You are on page 1of 5

I.

Pagsibol ng Pinakamalaking Imperyong Lupain Ang mga nomadic o pagala-galang mga tribong Mongol sa mga kapatagang nasa hilaga ng Disyerto ng Gobi ay kinilala sa kanilang angking katapangan. Sila ay kinatakutan ng mga Intsik na nakatira sa timog ng Gobi. Ang madalas na pagsalakay ng mga Mongol upang manlimas ng mga mapagkukunang yaman ang nagtulak sa mga Intsik na lumikha ng isang malaking pader na may habang 2,300 kilometro sa kanilang hilagang hangganan. Ayon sa mga kasulatang Intsik noong mga panahong iyon, ang mga Mongol ay mga barbaro na nakatira sa malamig na kawalan ng hilaga at imposibleng mapamunuan bilang mga tagasunod. Tinawag rin ang mga tribong Mongol na ito na mga Hu o primitibong mga tribo na mababangis na mandirigma. A. Sinaunang mga Estado/Khanate Noong 209 BC, itinayo ng mga Hun (mga inapo ng mga primitibong tribong nomad) ang kauna-unahang estado ng Gitnang Asya. Kontrolado nila mula timog ng Disyerto ng Gobi hanggang Lawa ng Baikal sa hilaga, mula Kabundukan ng Khingan sa silangan hanggang sa Ilog ng Erkis sa kanluran. Sila ay tanyag hanggang sa kasalukuyan bilang isang Estadong Nakakabayo. Matapos ang 150 na taon, bumagsak ito dahil sa matinding panloob na sigalot. Matagal na nagkawatak-watak muli ang mga tribong Mongol hanggang sa nagkaroon ng Juan-juan Khanate noong AD 402. Umunlad ang matematika at astronomiya ng mga Mongol noong panahong ito. Mayroon na rin itong sariling sistema ng pagsulat. Matapos bumagsak ang Juan-juan Khanate, pumalit ang Turkic Khanate noong taong 555. Sa loob ng maraming taon, ang mga Turkic ang namahala sa Silk Road. Noong taong 745 naman, ang Uighur Khanate ang sumibol. Noong panahong ito, napagtibay ang paggawa ng mga bayan at mga muog. Higit ding umunlad ang sining, sistema ng pagsulat at nagkaroon na rin ng mangilan-ngilang mga lugar na may agrikultura. Matapos ang pagbagsak ng Uighur Khanate, umangat ang Kirgiz Khanate noong 840 na binuo ng mga Turko, mga Mongol at mga Kirgiz na tribo. Noong 950 ay umusbong naman ang Imperyo ng mga Khitan na isang pyudal na estado na may namamanang monarkiya bilang gobyerno. Ang imperyong ito ay may maunlad na pagpaplano ng bayan, pagpapanday at sining. Nang bumagsak ang imperyong ito, muling nagkawatak-watak ang mga tribong Mongol. Noong 1125 hanggang 1184 ang panahon ng paglalabanan ng mga tribong Mongol para sa kapangyarihan. Ang limang pinakamalalaking tribo noong panahong iyon ay ang mga Hamag, Hereid, Merged, Naiman at Tartar. Ang pagsasapribado ng pagmamay-ari ng mga lupain noong panahong ito ay nagresulta sa pagkakahati ng lipunan sa mga panginoong may lupa at mga magpapastol. Sa simula ng ika-12 na

siglo ay lahat na ng mga pinakamalalaking tribong Mongol ay may ganoon nang struktura. B. Ang Papel ni Temujin at ang mga Hamon sa Pagkakaisa ng mga Tribong Mongol Isinilang si Temujin noong 1162 sa pamilya ni Yesugei-bataar na pinuno ng tribong Taichuul at apo ni Kabul Khan na pinuno naman ng Hamag Mongol. Walong taon ang nakalipas, nilason si Yesugei-bataar ng mga Tartar kung kayat namuhay si Temujin, ang kanyang nabyudang ina at ang kanyang mga kapatid sa kahirapan. Sinasabing dahil sa mga paghihirap na dinanas ni Temujin ay lumaki siyang matalas ang isipan, mautak, listo at matapang. Nung minsang nagkaroon ng hindi pagkakaunawaan si Temujin at ang kanyang nakatatandang kapatid sa ama na si Begter, pinaslang niya ito. Pinakasalan ni Temujin si Borte, anak ng pinuno ng tribong Hongirad na si Dei Setsen. Kasama ang kanyang byenan ay sinimulan nilang makipagbuno sa ibang mga tribo para sa kapangyarihan. Nakipag-alyansa si Temujin kay Tooril Khan, pinuno ng tribong Hereid, ang ikalawang pinakamaipluwensiyang tribo kasunod ng mga Hamag. Noong 1184, sumalakay ang mga Merged sa tribo nila Temujin at dinakip ang ina ni Temujin. Nabawi ni Temujin ang kanyang ina ngunit ang kanyang asawang si Borte naman ay ibinilanggo ng mga Merged. Dahil dito, sa tulong nila Tooril Khan at Prinsipe Jamuha ng tribong Jadran, dinurog nila ang tribong Merged sa digmaan upang mabawi si Borte. Simula noon hanggang 1189 ay naglunsad si Temujin ng mga kampanya upang mapasailalim niya ang ibang mga tribo. Ang mga hindi nakuha sa diplomasya ay dinurog sa digmaan. Noong 1189 ay napasailalim na ni Temujin lahat ng mga pinakamalalaking tribong Mongol maliban sa mga Tartar. Iniluklok si Temujin bilang Khan o hari ng mga Hamag. Upang mapanatili ang katapatan ng mga panginoong may lupa na nasasakupan niya ay gumawa siya ng isang sistema ng mga pribilehiyo at titulo. Nagtatag rin siya ng isang sopistikadong militar na struktura ng mga royal na guwardiya na may walang kapantay na katapatan at talento sa pagkalap ng mga balita at impormasyon at pagbuo ng mga alyansa. Noong 1205, sa wakas ay napasailalim na rin ni Temujin ang mga Tartar. C. Ang Pagpapaunlad ng Militar Bilang Pagpapalakas ng Khanate o Estado Noong 1206 ay idineklara ng mga kasapi ng Great Hural o ang kongreso ng mga pyudal na pinuno si Temujin bilang supremo ng napagkaisang estadong Mongol. Tinawag siyang Chinggis Khan na kung saan ang Chinggis ay nagmula sa salitang Mongol na tengis o dagat at ang Khan na hari.

Sa pagitan ng 1206 hanggang 1209, nagpakilala si Chinggis Khan ng ilang mga makabagong repormang military at administratibo. Hinati ni Chinggis Khan ang estado sa tatlong bahagi, ang sentral, silangan at kanluran. Pinamunuan niya ng direkta ang sentral na bahagi samantalang ang silangan at kanluran ay pinamunuan ng pinakapinagkakatiwalaan niyang mga heneral na sina Mukhulai at Boorchu. Ang hukbong sandatahan nila ay hinati sa mga yunit na kung tawagin ay tumen o 10,000 mga mandirigmang mangangabayo. Ang hukbong ito ay higit pang mahahati nang decimal hanggang sa bilang ng sampung tao. Bawat lalaking kasapi ng lipunan ay obligadong maging militar. Si Chinggis Khan ay kayang magpakilos ng 95,000 mga sundalo o 95 myangats na nahahati sa tig-isanlibong mga sundalo na pinamumunuan ng isang nohor. Ang bilang mga badigard ni Chinggis Khan ay pinalaki niya hanggang 10,000 na sundalo. Inilathala ni Chinggis Khan ang Ikh Zasag o kodigo ng mga batas. Ang pamamahala ni Chinggis Khan ay nakabase sa prinsipyo ng demokrasya ng militar. Humirang siya ng mga konseho ng mga pinuno at intelektwal. Lahat ng mga isyung nasyonal ay pinagdedesisyunan ng Great Hural.Nagtakda rin ng mga hukom si Chinggis Khan upang ipatupad ang mga batas at magpataw ng mga sentensya.

II. Kabantugan Sa pamamagitan ng politikal na pagmamanipula at ng kanyang kapangyarihang militar, pinag-isa ni Temujin ang lahat ng tribong Mongol at nakabuo ng nagkakaisang tribo na tinawag na Khamag Mongol Ulus. Sa taong 1206 itinakda at idineklara si Temujin bilang pinakamataas na pinuno ng Mongolia sa pamamagitan ng pagbibigay sa kanya ng titulo o pangalang Genghis Khan na nangangahulugang matatag, mabangis at di katinag-tinag na pinuno. Ipinagisa at inorganisa ni Genghis Khan ang nagkalat na mga Mongol at iba pang lagalag na tribo sa isang puwersa ng mga superyor na tagapagdigma. Sa kanyang pamumuno naitatag ang Imperyong Mongol na nakasakop ng higit kumulang 24, 000, 000 kilometro kuwadrado ng Eurasia. Naikintal ni Genghis Khan sa kanyang mga nasasakupan ang importansya ng pagkakaroon ng disiplina at ang kanyang nilayon ay maipon o mapagsama-sama ang mga pinakadisiplinado at pinakamahusay na mga hukbo ng kanyang panahon. Ang Mongolia ay namayagpag sa kanyang panahon sa dami ng tagumpay na kanilang nakamit sa mga pakikidigma. Sa taong 1209 ay nasakop nila ang kaharian ng Xixia at nahimasok ang Imperyo ng Jin ng hilagang Tsina sa taong 1211. Samantalang ang paglawak naman sa bahagi ng Gitnang Asya ay nagsimula sa taong 1218. Sila ay napadpad sa mga kapatagan ng Russia at sa mga lupaing Muslim kabilang ang Persia. Nakaabot rin sila sa Constantinople (kasalukuyang Istanbul) na ikinawasak o ikinapinsala ng sibilisasyong Islamiko-Arabo.

Sa dalawamput isang taong paghahari hanggang sa kanyang kamatayan sa taong 1227, naitatag ni Genghis Khan ang Mongolia bilang isang agresibo at makabuluhang kapangyarihang militar sa halos kabuuan ng Asya. At sa pagkamatay ni Genghis Khan ay hinalinhinan siya ng kaniyang anak na si Ogedei Khan na mas lalong nakapagpalawak sa Imperyong Mongol. Itinatag ni Ogedei Khan ang Karakorum bilang bagong kapital ng Mongolia. Sa taong 1241, ang Imperyong Mongol ay umabot na sa malayong silangang peninsula ng Korea, sa Persia, at nasa bingit na ng pagsakop sa Gitnang Europa pagkatapos makamit ang tagumpay laban sa mga Poles, Teutons at maging sa Banal na Imperyo ng Romano. Ang pamamayagpag ng Imperyong Mongol ay nagtagal hanggang sa pagkamatay ni Kublai Khan sa taong 1294. Ang mabilis na paglawak ng Imperyong Mongol ay posibleng resulta ng kasanayan sa militar, matalinong pagkaorganisa sa politikal at ekonomikong aspeto, at ang pagkakaroon ng disiplina. Ang naging kontribusyon ni Genghis sa mga debelopmental na organisasyong Mongol ay may pangmatagalang epekto. Siya ang personal na kumontrol sa mga matatandang lipi o angkan, na nagtapos sa tradisyon ng pagkawalang karapatan ng mga pinuno na makielam sa mga ganitong grupo. Ipinag-isa niya ang mga tribong Mongol sa pamamagitan ng suplay ng pagkain, mga tupa at kabayo, seguridad at transportasyon. Nadebelop din ang sistemang census upang maorganisa ang isang hurisdiksyong pampulitikal na decimal-based at para mas madaling makakalap ng mga sundalo. Ang kritikal na sangkap ay nasa kanyang bago at hindi pa nagagawang militar na sistema at politiko-militar na organisasyon. Isa sa mga pangunahing hamong nakaharap ng mga Mongol ay ang pagkakaroon nila ng kakaunting miyembro. Kinailangan nilang humarap sa maraming pakikibaka para maging isang makapangyarihang Imperyo. At nagkaroon din ng ilang mga malubhang pagtatalo o pagtutunggali sa pagitan ng ibat ibang mga tao sa dinastiya na gustong pumalit sa puwesto ng pinuno. Ang implikasyon ng pagiging matagumpay ng Imperyong Mongol sa kanilang militar na lakas ay mas napatatag ito dahil sa tuloy tuloy na pakikidigma sa ibat ibang bansa na nagsilbing ensayo sa mga sundalo. Nagkaroon sila ng mas matinding disiplina na nagpalakas pa lalo sa kanilang hukbo. Naging organisado rin sila dahil sa sistema na tinatawag na Decimal System na itinatag ni Genghis Khan.

Davis, Richard. "Mongol Empire: Biggest Land Empire in History." Concord Learning Systems. http://franklaughter.tripod.com/cgi-bin/histprof/misc/mongol.html Smitha, Frank. "Genghis Khan and the Great Mongol Empire." Macrohistory and World Report. http://www.fsmitha.com/h3/h11mon.htm

Gentzel, Micah. "The Mongol Empire." http://www.personal.psu.edu/mcg5015/mongol.html Szczepanski, Kallie. "The Mongol Empire." Asian History. http://asianhistory.about.com/od/Genghis_and_Mongols/ss/The-MongolEmpire.htm "Mongol Empire." Asia Web. http://www.sheppardsoftware.com/Asiaweb/factfile/Uniquefacts-Asia7.htm Savada, Andrea Matles and Robert Worden. "Mongolia." Mongolia - A Country Study. http://www.shsu.edu/~his_ncp/Mongolia.html