterio gráfico: a) Preposición simples: → Constan dunha soa palabra gráfica, pero poden ser compostas noutro sentido (perante, desde, dende, após, deica) → Son poucas e as de maior frecuencia de uso. → Listaxes das Normas:  Preposicións claras (que tamén poden ser adv. [ata] ou conx. [conforme]):
a ante após ata ~ até baixo cabo (de) canda cas (de)


con conforme (a) consonte contra

de deica dende des

desde durante en entre

malia mediante onda para

perante por segundo sen

so sobre (de) tras (de) xunta

Preposicións que en realidade son conx. ou adv.:
excepto fóra menos quitando sacado cando salvante salvo senón

aga ~ agás bardante

b) Locucións prepositivas: → Orixe: sintagmas con N subs. ou adv. que se foron fixando. → Constituíntes:  O último é sempre unha prep.  Nas locucións con tres constituíntes o primeiro tamén é unha prep. → Listaxes: son máis amplas. Exemplo:
(a) respecto de a causa de tocante a a forza de a pesar de a prol de a son de canto a cara a cas de co gallo de en vez de encol de fronte a no canto de por ante por causa de por cousa de por medio de por mor de riba de verbo de xunto a ~ de

12

Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.6. Unidades nexuais: preposición e conxunción

Vivía moi lonxe da irmá Tiña plantadas roseiras arredor da casa Votaron a favor da plantación de especies autóctonas Marchou cara ao Carballiño Vai camiño de Vigo / Vai en dirección a Vigo -

lonxe é un adv. autónomo de da irmá o seu Mod. Ademais moi é Mod. de lonxe como N de FAdv., o que non podería acontecer de estarmos perante unha locución. da casa = Mod. de arredor. da plantación de especies autóctonas = Mod. de a favor, que existe de xeito autónomo (Votaron a favor) Locución prepositiva: cara non existe como adv. autónomo, polo que non podería ter ao Carballiño como Mod. Locución prepositiva.

2.3. A conxunción 2.3.1. Definición e caracterización xeral 1) Semántica: palabra gramatical non categorial. 2) Sintáctica: expresa relacións de: a) Coordinación: → Con calquera tipo de unidades. Cómpre lembrar que as Omt dependentes sempre necesitan un relacionante (conxunción ou relativo). → Posición:  Entre as unidades que se coordinan. Exemplos: María e Xoana; Un estilo
elegante, pero non sobrio; Colleron os cartos e marcharon a Colombia.


Antepostas, nas locucións conxuntivas descontinuas. Exemplos:
Viñeron da parte de Lugo, ou de Arzúa, ou de Melide; Come de todo, tanto a carne coma o peixe.

→ As unidades relacionadas poden ir precedidas doutro relacionante (prep. + conx. ou prep. + relativo / interrogativo). Exemplos: Eu vou contigo á verbena, pero se me prometes que volvemos cedo; Nunca falei de irmos alá nin de que sería no mes de agosto; Discutían sobre o cadro e sobre como estaba pintado.

b) Subordinación: relacionan Omt e nalgúns casos OInf (mentres que as preposicións relacionan Oam e F). → Conxuncións e relativos / interrogativos:  As conxuncións só teñen a función de nexo, mentres que os relativos / interrogativos son pronomes con función na O que introducen.  Hai formas que poden ser conx. ou relativo / interrogativo. Exemplos:
Forma que conque cando Conxunción Dime que queres
(nexo da O de CD)

¿Conque queres ir á India?
(‘de maneira que’)

Pensei niso cando pasei por alí

Relativo / interrogativo Dime que queres (= Dime que cousa queres) Xa sei con que escusa queres ir á India (que = Det. de escusa) Pensei en cando pasei por alí

→ Acumulacións de nexos:  As preposicións poden antepoñerse a conxuncións subordinantes, algo que é obrigado en determinadas funcións. Exemplos: Non me acordo
de que o trouxesen; Tíñao paralizado o medo a que volvese. 13 Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.6. Unidades nexuais: preposición e conxunción


As comparativas aceptan combinarse con outras conx. subordinantes ou con relativos. Exemplos: Cal se unha avéspora me
caracolease polos oídos, volvinme sorprendido cara ao meu compañeiro; Ti fai coma quen non sabe nada.

3) Morfolóxica: a) Son palabras invariables. b) Distinguimos dous tipos, seguindo o criterio gráfico: → Conxuncións simples: formadas por unha soa palabra gráfica, pero que poden ser compostas desde o punto de vista gramatical (apenas, porque). → Locucións conxuntivas: formadas por máis dunha palabra gráfica, pero que funcionan unitariamente.  Constitución: Adoitan estar formadas por un elemento (adv., conx....) + que. (ben que, así que, mentres que, e iso que, a medida que). Outros elementos: e mais, se ben, en tanto.  Locucións conxuntivas vs. outro tipo de sitagmas: Función unitaria vs. función de cada constituínte. Exemplos:  Posibilidades: Locucións descontinuas de coordinación: obrigan a situar un elemento en cada membro (xa...xa, ora...ora, quer...quer, tanto...coma). Exemplos:
Nin quere quedar só na casa, nin quere vir connosco de viaxe, nin quere marchar para onda o fillo. Pois un bazar é unha tenda onde se venten tinas, ou vasoiras, ou pratos, ou culleres, ou vasos, ou... Volta me dis que me vaia, volta me dis que estea. Tanto che pasa na casa un mes sen querer ver a ninguén, coma lle dá por saír tódolos días e non ter parada nela.
-

Conxuncións que precisan elementos correlativos, casos nos que estes elementos non forman parte do nexo, senón que teñen a súa propia función sintáctica (tan/tanto...que, tan/tanto...como/coma). Exemplos:

Cos coellos non se gaña tanto como din por aí (tanto = compl. de gañar) Choveu tanto que tiveron que abrir as portas do encoro (tanto = compl. de chover)
-

Conxuncións que aceptan elementos opcionais de reforzo, que tampouco forman parte do nexo (se...entón, como...logo). Exemplos:

Se non o vas rematar, (entón) déixao estar e non o toques (entón = adv. que non forma parte do nexo)

2.3.2. Clases de conxuncións As conxuncións clasifícanse en coordinantes e subordinantes e, dentro delas, segundo o tipo de relación que manifesten, polo que unha mesma conxunción pode pertencer a clases diferentes.
14 Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.6. Unidades nexuais: preposición e conxunción

2.3.2.1. Conxuncións coordinantes 1) A coordinación dáse entre O, entre F e entre O e F. 2) Tipos de conxuncións simples: a) Copulativas. b) Adversativas. c) Disxuntivas: varias posibilidades con exclusión. d) Distributivas: varias posibilidades sen exclusión.
Conxunción
E NIN MAIS PERO SENÓN QUE OU

Tipo copulativa1 copulativa

Exemplos Euloxio pechou a xoiaría e buscou un traballo como asalariado. Non acabou a carreira nin ten trazas de acabala nunca. Euloxio pechou a xoiaría mais buscou un traballo como copulativa asalariado. adversativa Xurou e perxurou que non tiña cadela, mais non lle valeu. adversativa Eu busquei e rebusquei, pero non o vin. adversativa Non o sinto por min, senón pola nosa nai. adversativa Non é físgoa, que é o espello do río. disxuntiva Dilo polas boas ou dilo polas malas. distributiva / De sol a sol aparece axeonllado na estrada da ponte, e non se alternativa sabe se bende, se pide ou se prega.

2.3.2.2. Conxuncións subordinantes 1) Clasificación da gramática tradicional: adoita clasificar as conxuncións subordinantes seguindo a clasificación das O en substantivas, adxectivas e adverbiais (oracións que desempeñan a función característica do subs., do adx., ou do adv.), unha postura que non ten en conta a unidade F, que é a que realmente desempeña as funcións. 2) Conxuncións: a) Que é a conxunción máis frecuente, permitíndolle ás Omt desempeñar funcións da FN (función transpositora) e pode ir precedida de preposición se o vai a función desempeñada pola FN. Por outra banda, nas funcións de Sux. e CD é frecuente a denominación de oración completiva (subxectiva e obxectiva). b) Que e se: → Poden alternar nalgunhas funcións. → A escolla pode marcar contidos diferentes cando:  Son os únicos relacionantes.  Van precedidas de preposición, pero non en función de CC.
Función Exemplos É estraño que se queira desfacer de tódolos recordos. Non lle gustou (o) que o espertasen. É certo que adiantaron as vacacións. QUE ~ O QUE Cómpre que non deamos sensación de derrota. (O) que lles dixeramos que adiantabas as vacacións foi un erro. Convén que vaiades con tódolos papeis en regra. SE Claro que é importante se tes carné. Conxunción

Sux.

CD
1

Segundo o contexto, ao valor copulativo pódeselle engadir outro adversativo (deixámolo e non veu) ou consecutivo (estuda moito e aproba). 15 Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.6. Unidades nexuais: preposición e conxunción

Atr.

CPrep.

Mod. de N de FN

Mod. de N de FAdx. Mod. de N de FAdv.

Sacou un caderno e pediulle que escribise algo nel. Non sei se che aceptará ese horario. SE ~ QUE Aldara díxome se quería unhas orellas. E aínda me di que se quero algo máis dela. QUE ~ O QUE O que me importa é que sabe latín. SE O que me importa é se sabe latín. Non me lembrei de que hoxe era o día do seu santo. prep. + QUE Lembrouse de que tiña unha perruca no armario. Non me lembro de se o día do seu santo é hoxe. prep. + SE ¿Falaron de se van vir polo entroido? Botoulle en cara (a falta imperdoable de) o esquecemento de que estaban sen luz. prep. + QUE O de que Xoán trouxera cervexas frías salvounos a festa. O feito de que lle dean aloxamento non lle dá permiso para abusar. prep. + SE Sempre mantivo a dúbida de se volverías san e salvo. prep. + QUE Estou canso de que sempre me mintas. prep. + SE Non estou segura de se Olga quere vender. A situación parece lonxe de que poida acabar ben. prep. + QUE Saíron da casa antes de que as campás tocasen. Créocho despois de que mo xures.
QUE

→ Tamén poden introducir:  Que: - Oracións causais. Exemplo: Vive a vida, que aínda es ben nova. - Oracións con correlativos. - Oracións consecutivas. - Oracións concesivas.  Se: oracións condicionais. Exemplo: Se che deixan falar, non tes parada. c) Unha Omt pode ir precedida de prep. ou loc. prep. antes da conxunción que en función de CC (ao igual ca unha FN ou OInf). Exemplos:
Exemplo Eu quédovos coa nena deica que cheguedes. Non a vin desde que acabamos os estudos. Ao que marcharon todos, chegou Palmira. PREP. + Morreu de que colleu unha insolación. QUE Fíxolle un bo regalo, malia que non o merecía. Sen que esteas ti, non celebramos a festa. Voute facer rico sen que teñas que saír da casa. Mandáballes cartos a fin de que puideran estudar o fillo Non sae da casa por cousa de que vai chamar Mario. LOC. PREP. Ponse nerviosísimo, ao punto (de) que lle imos prohibir ir alí. + QUE No canto de que te esperen sempre, deberías aprender a non facer desesperar. Logramos entradas a forza de que chamamos e chamamos. Tipo de CC CCT CCT CCT CCCausa CCConcesión CCCondición CCModo CCFin CCCausa CCCondición CCSusbstitución CCMedio

16

Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.6. Unidades nexuais: preposición e conxunción

d) Conxuncións simples: son fundamentalmente se e que, xa que outras que constan dunha soa palabra gráfica (porque, conque, apenas) son gramaticalmente compostas, pero só porque é a secuencia de por+que.
Conxunción Clase de Omt que introduce Tem Cond
CANDO

Exemplos Cando nos erguemos, xa estiñara o chan. Cando se foi a lux, fomos dar unha volta. Eu fágovolo, cando vós poñades os materiais. Repartiu o premio de bo grado, cando non tiña obriga ningunha. Eu necesitaba horas para aprendelo, cando a el lle abondaba con lelo. Como dixo o outro, isto pasa porque aquí pasou o que pasou. Ti fai como che pareza Como no vés comigo, marcho eu soa. Como non lle dea por falar das súas doenzas, é moi divertido. Así o vin, souben que era o fillo. Traballa todo o día, así ten as notas que ten. Non te perdoo, así te vexa de xeonllos. Fixo todo conforme dicían as instrucións. Conforme acabou a carreira, atopou traballo. Conforme pasaba o tempo, íase poñendo peor Tí actúa consonte vexas actuar aos outros. Non foi producindo consonte medraban as necesidades. O telleiro vai enchendo de barro a forma segundo podedes ver. Segundo pechei a porta, caeu un raio. O órgano, segundo se vai afinando, soa con maior rotundidade. A´nida que intentase falar non podería, pois quedara aparvado. Mentres uns viven a vida, outros van fartos de traballar. Mentres (que) fun ao mercado, amañáronme o paraugas. Mal lle dixen se quería cear, estaba sentado na mesa. Dixo que se quería deitar cedo, conque marchamos sen ela. Apenas saíu Xoán, chegou Elvira

Conc Cont Modal

COMO

Modo Cau Cond

ASÍ

CONFORME

CONSONTE SEGUNDO

Tem Cons Conc Mod Tem Prop Mod Prop Mod Tem Prop

POIS MENTRES ~ NAMENTRES ~ ENTREMENTRES MAL CON QUE APENAS

Cau Cont Tem Tem Cons Tem

e) Relacionantes comparativos: como/coma e ca/que, ademais de cal e a locución tal (e) como/coma. Exemplo: o gong ouveuou á porta, cal faría un can. f) Locucións conxuntivas formadas sobre todo con que + outros constituíntes. Exemplos:
Clase de
17

Locución

Exemplos
Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.6. Unidades nexuais: preposición e conxunción

conxuntica
AXIÑA QUE XA QUE (POR) MÁIS QUE SEMPRE QUE A MENOS QUE A NADA QUE A POUCO QUE DE AÍ QUE

Omt que introduce Tem Cau Conc Tem Cond Cond Cond Cond Cons Cond

Agachouse axiña que o viu. Pediume que, xa que eramos bos amigos, gardase o segredo. Eu, máis que te encabuxes, non penso ir recollerte. Sempre que baixa á vila vén facernos unha visitiña. Eu fágovolo, sempre que vós corrades cos gastos. Non vou convosco a menos que me veñades buscar á casa. A nada que berres, óente na rúa. A pouco que traballes, levantas unha fortuna. O avión non aterrou pola néboa, de aí que tiveramos que aprazar a conferencia. As areas que hai no mar / eu cho diría sen dúbida, / sendo que ti me dixeses / onde se vai pór a lúa. Sempre mirou polos sobriños, sendo que ela non ten unha cadela para si. Visto que non se atiña a razóns, preferín calar. Así que amenza, érgome. Vai vir Pepiño, así que somos cinco á mesa. Non ten problema ningún se o fas así como din nas instrucións. Así como amenza, érgome Así como se foi facendo vello, foi quedando sen alumnos. Andrés, mal que che pese, é o teu xefe. El, mal como puido, foi chegando á casa. Prometera casar con Alcira tan pronto o coroasen rei.

SENDO QUE

Conc Cau Temp Cons Mod ASÍ COMO Tem Prop Conc MAL QUE MAL COMO Mod
VISTO QUE ASÍ QUE TAN PRONTO QUE TAN PRONTO COMO AÍNDA ~ INDA QUE AÍNDA ~ INDA CANDO AINDA ~ INDA BEN NON AINDA ~ INDA NON BEN CATAR SE TAL (E) COMO SEMPRE (E) CANDO MENTRES E NON NADA MÁIS EN CANTO

Tem

Tem Conc Conc

Prometera casar con Alcira tan pronto como o coroasen rei. Non é vella, aínda que xa ten anos. Repartiu o premio de bo grado, aínda cando non tiña obriga ningunha. Aínda ben non prendeu o misto, ardeu todo.

Tem

Tem Cond Mod Cond Tem Tem Tem

Aínda non ben chegou un, marchou o outro Non queda pan, catar se hai algún reseso na alcoba. Tráiocho tal (e) como o atopamos. Eu fágovolo, sempre e cando vós poñades os materiais. Os rapaces xogan mentres e non os pais fan o magosto. Nada máis souberon a noticia, viñéronnos felicitar. En canto trouxo o xornal, desapareceu.
18 Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.6. Unidades nexuais: preposición e conxunción

Tem Cont Tem
EN TANTO MENTRES TANTO

Cont Tem

Ti vai poñendo a mesa en canto eles non chegan. Un marchou a estudar a Barcelona, en canto o outro quedou a traballar na empresa. En tanto non acabes os estudos, non deberías pórte a traballar. Un marchou estudar a Barcelona, en tanto o outro quedou a traballar na empresa Estivo na nos casa mentres tanto seus pais ían ao fútbol.

Exercicios e cuestións
1. Subliña os nexos existentes e identifícaos; destaca tamén os relativos e interrogativos que haxa. Indica así mesmo a función sintáctica das unidades que relacionan: Nexo
Pola causa d’Ulloa botaría prep. de ela os fígados, si poidera;

Unidades que relaciona FN FN Omt Relacionante extraoracional Omt Omt FN –FN FN Relacionante extraoracional Omt Omt FN Omt FN prep. + FN e prep. + FN FN Relacionante extraoracional FN

prep. por conx. si conx. e

Función das unidades que relaciona CC Mod. de N de FN CCCond --Mod. de N de FN (rvo = Nsubs de FN coa función de CD) Atr Sux. Mod. de N de FN --CCT Mod. de N de FN (rvo = Nsubs de FN coa función de Sux) CPrep Mod. de N de FN (rvo = Nsubs de FN coa función de CD) CI CI CI --CC(Topicalizador)

E a pena que ela tiña era que o seu recato e as rvo. que advertencias da nai non lle permitían tomar parte máis conx. que autiva.

conx. e prep. de conx. Así é que conx. cando2 rvo. que prep. de rvo. que prep. a conx. e prep. a

Así é que cando lle mandaban algunha cousa que non desdixese do que ela dibía á súa condición e á súa modestia, facíao voando.

E desto non deixaban de presentarselle algunhas acasións;

conx. e prep. de

2

Cando só funciona como relativo cando hai un antecedente claro (o tempo cando..., falamos de cando...), fronte a como ou onde. Onde que case sempre se analiza como relativo (pode ser substituído por en que) agás nos casos nos que é absoluto (pono onde queiras) 19 Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.6. Unidades nexuais: preposición e conxunción

Constituínte de deixar de + infinitvo Relacionante conx. porque extraoracional conx. como Omt Porque a veces sucedía, prep. en FN como no víspora da xunta prep. de FN de Pambre que na casa non prep. de FN quedara nin criado, nin conx. que Omt sirvente, nin casta del; prep. en FN conx. nin FN – FN – FN prep. de FN conx. que Omt e Omt Que todos andaban de bolina con recados, avisos prep. de FN o outros axencias polo prep. con FN estilo; prep. por FN conx. e Omt prep. de FN E estonces dabase o caso de conx. que Omt que ela poidera ofrecerse prep. para OInf para desempeñar calquer prep. de
encargo que a ela lle rvo. que acaese [...]

--CCMod CCT Mod. de N de FN Mod. de N de FN Sux. CCL CD Mod. de N de FN CCMod CC Mod. de N de FN Oprin Mod. de N de FN Mod. de N de FN CCFin Mod. de N de FN (rvo = Nsubs de FN coa función Sux) CI

Omt FN

prep. a E volvendo a Lionor, que por certo era dina das atenciós que recibía naquela casa, con tanta máis razón lle daba ela entonces mostras de boo amor e cariño, canto que logo iba a ter que separarse dela; Pois a Lionor estaba pa casarse cun garrido mozo de Mezonzo, d’onde ela era tamén natural. Beringuela antes de separarense, quixo amostrarlle astra onde chegaba o seu fino afeuto ofrecendose a ser madriña do casamento.

2. Clasifica as oracións subordinadas e indica o seu nexo: * Funcións directas e funcións indirectas en Antón fíxolle saber agora á dirección do centro que non dispoñía de tempo suficiente para rematar o traballo

20

Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.6. Unidades nexuais: preposición e conxunción

Funcións directas
Función Sux. CD CI Mod. de N de FN CC Unidade FN (Antón) FN (o traballo) FN (lle) FAdx. (suficiente) Fadv. (agora)

Funcións indirectas Función CD Unidade que + O
(que non dispoñía de tempo suficiente para rematar o traballo para mañá)

Función do relacionante Función integrante: posibilita que unha Omt poida funcionar como CD. Función integrante: posibilita que unha FN poida funcionar como Mod. de N de FN. Marca semántica (finalidade). Marca semántica. Marcador de función: precede a unha unidade primaria que necesita relacionante para desempeñar a función de CPrep. Marcador de función: precede a unha unidade primaria que necesita relacionante para desempeñar a función de CI.

Mod. de N de FN CC CC

de + FN (do centro) para + Oinf (para rematar) para + FAdv. (para mañá) de + FN (de tempo suficiente)

-

-

CPrep.

CI a + FN (á dirección do centro)

21

Morfoloxía galega 2008/2009 USC

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful