You are on page 1of 3

8/8/13

ethnos.gr -

Οι στοιχειωμένοι φόροι του ελληνικού κράτους
Οι άδικες και επαχθείς φορολογικές επιβαρύνσεις που επιβλήθηκαν από καταβολής
του, έθρεψαν τη διαφθορά στο Δημόσιο
9/1/2010 1:49:17 μμ

Οι άδικες και επαχθείς φορολογικές επιβαρύνσεις που επιβλήθηκαν από καταβολής
του, έθρεψαν τη διαφθορά στο Δημόσιο
Μέχρι το 1919 το ελληνικό φορολογικό σύστημα λειτουργούσε με απ αρχαιωμένους θεσμούς. Τη
δεκαετία του 1870 ακόμη ίσχυε η «δεκάτη». Οι ρίζες αυτής της φορολογίας σε είδος βρίσκονται
στην π ερίοδο της τουρκοκρατίας. Στους π ροσωπ ικούς και «κεφαλικούς» φόρους (χαράτσια).
Στα χρόνια του Καπ οδίστρια και του Οθωνα το χαράτσι αντικαταστάθηκε απ ό τη φορολόγηση σε
είδος του 10% στην ακαθάριστη π ρόσοδο της αγροτικής π αραγωγής. Ο διαβόητος φόρος μαζί με
το ενοίκιο π ου π λήρωναν οι καλλιεργητές των εθνικών κτημάτων, απ οτελούσαν τη βασικότερη
π ηγή των φορολογικών εσόδων του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. Εχει υπ ολογιστεί ότι
συνολικά οι δύο φόροι έφθαναν στο 25% της π αραγωγής.
Τις δύο π ρώτες δεκαετίες του νεοελληνικού κράτους η δεκάτη και το ενοίκιο κάλυπ ταν π ερίπ ου
το 40% των κρατικών εσόδων. Το υπ όλοιπ ο π ροερχόταν απ ό τους φόρους στις εισαγωγέςεξαγωγές, τα καταναλωτικά αγαθά, τις π ρώτες ύλες και, γενικώς, ό,τι μπ ορούσε να φορολογηθεί.
Πέραν της δριμύτατης κριτικής, π ου δεχόταν αυτό το ιδιαίτερα επ αχθές σύστημα, π αλιότεροι και
νεότεροι μελετητές το θεωρούν π ερίπ ου αναπ όφευκτο.
Απ ό τους π ρώτους, ο «π ατέρας» της ελληνικής ιστορίας της οικονομίας, Α. Ανδρεάδης,
σχολιάζει ότι «π ροκειμένου π ερί χωρών π ολύ π τωχών, η δεκάτη είναι μορφή φορολογίας την
οπ οία είναι ευκολότερο να κατακρίνει κάπ οιος, π αρά να την αναπ ληρώσει».
Υπερφ ορολόγηση
Απ ό τους σύγχρονους ο καθηγητής Γ.Β. Δερτιλής π αρατηρεί: «...Ηταν φυσικό σε μια οικονομία
σχεδόν απ οκλειστικά αγροτική. Ηταν, επ ίσης, λογικό για ένα π ρωτόγονο δημοσιονομικό
σύστημα: οι π ρόσοδοι των χωρικών ήταν π ολύ π ροσιτότερες για τον φοροεισπ ράκτορα απ ό ό,τι
το φευγαλέο αστικό εισόδημα».
Η εξοντωτική υπ ερφορολόγηση των αγροτών θα γίνεται κάπ ως ηπ ιότερη τα χρόνια της
συνταγματικής μοναρχίας και θ΄ αρχίσει σταδιακά να μειώνεται μετά την έξωση του Οθωνα.
Στην κατάργηση, όμως, της δεκάτης αντιστέκονταν με νύχια και δόντια οι «φοροεισπ ράκτορες».
Οι ενοικιαστές των φόρων, π ου μεσολαβούσαν μεταξύ φορολογουμένων και κράτους, ήταν μια
απ ό τις π ρώτες μεγάλες μάστιγες της νεοελληνικής κοινωνίας. Νομίμως, μόνο, καρπ ώνονταν το
1/4 της δεκάτης! Αυτά κατά τον θεμελιωτή της ελληνικής οικονομικής επ ιστήμης Ι. Σούτσο
«εξάγονταν μεν απ ό το βαλάντιον των φορολογουμένων, δεν εισάγονται δε εις το δημόσιο
ταμείον». Παρανόμως, είναι ζήτημα φαντασίας, π ου μπ ορεί να έφθανε το π οσοστό, π ου
απ οσπ ούσαν.
Οι ενοικιαστές (κυρίως π ροεστοί και στρατιωτικοί) οργανικό μέλος της άρχουσας τάξης της
επ οχής αντιστέκονταν σθεναρά σε κάθε αλλαγή του φορολογικού συστήματος, π ου απ αιτούσε
το δημόσιο συμφέρον, υπ οδείκνυαν οι ειδικοί της επ οχής και υπ αγόρευε η κοινή λογική.
Ο Σούτσος απ ό τις θέσεις των φιλελεύθερων εκπ ροσώπ ων του ελληνικού καπ ιταλισμού στιγμάτιζε τη δεκάτη ως σύστημα «όχι μόνο
επ ιζήμιο στο δημόσιο, αλλά και φαύλο και κακόηθες και π αρορμητικό στον δόλο, την απ άτη, τις καταχρήσεις και την καταπ ίεση».
Ετσι, οι απ όπ ειρες για μεταρρύθμιση τα χρόνια 1850-1880 έπ εφταν στο κενό, αν και δεν έλειπ αν οι τεκμηριωμένες π ροτάσεις. Η κατάργηση
μάλιστα της δεκάτης απ ό τον Χ. Τρικούπ η έγινε με τρόπ ο συμβιβαστικό. Τη θέση της π ήρε ο «φόρος αροτριώντων ζώων» (φορολόγηση σε
χρήμα με βάση των αριθμό των γεωργικών κτηνών).
Η αλλαγή απ οτελούσε ένα βήμα μπ ροστά, όταν χρειάζονταν άλματα. Ενας οικονομολόγος της επ οχής σχολίαζε δηκτικά ότι αυτή η
φορολογία εφαρμόζεται μόνο στην Αλγερία. «Οι μεγάλοι κεφαλαιούχοι, έγραφε, δεν έχουν άροτρα, έχουν χρήματα. Δεν έχουν βόας, έχουν
οικίας...».
Στο «στόχαστρο» τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα
«Oι εσαεί π αίζοντες π ρος ευημερίαν του λαού» είναι ο τίτλος π ου φέρει αυτό το διαχρονικό σκίτσο του π εριοδικού «Nέος Aριστοφάνης» της
www.ethnos.gr/v5general2print.asp?catid=22733&subid=20110&pubid=9356869

1/3

Οπ ως το ζήτημα της κατάργησης της δεκάτης είχε τεθεί απ ό π ολύ νωρίς και καθυστέρησε απ ελπ ιστικά.. Η «συνταγή» Τρικούπη Ενώ η φορολόγηση των π ολιτών ξεκίνησε με αναλογία 2 π ρος 1 υπ έρ των άμεσων φόρων. ήτις κατέλαβε απ άσας τας τάξεις της ελληνικής κοινωνίας. Η τρικουπ ική. την εργατικότητα και ηθικήν δύναμιν των υπ αλλήλων. Η π ρώτη κυβέρνηση Δηλιγιάννη ήταν αυτή π ου θα εφαρμόσει στη χώρα σύστημα φορολογίας με κλιμάκια. των δωρεών και των ενοικίων. διότι λαμβάνεται εκ του π ερισσεύματος. Πράγμα π ου δεν επ ιτεύχθηκε ούτε τότε ούτε μετά απ ό δύο χρόνια. θα επ ιχειρήσει το «ανέφικτο να το κάνει εφικτό». αλλά επ ί των κληρονομιών. Αγγελόπ ουλο. Θα φορολογούνταν τα ετήσια καθαρά εισοδήματα απ ό μισθούς. Αυτό στο μεταξύ έχει μεταβληθεί και τα φορολογικά υπ οζύγια είναι κυρίως τα αστικά στρώματα. Πλην. π ου βαραίνουν κυρίως τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα. Το 1876 η κυβέρνηση Κουμουνδούρου π ροτείνει νομοσχέδιο για τη «σύσταση στρατιωτικού ταμείου». «Στόχος» οι αγρότες Οι π ρώτοι νεοελληνικοί π ροϋπ ολογισμοί. όμως. Τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα στενάζουν κάτω απ ό το βάρος.. Η φορολογία αυτή θεσπ ίστηκε ήδη απ ό το 1836. Σαρίπ ολο να κάνει μια διαχρονική διαπ ίστωση: «Απ έναντι τηλικαύτης διαφθοράς. Σύμφωνα με τον Α. Στα μέσα της επ όμενης δεκαετίας το ζήτημα επ ανέρχεται με έναν ιδιάζοντα τρόπ ο.. κινούνταν απ οκλειστικά σε μια ταμιευτική λογική με «λεία» την αγροτική π αραγωγή. Η πρώτη φ ορολογική δέσμη Πέραν της δεκάτης οι φορολογικές επ ιβαρύνσεις π ου επ ιβλήθηκαν απ ό καταβολής νεοελληνικού κράτους ήταν ο φόρος οικοδομών. να π ερισυνάξη π ερί εαυτήν π λείστους φίλους. τόκους κεφαλαίου. Αργότερα θα υπ άρξει φόρος επ ί των κερδών των ανωνύμων εταιρειών και στο τέλος του 19ου αιώνα φόρος κληρονομιών. Στη Βουλή ακούγονται φωνές σύμφωνα με τις οπ οίες: «Ο φόρος του εισοδήματος δεν είναι καταθλιπ τικός.gr - δεκαετίας του 1890. Βασιλεύς απ αθής. είναι το π ρώτο μεγάλο θερμοκήπ ιο της διαφθοράς στο νεοελληνικό δημόσιο και την π ολιτική. www. επ ιτηδεύματος και χαρτοσήμου. στόχος του Πατρινού ήταν η επ ιβολή φόρου εισοδήματος. υπ ουργός Οικονομικών στην κυβέρνηση Θεοτόκη το 1908. Απ ό τότε. άνευ Πρώσων την μόρφωσιν. θα συνεχιστεί απ ό τις αρχές του 20ού αιώνα. π ου τη διαδέχτηκε. να θίξει το ισχύον φορολογικό σύστημα. κυρίως. π ριν απ ό το 1880.. των έμμεσων φόρων.ethnos.. Τα π οσά π ου απ έδιδαν ήταν απ ό ελάχιστα έως π ολύ μικρά.». τουλάχιστον απ ό τότε π ου απ οκτήσανε τα τυπ ικά χαρακτηριστικά να ονομάζονται τέτοιοι.. Σήμερον όλοι οι οικονομολόγοι ταύτα διδάσκουν. αυτή η σχέση ανατράπ ηκε π λήρως. π αρά ως κύριος. Μετά απ ό μια εικοσαετία η Βουλή δεν είναι ακόμη? ώριμη να συζητήσει έναν ενιαίο φόρο εισοδήματος. Απ ό τη δεκαετία ακόμη του 1860 διατυπ ώνονται π ροτάσεις. Το νομοσχέδιο καταψηφίστηκε τότε. έσπ ευσε αμέσως να το καταργήσει. δεν αρκούσε η λήψη νομοθετικών μέτρων. κυβέρνησις π ερί ουδενός άλλου φροντίζουσα π άρεξ π ως τα δημόσια χρήματα κατασωτεύουσα. Θερμοκήπιο διαφ θοράς Οι ενοικιάσεις των φόρων. ανεξαρτήτως απ ό την π ροέλευσή τους. όμως. καλά κρατεί. όμως. Ο Δ. όχι αναλογικά. «Πρέπ ει να φορολογώνται π άσαι αι τάξεις και αναλόγως όλαι. π ου στηριζόταν απ ό τους στρατιωτικούς.asp?catid=22733&subid=20110&pubid=9356869 2/3 . στην ημερήσια διάταξη με τους π ροϋπ ολογισμούς του 1885 και 1886.. θα επ ιχειρήσει ανεπ ιτυχώς μια «φορολογική μεταρρύθμιση». Ο Γούναρης θεωρούσε το σύστημα ακόμη ανέφικτο για τα ελληνικά δεδομένα κι έλεγε στη Βουλή: «Τις όμως δύναται να φαντασθή εν Ελλάδι λειτουργούν σύστημα γενικής φορολογίας του εισοδήματος.8/8/13 ethnos.ναυτιλιακές και βιομηχανικές δραστηριότητες. χρησιμοπ οιήθηκε για π ολλές δεκαετίες ως υπ οκατάστατο του φόρου εισοδήματος (π εριείχε διάταξη και για τη φορολόγηση κινητών αξιών). Αν και ο τελευταίος θεωρείται έμμεσος. Το Κίνημα στο Γουδί το 1909 και η κυβέρνηση Μαυρομιχάλη. αλλά με π ροοδευτική κλίμακα.». εμπ ορικές . Η αλλαγή του συστήματος. Τα μόνιμα υποζύγια Η ελάττωση των άμεσων και η ενίσχυση των έμμεσων φόρων.gr/v5general2print. Μ’ αυτά επ ιβαρύνονταν κυρίως τα ανώτερα εισοδηματικά στρώματα. π ρέπ ει άραγε ν’ απ ελπ ισθή ο χρηστός και φιλόπ ατρις π ολίτης. με π ρωταγωνιστή τον Τρικούπ η. Μάλιστα.. Τρικούπ ης δήλωνε τότε: « Τους π ροοδευτικούς φόρους θεωρώ ολεθρίους?».». Χρειαζόταν και να εφαρμοστούν. Μάλλον ως συμπ ληρωματικός και έκτακτος φόρος. Ο ίδιος ο Χ. Η π ροοδευτική φορολογία βρίσκεται. Ο υπ ουργός Οικονομικών Αθ.». έτσι συνέβη και με τον φόρο εισοδήματος. Σε συνδυασμό με το τοκογλυφικό κεφάλαιο και τις π ελατειακές σχέσεις οδήγησαν τον νομικό και συνταγματολόγο Ν. π άλι. Γούναρης. ΦΟΡΟΣ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ Πέρασαν 60 χρόνια μέχρι να ωριμάσει. Η Ελλάδα έπ ρεπ ε να π εριμένει άλλη μία δεκαετία. Δεν θα τολμήσει. όπ ως στην Πρωσία. Οχι για τα εισοδήματα. Μεταξύ των π όρων του είναι και ο «φόρος εισοδήματος φυσικών π ροσώπ ων». Εκεί ο φόρος επ ιβαλλόταν στο σύνολο των εσόδων. με ορισμένα διαλείμματα. καθώς τερματιζόταν ο 19ος αιώνας. π ρωτοστατούντος του Τρικούπ η.. όπ ως θα δούμε την άλλη Κυριακή. Οι π ερισσότεροι φόροι εισπ ράττονταν εμμέσως. Στις θέσεις του Tρικούπ η και του Δηλιγιάννη θα μπ ορούσε να βρίσκεται οπ οιοδήπ οτε άλλο αρχηγικό π ολιτικό δίδυμο στη νεοελληνική ιστορία. π ου? μεταρρυθμίστηκε η μεταρρύθμιση.. Ευταξίας θα καταρτίσει νόμο «π ερί φορολογίας του εισοδήματος και κινητών αξιών». μυρία εκάστω χορηγούσα μέσα π λουτισμού. συντάξεις.

αδικίας και ανισοτήτων». αμετάβλητη. Ομως. με συνειδητές π ολιτικές επ ιλογές. Στον ένα ή τον άλλο βαθμό θα είναι π άντα το φορολογικό σύστημα άδικο και αναπ οτελεσματικό. Αρχισαν να εφαρμόζονται μετά απ ό μια μεταβατική διετία. Αν οφειλόταν όμως εκεί το ανολοκλήρωτο. π ου στηριζόταν στην αναλυτική φορολόγηση. «Ικρίωμα αντιφάσεων. π ου οδήγησε στην π τώχευση του 1932). Δηλαδή κάθε «καθαρή π ρόσοδος» απ ό οικοδομές.asp?catid=22733&subid=20110&pubid=9356869 3/3 . Στο διάστημα αυτό π αλιοί και νέοι επ ιβάλλονταν αλληλοσυμψηφιζόμενοι. αμοιβές μισθωτών και ελεύθερων επ αγγελματιών φορολογούνταν χωριστά και διαφορετικά.8/8/13 ethnos. Οχι μόνο για ιστορικούς λόγους ή απ ό π εριέργεια. κινητές αξίες. συνυπ άρχοντας με την π ροηγούμενη νομοθεσία. Βενιζέλου. Το 1919 θεσπ ίζονται τρεις θεμελιώδεις νόμοι για το φορολογικό σύστημα.gr www. Η αλλαγή εντάσσεται απ ό τους ιστορικούς και τους ιστορικούς της οικονομίας στο π λαίσιο των αστικών εκσυγχρονισμών κατά την π ερίοδο των κυβερνήσεων του Ελ. Το φορολογικό. Καραμανλή.gr/v5general2print. θα π αραμείνει. Στον μισό αιώνα π ου μεσολάβησε θα αλλάξει π ολλές φορές και απ ό π ολλές κυβερνήσεις το σύστημα. η κυρίαρχη λογική του. όπ ως το χαρακτηρίστηκε εύστοχα απ ό τα τέλη του 19ου αιώνα. ως νομοθετικό π λέγμα και η εφαρμογή του. Τότε θα θεσπ ιστεί ο γνωστός έως σήμερα ενιαίος φόρος εισοδήματος. ουσιαστικά. συνήθως π ροστίθεται η εκτίμηση ότι ο φορολογικός εκσυγχρονισμός δεν ολοκληρώθηκε και π αρέμενε μετέωρος εξαιτίας των γεγονότων π ου ακολούθησαν (Μικρασιατική Καταστροφή και αργότερα η οικονομική κρίση. Κατσιμάρδος katsimar@yahoo.ethnos. κέρδη απ ό επ ιχειρήσεις. Καθώς π άλι το φορολογικό έχει π άρει εκρηκτικές διαστάσεις και κυοφορείται άλλη μια μεταρρύθμιση (με ή χωρίς εισαγωγικά μένει να το δούμε) η π ορεία π ου ακολούθησαν οι νεοελληνικοί φόροι έχει το ενδιαφέρον της. Τ. η μεταρρύθμιση θα ερχόταν συμπ ληρωμένη αργότερα? Η επ όμενη μεταρρύθμιση του φορολογικού συστήματος θα καθυστερήσει και θα επ ιβληθεί το 1955 απ ό την π ρώτη κυβέρνηση του Κ. αγροτική γη. Μαζί με την ένταξη αυτή. το οικονομικό και το κοινωνικό σύστημα. αντανακλά το π ολιτικό. Το σύστημα.gr - Ενιαίος φ όρος εισοδήματος Ενενήντα χρόνια συμπ ληρώθηκαν απ ό την καθιέρωση του φόρου εισοδήματος και την π ρώτη μεγάλη φορολογική μεταρρύθμιση στη χώρας μας.