1. A palabra como constituínte sintáctico 1.5.

O relativo

1. Introdución As gramáticas adoitan tratar de xeito conxunto os relativos e mais os interrogativos e exclamativos, xa que son paradigmas cuxas unidades coinciden en boa medida, e tamén as súas características sintácticas e semánticas, pero teñen trazos que as diferencian: 1) As tres subclases: a) Adscríbense á clase pronome, polo que teñen unha dobre funcionalidade (Det. de N de FN e N de FN, substituto1 ou autónomo). b) Poden ter unidades adverbiais, con trazos pronominais pero que funcionan como adverbios (alí, aquí, etc. responden a referencias que se poden facer mediante unha FN). 2) Distribución sintáctica: a) Relativos: teñen tamén a función de relacionante, xa que sempre introducen oracións subordinadas. b) Interrogativos e exclamativos directos: carecen da función de relacionante, pero teñen a función de caracterizar a cunha determinada modalidade oracións independentes. c) Interrogativos e exclamativos indirectos: → Tamén posúen o trazo de relacionante coma os relativos, pero con trazos propios do paradigma dos interrogativos e exclamativos (polo que non introducen oracións relativas). → Non marcan modalidade oracional en oracións independentes. → Poden ser de dous tipos:  Interrogativas ou exclamativas indirectas propiamente ditas, nas que se reproducen mediante discurso indirecto interrogacións ou exclamacións directas. - Neste caso pode aparecer a conxunción que, que asume a función de relacionante. - A función da FN é sempre CD. Exemplos:
Discurso directo Dixo: “vou mañá” Dixo: “faime iso!” Dixo: “Que libros tes?” Daquela preguntou: “Quen quere vir comigo?” Daquela preguntou: “Quen
1

Discurso indirecto Dixo que ía mañá. Dixo que me fixese iso. Dixo que libros tiña. Daquela preguntou quen quería ir con el. Daquela preguntou que quen

Función do relativo, exclamativo e interrogativo - Relacionante. - N de FN coa función de CD - Relacionante. - N de FN coa función de CD. - Relacionante. - N de FN coa función de CD. - Relacionante. - N de FN coa función de CD. - N de FN coa función de

De aí que se diga que os relativos teñen antecedente, pero isto non é unha particularidade do relativo, senón que responde ao feito de ser un pronome.

1

Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.5. O relativo

quere vir comigo?”

quería ir con el. Xa che dixo canto lle gustara o regalo. Xa che dixo que canto lle gustara o regalo. -

CD. Relacionante. N de FN coa función de CD. N de FN coa función de CD.

Oracións “pseudointerrogativas”, nas que non se produce unha interrogación indirecta. - Os pronomes teñen características formais similares. - Non pode aparecer a conxunción que, polo que manteñen sempre a función de relacionante. - A función da FN pode ser calquera outra, amais da de CD.
Discurso indirecto Función do relativo, exclamativo e interrogativo - Relacionante. - N de FN coa función de CD - Relacionante. - N de FN coa función de Mod. de N de FN (información).

Exemplos:

Non sei quen o fixo.
(*Non sei que quen o fixo.)

Xa conseguimos información sobre onde e cando vai ser a manifestación.
(*Xa conseguimos información sobre que onde e cando vai ser a manifestación.)

3) Forma: a) Tonicidade: → Interrogativos e exclamativos son sempre tónicos, xa sexan directos ou indirectos. → Os relativos non adoitan ser tónicos. b) Paradigmas: non hai igualdade total entre as unidades.
RELATIVOS (relacionantes) directos: pronomes, non relacionantes propiamente ditos INTERROGATIVOS E
EXCLAMATIVOS

indirectos “pseudointerrogativos”

relacionantes ou non N de FN coa función de CD non teñen unha interrogación directa correspondente relacionantes sempre funcións diversas

2. Interrogativos e exclamativos 2
Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.5. O relativo

FUNCIÓN

SIGNIFICADO CALIDADE (IDENTIFICACIÓN) CANTIDADE LUGAR TEMPO MODO

N AUTÓNOMO DET. FN N SUBSTITUTO FADV.: N NAUT. cal, cales (-an) que

(+hum) (-an/+hum) quen canto, cantos, canta, cantas canto onde cando como2

Discurso directo De cales filmes me falabas? De cales me falabas? Con que quedou ela? Para que día está prevista a cea. Quen che ensinou eses modos de comportarte? Cantos vivirán nesta urbanización? Canto pensas levar? En cantas liortas te tes metido xa? Canto nevou por aí? Canto tardou en chegar? De onde vés? Cando prendiches a calefacción? Como te amañas ti só? Como é? Como o atopaches? -

-

-

Función do exclamativo/ interrogativo Det. de N de FN precedida de prep., coa función de Supl. Naut. de FN precedida de prep., coa función de Supl. Naut. de FN precedida de prep., coa función de Supl. Det. de N de FN precedida de prep., coa función de CC. Naut. de FN, coa función de Sux. Trazo +humano. Naut. de FN, coa función de Sux. Trazo +humano. Naut. de FN, coa función de CD (de levar). Trazo –animado. Det. de N de FN. N de FAdv. coa función de CC. N de FAdv. coa función de CC (de tardar). N de FAdv. introducida por prep., coa función de CC N de FAdv. coa función de CC. N de FAdv. coa función de CC. N de FN coa función de Atr. N de FN coa función de CPvo.

É alta > éo É a artista > éa Son as artistas > sonas

-

Atributiva cualitativa. Pronome en masc. sg., xa que é unha unidade non diferenciada funcionando como Naut. Atributiva identificativa.

3. O relativo: unidades e características xerais 3.1.Paradigma
2

Non necesariamente ten significado de modo, senón que tamén o pode ter de cantidade. Exemplo: A como vai hoxe o peixe? Morfoloxía galega 3 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.5. O relativo

FUNCIÓN

SIGNIFICADO CALIDADE (IDENTIFICACIÓN) CANTIDADE LUGAR TEMPO MODO

N AUTÓNOMO N SUBSTITUTO FN DET. FADV.: N NAUT. que, a/s que, o/s que a/s cal/es, o/s cal/es cuxo/s, cuxa/s (+hum) quen (-an/+hum) canto, cantos, canta, cantas

canto

onde

cando

como3

3.2. O(s)/a(s) que // o(s)/a(s) + que 1) O que (unidade composta) / o + que (unidade simple) presentan diferenzas sintácticas e semánticas: a) Función: → O que:  Capacidade substitutiva: é de toda a secuencia, xa que é unha única unidade.  Concordancia: realízase a través do primeiro elemento.  O que e que son variantes, xa que o carece de función por si mesmo. → O + que:  o = Nsubs. ou Naut. de FN (-an ou +hum).  que = relacionante que introduce unha Orel coa función de Mod. de N de FN.
o que Revisa as contas das que che falei. = Revisa as contas de que che falei. as que e que = Nsubs. de FN precedida de preposición coa función de Supl. na O dependente. o + que Faleiche das que tes que revisar? ≠ Faleiche de que tes que revisar? as = N de FN precedida de prep. coa función de Supl. na oración principal. que = N de FN coa función de CD dentro da O dependente que introduce.

-

b) Contorno: no relativo composto o, ao carecer de función propia, non admite: → Alternancia con outros determinantes. → A restitución dun substantivo. → Combinatoria con outros Det. e Mod. (ao contrario cós N de FN).

3

Non necesariamente ten significado de modo, senón que tamén o pode ter de cantidade. Exemplo: A como vai hoxe o peixe? Morfoloxía galega 4 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.5. O relativo

o que Non alternancia con outros Det: Revisa as contas das que che falei. *Revisa as contas destas que che falei. *Revisa as contas dunhas que che falei. Non restitución dun susbs.: *Revisa as contas das contas que che falei. Non combinatoria con outros Det.: *Revisa as contas de tódalas que che falei.

o + que Alternancia con outros Det: Faleiche das que tes que revisar? Faleiche destas que tes que revisar? Faleiche dunhas que tes que revisar? Faleiche doutras que tes que revisar? Restitución dun susbs.: Faleiche das contas que tes que revisar? Combinatoria con outros Det.: Faleiche de tódalas que tes que revisar? Faleiche das tres que tes que revisar? Faleiche das outras que tes que revisar? Combinatoria con outros Mod.: Faleiche das de aquí que tes que revisar? Faleiche das anteriores que tes que revisar?

Exemplos:
Exemplo Comentario do que: o: Naut. de FN precedida de preposición con función na OPrinc. - que: Nsubs. (o) coa función de CD na ODep. que introduce, unha ODep. que ten a función de Mod. Non podía seguir se non me libraba do do N de FN o. que deixo dito, que ha servir para entendérmonos noutras cousas que penso - que: Nsubs. coa función de Sux. na ODep. que dicir. introduce, unha ODep. que ten a función de Mod. do N de FN o. - que: Nsubs. (cousas) coa función de CD na ODep. que introduce, unha ODep. que ten a función de Mod. do N de FN cousas. Endexamais se viran bébedos por - do que: Nsubs. (misterio) de FN precedida de prep. separado, e era moito misterio este, do coa función de Supl. na ODep., unha ODep. que ten a que xa se tiña falado nas tabernas. función de Mod. aposto de misterio. Tivo lugar un baile na Sociedade Recreo - ao cal: Nsubs. ([un] baile) de FN coa función de CI de Artesáns, ao cal baile lle chaman dentro da ODep., que funciona como Mod. de baile. algúns reunión de confianza. Falo cunha muller vella que vivía en - a cal: Nsubs. (muller) de FN coa función de Sux. Xende, a cal contaba cento quince anos dentro da ODep., que funciona como Mod.aposto de de idade. muller. Non quero alongar por hoxe esta carta, á - á cal: Nsubs. (carta) de FN coa función de CI dentro cal vou dar fin cunha pequena noticia da ODep., que funciona como Mod. aposto de carta. política.

5

Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.5. O relativo

Análise habitual: a ollada de quen [...] Det. N Mod. | ORvo.

Baixo a ollada de quen para unha parte sería o Ser Supremo e para a outra simplemente Deus.

Análise alternativa (máis axeitada): a ollada de quen [...] Det. N de + FN | N | Rvo. Mod. | ORvo.

6

Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.5. O relativo

Análise habitual: Viu o accidente quen [...] P CD Sux. | ORvo.

Problemas: - Unha O non pode ser Sux. de ver, só unha persoa. - O relativo en plural (cantos, os que)implica que o verbo principal e o da ODep. tamén vaian en pl., pero unha O só concorda en sg. Análise alternativa (máis axeitada): Quen ou cantos teñen: - Función na OPrin: Sux. - Función na ODep.: Mod. - Función de relaciontante. Viu o accidente quen/cantos [...] P CD Sux. | FN | Mod. | ORvo. | quen estaba na Alameda

Viu o accidente quen estaba na Alameda Viran o accidente cantos estaban na Alameda

N

quen

7

Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.5. O relativo

Gústame que veñas [...] Gústame que veñas (= Gústame iso) Gústame facelo Sux. | ORvo. Gústanme cantos me presentaches P CI Sux. | FN | N Mod. | ORvo. | cantos me cantos presentaches P

Gústanme cantos me presentaches

-

Función na OPrin: Sux. Función na ODep.: Mod. Función de relaciontante. Coñezo a quen estaba contigo P Prep. N CD | FN | Mod. | ORvo

Coñezo a quen estaba contigo

Neste caso a preposición serve para marcar a función do relativo na OPrin. (CD).

-

Función na OPrin: CD Función na ODep.: Sux. Función de relaciontante.

8

Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.5. O relativo

Coñezo a quen estaba contigo P Coñezo o/ao rapaz que estaba contigo. Det. N CD | FN | Mod. | ORvo.

Coñezo a quen estaba contigo Sei quen estaba contigo (= Sei iso) P CD | ORvo.
(pseudointerrogativa)

Falou dun autor polaco, de quen xa lera varios libros. “tal como lexana frauta cand’o sol no mar se deita, cuio son nos trai o vento cos cheiriños da ribeira”. (Rosalía: Cantares)

9

Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.5. O relativo

Daráselles preparación para cantas profesións vaian desempeñar. Sux. C I CD | FN N Daráselles preparación para cantas profesións vaian desempeñar. Prep. Det. N Mod. FN Mod. | ORvo. |
cantas vaian desempeñar

preparación

para

cantas preparación

Cantas: - OPrinc: Det. de profesións. - ORvo: CD. - Relacionante. Non houbo persoa, de cantas consultei, que non me respondese axiña. Tratou de convencer a cantos en Galicia podían traballar polo país4. Aproveitou canto caeu na súa man para adquirir unha sólida formación. Xa pode chover canto lle dea a gana. A Garda Civil foi prender o Turelo a Terrachá, onde paraba entretido nos seus asustos do trato. Pasa por onde está máis seco. Xa che direi o día para cando o agardamos. Coñecino nos primeiros anos de escola, cando aínda xogabamos na Ferraría. No máis cru do inverno, cando neva días e días, a vida alí é moi dura. Deixouno para cando estivesen todos presentes.
4

-

Cantas: Mod. aposto. Función na ODep: Sux. (podían). Función na OPrinc. (de convencer [...], que é Supl. de Tratou): CD (N de FN). Relacionante: introduce unha ORel. Coa función de Mod. de N de FN.

-

Neste caso non estamos perante un suplemento, xa que para iso é necesario: a) Que sexa un complemento esixido polo significado do verbo (neste caso traballar pode aparecer só). b) Que sexa unha complementación directa, semellante á do CD. c) Normalmente só é posible unha preposición (traballar polo país, traballar para o país, etc.)

10

Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.5. O relativo

Daquela mesmo foi cando nos decatamos da súa renartería. Molestoume a maneira como trababa aos rapaces. Fai como vexas que fan os máis. para o estante onde eu o tiña Prep. Det. Lévao para o estante onde eu o tiña N relacionant e FN Mod. | ORvo. | CC Sux. CD P | | | FAdv. FN FN | | | N N N | | | para o estant e onde onde eu o t iña

Lévao para onde eu o tiña

Falei con cantos había alí

Estiven co rapaz que me dixeches.

Darémoslle preparación a quen a necesita

Onde: - OPrin.: Naut. de FAdv. coa función de CC. - ODep.: Naut. de FAdv. coa función de CC. (ODep.= Mod.) - Relacionante. Cantos: - OPrin.: Nsubs. de FN precedida de preposición coa función de Supl. - ODep.: CD. - Relacionante. Que: - ODep.: CD (ODep.= Mod.) - Relacionante. Quen: - OPrin.: Naut. de FN. coa función de CI. - ODep.: Naut. de FN. coa función de Sux. - Relacionante.

11

Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.5. O relativo

o rapaz de quen tanto me falabas CD | FN Det. N Mod. | ORvo. relacionant e Prep. Supl. FN | N |

Hai tempo que non vexo o rapaz de quen tanto me falabas

(Nsubs.) o rapaz de quen quen Quen é un Nsubs., polo que só ten función na súa O. Ese amigo de quen estaba onte contigo CD | FN Det. Hai tempo que non vexo ese amigo de quen estaba onte contigo N Prep. N Mod. FN Mod. | ORvo. relacionant Sux. P e | | | q quen estaba uen

ese

amig o

de

quen

→ O relativo sempre ten a función de relacionante e unha función na súa O (O = ‘iso’). → Para que teña tamén función na OPrin. ten que tratarse dun relativo autónomo, agás no caso de cant@s e nas aposicións.
2) Alternancia o que ~ que: a) O que funciona en contextos máis reducidos, xa que sempre vai precedido de preposición: Morfoloxía galega 12
2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.5. O relativo

→ A prep. está determinada pola función do relativo o que na súa Odep. → O primeiro segmento (o) é inaceptable en oración relativas adxuntas especificativas (o relativo ten función apreposicional).
o + que Faleiche das que tes que Revisa as contas das que revisar? che falei - as = N de FN precedida - Nsubs. de FN precedido de prep. co Mod. que de prep. coa función de tes que revisar, coa Supl. na Odep. función de Supl. da OPrinc. Revisa as contas de que che falei. - Nsubs. de FN precedido de prep. coa función de Supl. na Odep. o que que Aquel vestido que che sentaba tan ben. Aquel vestido que che merquei. Aqueles anos que estiveches alí. *Aquel vestido o que che sentaba tan ben. *Aquel vestido o cal che sentaba tan ben.

b) Nos casos nos que o relativo vai precedido de preposición temos diferentes posibilidades de escolla: → O que, que (e quen, o cal). → Tipo de alternancia (libre ou condicionada):  Que, quen: - É a forma tradicional é que, aínda que existe unha tendencia a substituíla pola composta por influencia do castelán. - Mantense con algunhas preposicións básicas (de que, en que...). - Función: non é admisible coa función de CD co trazo de persoa nin de CI.  O que, o cal: - Con preposicións frecuentes de significado gramatical nas que o relativo se pode interpretar coma unha conxunción: a que, para que, porque... - Con preposicións menos habituais: sobre, perante... - Tralas locucións prepositivas (polisilábicas e con maior contido semántico). - Función: admiten a de CD de persoa e a de CI.
comentario Mellor ca Esta é a lei á que me refería Esta é a lei a que me refería onte. onte. Estas son algunhas das razóns polas que Inusual: Estas son algunhas das razóns estaba na cadea. porque estaba na cadea. Acoden persoas para as que isto Incorrecto: *Acoden persoas para que constitúe un medio de vida. isto constitúe un medio de vida. Este é o rapaz debido ó que se evitou Incorrecto: *Este é o rapaz debido a unha desgraza. que se evitou unha desgraza. exemplos

13

Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.5. O relativo

que *Contratou un pianista a que lle paga por horas. - que non resulta aceptable como CI. *Ese é o home a que eu saudei.. - que non resulta aceptable como CD.

o que Contratou un pianista ó que (lle) paga por horas. - o que resulta aceptable como CI. Ese é o home ó que / que eu saudei. - o que resulta aceptable como CD. Esta é a lei á que me refería onte. Esta é a lei a que me refería onte. - o que resulta aceptable como que resulta aceptable como CPrep. CPrep. Ten un lugar ó que acudir. Ten un lugar a que acudir. - o que resulta aceptable como - C CPrep. *Aquel home, a que todos coñecían, Aquel home, ó que todos coñecían, traizoounos. traizoounos. - que non resulta aceptable como - o que resulta aceptable como Mod. Mod. aposto. aposto.

4. Relativos e (pseudo)interrogativos 4.1.Paradigmas interrogativo e relativo: diferenzas Interrogativos e exclamativos
FUNCIÓN SIGNIFICADO CALIDADE (IDENTIFICACIÓN) CANTIDADE LUGAR TEMPO MODO

N AUTÓNOMO DET. FN N SUBSTITUTO FADV.: N NAUT. cal, cales (-an) que

(+hum) (-an/+hum) quen canto, cantos, canta, cantas canto onde cando como

Relativo
FUNCIÓN SIGNIFICADO CALIDADE (IDENTIFICACIÓN) CANTIDADE LUGAR TEMPO MODO

N AUTÓNOMO N SUBSTITUTO FN DET. que, a/s que, o/s que a/s cal/es, o/s cal/es cuxo/s, cuxa/s (+hum) quen (-an/+hum) canto, cantos, canta, cantas

14

Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.5. O relativo

FADV.: N NAUT./NSUBS.

canto

onde

cando

como

1) Diferenzas de inventario: unidades que non existen no interrogativo: a) cux@(s). b) @(s) que. c) @(s) cal(es). 2) Diferenzas funcionais do relativo e os pseudointerrogativos: a) que / cal: → Det. → Nsubs. identificador de tipos. Exemplo: Dime cal queres (vs. relativo, que reproduce o substituído: este é o libro do cal che falei) → Naut. b) quen: → Naut. c) cant@(s) pode desempeñar as mesmas funcións. d) Onde, cando, como: → Naut. (a función de Nsubs. só a teñen como relativos). Exemplos: Non sei como o fixeches; Non sei desde cando está aquí; Non sei para onde o leva.

Relativos vs. pseudointerrogativas:
exemplos Repara ben nas desgrazas ás que teremos que enfrontarnos por mor das túas decisións. Repara ben nas desgrazas que nos poden vir por mor das túas decisións. Repara ben en que desgrazas nos poden vir por mor das túas decisións. Repara ben en que nos pode ocorrer por mor das túas decisións. Repara ben en que nos poden vir grandes desgrazas por mor das túas decisións. Acórdome ben daqueles días de verán nos cales nos xuntabamos todos a comer baixo o emparrado. Acórdome ben de en cales días de verán nos xuntabamos a comer baixo o emparrado. Hai tempo que non vexo o rapaz de quen tanto me falabas. Hai tempo que non vexo ese amigo de quen estaba onte contigo. A verdade, non entendo de quen me falas. Discutían sobre cando era mellor acender a calefacción. Gustoume moito como dispuxo as plantas e as zonas de xardín. comentario

-

Relativo (forma). Relativo (Nsubs.). Pseudointerrogativo. Pseudointerrogativo. Conxunción precedida de preposición. Relativo (forma). Pseudointerrogativo. Relativo (Nsubs.). Relativo. Pseudointerrogativo. Pseudointerrogativo. Pseudointerrogativo.
Morfoloxía galega 2008/2009 USC

15

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.5. O relativo

Expresións ambiguas:
exemplos Vin a quen te tirou ao chan Vin quen te tirou ao chan Aínda me lembro de quen se sentaba comigo en primeiro comentario - Relativo (persoa). - Pseudointerrogativo (iso, algo que aconteceu). Dobre interpretación: - Relativo (persoa). - Pseudointerrogativo (iso, algo que aconteceu). Dobre interpretación: - Relativo (persoa). - Pseudointerrogativo (iso, algo que aconteceu). Dobre interpretación: - Relativo (as ras). - Pseudointerrogativo (iso, número de ras).

Non foi nada doada a decisión de quen se sentaba ao teu carón.

Senteime na beira e dispúxenme a observar cantas ras había na charca.

3) Diferenzas funcionais das O de relativo fronte ás O pseudointerrogativas: a) Oracións de relativo: desempeñan a función de Mod. de N de FN en calquera dos diferentes contextos nos que poden aparecer: → Mod. de xeito inmediato (o relativo só ten función na ODep.):
exemplos

Repara ben nas desgrazas ás que teremos que enfrontarnos por mor das túas decisións. Repara ben nas desgrazas que nos poden vir por mor das túas decisións.

-

Acórdome ben daqueles días de verán nos cales nos xuntabamos todos a comer baixo o emparrado. Hai tempo que non vexo o rapaz de quen tanto me falabas.

-

comentario ORvo.; Mod. de N de FN (desgrazas) Relativo (as que) precedido de prep: CPrep. na ODep. (enfrontarse a) ORvo.; Mod. de N de FN (desgrazas). Relativo (que): CD na ODep. ORvo.; Mod. de N de FN (días). Relativo (os cales) precedido de prep: CCT na ODep. ORvo.; Mod. de N de FN (rapaz) Relativo (as que) precedido de prep: CPrep. na ODep. (falar de)

→ Mod. a partir do trazo nominal dun Naut. (o relativo ten función na ODep. e na OPrin.): 16
Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.5. O relativo

exemplos

Hai tempo que non vexo ese amigo de quen estaba onte contigo.

Non coñezo a quen está lendo o discurso.

Sempre tiña unha palabra amable para cantos ían falar con ela.

-

Leva canto queiras.

comentario ORvo.; Mod. de N de FN (amigo) Relativo (quen): - OPrin.: N de FN precedida de preposición coa función de Mod. do N de FN amigo. - ODep.: N de FN coa función de Sux. de estaba. ORvo.; Mod. de N de FN (quen) Relativo (quen): - OPrin.: N de FN precedida de preposición coa función de CD. - ODep.: N de FN coa función de Sux. de está. ORvo.; Mod. de N de FN (cantos). Relativo (cantos): - OPrin.: N de FN precedida de preposición coa función de CC. - ODep.: N de FN coa función de Sux. de ían. ORvo.; Mod. de N de FN (canto). Relativo (canto): - OPrin.: N de FN coa función de CD (de leva) - ODep.: N de FN coa función de CD (de queiras).

→ Cando o relativo é Det. a ORvo. sigue funcionando como Mod. de N de FN:
exemplos comentario ORvo.; Mod. de N de FN (profesións) - Relativo (cantas): - OPrin.: Det. de N de FN - ODep.: N de FN coa función de CD de desempeñar.

Daráselles preparación para cantas profesións vaian desempeñar.

b) Oracións pseudointerrogativas: son O “substantivas”, que funcionan coma unha FN (precedidas ou non de prep.). → Poden funcionar como CD, Sux. ou CPrep., mentres que as interrogativas indirectas só funcionan como CD. Exemplos:

17

Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.5. O relativo

exemplos Descubrín onde o gardou = Descubrín iso Gústame como che queda = Gústame iso Acórdome de cando vivías aquí = Acórdome diso Repara ben en que desgrazas nos poden vir por mor das túas decisións = Repara niso Repara ben en que nos pode ocorrer por mor das túas decisións = Repara niso Acórdome ben de en cales días de verán nos xuntabamos todos a comer baixo o emparrado = Acórdome diso. A verdade, non entendo de quen me falas = A verdade, non entendo iso Discutían sobre cando era mellor acender a calefacción = Discutían sobre iso. Gustoume moito como dispuxo as plantas e as zonas de xardín = Gustoume moito iso.

comentario CD Sux. CPrep. O (pseudo)interrogativa: CPrep. Relativo (que): Det. de N de FN (desgrazas) O (pseudo)interrogativa: CPrep. Relativo (que): Det. de N de FN (desgrazas) O (pseudo)interrogativa: CPrep. Relativo (cales): Det. de N de FN (días) coa función de CC O (pseudo)interrogativa: CPrep. Relativo (quen): N de FN precedida de preposición coa función de CPrep.

-

-

-

-

-

→ O pronome relacionante só ten función na ODep., polo que pode presentar formas diferentes. Exemplos:
Repara ben en que desgrazas nos poden vir por mor das túas decisións. Repara ben en que nos pode ocorrer por mor das túas decisións. Repara ben en como nos poden afectar as túas decisións. Repara ben en onde pos ese coitelo Repara ben en para onde colle.

→ Son substituíbles de xeito xeral por O “substantivas” relacionadas polas conx. que e se. Exemplos:
Repara ben en que nos poden vir grandes desgrazas por mor das túas decisións. Repara ben en se nos poden afectar as túas decisións. Repara ben en que pos ese coitelo ao alcance de calquera. Repara ben en se colle cara á dereita.

→ É posible Inf en lugar de Vmodotemporal (tamén nas “substantivas” introducidas por se) baixo certas condicións (Sux. igual ao Vprin e non temporalmente anterior). É unha posibilidade reducida nas relativas. Exemplos:

18

Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.5. O relativo

Non sei a quen avisar. Xa conseguimos información sobre con quen entrevistarnos. Só veu quen non tiña nenos que atender.

4.2. Preposición + relativo/ (pseudo)interrogativo 1) Funcións de relativos e (pseudo)interrogativos: a) Nexo. b) Pronome: → Sempre con función na ODep. → Con función na OPrinc. nalgúns contextos (relativo Naut. ou canto(s)). As funcións na ODep. e na OPrinc. poden ser iguais ou diferentes.
exemplos Hai tempo que non vexo o rapaz de quen tanto me falabas. Só veu quen non tiña nenos que atender. Hai tempo que non vexo ese amigo de quen estaba onte contigo. Só veu quen non tiña nenos que atender. Quedaron excluídos cantos optaron por non ir. Levou para alá canto lle deron. Moléstalle canto lle din. Moléstanlle todas cantas advertencias lle fan. comentario ODep.: Sux. OPrinc.: Sux. ODep.: CD. OPrinc.: CD. ODep.: CD. OPrinc.: Sux. ODep.: CD. OPrinc.: Sux.

2) A preposición que precede o pronome corresponde a situacións diferentes: a) Prep. + relativo: → Se o relativo non é Naut nin canto(s) a preposición débese á función na ODep. Exemplos:

19

Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.5. O relativo

exemplos Trae a documentación do asunto de que falamos onte. Volveu saír co rapaz co que estivo o domingo. Endexamais se viran bébedos por separado, e era moito misterio este, do que xa se tiña falado nas tabernas. Tivo lugar un baile na Sociedade Recreo de Artesáns, ao cal baile lle chaman algúns reunión de confianza. Non quero alongar por hoxe esta carta, á cal vou dar fin cunha pequena noticia política. Falou dun autor polaco, de quen xa lera varios libros. Hai tempo que non vexo o rapaz de quen tanto me falabas. Xa che direi o día para cando o agardamos.

comentario

-

falar de estar con falar de chamarlle a dar fin a libros de falar de Función de CC.

→ Se o relativo é Naut ou canto(s) a preposición débese á súa función na OPrinc., aínda que nalgúns casos pode haber unha segunda preposición debida á función na ODep. Exemplos:
exemplos Baixo a ollada de quen para unha parte sería o Ser Supremo. Esa foi unha decisión de quen estaba daquela á fronte. Pasa por onde estea máis seco. Deixouno para cando estivesen todos presentes. Daráselles preparación para cantas profesións vaian desempeñar. Tratou de convencer a cantos en Galicia podían traballar polo país. Volveu con canto puido apañar. comentario

-

de + FN = Mod. de ollada. de + FN = Mod. de decisión. pasar por

Función de CD.

→ Pódense dar secuencias do tipo prep. + o + relativo nas que a prep. non está relacionada co relativo. Exemplo:
Pinta co que teñas máis á man

b) Prep. + (pseudo)interrogativo indirecto: → A preposición pode deberse a:  Función da ODep. respecto da OPrinc. Exemplos:
Non me acordo de que me pediches

20

Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.5. O relativo

¿Xa pensaches en quen cho podía facer? Non me acordo de onde vivías antes.

Función do pronome da ODep. Exemplos:
Non sei para que o quería Ben vin con quen viñas. ¿Viches por onde fuxiu?

→ Se a función da ODep. e a función do pronome na ODep. requiren prep. prodúcese unha acumulación de preposicións que de coincidiren formalmente só se emprega unha. Exemplos:
¿Acórdaste de por cantos cartos o vendemos? Non estou seguro de para que o quere. Xa me lembro de (de+de) que falou na conferencia Xa me lembro de quen falou na conferencia Non sei de que falou na conferencia Pensa en de que falou na conferencia

Exercicios e cuestións
1. Identifica os relativos:

21

Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.5. O relativo

Unha vez descalabrou a pranazos de machete a un soldado do seu pelotón ao que solprendeu intentando abusar dunha nena. Teño unha libreta e un lápiz que me emprestou un compañeiro de cárcere pra que escriba o que me pasou nestes derradeiros meses de sofrimento e martirio.

-

Vai precedido de preposición, que se debe á función do relativo na ODep. ≠ a iso que, ≠ a ese que

escribira o que: - Non vai precedido de preposición. - = escribira iso / as cousas que

Ti o que eres: - Non vai precedido de preposición, é unha peculiaridade de construcións nas que se pon en relevo unha parte da información nas que intervén un relativo e o verbo ser. Ti o que eres é un cabrón que nos está tomando o pelo facéndose o parvo. Non - = Ti eres un cabrón que (que e o que como señor, eu non son o que vostedes pensan. variantes) eu non son o que: - Non vai precedido de preposición. - = iso que, ese que - Vai precedido de preposición, pero débese á Ten coidado co que fas porque eu teño o función na OPrinc. (ter coidado con) non na dedo moi alegre. ODep. - = ten coidado con iso que / con esas cousas que Vai precedido de preposición que se debe á Mandaron vir un automóbil no que, con Taca e outros dous máis, saímos rumbo á función do relativo na ODep. (saír en). Zona. - ≠ niso que. - Non vai precedido de preposición. Eiquí, non. Pois xa saberás o que é bo. - = as cousas que. - Relativo composto sen preposición porque se trata dunha construción con relativo + ser na que Ti eres Braulio i estás nunha mala situación, polo tanto o que tés é que se pon en relevo unha parte da información. falar. - O mesmo acontece noutros casos coma o que fixo foi darme un susto ou o que me deu foi un susto. ¿falar de qué?: interrogativo
¿falar de qué? Falar do que che estou perguntando.

Falar do que che [...] - Precedidio de preposición, que se debe a función na OPrinc. (falar de) - = diso que, das cousas que pensando no que - Precedidio de preposición, que se debe a función na OPrinc. (pensar en) - = niso que, nas cousas que - Vai precedido de preposición, que se debe á función do relativo na ODep. (pegar con) - ≠ a iso que, ≠ a ese que

Todos iban calados i eu pensando no que me esperaba, que non tiña solución. Entón chegaron cun cactus grande de espiñas longas co que me comezaron a pegar polo lombo.

2. Sinala a función dos relativos e das súas oracións: a) E. Blanco Amor: A esmorga: 22
Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.5. O relativo

-

Función da ORel.: CC. Función do pronome relativo: N de FN precedida de preposición coa función de CC
chega un intre en que nos temos que bater P Sux. CC | ORel. CC Prep. FN | N | que CD P

chega un intre en que nos temos que bater

en

andaba a sentir que me ía vindo o “pensamento”, que decote me escomenza eisí non sei a que viña tanta precaución

a sentir que: conxunción que decote...: - Función da ORel.: Mod. de N de FN (pensamento). - Función do pronome relativo: Sux. da ODep. - Oración (pseudo)interrogativa coa función de CD de saber. - Pronome: N de FN precedida de preposición coa función de CC. Ter que ver é un sintagma semifixado. Neste caso estamos perante unha O (pseudo)interrogativa coa función de CD de ter (=non ten iso; non ten nada que ver co cansancio). Estas construcións poden dar lugar a ambigüidades: - Teño que ir = perífrase. - Teño que facelo = perífrase. - Teño que facer = P + CD (O (pseudo)interrogativa). - Hai que comer pode ter unha dobre interpretación: - Perífrase. - P + CD (O (pseudo)interrogativa). - Función da ORel.: Mod. de N de FN (ren). - Función do pronome relativo: N de FN precedida de prep. coa función de CPrep. ¡Onde irían...: exclamativo.

non tén que vere co cansacio

Eu non teño ren de que me disculpar que eu nada fixen

que é a hora...: - Función da ORel.: Mod. de N de FN (sete). ¡onde irían xa as sete da mañá, - Función do pronome relativo: N de FN coa función de Sux.
que é a hora en que se retiran os listeiros...!

en que...: - Función da ORel.: CC - Función do pronome relativo: N de FN precedida de prep. coa función de CC. Función da ORel.: Mod. de N de FN. endexamais soupen de ninguén que os tivese tratado - Función do pronome relativo: N de FN coa función de Sux.

23

Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.5. O relativo

Función da ORel.: Mod. de os (dos que lle fuxen ás cousas deste mundo = Atr., que vai precedido de preposición ao tratarse dunha non son eu dos que lle fuxen construción partitiva) ás cousas diste mundo - Función do pronome relativo: N de FN coa función de Sux. na ORel. que nunca se sabe... - Función da ORel.: Mod. de N de FN (tolos) Función do pronome: N de FN coa función de Sux. da ODep. Aparescera, fai uns anos, polas (veñen) rúas de Auria, como aparescen
ises tolos que nunca se sabe de ónde veñen de ónde veñen:

-

Non teño máis nen menos vountade de falar da que tiña onte... chamoume á parte a tía Esquilacha, á que vin antes de falar con un dos reateiros, ollando pra nós levaba consigo toda a xente, menos a dona, da que nunca se volveu sabere... que llo contaran unhas regateiras das que veñen cedo á vila pra vender o rianxo pra manterme no que prometera moitas vegadas o que se ve sae do que non se viu hai que vere canto cavila a xente no que non lle vai nen lle vén

Función da O (pseudo)interrogativa.: CD de saber. Función do pronome: CC.

-

-

-

b)

24

Morfoloxía galega 2008/2009 USC

1. A palabra como constituínte sintáctico 1.5. O relativo

¿Que che dixeron, N.? ¿Que nova trola inventaría N. para min? Puxémonos a traducir a Antígone sen ter a menor idea de para que. Quen o dubide que o investigue pola súa conta. Avisa a quen queiras. Vaise con quen o leve. Dállo a quen che dea a gana. Xa foi examinado por quen sabía máis ca ti. Houbo unha enorme discusión sobre quen debía levalo. Está lonxe de (a) quen quere. Pero, ¿quen era de veras o Capitán? Estou farto de cantos me queren dar consellos. Ocorreu aquí onde estamos. Móveo para onde está ela. Aínda me acordo de cando xogabamos xuntos.

-

25

Morfoloxía galega 2008/2009 USC

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful