Tôi không ch u ư c n a. Sau g n b n tháng Ý, tôi không còn m c v a cái qu n nào.

Ngay c qu n áo m i tôi v a mua tháng trư c (khi tôi ã m c ch t m y cái qu n “Tháng th hai Ý” c a mình) cũng không v a n a. Tôi không th ti n c cách vài tu n l i mua m t t qu n áo, và tôi bi t rõ r ng mình s s m n n , nơi m y pound này s tan bi n, nhưng mà - tôi không th i ng v i m y cái qu n này n a. Tôi không th ch u n i. T t c i u ó u có lý, vì r ng tôi v a bư c lên cái cân trong m t khách s n Ý sang tr ng và bi t là mình ã tăng hai mươi ba pound trong b n tháng Ý - qu là m t con s th ng kê áng n . Ch ng mư i lăm pound trong ó tôi th t s c n vì tôi ã tr nên g y giơ xương trong nh ng năm ly d và phi n mu n khó khăn v a qua. Năm pound tăng k ti p, ch là cho vui. Còn ba pound cu i cùng thì sao? Ch ch ng minh m t quan i m, tôi cho là v y. y th mà tôi th y mình ang mua s m m t món trang ph c tôi s luôn gi trong i như m t k ni m thân thương, “Qu n Bò Tháng Cu i Cùng Ý C a Tôi”. Cô gái tr trong c a hi u th t t t khi c mang ra cho tôi nh ng kích thư c l n hơn r i l n hơn n a, ưa qua t m rèm h t cái này n cái khác mà không bình lu n, m i l n v y ch lo l ng h i là li u cái này có v a hơn không. Vài l n, tôi ph i thò u ra kh i rèm và h i, “Xin l i, cô có cái l n hơn chút xíu không?” Cho n khi cu i cùng cô gái tr t t b ng ưa tôi m t chi c qu n jeans v i kích thư c vòng eo nhìn th t s c. Tôi bư c ra kh i phòng th áo, trình di n mình trư c cô gái bán hàng. Cô nhìn không ch p m t. Cô nhìn tôi như m t nhà qu n th ngh thu t ang c ánh giá giá tr c a m t cái bình hoa. M t cái bình hoa khá l n. “Carina,” cu i cùng cô quy t nh. D thương. Tôi h i cô b ng ti ng Ý cô có th vui lòng nói th t cho tôi bi t li u cái qu n jeans này có làm tôi gi ng như m t con bò cái không. Không, signorina, cô b o tôi. Cô không gi ng như m t con bò cái. “V y tôi có gi ng m t con heo không?” Không, cô cam oan v i m t v r t nghiêm túc. Tôi cũng không gi ng như m t con heo chút nào. “Có l là m t con trâu?” Chuy n này ang tr thành m t bài th c t p t v ng t t. Tôi cũng ang c làm cho cô bán hàng cư i, nhưng cô quá m i mê gi v chuyên nghi p. Tôi th m t l n n a, “Có l tôi gi ng m t mi ng pho mát trâu mozzarella?” Thôi ư c, có l , cô như ng b , hơi cư i m t chút. Có l cô hơi gi ng m t mi ng pho mát trâu mozzarella…

Tôi ch còn m t tu n ây. Tôi ang nh tr l i M cho d p Giáng sinh trư c khi bay qua n , không ch vì tôi không ch u n i ý nghĩ tr i qua kỳ Giáng sinh v ng gia ình mình mà còn vì tám tháng hành trình t i c a tôi - n và Indonesia - òi h i ph i óng gói l i c. R t ít ta c n khi s ng Ý cũng là nh ng th ta c n khi lang thang kh p n . Và có l vì chu n b cho chuy n i n n c a mình mà tôi ã quy t nh dành tu n l cu i cùng này rong ru i kh p Sicily - khu v c m tính th gi i th ba nh t c a Ý, và do v y úng là m t nơi ph i n n u ta c n chu n b mình tr i nghi m s b n cùng cơ c c. Hay là tôi ch mu n n Sicily vì i u Goethe ã nói, “Không th y Sicily ngư i ta không th có m t khái ni m rõ ràng v Ý.” Nhưng n hay i loanh quanh Sicily th t không d dàng. Tôi ph i s d ng t t c m i k năng tìm thông tin c a mình ki m ra m t chuy n xe l a ch y vào ngày Ch nh t th ng xu ng b bi n và r i tìm ra úng cái phà n Messina (m t thành ph c ng Sicily áng ng và áng s dư ng như ang gào rú t phía sau nh ng cánh c a b ch n, “Tôi x u xí không ph i l i t i tôi! Tôi cũng b ng t, b ném bom r i th m và b Mafia thao túng n a!”) n ư c Messina r i, tôi ph i tìm ra m t tr m xe buýt ( y b i như ph i ngư i hút thu c) và tìm ra ngư i àn ông mà vi c c a ông ta là ng i ó trong qu y vé, nu i ti c i mình và xem ông ta có vui lòng bán cho tôi m t vé n thành ph ven bi n Taormina không. R i xe tôi ch y d c các vách á và bãi bi n c a b ông mang dáng v kỳ l c a h i h a tr u tư ng Sicily cho t i khi n ư c Taormina, r i tôi ph i tìm ra m t chi c taxi và r i ph i tìm cho ư c m t khách s n. R i tôi ph i tìm ra úng ngư i h i câu h i ru t c a mình trong ti ng Ý, “Trong thành ph này ch nào có th c ăn ngon nh t?” Taormina, ngư i tôi h i hóa ra l i là m t c nh sát ngái ng . Anh ta ưa tôi m t trong nh ng th tuy t nh t ai ó có th cho tôi trong i - m t m u gi y nh có ghi tên m t quán ăn mơ h , m t b n v tay ch cách tìm ra a i m ó. Hóa ra ó là m t nhà hàng Ý nh có bà ch cao tu i thân thi n ang chu n b ón nh ng th c khách bu i t i c a mình b ng cách ng trên bàn v i ôi chân mang v ,c không làm cái máng c Giáng sinh, lau bóng m y cái c a s c a quán. Tôi nói v i bà tôi không c n xem th c ơn nhưng bà có th mang cho tôi th c ăn ngon nh t có th không vì ây là êm u tiên c a tôi Sicily. Bà xoa tay vui v r i hét cái gì ó b ng th ng Sicily v i bà m còn già hơn trong b p, và trong kho ng th i gian hai mươi phút tôi c m cúi ăn b a ăn ngon lành áng kinh ng c nh t tôi chưa t ng ăn âu trên kh p t Ý. ó là mì ng, nhưng m t hình d ng mì ng tôi chưa t ng th y trư c ó - l n, tươi, nh ng d i mì ng g p như ki u bánh bao Ý thành hình thù (tuy không chính xác v kích thư c) cái mũ Giáo hoàng, ư c nh i vào m t th ch t l ng c s t, nóng, thơm ph c g m tôm cua, m c ph và m c ng, tr n u r i ư c d n ra như món xà lách nóng ăn kèm v i sò tươi và nh ng d i rau thái m ng dài, t t c bơi trong th nư c x t màu ô liu tràn tr . Ti p n là th t th h m v i húng tây.

Nhưng Syracuse, ngày hôm sau, còn hay hơn. Chi c xe buýt th tôi trên m t góc ư ng trong mưa l nh cu i ngày. Tôi thích thành ph này ngay l p t c. Dư i chân tôi ã có ba ngàn năm l ch s Syracuse. ó là a i m c a m t n n văn minh c nn i nó khi n Roma trông như Dallas. Th n tho i nói r ng Daedalus ã t Crete bay n ây và r ng Hercules ã t ng ng ây. Syracuse t ng là m t thu c a c a Hy L p mà Thucydides g i là “m t thành ph b n thân nó không th p kém hơn Athens chút nào.” Syracuse là m i liên thông gi a Hy L p c i và Roma c i. Nhi u nhà vi t k ch và nhà nghiên c u di tích c tên tu i ã s ng ây. Plato ã nghĩ nó có th là m t a i m lý tư ng cho m t th nghi m không tư ng nơi có l “nh m t s ph n th n thánh nào ó” vua chúa có th tr thành nh ng nhà hi n tri t, và nh ng nhà hi n tri t có th tr thành vua chúa. Các nhà s h c nói r ng l i nói hoa m ư c phát minh Syracuse, và c ( ây ch là m t i u ph ) âm mưu n a. Tôi i kh p các ch c a cái thành ph d s p này và tim tôi r n ràng v i m t tình yêu tôi không th tr l i hay gi i thích khi xem ngư i àn ông l n tu i i mũ len en moi ru t m t con cá cho khách hàng (ông c m i u thu c vào môi gi l i như ki u cô th may ng m cái ghim mi ng khi may; con dao c a ông ch t nh ng khúc cá v i m t s hoàn h o sùng tín). R t rè, tôi h i ngư i ánh cá r ng tôi nên ăn t i âu và tôi quay gót i sau cu c chuy n trò, gi ch t trong tay m t m u gi y nh n a, ch cho tôi n m t quán ăn nh không tên, nơi - khi tôi v a ng i vào bàn êm ó ngư i ph c v mang n m t su t pho mát ricotta l l ng như mây có r c h trăn, nh ng khúc bánh mì b nh b ng trong d u thơm tho, m y ĩa nh xíu ng th t và ô liu x t, m t ph n xà lách cam ư p l nh tr n cùng hành s ng và ngò tây. ây là nh ng th trư c khi tôi nghe nói n món m c calamari c s n c a quán. Plato vi t, “Không thành ph nào có th s ng thanh bình, b t lu n lu t l c a nó là gì, khi công dân c a nó… ch ng làm gì ngoài y n ti c và rư u chè và làm ki t s c mình vì chăm lo chuy n yêu ương.” Nhưng có ph i là t i t l m không n u s ng như v y ch trong m t th i gian thôi? Ch vài tháng trong i m t ngư i, có t i t l m không n u du l ch su t mà không có tham v ng gì l n hơn là lùng s c b a ăn d thương k ti p? Hay bi t nói m t ngôn ng không vì m c ích nào cao hơn là nó làm vui tai ta? Hay ch p m t trong m t khu vư n, trong n ng, gi a ngày, ngay c nh ài phun nư c ưa thích? Và r i ti p t c vào ngày hôm sau? T t nhiên, ngư i ta không th s ng như th này mãi mãi. i s ng th c và chi n tranh, t n thương và ch t chóc cu i cùng s can thi p. Sicily này v i ói nghèo kh ng khi p, i s ng th c không bao gi là xa v i trong tâm trí b t c ai. Mafia là kinh doanh thành công duy nh t Sicily trong nhi u th k ( i u hành vi c b o v công dân kh i chính nó), và nó v n, bóp h u bóp h ng ngư i ta. Palermo - m t thành ph mà Goethe ã t ng tuyên b là s h u m t v p không th mô t ư c - gi có l là thành ph duy nh t Tây Âu nơi ta v n có th th y mình rón rén t ng bư c qua ng nát c a Th chi n II, ch em l i m t c m giác phát tri n ây. Thành ph

b nh ng kh i căn h không an toàn và g m gu c Mafia xây d ng vào nh ng năm 1980 như là nh ng ho t ng r a ti n, làm x u xí i m t cách có h th ng, quá s c tư ng tư ng. Tôi h i m t ngư i dân Sicily có ph i nh ng tòa nhà ó ư c xây b ng bê tông r ti n không và ông nói, “ , không - bê tông này r t t. Trong m i kh i có m t vài thi th ngư i b Mafia gi t, và cái ó ư c tr giá b ng ti n. Nhưng bê tông ch c ch n hơn khi ư c gia c b ng t t c xương và răng ó.” Trong m t môi trư ng như th , ph i chăng có chút gì h i h t khi ch nghĩ v b a ăn tuy t v i k ti p c a mình? Hay có l ó là i u t t nh t ta có th làm, căn c vào nh ng hi n th c còn n ng n hơn? Luigi Barzini, trong ki t tác Ngư i Ý năm 1964 c a mình ( ư c ông vi t khi ông ã chán ng y chuy n ngư i nư c ngoài vi t v Ý và ho c là thích ho c ghét nó quá nhi u) ã c ính chính l i s hi u l m v n n văn hóa c a chính ông. Ông c tr l i câu h i t i sao ngư i Ý ã s n sinh ra nh ng trí tu khoa h c, chính tr , ngh thu t vĩ i nh t m i th i i, nhưng v n chưa bao gi tr thành m t cư ng qu c th gi i. T i sao h là nh ng b c th y ngo i giao ngôn t c a hành tinh, nhưng v n không có kh năng cai tr nư c nhà như th ? T i sao h là nh ng cá nhân qu c m như v y, nhưng l i không thành công n th v i tư cách là m t t p th quân i? Làm sao h l i có th là nh ng thương gia linh l i như v y trên bình di n cá nhân, nhưng l i là nh ng nhà tư b n không thành công n th xét như m t dân t c? Tr l i c a ông cho các câu h i này ph c t p hơn tôi có th tóm lư c rõ ràng ây, nhưng có liên quan r t nhi u n l ch s au bu n c a Ý v i s tham nhũng c a lãnh o a phương và s khai thác c a k th ng tr nư c ngoài, t t c nh ng cái ó nói chung ã khi n dân Ý rút ra k t lu n có v chính xác là không ai và không có gì trên th gi i này có th tin c y ư c. Vì th gi i là tham nhũng, d i trá, b t n, cư ng i u và b t công n v y, ta ch nên tin tư ng i u ta ch ng nghi m b ng chính giác quan c a mình, và i u này làm cho giác quan Ý nh y hơn b t kỳ nơi âu châu Âu. y là lý do, Barzini nói, ngư i Ý s khoan dung v i nh ng v tư ng, nh ng t ng th ng, nh ng b o chúa, nh ng giáo sư, viên ch c quan liêu, nhà báo và nh ng ngư i i u hành cơ s công nghi p l n b t tài kinh kh ng, nhưng s không bao gi tha th cho nh ng “ca sĩ opera, ch huy dàn nh c, vũ công ba lê, gái i m h ng sang, di n viên, o di n phim, u b p, th may kém c i…”. Trong m t th gi i c a h n lo n, th m h a và l a o, ôi khi ch có th tin tư ng vào cái p. Ch có s hoàn h o c a ngh thu t là không th b h y di t. Thú vui không th b m c c . Và ôi khi b a ăn là th ti n t th t duy nh t. V y thì, t n t y v i sáng t o và thư ng th c cái p có th là m t công vi c nghiêm túc - không h n luôn là m t phương ti n thoát kh i hi n th c, mà ôi khi là m t phương ti n bám ch t vào hi n th c khi t t c m i th khác ang bong ra thành… l i nói hoa m và âm mưu. Không lâu trư c ây, các nhà c m quy n ã b t m t h i ái h u các tu sĩ Công giáo Sicily ang thông ng ch t ch v i Mafia, v y thì ta có th tin vào ai ây? Th gi i c ác và b t công. ương u v i b t công này

và Sicily, chí ít, ta s có m t k t c c gi ng như n n móng c a m t tòa nhà m i x u xí. Ta có th làm gì trong m t hoàn c nh như v y gi v ng ý th c nhân ph m cá nhân? Có l ch ng có gì. Có th ch ng có gì ngoài, có l , l y làm t hào là ta luôn róc xương con cá c a mình v i s hoàn h o, hay là ta làm món pho mát ricotta nh nh t trong c thành ph ? Tôi không mu n xúc ph m b t kỳ ai khi ưa ra quá nhi u so sánh gi a mình và nh ng ngư i Sicily cam ch u. Nh ng bi k ch trong i tôi có tính cá nhân và ph n l n do b n thân t t o ra, không ph i b áp b c như trong anh hùng ca. Tôi ã tr i qua m t v ly hôn và tình tr ng suy như c, không ph i là vài th k b o ngư c gi t ngư i. Tôi ã có m t cu c kh ng ho ng b n th , nhưng tôi cũng có các ngu n l c (tài chính, ngh thu t và c m xúc) c gi i quy t nó. Dù sao, tôi s nói r ng i u ã giúp bao th h ngư i Sicily gi ph m giá cũng là i u ã giúp tôi b t u giành l i ư c ph m giá c a mình - ó là ý ni m hi u rõ giá tr c a vui thú có th là m t nơi nương t a cho nhân tính c a ta. Tôi tin ây là i u Goethe mu n nói khi cho r ng ta ph i n ây, n Sicily này, hi u ư c nư c Ý. Và tôi cho ó là cái tôi ã c m th y, theo b n năng, khi quy t nh là mình c n n ây, n Ý, hi u chính mình. Chính trong b n t m lúc còn New York, c to nh ng t ti ng Ý trong t i n, là l n l n u tiên tôi b t u hàn g n l i tâm h n mình. Cu c s ng c a tôi ã tan thành t ng m nh và tôi không th nh n ra chính mình n a, n n i n u có ng trong hàng ngư i ch nh n di n s c nh sát thì có l tôi cũng ch ng th ch ư c m t chính tôi. Nhưng tôi ã c m nh n ư c m t tia h nh phúc l p lánh khi b t u h c ti ng Ý, và khi c m th y ni m h nh phúc ti m tàng mong manh sau nh ng gian o n âm u như th , ta ph i bám ch t l y m t cá chân c a nó và không buông ra cho n khi nó kéo ta ng ng m t lên kh i cát b i - ó không ph i là ích k mà là nhi m v . Ta ư c trao cho cu c s ng; nhi m v c a ta (mà cũng là quy n c a ta như m t con ngư i) là ph i tìm ra cái gì ó p trong ki p s ng, dù mong manh th nào chăng n a. Tôi ã n Ý m y u g y gò. Tôi ã không bi t mình x ng áng nh n ư c i u gì. Có l tôi v n chưa bi t tr n v n mình x ng áng v i i u gì. Nhưng tôi bi t mình v a m i gom nh t l i chính mình - b ng thư ng th c nh ng thú vui vô h i - thành m t ai ó toàn v n hơn nhi u. Cách th c t nhiên cơ b n nh t, d dàng nh t nói i u ó là tôi ã tăng cân. Gi ây tôi t n t i nhi u hơn b n tháng trư c. Tôi s r i Ý rõ ràng m p hơn khi n ây. Và tôi s ra i v i hy v ng r ng s phát tri n c a m t con ngư i - s m r ng c a m t cu c i - qu th c là m t vi c làm có giá tr trong th gi i này. Ngay c khi cu c i ó, ch m t l n này thôi, không ph i c a ai ngoài c a chính tôi.