You are on page 1of 27

Neki osnovni pojmovi toksikologije

organizam i međudejstva organizma i otrova ¾otrovne materije prodiru u organizam u relativno malim količinama ¾posljedica djelovanja otrova na organizam su razna hronična degenerativna oboljenja npr.profesionalne bolesti
¾Taksikologija-nauka o otrovima ¾ona proučava razne aspekte djelovanja otrova na

¾ Otrovne materije se mogu stvarati u

organizmu duže vrijeme ¾ Zato se poseže za određivanjem tzv.maksimalno dozvoljenih koncentracija(MDK)pojedinih komponenti takvih materija prisutnih u vodi, hrani i vazduhu.

iritirajući.Klasifikacija toksikanata ¾ Osnovna klasifikacija toksikanata: hemijski i biološki. ¾ Primjer biološke klasifikacije industrijskih gasova po Hendersonu i Hagardu.gasni narkotici i ostali. ¾ Četiri grupe toksičnih gasova:asfiksioni. .

vodonik. helium. cijanvodonik narušavaju razmjenu gasova u krvi ili tkivima. .1. razrjeđuje kiseonik i izazivaju gušenje organizma -hemijski aktivni gasovi(ugljendioksid. Asfiksioni gasovi-izazivaju asfiksiju ili gušenje -prosti asfiksioni gasovi:azot.

Gasni narkotici-djeluju na nervni sistem izazivajući narkozu a)Narkotička sredstva-ne ostavljaju vidne posljedice . Iritirajući gasovi-iritiraju sluzokožu disajnik puteva pluća što vodi njihovim upalama 3.2.

b) Jedinjenja koja ispoljavaju toksično djelovanje na unutrašnje organe c) Jedinjenja koja djeluju na evitropoezu d) Materije koje djeluju na nervni sistem(alkoholi itd.) e) Organska jedinjenja azota koja djeluju na krv i krvotok .

Druga klasifikacija toksičnih materija -materije koje podliježu biotransformacijama u organizmu -materije koje ne podliježu biohemijskim transformacijama. Neorganska i organska jedinjenja metala koja se mogu označiti plotoplazmatičnim otrovima.4. .

toksične materije se dijele na: neurotrofne. . nefrotoksične. hepatotrofne. kardiotoksične itd.S obzirom na kojim organima ispoljavaju svoje toksično djelovanje.

. subakutna i hronična ¾ Akutna trovanja-odlikuju se kratkovremenim djelovanjem toksikanata na organizam.Vrste trovanja ¾ Djelovanje toksičnih materija može biti opšte i lokalno ¾ Trovanja mogu biti akutna. djelovanjem velikih koncentracija itd.

¾ Hronična trovanja-nastupaju postepeno ¾ materijalna kumulacija-postepeno nakupljanje toksikanata u organizmu ¾ funkcionalna kumulacija-pojavljivanje oboljenja ¾ Akutna trovanja opasnija su od hroničnih trovanja ¾ Npr. . a pri hroničnim trovanjima benzolom pretežno eritropoetični sistem. Pri akutnim trovanjima benzolom strada nervni sistem.

digestivni i površinski(koža).Putevi prodiranja i sudbina otrova u organizmu ¾ Putevi prodiranja raznih toksikonata u organizam:respiratorni. ¾ Dva glavna puta prodiranja materija kroz biološke opne: 1)fizički proces pasivnog prenosa bez utroška energije baziran na zakonitostima difuzije i osmoze .

.2. fiziološki proces aktivnog transporta uz utrošak energije (energija aktivnog transporta) -pasivni prenos materija-materije rastvorljive u lipidima -aktivni prenos materija-materije nerastvorljive u lipidima.

utoliko je brzina njihovog prelaska kroz zidove alveola u krv veća ¾ Ako se toksične materije sporo metabolizuju dolazi do bržeg nakupljanja otrova u organizmu . ¾ Ukoliko je koncentracija toksikonata veća i veća njegova rastvorljivost u vodi.Respiracioni ili inhalacioni put ¾ Respiratorni put trovanja je najbrži zbog velike površine plućnih alveda (100-120 m2).

.¾ Ako se toksične materije brže metabolizuju prelaz toksikanta iz alveola u arterijsku krv je kontinuiran ¾ Sluzokoža disajnih puteva sastoji se od bičastih protoplazmatičnih tvorevina koje stalno trepere i od sluzavog sekreta koji se stalno obnavlja ¾ Ako se čestice aerosoli imaju igličast oblik one prodiru dublje u respiratorni trakt.

Intoksikacija preko digestivnog trakta ¾ Ovaj put prodiranja otrova je značajan kada je riječ o kontamimaciji hranom i vodom ¾ Kisela sredina želuca kao i slabobazna sredina crijeva može pojačati rastvorljivost raznih jedinjenja ¾ Toksikanti u želucu mogu izazvati teška histopatološka oštećenja mukoze što narušava procese sekrecije želudačnog soka .

¾ Resorpcija toksičnih materija iz digestivnog trakta vrši se u tankom crijevu. . ¾ U krvi resorbovane materije venskim sistemom prolaze kroz jetru.

Prodiranje kroz kožu ¾ Kada je riječ o kožnom putu prodiranja toksičnih materija onda je on izražen najviše u slučajevima trovanja djece ili u radnika raznih proizvodnih preduzeća hemijske industrije ¾ Prodiranje otrova kroz epidermis ili folikule dlaka .

dok se u digestivnom putu iz crijeva resorbovane toksične materije prelaze preko vena porte u jetru i tu se transformišu.Transport toksičnih materija ¾ Toksične materije pri prelasku u krvotok mogu oštetiti pluća digestivni put itd. . ¾ Toksične materije iz zidova alveole prelaze direktno u arterijski dio krvotoka.

. ¾ Npr.¾ Krv je jedan od najvažnijih učesnika u transformaciji toksi kanala. Metali se transportuju preko eritrocita.

Distribucija toksičnih materija u organizmu ¾ Poslije resorpcije razne toksične materije i njihovi metaboliti prodiru u tkiva ¾ Transport ovih materija kroz ćelijske membrane zavisi od materija koje su neelektrolitske prirode.oni prodiru brzinom koja zavisi od njihove rastvorljivosti u lipidima dok je za elektrolite važna jonizacija i rastvorljivost u lipidima njihovih nejonizovanih molekula .

¾ Karakteristika materija elektrolitske prirode je neravnomjernost njihove distribucije po raznim organima ¾ Karakteristika materija neelektrolitske prirode je ravnomjerno raspoređivanje po organima zbog njihove rastvorljivosti u vodi .

¾ Ove materije se selektivno nakupljaju u organima bogatim:lipidima(jetra. . ¾ Neravnomjerna distribucija toksičnih materija po raznim organima dovodi do njihovog pretvaranja u organe za deponovanje. mozak. masna tkiva).

Biohemijske osnove toksičnog djelovanja ¾ Prije ulaska u ćelije toksikanti stupaju u odnose interakcije sa bjelančevinama i drugim komponentama protoplazme što mjenja aktivnost enzima ¾ Djelovanje toksikanata na enzime može biti direktno i indirektno ¾ Primjer direktnog djelovanja toksičnih materija:djelovanje toksičnih materija na citohromni sistem enzima putem blokiranja atoma gvožđa ¾ Primjer indirektnog djelovanja toksičnih materija: djelovanja toksičnih materija na prirodne aktivatore. .inhibitore ili pak sam supstrat određenih enzima.

deponovanje i izlučivanje toksikanata .Putevi neutralizacije štetnog djelovanja toksičnih materija ¾ Toksične materije u interakciji sa ćelijama tkiva prolaze kroz niz složenih hemijskih i fizičko-hemijskih transformacija ¾ Biološki smisao ovih transformacija je detoksikacija ¾ Tri puta uklanjaju štetnog djelovanja toksikanata:izmjena hemijske strukture toksikanata.

¾ Izmjena hemijske strukture toksikanata sastoji se od dvije faze procesa interakcije: faze metaboličkih transformacija i faze konjugacije čime se obrazuju razni metaboliti i konjugati koji se izlućuju iz organizma ¾ Kao rezultat tih procesa obrazuju se manje toksični kompleksi mada u nekim slučajevima mogu se obrazovati toksičnija jedinjenja od prvobitnih ¾ Organska toksična jedinjenja se u procesima metaboličkih transformacija podvrgavaju oksidaciji. hidrolizi itd. . redukciji.

¾ Ovim konjugacijama se obrazuju više polanzovani molekuli koji se lakše ratvaraju u vodi i izlučuju mokraćom iz organizma . aminokiseline itd. sirćetna kiselina.¾ Razni produkti prvobitne biotransformacije toksikanta mogu steći razne aktivne grupe koje omogućuju konjugaciju sa raznim supstratima: sulfati.

alkoholizam i druge bolesti mogu prouzrokovati pokretanje toksičnih materija koji prolaze u krv što dovodi do pogoršanja zdravstvenog stanja organizma. .¾ Toksične materije se mogu deponovati u nekim tkivima i organima što smanjuje količinu toksikanata u cirkulatornoj krvi ¾ Nervna napetost.