НAСТAВНИ ПРОГРAМИ ЗA V

ОDDEЛEНИE НA DEВEТГОDИШНОТО
ОСНОВНО ОBРAЗОВAНИE

Биро за развој на образованието

Издавач:
Биро за развој на образованието
За издавачот:
Весна Хорватовиќ, директор
Fотографии:
Иван Блажев
Со согласност со ОУ „Димитар Миладинов“ - Скопје
ОУ „Војдан Чернодрински“ - Скопје
Лектура:
Сузана Стојковска
Dизајн:
Светлана Стојчева
Печати:
Тираж:

ISBN

СОDР@ИНA
МАКЕДОНСКИ ЈАЗИК

МАКЕДОНСКИ ЈАЗИК

GJUHË SHQIPE

АЛБАНСКИ ЈАЗИК

TÜRKÇE DERSI

ТУРСКИ ЈАЗИК

СРПСКИ ЈЕЗИК

СРПСКИ ЈАЗИК

МАКЕДОНСКИ ЈАЗИК ЗА
УЧЕНИЦИТЕ ОД ДРУГИТЕ
ЗАЕДНИЦИ
АНГЛИСКИ ЈАЗИК
МАТЕМАТИКА
ОПШТЕСТВО
ПРИРОДНИ НАУКИ
ТВОРЕШТВО

МАКЕДОНСКИ ЈАЗИК ЗА
УЧЕНИЦИТЕ ОД ДРУГИТЕ
ЗАЕДНИЦИ
АНГЛИСКИ ЈАЗИК
МАТЕМАТИКА
ОПШТЕСТВО
ПРИРОДНИ НАУКИ
ТВОРЕШТВО

МУЗИЧКО ОБРАЗОВАНИЕ

МУЗИЧКО ОБРАЗОВАНИЕ

ЛИКОВНО ОБРАЗОВАНИЕ

ЛИКОВНО ОБРАЗОВАНИЕ

ФИЗИЧКО И ЗДРАВСТВЕНО
ОБРАЗОВАНИЕ

ФИЗИЧКО И ЗДРАВСТВЕНО
ОБРАЗОВАНИЕ

ТЕХНИЧКО ОБРАЗОВАНИЕ

ТЕХНИЧКО ОБРАЗОВАНИЕ

DEВEТГОDИШНО ОСНОВНО ОBРAЗОВAНИE

НAСТAВНA
ПРОГРAМA

МAКEDОНСКИ ЈAЗИК

3

Врз основа на член 55 став 1 од Законот за организација и работа на органите на државната управа („Сл. весник на РМ“ бр.
58/00 и 44/02) член 24 и 26 од Законот за основно образование („Сл. весник на РМ“ бр. 44/95, 24/96, 34/96, 35/97, 82/99,
29/02, 40/03, 42/03, 63/04, 82/04, 55/05, 81/05, 113/05, 35/06,
70/06 и 51/07), министерот за образование и наука донесе наставна програма по предметот македонски јазик за V одделение на деветгодишното основно училиште.

4

правоговорот и правописот на македонскиот стандарден јазик. q да разликува зборови кои ја менуваат и кои не ја менуваат својата форма. глаголи и за нивните граматички категории (род. q да се оспособува за правоговор и правопис на согласки и самогласки. q да стекнува знаење за заменки и истото да го применува во дадени јазични ситуации. q да стекнува основни поими од областа на театарската и филмската уметност. q да ги усвојува поимите за роман за деца. q да се оспособува да чита со разбирање посложени текстови. 5 . време). q да се запознава со функцијата на зборовите и со нивната примена во усната и писмената комуникација. q да се оспособува за основна анализа на прозно и поетско дело. броеви. q да се оспособува да пишува текст на зададени теми.1. q да усвојува поими и правила од граматиката. басна. расказ. q да ги разликува видовите заменки. придавки. q да разликува неколку видови реченици во дадени текстови и истите да ги применува во писменото изразување. ЦЕЛИ НА НАСТАВАТА ВО V ОДДЕЛЕНИЕ Ученикот/ученичката: q да се запознава со основните историски факти од развојот на македонскиот литературен јазик. q да го проширува знаењето за видовите именки. број. q да се оспособува за усно и писмено раскажување и прераскажување без и по даден план.

ќ. • да ги разликува збирните именки од другите видови именки. КОНКРЕТНИ ЦЕЛИ ПРОГРAМСКО ПОDРAЧЈE: ЈAЗИК Cели Содржини Ученикот/ученичката: Поими Aктивности и методи • Јазикот како сред. општење • Вежби за воочување на разликите помеѓу јазичниот знак. .ц.•Јазични знаци ство за општење • да се оспособува да го • Сигнали и симболи разбира јазикот како како средства за систем на знаци.брз изговор на зборови со звучни и со безвучни согласки. • Вежби за дискриминација на гласовите (б .ч). з .п. стока и др. • Вежби за разликување на збирните именки од другите видови именки. согласки вучни согласки.вежба: 1 ученик . 6 • Збирни именки • Вежби за откривање на збирни именки во текст. • Пр.с. вежба: учениците добиваат примерок во кој се внесени различните знаци и добиваат задача да ги класифицираат според спецификите. ѕ .2.ф. Пр.•Звучни и безвучни • Звучни и без. ГРAМAТИКA •Да ги разликува со. сликата како знак и сигналите. • Вежби за правилна употреба на збирните именки во говорот (на пр. јато. • да го усвои поимот за • Именки: збирни имен¬ки. • пр. • збирни именки • правилно да ги употребува збирните имен¬ки во говорот. втор ученик спор изговор на зборови со звучни и со безвучни согласки. вежба: ученикот добива илустриран текст со приказ на збирни и друг вид на именки и добива задача да ги разликува сите видови именки. в . население. џ .).• Вежби за изговарање на согласките во парови (по звучност). гласките по звучност.: мебел. ѓ .

• Пр. • Глаголи • сегашно време • минато време • идно време • лице • број • Вежби за определување на глаголското време. • Вежби за усвојување на поимот за бројни придавки. • да ги разликува формите на глаголите за сегашност. • Вежби за разликување на формите на глаголите. • Вежби за правилна употреба на глаголското време во говорот (во писмена и усна форма). вежба: ученикот добива задача да им се обрати или да ги посочи сите соученици при што ги употребува личните заменки.•показни менки. • Ученикот добива текст (составен од најмногу 10 реченици) кој треба да го каже или да го препише менувајќи го глаголското време во речениците. лице и број). лице и број 7 . • Придавки: • присвојни • бројни • Вежби за усвојување на поимот за присвојни придавки. • Заменки: •показни •Вежби за усвојување на поимот за показни заменки.• Придавки: мите за присвојни и • присвојни бројни придавки.Cели Содржини Поими Aктивности и методи • да ги усвои пои. • Вежби за менување на глаголот по време (по време. вежба: ученикот добива 5-6 реченици во кои е употребено различно глаголско време и добива задача да ги подреди речениците според употребеното време. • да го усвои пои. •Вежби за разликување на личните и показните заменки. •Пр.• Заменки: мот за показни за. минатост и идност. • Вежби за разликување на присвојните и бројните придавки во текстот. истата вежба може да се повтори со употреба на показните заменки. • да го определува глаголското време (за сегашност. минатост и идност). • Глаголи: • сегашно време • минато време • идно време • менување на глаголската форма по време. • бројни • да ги разликува присвојните и бројните придавки во текстот.

• Вежби за составување на реченици со подмет. вежба: ученикот добива листа на зборови со задача за добиените зборови да ги напише сите форми за кои ќе се сети. риба.. • Пр. . *практична примена без дефинирање • Речница: • проста реченица • Вежби за составување реченица со подмет и прирок. прирок и неопходни реченични членови (прилошки определби.Cели Содржини Поими Aктивности и методи • Да го усвои поимот за проста реченица. • Вежби за составување на сложени реченици.: Петре чита. • проста реченица со подмет и прирок. прирок и неопходни реченични членови (прилошки определби). • аугментативи (зборови што означуваат нешто зголемено). како на пр. деминутивите и аугментативите во говорот (без усвојување на назив). • да ги разликува сло. 8 • Зборови: • Хомоними • хомоними (зборови • Деминутиви со иста форма. * практична примена без дефинирање • Вежби за откривање на зборови кои имаат иста форма. • деминутиви (зборови што означуваат нешто намалено). деминутиви и аугментативи (на пр. вежба: ученикот добива текст со задача прво да го прочита./ Петре чита книга во собата. • правилно да ги применува хомонимите. • да ги препознава деминутивите во реченицата.. глава. • да ги разликува простите реченици од другите реченици (сложените) во текстот. • Речница: • сложена • Вежби за препознавање на сложените реченици.. • Пр. •да ги препознава хомонимите во реченицата. • Речница: • проста. а потоа со боја да ги подвлече простите реченици. а означуваат хомоними./ Петре чита книга. • да ги препознава аугментативите во реченицата. • да составува сложени реченици. вежба: ученикот добива текст со прости и сложени реченици и добива задача да ги препознава простите и сложените реченици и да ги извлече зборовите.). но различно значење. • проста реченица со подмет. • Ученикот добива листа на зборови од кои составува прости и сложени реченици. за зборовите нос . а со • Аугментативи различно значење).• Речница: жените реченици од • сложена простите реченици. • Вежби за откривање на зборови што означуваат нешто намалено или зголемено. • Пр. • да ги препознава простите реченици во текстот. без дефинирање на неопходните реченични членови).

• Ученикот добива 5-6 полни форми на наслови или имиња кои имаат правописно прифатени скратеници и добиваат за задача за истите да напишат скратеници. 9 . • Активности за усвојување на поимот за индиректен говор.. . • да стекне поим за индиректен говор. • Пр. МАНУ итн. ТВ. • Вежби за употреба на голема буква за пишување на народи и припадници на народи.Негова задача е да напише голема буква таму каде што тој смета дека треба да стои.: РМ. стр. како на пример. • Вежби за употреба на скратеници во текст. • Индиректен (посреден) говор • Активности за усвојување на поимот за директен говор. ници како на пр. вториот ученик го прераскажува исказот на првиот ученик со упо¬треба на индиректен говор. • Пр. • Пр. ТВ. ПРAВОПИС Ученикот/ученичката: • правилно да ги употребува интерпункциските знаци за директен говор. • Употреба на голема • Голема буква буква за: • пишување на народи и припадници на народи •пишување на празници чие име е напишано со број • правилна примена Скратеници • Скратеници на скратениците во Пишување на скратетекстот. вежба: Еден ученик кажува еден исказ во директна форма..Cели Содржини Поими Aктивности и методи • да стекне поим за директен говор. • Вежби за употреба на голема буква за пишување на празници чие име е напишано со број. вежба: Ученикот добива листа на 10 збора кои означуваат име на народ и сите се напишани со мали букви. вежба: Ученикот чита текст од дневен весник во кој има повеќе скратеници. ОУ. ОУ. друг ученик бележи што говори првиот. Добива задача да ги именува скратениците во полна форма. • да прераскажува со помош на индиректен говор. сл. Другите ученици ја одредуваат формата на говорење откако ќе ги слушнат и двајцата ученици.: РМ. • Вежби за трансформација на индиректниот во директен говор и обратно. • Директен (непосреден) говор • Индиректен (посреден) говор • Директен (непосреден) говор.

• да го разликува говорот на писателот од говорот на ликовите. ЛИТEРAТУРA И ЛEКТИРA Cели Содржини Поими Aктивности и методи ЧИТAЊE Ученикот/ученичката се оспособува: • за изразно читање на уметнички текстови. • Пр. в) на темата за која се зборува. 10 • Расказ (поим) • Басна (поим) • Детски роман (поим) • Говор на писателот • Говор на ликовите • Расказ • Басна • Детски роман •Говор на писателот • Говор на ликовите •Вежби за усвојување на поимот расказ. вежба: Учениците слушаат снимени записи на ТВ. Добиваат задача да ги определат слушнатите записи според квалитетот на читањето.. • Вежби за драмско читање на улогите. • Вежби за усвојување на поимот басна. • да открива за што станува збор во текстот (без теоретско именување на тема). ритам и др. дикција. вежба: Ученикот добива задача дома да прочита еден расказ. врз текстови со уметничка содржина). б) на бројот на ликовите. • Вежби за организирање драмска игра во училницата. интонација. • Ученикот добива задача да чита текст со определена насока. со усовршена техника на изразното читање) • Вежби за усовршување на техниката на изразно читање (правилно дишење. темпо.ПРОГРAМСКО ПОDРAЧЈE: ЧИТAЊE. една басна и еден (краток) детски роман (може да се користи некој наслов кој е зададен како лектира) со насока да одговори на прашањата: 1. • Пр. • за изведување на драмска игра. • Вежби за усвојување на поимот детски роман. и радиоспикери кои читаат правилно и неправилно одреден текст. . Која е првата разлика која ја согледуваш за прочитаните текстови? 2. На што според тебе се однесуваат разликите што си ги издвоил(а): а) на должината на текстот. ЛИТEРAТУРA а) ПРОЗA Ученикот/ученичката да се оспособува: • да го усвои поимот за расказ. на потребните паузи при читањето и сл. Читање: • Изразно читање • Усовршување на • Драмско читање техниката за изразно читање на уметнички текстови • Изразно читање по улоги (драмска игра во училиницата. • за читање на текст по улоги. • да го усвои поимот за басна. односно да внимава на темпото на читање. • да го усвои поимот за детски роман.

11 . • Вежби за анализа на патриотска песна по план на текстот. рима (без дефинирање) • Епска песна • Патриотска песна • Хумористична песна • Лирска песна • Поетска слика • Вежби за анализа на патриотска песна.Која од песните ти поттикнува некакво чувство. рима. • да ги пронаоѓа хумористичните елементи во песната.Мама” од М.) една лирска и една епска и чекори за изработка на вежбата.. 2. Ученикот ги чита песните. • Вежби за усвојување на поимот идеја. скелетен приказ. Техники: современи техники како петоред. вежба: Ученикот добива работен лист кој содржи 2 песни (на пр. • Напомена: користи соодветни современи техники за читање и пишување • Пр.Сказна за срничето “ од Б.. • Епска песна • Лирска песна – Патриотска песна – Хумористична песна – Основно чувство – Поетска слика опишување. со ученикот со кој седи во клупата) ги разменуваат записите со цел да го споделат размислувањето. Во кој од прочитаните текстови има повеќе настани? • Вежби за разликување на говорот на писателот од говорот на ликовите. • да ги пронаоѓа патриотските чувства во песната. Ученикот одговара на прашањето: . Миркулоска и . За секоја песна одделно. а која следи некакво раскажување?” 5. Јанчевска..Cели Содржини Поими Aктивности и методи 3. • Вежби за анализа на лирска песна со откривање на поетска слика. прозорец и проблемско поставување. 1. -• Вежби за анализа на хумористична песна по план на текстот. песните .Што те натера да го запишеш тоа што го запиша?” 4. Ученикот одговара на прашањето .. •Вежби за усвојување на поимот тема. Учениците (во пар. ја запишува првата мисла што ќе му дојде на ум по читањето на песните 3. б) ПОEЗИЈA Ученикот/ученичката: • да анализира епска и лирска песна.

7. литература. Првите 5 чекори се работат индивидуално и во пар и тој дел од вежбата трае 20-25 минути.• Лектира (четиво • Вежби насочени кон мотивација за читање на текстови надвор од предвидените наставни содржини. Наслови од маке. Учениците добиваат за домашна задача да прочитаат по 2 лирски и епски песни со свој коментар зошто се лирски. Наставникот на крајот од часот на табла ги извлекува и со помош на некој графички организатор ги впишува главните белези на лирската и на епската песна. ставува прашања во врска со прочитаниот Наpомена: pримена на креаtивни tехники за чиtање и текст.Cели Содржини Поими Aктивности и методи 6. Во вториот дел од часот наставникот ги повикува учениците како пар да ги искажат своите мислења и развива насочена дискусија. ЛEКТИРA Ученикот/ученичката: 1. • да врши локализација на настаните по време и простор.та литература • Запознавање со основните биографски податоци на автокедонската и светската рите на лектирните дела.за дома) наслови на дела од ма. а зошто избраните песни се епски. 12 . • Разговор за прочитаниот текст со аргументирано гово• да одговара и да порење за ликовите и настаните во текстот. • самостојно да чита донската и светска. pишување. • аргументирано да говори за ликовите и настаните во текстот. • Вежби за локализација на настаните во време и простор.

• да прераскажува текст со уметничка и научнопопуларна содржина. • да раскажува по дадени тематски зборови. Прераскажување на настан слушнат од друго лице • Прераскажување на текст со уметничка и научно-популарна содржина • Прераскажување (опширно) на обработен текст • Раскажување за настан и сопствено доживување • Раскажување по дадени тематски зборови • Самостојно опишување: предмет. • Вежби за самостојно раскажување на настан и сопствено доживување. прераскажување на обработени текстови со уметничка и научно-популарна содржина.ПРОГРAМСКО ПОDРAЧЈE: ИЗРAЗУВAЊE И ТВОРEЊE Cели Содржини Поими Aктивности и методи УСНО ИЗРAЗУВAЊE Ученикот/ученичката: • усно да прераскажува настан слушнат од друго лице. слика. • Вежби за самостојно опишување на предмет. лик. • Вежби за самостојно опширно прераскажување на обработен текст. слика. лик и слика. • Препишување на избран дел од обработен текст • Самостојно прераскажување на настан слушнат од друго лице • Прераскажување • Раскажување • Опишување • Известување • Вежби за самостојно прераскажување на настан слушнат од друго лице. вежба: Вежба со цел учениците да ја согледаат разликата меѓу раскажување и прераскажување. а другиот да го прераскаже. (Истава вежба може да се примени и во писмено изразување само што наместо учениците да слушаат добиваат копии од изработки на учениците кои биле задолжени. • опширно да прераскажува обработен текст. • да прераскажува текст со уметничка и научнопопуларна содржина. предмет. а кој прераскажувал со тоа што ги бележат разликите. • Пр. • да раскажува за настан од сопствено доживување. • да опишува детално. • Двајца ученици добиваат задача еден ист текст едниот да го раскаже. Останатите ученици слушаат и одредуваат кој од учениците раскажувал.) 13 . лик Ученикот/ученичката: • да прераскажува настан слушнат од друго лице.

вежба : Вежбата се работи на 2 часа. Пр.Писмо • Препишување • Прераскажување • Раскажување • Опишување • Известување • Писмо • Вежби за самостојно препишување на избран дел од обработен текст. Една група треба да напише писмо. Останатите (сите) ученици добиваат насоки од наставникот на што треба да внимаваат додека го слушаат текстот. форми на обраќање и сл.). раскажување по дадени тематски зборови • Составување текст по аналогија • Самостојно пишување: предмет. • да раскажува за настан од сопствено доживување. должина на текстот. .14 Cели Содржини Поими Aктивности и методи • опширно да прераскажува обработен текст. II час Од секоја група по еден ученик ја чита напишаната задача. лик . • Самостојно прераскажување на текст со уметничка и научно-популарна содржина • Прераскажување (опширно) на обработен текст • Раскажување за настан и сопствено доживување. (Може да се даде табела со колони во кои ќе стои јазик. • Вежби за составување текст по аналогија. • Вежби за самостојно опишување на предмет. слика. слика. I час Учениците се делат во 3-4 групи и сите добиваат различна задача. • Вежби за писмено известување. • да опишува предмет. Третата група треба да напише текст во кој ќе се опише доживување од некој настан. Друга група треба да напише известување за посетата на музеј.Известување за настан . лик и слика. • Вежби за самостојно прераскажување на обработени текстови со уметничка и научно-популарна содржина. Четвртата група треба да напише текст во кој опширно ќе ја раскаже последната лектира. • да раскажува по дадени тематски зборови. содржина (или тема). • Вежби за самостојно раскажување на настан и сопствено доживување. • Вежби за самостојно прераскажување на настан слушнат од друго лице. • Вежби за самостојно опширно прераскажување на обработен текст. лик.

на што го поттикнува. Библиотека – Земање книги. лик. ликовите и сл. Разликување на: настан. дејствата. како ја доживува). • Писмен состав/текст • Вежби за самостојно пишување писмен состав по зададена тема.Cели Содржини Поими Aктивности и методи ПИСМEН СОСТAВ/ТEКСТ • Да составува писмен текст • Писмен состав/текст по зададена тема. • Вежби за земање книги. музичка илустрација во: – филм. ПРОГРAМСКО ПОDРAЧЈE: МEDИУМСКA КУЛТУРA Cели Содржини Поими Aктивности и методи Ученикот/ученичката: • да го препознава редоследот на настаните во филм и театарска претстава. • Настан • Ликови • Декор • Сценографија • Костимографија • Вежби за утврдување на знаењата за настаните во филмот и во театарската претстава. Наpомена: се pреpорачува pримена на креаtивни tехники за pишување. – театарска претстава. декор.). 15 . • да се запознае со поимите сценографија и костимографија во филм и театарска претстава (дали се соодветни со тематиката. сценографија. • Вежби за утврдување на знаењата за декорот во филмот и во театарската претстава. списанија од библиотека. • да зема книги и списанија од библиотека. весници и списанија. костимографија. • да раговара за музиката во филмот и театарските претстави (дали е соодветна на настаните и дејството.

англиски јазик. англиски јазик (преку содржини за функциите на зборовите и речениците во двата јазика). со музичко образование (преку содржините кои се поврзани со самогласките и согласките. ДИДАКТИЧКИ ПРЕПОРАКИ Содржината на наставната програма по предметот македонски јазик овозможува интегрирано планирање со наставата по предметите: математика. литература и лектира. Во интегрирано планирање на предметното подрачје Јазик можат да се вклучат и содржини од: општество (кога ученикот се запознава со видовите зборови во усно и писмено изразување именувајќи ги поимите од овој наставен предмет). Медиумска култура . • списанија.10 часа. – Планирањето на наставата по македонски јазик треба да биде во координација со Наставниот план и програмата за овој предмет и да ги опфаќа програмските содржини на сите образовно-воспитни подрачја (Јазик. • други извори на учење во непосредната околина: споменици на културата.читанка.30 часа. При одредувањето на бројот на часовите за предметните подрачја треба 16 да се имаат предвид и специфичностите на условите за изведување на оваа настава во училиштето каде што работи наставникот. со содржини преку кои се запознаваат со ритам). музеи. . музичко образование. театри. природни науки и техника. домови на културата. библиотеки. одобрен од страна на министерот. како и нивото на постигањата на поставените цели. Читање. со ликовно образование (со правење цртежи со кои се претставуваат ликови.. Изразување и творење . Наставни средства: • учебник избран на ниво на училиштето за соодветниот предмет. • Интернет.180 часа годишно. се препорачува да нема впечатливо големи временски отстапки за содржинската реализација. • аудио-визуелни средства и други средства во зависност од предметот . Читање. Тоа подразбира дека вреднувањето треба да е дел и од дневните. кина.70 часа. со математика (при именување на поимите од содржините од математика или со приближната и точната бројност на броевите како видови зборови). Сепак. . речници и сл. нацинални паркови итн. општество. Изразување и творење и Медиумска култура). потребниот временски рок за реализација на истите. Во севкупното планирање на наставата по македонски јазик треба да се вклучуваат и планирања кои се поврзани со вреднување на постигањата на учениците за време на реализацијата на наставната програма и на крајот од определени образовни периоди. ликовно образование. • енциклопедии. настани од текстовите кои се работат). На сите содржини не може и не треба да им се посветува подеднакво внимание во наставата. 5 часа неделно. Појдовна основа при планирањето се целите и разработката на наставните содржини. Во планирањето на наставната програма треба да се уважува различното тежинско ниво на програмските содржини во рамките на програмата што се извлекува од поставеноста на целите. тематските и од глобалните планирања на наставниот процес. литература и лектира .По наставни подрачја се предлага: Јазик – 70 часа.ЦД.3. Препораки за користење на годишниот фонд на часови. образовни софтвери.

Во текот на наставата по македонски јазик во четврто одделение се препорачува формативно следење кое ќе овозможи формирање на објективни описи. Дијагностичкото проверување наставникот може да го реализира со примена на повеќе инструменти како што се: dијаgносtички tесtови. како повратна информација за постигањата на учениците во определен временски период. Добиените одговори се слика на ученичките предзнаења во најширока смисла на зборот и претставуваат основа за планирањата за реализација на наставната програма и процесот на оценување во текот на наставната година. 17 . Формативното следење на постигањата на учениците наставникот може да го реализира со користење на соодветни методи и постапки: • разговори наставник/ученик. со усни pрашања pоdgоtвени оd насtавникоt. • тестови. • портфолио . да им е достапно на родителите за да можат да придонесат во квалитетната реализација на наставата по македонски јазик. за роdиtелиtе и за самиtе насtавници.4. повисоко одделение. творби. • домашни работи. врз основа на сознанијата од формативното оценување. се реализира микросумативно оценување од чиишто резултати се оформуваат тримесечните описни вреднувања на постигањата на учениците. искази и сл. • писмени вежби. – Портфолиото треба. со усни pрашања pоdgоtвени оd ученициtе. со pишување краtки сосtави.собирање на показатели (детски изработки. • усни презентации. ОЦЕНУВАЊE НА ПОСТИГАЊАТА НА УЧЕНИЦИТЕ ДИЈАГНОСТИЧКО ПРОВЕРУВАЊЕ И ОЦЕНУВАЊЕ ФОРМАТИВНО ОЦЕНУВАЊЕ На почетокот на учебната година наставникот врши дијагностичко проверување на предзнаењата на учениците со цел да ја спознае состојбата таква каква што е. во функција на квалитетното планирање и реализирање на идните активности. На крајот од секое тримесечје. во текот на целата година. Добиениtе резулtаtи оd слеdењеtо на pосtиgањаtа на ученициtе овозможувааt креирање на pланирани усни и pишани pовраtни информации кои во форма на креирани оpиси се наменеtи за ученициtе. – Портфолиото на ученикот со прочистени и селектирани податоци продолжува во наредното.) за секој ученик посебно.

02.координатор . . .Скопје . Кирил и Методиј”. насtавникоt на крајоt оd учебнаtа gоdина внесува сооdвеtни нумерички оценки. 07-4055/1 на ден 22.Таки Даскало„ – Битола соработник: Снежана Велкова – предметен наставник. вонреден проф. 6.Нада Николовска.Св. Кирил и Методиј” . во рамките на секое програмско подрачје.. Х. ОУ „Ј.Милица Димитријоска-Радевска – ДСУ . проф. 18 7. Песталоци“ . Филолошки факултет . Педагошки факултет „Св.2008 година.. ПРОСТОРНИ УСЛОВИ ЗА РЕАЛИЗИРАЊЕ НА НАСТАВНАТА ПРОГРАМА Програмата во однос на просторните услови се темели на Нормативот за простор.Скопје . советник. Климент Охридски“ .2008. НОРМАТИВ ЗА НАСТАВЕН КАДАР За реализација на наставната програма во согласност со Законот за основно образование се предвидуваат наставници со завршени студии на: . опрема и наставни средства за деветгодишно основно училиште донесен од страна на министерот за образование и наука со решение бр. ОУ .Скопје .Скопје Наставната програма по макеdонски јазик за петто одделение на деветгодишното основно образование ја донесе министерот за образование и наука со решение бр.Институт за педагогија – дипломиран педагог..05.Д-р Благица Петковска.Горица Веловска. наставник.Д-р Вера Стојчевска-Антиќ. раковоdејќи се оd pосtавениtе нивоа на pосtиgања во tек на оpреdелени временски pериоdи.. Оd формираниtе сумаtивниtе оpисни оценки формулирани за секој ученик pосебно.. КОМИСИЈА ЗА ПОДГОТОВКА НА НАСТАВНАТА ПРОГРАМА .Тања Андонова – Митревска.СУМАТИВНО ОЦЕНУВАЊЕ Врз основа на целокупните податоци добиени од следењето и проверката на постигањата на учениците во текот на реализацијата на наставната програма наставникот ја констатира (опишува) развојната состојба на секој ученик поединечно.професор за одделенска настава. 5.Педагошки факултет . советник БРО .07-1830/1 од 28. .Св. БРО .

ARSIMI FILLOR NËNTËVJEÇAR PROGRAMI MËSIMOR GJUHË SHQIPE 19 .

55/05. 24/96. 81/05. 42/03. 58/00 и 44/02) член 24 и 26 од Законот за основно образование („Сл. 35/97.44/95. 82/04. весник на РМ“ бр. весник на РМ“ бр. 113/05. 34/96. 20 . 40/03. 70/06 и 51/07). министерот за образование и наука донесе наставна програма по предметот албански јазик за V одделение на деветгодишното основно училиште. 82/99. 63/04. 35/06. 29/02.Врз основа на член 55 став 1 од Законот за организација и работа на органите на државната управа („Сл.

vendit dhe kohës. përrallë dhe tregim. q Dallimet në mes gjinive letrare. pikësim) Të kuptojë: q Përmbajtjet e teksteve të ndryshme letrare dhe joletrare. q Vlerën artistike të fjalëve dhe shprehjeve të reja. QËLLIMET E MËSIMIT TË GJUHËS SHQIPE NË KLASËN V Nxënësi/nxënësja Të njohë: q Tekste të ndryshme letrare dhe joletrare në përshtatje me moshën. q Gjinitë letrare dhe dallimin në mes tyre. tregimin nga fabula. drejtshkrim. në lojë dhe të jetë tolerant.1. q Grupet kryesore të fjalëve në fjali Të analizojë: q Përmbajtjen e teksteve të ndryshme letrare dhe joletrare. q Të shkruajë qartë dhe drejt shkronjat e alfabetit (të mëdha e të vogla) q Të shkruajë krijime të shkurtra letrare (sipas rendit kronologjik. q Teknikën e leximit të mirë në heshtje dhe me zë. të morfologjisë. q Të përcaktojë intonacionin e zërit në vjershë. Të zbatojë: q Njohuritë e fituara nga tekstet e ndryshme letrare dhe joletrare. q Njohuritë drejtshqiptimore. q Të interpretojë në lojën me role pjesë të ndryshme në përshtatje me moshën. vendit dhe kohës). drejtshkrimore dhe pikësimin. gjëza. 21 . q Njohuritë e fituara gjuhësore në fushë të sintaksës. leksikologjisë. q Subjektet dhe personazhet e pjesëve të lexuara. proverbi dhe lojënumëraket. q Rregullat themelore të gjuhës standarde (drejtshqiptim. fjalinë dhe llojet e fjalisë. q Ngjarjet sipas rendit të tyre kronologjik. q Rregullat e të folurit në grup dhe përpara gjithë klasës. q Dallimet në mes llojeve të gjinive letrare (prozën nga poezia. Zhvillimi emocional: q Ta ndiejë atë që lexon e që shkruan. përralla. q Të bashkëpunojë në grup. q Tekstin. librat nga revistat për fëmijë dhe gazetat).

• të formojë kuptim • Fjalët e ndryshue. emra konkretë dhe emra abstraktë.• Fjalë e ndryshueshme • Lexim teksti dhe ushtrime për të kuptuar dhe për t’i grupuar fjalët e për fjalët e ndryshue. emra të përveçëm. • Emrat konkretë dhe të emrave abstraktë.shme dhe të pandry.shueshme shme shueshme • të formojë kuptim • Emrat e përgjithshëm • Emër i përgjithshëm për llojet e ndryshme dhe emrat e përveçëm. Nxënësi të gjejë emrat dhe të përcaktojë cilit grup i takon.ndryshueshme dhe fjalët e pandryshueshme. • Ushtrime lidhur me përforcimin e emrave konkretë dhe abstraktë dhe ushtrime për të formuar kuptim lidhur me llojet e emrave të përgjithshëm. treguesit. revistat për fëmijë etj. • Të jepen tekste me emra të përgjithshëm. sinjalit dhe simbolit. shme dhe të pandry. QËLLEMET KONKRETE FUSHA PROGRAMORE: GJUHË Objektivat Përmbajtja Konceptet Nxënësi/nxënësja: • Gjuha si mjet komu. në trajtën e shquar dhe të pashquar dhe në numrin njëjës dhe shumës. sistem shenjash • Shenjat (sinjalet dhe simbolet) si mjete komunikimi Veprimtaritë dhe metodat • Ushtrime për të hetuar dallimet ndërmjet shenjës gjuhësore. • të formojë kuptim • Lakimi i emrit në • Rasë për lakimin e emrit trajtën e shquar dhe të (trajta e shquar dhe pashquar trajta e pashquar) • Ushtrime praktike për formimin e kuptimit lidhur me lakimin e emrave nëpër rasa.2.• Shenjë gjuhësore • ta kuptojë gjuhën si nikimi.• Fjalë e pandryshue. • të formojë kuptim • Mbiemrat cilësorë • Mbiemër cilësor • Tekste të përshtatshme për të dalluar mbiemrat cilësorë dhe marrëpër mbiemrat cilësorë dhe marrëdhëniorë • Mbiemër marrëdhë.dhëniorë dhe marrëdhëniorë nior • Tekste të përshtatshme nga libri i gjuhës. • Të shkruajë një tekst të shkurtër duke përdorë lloje të ndryshme të mbiemrave. 22 .

: a) merret një tekst përralle (na ishte një herë. – për kohën e shkuar). numër dhe veta të ndryshme. • të dallojë sinonimet në fjali.sh.• Ushtrime për të gjetur në fjali fjalët me kuptim sinonimik dhe dhelie fjalët me kuptim antonimik. • Fjalët me kuptim homonimik • Fjalët me kuptim zvogëlues dhe përkëdhelës • Fjalët me kuptim sinonimik dhe antonimik • Ushtrime për të dalluar në tekste të ndryshme fjalitë e thjeshta dhe fjalitë e përbëra (periudhat). • Nxënësit ushtrojnë për t’i dalluar fjalët me të cilat u drejtohemi frymorëve ose sendeve që ndodhen afër ose larg folësit si dhe për të pyetur lidhur me ta • në mënyrë të pavarur të dallojë foljet në tekst • të zgjedhojë në mënyrë të pavarur foljet në kohët themelore • Ushtrime për të dalluar foljen nga fjalët e tjera në tekst. Përemër: dëftorë dhe pyetës dëftorë dhe pyetës • vetor • dëftor • pyetës Ushtrime: • Për të kuptuar fjalët me të cilat tregohet personi që flet. fjalët me kuptim zvogëlues e përkëdhelës në të folur.. • Nxënësit ushtrohen me tekste të ndryshme për të dalluar foljet e përdorura në kohë. • Sinonim • Ushtrime të ndryshme që nxënësit gjatë të folurit të përdorin drejt • Antonim fjalët me kuptim antonimik. fjalët me prapashtesa zvogëluese. sinonimet. antonimet.gjejnë fjalët me kuptim homonimik. si dhe fjalët sinonimike e antonimike • të formojë kuptim për ligjëra. • të dallojë fjalët me prapashtesa zvogëluese e përkëdhelëse në fjali. fjalët me kuptim zvogëlues. përkëdhelëse. • t’i përdorë drejt homonimet. • të dallojë antonimet në fjali.Objektivat Përmbajtja Konceptet Veprimtaritë dhe metodat • të dallojë përemrat vetorë. • Folja • Zgjedhimi i foljeve në kohën e tashme. Ku përputhen dhe ku dallohen ato? zhdrejtë 23 .• Ligjërata e drejtë • Ligjëratë e drejtë • E njëjta përmbajtje jepet në dy forma: në ligjëratë të drejtë dhe në tën e drejtë dhe ligjëratën e dhe e zhdrejtë • Ligjëratë e zhdrejtë ligjëratë të zhdrejtë. limi përkëdhelës • Prapashtesa përkë. b) përshkrim i drejtpërdrejtë i një ilustrimi (koha e tashme) c) bëjmë planin për organizimin e kohës në shtëpi.• Fjali e përbërë bërë (periudhën) • të dallojë homonimet në fjali. në kohën e shkuar dhe në kohën e ardhme • Folje • Koha e tashme • Koha e ardhme • Koha e shkuar • Vetë dhe numër • të dallojë fjalinë e thjeshtë dhe • Fjalia e thjeshtë • Fjali e thjeshtë fjalinë e përbërë dhe fjalia e për.. • Homonim •Ushtrime me tekste të ndryshme ku nxënësit duhet të dallojnë e të • Prapashtesa zvogë. • Përemrat vetorë. bashkëbiseduesi dhe personi që nuk merr pjesë në bashkëbisedim. P.

pauzë. RM.) . Nxënësit vënë shenjat e duhura. por pa shenja pikësimi. BE. • të përdorë drejt • Përdorimi i drejtë i • Shkurtesa shkurtesat në të shkurtesave shkruar • Ushtrime për përdorimin e drejtë të shkurtesave. temp. ShBA etj. Të kopjohet teksti duke vënë shenjat përkatëse të pikësimit. rrugësh. •Leximi në role ritmit dhe shenjave të pikësimit • tekste sipas roleve 24 •Lexim logjik •Lexim shprehës • Lexim në role • . Të kopjohet teksti duke vënë shenjat përkatëse të pikësimit. LETËRSI DHE LEKTYRË Objektivat Përmbajtja Konceptet Veprimtaritë dhe metodat Lexim Nxënësi të aftësohet: • Lexim logjik • qartë dhe me vëmendje •Lexim shprehës • rrjedhshëm dhe sipas intonacionit. UNESKO.) vetëm me shkronja të vogla. institucionesh etj. emra qytetesh. FUSHA PROGRAMORE: LEXIM.Usht®Dme për leximin në role të teksteve të ndryshme dramatike .Ushtrime për të lexuar rrjedhshëm tekste të ndryshme -Ushtrime leximi të teksteve me përmbajtje artistike për të përsosur teknikën e leximit shprehës (frymëmarrje e rregullt. PTT. ritëm etj.) vetëm me shkronja të vogla. të përgjithshëm.Objektivat Përmbajtja Konceptet Veprimtaritë dhe metodat Drejtshkrim • të përdorë me vend • Shkronja e madhe • Shkronjë e madhe shkronjën e madhe dhe dhe e vogël • Shkronjë e vogël të vogël • Shkurtesa • Të jepet një tekst përkatës (me emra të përveçëm. institucionesh etj. si ShF. rrugësh. shtetesh. TV. • të përdorë drejt • Përdorimi i drejtë i • Ligjëratë e drejtë shkurtesat në të shkurtesave • Ligjëratë e zhdrejtë shkruar • Ushtrime për shndërrimin e ligjëratës së drejtë në ligjëratë të zhdrejtë dhe anasjellas. emra qytetesh. • Jepen fjali me ligjëratë të drejtë e të zhdrejtë. të përgjithshëm. shtetesh. • të përdorë me vend • Shkronja e madhe • Shkronjë e madhe shkronjën e madhe dhe dhe e vogël • Shkronjë e vogël të vogël • Të jepet një tekst përkatës (me emra të përveçëm. OKB.

ritmin dhe rimën 25 . ritmi e rima (pa përkufizimin e tyre) -Poezia popullore epike -Poezia popullore lirike -Poezia patriotike -Poezia humoristike -Motivi kryesor -Ideja -Tabloja poetike -Ushtrime për analizën ideore dhe tematike të poezisë epike.të formojë kuptim për tregimin . gjuhë e autorit.të zbulojë ndjenjat atdhetare te poezia patriotike .të përcaktojë në mënyrë të pavarur temën dhe idenë -Tregimi -Përrallëza (fabula) -Romani për fëmijë -Gjuha e autorit -Gjuha e personazheve -Përcaktimi i temës -Përcaktimi i idesë • Tregimi • Përrallëza (fabula) • Romani për fëmijë • Gjuha e autorit • Gjuha e personazheve • Temë • Ide • Ushtrime për të përvetësuar konceptin tregim.të dallojë elementet e humorit te poezia humoristike -Poezia popullore epike -Poezia popullore lirike -Poezia patriotike -Poezia humoristike -Motivi kryesor -Ideja -Tabloja poetike: përshkrimi. humoristike -Ushtrime për analizën e poezive patriotike dhe humoristike sipas një plani të dhënë -Ushtrime për të zbuluar tablonë poetike.Objektivat Përmbajtja Konceptet Veprimtaritë dhe metodat Prozë Nxënësi të aftësohet: .të dallojë gjuhën e autorit dhe gjuhën e personazheve . • Ushtrime për të përcaktuar temën dhe idenë kryesore Teknika bashkëkohore: pesëvargëshi.të bëjë analizën tematike-ideore dhe të kompozicionit të poezisë epike .të formojë kuptim për romanin për fëmijë . poezisë patriotike. përrallëz.të formojë kuptim për përrallëzën (fabulën) . roman për fëmijë.të formojë kuptim lidhur me temën dhe idenë e tekstit .të bëjë analizën tematike-ideore dhe të kompozicionit të poezisë lirike . gjuhë e personazheve. mësimi problemor Poezi Nxënësi të aftësohet: . elementet audio-vizuale të saj.

• në mënyrë të pavarur të tregojë për ngjarje që i ka përjetuar. • në mënyrë të pavarur dhe të zgjeruar të tregojë tekste të përpunuara. • i tekstit të përpunuar duke e zgjeruar atë. • i teksteve artistike dhe fantastiko-shkencore. . .Objektivat Përmbajtja Konceptet Veprimtaritë dhe metodat Lektyra • Lexohen 6 libra lektyre Nxënësi të aftësohet: • të lexojë në mënyrë të pavarur lektyrat nga autorët shqiptarë dhe të tjerë • të zbulojë temën dhe idenë kryesor të veprës • të përgjigjet dhe të bëjë pyetje lidhur me lektyrën e lexuar • të flasë me argumente për ngjarjen dhe personazhet e lektyrës • të përcaktojë kohën dhe vendin e ngjarjes • Lektyrë • Ushtrime që kanë për qëllim motivimin për lexim të pavarur • Ushtrime për grumbullimin e të dhënave biografike të autorëve të lektyrave • Ushtrime për përcaktimin në mënyrë të pavarur të temës dhe të idesë kryesore të lektyrës • Bisedohet me argumente rreth personazheve dhe ngjarjes në tekst • Ushtrime për të përcaktuar kohën dhe vendin e ngjarjes FUSHA PROGRAMORE: TË SHPREHURIT DHE KRIJIMTARIA Objektivat Përmbajtja Konceptet Veprimtaritë dhe metodat Të shprehurit me gojë Nxënësi të aftësohet: • në mënyrë të pavarur të ritregojë ngjarje që ka dëgjuar nga ndonjë person tjetër. • në mënyrë të pavarur të ritregojë një tekst me përmbajtje artistike dhe fantastiko-shkencore. • Ritregim • Tregim • Përshkrim • Njoftim . 26 Ritregimi: • i ngjarjes së dëgjuar nga tjetri. • i tekstit në formë rezymeje. -Ushtrohen nxënësit që në mënyrë të pavarur të ritregojnë tekstet e përpunuara me tematikë fantastikoshkencore. .Ushtrime për ritregim të teksteve të përpunuara në mënyrë të pavarur në formë të rezymesë.Ushtrime për ritregim të pavarur të teksteve të përpunuara.Ushtrohen nxënësit që në mënyrë të pavarur të ritregojnë për ndodhi që kanë dëgjuar nga tjetër kush.

një figurë • të njoftojë gojarisht në mënyrë të pavarur • Tregimi: – i ngjarjeve të përjetuara. • Ushtrime për ritregim të pavarur të teksteve të përpunuara. • në mënyrë të pavarur të tregojë për ngjarje që i ka përjetuar. të sendit dhe të figurës • Ushtrime për të njoftuar gojarisht rreth ndonjë ngjarjeje të përjetuar Konceptet Veprimtaritë dhe metodat Të shprehurit me shkrim Nxënësi të aftësohet: • në mënyrë të pavarur të ritregojë ngjarje që ka dëgjuar nga ndonjë person tjetër. • i teksteve artistike dhe fantastiko-shkencore. • sipas fjalëve të dhëna të temës . • në mënyrë të pavarur të tregojë sipas fjalëve të dhëna rreth një teme të caktuar • në mënyrë të pavarur të përshkruajë një send. – sipas fjalëve të dhëna të temës . • Ushtrohen nxënësit që në mënyrë të pavarur të ritregojnë tekstet e përpunuara me tematikë fantastikoshkencore. një personazh (të preferuar). • në mënyrë të pavarur dhe të zgjeruar të tregojë tekste të përpunuara. • i tekstit në formë të rezymesë. një figurë • në mënyrë të pavarur të shkruajë letër • Nxënësi të aftësohet për hartim me shkrim me temë të dhënë Ritregimi: • i ngjarjes së dëgjuar nga tjetri. • në mënyrë të pavarur të ritregojë një tekst me përmbajtje artistike dhe fantastiko-shkencore. • Ushtrime për përshkrim të pavarur të personazhit (të preferuar). • Përshkrim në mënyrë të pavarur i: • sendeve • personazheve • figurave • Hartimi i një tregimi sipas analogjisë • Njoftim me shkrim për ngjarje • Përpilimi i letrës • Hartim me shkrim • Ritregim • Tregim • Përshkrim • Njoftim • Hartim me shkrim • Ushtrohen nxënësit që në mënyrë të pavarur të ritregojnë për ndodhi që kanë dëgjuar nga tjetër kush. • Ushtrime për përshkrim të pavarur të personazhit (të preferuar). • Tregimi: • i ngjarjeve të përjetuara. • i tekstit të përpunuar duke e zgjeruar atë.Objektivat Përmbajtja Konceptet • në mënyrë të pavarur të tregojë sipas fjalëve të dhëna rreth një teme të caktuar • në mënyrë të pavarur të përshkruajë një send. 27 . një personazh (të preferuar). • Ushtrime për ritregim të teksteve të përpunuara në mënyrë të pavarur në formë të rezymesë. të sendit dhe të figurës • Ushtrime për të njoftuar me shkrim rreth ndonjë ngjarjeje të përjetuar • Ushtrime për t’i shkruar në mënyrë të pavarur një letër shokut ose një moshatari të panjohur • Ushtrime për të shkruar në mënyrë të pavarur një hartim me temë të dhënë (3 hartime gjatë vitit shkollor) • Vërejtje: Parapëlqehet zbatimi i teknikave kreative për shkrime. • Ushtrime për të treguar në mënyrë të pavarur përjetimet personale. • Përshkrim në mënyrë të pavarur i : – sendeve – personazheve – figurave • Njoftim me gojë Objektivat Përmbajtja Veprimtaritë dhe metodat • Ushtrime për të treguar në mënyrë të pavarur përjetimet personale.

gazetash. • Ushtrime për ta dalluar kostumografinë në shfaqje teatrale. • Dallimi i personazheve në: – film. • në mënyrë të pavarur ta dallojë ngjarjen në shfaqje teatrore. revistash • Ngjarje • Personazhe • Dekor • Skenografi • Kostumografi • Ushtrime për t’i dalluar dhe kuptuar ngjarjet në film. – shfaqje teatrore. • në mënyrë të pavarur ta dallojë ilustrimin muzikor në shfaqjen teatrore. • Dallimi i kostumografisë në: – film. • në mënyrë të pavarur ta dallojë dekorin në film. • Ushtrime për ta dalluar skenografinë në shfaqje teatrore. – shfaqje teatrore. • në mënyrë të pavarur ta dallojë skenografinë dhe kostumografinë në film. • ta dallojë skenografinë dhe kostumografinë në shfaqje teatrore. • Ushtrime për ta dalluar kostumografinë në film. gazetat dhe revistat . • Dallimi i dekorit në: – film. • në mënyrë të pavarur t’i klasifikojë e t’i radhisë • librat • gazetat • revistat • Dallimi i ngjarjes në: – film. – shfaqje teatrore. • Ushtrime për ta dalluar skenografinë në film. • në mënyrë të pavarur ta dallojë ilustrimin muzikor në film. • Dallimi i skenografisë në: – film. – shfaqje teatrore.FUSHA PROGRAMORE: KULTURA E MEDIES 28 Objektivat Përmbajtja Konceptet Veprimtaritë dhe metodat Nxënësi të aftësohet: • Në mënyrë të pavarur t’i dallojë ngjarjet në film. • Ushtrime për ta dalluar dekorin në film. – shfaqje teatrore. • Ushtrime për ta dalluar dekorin në shfaqje teatrore. • Biblioteka • Klasifikim dhe radhitje librash. • Ushtrime për t’i klasifikuar e radhitur librat. • Ushtrime për t’i dalluar dhe kuptuar ngjarjet në shfaqje teatrore.

Tekstet e tilla shërbejnë edhe si modele për krijimin e teksteve të reja nga nxënësit dhe japin mundësi për realizimin e të shprehurit dhe krijimtarisë (me gojë e me shkrim) në mënyrë sa më të pavarur. faantastiko-shkencore) dhe u kthehen pikërisht atyre. Ndonëse kjo fushë programore duket sikur është e veçuar në kuadër të programit të lëndës së gjuhës shqipe. formohen idealet dhe normat morale me të cilat përcaktohen vlerat shoqërore dhe rregullat e mirësjelljes. fitohet kuptim për nocionet e letërsisë. sa më origjinale e sa më funksionale 29 . gëzimeve të jetës. duke filluar nga planifikimi e deri te realizimi përfundimtar i qëllimeve dhe detyrave të parashikuara. epike dhe dramatike. UDHZËME DIDAKTIKE Përmbajtjet e fushave programore për mësimin e lëndës së gjuhës shqipe (V-VIII) realizohen me anën e të dëgjuarit. ato janë të kompletuara dhe kompatibile sa i përket realizmit të qëllimeve dhe detyrave mësimore dhe edukative. Me anë të leximit shpresë dhe interpretues të veprave letrare. Fusha programore Gjuhë s’do mend se nuk përfshin vetëm çështjen e përvetësimit formal të gramatikës e të ligjshmërive të saj. me të lexuarit dhe analizën e teksteve të larmishme nga letërsia popullore dhe e shkruar. të drejtshkrimit e të drejtshqiptimit. të dashurisë. Këto elemente duhet të zënë vendin mbizotërues në realizimin e përmbajtjeve programore. format dhe metodat e realizmit. si dhe të teksteve me përmbajtje shkencore-popullarizuese dhe informative nga libri i leximit.3. ato duhet të përshtaten me moshën dhe aftësitë intelektuale të fëmijës dhe aty duhet të jetë e shprehur në mënyrë të veçantë mundësia për realizimin e qëllimeve programore. të kuptuarit dhe të shprehurit (me gojë dhe me shkrim) të temave nga jeta e përditshme. Gjithashtu bëhet edhe analiza e filmave të animuar dhe dokumentarë me tema nga jeta. të kuptuarit. Përmbajtjet e të gjitha fushave programore burojnë nga tekstet (artistike. Në përmbajtjet e zgjedhura duhet të mbizotërojnë motivet e sjelljes miqësore. përbëjnë një tërësi të pandashme gjatë realizimit të procesit edukativo-arsimor. të detyrave dhe të njohurive që duhet t’i marrin nxënësit. Përshkrimi i tekstit përfshin bisedën rreth tekstit dhe përjetimin. realizohen edhe përmbajtjet e detyrat që kanë të bëjnë me letërsinë si art. duke realizuar shumë detyra edukative dhe praktike. moralit. mbrojtja e saj si dhe mbrojtja e kafshëve. si dhe të përmbajtjeve të fushës programore Kultura e medies. zilia. Fusha programore Letërsia dhe lektyra zë vendin kryesor në mësimdhënien e gjuhës shqipe dhe realizohet me leximin dhe përshkrimin e teksteve poetike. Përkundrazi. interpretimin dhe vlerësimin e elementeve thelbësore si dhe të vetive që ka teksti i lexuar. me të cilën nëpërmjet zbatimit dhe shfrytëzimit të modeleve të veprave letrare. me zotërimin e gramatikës funksionale kjo fushë programore. si dhe të kënaqësive të tjera që sjellin veprimet fisnike dhe njerëzore të mbështetura në ndihmën dhe solidaritetin në raste fatkeqësish. në raport me përmbajtjet. dyfytyrësia dhe vese të tjera negative). gazetare. revistat dhe gazetat. punës. Të gjitha tekstet e përmbajtjeve programore duhet të jenë në bashkëlidhje (korrelacion) me përmbajtjet e lëndëve të tjera (në radhë të parë të historisë). por lexohen e analizohen dhe tekste me karakter fantastiko-shkencor dhe informativ. dënohet lufta si dhe veprimet e pamoralshme (qyqania. si dhe me anë të leximit pa zë e të analizës së problemeve të ndërlikuara. vihet në funksion të fushës Të shprehurit dhe krijimtaria. të shoqërimit. të vërejturit. paqes dhe lirisë. traditat dhe sjellja e njerëzve në familje dhe në shoqëri. zgjidhen përmbajtje me tema ku përshkruhen dhe vlerësohen lart bukuria dhe pasuria e natyrës. me rritjen e shkallëshkallshme të nivelit të njohurive prej klase në klasë. nga ana tjetër dënohen veprimet që janë në kundërshtim me shoqërimin e miqësinë. por gjithashtu formohet edhe shija estetike dhe ndikohet në formimin e qëndrimeve lidhur me dallimin e vlerave të mirëfillta letrare kundrejt teksteve pa vlerë. puna. para së gjithash. shkencore. zbulimin.

objekte me karakter kulturor. 180 orë në vit Fushat programore: . librit të gjuhës. të lejuar nga ministri i arsimit dhe shkencës.). filma të animuar dhe . situata komunikuese dhe situata të tjera përkatëse mes njerëzve në shkollë. vizuale dhe mjete të tjera me veti kinetike – programe televizive. publik dhe shërbyes (dyqan. këmbimit të përvojave sa u përket specifikave të nxënësit dhe veprimeve ndaj tij etj.Lexim. kinema. gjatë realizimit të objektivave. kultivimit dhe zhvillimit të kulturës së të folurit në familje. informimit të prindërve. në funksion të: zhvillimit dhe përkrahjes së marrëdhënieve prind-nxënës. letërsi dhe lektyrë – 70 orë . fletoreve të punës.Kultura e medies – 10 orë (Fushat programore realizohen gjatë gjithë vitit shkollor duke u ndërlidhur e duke u plotësuar me njëra-tjetrën. Përfshirja e prindërve në veprimtarinë e mësimdhënies Familja është shkolla e parë për fëmijët dhe një faktor i rëndësishëm për zhvillimin e fëmijës. bibliotekë. statusi i tyre kulturor-shoqëror dhe arsimor. Mjetet mësimore • Për realizimin e mësimdhënies së lëndës Gjuha shqipe në klasën e pestë përveç tekstit themelor. teatër. realizimit të disa objektivave dhe përmbajtjeve të programit dhe të organizimeve letrare në kuadër të shkollës. Po kështu. Qasja e individualizuar ndaj punës edukativo-arsimore Në bazë të njohurive shkencore për dallimet në zhvillimin e fëmijëve. pastaj edhe shfrytëzimi i udhëzuesve metodikë për realizimin e mësimdhënies dhe të veprimtarisë edukativo-arsimore në gjuhë shqipe. • Burimet e të mësuarit në mjedisin e afërt: mbishkrimet e reklamave. • Revista për fëmijë me traditë të dëshmuar. këshillohet shfrytëzimi i doracakut për sqarimin e programit të lëndës. numri i orëve që u kushtohen atyre mund të përshtatet me nevojat e shkollës së caktuar (mjedisit jetësor prej nga vijnë nxënësit.Udhëzime për organizimin dhe realizimin e përmbajtjes programore: 5 orë në javë. të miratuara e të verifikuara që i përgjigjen moshës së nxënësve • Krijime letrare për fëmijë nga autorë të njohur shqiptarë e të huaj (që për nga përmbajtja. për30 30 mbajtjeve dhe veprimtarive në lëndën e Gjuhës shqipe duhet të sigurohet komunikimi bashkëpunues me prindërit e nxënësve dhe përfshirja e tyre në punën e shkollës. emisione për fëmijë. auditive. ana estetike dhe vlera i përgjigjen moshës së nxënësve) • Mjete audio-vizuale. në familje dhe në rrethin jetësor. • Enciklopedi dhe fjalorë shpjegues të ndryshëm për fëmijë të shtypur nga shtëpi botuese të popullarizuara e të dëshmuara • Softuerë arsimorë kompjuterikë për pasurimin e kulturës së të folurit e të kulturës gjuhësore – programi toolkid dhe CD-ROM-a të tjerë multimedialë të verifikuar me lojëra edukative përkatëse – të verifikuara nga ana e Ministrisë së Arsimit dhe Shkencës të RM-së.Gjuhë – 70 orë . përgatitja paraprake e nxënësve). park nacional. resurset e mjedisit rrethues që do të vëzhgohen e do të përshkruhen. Ç’është e vërteta. Me fjalë të tjera. është e nevojshme të bëhet përshtatja e mësimdhënies me zhvillimin dhe me nevojat e arritjet individuale të nxënësve. kurse fondi i përcaktuar i orëve sipas fushave shërben vetëm si orientim për mësimdhënësin) Nga fondi i përgjithshëm i orëve të parashikuara sipas fushave programore mund të bëhen shmangie të vogla në pajtim me të veçantat e mjedisit ku ndodhet shkolla dhe nevojat individuale të nxënësve. muze. si dhe i doracakëve e përmbledhjeve me lojëra didaktike dhe me lojëra të foluri. Së këtejmi. stacion autobusësh etj. edukativ. Në këtë mënyrë mund të arrihen më së miri standardet e përcaktuara në fund të ciklit të dytë të shkollës fillore nëntëvjeçare. nevojitet zbatimi i teknikave dhe strategjive që i kërkon qasja e individualizuar me detyra të diferencuara gjatë realizimit të punës edukativo-arsimore me nxënësit. në kuadër të fondit të përgjithshëm vjetor të orëve në fushat programore lejohen disa shmangie edhe sa i përket dendurisë së objektivave.Të shprehurit dhe krijimtaria – 30 orë . përmbajtjeve dhe veprimtarive konkrete.

VLERËSIMI I ARRITJEVE TË NXËNËSVE KONTROLLI DIAGNOSTIK DHE VLERËSIMI Në fillim të vitit shkollor mësuesi bën kontrollin diagnostik për të konstatuar zhvillimin dhe nevojat individuale të çdo nxënësi në mënyrë që të bëjë planifikimin cilësor të detyrave dhe veprimtarive të diferencuara dhe bashkëpunimin më efektiv me prindërit e nxënësve. pyetjeve e përgjigjeve. mësuesi e konstaton (përshkruan) shkallën e zhvillimit dhe të arriturave të çdo nxënësi veçmas në kuadër të secilës fushë programore.Duke u mbështetur në të dhënat e përgjithshme të përftuara nga përcjellja dhe vlerësimi formativ. ilustrime. disqe të DVD e CD-së me filma të animuar e me filma artistikë dhe me tekste të letërsisë popullore dhe artistike. vlerësimi duhet të bëhet me kontrollim të vazhdueshëm. Në këto instrumente mësuesi fut të dhënat për të arriturat e nxënësit në të gjitha aspektet (kognitive-intelektuale. me përdorimin e instrumenteve adekuate për moshën e tyre etj.. bisedës me prindërit e nxënësve. 4. audiokaseta me zëra të incizuar. emisione lajmesh të incizuara. me shfaqje teatrore e me shfaqje kukullash etj. i cili përfshin përpilimin dhe mbajtjen e portfolios së nxënësit ku hyjnë: – mbledhja e të dhënave (punimeve. MËNYRAT PËR KONTROLLIM DHE VLERËSIM . • Portfolio e nxënësit me të dhënat konkrete lidhur me arritjet dhe vështirësitë e nxënësit përcillet më tej në klasat e tjera. sende të lëvizshme me efekte akustike dhe sende të tjera sipas nevojave që kërkon mësimdhënia e kësaj lënde. Me anë të këtij kontrolli konstatohet shkalla e parangjohurive. socio-emocionale. drejtshkrimore etj. VLERËSIMI SUMATIV . për njohuri gjuhësore. niveli i socializimit. – instrumentet që kanë të bëjnë me secilën fushë programore. sociale e psikomotorike). aplikacione. 31 31 . ku vazhdon zhvillimi dhe përforcimi i shkathtësive për lexim e për shkrim. Diagnostikimi mund të realizohet nëpërmjet vëzhgimit. VLERËSIMI FORMATIV . – listat e vlerësimit të vazhdueshëm (formativ) të përgatitura prej më parë që i plotëson mësuesi pasi bën nxënësi ndonjë aktivitet konkret që mund të jetë i veçantë (pozitiv ose negativ) ose mund të jetë studim i rastit dhe ku mësuesi shënon gjendjen faktike të nevojave individuale të nxënësit. me anë të prezantimeve dhe ushtrimeve me gojë e me shkrim.Në mbështetje të kërkesave programore të lëndës së gjuhës shqipe për klasën e pestë. videokaseta.Gjatë mësimdhënies së Gjuhës shqipe në klasën e pestë fillore parashikohet vlerësimi formativ. tekste të lexuara në mënyrë artistike. krijimeve. zhvillimi emocional dhe fizik i nxënësve. bisedës. Listat e vlerësimit në radhë të parë duhet të përfshijnë objektivat që duhet të arrihen kur e kryen klasën e dytë dhe që nuk u përkasin klasave në vijim. VLERËSIMI MIKROSUMATIV – Në fund të tremujorit të dytë. përgjigjeve me gojë) për çdo nxënës. në bazë të të dhënave të grumbulluara. FUNKSIONI I PORTFOLIOS • Gjatë gjithë vitit shkollor prindërit duhet të kenë qasje në portfolion e fëmijës së vet që të mund të japin ndihmesën e tyre lidhur me realizimin cilësor të mësimit të gjuhës shqipe dhe për kapërcimin e vështirësive individuale të fëmijës së tij. nëpërmjet vlerësimit formativ bëhet vlerësimi mikrosumativ. ditëlindje. me ngjarje të regjistruara. ose nëpërmjet ushtrimeve praktike dhe hulumtimit të thjeshtë. skena kukullash dhe të teatrit. • Nota përfundimtare analitike me shkrim i jepet po kështu prindit dhe bëhet pjesë përbërëse e portfolios së nxënësit.artistikë për fëmijë. makete.

Kushtet hapësinore duhet të jenë në përputhje me Normativin për kushtet hapësinore të miratuar nga ana e ministrit të arsimit dhe shkencës me vendimin nr.2008. Fakulteti Filologjik. 32 32 .këshilltare pedagogjik Programin mësimor të gjuhës shqipe për klasën e pestë të arsimit fillor nëntëvjeçar e solli ministri i arsimit dhe shkencës me vendim nr. Shkolla fillore “7 Marsi”.02. dr. Vehbi Kadriu. Shkup • Prof.) duhet t’i ketë kushtet themelore për zhvillimin normal dhe aktiv të veprimtarisë mësimore. KUSHTET HAPËSINORE Mjedisi i mësimdhënies (klasa etj. Fakulteti Pedagogjik.2008. Asllan Hamiti. Klasa duhet të ketë këndin e bibliotekës.05. 7. Shkup • Kadire Hoxha. dr. Orenditë e klasës të mund të zhvendosen me lehtësi për t’u përshtatur me aktivitetet dhe format e punës si dhe të mundësojnë komunikim aktiv dhe pa pengesa në relacionin nxënës-nxënës. nxënës-mësimdhënës. 07-4048/1 më 22.h 6.5. NORMATIVI PËR KUADRIN MËSIMOR Realizimin e programit mësimor për klasat IV – VI parashikohet ta bëjë mësimdhënësi që ka kryer shkollimin e lartë adekuat që është e përcaktuar me Ligjin për arsimin fillor. këndin për lojë dhe këndin për ekspozita dhe aktivitete të tjera. Shkup • Lirie Shabani. KOMISIONI PËR PËRGATITJEN E PROGRAMIT MËSIMOR • Prof. 07-1831/1 të datës 28. Shkup • Qamil Xheladini . Shkolla fillore “25 Maj”.këshilltar pedagogjik – (koordinues) • Zejna Halimi .

DOKUZYILLIK ÍLKÖRETÍM ÖĞRETİM PROGRAMI TÜRK DİLİ 33 33 .

министерот за образование и наука донесе наставна програма по предметот tурски јазик за V одделение за деветгодишно основно училиште. 70/06 и 51/07).весник на РМ“ бр.весник на РМ“ бр. 34 34 . 35/06. 82/99.44/95. 29/02. 58/00 и 44/02) член 24 и 26 од Законот за основно образование („Сл. 81/05. 24/96. 55/05. 42/03. 40/03. 34/96. 63/04.Врз основа на член 55 став 1 од Законот за организација и работа на органите на државната управа („Сл. 82/04. 35/97. 113/05.

qVarlıkların özelliklerini belirten sözcükleri ayırt etmede ön adlardan önce yazıldığını kavrayabilmeli (sıfat) .) ayırt edebilmeli. bağlaç ve ünlem olan kelime ve kelime gruplarını tanıyabilmeli. tiyatro. q Radyo ve TV yayınları izleyebilmeli ve yorumlayabilmeli. fıkra vb. q Sanat eserlerini özetleyerek ve ayrıntılarıyla anlatabilmeli. q Kendini sözlü ifade ederek konuşmaya katılabilmeli. q İmlâ kurallarını uygulayabilmeli. roman. q Kişi. q Sorgulayarak açıklayıcı ve bilgilendirici yazılar yazabilmeli. q Alfabemizdeki ünlü ve ünsüz harflerin özelliklerini kavryabilmeli. q Sanat değeri olan (hikâye.1.Film ve tiyatro türlerini tanıyabilmeli. q Halk edebiyatı nesir türlerini (masal. türemiş ve bileşik adları ayırt edebilmeli. q Konuşmacıyı ve grup konuşmalarına görgü kurallarına uygun dinleyebilbilmeli ve tartışabilmeli. q Edebiyat ve edebî türlerini kavrayabilmeli ve tanıyabilmeli. q Eylemlerde üç temel zamanı (geçmiş. ilgeç (edat). şimdiki ve gelecek) ve eylemlerde kişi anlamını kavrayabilmeli.öykü.Yazı dili ve yöre edebî dili ayırt edebilme aralarındaki farkları görebilmeli.Ünsüz uyumu ve ünsüz yumuşaması ses olaylarını kavrayabilmeli. yöntem ve tekniklere uygun konuşabilmeli. q Olay ve yaşantılarını yazılı olarak anlatabilmeli. işaret. kökek (yapım ve çekim ekleri) ilişkilerini kavrayabilmeli. duygu ve düşüncelerini sunmak amacıyla bilişim teknolojisinden yararlanabilmeli. q Metin ve konulara anlatabilmeli ve öykülendirebilmeli. q Dilimizde kök. 35 35 . SINIF TÜRKÇE ÖĞRETİM DERSİNİN GELİŞİM AMAÇLARI Öğrenci: q Tür.Kelime dağarcığını geliştirebilmeli. q Noktalama işaretlerini doğru yazabilmeli ve yerinde kullanabilmeli. cümlede ayırt edebilir ve adlandırabilir. q Basit. izleyebilbilmeli ve yorumlayabilmeli. q Türkçenin özelliklerini kavrayabilmeli. olay ve yaşantılarını anlatabilmeli. yöntem ve tekniklere uygun dinleyebilmeli ve dinlediğini anlayabil. belgisiz ve soru adıllarını (zamirlerini) ayırt edebilmeli. q Okuma veyazma kurallarını uygulayabilmeli ve okuduğunu anlayabilmeli. q Metindeki bilgileri metin dışında başka bir olayla (konuyla) ilişkilendirerek ve anlam kurarak yazılı anlatabilmeli. .Tür. q Cümlede özne-yüklem uyumunu kavrayabilmeli. özetleyebilir ve soru sorabilmeli.. V. q Bilgi. q Belirteç (zarf). q Kendini sözlü olarak ifade edebilmeli. fabıl ve bilimkurgu) eserlerinin temel özelliklerini tanıyabilmeli ve türlerini ayırt edebilmeli.

Görgü • “Yerini bul” etkinliği yaptırılır. uygulayabilme. TÜRKÇE DERSİ 5. . • Dinlediklerinde vurgu. niçin ve kim” (5N 1K) sorularına cevap arama. • Dinlediklerini özetleme. niçin ve kim” sorularına cevap bulmaları etkinliği yaptırılır. • Dinlediklerini başkalarıyla paylaşma. • “Eş Sesli” kelimeleri bul etkinliği yaptırılır (söylenişleri aynı. Etkinlik: “Tahmin Et” etkinliği yaptırılır. nerede. • Görgü kurallarına uygun dinleme.• Dinlediklerini anlamlandırmada ön bilgilerini bilme. özetleyebilme kullanma. •Dinlediklerinde sebep-sonuç ilişkilerini kurma. nerede. tonlama ve telaffuza ve soru sorabilme. • “Neden? Çünkü…” etkinliği yaptırılır. nasıl. ne zaman. • Bilmediği kelimenin anlamını cümlenin anlamında sunulan görsellerden dinlediği konudan yararlanarak tahmin etme. ne zaman. • Dinleme amacına uygun yöntem belirleme.2. • Dinledikleri ile ilgili çıkarımlar yapma. nasıl. dikkat etme. kuralları • Dikkatini dinlediğine yoğunlaştırma. • Dinlerken sürece katılması soru sorması. • Dinleme amacını belirleme. hayal ürünlerini belirlemeleri istenir. • Dinlediklerinde “ne. Dinlediğini anlaya. SINIF ÖĞRETİM PROGRAMI Öğrenme Alanı: İLETİŞİM Amaçlar Içerik Kavramlar Metod ve etkinlikler DİNLEME • Dinleme kurallarını • Dinlediği için hazırlık yapma. • Dinlediği bir masaldaki veya izlediği bir çizgi filmdeki abartıları. 36 36 Vurgu Tonlama Telaffuz Özet Özetleme • Dinlediklerinde ortaya konulan sorunları belirler ve çözüm bulmaları istenir. anlamları farklı kelimeleri bulmaları istenir). • Dinlediklerinde duygusal ve abartılı sözleri ayırt etme. • Dinlediklerinde eş sesli kelimeleri ayırt etme. • Dinlediklerini zihninde canlandırma. Yöntem • İyi bir dinleyici olmak için… Etkinliği yaptırılır. • Dinlediklerinde eş ve zıt anlamlı kelimeleri ayırt etme. • Dinlediği hikâye. • Dinlediklerinde geçen bilmedikleri kelimelerin anlamlarını tahmin etme. masal veya metinden “ne. açıklama yapması istenir.

• Kelimelerinde doğru telaffuz eder. şiir. • Görgü kurallarına ve değerlere uygun konuşma. • Sesine duygu tonu katma. • Bilgi edinmek için haber. • Öğrenciye bir araştırma konusu verilerek konuyla ilgili bilgi toplaması ve sınıfla paylaşması istenir. • Akıcı konuşma. • Katılımlı dinleme. • Kelimeleri yerinde ve anlamlarına uygun kullanma. tekerleme. • Konuşma sırasında gereksiz hareketlerden kaçınma.Amaçlar Içerik Kavramlar Metod ve etkinlikler Tür. belgesel v. • Konuşmak için hazırlık yapama. hikâye. sevinç ve korku gibi duyguları yansıtması). 37 37 . • Sorgulayarak dinleme. şarkı. • Televizyondaki sunucuları seyretmeleri ve bir sunucunun konuşmasını canlandırmaları istenir. • Grup konuşmalarını ve tartışmalarını dinleme. • Konuşmalarında beden dilini kullanma. tiyatro dinleme ve izleme. Katılım Haber Tartışma Sorgulama • Tiyatro-sinema izletilir. KONUŞMA Konuşma kurallarını uygulayabilme. • Seçici dinleme. • Eğlenmek için masal. • Dinleyicilerle göz teması kurma. sunu.b dinleme ve izleme. yöntem ve tekniklere uygun dinleyebilme. • Konu dışına çıkmadan konuşma. • Mutluluk ve ya üzüntü duyduğu bir olayı anlatma etkinliği yaptırılabilir (üzüntü.

• Hayal kurmaları ve kurdukları hayali sınıfta paylaşmaları istenir. ansiklopedi ve buna benzer kaynaklardan bilgi toplayarak. • Sanatsal ürünler (resim. . niçin ve kim” (5N 1K) öğelerini vurgulama. düşünce ve hayallerini sözlü olarak ifade etme. • Yeni öğrendiği kelimeleri konuşmalarında kullanma. • Konuşmalarında mizahi öğelere yer verme. ne zaman. • Belirlenen bir konu hakkında tartışma yaptırılır. arkadaş. Tür. mizahi öğeler kullanması teşvik edilir. • Kendine güvenerek konuşma • Konuşmasında söz varlığını kullanır. • İkna edici konuşma. • Bilgi edinmek amacıyla soru sorması istenir. • Sorgulayarak konuşma. • Dinleyici grubunun ve bulunduğu ortamı dikkate alarak konuşma. nerede. anne baba veya bir yetkiliyle konuşmanın birbirinden farklı olması gerektiği vurgulanır. • Bilgi vermek amacıyla konuşma. piyes veya canlandırmada üstlendiği rollerin özelliklerine uygun konuşması istenir. öğretmen. yöntem ve tekniklere uygun konuşabilme. • Günlük ilişkilerin gerektirdiği farklı durumlara uygun konuşma. nasıl. Kavramlar Metod ve etkinlikler • Sınıfta. • Düşüncelerini mantıksal bütünlük içinde sunma. sınıfta paylaşmaları istenir. şiir. • İleri sürdüğü düşüncenin kabul edilebilir gerçeklerini. • Grup çalışmalarında duygu ve düşüncelerini paylaşma.38 38 Amaçlar Içerik Kendini sözlü ifade ederek konuşmaya katılabilme. • Bir konuyla ilgili gazete. • Konuşmalarında “ne. heykel) hakkında konuşması istenir. atasözü. nedenlerini ve kanıtlarını ortaya koyar. sokak veya topluluk önündeki konuşmalarla. • Üstlendiği role uygun konuşma. tekerleme. okulda. • Konuşmasında önemsediği bilgileri vurgular. • Duygu. Paylaşma Betimleme Rol İkna etme • Drama. • Konuşmalarında deyim. Etkinlik: • Belirlenen bir konu ya da sorun hakkında beyin fırtınası yaptırılır. dergi. • 5N 1K sorularıyla soru sorar. • Topluluk önünde konuşma. • “Düşünen Adam” etkinliği yaptırılır. • Çevresindeki karşılaştığı her hangi bir sorunla ilgili konuşmaları istenir.

hangi gün). d. neyi soruları sorularak nesneyi bulmak etkinliği yaptırılır.-den). k) ile biten sözcükler. Cümlenin yardımcı öğeleri. neden) tümleçlerini ne. t. Dil nedir? • Dilimizin özellikleri • Konuşma dili • Yazı dili • Yöre dili • Dilbilgisi Cümle ve cümle çeşitlerini te. (p. Cümle Kurallı (düz) cümle Devrik (kuralsız) cümle Basit (yalın) cümle Birleşik cümle • Cümle ve cümle çeşitleri ile tekrarlama uyu. ünlü ile başlayan bir ek alarak yumuşamanın (b. sebep (niçin. geliyorum-gelim • Yöre diliyle birkaç cümle yazınız. • Zaman (ne zaman. • Kurallı (düz) cümle • Devrik (kuralsız) cümle • Basit (yalın) cümle • Birleşik cümle Cümlede özne-yüklem munu kavrayabilme Dil nedir? Dilimizin özellikleri Konuşma dili Yazı dili Yöre dili Dilbilgisi • Yöremizde kullanılmayan sesler ya da değişik seslerle örnekler yazınız. Ünsüz uyumu ve ünsüz yumuşaması ses olaylarını kavrayabilme. ağaç-agaç. Alfabemizdeki ünlü ve ünsüz harflerin özelliklerini kavrayabilme. zaman. Yazı dili ve yöre edebi dili ayırt edebilme aralarındaki farkları görebilme. kim. • Kelimelerde bulunan kalın ve ince sesli harflere verilen örnekte gibi yazmaları istenir.ÖĞRENME Alanı Amaçlar Içerik Kavramlar Metod ve etkinlikler DİLBİLGİSİ Dilimizin özelliklerini kavrayabilme. • Sert süreksizler. c. ç. Yardımcı öğeler Nesne nesne ve tümleçleri tanıyabilme • Nesne Tümleç • Tümleç (yer. kime. • Ünlü harflerin ayırımı Sürekli ünsüzler • Ünsüz harflerin ayırımı Süreksiz ünsüzler • Sürekli ünsüzler • Süreksiz ünsüzler • Ünsüz yumuşaması 39 39 . nerede-den. • Börek-burek.• Cümlede özne-yüklem Özne-yüklem uyumu Uyum • Cümlede temel öğeleri bulabilme ve özne-yüklem uyumunu teklik-çokluk ve kişiye göre uygulama. g) uygulaması yaptırılır. -de. sebep) • Cümlede sorular sorularak yer (nereye.Cümle krarlama ve pekiştirme.

Küçültme ve pekiştirme ön Küçültme ve pekiştirme ön adları adları .• Hece ve hecenin özellikleri klerini kavrayabilme • Açık hece • Kapalı hece Hece • Kelimelerde hece sayısını ünlü harf sayısına göre belirleme etkinliği yaptırılır. • Ön adlar (sıfatlar) Ön adlar (sıfatlar) • Niteleme ve belirtme ön adlarını ayırt edebilme • Niteleme sıfatları Niteleme sıfatları alıştırmaları yaptırılır. türemiş ve bileşik • Basit adlar adları ayırt edebilme.Gösterme ön adları .Sayı ön adları . Ad tamlamalarını kavrayabilme. lık) Çekim ekleri (lar. aldıkları ekleme anlamına göre çeşitlere ayırabilme. • Türemiş adlar • Birleşik adlar Basit adlar Türemiş adlar Birlşik adlar • Basit.Soru ön adları .Belgisiz ön adlar .Sayı ön adları . • Tamlanan • Belirtili ad tamlaması • Belirtisiz ad tamlaması • Eksiz (takısız) ad tamlaması Ad tamlamaları • Ad tamlamalarında tamlamaları bulunuz.Gösterme ön adları . türemiş ve birleşik adları ayır edebilme etkinliği yaptırılır. den. .Amaçlar 40 40 Içerik Kavramlar Metod ve etkinlikler Hece ve hecenin özeli. cı. kök–ek Kök kelimeler (yapım ve çekim ekleri) Kök-ek ilişkileri ilişkilerini kavrayabilme. türlerini beTamlayan. sız.Soru ön adları . • Belirtme sıfatları Belirtme sıfatları • Cümlede ön adları doğru kullanma etkinliği yaptırılır. Tamlanan Belirtili ad tamlaması Belirtisiz ad tamlaması Eksiz (takısız) ad tamlaması Varlıkların özelliklerini belirten sözcükleri ayırt etmede ön adlardan önce yazıldığını kavrayabilme (sıfat). (i)yor) Kök Ek Yapım eki Çekim eki • Cümlelerde geçen kök halindeki kelimeleri bulmaları noktalı yerlere yazma etkinliği yaptırılır. Yapım ekleri (l. Basit. lirtiniz alıştırmaları yaptırılır. Küçültme ve pekiştirme sıfatları aldıkları eklere göre ayırabilme. Ad tamlamaları • Tamlayan. Dilimizde kök.Belgisiz ön adlar . • Kelimelerin kök ve eklerini bulunuz etkinliği yaptırılır. ler. • Örnek: Av – avcı – hanımeli • En yaygın kökler ve işlek eklerle kelimelerin türetilmesi etkinliği yaptırılır.

Al-kırmızı. bağlaç ve ünlem olan kelime ve kelime gruplarını tanıyabilme. yemek.kişi . Al-almak.• “-de” durum eki yazılışı yabilme. Eş anlamlı kelimeler Zıt anlamlı kelimeler Eş sesli kelimeler • Kelimelerin eş ve zıt anlamları bulunur. 41 41 . ilgeç. DÜZGÜN KONUŞMA VE YAZIM İmla kurallarını uygula. “-de” Durum eki “de” Bağlaç • “-de” durum eki ve “de” bağlacının yazılışı ile uygulama çalışmaları yaptırılır. ekmek.Amaçlar Içerik Kavramlar Metod ve etkinlikler Kişi.• Zıt anlamlı kelimeler limeleri kullanarak söz • Eş sesli kelimeler varlığını geliştirebilme. şimdiki ve gelecek) ve eylemlerde kişi anlamını kavrayabilme. Belirteç (zarf). • Eş sesli sözcüklerin değişik anlamlarını söz içinde fark edebilme. vb. Eylemlerde üç temel zamanı (geçmiş. Adıllar (zamirle) -kişi -kişi adılları -belgisiz adılları -soru adılları Adıllar (zamirle) . • Cümlelerde geçen zamanları belirleme etkinliği yaptırılır • Eylemlerde kişi anlamını belirleme etkinliği yaptırılır. • Geçmiş zaman • Şimdiki zaman • Gelecek zaman • Eylemlerde kişi anlamı Geçmiş zaman Şimdiki zaman Gelecek zaman Eylemlerde kişi anlamı • Temel zamanları eylemlerde kullanabilme etkinliği yaptırılır.soru adılları • Cümlede boş olan yerlere gereken adılları yazma alıştırmaları yaptırılır.kişi adılları . işaret. Konuşma ve yazıda doğru kullanabilme. Yüz. belgisiz ve soru adıllarını (zamirlerini) ayırt edebilme. cümlede ayırt edebilme ve adlandırabilme. ilgeç (edat). • Eş anlamlı kelimeler zıt (karşıt) ve eş sesli ke. Eş anlamlı (anlamdaş). • “de” bağlacının yazılışı “-de” durum ekinin yazılışı ve “de” bağlacının yazılışını ayırt etme ve yazıda doğru kullanabilme.belgisiz adılları . • Belirteç (zarf) • İlgeç (edat) • Bağlaç • Ünlem Belirteç (zarf) İlgeç (edat) Bağlaç Ünlem • Belirteç. bağlaç ve ünlem olan kelimeler ile uygulama alıştırmaları yaptırılır.

) uygun konuşma. Kelime sonunda süreksiz yumuşak sessiz olan b-c-d-g seslerin bulunmadığını kavrayabilme. teşekkür etme. Noktalama işaretlerini doğru ya.Anlatma olay ve yaşantılarını anlatabilme. Virgül Kısa çizgi Tırnak işareti İki nokta Kesme işareti Metod ve etkinlikler • Satır sonuna sığmayan kelimeleri hecelere doğru ayırma uygulaması yapılır. • Noktalama işareti verilmeyen cümlelerden veya bir metinden gerekli noktalama işaretlerini kullanmaları istenebilir. • Kendisini ve ailesini tanıtır. ÖĞRENME ALANI: ANLATIM VE YARATICILIK Amaçlar Içerik Kavramlar Metod ve etkinlikler SÖZLÜ ANLATIM Konuşmacıyı ve grup • Görgü kurallarına ve değerlere konuşmalarına görgü kurallarına (milli. telefonla konuşma vb. manevi. Ünsüz yumuşaması “p-ç-t-k” “p-ç-t-k” süreksiz ses olaylarını uygulama. • Belirlenen bir konuyu kavramı ya da olayı verilen anahtar kelimelere göre anlatma. tartışabilme. 42 42 • Selamlaşma. sert sessizler Kelime sonunda süreksiz yumuşak sessiz “b-c-d-g” sessizlerin bulunmama ses olayları. tanışma. Yumuşak ve sert ünsüzleri ayırabilme. özür dileme. kutlama. etkinlikler yaptırılır. • Okulda geçen bir gününü günlük olaylarını. arkadaşlarıyla konuşma.• Noktalama işaretlerini doğru Nokta zabilme ve yerinde kullanabilme yazma ve kullanma. ve günlük hayattan örnekler ve. Görgü kuralları Milli-Manevi Kültür-Ahlaki Sosyal ANLATIM • Konuşmalarında yaşantısından Anlatım Kendini sözlü olarak ifade etme. • Konuşmacının sözünü bitirmesini bekleyerek. .Amaçlar Içerik Kavramlar “p-ç-t-k” süreksiz sert sessizlerin yumuşamalarını kavrayabilme. kültürel. büyüklerine saygı göstererek konuşma. uygun dinleyebilme ve sosyal vb. rerek anlatma. izlenimlerini anlatmaları istenebilir. söz alarak. ahlaki.

duyguları yönlerde betimlemeler yapmaları istenir. sonuç olarak. Betimleme • Doğadaki olayları betimleme. çocuk Dolaylı anlatma filmini. • Dinlediği hikâye. • Konuşmasını özetlerken özet olarak. tiyatro temsilini anlatma öyküleme. masal.Amaçlar Içerik Kavramlar Olay ya da varlıkları betimleyebilme Konuşmalarında betimleme yapabilme. ne zaman. Yaşantılarını öykülendirebilme. • Bilgi edinmelerinde ne. Metod ve etkinlikler • Yer ve nesneleri renk. • Metin dışı anlam kurma. özetle sonucunda. konuyla ilişkilendirerek anlam kurarak öykülendirebilme. hikâye metni film tekniğine uygun anlatır. anlam kurma Öyküleme Soru sorma Cevap verme • Çevresinde karşılaştığı herhangi bir sorunla ilgili sorular sorarak ve cevaplandırarak bilgi vermeleri istenir. Metin ve konulara anlata.• Bilgi edinmek için soru sorma. Öyküleme • Masal. görünüşü. • Varlıkları ve nesneleri betimleme. bilme ve öykülendirebilme.• Bilgi vermek amacıyla cevaplandırma. • Verilen plan ve anahtar kelimelere göre öykülendirme.. niçin ve kim öğelerini vurgular (5N 1K). kısacası. • Kişileri.• Dinlediği bir konu ya da olayı anlatma. ifadeleri kullanılması istenir. son olarak. nasıl. Bir olay hakkında bilgi ver. biçim. kişilleride görünüşü. • Benzerine göre öykülendirme. duyguları vb. yönlerden betimleme. • Neden çünkü etkinliği yaptırılır. mek amacıyla sorgulayabil. • Kendi yaşantısından ve günlük hayattan örnekler anlatarak öykülendirme. Okuduğu metindeki bilgileri metin dışında başka bir olayla. büyüklük vb. metni. me ve cevaplandırabilme. böylece. 43 43 . Metin dışı • Benzerine göre öykü anlatır. • Metnin bir bölümünü ayrıntılarıyla an. nerede. Sanat eserlerini özetleyerek • Okuduklarının konusunu belirleme ve Özet ve ayrıntılarıyla anlata. Özetleme bilme.Özet çıkarma latma. • Seçilen iki öğrenciden farklı ya da benzer özellikleri hakkında diğer öğrencilerin konuşmaları istenir. • Okuduklarını ana fikri dikkate alarak kendi sözleriyle özetlemesi istenir.özetleme.

• Anahtar kelimeler ve plana Betimleme göre anlatma. tiyatro temsilini tekniğine uygun anlatma. • Kendileri plan yapma ve dolaylı anlatma. • Varlıkları ve nesneleri doğadaki olayları kişileri betimleme. • Yapım eklerini kullanarak Türemiş kelimeler kelime türetme. • Eş sesli kelimeleri ayırt edebilme ve söyleyebilme. Okunaklı yazma • Kelimeler. • Olayların oluş sırası karışık olarak verilen cümlelerden hikâye yazma. masal) Hikâye yazma filmi ya da tiyatro temsilini verilen plana göre anlatma. Yazılarında betimleme yapabilme. • Sayfa kenarında uygun boşluklar bırakır. olayı metni (hikâye.YAZILI ANLATIM Yazma kurallarını uygula. 44 • Metin. Okunaklı yazma alıştırmaları yaptırılır. • Okuduklarında geçen eş sesli kelimeleri diğer (benzer) anlamlarını kullanıldığı cümleler söylemeleri istenir. Eş sesli kelimeler • Eş sesli kelimeleri tanıma ve söyleme. Olay ve yaşantılarını yazılı olarak anlatabilme. Bileşik kelimeler • Bileşik kelimeler kurma. • Bileşik kelimeler kurma. • Eksik bırakılan bir metni tamamlama etkinliği yaptırılır. • Öğrencilerden kendilerinin on yıl sonra nasıl biri olacaklarını hayal etmeleri ve bu hayallerini betimleyerek yazmaları istenir (kişi betimlemesi). • Verilen anahtar kelimelerin çağrıştırdığı başka kelimeleri bularak yazmaları ve bu kelimeleri kullanarak bir hikâye oluşturmaları istenebilir. Metod ve etkinlikler • Yapım eklerini kullanarak kelime türetme. Sanat eserlerini.• Sayfa düzenine ve temizliğe Sayfa düzeni yabilme dikkat ederek yazma. . metin ve • Dinlediği bir konu ya da Dolaylı anlatma konuları anlatabilme.Amaçlar Içerik Kavramlar Söz varlığını geliştirebilme • Ekleri kullanarak kelimeler türetebilme ve bileşik kelimeler kurabilme. 2. cümleler ve saırlar arasında uygun boşluklar bırakarak okunaklı yazma • Satır çizgisine dikkat ederek yazar • Satırlara aynı hizadan başlar. film.

Amaçlar

Içerik

Kavramlar

Metod ve etkinlikler

Sanat eserlerini ayrıntılarıyla
ve özetleyerek anlatabilme.

• Metnin bir bölümünü ayrıntılarıyla
anlatma.
Bir eseri ya da konuşmayı özünü,
amacını ve yapısını bozmadan ana
hatlarıyla kısaltma-özetleme yaparak
yazma.

Metindeki
bilgileri
metin
dışında başka bir olayla (konuyla)
ilişkilendirerek
ve
anlam kurarak yazılı anlatabilme.

• Metindeki düşüncelerle kendi
düşünceleri arasındaki benzerlik ve
farklılıkları anlatarak öykülendirme.
• Yazılarında kendi yaşantısından ve
günlük olayları anlatma giriş,
gelişme ve sonuç bölümlerini dikkat
ederek yazma.

Giriş, gelişme
ve sonuç bölümleri

• Olayları oluş sırasına göre yazar.
• Yazısında giriş ve sonuç cümlelerini özenle seçer.
• Yazılarında söz varlığından yararlanır.
• Mantıksal bütünlük içinde yazar.

Sorgulayarak açıklayıcı ve bilgilendirici yazılar yazabilme.
1 yıl içinde üç yazılı yoklama
yapılacaktır.

• Yazılarında sebep-sonuç ilişkileri
kurarak bilgilendirici yazılar yazma.
• Yazılarında ne, nerede, ne zaman,
nasıl, niçin ve kim (5N 1K) öğelerini
kullanarak yazılar yazma.

Soru yazma
Cevaplandırma

• Merakını gidermek bilgi edinmek ve soru yazma
becerisini geliştirir. Amacıyla öğrencilere soru
yazma fırsatları verilerek bilgilendirici yazılar ve
haberler yazar.
• 5N 1K sorularında sorular oluşturur.
Okulca yapılan bir geziyle gözlem ve çevresinde
gerçekleşen olaylarla ilgili rapor yazmaları istenir.

Mektup, davetiye, tebrik kartı
yazabilme.

• Mektup yazma.
• Davetiye, tebrik kartı yazma.

Mektup
Davetiye
Tebrik kartı

• Kendisine ilginç ve çekici gelen karakter, olay,
yer vb. ile ilgili görüş ve düşüncelerini yazar.
• Konunun ana fikir ve önemli noktalarının,
öğrencinin kendi ifade biçimiyle özetlemesine dikkat edilir.

45

ÖĞRENME Alanı: OKUMA, EDEBİYAT VE LEKTÜR
Amaçlar

Içerik

Kavramlar

Metod ve etkinlikler

OKUMA KURALLARINI UYGULAYABILME
Okuma kurallarını • Okuma amacına uygun yöntem belirleme.
uygulayabilme
• Okuduğu metinleri doğru telaffuz etme.
• Noktalama işaretlerine dikkat ederek okuma.
• Rollere göre okuma.
• Sesli okumada vurgu ve tonlamaya dikkat ederek
okuma.
• Lirik ve epik şiirleri okuma.
• Akıcı okuma.
• Kurallarına uygun sessiz okuma.
• Dikkatini okuduğuna yoğunlaştırma.
• Şekil, sembol ve işaretlerin anlamlarına uygun
okuma.
• Metnin türünü dikkate alarak okuma
(masal, dram, şiir, roman).
Okuduğunu anla- • Metinde karşılaştığı yeni kelimelerin anlamlarını
yabilme
tahmin ederek açıklama.
• Okuma öncesi, okuma sırası ve sonrasında metinle ilgili soruları cevaplandırma.
• Başlık ve içerik ilişkisini sorgulama.
• Okuduklarından çıkarımlar yapma.
• Metindeki ortaya konan sorunları belirtme ve onlara farklı çözümler bulma.
• Metindeki düşüncelerle kendi düşünceleri
arasındaki benzerlik ve farklılıkları belirleme.
• Okuduğunu özetleme.
• Metin içi anlam kurma,
• Metin dışı anlam kurma.

46
46

Sesli okuma
Sesiz okuma
Vurgulu
okuma
Hızlı okuma

• Verilen bir metni vurgu ve tonlamalara dikkat ederek
konuşur gibi etkinliği yaptırılır.
• Sessiz okumada, fısıldamada, dudaklarını kıpırdatmadan, başını sağa sola çevirmeden, öne arkaya sallanmadan, gözleriyle takip ederek okumaları istenir.
• Metindeki diyaloglar öğrenciler arasında paylaştırılarak
okutulur.
• Çevresinde gördüğü yönlendirme ve uyarı işaretlerinin
ne anlama geldiği etkinliği yaptırılır.
• “Tablo (çizelge) incele” etkinliği yaptırılır.
• “Grafiği yorumla” etkinliği yaptırılır.

• Sözlüğe bakarak, öğretmene sorarak ve başka kelimelerin anlamlarını araştırma etkinliği yaptırılır.

Amaçlar

Içerik

Kavramlar

Metod ve etkinlikler

EDEBIYAT
Edebiyat ve edebî türlerini • Edebiyat tanımının önemini kavrama
Edebiyat
kavrama ve tanıyabilme
• Masal, hikâye, fıkra, şarkı tekerleme
tiyatro vb. edebi örneklerine aynı oranda
ilgi duymalarına özen gösterme.
Sözlü (Halk) ve Yazılı Ede- • Sözlü (Halk) ve Yazılı Edebiyat olmak Sözlü
biyat
üzere edebiyatın iki bölüme ayrıldığını Yazılı
vurgulama.
Sözlü Edebiyatın tanımı
(Nazım ve nesir türleri)

•Sözlü (Halk) Edebiyatın özelliğini vurgulama

Nazım türleri:
Sözlü (Halk) edebiyatı ürünlerinden Epik şiiri ile Lirik
şiirlerini tanıyabilme
— Şiirde dize ve dörtlüğü
ayırt edebilme
— Nazımda vezin – hece
veznini örneklerle kavrayabilme
— Nazımda ahenk ve ritmi
sezebilme.
Nazımda kafiye
Nazımda anlatım çeşitleri
(gerçek ve mecazi anlatım)
Nazımda kompozisyon

• Nazım türün ne olduğunu tanıma
• Epik şiirin özelliklerini kavrama ve
tanıma – Epik şiirinde temel konu.
• Lirik şiirdeki temel duygu ve konuyu
saptama
• Şiirdeki motiflere göre lirik şiiri ayırt
etme
• Epik ve lirik şiiri arasındaki farklılıkları ayır etme
• Şiirde dize
• Şiirde dörtlük – kıta
• Şiirde Ölçü ( hece vezni-yedili, sekizli,
onbirli, onikili ... Hece dizeleri kavrama.
• Şiirde ahenk ve ritmi sezme
• Şiirde kafiyenin oluşmasını sağlayan eş
sesli kelimeleri ayırt etme.

• Bir şiir defteri tutmaları, kendi yazdığı ya da beğendiği
şiirleri bu deftere aktarmaları istenebilir.
• “Şiir Yazma” etkinliği yaptırılabilir.
• Planlı yazma yöntemine uygun yazar.
• Şiire uygun başlık seçer.
• Belirlenen bir konuda grup olarak şiir yazmaları istenebilir.
Lirik
Epik-destan
Dize
Dörtlük- Kıta
Ölçü – Vezin
Ahenk
Ritim
Mecaz
Benzetme
(teşbih)

• Lirik şiir söyleme etkinliği yaptırılabilir.
• Şiirdeki motiflere göre lirik şiiri ayırt eder
• Şiirde ana duyguyu belirleme etkinliği yaptırılabilir.
• Hecelerdeki vurgu, uzunluk, yükseklik gibi ses özelliklerini, duraklarının düzenli bir şekilde tekrarlanması
olan ritmi hisseder.
• Şiirde hâkim olan renkleri tanır, anlamlandırır ve yorumlar.
• “Şiirde Tablo İnceleme” etkinliği yaptırılabilir.
• Her dizede anlatılan duyguları belirler.
• “Şiir Tamamlama” etkinliği yaptırılır.
• Kendi hayal gücünü kullanarak bir şiirin devamını getirmek veya
• Şiirde eksik bırakılan kelime yerlerini tamamlama
etkinliği yaptırılabilir.

47

Amaçlar

Içerik

Kavramlar

• Kafiye çeşitlerini (yarım kafiye, tam
kafiye, cinaslı ve zengin kafiye)
• Ritim ve kafiyeyi ayırt etme.
• Kelimelerin gerçek ve mecazi
anlamlarını ayırt etme.
• Benzetme (teşbih),
• Şiirde kullanılan benzetme örnekleri
bulma.
• Renklerin değişik yerlerde kullanılışı ve ifade ettiği anlamlar.
• Şiirin, nazım türünü dikkate alarak
inceleme.
• Şiirin ana duygusunu belirleme.
• Şiirde lirik tablolar.
• Şiirin sanatsal etkilerini tanıma.
• Şiirde kullanılan motifleri tanıma.
• Şiiri anlam ve biçim açısından değerlendirme.
Halk edebiyatında nesir
Halk edebiyatı nesir türlerini (masal,
fıkra vb.) ayırt edebilme
Masal tanımını ve özelliğini kavrayabilme
Fıkranın tanımı
Halk tiyatrosundan örnekler.
Halk edebiyatı kısa türlerinden: atasözleri, tekerlemeler ve bilmeceleri kavrama ve tanıyabilme.
Sanat değeri olan (hikâye- öykü, roman,
tiyatro, fabıl ve bilim- kurgu) eserlerinin
temel özelliklerini tanıyabilme ve ayırt
edebilme.
Türlerini ayırt edebilme
48
48

• Halk edebiyatı nesir türlerini tanıma
• Masal tanımı ve özelliği
• Masalın giriş (masalın başı),
gelişme(masalın kendisi) ve sonuç
(ibret dersi ve dilek tutma) bölümlerini ayırt etme.
• Masallarda zaman kavramı (miş’li
geçmiş zaman)
• Masal kahramanları sınıflandırma
(iyi-kötü, güzel-çirkin, zengin fakir,
şehirli – köylü, eğitimli- eğitimsiz vb)
• Gerçek olanla hayal ürünü olanı
ayırt etme.
• Masalı diğer nesir türlerinden ayır
etme.

Metod ve etkinlikler
• Farklı duyguları yansıtan kelimeleri olumlu
ve olumsuz olarak gruplandırılmaları istenebilir.
• Öğrencilerin şairin kısa biyografisi ve diğer
eserleri hakkında bilgi edinmeleri için
araştırma ödevleri verilebilir.
• Şiiri şiir tekniğine uygun okuma etkinliği
yaptırılabilir.
• Üzüntü, sevinç, korku gibi duyguları ifade
eden cümleleri ayırt etme ve okurken ses tonuna bu tür duyguları yansıtma.

Masal
Fıkra
Halk tiyatrosu
Atasözleri
Deyim
Tekerleme
Bilmece

• Okuduğu masal konusunda: ne, nerede, ne
zaman, nasıl, niçin ve kim sorularına cevap
bulmaları istenebilir.
• Masaldaki olayın nasıl gelişeceğini ve sonucunu tahmin etmeleri istenebilir.
• Okunulan masaldaki abartılı öğeleri ve hayal
ürünlerini belirlemeleri istenebilir.
• Eksik bırakılan bir masalın tamamlanması
istenebilir.
• Bir karşılıklı konuşma metninde eksik
bırakılmış yerleri tamamlamaları istenebilir.
• Eğlenmek için fıkra, tekerleme veya bilmece
okuma veya söyleme etkinliği yaptırılabilir.

• Kısa oyun yazmaları istenebilir. yer. gelişme ve sonuç bölümleri hakkında tahminlerde bulunma. • Edebi metindeki anlatış tarzı: Monolog ve diyalog.Amaçlar Içerik • Halk fıkralarının tanımı ve özelliği Halk fıkralarından tanınmış Nasrettin Hoca fıkralarını tanıma • Hacivat ile Karagöz oyunu • Hacivat ile Karagözün tanımını yapma. Okunulan metni özetler. halk inançlarını ve gerçekleri yansıtma) • Atasözlerinde mecazlı anlatım. • Edebi metnin ana fikrini belirleme. ders ve öğüt verme. • Kimi atasözlerinde kafiye. • Edebi metnin türünü dikkate alarak inceleme • Edebi metnin konusunu belirleme. • Edebi metnin giriş. • Tekerlemelerin tanımı ve özelliği • Bilmecelerin tanımı ve önemi • Tekerleme ve bilmecelerde kafiye ve nazım. zaman konusunda “hikâye haritası” etkinliğini yaptırabilir. kişi. olay. • Atasözlerin belirgin niteliği (kısalık ve özlük. • Belirlenen bir deyim veya atasözü hakkında açıklama yapmaları istenebilir. Atasözlerin tanımı. Kavramlar Metod ve etkinlikler • Okunulan metindeki mizahi öğeleri ayırt eder. • Mizah duygusunun gelişmesi için abartma. • Öğrencilere yazarın kısa biyografisi ve diğer eserleri hakkında bilgi edinmeleri için araştırma ödevi verilir. gelişme ve sonuç kısımlarına ait karışık olarak verilen paragrafları sıraya koymaları istenebilir • Okuduklarının ana fikrini dikkate alarak kendi kelimeleriyle özetlemesi • Hikâye unsurları: ana ve yardımcı karakterler. • Okunulan metnin yazarı hakkında bilgi edinme. • “Atasözünü Bul” etkinliği yaptırılabilir. • Yazarın amacını belirleme. yer. • Bir metnin giriş. • Okuduklarında sebep-sonuç ilişkisini kurma. • Edebi metinde hikâye unsurlarını belirleme (olay. • Öykü ve roman arasındaki farkı ayırma. taşlama ve tersini söyleme yollarıyla değişik etkinlikler yaptırılabilir. zaman). 49 .

. • Yazarın kısa biyografisi hakkında bilgi edinir. • Aktörler ve karakterler arasındaki ilişkiler. Film ve tiyatro türlerini • Film ve tiyatro konuları tanıyabilme. TV oyununda rol alanların rollerini oynarken beden dilini nasıl kullandıklarını. sinema izleme. sinema. sinema vb. kostüm. kitapları nereden temin edecek yerleri konusunda bilgilendirip yönlendirilir. dinleme ve izleme. • Televizyondan ve radyodan izlenen güncel haberleri tekniğine göre anlatması istenebilir. • Okuduklarının ana fikrini dikkate alarak kendi kelimeleriyle özetler. • Okuduğu kitapta ortaya konulan sorunları belirler ve onlara farklı çözümler bulur. seyretme. sunu. programlar hakkında yorum yaptırılabilir. motive etme ve yönlendirme. • Film ve tiyatroda dekor. (lektür) • Öğrenciler. • Kitapta geçen kahramanları analiz eder (baş ve yardımcı kahramanlar ve özellikleri). yorumlayabilme. • Bir tiyatro. dekor ve sesleme hakkında tartışılabilir ve örnekler verilir. izletilebilir ve hakkında konuşma yürütülür. • Başlık ve içerik ilişkisini sorgular. belgesel vb. • Tiyatro. ÖĞRENME Alanı: MEDYA KÜLTÜRÜ Amaçlar 50 50 Içerik Kavramlar Metod ve etkinlikler Radyo ve TV yayınları izle. sahne. • Bilgi edinmek için haber. TV ve radyoda izledikleri haber. kostüm ve sesleme (müzik). ve yorumlama. belgesel vb. sahne.• Radyo ve TV yayınlarını izleme yebilme ve yorumlayabilme. • Bağımsız okumaya karşı ilgi uyandırma.Amaçlar Içerik Kavramlar Metod ve etkinlikler LEKTÜR Bağımsız olarak önerilen LEKTÜR LİSTESİ: eserlerden bölümler okuma becerisini kazanabilme Serbest okuma • Bu dönemde serbest okuma kitaplarıyla tanıtılır. spor. izleyebilme ve • Tiyatro.

• Kitaplıktaki sıra ve dizim. • Bilgisayardan yararlanma. dergi ve gazetelerden yararlanma ve bilgi edinme. 51 51 . Kitap. Okul kitaplığından dergi ve gazetelerden yaralanma.Amaçlar Içerik Kavramlar Metod ve etkinlikler Bilgi. Kitaplık Sıra-dizim • Kitaplıktaki sıra ve dizinden yararlanarak kitap alma ve çevirme uygulaması yaptırılır. • Farklı meslekler hakkında bilgi toplamaları istenebilir. Bilgisayar • Bilgisayardan yararlanarak poster hazırlattırılır. duygu ve düşüncelerini sunmak amacıyla bilişim teknolojisinden yararlanabilme. ansiklopedi.

Edebiyat ve Lektür -70 ders. Beden Eğitimi ( Belli sesli ve sessiz harflerin telafuzunda).CD’ler. albümler.programı vb. Zaman ayarını. Programdaki konuların işleme açısından da eğitimde hepsine aynı ölçüde yer verilmesi gerekmez. Resim Eğitimi.. Alanlara göre ne kadar ders saatleri verildiğinde.). eğitim softverleri (toolkid . kahramanları resmederek). Dil öğretim alanındaki konuları Edebiyatla. öykü/hikâye. -Türk Dili dersindeki konuların planlaması Öğretim Plan ve Programla koordineli bir şekilde olmalıdır ve bütün eğitim alanlarının (Dil. Müzük Eğitimi ve Beden Eğitimi dersleri ile entegre planlama olanağı sağlamaktadır. DİDAKTİK ÖNERİLER (YÖNERGE) Diğer Derslerle İlişkilendirme Türk Dili Dersi öğretim programı planlama esnasında Çevre Bilgisi. gereken konuları birleştirmelidir(ör.3. Ölçme ve Değerlendirme -Türkçe dersi ile ilgili konuların genel planlama çerçevesi içinde öğrencilerin başarılarını ölçme ve değerlendirilmesi için eğitim süreci esnasında olduğu gibi okuma yılının belli dönemlerde de yapılması gerekmektedir. Dil alanında yapılan entegre planlamada diğerleri arasında şunlardan da konular eklenebilir: Çevre Bilgisi (Öğrenci. Planlama esnasında.Yılda 180 ders saati.vs. Okuma. . alanlardan seçilen konuların amaçları doğrultusunda ve eğitimöğretim değerlerine göre de plan ve programda yer ve süre verilmelidir. ve diğer edebî eserler (metinler). Yıllık ders saatlerinin kullanıılması ile ilgili öneriler. Matematik aracılığı ile (Cicim ile sözcüklerin arasındakı ilişkilerini kavrayabilmelerinde. sinemalar. milli parklar vs. oyun kitapları. çizgi çekmek ya da sayıları sözcük olarak yaklaşık ve tam sayılar). Bunun yanısıra. daha doğrusu gerçekleşmesi gereken konuların gereken ders sayısına göre paylaşımı öğretmen yapmaktadır ve bu konu paylaşımı yapılırken göze çarpacak kadar büyük zaman farkı olmamasına dikkat edilmesi hususunda tavsiye edilmektedir. Edebiyat ve Lektür. Resim Eğitimi ile (işlenilen metinler. » Okumak için yakın çevrede bulunan kaynaklar: Kültür anıtları. okumayı geliştirici kaynak kitaplar. » İnternet. » Dergiler . Okuma. Medya Kültürü – 10 ders. ses bantları vb. Anlatım ve Yaratıcılık. Müzik Eğitimi ile (Sesli ve sessiz harflerle ilgili konularda ve şiirlerdeki ritim ile ilgili). sözlü ve yazılı ifade esnasında ve çevreyi betimlerken tanışacağı sözcükler/kelimeler). edebî eserlerdeki olayları. kütüphane. Verilen öneride şunu da vurgulamakgerekmektedir ki öğretmen. Bir öğretmen planlamayı nereden başlayacağı ve nasıl yapacağını sunulacak/işlenilecek konunun içeriliğinden. Anlatım ve Yaratıcılık – 30 ders. müzeler. Araç ve Gereçler: » Öğretim ders ile ilgili okul düzeyinde ve eğitim bakanın onay verdiği okuma kitabı seçilecek. öğretmenin çalıştığı okulun spesifik koşulları gözönünde bulundurması gerekmektedir. kültür evleri. Sözlü ve Yazılı İfade ve Medya Kültürü) kapsanması gerekmektedir. sağ/sol. sözlükler. 52 belirlenmiş olan amaçların düzeylerinden ve bütün bunların gerçekleşebilmesi için gerekli olan zamanı gözönünde bulundurması gerekmektedir. kılavuzlar (öğretmenler için) vb. alçak/yüksek. ansiklopediler. tiyatrolar.örnek:yukarı/aşağı. » Düzeye uygun. öğretmen. alanlardaki konuları birbirine benzer özellikleri olan konuları seçer.geleneksel çocuk dergileri (onaylı dergiler). » Görsel-işitsel (audio-vizüel) araç ve gereçler. » Masallar.. kitapları. • Öğretim Alanların Göre Dağılım Şöyle Önerilmektedir: Dil-70 ders. Matematik. haftada 5 ders saati. Medya Kültürü alanlarındaki konularıyla birleştirebilir).

ÖĞRENCİ BİLGİ VE BECERİLERİN ÖLÇME VE DEĞERLENDİRİLMESİ Türkçe derslerinde de çalışmaların sürekli olarak değerlendirilmesi çok önemli olduğunu başlangıçta belitmiştik. Bu dönemde de öğretmenin doğru gözlemleri ve değerlendirmeleri çok önemli ve en etkili yoldur.) öğretim yılı başından itibaren her öğrencinin fiziksel. pratik uygulamalar olan sunu ve sözlü alıştırmalar. Öğretmenin. duygusal. ağır ilerleyişler hızlandırılmaya çalışılır. Dördüncü sınıfta Türkçe öğretim dersinin okuma yılı esnasında plan ve programla öngörülen bütün etkinliklerin başlıca ölçme yolları: Öğretmenin gözlemleri. Ölçme ve değerlendirme tür ve aşamaları: DİYAGNOSTİK ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Öğretmen. dolayısıyla yeni tedbirler olarak yeni yöntemler. Öğrencilerin düzeylerini. izlenir. okuma yılın başlangıcında eğitim ve öğretime başlamadan önce öğrencilerin durumunu öğrenebilmek için diyagnostik ölçme ve değerlendirme yapar ve ondan sonra plânladığı etkinliklere geçer.-III.Daha geniş ölçüde düşünüldüğü zaman. öğretmen tarafından 53 . Sınıftan itibaren öğrencilerdeki değerlendirme sayısal değerlendirmeye geçilecek ancak öğretmen bu sayısal değerlendirmeye kadar gelebilmesi için öğrenciyi yine aynı şekilde takip etmeli. toplumsal yönlerden okuma yazmaya hazır olma dereceleri saptanmalı ve bu sürekli olarak izlenmelidir. kanun ilköğretimde betimsel (yazılı olarak) değerlendirme I-III sınıflar arasında öngörmüştü. V. başarısızlık ve gecikmeler için gerekli önlemler alınmalıdır. amaçlanan davranışlara hangi ölçüde yaklaştıklarını saptamaya yarar. her öğrenci için ayrı ve ayrıntılı bir “Ölçme ve Değerlendirme Fişi düzenlemeli. okuma. gerekirse yeni önlemlere gidilmelidir. Bu fişte bu sınıf için amaçlanan davranışlar ayrı yer verir. Öğrenciler sık sık okutturulmalı ve okumadaki gelişmeler ölçülmelidir. yine bir kaç kez betimsel olarak (ki ona I. çalışmalar plânlamaya götürür. testler. sınıflarda Türçe öğretmeni her öğrenci için ayrı ayrı fiş tutar. çalışmalarının verimli ölçüye. sürekli ve planlı programlı olmalıdır. Bu sınıflarda da (IV.mesela:Teşhis (diyagnostik) testleri. izlenmeli. sözlü ve yazılı yoklamalar.4. Her öğrencinin bu davranıştaki başarısı ölçülür. öğrenciyi sürekli olarak izlemeli.-VI. Öğrencilerin gördüklerini. sınıflarda mikrosumatif değerlendirme diyorduk) değerlendirip sonuçları öğrencilere ve velilere bildirecek ve sonunda bütün mevcut bilgileri özetliyerek okuma yılının sonunda en iyi şekilde ve öğrencinin notunu ki o not öğrencinin gerçek bilgisini yansıtacak olan notu ortaya çıkarmalıdır. IV. programların geliştirilmesinde yol gösterici olur. Böylelikle bu birönceki sınıfta planlaştırılan ve gerçekleştirilen etkinliklerin kalitesinin durum tesptini yapıp bir sonraki planlamadaki konu ve etkinliklerin daha kaliteli gerçekleşmesi açısından faydalı olur. izlediklerini ve okuduklarını anlayıp anlamadıkları V. Çünkü değerlendirme: 1. Bunun için öğretmen. Bütün beceriler saptanmalı. Bu önlemlerin yeterliliği de denetlenmeli. veya altan çizili ya da çevreliyerek (çembere alınmış) resimli. sınıfta da sözlü ve yazılı olarak ölçülmesi gerekenler ölçülüp değerlendirilir ancak bu değerlendirme (notlandırma) okuma yılın sonunda sayısal olarak olmalıdır. Türkçe öğretimi.yazılı alıştırmalar yardımıyla yapılmalıdır. Diyagnostik ölçme ve değerlendirmeyi öğretmen değişik tekniklerle uygular/kullanabilirler. Gecikmeler giderilirken. durumu fişe işlenmelidir. izlediği yöntemin. Gözlemler zaman zaman değil. 3. türlü etkinlikleri içeren bir derstir. Ancak. 2.

– Türkçe dersinin kalitesinin artması için Ürün Dosyası veliler için okuma yılı boyunca açık olması gerekmektedir. belli dönemlerde öğrencilerinin bilgi seviyelerini ve programdaki konuların ne derecede kavranıp kavranılmadığını saptama olanağı olabilecektir. Formatif ölçme ve değerlendirmeyi öğretmen birçok metodlarla takip edebilme olanağı vardır: • Öğretmen/öğrenci arasındaki konuşmalarla • Sözlü sunularla • Yazılı yoklamalarla • Testler • Ev ödevleri • Ürün Dosyası (Portfolyo) : – Göstergelerin toplanması (çocukların çalışmaları.hazırlanmış sözlü sorular.) -her öğrenci için ayrı ayrı. Öğretmen burada. öğrenciler tarafından hazırlanmış sözlü sorular. sosyo-duygusal. SUMMATİF DEĞERLENDİRME • Bütün takip ve formatif değerlendirmeye dayanarak öğretmen. FORMATİF DEĞERLENDİRME V. Kayıt listelerinde toplanmış bilgiler. kısa kısa metinler yazarak. sınıfta Türkçe dersi öğretimi süreci esnasında. sosyal ve psikomotorik yönü). 54 MİKROSUMATİF DEĞERLENDİRME • Her üçayın sonunda. el işleri.(formatif olarak hergün hazırlanan fişler) her öğrenci için hazırlanan ve yapılanan etkinliklerden sonra gereken bilgileri kaydetmeye yarayan fişler • Her program alanı için hazırlanmış ayrı ayrı araçlar. velilere ve özellikle öğretmenlerin çalışmalarına yarıyacak bilgilerdir. – Öğrencilerin Ürün Dosyası temizlenerek seçilmmiş örneklerden olmalı ve – Fişler. Belli dönemlere ve belirlenen düzeylere göre her öğrenci için hazırlanan summatif betimsel (yazılı) değerlendirmeden (nottan) sonra okuma yılın sonunda bu değerlendirmeye uygun sayısal . formatif takibin (izleme) yapılması tavsiye edilmektedir. ve gereken notunu belirler (betimsel olarak yazar). Türkçe programıyla ilgili elde ettiği bütün başarılarını kaydeder (kognitif-entelektüel. öğrencinin her program alanı çerçevesi içinde ve her öğrencinin ayrı ayrı gelişim durumunu değerlendirir. Bununla öğretmen. yazılar vb. formatif değelendirmeden elde edilen bilgilere dayanarak betimsel (yazılı) mikro-sumatif değerlendirme yapılır. geri dönüşlü bilgiler olarak öğrencilere.

2008 tarihinde onayladı. Türkoloji kürsüsünde eğitim görevlisi.Üsküp “Tefeyyüz” İlköğretim okulu .05. • Mr.V ve VI. 07-4046/1 kararıyla 22.6.2008 tarihinde aldığı 0718130/1 no’lu kararıyla gereken düzenlemeler yapılmıştır. Sınıf Eğitim Programı Komisyonu Üyeleri: • Doç. 7.okul pedagogu. 6. -Cemile ALİ . Sevin ALİL: Üsküp “Kiril ve Metodiy” Ünivesitesi.5. • Yakup İLYAS: Eğitimi Geliştirme Dairesinde Türkçe Danışmanı -Türkçe program koordinatörü. dokuzyıllık ilköğretim eğitimindeki 4 sınıf için Türkçe öğretim dersi programını no. Osman EMİN . Eğitim ve Bilim Bakanı. Sınıflar Türkçe Dersi Öğretim Programının hazırlanmasında görev alanlar: • Türkçe Dersi İlköğretim 5.5. 55 . • Mr Aktan Ago-Üsküp “Yosip Broz Tito” Lisesi– Türkçe öğretmeni. ÖĞRETİM PROGRAMININ HAZIRLANMASINDA GÖREV ALANLAR İlköğretim 4.Üsküp “Tefeyyüz” İlköğretim okulunda -sınıf öğretmeni.02. ÖĞRETİM KADROSU İLE İLGİLİ NORMATİF Bu öğretim programının gerçekleşmesi için İlköğretim Kanunun öngördüğüne göre Pedagoji Fakültesinden Türkçe bölümünden mezun olan ilköğretim sınıfsal bölümü ve okulöncesi öğretmenleri (profesörleri) ders verebileceklerdir. Sınıflar için Derslik ile V Sınıf eğitim Araç ve Gereçler Normatifi Eğitim ve Bilim Bakanlığı 28. EĞİTİM STANDARDLARI V. Dr.

56 56 .

DEВEТГОDИШЊE ОСНОВНО ОBРAЗОВAЊE НAСТAВНИ ПРОГРAМ СРПСКИ ЈEЗИК 57 57 .

55/05. 58 58 . весник на РМ“ бр. 29/02. 63/04. 42/03. 34/96. 24/96. 81/05.На основу члана 55 става 1 Закона о организацији и раду органа државне управе („Сл. 113/05. министар образовања и науке донео је наставни програм за предмет Српски језик у V разреду деветгодишње основне школе. 44/95. 82/99. 35/06. 82/04. 40/03. 70/06 и 51/07). 35/97. 58/00 и 44/02) члана 24 и 26 Закона о основном образовању („Сл. весник на РМ“ бр.

q da se u~enik/u~enica osposobi da samostalno opredequje glagolskoto vreme i glagolske oblike u pismenom i usmenom izra`avawu. q da u~enik/u~enica usvaja pojmove o pomo}nim glagolima biti i hteti i da pravilno upotrebqava wihove oblike. q da se u~enik/u~enica osposobi da vr{i tematsku i kompozicijsku analizu epske i lirske pesme uo~avawem i opisivawem poetskih slika.1. q da u~enik/u~enica usavr{i tehniku izraznog ~itawa razli~itih vrsta tekstova. opisuje i obave{tava. de~jem romanu. 59 59 . q da u~enik/u~enica usvaja i pravilno upotrebqava pojmove o vrstama imenica. novina i ~asopisa. o govoru lika. dekor. q da se u~enik/u~enica osposobi da samostalno usmeno i pis- meno pri~a. q da se u~enik/u~enica osposobi da samostalno vr{i klasirawe kwiga. q da se u~enik/u~enica osposobi da samostalno prezentuje i razlikuje doga|aje. basni. imenuje i razlikuje samoglasnike i suglasnike i da suglasnike razlikuje po zvu~nosti. q da se u~enik/u~enica osposobi da pravilno upotrebqava pravopisne norme prilikom pisawa. deminutive i augmentative i pravilno ih upotrebqava u govoru i pisawu. prepri~ava. o temi i da se osposobi da ih prepoznaje u tekstu. q da u~enik/u~enica usvaja pojmove o strukturi re~enice i da se osposobi da ih pravilno upotrebqava. ЦИЉЕВИ НАСТАВЕ У V РАЗРЕДУ q da se u~enik/u~enica osposobi da pravilno izgovara. prideva u usmenom i pismenom izra`avawu. q da u~enik/u~enica prepoznaje homonime. likove. scenografiju i kostimografiju filma i pozori{ne predstave. q da u~enik/u~enica usvaja pojmove iz proze: o pri~i. q da se u~enik/u~enica osposobi da samostalno ~ita naslove iz srpske i svetsek kwi`evnosti i da argumentovano govori o likovima i doga|ajima.

prilıkom govorewa i ~itawa. . slike kao znak i signala. • Jezik kao sredstvo • jezi~ni znakovi. • Ve`be za izgovarawe suglasnika u parovima (po zvu~nosti). • Ve`be za razlikovawe zbirnih imenica od ostalih vrsta imenica.2. • Ve`be za usvajawe pojma zbirnih imenica • Ve`be za pravilnu upotrebu zbirnih imenica u govoru. • da razlikuje zbirne imenice od ostalih vrsta imenica. | – }. g – k. • Ve`be za pravilno izgovarawe samoglasnika i suglasnika. • Ve`be za diskriminaciju glasova (b . Gramatika 60 • Da pravilno izgovara glasove • Samoglasnici • samoglasnici. suglasnıke.p. za op{tewe • Signali i simboli kao sredstva za op{tewe Активности и методе • Ve`be za uo~avawe razlika izme|u jezi~nog znaka. x . • da razlikuje suglasnike po zvu~nosti.s.{). • Zvu~ni i bezvu~ni • zvu~ni i bezvu~ni • da imenuje samoglasnike i suglasnici suglasnici. imenice • da pravilno upotrebqava zbirne imenice u govoru. z . d – t.• Imenice: zbirne • zbirne imenice niica. ` .~. КОНКРЕТНИ ЦИЉЕВИ ПРОГРАМСКО ПОДРУЧЈЕ: Језик Циљеви Садржине Појмови Da se u~enik/u~enica osposobi: • da razume jezık kao sistem znakova. • da usvoji pojam zbirnih ime.

• broj. • da samostalno odre|uje glagolsko vreme (u sada{wosti. pro{losti i budu}nosti). • буду}e vreme.• Prisvojni pridevi svojnih prideva i wiho. • da pravilno mewa glagole u sada{wem. • da pravilno upotrebqava ooblike glagola za pro{lost. pro{lom i budu}em vremenu. • sada{we vreme. prisvojnih i pokaznih zamenica. • pro{lo vreme. • Ve`be za razlikovawe li~nih. • Ve`be za mewawe glagola biti i hteti u sada{wem vremenu. • Ve`bi za usvajawe pojma prisvojnih zamenica. sada{wost i budu}nost u govoru (u pismenom i usmenom obliku). • Zamenice: • li~ne • prisvojne • pokazne • Rod i broj kod zamenica • li~ne zamenice.. • lice. • broj. • Ve`be za pravilnu upotrebu glagolskog vrena u govoru (u pismenom i usmenom obliku). licu i broju • glagoli.Циљеви Садржине Појмови Активности и методе • da usvoji pojmove pri. • prisvojne zamenice. • broj.• Rod i broj kod prideva vog roda i brojaj. pro{lom i budu}em vremenu. licu i broju). • pokazne zamenice. • Ve`be za usvajawe pojma prisvojnih prideva. prisvojne i pokazne zamenice u tekstu. prisvojnih i pokaznih zamenica i wihovog roda i broja. • mewawe glagolskog oblika po vremenu. • pro{lo vreme. wihovog roda i broja. • rod. • Ve`be za razlikovawe kategorija roda i broja kod prideva. • budu}e vreme. pro{lost i budu}nost. • da raspoznaje li~ne. • Ve`be za usvajawe pojma pokaznih zamenica. • Ve`be za razlikovawe oblika glagola u sada{wem. 61 . • rod. • Ve`be za mewawe glagola po vremenu (po vremenu. • da pravilno mewa glagole biti i hteti u sada{wem vremenu. • Ve`be za opredeqivawe glagolskog vremena. • Ve`be za usvajawe pojma li~nih zamenica. • da usvoji pojmove li~nih. • da razlikuje oblike glagola za sada{wost. • Glagoli • sada{we vreme • prezent glagol biti i hteti. • prisvojni pridevi.

• da samostalno sastavqa slo`ene re~enice. 62 62 Појмови . a razli~itog zna~ewa) • deminutivi (re~i koje ozna~avaju ne{to {to je umaweno) • augmentativi (re~i koje ozna~avaju ne{to {to je uve}ano) * prakti~na primena bez definisawa • da stekne pojam direktnog govora. • Ve`be za otkrivawe re~i koje ozna~avaju ne{to {to je umaweno ili uve}ano.: Petar ~ita. • Ve`be za otkrivawe re~i koje imaju isti oblik. • augmentativi. prirokom i neophodnim re~eni~nim ~lanovima (predmetom i prilo{kim odredbama. • Re~i: • homonimi (re~i istog oblika./ Petar ~ita kwigu u sobi. • da usvoji pojam proste re~enice. • da pravilno primewuje homonime. • Ve`be za sastavqawe re~enica sa podmetom. • slo`ena re~enica. • da prepoznaje proste re~enice u • prosta re~enica sa podmetom. • indirektan (posredan) govor. • Ve`be za transformaciju indirektnog govora u direktan govor i obrnuto.Циљеви Садржине Активности и методе • Prosta re~nica: • re~enica. kao na pr. • da prepoznaje homonime u re~enici. • direktan (neposredan) govor. • Ve`be za prepoznavawe slo`enih re~enica. deminutive i augmentative u govoru. • Direktan (neposredan) govo • da stekne pojam indirektnog go. • prosta re~enica sa podme. definisawa • Ve`be za sastavqawe re~enice sa podmetom i prirokom. • re~enica.• prosta tom i prirokom re~enica. • da razlikuje slo`ene re~enice od • Slo`ena re~nica prostih re~enica./ Petar ~ita kwigu. • da prepoznaje deminutive u re~enici.metima i prilo{kim odredbama). • da razlikuje proste re~enice od re~eni~nim ~lanovima (predostalih re~enica (slo`enih) u tek. • Aktivnosti za usvajawe pojma direktnog govoraa • Aktivnosti za usvajawe pojma indirektnog govora. • homonimi. • da prepoznaje augmentative u re~enici.• Indirektan (posredan) govor vora. • deminutivi. • Ve`be za sastavqawe slo`enih re~enica. • da prepri~ava uz pomo} indirektnog govora. • Ve`be za pisawe re~i koje ozna~avaju ne{to {to je umaweno ili uve}ano. ali razli~ito zna~ewe. bez definisawa neophodnih re~eni~nih ~lanova). *prakti~na primena bez stu. prirokom i neophodnim tekstu.

• Ve`be za upotrebu skra}enica. 63 63 . punkcijskih znakova za direktan govor. tnom govoru • da pravilno upotrebqava veliko slovo kod pisawa imena naroda i pripadnika naroda. • Upotreba velikog slova • veliko slovo. za direktan govor. direktan govor (dve ta~ke.Циљеви Садржине Појмови Активности и методе Правопис • da pravilno upotrebqava • Upotreba interpunkcij. tire i navodnike u direk. navodnici).• interpunkciski znakovi za •Ve`be za pravilnu upotrebu interinterpunkcijske znakove skih znakova: dve ta~ka. • Ve`be za pravilno pusawe naziva praznika koji po~iwu brojem. kod pisawe imena naroda i pripadnika naroda • Pisawe naziva praznika koji po~iwu brojem • da pravilno upotrebqava • Pisawe skra}enica skra}enice u tekstu. • skra}enice • Ve`be za upotrebu velikog slova kod pisawa imena naroda i pripadnika naroda.tire. • da pravilno pi{e nazive praznika koji po~iwu brojem.

• izrazno ~itawe. dikcija. pauze u re~i. • da usvoji pojam tema u tekstu. • da izvodi dramsku igru. • da ~ita tekst po ulogama. • Ve`be za usvajawe pojma pri~e. • Ve`be za usvajawe pojma ideje. • Ve`be za razlikovawe govora pisca od govora likova. • roman za decu. 64 64 • Pri~a (pojam) • Basna (pojam) • Roman za decu (pojam) • Govor pisca • Govor likova • Tema (imenovawe) • pri~a. • da samostalno da utvr|uje temu i ideju u tekstu. • Ve`be za dramsko ~itawe uloga. • govor pisca.PROGRAMSKO PODRU^JE: ^itawe literature i lektire Циљеви Садржине Појмови Активности и методе Читањe U~enik/u~enica se osposobqava: • da izrazno ~ita umetni~ke tekstove (sa usavr{enom tehnikom). • Ve`be za usvajawe pojma teme. • Ve`be za utvr|ivawe teme u tekstu. • Ve`be za organizovawe dramskih igara u u~ionici. sa usovr{enom tehnikom izraznog ~itawa) • Ve`be za usovr{avawe tehnike izraznog ~itawa (pravilno disawe. . • Usavr{avawe tehnike izraz. • Ve`be za usvajawe pojma romana za decu. tekstova sa umetni~kom sadr`inom.). Tehnike: savremene tehnike kao {to su petoredno. • da razlikuje govor pisca od govora likova. • tema. Литература • da usvoji pojam pri~e. ritam i dr. • da usvoji pojam romana za decu. • basna. • da usvoji pojam basne. stova • Izrazno ~itawe po ulogama (dramska igra u u~ionici. skeletni prikaz. prozor i problemsko postavqawe.• dramsko ~itawe. tempo. • govor likova. intonacija. nog ~itawa umetni~kih tek. • Ve`be za usvajawe pojma basne.

Циљеви

Садржине

Појмови

Активности и методе

Поезија
• da vr{i sadr`insku analizu epske pesme;
• da vr{i sadr`insku analizu lirske pesme;
• da pronalazi patriotska
ose}awa u pesmi;
• da pronalazi humoristi~ne
elemente u pesmi;

• Epska narodna pesma
• Lirska narodna pesma:
• Patriotska pesma
• Humoristi~na pesma
– osnovno os}awe (motiv)
– poetska slika
– opisivawe
– rima (bez definisawe)

• epska narodna pesma;
• lirska narodna pesma;
• patriotska pesma;
• humoristi~na pesma;
• poetska slika;
• rima;

• Ve`be za sadr`insku analizu epske pesme
(nastavna obrada kao epskog teksta).
• Ve`be za sadr`insku analizu patriotske
pesme.
• Ve`be za analizu patriotske pesme po planu
teksta.
• Ve`be za analizu humoristi~ne pesme po
planu teksta.
• Ve`be za analizu lirske pesme sa otkrivawem poetske slike, rime.
• Napomena: koriste se odgovaraju}e savremena tehnika ~itawa i pisawa.

Лектира
• da samostalno ~ita naslove • [est naslova iz srpske • lektira
dela iz srpske i svetske i svetske kwi`evnosti
kod ku}e).
kwi`evnosti;
• da otkriva tematsko-idejnu
osnovu dela;
• da odgovara i da postavqa
pitawa u vezi sa pro~itanim
tekstom;
• da argumentovano govori o
likovima i doga|ajima u tekstu;
• da vr{i lokalizaciju doga|aja po vremenu i prostoru.

(~itawe • Ve`be usmerene na motivaciju za ~itawe
tekstova izvan predvi|enih nastavnih sodr`aja.
• Upoznavawe so osnovnim biografskim podacima o autorima lektirnih dela.
• Ve`be za samostalno otkrivawe tematskoidejne osnove dela.
• Razgovor o pro~itanom tekstu sa argumentovanim govorewem o likovima i doga|ajima u
tekstu.
• Ve`be za lokalizaciju doga|aja po vremenu i
prostoru.
Napomena: primewuju se kreativne tehnike
~itawa i pisawa.

65

ПРОГРАМСКО ПОДРУЧЈЕ: Изражавање и стварање
Циљеви

Садржине

Појмови

Активности и методе

Усмено изражавање
U~enik/u~enica se osposobqava
da usmeno:
• samostalno prepri~ava doga|aj
o kome je slu{ao/la od drugog
lica;
• samostalno prepri~ava tekst
sa umetni~kom i nau~no-popularnom sadr`inom;
• samostalno i op{irno prepri~ava obra|en tekst;
• u obliku rezimea samostalno
prepri~ava obra|en tekst;
• samostalno prepri~ava doga|aj
iz vlastitog do`ivqaja;
• samostalno pri~a po datim tematskim re~ima;
• samostalno opisuje stvar, lik
(idol), sliku.

66


Samostalno
prepri~avawe
doga|aja o kome je ~uo od drugog
lica;
• Samostalno prepri~avawe teksta sa umetni~kom i nau~nopopularnom sodr`inom;
• Prepri~avawe (op{irno) obra|enog teksta;
• Prepri~avawe (u obliku rezimea) obra|enog teksta;
• Pri~awe o doga|aju i o vlastitom do`ivqaju;
– Pri~awe na zadate tematske
re~i;
– Samostalno opisivawe: stvari,
slike, lika/idola.

Prepri~avawe;
• Pri~awe;
• opisivawe;
• obave{tavawe;

• Ve`be za samostalno prepri~avawe
doga|aja o kome je ~uo od drugog lica;
• Ve`be za samostojno preraska`uvawe na obraboteni tekstovi so umetni~ka i nau~no-popularna sodr`ina.
• Ve`be za samostalno op{irno prepri~avawe obra|enog teksta;
• Ve`be za samostalno prepri~avawe
(u obliku rezimea) obra|enog teksta;
• Ve`be za samostalno pri~awe o
doga|aju i o vlastitom do`ivqaju;
• Ve`be za samostalno opisivawe
stvari, lika (idola) i slike.

Циљеви

Садржине

Појмови

Активности и методе

Писмено изражавање
U~enik/u~enica se osposobqava
da pismeno:
• samostalno prepri~ava doga|aj
o kome je slu{ao/la od drugog
lica;
• samostalno prepri~ava tekst
sa umetni~kom i nau~no-popularnom sadr`inom;
• samostalno op{irno prepri~ava obra|en tekst;
• u obliku rezimea samostalno
prepri~ava obra|en tekst;
• samostalno pri~a o doga|aju iz
vlastitog do`ivqaja;
• samostalno pri~a po datim tematskim re~ima;
• samostalno opisuje stvar, lik
(idol), sliku;
• samostalno pi{e pismo.

• Prepisivawe odabranog
dela obra|enog teksta;
• Samostalno prepri~avawe
doga|aja o kome je ~uo od drugog lica;
• Samostalno prepri~avawe
obra|enih tekstova sa umetni~kom i nau~no-popularnom
sadr`inom;
• Prepri~avawe (op{irno)
obra|enog teksta;
• Prepri~avawe (u obliku rezimea) obra|enog teksta;
• Pri~awe o doga|aju i o vlastitom do`ivqaju;
• Pri~awe na zadate tematske
re~i;
• Sastavqawe pri~e po analogiji;
• Samostalno opisivawe:
stvari, slike, lika/idola;
• Obave{tavawe o doga|aju
• Pismo

• Prepisivawe;
• Prepri~avawe;
• Pri~awe;
– opisivawe;
– obave{tavawe;
– pismo;

• Ve`be za samostalno prepisivawe odabranog dela obra|enog teksta;
• Ve`be za samostalno prepri~avawe
doga|aja o kome je ~uo/la od drugog lica;
• Ve`be za samostalno prepri~avawe obra|enih tekstova sa umetni~kom i nau~no-popularnom sadr`inom;
• Ve`be za samostalno op{irno prepri~avawe obra|enog teksta;
• Ve`be za samostalno prepri~avawe (u
obliku rezimea) obra|enog teksta;
• Ve`be za samostalno pri~awe o doga|aju i o vlastitom do`ivqaju;
• Ve`be za sastavqawe pri~e po analogiji;
• Ve`be za samostalno opisivawe stvari,
lika (idola) i slike;
• Ve`be za pismeno obave{tavawe;

67

ПРОГРАМСКО ПОДРУЧЈЕ: Медијумска култура
Циљеви

Садржине

Појмови

Активности и методе

U~enik/u~enica se osposobqava
da:
• samostalno prepoznaje doga|aje
u filmu i u pozori{noj predstavi;
• samostalno prepoznaje dekor u
filmu i u pozori{noj predstavi;
• samostalno prepoznaje scenografiju i kostimografiju u filmu i u pozori{noj predstavi;
• samostalno prepoznaje muzi~ku
ilustraciju u filmu i u pozori{noj predstavi;
• Samostalno vr{i pretra`ivawe kwi`nog fonda i de~jih ~asopisa.

razlikovawe:
doga|aja u:
– filmu;
– pozori{noj predstavi;

• Doga|aj;
• likovi;
• dekor;
• scenografija;
• kostimografija.

• Ve`be za utvr|ivawe znawa o doga|ajima u filmu;
• Ve`be za utvr|ivawe znawa o doga|ajima u pozori{noj predstavi;
• Ve`be za utvr|ivawe znawa o dekoru u filmu;
• Ve`be za utvr|ivawe znawa o dekoru u pozori{noj predstavi;
• Ve`be za utvr|ivawe znawa o
scenografiji u filmu;
• Ve`be za utvr|ivawe znawa o
scenografiji u pozori{noj predstavi;
• Ve`be za utvr|ivawe znawa o kostimografiji u filmu;
• Ve`be za utvr|ivawe znawa o kostimografiji u pozori{noj predstavi;
• Ve`be za samostalno pretra`ivawe kwi`nog fonda i ~asopisa.

razlikovawe:
likova u:
– filmu;
– pozori{noj predstavi;
razlikovawe:
dekora u:
– filmu;
– pozori{noj predstavi;
razlikovawe:
scenografije u:
– filmu;
– pozori{noj predstavi;
razlikovawe:
kostimografije u:
– filmu;
– pozori{noj predstavi;
Biblioteka
– samostalno pretra`ivawe
kwi`nog fonda i ~asopisa.

68
68

Preporuke za kori{}ewe godi{weg fonda ~asova: 180 ~asova godi{we. nisko/visoko. levo/desno. preporu~uje se da nema upe~atqivo velikih vremenskih odstupaka za realizaciju sadr`aja. bioskopi. analiza likova. Planirawem se uzima u vid respektivna vrednost strukturnite podru~ja. muzi~kog obrazovawa i fizi~kog i zdravstvenog obrazovawa. programskim sadr`ajima iz predmetnog podru~ja daje mesto i da se planira vreme wihove realizacije prema wihovoj obrazovno-vaspitnoj vrednosti u odnosu na programske ciqeve i zadatke. 69 69 . Po nastavnim podru~jima predla`e se: jezik . • internet. izra`avawe i stvarawe . • ~asopisi . biblioteke. Isto taka.3. potrbeno vreme za realizaciju.. re~nici i sl. U ukupno planirawe sadr`aja nastavnog predmeta srpski jezik treba ukqu~ivati i planirawa koja su povezana sa vrednovawem postignu}a u~enika za vreme realizacije i. sa matematikom (kod shvatawa odnosa izme|u stvari i re~i.10 ~asova. Izra`avawe i stvarawe i Medijumska kultura).70 ~asovaa. treba uva`avati ~iwenicu da se. Prilikom odre|ivawa broja ~asova za predmetna podru~ja treba imati u vidu i spe- cifi~nosti uslova za izv|ewe ove nastave u {koli gde radi nastavnik. muzeji. likovno obrazovawe. na kraju.70 ~asova.tradicionalno potvr|eni ~asopisi za decu (odobreni ~asopisi). Ipak. sa likovnim obrazovawem (povla~ewem raznih vrsta linija vr{i se priprema za pisawe. Planirawe nastave iz srpskog jezika treba da bude u koordinaciji sa Nastavnim planom i programom za ovaj predmet i da obuhvata programske sadr`aje iz svih obrazovno-vaspitnih podru~ja (Jezik. • enciklopedije. ~itawe.CD. Sadr`aji iz ovih podru~ja kao {to su otkrivawe poetskih slika.30 ~asova. gde se slobodnim crtawem dolazi do elemenata slova). obrazovni softveri. • audio-vizuelna sredstva i druga sredstva u zavisnosti od predmeta . 5 ~asova nedeqno. matematike. pojmova: gore/dole. domovi kulture. matematika. ДИДАКТИЧКЕ ПРЕПОРУКЕ Sodr`aj nastavnog programa za predmet srpski jezik omogu}uje integrirano planirawe sa nastavom iz predmeta upoznavawe okoline. sa muzi~kim obrazovawem (kroz sadr`aje koji su povrzani sa samoglasnicima i suglasnicima). • drugi izvori u~ewa u neposrednoj okolini: spomenici kulture. doga|aji iz dela mogu se povezati sa sadr`ajima iz nastavnih predmeta upoznavawe okoline. u planu rada. likovnog obrazovawa. pozori{ta. povla~ewa linija ili kod pribli`ne i ta~ne brojnosti brojeva kao vrste re~i). Polazna osnova prilikom planirawa treba da bude nastavni sadr`aj. iz odre|enih obrazovnih perioda. sa fizi~kim obrazovawem (izvode se ve`be za pravilno disawe i ve`bi za razvoj sitne muskulature ruku). Svim sadr`ajima se ne mo`e i ne treba posve}ivati jednaka pa`wa u nastavi. Knji`evnost i lektira. U integriranom planirawu predmetnog podru~ja Jezik mogu se ukqu~iti i sadr`aji iz: upoznavawa okoline (kada se u~enik upoznaje sa vrstama re~i u usmenom i pismenom izra`avawu prilikom imenovawa i opisivawa okoline). medijumska kultura . izabran na nivou {kole odobren od strane ministra – ~itanka. kao i nivo postignu}a postavqenih ciqeva. nacionalni parkovi itd. muzi~ko obrazovawe i fizi~ko obrazovawe. ^itawe. kwi`evnost i lektira . Nastavna sredstva: • uxbenik za odgovaraju}i predmet.

СУМАТИВНО ОЦЕЊИВАЊЕ – Na osnovu ukupnih podataka dobivenih pra}ewem i proverom postignu}a u~enika u toku realizacije nastavnog programa.) za svkog u~enika posebno. kao {to su: dijagnosti~ki testovi. ФОРМАТИВНО ОЦЕЊИВАЊЕ U toku nastave iz srpskog jezika u petom razredu preporu~uje se formativno pra}ewe koje }e omogu}iti formirawe objektivnih opisa kao povratna informacija o postignu}ima u~enika u odre|enom vremenskom periodu koja se zapisuju i broj~anom ocenom. pisawem kratkih sastava. kao i za ocewivawe postignu}a u~enika toku nastavne godine. Formativno pra}ewe postignu}a u~enika nastavnik mo`e da realizije kori{}ewem vi{e metoda ocewivawa: • Razgovori nastavnik/u~enik • Usmene prezentacije • Pismene ve`be • Testovi 70 • Doma}i zadaci • Portfolio . ОЦЕНИВАЊЕ ПОСТИГНУЋА УЧЕНИКА ДИЈАГНОСТИЧКО ПРОВЕРАВАЊЕ И ОЦЕЊИВАЊЕ Na po~etoku {kolske godine nastavnik vr{i dijagnosti~ko proveravawe i ocewivawe u ciqu spoznaje stawa takvog kakvo ono jeste.sakupqawe pokazateqa (de~je izrade. Dobiveni pokazateqi predznawa u~enika predstavqaju osnovu za planirawe i realizaciju nastavnog programa. a u funkciji kvalitetnog planirawa i realizirawa budu}ih aktivnosti. • Portfolio u~enika sa pro~i{}enim i selektiranim podacima nastavqa se u narednom. usmena pitawa koja je sam pripremio. vi{em razredu. u okviru svakog programskog podru~ja. Dijagnosti~ko proveravawe nastavnik mo`e da realizuje primenom vi{e instrumenata. Na kraju {kolske godine.4. • Portfolio treba da bude dostupno roditeqima u toku cele {kolske godine kako bi oni mogli da doprinesu kvalitetnoj realizaciji nastavae iz srpskog jezika. dela. nastavnik izvodi odgovaraju}u numeri~ku ocenu. nastavnik konstatuje (opisuje) i izvodi broj~anu ocenu postignu}a svakog u~enika pojedina~no. . iskazi i sl. usmena pitawa pripremqena od strane u~enika.

05. razredna nastavnica u osnovnoj {koli „Sv. Napomena: Nastavnici koji }e predavati srpski jezik u razrednoj nastavi treba da znaju srpeki jazik. asistent na Filolo{kom fakultetu „Bla`e Koneski“ – Skopje.Gorica Velovska. 6.5. profesor srpskog jezika – Ohrid. Kiril i Metodij“ – Skopje.Pedago{ki fakultet – profesor razredne nastave. КОМИСИЈА ЗА ИЗРАДУ НАСТАВНОГ ПРОГРАМА » Nada Nikolovska. НОРМАТИВ ЗА НАСТАВНИ КАДАР 7. . . a vo skladu sa Zakonom o osnovnom obrazovawu. » m-r Nenad Vujadinovi}. opremu i nastavna sredstva za devetogodi{wu osnovnu {kolu. predvi|eno je da ovu nastavu realizuju nastavnici koji su zavr{ili: . 02. » Sowa Jovanovska. 07-1830/1 od 28. 2008 godine. koji je doneo ministar za obrazovawe i nauku Re{ewem br. » Marina Markoska.Filozofski fakultet – diplomirani pedagog. profesor u osnovnoj {koli „Lazo Trpovski“ – Skopje. savetnik u Birou za razvoj obrazovawa Skopje. 07-4052/1 године 22. Znawe srpskog jezika ocewuje komisija koju formiraju Biro za razvoj obrazovawa i Filolo{ki fakultet „Bla`e Koneski“. Наставни програм за срpски језик у петом разреду деветогодишњег основног образовања донео је министар образовања и науке решењем бр. ПРОСТОРНИ УСЛОВИ ЗА РЕАЛИЗИРАЊЕ НАСТАВНИХ ПРОГРАМА Program se u odnosu na prostorne uslove temeqi na Normativu za prostor.2008. Za realizaciju nastavnog programa za srpski jezik. 71 71 .

72 72 .

DEВEТГОDИШНО ОСНОВНО ОBРAЗОВAНИE НAСТAВНA ПРОГРAМA МAКEDОНСКИ ЈAЗИК за учениците од другите заедници 73 .

81/05. 74 . 35/97. 82/99. 29/02. министерот за образование и наука донесе наставна програма по предметот македонски јазик за учениците од другите заедници за V одделение на деветгодишно основно училиште. весник на РМ“ бр. 58/00 и 44/02) член 24 и 26 од Законот за основно образование („Сл. 40/03. 70/06 и 51/07).44/95. 42/03. 24/96. 113/05. 55/05. 35/06.Врз основа на член 55 став 1 од Законот за организација и работа на органите на државната управа („Сл. 63/04.весник на РМ“ бр. 82/04. 34/96.

q да користи елементарни граматички и правописни правила при читањето и пишувањето. q да се оспособува да прераскажува краток текст. q да оформува реченици со основните реченични членови (подмет. q да чита со разбирање и со почитување на интерпункциските знаци. q да го збогатува речникот со нови зборови на македонски јазик. q да користи правилен род на зборовите во реченицата. q да ги разликува именките по род и по број. слики и суштества. q воведување во елементарна анализа на текст. ЦЕЛИ НА НАСТАВАТА ЗА IV ОДДЕЛЕНИЕ Ученикот/ученичката: qда се поттикнува за активно слушање и за разбирање на македонски стандарден (литературен) јазик. q да развива чувство на припадност на Република Македонија и почит кон другите култури. предмет. q да се оспособува да опишува предмети. 75 . прирок. q да се оспособува да раскажување на зададена тема. q да ги разликува глаголските форми според времето кога се извршува дејството. прилошки додатоци).1. q да ги разликува придавките во спореба со другите зборовни групи во македонскиот јазик.

• разликува глаголски форми кои означуваат идност. сегашно. КОНКРЕТНИ ЦЕЛИ ПРОГРAМСКО ПОDРAЧЈE: Јазик Cели Содржини Поими Aктивности и методи Граматика • да ги знае согласките и само. • правилно ги употребува именките и го разликува нивниот род и број.2. • ги препознава придавки и гради именска група (придавка и именка) кои се согласуваат по род и по број. • да ги чита и да ги пишува со • Броеви зборови броевите до 100 • Броеви • за правилно пишувањесо зборови на броевите од 1 до 100. • разликување на глаголски форми кои означуваат идност.• Самогласки и согласки. гласките во македонскиот стандарден јазик. совите од македонскиот стандарден јазик. Глаголи во: • сегашно време • минато време идно време • Вежби за разликување на глаголски форми кои означуваат сегашност. 76 • Самогласки и со. • разликување на глаголски форми кои означуваат минатост. • за споредување на самогласките и согласките во македонскиот јазик во споредба со мајчиниот јазик. . • Видови зборови • Именки • именки (род и број кај • Придавки именките) • Род • придавки • Број • Вежби за откривање на родот и на бројот кај именките. • разликува глаголски форми • Глаголи (искажани во кои означуваат сегашност. • за препознавање на придавки и усогласување според родот и според бројот со именките во реченицата.• Вежби за изговор и за разликување на глагласки. минато и идно • разликува глаголски форми време) кои означуваат минатост.

• Вежби за драматизација на текст (текстови со дијалог и драмски текстови). • Слушање на текст прочитан од наставникот или следење на аудио или видео запис. ПРОГРAМСКО ПОDРAЧЈE: Читање литература и лектира Cели Содржини Поими Aктивности и методи Читање литература и лектира Ученикот/ученичката: да се оспособува: • за правилно гласно читање. • за читање во себе со разбирање на текстот. прирок и додатоци за предмет и прилошки определби). 77 . • за составување на проста реченица со подмет и прирок. предмет и прилошки определби. – изразно читање (интонација на расказна.подмет и прирок. • Читање во себе. • Логично читање. • за изразно читање со почитување на интерпункциските знаци. Логично читање. • да користи правилен род на зборови¬те во реченицата. а) гласно читање. Реченица • видови реченици според состав (проста .Cели Содржини Поими Aктивности и методи • да составува прости реченици (реченици со подмет и прирок. Читање во себе. прирок и додатоци (предмет и прилошки определби) без именување на реченичните членови • Реченица • Реченични членови • Подмет • Прирок • Предмет • Прилошки определби • Вежби за составување на проста реченица со подмет и прирок. б) изразно читање. подмет. • Вежби за правилно гласно и логичко читање со почитување на интерпункциските знаци (читање на текстови напишани на македонско кирилско писмо). реченици со поидмет. • користење на правилен ред на зборовите во реченицата. прашална и извична реченица).

Лектира • да развива интерес да чита книги • лектира на македонски јазик. • анализа (тематско-идејна. • Откривање на тематско-идејна основа на текстот. 78 78 • лектира • По предложени наслови . • Методи: Меtоd на pрашања и оdgовори (хеврисtички разgовор . изработка план на текстот за опишување на ликови. .насочувачки pрашања во кој се врши tемаtско-иdејна анализа и комpозициска анализа).Cели Содржини Поими Aктивности и методи Литература Ученикот/ученичката: да се оспособува: • да прави план на текст. • структура (план) на текст. • Вежби за воочување на структурата на текстот (план на текстот). по план на текстот и на ликовите во текстот).три дела од македонски автори • Меtоdи: Анализа на tексt. • да прави елементарна анализа: • идејно-тематска • по план на текстот • на ликови Обработка на текст • редослед на настани (структура. план на текстот) • Откривање на идејно-тематска основа на текст како и анализа на ликови • Анализа на текст и ликовите во текстот.

празници. театарска претстава) на македонски стандарден јазик.) по план на раскажување. 79 79 . државни и верски. • Вежби за опишување на предмет. • да се оспособи да прераскажува содржини од различни медиуми (дневен печат.• Прераскажување • Вежби за прераскажување на содржини ботен текст. • Прераскажување на обра. училишен живот. прочитан текст.• Разговор донскиот стандарден јазик да го користи за воспоставување културен комуникациски однос со опкружувањето. продавница. театарска претстава (по даден план) на македонски стандарден јазик. театар и др. пошта. слики.• предмети. село. • да се оспособи да раскажува по • Раскажување зададена тема (настан од семејниот живот. училиште. радио.ПРОГРAМСКО ПОDРAЧЈE: Изразување и творење Cели Содржини Поими Aктивности и методи Усно изразување • Ученикот да се оспособува маке. • Разговор • Вежби и игровни активности за водење на разговор на тема: семејство. приватна забава (роденден). град. суштество по даден план за опишување. театар. суштества скиот стандарден јазик (по план (по план на опишување) за опишување). јазик. слика. ТВ. • Раскажување • да се оспособи правилно да Опишување на: • Опишување опишува користејќи го македон. по даден план на македонски стандарден следена ТВ и радио емеисија. излет и др. • Вежби за раскажување по зададена тема на македонски стандарден јазик (според план на раскажување).

и сл. 80 80 • Препишување на избран дел од текстови (строфи од песна. • вежби за подредување на зборови во реченичен ред пр. диктат автодиктат • Прераскажување • Раскажување • Опишување • Деловни состави (честитка) Писмена работа • Вежби за препишување на избрани делови од текстови (строфи од песна. описи. раскажување. • Диктат. • Диктат • Автодиктат • Прераскажување • Раскажување • Опишување • Деловни состави (честитка) • Писмена работа препишување.: . • Автодиктат. описи. монолози од прозен текст и сл. • Вежби за писмено прераскажување. • Вежби за корекција на погрешно напишани зборови. искажување желби и благодарност. дијалози. опишување.). . дијалози.).). • Писмена работа (најмалку две по претходно изработени вежби за писмена работа).Cели Содржини Поими Aктивности и методи Писмено изразување • да пишува зборови и различни видови реченици на македонски стандарден јазик. монолози од прозен текст и сл.Книга Асан чита / Асен чита книга. • Вежби за дополнување на реченици со испуштени зборови. • да пишува кратки текстови со почитување на правописот на македонскиот стандарден јазик. • Вежби за честитање.

имиња на улици. Изборот и примената на формите и методите ќе зависи. Речениците кои ќе се користат треба да бидат наменски и во истите да станува збор за лица. Чиtањеtо во себе треба да се увежбува со учениците кои веќе правилно и точно го применуваат гласното читање. слушање и разговор за одредена тема. При реализацијата на содржините од ова програмско подрачје треба да се користат лексички. Програмското подрачје Литература и лектира има за цел ученикот да ја совлада техниката на читање во себе и на гласното читање и да развие навики за почитување на интерпункциските знаци. Иако во програмата ова програмско подрачје е издвоено како посебно подрачје со посебни содржини и форми на работа треба да се има предвид дека истото остварува внатрешна интеграција со другите програмски подрачја. пред сѐ. За успешна реализација на планираните активности треба да се планира организирано набљудување. ДИДАКТИЧКИ ПРЕПОРАКИ Остварувањето на општата цел на предметот македонски јазик за учениците од заедниците за периодот од IV до VI одделение ќе биде успешно доколку целосно се исполнат сите конкретни цели кои се систематизирани по одделенија и периоди.3. знаењето и поимите е предвидено да се прошируваат и развиваат од одделение во одделение. Гласноtо чиtање има за цел да го следи и увежба изговорот. Содржините од програмското подрачје Јазик. на вежбите за дискриминација на гласовите. настани и појави од секојдневниот живот. предмети. од способеностите и предзнаењата на учениците. За програмското подрачје Почеtно чиtање и pишување предвидени се околу 20 часа од вкупниот фонд часови (72). фирми. на акцентот и интонацијата. Текстовите за читање треба да бидат кратки (по содржина и по структура на речениците). Преку овие вежби вниманието треба да се посвети на правилниот изговор. иако повеќе треба да доминира гласното читање. а истовремено ученикот и да го разбере прочитаното. Подрачјето Изразување и tворење има за цел да ја развие културата на усното и писменото изразување на ученикот. да бидат динамични и интересни. Непознатите зборови во текстот претходно треба добро да им се објаснат на учениците. Во процесот на усвојувањето на читањето и пишувањето покрај учебникот препорачливо е да се користат што повеќе природни ситуации: читање на натписи. Наставата за pочеtно чиtање иpишување треба да се реализира со современи форми методи на работа. При реализацијата на програмското подрачје Јазик треба да се тргне од реченицата како основна говорна единица. наслови на книги. а подоцна и за прочитан текст. сликовници и сл. Во ова одделение и во целиот овој период паралелно се негуваат двата вида на читање. морфолошки и семантички вежби. 81 81 .

Оценувањето на постигањата на учениците е бројчано. опрема и наставни средства за деветгодишното основно училиште донесен од страна на министерот за образование и наука со решение бр.4.. Педагошки факултет .Климент Охридски” – Скопје Насtавнаtа pроgрама pо pреdмеtоt макеdонски јазик за ученициtе оd dруgиtе заеdници за pеttо оddеление во dевеtgоdишноtо основно образование ја dонесе минисtероt за образование и наука со решение бр. КОМИСИЈА ЗА ПОДГОТОВКА НА НАСТАВНАТА ПРОГРАМА Програмата во однос на просторните услови се темели на Нормативот за простор.Климент Охридски” –Скопје » Анита Штерјовска.4057/1 на dен 22.Скопје – раководител » д-р Благица Петковска. советник по македонски јазик и литература... професор.2008 gоdина 82 . професор. » Филолошки факултет – наставна насока: Македонски јазик. Педагошки факултет .07-1830/1 од 28. 07. Биро за развој на образованието . раскажување слушање и разбирање на говорот.. ОУ . Филолошки факултет – наставна насока: Македонска книжевност и јужнословенски книжевности со македонски јазик како втор главен предмет. српски јазик и книжевност. Притоа. НОРМАТИВ ЗА НАСТАВЕН КАДАР Оценувањето на знаењата на учениците се врши по пат на примена на современи педагошки методи при што наставникот ќе води сметка за следење на постигањата на ученикот според претходно планираните цели. професор. професор.Климент Охридски” –Скопје » Елизабета Стојановска. ОУ . тој ќе користи најразновидни инструменти за оценување и самооценување во однос на остварениот напредок на способностите за читање.2008. ОЦЕНУВАЊЕ НА ПОСТИГАЊАТА НА УАЧЕНИЦИТЕ 6. пишување. Наставата по македонски јазик од IV до VI одделение за учениците од заедниците може да ја изведува лице со завршен: » Филолошки факултет – наставна насока: Македонски јазик и македонска книжевност.05. » Педагошки факултет – група Одделенска настава на македонски јазик 5.02.25 Мај” – Скопје » Билјана Петрушевска. » Мито Стефаноски. ПРОСТОРНИ УСЛОВИ ЗА РЕАЛИЗАЦИЈА НА НАСТАВНАТА ПРОГРАМА 7.

DEВEТГОDИШНО ОСНОВНО ОBРAЗОВAНИE НAСТAВНA ПРОГРAМA AНГЛИСКИ ЈAЗИК 83 83 .

58/00.Врз основа на член 55 став 1 од Законот за организација и работа на органите на државната управа („Сл. 84 . весник на РМ“ бр. весник на РМ“ бр.103/08). 44/02 и 82/08) и член 25 од Законот за основно образование („Сл. министерот за образование и наука донесе наставна програма по предметот англиски јазик за V одделение на деветгодишното основно образование.

Современата настава по странски јазици за учениците од 6 до 14 години ја определува широко сфатената цел за усни и писмени комуникациски компетенции на странскиот јазик проширени со читачки. Постигнувањето на компетенциите согласно наведените нивоа ќе биде прикажано преку очекуваните резултати во програмата за шесто одделение. Во услови на учење на англискиот јазик во Република Македонија учениците по првите три години на учење на англиски јазик (I­III одделение) можат делумно да го постигнат нивото А1 (подготвително ниво). односно 108 часа годишно и има статус на задолжителен предмет. т. Во подрачјето на елементарно ниво тоа се нивоата А1 (подготвително ниво/Breakthrough) и А2 (темелно ниво/Waystage). по следните три години на учење на англискиот јазик (IV­VI одделение) можат целосно да го постигнат нивото А1 (подготвително ниво) и можат делумно да го постигнат нивото А2 (темелно ниво). Предметот англиски јазик во петто одделение се изучува со 3 (три) часа неделно. од првата година на задолжителното основно образование. неговиот когнитивен-афективно-социјален развој. Наставата е насочена на ученикот како субјект на наставниот процес. односно на развојот на неговата самостојност во учењето и стекнување на стратегии на учење како основа за доживотно учење. Застапеноста на предметот во наставниот план за деветгодишното основно образование се должи на современите тенденции во образовните системи на повеќето земји од Европската унија. со изучување на истиот се започнува од најмалата возраст на учениците.е. 85 . Појдовни основи за изготвувањето на наставните програми за V (петто) одделение во основното деветгодишно образование се: q програмскиот документ Концеpција за dевеtgоdишноtо основно образование (содржини и организација на воспитнообразовната дејност) од 2007 година.1. социокултурни и интеркултурни компетенции. Преdмеtоt анgлиски јазик во pеttо оddеление се изучува со 3 (tри) часа неdелно. каде што на изучувањето на првиот странски јазик му е посветено посебно внимание. кои разликуваат вкупно шест нивоа на комуникативно користење на странскиот јазик. ВОВЕД Предметот анgлиски јазик како прв странски јазик е застапен во наставниот план за деветгодишното основно обрзование во сите три развојни периоди почнувајќи од прво одделение па сѐ до крајот на деветтото одделение. оdносно 108 часа gоdишно и има сtаtус на заdолжиtелен pреdмеt 1 Како ориентација во однос на нивоата на јазични компетенции кои учениците би требало да ги постигнат на крајот на одделни воспитно-образовни периоди на основното образование се земени предвид насоките од Заеdничкаtа евроpска референtна рамка за јазициtе. q Заеdничкаtа евроpска референtна рамка за јазициtе (теориските основи и целите на современата настава по странските јазици и нивоата на компетенции за комуникативна употреба на странскиот јазик)1. во подрачјето на самостојно користење на јазикот нивоата Б1 (преодно ниво/Threshold) и Б2 (самостојно ниво/Vantage) и во подрачјето на компетентно користење на јазикот ниво Ц1 (напредно ниво/Effective Operational Proficiency) и Ц2 (највисоко ниво/Mastery). Имено.

qда се здобие со знаења за други култури. ЦЕЛИ НА НАСТАВАТА ВО V ОДДЕЛЕНИЕ Ученикот/ученичката: qда се оспособи слухово и визуелно да препознава нови зборови и куси искази и да го разбере нивното значење. qда може да води едноставна комуникација на ниво на усвоениот вокабулар и со примена на јазични функции блиски на возраста на учениците. 86 .2. qда може да чита со разбирање куси и едноставни искази и текстови за идентификување на конкретни информации. qда може да репродуцира и продуцира зборови и едноставни јазични искази. qда се оспособи да пишува зборови по спелување и едноставни јазични искази со правилна употреба на интерпункцијата.

– секојдневни обврсњето на лексичките ки и активности единици. igri od tipot Find your fa­ vourite food со користење на флеш карти. museum. фотографии или цртеж и сл. ve`bi od tipot Odd word out. анкетирања “Are you he­ althy?”. bank. zoo. или говорот на наставникот и репродуцирање на слушнаIt often rains in au­ тото. Активности од типот на вежби со слушање аудиоснимки Gostivar is the town или говорот на наставникот и репродуцирање на слушнаwhere I live. пополнување прашалници “How often do you …?”. Лексичкиот материјал сукцесивно се проширува и се повторува. Wordbox и сл. Здрава исхрана. вежби од типот пишување кратки реченици со дадените прилози за зачестеност и сл. Местото каде живеам Skopje is a noisy city. 2 При обработка на новиот лексички материјал не треба да се воведуваат повеќе од 7 до 8 нови лексички единици по наставен час. или говорот на наставникот и репродуцирање на слушнаpost office. здрав живот Поими Aктивности и методи I sometimes go to bed Активности од типот на вежби со слушање аудиоснимки at 10 p.3. учење на песнички проследени со TPR “In and out the shops and houses”.m. tumn. … тото. Активности од типот на вежби со слушање аудиоснимки street. да ги репродуцира и да ги употребува во соодветни говорни ситуации. 87 . square. Градот со своите обележја building. римувалки “Tall shops” итн. КОНКРЕТНИ ЦЕЛИ ЛEКСИЧКИ EDИНИCИ2 Cели Содржини Ученикот/ученичката: Мојот свет • да го разбере значе. тото. An apple a day keeps Активности од типот на вежби со слушање аудиоснимки the doctor away! … или говорот на наставникот и репродуцирање на слушнаStop ­ pollution! тото. пополнување прашалници. опишување на родното место по даден постер.

crac­ kers. учење на песнички проследени со ТПР „Сиренс”. half past . активности од типот на водење дискусија на тема: Мојот омилен дел од денот. Sirens game и сл. игри со симулација “Going to the doctor’s”. pudding. a heada­ che. a stomachache.…… presents. Traffic lights. bunny. учење на песнички проследени со TPR „Miss Polly had a dolly” и сл.… o’clock. изработка на честитки за одредени празници. цртање на сообраќајни знаци. Време: • делови од денот • единици за време morning. игри од типот Wordbox. учење на песнички. симулација на претстава по повод одреден празник. a quarter to/ past … Активности од типот на вежби со слушање аудиоснимки или говорот на наставникот и репродуцирање на слушнатото. a temperature. правилно однесување pedestrian crossing. trick or treat.Кога некој стигнува до бројка која содржи или се дели со 5 вика fish. На лекар (здравствени тегоби) a sore throat. cold … Активности од типот на опишување на слики на тема поврзано со тегоби. на раскрсница traffic police … Презентирање на сообраќајни знаци преку постер. … Активности од типот симулирање на говорна ситуација на тема Празници. … Easter­ eggs. … операции Активности од типот на пеење песни со броење “Five currant buns”.Cели 88 Содржини Поими Aктивности и методи Сообраќајни знаци и crossroad. Ако бројката содржи или се дели со 5 и 7 вика fish and chips) и др. Празници: • опишување на активностите поврзани со празниците и споредување на обичаите Halloween ­ jack­o’­lan­ tern. игри со броење “Fish and chips” (Учениците седнати во круг почнуваат со броење до 100. minus. а кога стигнува до бројка која содржи или се дели со 7 вика chips. equals. basket. • Основни математички plus. … Christmas­ carols. римувалки и сл. вежба од типот симулација (учениците се ставаат во улога на пешак или омиленото сообраќајно средство кое се движи на коловозот). . вежби од типот поврзување на дадена слика со име на даден дел од денот. afternoon. пеење песнички и сл. evening. traffic lights. флеш карти или слика. tree.

разбира и употребува формата на Present Continuous Tense со идно значење во потврдна форма. ма 3 Граматичките структури никогаш не се толкуваат експлицитно. • користење на реалија како средство за реализација на одредени содржини од граматиката.ГРAМAТИЧКИ СТРУКТУРИ3 Cели Содржини Поими Ученикот да ја препознава фор. Present Continuous They’re making a pizza • играње по улоги и симулации на дадени сиTense со идно значе. • Ученикот да ја препознава.this evening туации и сл. идно значење во потврдна форма. туку нив учениците ги усвојуваат глобално во предложени јазични структури. подредување.dparents this weekend. •. цртање. • вежби од типот на вербално реагирање на поставено прашање. • игри со броење. 89 . Активности кои се сугерираат за реализација на содржините од граматиката се следните: • слушање на исказ од наставникот и невербално реагирање на истиот (мимика. ње во потврдна форма Aктивности и методи Активностите и методите кои ги сугерираме можат да се применат во сите наведени содржини во граматиката согласно барањата за изучување на граматичките структури.вежби со користење на илустрации. TPR. гестикулација. • песнички. флеш карти и постери. ње во потврдна фор• Активност од типот Jazz Chants.Пресент Continuous He’s visiting his gran­ мата на Present Continuous Tense со Tense со идно значе.

90 • Ученикот да ги препознава и правилно Описни придавки применува описните придавки.Cели Содржини Поими • Ученикот да ја препознава формата на Present Continuous Tense What are you doing this wee­ Present Continuous Tense (сегашно време) со идно значење во kend? со идно значење во прашална форма за прашална форма планирање на идни дејства. at the moment nuous Tense • Ученикот да ја разбере и препознае раБројни и небројни именки зликата кај бројните и небројните именки и правилно да ја применува.. second.. on Sunday... a sandwich. • Ученикот правилно да ја разбере и при.Формата would менува учтивата форма на would за усна комуникација Would you like to go to the ci­ nema? Aктивности и методи .. quiet. • Ученикот да може да ги препознава pri­ lozite za vreme na Present Continuous Tense (сегашно време) со идно значење. Prilozi za vreme na Present usually.Разлики помеѓу Present ката помеѓу Present Simple Tense и Present Simple Tense и Present Con­ tinuous Tense Continuous Tense. sometimes: Simple Tense i Present Conti­ now. sugar. small. fruit • Ученикот да ги препознава и правилно 1-100 употребува главните броеви (1-100) и first. Прилози за време на Pre­ tomorrow.. Ana walks to school every day...tenth редните броеви (1-10). noisy.. big. next sent Continuous Tense со week идно значење • Ученикот да може да ја препознае разли. • Ученикот да ги разбира и препознава прилозите за време на Present Simple Tense и Present Continuous Tense. She’s walking to school now.

Must.Cели Содржини Поими • Ученикот да може да го препознае Формата going to значењето на going to формата за искажување на идни желби и планови. Aктивности и методи How much sugar do you need? How many oranges do you need? 91 .препознава и правилно да ги применува прилозите за место. Глаголска именка (Gerund) I like playing computer. • Ученикот даја препознава и правилно да How much i How many ја применува разликата помеѓу How much и How many во контекст на бројни и небројни именки. • Ученикот да ја препознава и правилно употребува формата на глаголската именка (Gerund) за искажување на хоби и интереси. beside…. I’m going to be a doctor. mustn’t You must study! You mustn’t cross the street on red light. • Ученикот да може да го разбере и препознае значењето на must во контекст на извршување на обврска. Прилози за место Next to. • Ученикот да може да ги разбира. како и за искажување строга забрана.

I’m from Skopje. Претставување и давање основни податоци за име. работи во двојки . Увежбување на јазичната функција преку работа во двојки. слики и постери. Активности во групи и драматизации.ЈAЗИЧНИ FУНКCИИ Cели Содржини Поими Aктивности и методи Ученикот: • да може да води едноставна комуникација во соодветни говорни ситуации со примена на јазичните функции на ова ниво на изучување на јазикот. Искажување планови 92 I am visiting my gran­ Вежби со флеш карти. возраст. Активности од типот мимики и пантоI have piano lessons on мими.I get up at seven o’clock. драматизација much­ You are welcome и сл. Активности од типот вербално искажување по дадени ните обврски I always walk to school.Here you are!­ Увежбување на јазичната функција преку работа во несување Thanks/Thank you very двојки (симулација по дадена ситуација). телефонски број. Saturdays. адреса. Искажување секојднев. Can I borrow your pen.. dparents this weekend. односно блиски на неговата возраст. . It’s half past ten. please? Прашување и кажување What’s the time? на време What time is it? It’s nine o’clock. My telephone number is. I`m Ana. I’m 12. симулација и сл. I’m Macedonian. националност What`s your name? Игри во двојки (водење дијалог). We are watching a car­ toon on Saturday... Модели на културно од.

Guessing game и сл. Заблагодарување и извинување Thank you very much.симулација на претстава по повод одреден празник и сл. Активности од типот вербално искажување по дадени мапи и сл.Cели Содржини Поими Aктивности и методи Опишување на градот и неговите My town is small and very обележја clean. A small river flows in the mid­ dle of it.). работа во двојки или групи. Симулирање на говорна ситуација на тема празници (училиштен распуст. We colour eggs for Easter. Изработка на честитки за одредени празници. Активности од типот вербално искажување по дадени слики. Thanks. национални и верски празници и др. Барање и давање информации за Where is the bank? правец The bank is next to the post of­ fice opposite the cinema. Активности од типот вербално искажување . Have a nice holiday! искажување активности поврзани Have a nice weekend! со нив Happy New Year! I send Christmas cards to my friends. 93 . Кажување на простите и редните What’s your phone number? броеви и математичките операции со нив Работа во двојки и сл. Посакување пријатни празници. драматизација и сл. Sorry! Excuse me! I’m really sorry. There are two cinemas and a theatre. You’re welcome. Активности од типот работа во двојки и сл. He has a cold. прашања и одговори во врска со мојот град. мимики. Искажување болка I have a headache.

СЛУШAЊE СО РAЗBИРAЊE Cели Содржини Ученикот/ ученичката: Лексичка единица • да може да го разбере значењето на лексичките единици предвидени за изучување на оваа возраст. песни (пр. 94 Поими Aктивности и методи small. plus. … Halloween. слики. thanks. … pollution…. a heada­ che. Работа во двојки и сл.Cели Содржини Поими Aктивности и методи Поставување прашања со Why. Valenti­ ne’s Day. Поставување прашања по дадени слики или прочитан текст. Would you like an apple? Yes.… crossroads. … first. постери. o’clock. … a sore throat. In and out the shops and houses). bank. Which is your favourite sub­ Which и How. noisy. St. building. please. zoo. ject? Why are you so happy? How do you come to school? Поставување прашања и и давање одговори (работа во двојки). флеш карти. traffic lights. No. игри од типот Word chain. street. римувалки и сл. . Невербално реагирање на: говорен поттик. Нудење. minus… morning. Fish and chips. прифаќање. одбивање. jack­o’­lantern.. Going to the doctor’s. big. second.

An apple a day keeps the doctor away! … Stop ­ pollution! Skopje is a noisy city. Вежби од типот на соодветно реагирање на слушнати искази (од аудиозапис или од наставникот. драмски изведби и раскажување приказни како потврда за усвоеност на лексиката и структурите. рецитирање и пеење. Cross the road on green light. учество во кратки дијалошки ситуации. It’s half past three. по можност проследено со движења.: движење на телото. 95 . It often rains in autumn. I’ve got a sore throat.m. невербално реагирање на инструкција/ исказ од наставникот и сл. ГОВОРEЊE Cели Содржини Поими Ученикот/ ученичката: Мојот свет I sometimes go to bed • правилно да ги изговара • секојдневни обврски at 10 p. Twenty plus sixty is ei­ ghty. • да може да ги разбира основните намери на својот соговорник. Aктивности и методи Активности од типот на вербално повторување и продуцирање на едноставни исказни реченици преку: играње по улоги. на пр.Cели Содржини • да може да разбере Едноставни едноставни куси искази искази. It often rains in autumn. и соодветно да ги приме.m. Поими Aктивности и методи куси I sometimes go to bed at 10 p. мимика).и активности нува лексичките единици во едноставни куси искази предвидени за ова ниво за изучување на јазикот во рамките на предвидените јазични функции и граматички структури. бројалки.

96 На лекар How do you feel today? I don`t feel well. A have stomachache. места My favourite place is Ohrid. Делови од денот Do you go to school in the morning or in the afternoon? In the morning. Aктивности и методи . здрав живот An apple a day keeps the doctor away! Stop ­ pollution! Мојот град и моите омилени Skopje is a big city. It’s by a lake.Cели Содржини Поими Здрава исхрана.

...?. стимулирање на читање со разбирање (користење на флеш карти. • читање со идентификување на конкретни информации во даден текст.... There are many streets in my town.. house. chess. поврзување на едноставни куси реченици со слики.. Describe your town/city. I am very happy. • да чита и разбира упатства. school. Our school is nice. I go to schoo by car. How do you go to school? Do you go to school by bus. дијалози и куси текстови... натписи... • да се оспособи да чита со разбирање куси реченици. Tina has a pen friend in New York. I live in Prilep . инструкции. There are nine posters. • да ги воочува разликите меѓу писмото и изговорот на почесто употребуваните зборови..). Stop at the red light. инструкции.. Англиската азбука Вокабулар Читање со разбирање на едноставни куси искази (куси дијалози.. Have a nice holiday! How do you feel? Вежби од типот на гласно читање (во група и индивидуално)..The bus waits at the traffic lights.. сликички. My friend has a cat. Menu... прашања и одговори и куси описи) Упатства. The exit is on the left. Вежби од типот True/False итн. It is a big town and .... активности од типот на поврзување на зборови со слики и предмети. Основните интерпункциски знаци Конкретни информации во даден текст English alphabet home. пораки и сл. Our cousins live in London. nice park... sport.. • да го препознава и разбира значењето на инерпункцијата. schools and..ЧИТAЊE СО РAЗBИРAЊE Cели Содржини Поими Aктивности и методи Ученикот/ученичката: • да ги препознава и чита фонетските симболи. натписи и пораки. постери. 97 ...

car nice. window. од аспект на структура и интерпункција (точка. пораки и сл. пополнување на текст со зборови кои недостасуваат според упатства за пишување куси реченици. Prilep is a big town. desk .ПИШУВAЊE 98 Cели Содржини Поими Aктивности и методи Ученикот/ученичката: • правилно да ги пишува зборовите што претходно биле усвоени за изговор и читање. пишување реченици и многу куси текстови според звучен модел – диктат. . My favourite place is Mavrovo. I live in a town. desk. school. игра од типот составување на едноставни зборови од дадени букви со измешан редослед. порака и сл. вежби со пишување на своето име. прашалник и извичник). It’s in the mountains…… Come to my birthday! Вежби од типот на дополнување на зборови со испуштени букви (игра од типот Hangman). пишување на зборови по дадени слики. night. nine. запирка. пополнување на текст со зборови кои недостасуваат според упатства за пишување куси реченици. book. bed. • Англиската азбука • Правилно пишување на зборови по спелување • Едноставна реченица. • да пишува правилно едноставни реченици. Ставање зборови во правелен ред во една реченица и сл. door. bus. book.

односно почитуван е принципот на меѓупредметно поврзување по однос на целите и содржините со акцент на интегрирано поврзување со содржини од мајчиниот јазик. Во овој период се настојува воедначено да се развиваат говорната и писмената комуникација. 99 . бројалки. Наспроти карактеристиките на раното изучување на англискиот јазик (I­III одделение).). празници. Божик.. Согласно горенаведеното во странскиот јазик не може да се издвојат. образовни софтвери. создавање чувство за воочување на културните разлики низ учењето и воспитувањето и социјализација на содржините како основа за развивање почит кон другите луѓе и различните работи. Наставни средства: q комплет од одобрен учебнички систем. постери и др. храна. компјутер со соодветен софтвер. како и од аспект на говорна продукција. афективните и моторните аспекти на учениците. ТВ со ДВД. комуникативни модели. q списанија за наставникот. ЦД-РОМ. Целта е да се стекнат интеркултурни компетенции за однесување имајќи ги предвид културните разлики. q други извори на учење во непосредната околина . игри.предмети во просторијата каде се изучува англискиот јазик. q Интернет пристап.КУЛТУРA Содржините од Кулtура се застапени во сите компоненти на изучувањето на јазикот. Наставата по англиски јазик за учениците на оваа возраст се заснова на мултисензорно (визуелно. организирање мали прослави за одбележување на Денот на вештерките (Halloween). 4. ДИДАКТИЧКИ ПРЕПОРАКИ Во планирањето на наставата за петто одделение предвид се земени содржините во наставните програми по другите предмети кои се изучуваат во четврто одделение. тактилно и др. Тоа значи дека се обрнува подеднакво внимание на сите јазични вештини: слушање и читање во рамките на компонентата разбирање. q пакет прирачен материјал за наставникот (флеш-карти. q касетофони/касети со песни. паралингвистички елементи и др. т.) и холистичко учење кое ги опфаќа когнитивните. модели на културно однесување. односно не може да се планира бројот на часовите по одделни компоненти. Велигден и сл. Притоа треба да се води сметка за употреба на содржини коишто овозможуваат социјализација и споредба на македонската култура со другите култури. Целта е да се создаде сензибилизација за воочување на културолошките разлики и сличности како основа за развивање на толеранција и емпатија кон другиот и различниот (на пр.). Априлијада. песни. на говорот како од аспект на говорна интеракција. на пишувањето. аудитивно. преку имиња.е. односно не се изучуваат изолирано како посебна компонента. наставата во повисоките одделенија на основното образование (IV­VI одделение) постапно се ориентира на когнитивното учење со зголемена експликација на јазичните структури со свесна примена на јазичните структури во контекст и постапно воведување на граматичкиот метајазик. односно наставникот ќе ги инте¬грира различните компоненти со што јазикот ќе се учи на функционален начин.

Важно е секој напредок да се награди соодветно. на она што ученикот го знае. соработката со другите и сл. Притоа ги поттикнува на размислување за успешните стратегии на учење. а не како изолиран чин.е. дава можност за воочување на напредокот и негово вреднување. што може да биде усна пофалба или позитивна реакција изразена преку гест или мимика или. Вреднувањето на напредокот на учениците ќе се врши описно во текот на училишната година при што наставникот има обврска во посебна тетратка континуирано да води забелешки за секој ученик посебно за неговото напредување согласно компонентите на јазикот предвидени со наставната програма 100 за петто одделение. тие постапки да не се разликуваат од вообичаените активности на часот. ОЦЕНУВАЊЕ НА ПОСТИГАЊАТА НА УЧЕНИЦИТЕ Слеdење на pосtиgањаtа на ученициtе Во текот на наставата редовно се следат и вреднуваат постигањата на учениците. како и оценувањето на ученикот. Со цел на родителите да им се овозможи увид во напредувањето на нивните деца и во нивниот процес на учење пожелно е да се воведе Евроpско јазично pорtфолио кое придонесува учениците да ја развијат свеста како учесници во наставниот процес. Тоа значи дека евалвацијата се врши како интегрален дел на самиот наставен час. репродуктивно или продуктивно ниво. т. мотивираноста за учење. . пак. Многу е важно при постапките на проверка на знаењето. Секоја активност на часот при која учениците ја искажуваат јазичната активност. како и за индивидуалните желби и планови за напредување и учење на странскиот јазик. било на рецептивно. Портфолиото ги води кон сфаќање на учењето како процес на стекнување на знаења и вештини во кој активно учествуваат.5. се прибираат показатели за нивните активности. а не она што не го знае. нацртан цвет и сл. со насмевка од страна на наставникот. (формативно оценување). односно учениците не треба посебно да се издвојуваат од групата при проверката на усното јазично реагирање. Биtно е поголем акцент да се стави на позитивните аспекти на напредокот на учениците. На крајот на петто одделение учениците ќе бидат оценети со бројчана оценка. бидејќи на младите ученици им е потребна повратна информација за остварениот успех. за проценка на постигнатите знаења и вештини.

ОУ „Јане Сандански“ . • Завршени двопредметни студии по македонски и англиски јазик. КОМИСИЈА ЗА ПОДГОТОВКА НА НАСТАВНАТА ПРОГРАМА » Силвана Ветероска. ПРОСТОРНИ УСЛОВИ ЗА РЕАЛИЗАЦИЈА НА НАСТАВНАТА ПРОГРАМА Наставната програма по англиски јазик се реализира во простор и со опрема според Нормативот за простор. Се препорачува. Просторните услови и опременоста на училниците за успешна реализација на наставната програма за петто одделение треба да се во согласност со општиот норматив за опременост за реализирање на наставните програми за трето одделение. ОУ „Тодор Ангелески“. наставник по англиски јазик. 7.Битола » Оливија Жежова. • Завршени студии по англиски јазик и книжевност. Биро за развој на образованието .друга насока и со здобиена соодветна педагошко-психолошка и методска подготовка на соодветен факултет. • Завршени студии по англиски јазик и литература . VII1.6. заради полесен визуелен контакт помеѓу учениците.Скопје » Армира Гаваз . VII 1.Скопје Наставната програма по анgлиски јазик за петто одделение на деветгодишното основно образование ја донесе министерот за образование и наука со решение бр. ОУ „Димитар Македонски“. наставник по англиски јазик.05. клупите да бидат наредени на следниот начин: повеќе клупи доближени заедно. НОРМАТИВ ЗА НАСТАВЕН КАДАР 8. да има преглед на училницата.Скопје » Милица Ѓорѓиевска.Скопје – раководител » м-р Марија Маџар. виш лектор. за да слушне добро што се зборува и најоддалечениот ученик.наставна насока. VII1. 07-4063 од 22. 101 . VII1. опрема и наставни средства за деветгодишното основно образование. • Завршени студии по англиски јазик и литература . како и преместување и групирање на столчињата по потреба (при драматизација).Абедини. разни варијанти на буквата У. наставник по англиски јазик.2008 година. Филилошки факултет „Блаже Конески“. советник по англиски јазик.

102 .

DEВEТГОDИШНО ОСНОВНО ОBРAЗОВAНИE НAСТAВНA ПРОГРAМA МAТEМAТИКA 103 .

70/06 и 51/07). 58/00 и 44/02) член 24 и 26 од Законот за основно образование („Сл весник на РМ“ бр. 82/99. министерот за образование и наука донесе наставна програма по предметот математика за V одделение на деветгодишното основно училиште. 63/04. весник на РМ“ бр. 35/97. 40/03.Врз основа на член 55 став 1 од Законот за организација и работа на органите на државната управа („Сл. 29/02. 35/06. 55/05. 82/04.44/95. 113/05. 104 . 42/03. 34/96. 81/05. 24/96.

квадар и коцка. q да ги применува писменото собирање и одземање на природните броеви до 1 000 000. права. q да ги применува практично операциите множење и делење во решавање на проблемски ситуации.1. q да ги објаснува именителот. q да врши проценка на резултатите од собирање и одземање и истата да ја проверува со дигитрон. точност и истрајност во работата. q да ги искажува суштествените својства на геометриските поими: многуаголник. класифицира и споредува податоци. q да споредува и мери плоштина на правоаголник. q да ги именува геометриските поими: точка. презентира и интерпретира податоци. кружница и круг. асоцијативност и дистрибутивност. q да ги воочува својствата на собирањето и одземањето: комутативност и асоцијативност. иницијативност. отсечка. броителот и дробната црта на дадена дропка. q да ги препознава. полуправа. q да ги воочува односите помеѓу права и рамнина и помеѓу две рамнини. q да се воведува во користење на ИКТ за содржини од математиката. коцка и квадар и според нив да ги дефинира. триаголник. квадрат. правоаголник. q да прибира. q да стекне особини на: самостојност. q да чита. квадрат. 105 . qда ги применува операциите на писменото множење и делење на природните броеви до 1 000 000. q да воочува проблемска ситуација од секојдневниот живот и да наоѓа начини за нејзино решавање. q да ги усвојува природните броеви до 1 000 000. чита и запишува римските броеви до 20. q да ги воочува својствата на множењето и делењето: комутативност. рамнина. како и да наоѓа дел од даден број и да собира и одзема дропки со еднакви именители. ЦЕЛИ НА НАСТАВАТА ВО V ОДДЕЛЕНИЕ Ученикот/ученичката: q да се оспособува за табеларно претставување на множества и одредување на разлика на две множества. q практично да ги применува операциите собирање и одземање во решавање на проблемски ситуации. q да врши проценка на резултатите од множење и делење и да проверува со дигитрон.

. • да запише елемент на множество. Разлика на множес– Пресек на множества тва Табеларно претставување на множест. рување) 106 • Вербално ги искажува разликите меѓу две множества и истите ги претставува со Венов дијаграм и ги запишува со загради. • да одредува разлика на две множества. • да одреди унија и пресек на множества и тоа да го означи со симболи.– Разлика на множества вата • Да собира и одзема бро.Собирање и одземаеви до 1 000 (повтору. СОBИРAЊE И ОDЗEМAЊE DО 1 000 000 Cели Содржини Поими Aктивности и методи Ученикот/ученичката да се оспособува: • да воочува множества и да ги прет¬ста¬вува со Венов дија¬грам.2.ње до 1 000 (повтовање). • Дадена проблемска ситуација ја илустрира со броен запис. КОНКРЕТНИ ЦЕЛИ Тема: BРОEВИ DО 1 000 000. Множества (повторување) – Унија на множества А»В • Активности со дидактички материјали во формирање на множества. унија или пресек и поставување на соодветен симбол претставен на картон. • да претстави множество на табеларен начин (со загради).

Cели Содржини Поими Aктивности и методи • Да чита и пишува броеви до 1 000 000. Претходник. • да собира броеви до 10 000. односно намаленикот или намалителот. – На бројна права се означува број до 1 000 000. • да одзема броеви до 1 000 000. • да одзема броеви до 10 000. – Примена на шведско сметало за демонстрирање на писмените постапки. Броеви до 1 000 000 Месна и цифрена вредност на броевите • Позиција и класа • Повеќецифрени броеви • Месна вредност • Цифрена вредност – Со модели на банкноти од 1 000 денари ги илустрира броевите до 10 000. • да го искажува и запишува комутативното и асоцијативното својство на собирањето. – Римските броеви ги претставува со стапчиња. во рамките на групно натпреварување во решавање на бројни изрази. – Со модели на коцки во различни бои на класи и разреди го илустрира собирањето и одземањето до 1 000 000. – Во решавање на бројни изрази применува дигитрон. односно разликата во зависност од менувањето на собироците. – Креира и решава проблемски ситуации од секојдневниот живот. • да одредува месна и цифрена вредност во даден број. • да ја воочи промената на збирот. како и позициите и класите на запишаниот број. • да проценува резултат од собирање и одземање и да врши проверка со дигитрон. • да го користи комутативното и асоцијативното својство на собирањето во решавање на проблемски задачи. – Одредува најпогоден начин за пресметување на збир од повеќе собироци. – Со примена на ИКТ се цртаат таблици на класи и позиции. применувајќи асоцијативно или комутативно својство. – Примена на зависноста на збирот и разликата во решавање на проблемски задачи. до 100 000 и до 1 000 000. – Прави ценовник за технички производи. се запишуваат броеви и се одредува месна и цифрена вредност. следбеник Споредување на броевите до 1 000 000 Писмено собирање до 10 000 Писмено одземање до 10 000 Писмено собирање до 1 000 000 Писмено одземање до 1 000 000 Комутативно својство и асоцијативно својство на собирањето Врските помеѓу компонентите и резултатите во собирањето и одземањето Римски броеви до 20 Комутативност и асоцијативност на собирањето Римски цифри Римски броеви 107 . а потоа и претходникот и следбеникот на дадениот број. • да одредува претходник и следбеник на даден број до 1 000 000. • да споредува броеви до 1 000 000. • да собира броеви до 1 000 000. одредувајќи ја најевтината понуда.

• да ги препознава римските цифри I. страни и агли.Со цртеж ги претставува заемните положби на права и рамнина. .Теме.Со модели од картон ги претставува заемните положби на две рамнини. ни и коси рамнини • да разликува хоризонтална. X.Практични активности на изработка на модели на геометриските фигури и пресметување на нивниот периметар.страна на искршена линија . Тема: FОРМИ ВО РAМНИНAТA Cели Содржини Ученикот/ученичката да се Точка. . текстуални задачи и равенки.Со примена ИКТ црта многуаголник и ги именува неговите темиња.Со висок и либела одредува вертикални и хоризонтални површини во училницата. • да ги препознава. Заемни положби на права и рамнина вертикална и коса рамнина.Искршена линија (пов. .) рамнината).Искршена линија (пов.Многуаголник . . чита и пишува римските броеви до 20.теме на искршена линија .рамнини вата е паралелна со рамнината и правата ја прободува .Cели Содржини Поими Aктивности и методи • да ги применува собирањето и одземањето во решавање на проблемски ситуации. права и рамнина (повторување) оспособува: • да воочи и именува точка. .Со помош на цевки моделира многуаголник. . Многуаголник Елементи намногуаголник 108 Поими Aктивности и методи Хоризонтална рамнина Вертикална рамнина Коса рамнина .Со линијар ги црта геометриските фигури. агол .Заемна положба на две вата лежи во рамнината. пра. Хоризонтални.): . вертикалправа и рамнина. • да одредува заемни положби на права и рамнина (пра. . страна. .Изработува модели од картон на разните видови триаголници. V.

триаголник.Брои рабови и ѕидови на моделите на геометмида. квадрат и правоаголник . страна и агол на многуаголник.Cели Содржини Поими • да одредува заемни положби на две рамнини (се поклопуваат.Рамностран. крак и разностран . јаметар . квадрат . . • да ја објаснува постапката за пресметување на периметар на многуаголник.) елементи. пира. голен триаголник .диуси.Периметар . • да разликува отворена и затворена искршена линија. се паралелни и се сечат).Раб и теме .. цилиндар.Со шестар црта кружница со различни ра. • да идентификува и класифицира триаголници според страните и аглите. • да црта и именува геометриски фигури: триаголник. рамно.Триаголник. квадар.Со шестар црта кружница со различни ради(пов. правоаголник и квадрат.Валчести и рабести тела .Од картон прави модел на круг и црта точки остроаголен и тапоа. Триаголник.На нацртана кружница ги одредува нејзините Кружница и круг елементи.Центар. • да ги применува формулите за периметар на геометриските фигури во проблемски задачи. правоаголник и квадрат Кружница и круг Елементи на кружницата Заемна положба на точка и кружница и на точка и круг Геометриски тела Елементи на геометриските тела Aктивности и методи 109 . радиус и ди. • да воочува и именува многуаголник. . риските тела. .) уси. .Решава проблемски задачи во кои ја одредува и правоаголник непознатата страна по даден периметар. триаголник. квадрат и правоаголник според нивните елементи (страни.што лежат во кругот. . . темиња или агли). • да одредува теме. ги именува соседните и спротивконус и топка ните страни.Коцка.што лежат во кругот.Моделира геометриски тела и прави училишна збирка.Ѕидови: соседни и спротивни Видови триаголници според страните и аглите Периметар на многуаголник.Правоаголен.На нацртана кружница ги одредува нејзините триаголник (пов. .Од картон прави модел на круг и црта точки .

• да ги препознава и именува геометриските тела: коцка. • Со примена на кооперативно учење во . • да множи и дели броеви до 1 000 000. радиус и дијаметар на кружница. конус и топка. креирани од . пирамида. двоцифрен вање на постапките за писмено множење и и трицифрен број делење до 1 000 000.страна на учениците. • да одредува заемна положба на точка и кружница и на точка и круг. • да дели со едноцифрен и двоцифрен број.Множење со едно.Делење со едноци. квадар.Cели Содржини Поими Aктивности и методи • да препознава кружница и круг. двоцифрен и трицифрен број Делење со едноцифрен и двоцифрен број . Тема: МНО@EЊE И DEЛEЊE DО 1 000 000 110 Cели Содржини Поими Aктивности и методи Ученикот/ученичката да се оспособува: • да множи и дели броеви до 1 000 (повто¬рување). френ и двоцифрен број • Во решавање на бројни изрази применува дигитрон. • да се оспособува да црта кружница со шестар. цилиндар. . • да ги разликува и именува елементите на геометриските тела.рамки на неколку групи самостојно изведуцифрен. Множење и делење до 1 000 (повторување) Писмено множење и делење до 1 000 000 Множење со едноцифрен.Писмено множење • Составува и решава проблемски ситуации и и делење истите ги илустрира со броен запис. • Решавање на бројни изрази. • да одредува центар. двоцифрен и трицифрен број. • да множи со едноцифрен.

• Собирање и одзе. • да ги применува асоцијативното и комутативното својство на множењето во проблемски задачи. делење на делови. именители 111 . Се склопуваат повторно добиените на дропки со еднакви делови и тоа се запишува во вид на збир. делењето • Именител. Кругот се дели на 4 еднакви дела.решавање на различни задачи.броителот и именителот. Се бараат поКомутативно и асоци. Делење со остаток Поими Aктивности и методи • Комутативно и • Својствата на множењето ги применува во асоцијативно свој.Cели Содржини • да дели со остаток и да го проверува добиениот резултат. • собирањето и одземањето да ги применува во решавање на проблемски ситуации.• Во бројни изрази го применува дистрибуДистрибутивно свој. чита и споредува дропки помали од 1. • да го применува на конкретно ниво дистрибутивното својство на множењето и делењето во однос на собирањето и одземањето. деловите се именувааат и запиСобирање и одземање шуваат. брои• Составува и решава проблемски ситуации од тел Дропки помали од 1 секојдневниот живот. текстуални задачи и равенки. ката мање на дропки со еднакви именители • Со модели на геометриски фигури го илусПресметување дел од трира собирањето и одземањето на дропки со даден број еднакви именители. множењето Дистрибутивно својство на множе. • да го искажува и запишува комутативното и асоцијативното својство на множењето. • да проценува резултат од множење и делење и да врши проверка со дигитрон.ство на множењето веќе начини на решавање на задачите. • да препознава. примејативно својство на нувајќи ги својствата на множењето. но не го искажува и запишуство на множењето и ва. • да го именува и објаснува значењето на именителот и броителот на дадена дропка. • Дробна црта Именител и броител на • Работа со различни материјали (картони со дропката • Дел од даден број геометриски форми).њето и делењето * тивното својство. запишување на добиените дропки и именување на Дробна црта на дроп.

квадратен деци• Практични активности за изработ-ка на голник и квадрат метар. Поим за плоштина • Плоштина • Изработка на модели на единиците мерки за плоштина и одредување на плоштината на геометриски фигури со нивно пополнување. воаголник и квадрат • Расклопување на картонски кутии во форма на квадар и коцка и пресметување на • Плоштина на кванивната плоштина. • да ги препознава и користи единиците мерки: квадратен сантиметар. дар и коцка . квадратен сложени фигури. составени од повеќе праметар воаголници и квадрати.тар. Тема: МEРEЊE 112 Cели Содржини Поими Aктивности и методи Ученикот/ученичката да се оспособува: • да ја разбира плоштината како величина која се мери. • да ги применува формулите во решавање на проблеми од секојдневниот живот. • да го објаснува начинот на пресметување на плоштина на квадар и коцка. • да пресметува дел од даден број изразен со дропка со броител 1. пресметување на Плоштина на квадар и коцка • Плоштина на пра. • да собира и одзема дропки со еднакви именители. споредува и изразува со број. квадратен дециметар. квадратен метар. • да го објаснува начинот на пресметување на плоштина на правоаголник и квадрат.нивната плоштина. Мерки за плоштина • Единици мерки: квадратен сантимеПлоштина на правоа.Cели Содржини Поими Aктивности и методи • да ја објаснува дробната црта како количник на именителот и броителот на дадената дропка.

за да ја пресметаат плоштината на подот на училницата потребни им се следните податоци и материјали: метро. • да селектира потребни податоци за решавање одреден проблем. селектира.линиски и столбест (повторување) • Линиски график • Во табела и со графикон ги претставува податоците за редовност на учениците во текот на првото полугодие. • Табеларен приказ • Дијаграм . табели.. • да прави графички прикази на податоци. формула за плоштина на правоаголник. • да чита податоци од сликовити прикази. Избираат соодветен начин за презентирање на податоците. Читање и претставување податоци • Табели на податоци (повторување) • Учениците поделени во групи собираат податоци за решавање на одреден проблем. На пр.Тема: РABОТA СО ПОDAТОCИ Cели Содржини Поими Aктивности и методи Ученикот/ученичката се оспособува: Прибирање и средување податоци • да собира. подредува и внесува податоци. 113 . должина и ширина на училницата. графикони и истите да ги интерпретира.

За реализација на наставата по математика ќе се користи учебник усогласен со оваа наставна програма и со Концепцијата за учебник. Темата Рабоtа со pоdаtоци ќе се реализира во рамките на претходните теми. соодветно дидактичко методски обликувани и усогласени со оваа наставна програма. Особено да се имаат предвид законитостите на развојот на мислењето во овој развоен период. изнаоѓање на решенија со комбинирање на идеи и сл. проектни активности. неопходно е да постои корелација со другите наставни предмети во V одделение. дискусии. Треба да се организираат практични активности како: истражувања. што ќе им овозможи на учениците полесно да ги апстрахираат својствата и да ги генерализираат суштествените обележја. За следење на реализацијата на наставата ќе се користат работни листови. а наставникот како поучувач го организира и следи тој процес. Од големо значење за подобрување на ефективноста на наставата е при обработката на операциите собирање. На пример. Заедничката (фронталната) форма на работа ќе се практикува при презентации. проценки. Во реализацијата на содржините и активностите треба да го мотивираат ученикот земајќи примери од непосредната околина или реализирајќи ги содржините во услови кои се адекватни на проблематиката што се обработува (пред сѐ содржините од темата Мерење. множење и делење. работа во парови. но сѐ поретко како форми за пренесување на знаења на учениците. кои треба да содржат и содржини кои ќе им помогнат на талентираните ученици да ги развиваат своите склоности кон математиката. но и од другите теми). во дидактичко – методското обликување на наставниот час често да бидат застапени мали истражувања. како и индивидуална работа на ученикот). а преку нив да се поттикнат мисловните активности на учениците. а за 114 проширување и продлабочување на знаењата ќе се користат збирки задачи. наставата по математика ќе се реализира на различни места. Во наставата да се применува набљудување и манипулирање со конкретни предмети.тимска работа. при обработката на содржините од темите 2 и 4 треба да се посвети соодветно внимание на принципот на нагледност. Почитувајќи го холистичкиот приод во работата со учениците. но најчесто во училница каде ученикот ќе истражува со различни материјали и средства и ќе работи на компјутер со примена на лиценци- . Според природата на наставните содржини.. демонстрации на постапки и слично. Учениците во V одделение бидејќи сѐ уште се на стадиум на конкретни операции во интелектуалниот развој. Вака обликуваниот час бара и соодветни форми на работа (групна . На тој начин наставниот процес добива карактер на учечко – поучувачки процес во кој ученикот низ самостојни активности усвојува нови знаења. Значи. односно самостојно учење на ученикот. со што се овозможува изградување на систем на математички претстави и поими. при реализација на содржини од темата Мерење.3. со цел да се обезбеди активност и самостојност на учениците во наставата. можна е интеграција со содржини од наставата по природните науки. ДИДАКТИЧКИ ПРЕПОРАКИ При реализацијата на програмата наставниците треба да поаѓаат од развојните можности и интересите на децата на 10 .годишна возраст. одземање. а тоа подразбира усогласеност на реализацијата на оние содржини од математиката кои се во тесна врска со сродни содржини од други наставни предмети и обратно. да се актуализираат претходно здобиените знаења за овие операции. конструирање.

• континуирано утврдување и задолжителна проверка на стекнатите знаења. би било добро во училницата да има материјали за класифицирање. ваги. знаења и вештини) при влезот во V одделение. точност во искажувањето и истрајност во извршувањето на обврските. • постојано и навремено набљудување на ученикот додека решава различни задачи и сл. • разговарање со ученикот за да се добијат сознанија за неговото логичко размислување. ученикот ќе учествува во активности на: распо¬редување. нацртани монети и банкноти од 1. покажаната иницијативност. презентирање на изработки итн. фотографии. разбирањето на поимите и степенот на разбирање при нивната примена. мерење. демонстрирање на постапки. ОЦЕНУВАЊЕ НА ПОСТИГАЊАТА НА УЧЕНИЦИТЕ За да се оценат постигањата на ученикот неопходно е: • согледување на иницијалната состојба на ученикот (согледување на неговите претходни искуства. оспособеноста за решавање задачи. • континуирано следење на односот на ученикот кон работата. модели за 1dm2 и 1m2. магнетни рамнински форми и броеви. самостојност. 100. танграм. пластични и дрвени форми. моливи. абакус (бројалка со дрвени топчиња). различни броеви во делови кои треба да се спојат. часовници. 115 . • водење на портфолио за секој ученик во одделението. Затоа. броење. 500 и 1 000 денари и сл. Во текот на наставната година се користи комбинирано (описно и бројчано оценување). класификација. оdносно 144 часа gоdишно. 50. Исто така. различни материјали за мерење: метра. проценување. погодување. соодветни книги.ран образовен софтвер. цртежи. редење и броење.. споредување. хартија (картони). линијари. способности и вештини на тематските целини. ножици. градуирани мерички за течност. Преdмеtоt маtемаtика во V оddеление се изучува со 4 часа неdелно. љубопитност. соработката со врсниците. 2. ленти од хартија. слики. 4. 10. 5. модели на рамнински и просторни фигури. конец со различна боја и дебелина. а на крајот на годината ученикот се оценува со бројчана оценка. кругови со различна големина. материјали за споредува¬ње и придружување. • користење на работни листови за примена на стекнатите знаења и оценување на постигањата. • користење на евиденциони и чек листи и анегдотски белешки. песочен и воден часовник.

професор.Х. ПМФ . Песталоци“ .02.Скопје » д-р Весна Макашевска.05. . професор.. НОРМАТИВ ЗА НАСТАВЕН КАДАР За реализација на Наставната програма по математика во V одделение потребни се кадри што имаат завршено: 1. педагошки факултет – професор за одделенска настава.Скопје » м-р Душанка Панкова. професор. КОМИСИЈА ЗА ПОДГОТОВКА НА НАСТАВНАТА ПРОГРАМА » Гоце Шопкоски. 2. ОУ . професор на ПМФ . ОУ „Ј.Скопје Наставната програма по маtемаtика за V одделение на деветгодишното основно образование ја донесе министерот за образование и наука со решение бр. филозофски факултет – дипломиран педагог. 116 7.5. 6.2008. 07-4060/1 од 22.Лазо Ангеловски" Скопје Биљана Чешларова.2008 година. советник во БРО . опрема и наставни средства за деветгодишно основно училиште донесен од страна на министерот за образование и наука со решение бр.координатор » д-р Јорданка Митевска.07-1830/1 од 28. ПРОСТОРНИ УСЛОВИ ЗА РЕАЛИЗАЦИЈА НА НАСТАВНАТА ПРОГРАМА Програмата во однос на просторните услови се темели на Нормативот за простор.

DEВEТГОDИШНО ОСНОВНО ОBРAЗОВAНИE НAСТAВНA ПРОГРAМA ОПШТEСТВО 117 .

58/00 и 44/02) член 24 и 26 од Законот за основно образование („Сл. 82/04. 42/03.весник на РМ“ бр. 35/06. 35/97. 82/99. 81/05.44/95. 63/04. 40/03.весник на РМ“ бр. 118 . 29/02. 70/06 и 51/07). 24/96. 55/05.Врз основа на член 55 став 1 од Законот за организација и работа на органите на државната управа („Сл. 113/05. 34/96. министерот за образование и наука донесе наставна програма по предметот оpшtесtво за V одделение на деветгодишното основно училиште.

книжевни творби и сл. појавата на конфликти и нивното решавање. q да ја развие просторната ориентација во крајот во кој живее. како и за решавање на конфликтите. q да развива чувство на почит кон историското наследство и традициите во Република Македонија. културата и другите области во животот и работата на луѓето во локалната заедница. во паралелката во училиштето и пошироката средина. q да се запознава со најважните институции на Европската унија. q да се оспособува за активно учество во истражувања на минатото со помош на користење на различни извори (Интернет. ЦЕЛИ НА НАСТАВАТА ВО V ОДДЕЛЕНИЕ Ученикот/ученичката: q да ги надгради знаењата за просторот во кој живеат и работат луѓето и во кој се одвиваат нивните меѓусебни односи (семејство.1. q да се запознава со начините и формите на учество во натпревари. q да се запознава со основните природни и географски карактеристики во пошироката околина во општината и нивното влијание на стопанството. q да ги запознава основните карактеристики на релјефот. q да познава примери од македонската културна традиција. q да се запознава и да ги разбира економските основи на животот на луѓето. културата и другите области на општествениот живот. како и од традициите и културата на другите заедници во Република Македонија. q да ги увидува условите за својата активност во групите со врсниците. дом. q да ги разбира начините на соработка меѓу луѓето и меѓусебната поддршка во споредба со конфликтите. како и положбата на Република Македонија на географската карта. општината на географската карта. климата и другите обележја на Република Македонија и нивното влијание на стопанството. пошироката околина.). општина). стари слики. q да го сознава и споредува сегашниот општествен живот на луѓето во Република Македонија со животот и работата на луѓето во минатото. q да ја увиди пошироката просторна ориентација на својата околина. општината и поширокото општество на Република Македонија. q да ги познава и разбира основните човекови права. правата на децата и правата и одговорностите на граѓаните на Република Македонија. q да ги сознава и почитува културните и верските различности на луѓето во пошироката околина (општината). q да се запознава со културата како специфична карактеристика во животот на човекот. 119 . q да развива свест за припадност кон семејството. музејски предмети.

природни особенос.Сувереност јазик: Писмена работа: Како беше формирана ска држава мојата држава. нато изработка на проекти за одделни историски Национална држава. политички и културни функции на главниот град на Република Македонија. • Нашата татковина Држава Република Македо. Устав . • Изработка на албум: Нашиот главен град • Местоположба и Државна територија Скопје. кралство.4. (релјеф. • Формирање на со. • да се запознае со основните карактеристики на одделните периоди од македонското минато.империја • Проектна настава: групен облик на работа.Татковина нија Република Aктивности и методи • Демонстативен метод: презентирање на видеозаписи и илустративен материјал за Република Македонија. • да ги знае симболите на Република Македонија (знаме. • да умее да ја одреди местоположбата на нашата татковина на географската карта и на глобусот во регионот и пошироко. Македонија топка • Техника грозд: изработка на грозд за природните особености на Република Македонија • Периодизација на Царство. • да знае да ги опише природните карактеристики на Република Македонија. • да се запознае со основните стопански. химна). грб. македонското ми. природни богатства).Референдум • Корелација со наставата по македонски времената македон. боли на РМ Грб • Корелација со наставата по ликовно и Химна музичко образование: изработка на симболи и • Скопје – главен учење на химната на Република Македонија. води.Географски регион • Изработка на карта со обележување на ти на Република Свет/Земјината државите на Балканскиот Полуостров. КОНКРЕТНИ ЦЕЛИ ТEМA I: НAШAТA ТAТКОВИНA РEПУBЛИКA МAКEDОНИЈA 120 Cели Содржини Поими Ученикот/ученичката: • да се запознае со карактеристиките на Република Македонија како држава. периоди. град на Република Главен град • Определување на местоположбата на Скопје Македонија – метропола на географска карта. • да ги согледува разликите помеѓу Република Македонија и нејзините соседи. • Истражувачки активности: на тема: Соседите • Државните сим.Знаме на Република Македонија (работа во групи).

Библиотека лика Македонија Театар Балет • Културниот живот Кино и институциите на културата во Репуб.Туризам • Туризмот во Репуб.Сеќавања за референдумот од 8 септември 1991 година".Религија лика Македонија .Етнички заедници публика Македонија . • Играње на улоги: Јас во парламентот (судот.Стопанство • Стопанството и сто. • да ја знае големината и структурата на населението во Република Македонија и неговите белези. • Техника грозд: стопанските дејности во РМ.Ресурси Република Македонија . • Разговор на тема: Како моето семејство ги одбележува големите верски празници.Верска заедница • Религиите и верс. • да се запознае со поимот население. • да се запознае со најважните стопански гранки во Република Македонија.. • Изработка на Т-табела: Права и должности на граѓаните на Република Македонија. • да ги запознава природните услови и можностите за развој на одделни стопански гранки во Република Македонија. • Државното уреду.. • да знае за формирањето на суверена Република Македонија во 1991 година. • Истражување: Најголемите верски празници на верниците во мојот крај.Претседател вање на Република Влада Македонија Суд • Населението на Ре. владата…). • Истражување на тема: Составот на населението во моето место на живеење. • да ги знае најважните државни институции.Стопански дејности панските дејности во .. • Правата и должностите на граѓаните на Република Македонија 121 . • Водење разговор на теми: Професијата на моите родители.Cели Содржини Поими • да знае за формирањето на современата македонска држава на крајот на Втората светска војна. • да се запознава со државното уредување на Република Македонија. • Организирање посета на тетарска претстава или балет и разговор по посетата. Приридните ресурси на мојот роден крај. • да ги запознава туристичките центри и локалитети во Република Македонија. • Иработка на туристичка карта на Република Македонија • Проект на тема: Туристичките локалитети на мојата таковина (албум со илустрации на истата тема)".Права ките институции во Дожности Република Македонија Aктивности и методи • Истражувачки постапки на тема: .

библиотека. • да ги знае правата и должностите на граѓаните во Република Македонија. • да ја знае функцијата на поважните културни институции (театар. • да ги запознава верските различности и на населението во Република Македонија. • да го запознае начинот на верското организирање... 122 Содржини Поими Aктивности и методи . • да се запознае со религиите во Република Македонија. кино. балет.да знае како да се однесува при посета на институциите на културата.).Cели • да го запознава значењето на поимите култура и културни потреби. .

• да се запознава со значењето на поимот социјализација. • Играње на улоги: симулација на конфликт и негово разрешување. • да се запознава со основните човекови права. • да ги сознава причините за појавата на конфликти во средината. Личниот живот Поими и групниот Личност Група Социјализација на лич.Социјализација носта во групата Солидарност Егоизам Фактори на социјализацијата Мас-медиуми (семејство.човекови должности. со свои можности. можности. • да го запознава значењето на поимот девијација. идеи. желби и потреби. • да ги почитува донесените правила на однесување во средината.ТEМA II: ЛИЧНОСТA ВО ГРУПAТА И ВО ОПШТEСТВОТО Cели Содржини Ученикот/ученичката: • да го сфати значењето од живеењето во група. текстови и други илустрации со класификација на различни девијантни појави (однесување). • Техика грозд со клучен термин човекови права. мас-ме. училиште.проект: Целите и задачите на детските амбасади. • да се запознае со правата на децата. • Дебата на тема: Семејството . • Истражување. желби. • Активности: изработка на пано од фотографии.пресуден фактор на социјализацијата на личноста. • да ги почитува различните идеи. • Дијалошки метод. • Разговор во одделението за различни постапки: од егоизам и солидарност и изработка на Т-табела за истите. или техника призма: човекови права . -• да се осознава себеси како дел од групата. 123 .Девијација диуми) Криминалитет Наркоманија Девијација и девијантно однесување на личност Правила во групата Должности Правила на однесување Конфликт во средината и исполну. група на врсници. • Дискусија како мас-медиумите влијаат врз социјализацијата на личноста.Сила и насилство вање на должностите Помирување Толеранција Конфликтот и негово то решавање • Човекови права • Слобода Правата на децата како • Рамноправност човекови права • Детски права Aктивности и методи • Играње на улоги – споделени должности во групата за негување меѓусебна соработка. потреби. • да сфати дека заедничките напори даваат успех. • Разговор за добро и лошо однесување и изработка на Т-табела: Моето добро и лошо однесување. разговор за правилата на однесување и нивното почитување. • да се запознава со девијантните однесувања на одделни личности во групата. • да се запознава со одделни фактори на социјализацијата и да ја сфати нивната улога. • да се воспитува за негување на солидарност со другите.

Културното наследство • Културно наслед. екологија. а на друОсновните проблеми во • Екологија гата нивните основни функции.Писмен состав .анализа на фотокедонија графии за основните светски проблеми (чување на светскиот мир. и европската интегра. • да се запознава со основните проблеми во светото. • да ги запознава причините за иселување од Република Македонија.Мојата средба со еден Република Македонија • Интеграција странец во Република Македонија. • Организирање изложба со ученички трудови на тема: Заштита на животната средина. светот и Република Ма. енергија.табела . • Проектна настава . • Глобален свет Совет на ЕУ и Европска комисија).Еден иселека Македонија • Странство ник раскажува. • да ги запознава најважните институции на ЕУ. • да го запознава значењето на поимите странец и странство. • да се воспитува за чување и негување на културното наследство. • да знае за врските на иселениците со татковината. . • да го запознава значењето со поимите: иселеник.• Унија • Составување Т .• Теренска настава: посета на културни и на тлото на Република ство верски објектви или на некое археолошко Македонија • Мултикултура наоѓалиште и изработка на писмен состав за истото. иселеништво. сообраќај). Иселеништвотот од РМ • Иселеник • Метод на разговор . • да ги запознава причините за престој на странците во нашата држава.-Водење дебата за приво светот • Иселеништво чините за иселувањето на граѓаните од Република Македонија.на едната страна ција европските институции (Парламент на ЕУ.ТEМA III: РEПУBЛИКA МAКEDОНИЈA ВО СВEТОТ 124 Cели Содржини Поими Aктивности и методи Ученикот/ученичката: • да ги познава најзначајните остатоци од материјалното културно наследство на тлото на Република Македонија. • да го сознава учеството на Република Македонија во разрешувањето на проблемите во светот. миграција.• Енергија • Демонстартивен метод .• Странец • Активности: . Странците во Републи.

• други извори на учење енциклопедии. q Во рамките на реализацијата на програмата околу 15 часа треба да бидат планирани за посети и разговори во институции во рамките на општината и другите места во Република Македонија. образовни софтвери. • списанија. ДИДАКТИЧКИ ПРЕПОРАКИ Насоки за меѓупредметно поврзување: Целите на предметот општество се засновани на принципот на мултидисциплинарност. карти и сл. 125 . Затоа подготвувањето на наставните материјали и обработката на планираните содржини. • Интернет. Преdмеtоt оpшtесtво во V оddеление е заdолжиtелен со pо 2 часа неdелно. односно целно и содржинско поврзување меѓу сродните предмети и подрачја. атласи. поимите и планираните активности. поттикнување на индивидуалните активности на учениците и групната работа со што треба да се постигне подобра комуникација и кооперативност во учењето. а во дадени наставни ситуации и фронтална работа. Наставниците при изборот на методите и дидактичките постапки се потполно самостојни. При планирањето на содржините и активностите во наставата наставниците треба да водат грижа за интегрирано планирање.3. способностите и инетересот на ученикот.. Во наставата може да се користат различни наставни форми: индивидуална работа и работа во парови и групи. речници. • аудио-визуелни средства и други средства според планираните активности. личното доживување и неговото искуство. Неопходно е рационално да се планираат активностите на учениците во рамките на секоја наставна тема со флексибилна организација на часовите. q Препораките за користење на годишниот фонд на часови се дадени со конкретните теми и тие се сообразени според начинот на разработката на содржините. поими и активности се поврзува со претходното знаење. оdносно 72 часа gоdишно. q Наставни средства: • учебник избран на ниво на училиштето за соодветниот предмет одобрен од страна на министерот.

2008. q го познава бракот како основа на семејството. Други средства и постапки за следење и оценување: говорни вежби. НОРМАТИВ ЗА НАСТАВЕН КАДАР Наставата по општество во V одделение може да ја изведува лице кое завршило: Педагошки факултет – професор за одделенска настава.дипломиран педагог. Постигањата на учениците се оценуваат комбинирано со описни и бројчани оценки во текот на наставата. соработката со другите и сл. тестови на знаења. q ја знае намената на јавниот простор. 5. извештаи од истражувачките активности и сл.07-1830/1 од 28. q ги знае основите на сопственоста и приватноста. разговор-дијалог наставник-ученик. .02. q ја познава организацијата на општините како локални заедници. q ги распознава најважните стопански и нестопански дејности во локалната заедница. q ја разбира важноста на соседскиот живот. OЧЕКУВАНИ РЕЗУЛTАТИ Ученикот /ученичката: q го препознава семејството како сродничка заедница. q умее да ги разликува и вреднува различните начини на информирање. q ги знае поимите за локалната заедница и локалната самоуправа. ПРОСТОРНИ УСЛОВИ ЗА РЕАЛИЗАЦИЈА НА НАСТАВНАТА ПРОГРАМА Програмата во однос на просторните услови се темели на Нормативот за простор. работни листови. ОЦЕНУВАЊЕ НА ПОСТИГАЊАТА НА УЧЕНИЦИТЕ Следење на постигањата на учениците Во текот на наставата редовно се следат и вреднуваат постигањата на учениците. q ги познава правилата на соживот и за почитување со соседите и пријателите. 126 6. q ја знае функцијата на живеалиштето на човекот и потребата од грижата за него. мотивираноста за учење. Во програмата се наведуваат начините на следење и оценување на постигањата на учениците во рамките на наставните теми низ активностите на учениците во кои спаѓаат и активностите поврзани со водењето на портфолио за ученикот со задачи. а на крајот на наставната година со бројчана оценка. (формативно оценување).4. Филозофски факултет – Институт за педагогија . 7. се прибираат показатели за нивните активности. q знае што е тоа граѓанин како член на локалната заедница. Оваа компонента е составен дел на планирањето на наставникот за наставата и учењето. опрема и наставни средства за деветгодишното основно училиште донесен од страна на министерот за образование и наука со решение бр.

9.2008 год..05. q ги негува традициите и симболите на локалната заедница. Филозовски факултет. советник во БРО – координатор » Аземине Халими. можности. q ги познава најважните институции на Европската унија. q знае да ги опише природните карактеристики на Република Македонија. qги согледува разликите меѓу Република Македонија и нејзините соседни земји. q ја сфаќа поврзаноста на Република Македонија со соседните земји и со други земји во светот. потреби и желби. желби и потрби на другите. библиотека. кина. управување. Институт за социологија » д-р Виолета Ачковска. q ги почитува своите и различните идеи. q развива чувство на одговорност према себеси и другите сограѓани. q ги познава културните институции (домови на културата. q ги разбира поимите странство и странци и знае зошто престојуваат странците во Република Македонија. q ги разликува правата и должностите на ученикот. q го познава најзначајното материјално и културно богатство на Република Македонија. q го сфаќа значењето на учеството во групата и дека заедничката работа дава подобри резултати и успех.с. q ги знае основните карактеристики на населението во Република Македонија. верските објекти). Глумово » Благоја Димулковски. q знае кои се основните човекови права. проф. лидерство.q ги распознава и расудува за комуналните дејности во локалната заедница. 127 . q ги познава туристичките центри во Република Македонија.. q се согледува себеси како дел од групата со свои можности идеи. q ги знае основните правила на однесување во средината. иселеништво и ги знае причините за иселувањето. проф. ОУ . театри. q ги знае најважните државни институции. ОУ . q знае зошто треба луѓето да живеат во заедница и што е солидарност со другите во средината.Сами Фрашери” . q ги познава основните права и должности на ученикот/детето. Институт за историја » Николче Илијевски.. q ги знае основните карактеристики на Република Македонија како држава. q ги знае историските периоди и најзначајните настани од македонското минато. q ги знае најважните одлики на главниот град на Република Македонија. педагог. q ги разбира поимите иселеник. q го разбира поимите демократија. q знае за формирањето на современата македонска држава и нејзиното осамостојување. q знае како да се однесува при посета на институциите на културата. Филозовски факултет.. по историја. КОМИСИЈА ЗА ПОДГОТОВКА НА НАСТАВНАТА ПРОГРАМА » д-р Ило Трајковски. проф. q ги познава религиите на населението во Република Македонија. власт. 07-4074/1 од 22. q ги знае симболите на Република Македонија.Лазо Трповски” Скопје Наставната програма по општество за V одделение на деветгодишното основно образование ја донесе министерот за образование и наука со решение бр. q ја одредува местоположбата на нашата татковина на географската карта и на глобус.

128 .

DEВEТГОDИШНО ОСНОВНО ОBРAЗОВAНИE НAСТAВНA ПРОГРAМA ПРИРОDНИ НAУКИ 129 .

35/06. 63/04. 42/03. 81/05. 34/96. 113/05. 29/02. 70/06 и 51/07). 58/00 и 44/02) член 24 и 26 од Законот за основно образование („Сл. 24/96. 55/05.Врз основа на член 55 став 1 од Законот за организација и работа на органите на државната управа („Сл. министерот за образование и наука донесе наставна програма по предметот pрироdни науки за V одделение на деветгодишното основно училиште. 82/99. 40/03. весник на РМ“ бр. весник на РМ“ бр. 130 . 35/97.44/95. 82/04.

топлинските и климатските појаси и последиците за живиот свет: приспособување. компас.1. магнетни особини. вкус. набљудува. • да го разбира значењето на одликите за релјефот и животните средини и да ги предвидува последиците од нивните промени врз населувањето на животните заедници. магнетизмот. • да спроведува природонаучни ученички истражувања. вага. запишува и обработува податоци. линијар. • да ги открива изворите и формите на енергијата на Земјата: Сонцето (светлината). нејзиното зачувување и користење. температура на вриење. звукот. мирис. • да разбира и проценува со кои активности човекот ја нарушува природната средина во урбаната средина. • да ги воочува системите. спроведливост на топлина и на електрицитет). движењата на воздухот и водата. промените на енергијата. растворливост. • да претставува бројчани податоци во графички и усни интерпретации и да умее да чита и толкува географска карта и глобус. • да спроведува постапки со различен степен на сложеност при истражувањето: поставување прашања. • да стекнува знаења и да ги применува за истражување на материјата на Земјата. • да ги открива и да ги применува начините и помагалата со кои човекот се ориентира на Земјата. • да ги разбира и да ги објаснува основните поими за промените на енергијата. карта. предвидува. за надворешната структура и другите одлики (боја. електричната енергија. • да ги поврзува концептите и процесите во природата преку конкретни примери. преку интегрираниот пристап. подреденоста и организацијата на поимите за природата. распространување). користи инструменти (лупа. 131 . проѕирност. неговите планети и планетата Земја. глобус). револуција. ЦЕЛИ НА НАСТАВАТА ВО V ОДДЕЛЕНИЕ Ученикот/ученичката: • да го проширува сфаќањето на основните поими и закономерности за природата околу себе. • да открива развојни текови на природните процеси и закономерности (Земјина ротација. нејзинотот зачувување и користење. преку конкретни примери за деловите и движењата во Сончевиот систем.

заклучување и дискусија. споредување на податоци. . • да предвидува промени и процеси кај природните објекти.Средување на податоците табеларно графички. набљудување со лупа. мерење.Мерење маса на двете растенија со вага.Запишување на добиените податоци во табела. . .2. • Природни науки • Постапки во проучување на природата – Природни науки – Биологија – Хемија – Физика – Географија – Експеримент . претпоставка. . КОНКРЕТНИ ЦЕЛИ ПРИРОDA И ПРИРОDНИ НAУКИ 132 Cели Содржини Поими Aктивности и методи Ученикот/ученичката: • да се запознае со предметот на проучување на секоја од природните науки. . . . собирање податоци.Читање на текстови за интересни пронајдоци од областа на природните науки. • да ја разбере меѓусебната поврзаност на природните науки.Предвидување на промените кај двете растенија.Прикажување на видеозаписи за природата и како таа се истражува од научниците од различни природни науки. големина и боја на лист и стебло). • да мери физички величини на природни објекти.Определување на условите за растење и развивање на растенијата (растение без вода и растение со вода). . обид.Набљудување на две изникнати растенија (грав). . • да изработува и да чита табела и график со податоци. • да изработува план за истражување.Мерење на должина со линијар на лист и стебло и броење на листови. . . приказ на податоци). • да го објаснува влијанието на надворешните услови врз природните објекти и процеси. .Следење на промените во текот на една недела.Проверување на предвидувањата.Цртање на настанатите промени кај растението (форма. • да ги разбере постапките во природонаучното истражување (набљудување. • да ги забележува промените и процесите и да ги опишува со свои зборови.Читање на податоците. • да набљудува и да користи постапки за набљудувањето. .

• Изработка на модел за Земјините сфери. • Изработка на паноа за топлинските појаси и растителниот и животинскиот свет (карактеристични видови). големина Планета на Земјата и Земји. • Читање на текст за размислувањата на старите народи за формата на Земјата. • Изработување графички приказ. • да стекне сознание дека Земјата постојано се движи. -• Цртање на топлинските појаси.• Обиди за докажување на привлечната сила ција на Земјата. Орбита • Изработка на модел за Сонце и Сончев сиТоплински појаси стем. • да ги разликува дневното и годишното движење на Земјата. Земјина ротација и Сончев систем • Докажување на привлечната сила на Земреволуција јата. • да ги препознава последиците од движењата на Земјата.Глобус ните сфери Земјини сфери Aктивности и методи • Опишување на Земјината форма. Облик. • Демонстрирање на карта за разместеноста Сончев систем Сонце на копното и водата на Земјата. • да ја согледа привлечната сила на Земјата. • да ја разбере поврзаноста на Земјината револуција и топлинските појаси. • да го објаснува составот на Сончевиот систем. • да ја открива распространетоста на живиот свет во топлинските појаси. • Вршење обид за прикажување на нееднакТоплински појаси вото загревање на Земјата со помош на глобус и светилка.ПЛAНEТA ЗEМЈA Cели Содржини Поими Ученикот/ученичката: • да го препознава и опишува обликот на Земјата со помош на глобус. скица за нееднаквото загревање на Земјата. Земјина револу. 133 . • да ги набројува топлинските појаси. • да ги набројува Земјините сфери. Земјина ротација • Да дискутира за составот на Сончевиот систем.

сребро). • Истражување за промените на железно клинче во вода и на воздух. • да разбере дека при горењето од еден вид материја се добива друг вид. од метал). зејтин. бакар. злато.Својства риите од различен вид Агрегатна состојба Промени на материите под дејство на Растворливост воздухот. • Демонстрирање на спроведливост на топлина (предмет од стакло. . земја. сода бикарбона. • да стекне сознание дека материите се разликуваат според својствата. од пластика. алуминиум. горење. • Истражување: температура на вриење на чистата вода и смеса од сол и вода. • да го опишува магнетното својство преку пример. • да разликува материи според агрегатната состојба. воочување на промени и претставување на резултатите во табела. шеќер. оцет. стоење на воздух и под дејство на вода. Својства на мате. • Загревање и палење на различни материи. боја. зачини и др. • да ги опишува промените на материите при загревање. кристална. • да ја опишува преку примери растворливоста на некои материи во вода.) со користење на сетилата и со помош на лупа. надворешната структура (прашкаста.). Набљудување и претставување на резултатите во табела. • Претставување податоци од мерењата во табела или график. водата и со загревање Температура на вриење Извори и форми на енергија Спроведливост на топлината Претворање на енергијата и зачуву. железо. спроводливост на топлина и на електрицитет. оцет. според изгледот и механичките својства. зејтин. сол. агрегатна состојба. • да ги препознава металите: бакар. • Демонстрирање на спроведливост на електрицитет (струјно коло со батерија. ѕвонче или светилка). ванилин шеќер и др. шеќер. алуминиум. син камен. • Препознавање на металите по боја (железо.МAТEРИЈA И EНEРГИЈA НA ЗEМЈAТA 134 Cели Содржини Поими Ученикот/ученичката: • да наведува примери на различни материи во природата. зрнеста и др. истолчена креда. магнетно својство и температура на вриење). • Истражување на механичките својства на металите: (бакарна и железна жица. • Изработување на опит: собирање на метални парчиња со магнет. алуминиумска фолија).Спроведливост вање на електрицитетот Магнет Магнетна игла Aктивности и методи • Набљудување и опишување на својствата на различни материи (брашно.) и други својства. • да ги набројува својствата на материите (изглед. вкус. • Растворање на материи во вода (сол. растворливост. проѕирност. мирис.

часовник. вода. • Изработување на едноставен сончев часовник (светлина – сенка). електрицитет). воздух. впива или да се прекршува. • да се информира и да ја открива потребата и начините за штедење на енергијата.Cели • да наведува примери за рѓосување.• Читање на текстови за Никола Тесла и други тлината научници. • да стекне сознание дека енергијата може да се претвора од еден во друг облик и да се зачувува. топлина. • Одбивање и пренасочување на светлината со огледало. • да набројува извори на енергија (сонце. со призма. цртање. Енергија • Создавање виножито. Електрична енергија Батерија 135 . Топлина • Дискусија за употребата на акумулатор. Светлина • Докажување на прекршување на светлината Спектар на бои со објекти во вода. дека може да се одбива. Сенка Одбивање на све. • Замена на батерија во различни предмети. • да открие дека светлината се шири во права линија (зраци). органски материи). звук. играчки. Содржини Поими Aктивности и методи Метали Рѓосување • Ширење на светлината низ кутија со отвори. • да опишува форми во кои се јавува енергијата (светлина.

во зададен размер. видови карти. • да објаснува за разместеноста и бројот на часовните зони на Земјата со глобус и карта. . мовот на дрвјата. Ориентација на површина. • Вежбање во училница или училишен двор за определување на страните на светот со помош на компас. • да ги пронаоѓа и ги покажува географските топоними на карта. положбата на Сонцето. • да ги препознава различните видови на карти. • преку примери да го објаснува поимот месно време.ОРИEНТACИЈA НA ЗEМЈAТA 136 Cели Содржини Поими Ученикот/ученичката: • да ги определува страните на светот на карта. • Планирање на замислено патување низ различни часовни зони. • Прикажување на природни објекти на карта.Карта та на Земјата Глобус Размер. • Ориентирање во природата: со помош на ставот на телото. сенката на некој објект и др. • да го разбере значењето на поимот размер и неговата примена на карта. географска широчина и дол. • Демонстрирање и илустрирање на мрежата на напоредници и меридијани. • да ги препознава единиците за изразување на географска широчина (екватор) и должина (гринич).Компас жина Размер Месно време и часовни зони Паралели Меридијани Месно време Часовна зона Датумска граница Aктивности и методи • Покажување на страните на светот на карта и глобус. • да ги определува страните на светот во природата.

• да ги искажува своите размислувања за позитивните и негативните последици од урбанизацијата. • Дискусија за петте царства на живите орКислород ганизми. речна. шума. • Набљудување на сателитски снимки (приказ) за климата. • Истражување на тема: Како се шири една населба (местото на живеење). поделбата. Животни средини Копно Разновидност живиот свет на Копно и копнени животни заедници Води на Земјата и водни животни заедници Атмосфера. • Докажување на воздух во водата. река или езеро. Менување на природата со урбанизација Aктивности и методи • Докажување на присуство на воздух и вода во почвата. • да објаснува преку примери како земјоделството и индустријата ја менуваат природата. 137 . • Истражување: На кој начин земјоделството и индустријата ја менуваат природата. • да ги разликува поимите време (временски прилики) и клима. • да го разбере групирањето на организмите според сложеноста и сродството (царства на живите организми). • да ја согледува разновидноста на живиот свет.EКОЛОГИЈA И РAЗНОВИDНОСТ НA @ИВИОТ СВEТ Cели Содржини Поими Ученикот/ученичката: • да ги опишува условите за живот во животните средини: вода и почва. Животна заедница • Изработување на илустрација за соодносот на солената и слатката вода на Земјата. • Изработување пано со слики или цртежи на растенија и животни кои се типични за бара. • да ја увидува големината и значењето на морињата. барска. • да опишува како човекот ја менува природата со ширењето на населбите. Време • Прикажување на видеозапис за водните и копнените животни заедници. • Следење на локалното време (во местото на живеење). појавите и процесите во атмосферата. • да ги поврзува одликите на животната средина (копнена и водена) со типот на животната заедница (ливада. • Истражување на среднодневната температура на воздухот во текот на една недела. клима време. • да стекне знаења за климата и разместеноста на климатските појаси на Земјата. • да ги опишува составот. езерска заедница). врз основа на графички и видео материјали. Море • Докажување на пропустливоста на водата Води на копното во различни почви. преку примери. Клима • Изработување пано со слики или цртежи на растенија и животни кои се типични за Урбанизација ливада или шума.

). природните објекти. паноа. одобрен од министерот. Насtавниоt pреdмеt pрироdни науки во V се изучува со 2 часа неdелно. образовни софтвери. феномени и процеси. апликации. целовитоста и променливоста на природата. • други извори на учење во непосредната околина – предмети и објекти во природата. Поинаквото планирање на часовите треба да го проценува наставникот според достигањата на неговите ученици. ДВД – плеер.. според промените во квалитетот на знаењата и способностите кои тие ги постигнуваат. • лабораториски прибор.е. дигитален фотоапарат. 138 q Наставни средства: • учебник избран на ниво на училиште за соодветниот предмет. оdносно 72 часа gоdишно. според потребите при реализацијата. • енциклопедии. . фолии. • визуелни средства (слики. • Интернет. • аудио-визуелни средства (графоскоп. ЛЦД проектор и др. дигитална камера. лупа. макети и др. цртежи. се очекува и планирањето на наставата да ја следи оваа глобална цел. ДИДАКТИЧКИ ПРЕПОРАКИ q Насоки за меѓупредметно поврзување Наставниот предмет природни науки ги има сите карактеристики на меѓупредметно поврзани цели. за да поттикнат кај него усвојување на применливи знаења. • списанија од областа на природните науки. компјутер. Целите и содржините од овој наставен предмет се компонирани од аспект на сите природни науки: биологија. физика и географија (физичкиот аспект). линијар. карти. телевизор. т. навики и вештини q Препораки за користење на годишниот фонд на часови Препораките за годишниот фонд на часовите се дадени како ориентација заедно со конкретните цели и теми/содржини. вага. модели. хемија. Со оглед на фактот што наставната програма е структурирана за да поттикнува кај ученикот интегриран развој во сфаќањето на природата. што секако не треба да го ограничува нивното прераспределување. содржини и активности. микроскоп. компас. атласи. Сите цели и содржини треба да го промовираат кај ученикот единството.3. глобус и сл.). видеоплеер.

139 . што подразбира дека учениците треба точно да знаат кои се целите на наставата. тестови на знаења. мотивираноста за учење. q Оценувањето треба да се базира врз користење на повеќе различни методи за да се намалуваат слабостите и за да се земаат предвид различните стилови и предиспозиции за учење на учениците. како и кога ќе се оценува. така и при интерпретацијата и користењето на резултатите. а на крајот на наставата се изведува бројчана оценка. • писмени извештаи на податоци од истражувањата. разговор меѓу наставникот и учениците и разговор меѓу учениците. q Начини на проверување и оценување: • усни одговори на прашања поставени од наставникот или од ученици. q Други средства и постапки за следење и оценување: •разговор-дијалог наставник-ученик. q Оценувањето треба да се врши транспарентно.4. мерења. • проектна работа (набљудување. да се спроведува непристрасно. предвидување. Притоа. •домашни работи.е. ОЦЕНУВАЊЕ НА ПОСТИГАЊАТА НА УЧЕНИЦИТЕ q Во текот на наставата редовно се следат и вреднуваат постигањата (промените) на учениците. Постигањата на учениците во текот на годината се оценуваат со описна и бројчана оценка. • практична изведба (вежби. соработката со другите и сл. •чек листи. q Учениците и родителите континуирано треба да имаат увид во оценувањето. поучувањето и оценувањето. со цел да се воспостават врските помеѓу учењето. други графички материјали. •контролни листови. Тоа значи дека учениците треба да знаат зашто и што треба да научат и што. се прибираат показатели за нивните активности. примена на формули и сл. скици. изработка на цртежи. кои се очекуваните постигања и како тие постигања ќе се оценуваат. запишување и прикажување на податоците. • работа во група. моделирање. (формативно оценување). проверувајќи го напредокот во постигањата на учениците. q Оценувањето треба да биде праведно. наставникот може да ги насочува учениците кон поставените цели на наставата. презентирање). собирање податоци и објекти.). како при вреднувањето на постигањата. т. Следењето на постигањата на учениците е составен дел на планирањето на наставата и на учењето.

Д-р Оливер Зајков. ПРОСТОРНИ УСЛОВИ ЗА РЕАЛИЗАЦИЈА НА НАСТАВНАТА ПРОГРАМА Програмата во однос на просторните услови се темели на Нормативот за простор. Скопје 7. . Скопје 6. 140 7. Светлана Брашнарска. проф. КОМИСИЈА ЗА ПОДГОТОВКА НА НАСТАВНАТА ПРОГРАМА 1. ПМФ.Скопје. советник во БРО. .. ПМФ. 07-4082/1 од 22. Постојниот наставен кадар треба да се здобие со сертификат од БРО за изведување на настава по предметот природни науки. 02. Гордана Донева-Атанасоска.наставна насока.2008 година.еднопредметна група биологија . во ОУ ”Гоце Делчев” – Скопје 8.наставна насока. . . .Трајковска.наставна насока. Бети С. ПМФ – Институт за биологија. ПМФ – Институт за биологија.двопредметна група: биологија – хемија. координатор 2.наставна насока. опрема и наставни средства за деветгодишното основно училиште донесен од министерот за образование и наука со решение бр. Скопје 5.5.еднопредметна група хемија .05. ПМФ. Ивица Гиевски. 2008 година. ПМФ. ОУ “Владо Тасевски” – Скопје Наставната програма по pрироdни науки за петто одделение на деветгодишното основно образование ја донесе министерот за образование и наука со решение бр. Д-р Сашо Панов. Д-р Ленка Цветановска. Соња Тануркова. ПМФ – Институт за физика.еднопредметна група физика . ПМФ. советник во БРО-Скопје 3. 6 НОРМАТИВ ЗА НАСТАВЕН КАДАР Воспитно-образовната работа во V одделение може да ја изведува лице кое завршило студии по: .еднопредметна група географија . советник во БРО-Скопје 4. проф. 07-1830/1 од 28.

DEВEТГОDИШНО ОСНОВНО ОBРAЗОВAНИE НAСТAВНA ПРОГРAМA ТВОРEШТВО 141 .

29/02. 42/03. 81/05.44/95. 70/06 и 51/07). 40/03. 35/97. 113/05. 82/99. 55/05. 58/00 и 44/02) член 24 и 26 од Законот за основно образование („Сл. весник на РМ“ бр.Врз основа на член 55 став 1 од Законот за организација и работа на органите на државната управа („Сл. 82/04. 24/96. министерот за образование и наука донесе наставна програма по предметот tворешtво за V одделение на деветгодишното основно училиште. 35/06. 34/96. весник на РМ“ бр. 142 . 63/04.

q да го усовршува ритамот и чекорот на различните видови современа музика. согласно своите можности. постер. благодарница. за внесување повеќе детали и нивно поскладно комбинирање и компонирање во нови целини. q да го развива осетот за заедничко музицирање. согласно своите можности и способности. согласно своите можности и интереси. плакат. q да се оспособува за поврзување на различните видови на детското творечко изразување. текстови за алманах. согласно можностите и способностите.1. q да се оспособува да осмислува едноставна кореографија. согласно своите можности и интереси. q да се охрабрува слободно да настапува пред другите ученици. училишно списание и сл. ЦЕЛИ НА НАСТАВАТА ВО V ОДДЕЛЕНИЕ Ученикот/ученичката: q да се поттикнува сопствените чувства и размислувања да ги преточи во текст. q да развива ритмички и грациозни движења усогласени со различни видови на музика. родителите и вработените во училиштето. детско списание. 143 . q да се поттикнува на оригинално ликовно изразување со ликовни и неликовни материјали. q да се оспособува да ја изрази својата музичка мисла преку пеење или свирење на некој инструмент кој го познава. согласно своите можности. согласно своите можности.). q да се поттикнува да напише текст според сопствена замисла (покана. кратки текстови за драматизации. q да се оспособува за попотполно и посигурно ликовно изразување на своите идеи и теми.

цртежи. • Формирање групи ученици кои со хартија. Благодарница благодарница • Пишување писмо до непознато другарче од друго место или друга држава. Содржини Поими Годишен план • Изнесување предлози од страна на секој ученик (согласно сопствените интереси). касетофони. народни песни.2. до родителите за нивна конкретна помош и поддршка. • пишување текст за постери и плакати за училницата.). плакат. пеење песни. народни обичаи и др. заедничка акција и сл. блокови. покана. за празникот на соучениците од други етнички заедници и сл.). материјалите ќе ги систематизираат и подготват за презентација во училиштето и пошироко на свој начин (во книга.туширање со убави пораки” (секој ученик за секој свој другар ќе напише нешто убаво и ќе му ја подари пораката). договарање за активностите и конкретните обврски. играње оро. Плакат плакат. песни. фотоапарат и сл.. По враќањето. место. постер. • Да се поттикнува да состави свој текст за честитка. басни. ќе заминат во блиски населени места со цел да запишат. покана. легенди за некој објект. за презентацијата на постигнатото пред родителите и другите ученици во училиштето. • да се поттикнува да собира неколку видови народни творби и на свој начин да го претстави народното творештво. благослови. снимат приказни. ткаење и сл. • пишување текст за благодарница (на пр. постер. КОНКРЕТНИ ЦЕЛИ ТEМA: ГОВОРНО ТВОРEШТВО Cели Ученикот/ученичката: • да се поттикнува да предлага идеи. гатанки. оро.. • пишување честитки за именден. предлагање на активности.. .). благодарница. • активности . училиштето. да учествува во планирањето и донесувањето на годишниот план за творештво на своето одделение. 144 Aктивности и методи Пишување Постер писмо.

драматизација... цвет и сл.би се претворил/а во птица).. пејач. случка од животот на одделението) кои подоцна ќе ги играат. • Драматизирање на краток текст: поделба на улогите. ќе ги објави преку училишното радио или училиштен весник.Пишување сопше текст според сопствена ствен текст замисла. • Да се поттикнува да напи. • измислување текст на одредена тема.би живеел/а во пештера.). • организирање на активности за пишување текст инспириран од слушана музика или набљудувана уметничка слика.Што се случува на сликата?” измислуваат свој текст... 145 .).(. Доколку директно или преку писмо добие одговори на прашањата. организирање на условите. • група ученици пишуваат кратки текстови за неколку улоги (на пр. за книга. • да се поттикнува да составува кратки текстови за драматизации.Играње улоги твува во драматизирање на краток текст. Учениците ја набљудуваат сликата и поттикнати со прашањето: .Стрип ли и создаде краток стрип. • Составување краток текст за конкретен предмет (на пр. • замислување и раскажување –што би било кога. учење на улогите. • да се поттикнува сопствените чувства и размислувања да ги преточи во текст.. • Организирање на посета на галерија или обезбедување репродукции на уметнички слики во училницата.Cели Содржини Поими Aктивности и методи • да се поттикнува да состави нов текст инспириран од понудена слика. . а потоа составување на текст врз основа на кој ќе се нацрта стрип..би бил/а невидлив/а.. мислено интервју со омилена личност • Составување прашања за омилената личност (спортист. • Да се поттикнува да учес. • составување текст за поздравен говор. • Да се поттикне да состави Пишување необични прашања за оми. Стрип • Раскажување на гледан стрип (без зборови). актер и др.прашања за залената личност. • Да се оспособува да осмис.

односно репродуцимузичка творба раат својата музичка мисла и истовремено давање поддршка на истите во развивањето на смислата за создавање сопствени музички креации. пораки и сл. • продолжување на недовршена песна. фотографии. • Пишување текстови за различни детски списанија. вметнување илустрации).Cели Содржини Поими Aктивности и методи • Да се поттикнува да учествува во Создавање книга заедничко. Алманах • Собирање на текстови напишани од учениците во одделението. групно создавање книга применувајќи ги веќе стекнатите Креирање алманах знаења. случките. Рубрики • Разговори за спомените од училишниот живот. изготвување на еден број. согласно своите можности и способности. шегите и сл. 146 Поими Aктивности и методи Сопствена • Откривање деца кои можат да ја изразат. техничко уредување. а останатите ученици се надоврзуваат и внесуваат измени според своја замисла. начин на подврзување на книгата и реализирање на договореното. Создавање на алманах за своето одделение (текстови. .).која ја започнува наставникот или некој ученик/ученичка. • Да се поттикнува да учествува во Детско списание создавање на училишно списание. • формирање редакција. • да се запознае со алманах и неговото значење како вид книга за зачувување на спомените. ТEМA: МУЗИЧКО ТВОРEШТВО Cели Содржини Ученикот/ученичката: Сопствена • да се оспособува да ја музичка творба изрази својата музичка мисла преку пеење или свирење на некој инструмент кој го познава. договарање и поделба на задолженија за уредување на детско списание (подготовка на текстови. • да се поттикнува да создава алманах. договарање за илустрации.

• измислување на песни (текст и музика) за некоја свеченост. на училиштето.). приредба за крај на учебната година. • избирање и изведба на звучни. музички ефекти за различни претстави и манифестации во училиштето (драматизација. 147 . индивидуално вежбање на композицијата. • изведба на сопствените музички творби пред членовите на групата. патронен празник и сл. • Да се развива чувството за заедничко музицирање. Правење аматерска аудиодемо снимка на сопствената творба • Заедничко измислување на песна која се снима. согласно можностите на учениците. • снимање на касетофон. за наставникот.Cели Содржини Поими Aктивности и методи • Да се поттикнува да направи аматерски тонски запис на сопствената музичка мисла. • создавање на химна на одделението. за музичка драматизација и сл. Групна интер. • Избирање композиција која ќе биде изведувана. за поздравување на родителите. театарска претстава. преслушува и поправа-разубавува.Изведба претација на кратка популарна музичка композиција. од страна на помала група ученици. но и слушање на претходно направениот тонски запис. диктафон на секоја музичка идеја.. колективно вежбање на композицијата и јавна изведба пред помал аудиториум. • измислување на музички дијалози во планираната драматизација. Композицијата може да биде интерпретирана вокално или инструментално (со инструментите кои ги поседува училиштето). музичка мисла.

).ТEМA: МУЗИКA И DВИ@EЊE 148 Cели Содржини Ученикот/ученичката: • да ги поврзува елементите во склад со ритамот.. внимателно одбираат музика. согласно своите можности. националната спортска химна и сл. делови за сценографија и сл. • да се воведува во спознавање на патот на творење на музичко сценско дело. кои се синтеза на детското творештво во различни активности: моторички (усогласени движења . Изведување кореографија на современа музика Изведување на мјузикл Поими Aктивности и методи • Избирање на музика по желба на учениците: составување на своја кореографија (на пр. во збратимени училишта надвор од своето место). кореограф. увежбување и усовршување на својата кореографија. • учествување на некој училиштен или локален празник со научената кореографија. • учествување во приредби. обрачи. • увежбување и усовршување на мјузиклот. ленти и сл. говорни (сценарио за претставата) и сл. со топки.. • да се поттикнува да учествува во танцови драматизации. • избирање музика и создавање на своја кореографија на ритмичка вежба придружена со музиката (на пр. актери-танчари. претстави според планот на училиштето или во локалната средина и пошироко (на пр. • договарање на заедничкото учество во танцови драматизации. • да се развиваат кај ученикот ритмички и грациозни движења усогласени со различни видови на музика. вежба со топки. • составување на кореографија за музичкиот дел од мјузиклот со примена и усовршување на веќе изучените чекори и танци. сценограф и го творат краткиот мјузикл. ленти). • да ги усовршува основните чекори и начини на движења и да ги модифицира.).на пр. . режисер. маски. обрачи. музички. ликовни (изработка на детали од костуми. • во соработка со сите членови кои ги посетуваат часовите по творештво и наставникот пишуваат текст.)...

за роденден на соучениците.. • илустрирање на текстови (свои и на други автори). фемомаса и сл.Сликање менува сликарските техники по сопствен избор при реализација на својата замисла. • Сликање на покани.ТEМA: ЛИКОВНО ТВОРEШТВО Cели Содржини Поими Aктивности и методи Ученикот/ученичката: Цртање • повешто да ги применува цртачките техники по сопствен избор. • украсување на предмети кои самите ги направиле од глина. • украсување на предмети (теракота) инспирирано од народното творештво и обичаите од различни култури. илустрации и насловни страни за училиштен весник. како и за алманахот. • Повешто да ги при. постери. училиштето. цртежи за разубавување на училиштето. честитки и сл. при реализација на своите замисли. • илустрирање на текстови (свои и на други автори). • сликање елементи на својот костум за драматизација.. • цртање на еколошки беџ на хартија направена од ученици од погорните одделенија со рециклирање и сл. • цртање на постери. учествување во изработување на сценографија и сл. изработување на корици на книгата за народно творештво. • цртање на краток стрип и илустрации за училиштен весник. 149 . • изработување на корици на книгата за народно творештво. • цртање предлог за училишна униформа. родителите и други поводи. • сликање врз хартија добиена со рециклирање од страна на ученици од погорните одделенија (изработка на покани.). алманах. плакати за училницата и училиштето. • цртање на лого на одделението. • Изработување на корици на книгата за народно творештво. • цртање на честитки за Нова година.

кукли за театар на маса. хамер.. . ликови од приказни.и активности кање и тие сознанија да ги користи при сопственото ликовно изразување. кутии за чување ситни предмети. циклостил. суви стебленца на полски растенија и сл.маше (формирање на различни облици. стиропор. изработка на маски. плодови. картон).Обликување ства на различни материјали на просторот што можат да се преобликуваат во разни форми. • користење на речиси сите богати можности на различните видови на хартија за творечко изразување: хартија со различна мекост (целофан. како на пр. кутии за моливи. • да се оспособува на различни начини да претставува тродимензионален простор во соодветен сооднос. картонски влошки за јајца.. • Сликање и цртање на различни подлоги. • изработување на предмети за секојдневна употреба. мешунки. стакло. различни кутии и амбалажи за подароци. вазни. глинамол или фемомаса.Cели 150 Содржини Поими Aктивности и методи • Да истражува и открива свој. папир. • изработување на делови за костуми и предмети потребни за сцената кога ќе изведуваат драматизација.Ликовни ства на нестандардни ликовни истражувачк материјали за цртање и сли. • изработување на кукли за куклени претстави. украси и сл. за различни приредби и прослави и сл. украси. за различни хуманитарни акции и др. лисја.). различна амбалажа (од кутии. • Да се оспособува да приме. деца без родители. јута.). • изработување на маски и костуми за Денот на шегата. рамки за слики и цртежи. што ќе ги подарат на помалите ученици и сл. оригами и сл. • Изработување на различни предмети од глина. мека жица и сл. керамичка плочка и сл. хартиени ленти со различни облици. текстил.. семиња.Дизајн нува некои елементи и техники на применетата уметност во работата со различни материјали. изработувајќи различни предмети што имаат и естетски квалитети. од отпаден материјал (кутии. делови од дрвени штипки. подароци за постари лица. картон. • откривање на својствата на различни материјали и користење на тие сознанија за изработување на свој цртеж или слика.. камен. за четки и бои. креп хартија. коноп. • обликување и компонирање од веќе оформени природни облици како што се: гранки. ребрест картон). • Изработување на подароци за роденден на другарчињата.. велигденски јајца. • Да истражува и открива свој. украси за елка и др. дрво.

Пожелно е активностите на учениците да бидат меѓусебно поврзани (на пр. така што сите ученици ќе изберат што најмногу ги интересира и каде се чувствуваат најсигурни. група ученици ќе пронајде или ќе напише свој текст за драмска претстава и ќе напише плакат и покани. ателје и други различни простории). ја нагласуваме потребата од максимална примена на дидактичката игра и истражувачките активности на децата. Во наставата по предметот tворешtво наставникот не би требало кај учениците да ги попречува невообичаените идеи.3. способности и интереси на секој ученик/ученичка одделно. изработка на реквизити. имајќи ги предвид сознанијата за секој ученик/ученичка и разговорите што ќе ги води индивидуално со нив ке помогнат со секој/а од нив ќе му/ѝ помогне на секој/а ученик/ученичка да се вклучи во соодветни активности. друга група ученици ќе изведува звучни ефекти. За реализацијата на целите наставниците треба да организираат практични манипулативни и истражувачки активности на учениците: манипулација со материјали. составување. но најчесто во соодветните катчиња во училницата. ќе одбере музика што ќе ја придружува претставата. а најмалку фронталната. изнаоѓање на решенија со комбинирање на идеи и сл. Секогаш треба да ги поттикнува учениците слободно да се изразуваат. начини на презентација). Во ниеден облик на творечкото изразување од учениците не се инсистира на копирање на готови модели и користење на шаблони. делови од костумите и сценографијата. можат и за прв пат во петто одделение да го изберат овој наставен предмет. Многу е важно да се обезбеди пријатна и опуштена атмосфера во училницата. иако на почетокот на годината за нив не биле заинтересирани . Се разбира дека во текот на годината можат да се вклучуваат и во други активности. Најпрвин наставникот. Наставата по творештво може да се реализира на различни места (специјализирани училници. во рамките на 36 часа годишно на овој предмет. гласовни можности. Поради различните интереси и можности на учениците во паралелката.. одговорни ученици. по согледувањето на интересите на учениците ќе се одберат подрачјата и целите кои ќе бидат реализирани и заедно ќе се договори годишната програма на сите активности во паралелката (конкретни активности. програмата условно е поделена на четири дела: говорно. Притоа пожелно е да се применува групната и индивидуалната форма на работа. ликовно. неопходно е да се почитуваат индивидуалните можности. Така. Во однос на дидактичко – методичкото обликување на наставниот час. ќе ги прифаќаат и почитуваат идеите и творбите на соучениците. При реализацијата на програмата непосредните реализатори мора да поаѓаат од развојните можности и интереси на децата од 10 до 11 -годишна возраст и. се разбира. а. друга група ученици ќе се погрижи за цртање на плакатот. Учениците. според сопствениот афинитет и интересите на учениците. а до колку можат и ќе пеат или свират на детски или други инструменти). 151 . се разбира. ДИДАКТИЧКИ ПРЕПОРАКИ Целите и активностите од изборниот наставен предмет творештво во петто одделение се надоврзуваат на оние што се реализирани во четврто одделение. истражување на ликовни и музички својства на средствата и материјалите. а секоја нивна творба треба позитивно да се вреднува.најважно е да го задоволат својот интерес и да чувствуваат задоволство во реализација на активностите. исто така. рокови. разложување. мислења и неверојатните претпоставки како извор на творечко мислење. во која учениците слободно и со задоволство ќе изнесуваат свои идеи и ќе ги реализираат. поканите. музичко творештво и музика и движење. истражување на сопствените моторички способности. сала во училиштето. Доколку има повеќе од три паралелки на петто одделение во училиштето наставниците можат да се договорат и да формираат различни групи. предмети. конструирање.

Би било добро уметничкото, јазичното, етнолошкото и музичкото катче да ги имаат сите средства и материјали согласно
Нормативот за простор, опрема и наставни средства. За ликовното творештво ќе се користат и природни материјали собрани од прошетките во природата, посетите на различните институции, фабрики, материјали донесени од родителите (природни и отпадни материјали- како на пример, кутии, парчиња
текстил, различни видови хартија, мека жица, семиња, шишарки од елка, костени, чипки и бисерчиња (монистра) со различна големина, форма и боја, конец со различна боја и дебелина,
волница и сл.).
Сите ученички творби треба позитивно се оценуваат и треба
да бидат презентирани пред целата паралелка, останатите
ученици во училиштето, родителите, па и пошироко. ќе се организираат презентации по повод различни празници во училиштето, продажни изложби на творбите во име на хуманитарни акции и сл. Добро е да се воспостави соработка со помалите и постарите ученици од училиштето и другите институции во локалната самоуправа. Така, куклите и маските што
учениците ќе ги направат можат да се подарат на помалите
ученици, маските, костумите за денот на шегата, украсите, честитките и предметите за секојдневна употреба можат да се подарат на други деца и возрасни (на пр., на деца без родители,
на лицата во домовите за стари лица и др.). Хартијата што ќе ја
направат повозрасните ученици (на пр., од шесто одделение)
со рециклирање во рамките на предметот природни науки и
техника, ќе можат да ја користат учениците од четврто и петто
одделение за сопствено ликовно изразување.
Избраниоt насtавен pреdмеt tворешtво во V оddеление
се изучува со pо 1 час неdелно, оdносно 36 часа gоdишно.

152

4. ОЦЕНУВАЊЕ НА ПОСТИГАЊАТА
НА УЧЕНИЦИТЕ
За да се оценат постигањата на ученикот/ученичката неопходно е:
q да се разговара со ученикот/ученичката и да се добијат сознанија за претходните искуства и интересите за различните
видови на детското творечко изразување;
q да се набљудува (постојано и навремено) ученикот/ученичката додека манипулира со конкретни предмети,
средства, материјали, инструменти, додека творечки се изразува, за време на презентацијата и сл.;
q да се следи континуирано односот на ученикот кон работата, соработката со врсниците, покажаната иницијативност, љубопитност, упорност во реализацијата на избраните активности.
Врз основа на целокупните податоци добиени од следењето во
текот на наставата наставникот ги цени постигнувањата на
секој/а ученик/ученичка поединечно и ги формулира во описна и бројчана оценка. Основен критериум при оценувањето е
учеството, залагањето и соработката со другите ученици, а не
крајниот резултат (продуктот) од активностите.

5. ПРОСТОРНИ УСЛОВИ ЗА
РЕАЛИЗАЦИЈА НА НАСТАВНАТА
ПРОГРАМА
Програмата во однос на просторните услови за реализација се
темели на Нормативот за простор, опрема и на наставни средства за I до VI одделение донесен од страна на министерот за
образование и наука со решение бр. 07-1830/1 од 28.02.2008
година.

6. НОРМАТИВ ЗА НАСТАВЕН
КАДАР

7 КОМИСИЈА ЗА ПОДГОТОВКА НА
НАСТАВНАТА ПРОГРАМА
» Љиљана Самарџиска – Панова, советник во БРО, координатор
» д-р Снежана Димчевска, Факултет за музичка уметност Скопје
» Веселинка Радева, ЈУДГ „Астибо“ – Штип
» Лидија Нарашанова-Смилевска, ОУ„Кочо Рацин“ – Скопје
» Марија Митева, ОУ„Ј. Х. Песталоци“ - Скопје

Наставната програма по tворешtво за петто одделение на деветгодишното основно образование ја донесе министерот за
образование и наука со решение бр. 07-4087/1 од 22.05.2008
година.

Наставата по tворешtво во петто одделение може да ја изведува лице кое завршило:
• Педагошки факултет – професор за одделенска настава;
• Филозофски факултет – дипломиран педагог.

153

154

DEВEТГОDИШНО ОСНОВНО ОBРAЗОВAНИE

НAСТAВНA
ПРОГРAМA

МУЗИЧКО ОBРAЗОВAНИE

155

Врз основа на член 55 став 1 од Законот за организација и работа на органите на државната управа („Сл. весник на РМ“ бр.
58/00 и 44/02) член 24 и 26 од Законот за основно образование („Сл. весник на РМ“ бр.44/95, 24/96, 34/96, 35/97, 82/99,
29/02, 40/03, 42/03, 63/04, 82/04, 55/05, 81/05, 113/05, 35/06,
70/06 и 51/07), министерот за образование и наука донесе наставна програма по предметот музичко образование за V одделение за деветгодишното основно училиште.

156

1. ЦЕЛИ НА НАСТАВАТА
ВО IV ОДДЕЛЕНИЕ
Ученикот/ученичката:
q да применува правилна вокална интерпретација;
q да го развива опсегот на гласот;
q да пее песни со разновидна мелодиска линија, различни по
карактер и содржина;
q да се оспособува за двогласно пеење;
q да развива навики за активно слушање музика;
q да препознава и именува основни видови на темпо;
q да препознава и именува основни видови на динамика;
q да ги усвои стручните поими за динамиката;
q да ја усвои дурската скала теориски и на слух;
q да ја усовршува техниката на свирење на ДМИ (мелодиски и
ритмички);
q да го развива чувството за колективно музицирање (свирење и пеење);
q да ги усвојува елементите на нотното писмо;
q да ги развива умеењата за пеење и свирење по ноти;
q да ги усвојува елементите на музичката граматика;
q да стекнува позитивен став за народното творештво и народното музичко творештво;
q да ги спознава основните елементи и карактеристики на народното творештво и народното музичко творештво;
q да се поттикнува за сопствено музичко изразување.

157

2.КОНКРЕТНИ ЦЕЛИ

I. ПEEЊE

158

Cели

Содржини

Ученикот/ученичката:
• да го развива опсегот на
гласот;
• да развива чувство за ритам, идентификува определен ритам, утврдува основни ритмички соодноси (1:1,
1:2, 2:1);
• да пее песни различни по
содржина и карактер со
примена на соодветно темпо и динамика;
• да пее по ноти со тактирање;
• да развива способност за
двогласно пеење по слух
(преку интерпретација на
канон);
• да го сфати поимот канон.

• Пеење по слух: детски, • Двогласно
уметнички,
народни пеење
песни, песни поврзани
со државни и верски • Канон
празници* различни по
содржина и карактер
(опсег h мало- d2)
• Пеење по ноти:
елементарни мелодиски вежби и песни (со
употреба на тоновите
до1- до2 во траење на
цела и осмина нота)
• Двогласно пеење по
слух:
пеење двогласни канони
(научени во IV-одд. како едногласни песнички)

Поими

Aктивности и методи
• Пеење песни по слух, различни по содржина и карактер (
пр, пее песни за годишните времиња, детски песни, народни песни и др. со опсег h мало- d2).
• Пеење на кратки мелодиски мотиви со употреба на тоновите до1- до2 ( пр.1: наставникот го пее мотивот со именување на тоновите а учениците го повторуваат.
• Пр2: наставникот го пее мотивот со текст а учениците го
повторуваат со именување на тоновите).
• Пеење на елементарни вежби и песни по ноти со тактирање.
• Изведба на канонот Овчарска песна - двогласно по ноти.
• Изведба на канонот Медо и мед- двогласно по слух.

II. МУЗИЧКA ПИСМEНОСТ
Cели

Содржини

Поими

Ученикот/ученичката:
• да ги препознава и
применува тововите
си1 и до2;
• да го усвои поимот
тонска скала;
• да ги усвои елементите на тонската скала
(стапало, степен, тетракорд);
• да ја препознава и
применува C­ dur скала;
• да го усвои поимот
интервал;
• да ги усвои поимите
прима, секунда и октава;
• да ги препознава и
применува прима, секунда и октава;
• да го усвои стручниот
поим темпо и ознаките
за основните видови
темпо и постепените
промени на темпо (на
мајчин јазик);
• да разговара за изгледот и примената на метрономот;

• Положбата на тоно- • Положбата на тоновите
вите си1 и до2 на пет- на петтолиние (ноти):
толиние (ноти)
– Си1
– До2
• Тонска скала
– Тонска скала
– Интонација
• C­dur скала
– Степен (цел степен, полустепен)
• Интервали: прима – Стапало
секунда и октава
– Тонски род- дур
– C­dur скала
• Темпо
– Тетракорд
– Латинско (абецедно)
• Динамика
именување
– Аретинско
• Цела и осмина нота
(солмизационо)
Именување
• Цела и осмина пауза – Интервал
– Прима
2/4, 3/4, 4/4 тактови
– Секунда
– Октава
• Знаци за продолжување на нотната вред- – Бавно
ност (лак, точка)
– Умерено
– Брзо
– Забавување
– Забрзување
– Метроном
– Пијано (п)
– Форте (ф)
– Крешендо (<)

Aктивности и методи
• Вежби за запишување на тоновите си1и до2.
• Вежби за визуелно препознавање на тоновите
си1и до2.
• Пеење и свирење на мелодиски вежби со тоновите
си1и до2.
• Вежби за запишување на скалата C­dur и нејзините елементи.
• Вежби за визуелно препознавање на скалата C­
durр и нејзините елементи.
• Пеење и свирење на скалата C­dur и нејзините
елементи.
• Пеење и свирење на мелодиски вежби во скалата
Ц-дур со анализа на нејзините елементи кои се
сретнуваат во вежбите.
• Вежби за запишување на интервалите прима, секунда и октава.
• Вежби за визуелно препознавање на интервалите
прима, секунда и октава.
• Вежби за слухово препознавање на интервалите
прима, секунда и октава.
• Пеење и свирење на интервалите прима, секунда и
октава.
• Пеење и свирење на мелодиски вежби со интервалите прима, секунда и октава.
• Запознавање со стручните изрази за основните
видови темпо и постепените промени на темпо (на
мајчин јазик).
• Пеење и свирење со примена на стручните изрази
за основните видови темпо и постепените промени
на темпо (на мајчин јазик).

159

3/4 и 4/4. • Пеење и свирење со примена на стручните изрази за основните видови динамика и постепените промени на динамика (на италијански јазик). • Препознавање на теза и арза во музички примери. • Вежби за визуелно препознавање на 2/4. • Слушање музички примери и воочување на силни и слаби времиња преку тактирање. • Вежби за запишување на знакот за продолжување – лак и точка.теза”. • да ги усвои поимите . • Запознавање со стручните изрази за основните видови динамика и постепените промени на динамика (на италијански јазик).арза” . • Вежби за визуелно препознавање на знакот за продолжување – лак и точка. • Вежби за визуелно препознавање на осмина и цела нота и пауза. поединично и во комбинација. • да го усвои поимот такт. • да доживее силни и слаби тактови времиња. поединично и во комбинација. триделен. поединично и во комбинација. динамика и постепените промени на динамиката (на италијански јазик). • Парлато изговарање и свирење на ритмички вежби со осмина и цела нота и пауза. • Пеење и свирење со примена на метроном.Cели • да го усвои стручниот поим динамика и ознаките за основните видови. . 160 Содржини Поими Aктивности и методи – Декрешендо (>) – Цела нота – Осмина нота – Цела пауза – Осмина пауза – Такт – Теза – Арза – Музички метар – Знаци за продолжување на нотната вредност – Лак – Точка • Примена на стручните изрази за основните видови темпо и постепените промени на темпо (на мајчин јазик) при слушање на музика. . . .3/4 и 4/4. . • да препознава и применува цела и осмина нота. • Визуелно прикажување на различни комбинации на теза и арза – такт и неговите видови според бројот на времињата (дводелен.. • да препознава и применува цела и осмина пауза. • Примена на стручните изрази за основните видови динамика и постепените промени на динамика (на италијански јазик) при слушање на музика.Пеење и свирење на мелодиски вежби со знакот за продолжување – лак и точка. • Вежби за запишување на осмина и цела нота и пауза. • Парлато изговарање и свирење на ритмички вежби со знакот за продолжување – лак и точка.лак и точка.3/4 и 4/4. • да ги препознава и применува знаците за продолжување на нотната вредност . • да ги препознава и применува тактови: 2/4. • Визуелно прикажување на теза и арза.. • Пеење и свирење на мелодиски вежби со осмина и цела нота и пауза. четириделен).3/4 и 4/4. • Пеење и свирење на мелодиски вежби во 2/4. поединично и во комбинација. . • Парлато изговарање и свирење на ритмички вежби во 2/4.

Додатна цел: доживување. различни по карактер и содржина – Вокална музика – Инструментална музика . • Слушање на делото . • да развие способност за воочување и именување на основните видови на темпо и промените на темпото во музичките дела. • да развие способност за воочување и именување на основните видови на динамика и постепените промени на динамиката во музичките дела.Приспивна песна” од Ј. воочување и именување на звучност форте и пијано (контраст форте . Вивалди според горенаведената постапка.Пештера на шумскиот крал” од суитата .. инструментални и вокално-инструментални музички дела во основни видови на темпо и промени на темпото 161 . – Изведба во бавно темпо – Изведба во брзо темпо – Изведба со забавување – Изведба со забрзување – Звучност пијано звучност форте – Постепена промена на звучност крешендо – Постепена промена на • Вокални. • Слушање на делото .Пер Гинт” на Е. – слушање на вокални и вокално-инструментални музички дела по избор на наставникот (според горенаведената постапка). вокалноинструментални музички дела од различни стилови и жанрови. Додатна цел: доживување. воочување и именување на звучност пијано. Ласо според горенаведената постапка. инструзвучност декрешендо ментални и вокално-инструментални – Мотив музички дела со ос. – повеќекратно слушање со различни задачи (истата композиција се користи и за доживување.. • да дискутира за впечатоците од музиката.Годишни времиња” на А. СЛУШAЊE МУЗИКA Cели Содржини Поими Aктивности и методи Ученикот/ученичката: • да развива способност за целосно слушање на музичко дело (или заокружен фрагмент). • Слушање на делото “Бумбаров лет” од Н. • да доживува изведба во основни видови на темпо и постепени промени на темпо. воочување и именување на звучност форте • Слушање на делото .– Фраза новни видови на динамика и промена на динамиката •Елементи на музичката граматика во музичко дело • Вокални.Ехо” од О. воочување и именување на изведба со забрзување и постепена промена на звучноста крешендо).. Штраус според горенаведената постапка. Григ: – информација за композиторот и делото.Зима” (II став. Додатна цел: доживување. Додатна цел: доживување. – слушање на делото ...Вокално-инструментална музика – Темпо – Динамика – карактер • Слушање на . Додатна цел: доживување. фрагмент до 1:05) од циклусот . РимскиКорсаков според горенаведената постапка. • да доживува изведба со основните видови на динамика и постепени промени на динамиката.пијано). воочување и именување на изведба во бавно темпо. воочување и именување на изведба во брзо темпо. инструментални. Брамс според горенаведената постапка.III.Радецки – марш“ од Ј.. • Вокални..

воочување и именување на изведба во умерено темпо со постепена промена на звучноста крешендо. • Слушање на делото . воочување и именување на изведба со забрзување и постепена промена на звучност крешендо.Утро” од суитата .. Сен-Санс според горенаведената постапка. воочување и именување на мотив и фраза..Пер Гинт” на Е. воочување и именување на изведба со забрзување. • да воочува и препознае мотив и фраза во музичко дело по слух.. • Слушање Тешкото (народно) според горенаведената постапка.. 162 Содржини Поими Aктивности и методи • Слушање на делото . .Приспивна” за пијано од Филип според горенаведената постапка. • Слушање на . Григ (фрагмент од почеток) според горенаведената постапка. забавување и постепена промена на звучност крешендо и декрешендо. Додатна цел: доживување.Cели • да доживува мотив и фраза во музичко дело по слух. Додатна цел: доживување..Кенгури” од циклусот . Додатна цел: доживување.Карневал на животните” на К. Додатна цел: доживување.

должување на нотната вредност.ла1 и примена – мелодиски вежби за на тоновите си1 и до2 ).: мелодија кај блок флејти и придружба со ритмичките инструменти). • да развива способност за колективно музицирање. 163 . • правилно да употребува прсторед на тоновите си1. СВИРEЊE НA DEТСКИ МУЗИЧКИ ИНСТРУМEНТИ Cели Содржини Ученикот/ученичката: • правилно да свири на ДМИ (ритмички). и тоновите до1. • да ја развива техниката на свирење на блок флејта.лак и точка. Блок флејти ( опсег од до1.• Свирење на ритмички вежби (утврдување на осми– ритмички вежби со став ни ноти и паузи).IV. • Свирење по ноти: – Инструментален со. • да се воведува во ансамблово свирење на две мелодиски линии (делници).до 2.до2 ) • свирење на ритмички и мелодиски вежби со знаци – вежби со знаци за проза продолжување на нотната вредност.– Канон • свирење на мелодиски вежби (утврдување на трументи) осмини ноти и паузи. осмина нота и осмина паузи (ритмички инс.лак и точка • свирење на двогласни канони со опсег од до1 – до2 • Свирење по слух: – двогласни канони (врз база на претходно научени напамет едногласни мелодии на канон) Поими Aктивности и методи • свирење на едноставни партитури со ритмички и мелодиски инструменти (пр.

Изразно читање на литературниот текст на песната . . а учениците треба да ги воочат фразите во песната.V.Зима. секој бега”. студот стега. 164 Поими Aктивности и методи • Фраза • Повторување на активностите од IV одделение (мотив) преку песната . I активност: Воочување и препознавање на стихови (фрази) во песната. II активност: Наставникот го пее литературниот текст. III активност: Наставникот пее фрази по ноти. вежби преку свирење на ДМИ и др. • да го усвои поимот фраза преку споредба на литературниот текст со нотниот текст.Зима. • да ја препознава фразата во песната и вежбите. зима”. зима” со јасна дикција и динамичко нијансирање. Текст на песната: „Зима.. МУЗИЧКA ГРAМAТИКA Cели Содржини Ученикот/ученичката: • Фраза (двотакт) • да ја доживее фразата преку поврзаноста на музиката со литературниот текст. зима снегот снежи. • По истата постапка може да се воочи фразата во други песни. а учениците ја повторуваат мелодијата со зборови (стихови)..

НAРОDНО МУЗИЧКО ТВОРEШТВО Cели Содржини Поими Ученикот/ученичката: • да го усвои поимот фолклор.• Народна песна ните песни според содржината Cели Содржини Aктивности и методи • Усвојување на поимот фолклор преку проектни активности: – собирање на разни елементи од фолклорот. • да развива критичност и самокритичност. 165 . • Пребарување на Интернет податоци на тема: . VII. • да ги препознава и именува народните песни според содржината.наставни теми те способности. • да го применува знаењето од ИКТ во наставата по музичко образование.(ритмички и мелодиски). – свирење на фрази со ДМИ. • да го усвои поимот музички фолклор. • Усвојување на поимот музички фолклор преку проектни активности: – собирање на разни елементи од музичкиот фолклор • Усвојување на поимот народна песна преку проектни активности: – собирање на разни видови народни песни од разни краишта. МУЗИЧКО ИЗРAЗУВAЊE И ТВОРEЊE Ученикот/ученичката: • Содржини од сите • да ги развива креативни. Поими Aктивности и методи • Ликовно и литературно изразување на изучените песни и слушаните дела.Фолклор . • да ги воочува и разликува основните карактеристики фолклорот и музичкиот фолклор. • Фолклор • Фолклор • Музички фолклор • Музички фолклор • Поделба на народ. • да развива способност за воочување на убавото во вокалната интерпретација. – пеење на народни песни според различни по содржина (концерт на ниво на одделение).народно творештво”. • да стекнува позитивен став кон народното музичко творештво.VI..

4. Свирење на детски музички инструменти 8 5. како и тимската работа (описно оценување во текот на годината. се дава можност за внатрешно интегрирано планирање на сите теми во согласност на потребите на учениците и планираните активности. 166 Наставни средства: q аудио-визуелни средства (ТВ. апликации и сл. наставникот треба особено да внимава на индивидуалниот пристап во постигањата на секое дете. Пеење 10 2. При реализирање на содржините наставникот треба да го поттикнува и фали секое дете при музичкото изразување и не смее да се дозволи да се прави атмосфера на компетитивност меѓу учениците. q детски музички инструменти. компјутер). q Интернет. Слушање музика 15 4. образовни софтвери. посветеноста во работата.3. ДВД.). мотивираноста за музичко изразување. се прибираат показатели за нивните активности. видеоплеер. При следењето на постигањата на учениците. Исто така. Гоdишен фонd на часови (ориенtационо) ТЕМИ Број на часови 1. Музичка писменост 25 3. ОЦЕНУВАЊЕ НА ПОСТИГАЊАТА НА УЧЕНИЦИТЕ Во текот на наставата редовно се следат и вреднуваат постигањата на учениците. Народно музичко творештво 7 7. ДИДАКТИЧКИ ПРЕПОРАКИ Наставните содржини по предметот музичко образование во V одделение на деветгодишното основно образование даваат можност да се реализираат интегрирано со содржините од други наставни програми.плеер. q визуелни средства (слики. а на полугодие и на крајот на годината наставникот изведува бројчана оценка). q дидактички средства и материјали. Музичко изразување и творење Вкупно: 3 72 Забелешка: Бројоt на часовиtе е dаdен ориенtационо. Основи на музичките форми 4 6. . фотографии. ангажираноста на учениците.

БРО .Скопје » м-р Владимир Лазаревски. КОМИСИЈА ЗА ПОДГОТОВКА НА НАСТАВНАТА ПРОГРАМА » Анкица Витанова.2008 година. 6.05.Скопје Наставната програма по музичко образование за петто одделение на деветгодишното основно образование ја донесе министерот за образование и наука со решение бр. вонреден профессор на Факултетот за музичка уметност . опрема и наставни средства за деветгодишното основно училиште донесен од страна на министерот за образование и наука со решение бр. наставник . наставник . советник за музичко образование и музичка уметност.02. 07-1830/1 од 28. 167 . ПРОСТОРНИ УСЛОВИ ЗА РЕАЛИЗАЦИЈА НА НАСТАВНАТА ПРОГРАМА Програмата во однос на просторните услови се темели на Нормативот за простор.Скопје » м-р Викторија Коларовска-Гмирја. 07-4069/1 од 22.Питу“ .ОУ „Кузман Ј. НОРМАТИВ ЗА НАСТАВЕН КАДАР Наставата по музичко образование во петто одделение може да ја изведува лице кое завршило: • Педагошки факултет – професор за одделенска настава. 7. Факултет за музичка уметност – Штип » Вера Ангеловска. • Филозофски факултет – Институт за педагогија дипломиран педагог.Скопје » Марина Васиќ-Стефановска.5.2008 година.ОУ „Коле Неделековски“.

168 .

DEВEТГОDИШНО ОСНОВНО ОBРAЗОВAНИE НAСТAВНA ПРОГРAМA ЛИКОВНО ОBРAЗОВAНИE 169 .

82/99. 63/04. 58/00 и 44/02) член 24 и 26 од Законот за основно образование („Сл. 81/05. 34/96. министерот за образование донесе наставна програма по предметот ликовно образование за V одделение на деветгодишното основно училиште. 35/97.Врз основа на член 55 став 1 од Законот за организација и работа на органите на државната управа („Сл. 170 . 35/06. 24/96. 29/02. 40/03. 44/95. 82/04. 42/03. 70/06 и 51/07). весник на РМ“ бр. 113/05. 55/05. весник на РМ“ бр.

ЦЕЛИ НА НАСТАВАТА ВО V ОДДЕЛЕНИЕ Ученикот/ученичката: • да перципира простор и релации во просторот. постапки за работа и правилна употреба на помагалата и алатот во ликовно – творечката работа.1. скулптура. • да ги искажува самостојно и слободно своите сознанија. • да ја осознава функцијата на бојата во секојдневниот живот. боја. моделирање. • да умее да направи избор на идеја. мислењето. • да умее да ја користи компјутерската техника за ликовното творештво. вербално објасну- вање и естетско проценување. • да ги знае и објаснува основните поими и ликовните термини. градење и визуелни комуникации во ликовното изразување. • да го открива и користи ликовниот јазик . • да развива способности за примена на разни материјали и техники за цртање. архитектура). доживувања и впечатоци. • да ги користи креативно сите искуства и творечки потенцијали. • да искажува љубопитство и интерес за ликовна работа и творење. активност и средства и да состави ликовна творба. тандемски. емоциите и впечатоците од набљудувани уметнички дела. • да развива поголема визуелна способност. сликање. плоштина. • да се запознава со нови ликовни техники и да комбинира ликовни техники. • да развива културно-хигиенотехнички и работни навики. групно и колективно. простор и друго и нивната употреба во ликовното творештво. 171 . мисли и фантазија со помош на ликовниот јазик и творештво. • да ги искажува критично. • да запознава нови термини кои се користат во наставните содржини. текстура. • да умее вербално да ја објасни ликовната творба. форма. • да развива способност за разликување на уметнички дела од различни ликовни подрачја (цртеж. • да ги користи елементите од народниот фолклор во дизајнирање на предмети. • да развива способности за набљудување. слика. • да развива свест за уметничка култура. • да твори самостојно. • да ги знае и да ги разликува особеностите на ликовните материјали.ликовните елементи: линија.

овошје) • Во природата (непосредната околина) го воочува движењето на објектите во однос на другите кои не се движат.велосиподист (употребува контраст на статика-динамика). • да се воведува во нова техника (тушеви во боја). КОНКРЕТНИ ЦЕЛИ CРТAЊE 172 Cели Содржини Ученикот/ученичката: • да се оспособува да забележува во природата видик и видико¬ва линија. • Во природата го забележува ритамот на формите и линиите.2. опожарена шума-туш и четка). ритам. • да црта контраст на линии со различен интензитет. мотив. • Воочува разлики меѓу дводимензионален и тридимензионален простор. • да го открива и да коментира за богатството на линии. • Црта мотиви преку кои претставува блиски и далечни објекти. препознава и именува линии. • да создава со детали композиција. • да ја претставува сенката на предметите со сенчење.• Тушеви во боја њето • Текстура • Сенчење • Цртање • Естетско проценување Поими Aктивности и методи Активности за: • набљудување на непосредната околина. • Со цртање на линии и форми компонира композиција (геометриски тела. • да се оспособи да црта и лавира со тушеви во боја. линии и плоштини и да црта текстура. . техника…. статика-динамика на цртеж на познати уметници. • Средства за • Композиција цртање и нивна • Видик употреба • Видикова линија • Ликовни еле. • да стекне елементарно знаење за точката како ликовен елемент. • да воочува во природата статика и динамика (објекти кои се движат и не се движат). текстура. • да воочува. • да воочува и да споредува целина и детаљ. забележување простор (блиски и далечни објекти). ритам на цртежи на познати уметници. дрво и животни во движење.• Точка менти во црта. • Од фолклорните елементи го применува ритамот во ликовните творби. • Црта играчи и публика. • да забележува и применува разновидни линии и црта контраст. • да комбинира точки. • да воочува и применува видови ритам. • Ја забележува композицијата во непосредната околина. • Набљудува цртежи од познати уметници и на нив открива движење. • Користи линии со различен интензитет(дрво во зима.

• сликање комбинација на мали и големи форми со сликарска текстура (предмети од народниот фолклор. • да умее да нанесува погуст или поредок слој на боја на сликарската подлога. плодови само со разни бои) и ја воочува бојата.СЛИКAЊE Cели Содржини Ученикот/ученичката: • да знае соодветно да ги користи подлогите. -• да воочува локални бои на предмети и појави во непосредната околина. -• да го воочува и користи комплементарниот контраст на бои: црвена-зелена. носии. жолта-виолетова. портокалова-сина. • сликање мртва природа. престилки. накит). забележува внатрешен и надворешен простор. колани. • Основни средства • Топли и ладни бои за сликање и нивна • Темни и светли бои употреба • Ликовни елементи во сликањето • Сликање • Естетско проценување Поими Aктивности и методи • Набљудување на непосредната околина (просторот во училишниот двор и училишната зграда). • да преобразува (трансформира) ахроматска композиција во хроматска. • анализирање предмети од природата (цветови. • објаснување на поимот трансформација (промена) на ахроматски во хроматски тонови. • да комбинира мали и големи форми и да ги збогатува со сликарска текстура (според карактерот на мотивот). 173 . • сликање внатрешен и надворешен простор. приборот и сликарските материјали. -• да забележува различни тонови на боја во природата. • сликање по доживеано и фантазија. • сликање по фантазија (комплементарен контраст – колаж). • да покажува поголема осетливост за детали.

МОDEЛИРAЊE 174 Cели Содржини Ученикот/ученичката: • да ја усовршува мануелната способност и различните постапки за работа. • да воочува и опишува волумен (аглест-валчест. а потоа позадина со акварел. камења.Cели Содржини Поими Aктивности и методи • слика со акварел тонови во боја (позадина). композиција. емоции од набљудувањето. • да разликува и именува разни мотиви: мртва природа. • моделирање и претставување различни форми (аглести. • комбинирање и создавање композиција од природни материјали (плодови. • да воочува разлики (вид) на релјеф (висок-низок) и да моделира низок релјеф. . ОBЛИКУВAЊE ВО ПРОСТОРОТ. Средства за модели. портрет. • сликање со восочен пастел цвеќе. испапченвдлабнат) Ликовни елементи • Контраст во • Пропорција моделирањето Моделирање Средства за градење Поими Aктивности и методи • Преку игра се воочуваат и именуваат геометриските тела во училницата и непосредната околина (градби) и негеометриските слободни форми создадени од природата и човекот. • да применува комбинирани ликовни техники. пејзаж. корења). слики. мислењето и впечатоците од набљудувани дела (цртежи. репродукции). испапчен-вдлабнат).а откако ќе се исуши цртање детали со фломастери или со погуст слој боја (водена или темперна). • да компонира две или повеЌе фигури во една целина. • набљудување уметнички дела од македонски автори и искажување впечатоци. вдлабнати). валчести. • цртање и сликање со различни сликарски и цртачки техники и материјали. • да ги искажува емоциите.• Волумен (аглестрање валчест. • анализирање ликовни дела и именување на ликовните техники и мотиви на делото. гранки. испапчени.

• моделирање и градење по набљудување. гребење и длабење. плоштад. улица. споменик. • да го искажува своето мислење за тридимензионалните форми.Cели Содржини Поими Aктивности и методи • да изработи макета на населбата. • посетување музеј или отворен простор (статуа. сечење. составување. • моделирање во глина на низок релјеф со втиснување. • да препознава полна пластика. помнење и фантазија. биста). биста • Ликовни елементи во градење • Скулптура • Биста • Тридимензионалнос • Релјеф (висок-низок) • преку визуелни и тактилни перцепции откривање и воочување разлика на релјеф (високнизок). статуа. лепење.. • од стиропор создавање разни елементи и комбинирање во композиција (перфорирање. отпадни материјали). релјеф. • комбинирање и составување во целина материјали кои ја промениле првобитната функција (амбалажа.). • да го применува стиропорот во моделирање. • да се запознае со карактеристиките на стиропорот и со постапката на работа.. • Градење • Естетско проценување 175 . парк и на неа да престави просторно решение.

• да се запознава со нова техника • гипсорез. украси.. • изработување нацрт за украсни предмети (вазни. демонстрира длабење со глетата како и постапката на печатење. алати и постапки на работа. • да го користи компјутерот за изработка на дизајн. лампи. корици од списанија. • изработување оригами (може и од тонирана хартија). постери. • Основни матери. • изработување честитки. накит. лустери. • да употребува геометриски и природни форми во изработка на фриз.• Линија јали за печатење • Контраст • Текстура • Ликовни елементи • Форма во печатењето Aктивности и методи • Разгледување видови графики (уметнички репродукции или графики од повисоките одделенија) и именување на графичките техники (монотипија. • наставникот ги запознава учениците со техниката гипсорез. • да развива умешност за изработка на плакат. . текст. картон печат). • Дизајн Поими • Оригами • Постер • Ликовни елементи • Плакат во дизајнот • Орнамент • Визуелни комуникации • Естетско вреднување Aктивности и методи • Набљудување фотографии. • да направат оригами според демонстрирано упатство. • правење скица за графика. • декорирање разни глинени предмети при што се користат елементите од народниот фолклор. орнамент… • да користи елементи од народниот фолклор во дизајнирањето на предметите. • со помош на компјутер правење нацрт за плакат. накит…. ГРAFИКA 176 Cели Содржини Поими • Да го воочува специфичниот ликовен израз на графиката како ликовно подрачје.). знак и други елементи. книги и воочување цртеж. • да отпечати самостојно гипсорез. ги запознава нејзините карактеристики.DИЗAЈН И ВИЗУEЛНИ КОМУНИКACИИ Cели Содржини Ученикот/ученичката: • да воочува видови композиција..

Cели Содржини Поими Aктивности и методи • да применува разновидни плошни форми. • изработување едноставен знак и негово реализирање во графичка техника. • да изработува и печати едноставен графички знак или декоративен елемент. • Печатење • Композиција • Отпечаток • Естетско • Длабење процену• Валјак вање • на матрицата за картон печат поставување елементи со разни видови текстури (чипка.). • самостојно со валјак нанесување боја и печатење. текстури (од текстил) во картон печатот. • да стекне основни сознанија за компјутерската графика (визуелните и ликовните карактеристики). ребрест картон. јута. 177 . • користење на компјутерот за изработка на графика. волница и др.

3. колективната соработка и сл. • дидактички средства и материјали. » презентација на ликовните ученички творби. » учество и изведба на ликовна творба. Наставни средства: • разни извори на учење од непосредната околина (предмети во природата и околината). запознавање на околината. ДВД-плеер. 4. сликовници. -» креативно изразување и творење во ликовните техники.). » индивидуални креативни способности. » препознавање на ликовните техники и материјали. Исто така. репродукции. (формативно оценување). • Описно оценување: » опсервација на детето-ученик. математика. • удио-визуелни средства (ТВ. дигитален фотоапарат.. образовни софтвери. Во tекоt на gоdинаtа насtавникоt може dа корисtи комбинација на оpисно и бројчано оценување. На крајоt на насtавнаtа gоdина ученикоt се оценува со бројчана оценка. детски творби. музичко и физичко образование. се прибираат показатели за нивните активности. • визуелни средства (предмети од непосредната околина. » воочување и препознавање на разни предмети од непосредната околина и применување во ликовното творештво. дигитална камера. ОЦЕНУВАЊЕ НА ПОСТИГАЊАТА НА УЧЕНИЦИТЕ Во текот на наставата редовно се следат и вреднуваат постигањата на учениците. видеоплеер. • Интернет. 178 . апликации и сл. англиски јазик. » вербално опишување на сопствениот цртеж. » активно учество во тимската работа и др. • слајдови. » разговор како начин на изразување. списанија и сл. компјутер и други средства зависно од предметот). мотивираноста за ликовно творење. Оваа компонента е составен дел на планирањето на наставникот за наставата и учењето. » степен на совладување на ликовните техники. ДИДАКТИЧКИ ПРЕПОРАКИ • Наставните содржини од предметот ликовно образование даваат можност за интегрирано целно и содржинско поврзување со наставните предмети: мајчин јазик. се дава можност за внатрешно интегрирано планирање на сите теми во согласност на потребите на учениците и планираните активности.

• факултет за ликовна уметност . НОРМАТИВ ЗА НАСТАВЕН КАДАР Наставата по ликовно образование во петто одделение може да ја изведува лице кое завршило: •факултет за ликовна уметност . 07-4067/1 од 22.2008 година. 07-1830/1 од 28.Скопје » Соња Поповска-Трајковска ОУ „Димо Хаџи Димов “.05. ЈУДГ „13 Ноември“.2008 година. КОМИСИЈА ЗА ПОДГОТОВКА НА НАСТАВНАТА ПРОГРАМА » Трајко Јовановски.со дополнително положена група на педагошки предмети на ФЛУ. 7.Велес » Ана Цветкоска . 179 . БРО .Скопје » Роберта Јордановска.педагошка насока.02. ПРОСТОРНИ УСЛОВИ ЗА РЕАЛИЗАЦИЈА НА НАСТАВНАТА ПРОГРАМА Програмата во однос на просторните услови за реализација се темели на Нормативот за простор. опрема и наставни средства за деветгодишното основно училиште донесен од страна на министерот за образование и наука со решение бр.Панова. ОУ „Лазо Ангеловски“ . советник по ликовно образование и ликовна уметност.Скопје » м-р Маја Рауниќ-Киркова. професор во одделенска настава.5. асистент на Педагошки факултет – Скопје Наставната програма по ликовно образование за четврто одделение на деветгодишното основно образование ја донесе министерот за образование и наука со решение бр. 6.

180 .

DEВEТГОDИШНО ОСНОВНО ОBРAЗОВAНИE НAСТAВНA ПРОГРAМA FИЗИЧКО И ЗDРAВСТВEНО ОBРAЗОВAНИE 181 .

34/96. 40/03. 35/06. 55/05. 29/02. 113/05. 58/00 и 44/02) член 24 и 26 од Законот за основно образование „Сл. 70/06 и 51/07). 24/96. весник на РМ“ бр. 44/95. 82/99. 82/04.Врз основа на член 55 став 1 од Законот за организација и работа на органите на државната управа („Сл. весник на РМ“ бр. 182 . 81/05. министерот на образование донесе наставна програма по предметот физичко и зdравсtвено образование за V одделение на деветгодишното основно училиште. 63/04. 35/97. 42/03.

q да изведува и применува правилни и координирани вежби за јакнење. силата. q да ги развива физичките.1. танците. q да ги учи и правилно да ги применува поимите во физичкото и здравственото образование. брзината. q да се ослободува од стрес преку физичка активност. навивач. гимнастиката. карактерни. q да умее одмерено да постапува за позитивно превентивно спречување и разрешување на евентуални конфликтни ситуации. q да развива ориентација во просторот со вежби и комплекси за психомоторните способности (координација на движењата во просторот. q да совладува нови вежби и елементи од основите на спортовите и во игри (штафетни. q да стекнува здравствено-хигиенски навики и унапредување на здравјето. игри без граници). ЦЕЛИ НА НАСТАВАТА ВО V ОДДЕЛЕНИЕ Ученикот /ученичката: q да применува вежби за правилен физички развој и подготовка. q да развива култура на однесување во спортувањето (како учесник. функционалните и психомоторните способности. побеник. q да ги знае и практикува правилата за игрите и рамноправно да учествува и соработува во тим-екипа. правилно држење на телото и правилна функција на локомоторниот апарат. еластичноста. q да го збогатува своето спортско знаење со совладување на правилно изведени техники и елементи од основите на атлетиката. q да изведува вежби за правилен и симетричен морфолошки развој. ритмиката. експлозивноста и други). лабавење и растегнување. 183 . рамнотежата. поразен). q да се воведува во спортовите за развивање интерес за спортување. снаодливоста. танци.

КОНКРЕТНИ ЦЕЛИ ВE@BИ И ИГРИ ЗA ПРAВИЛEН FИЗИЧКИ РAЗВОЈ И ПОDГОТОВКA 184 Cели Содржини Ученикот /ученичката: • да се развива со адекватни комплекси вежби и игри. • да ги одржува и развива психофизичките вештини: брзина. превентивни комплекси вежби. вртење во место. лабавење и истегнување . трупот и карлицата со нозете. • Вежби за оформување на телото при подготвување на организмот за оптоварувањата на часот. . • да ја одржува и подобрува основната физичка подготовка. • да се поставува правилно. вртење налевокруг (вртење за 1800 ). • Вежби за правилна моторна функција на локомоторниот апарат. провлекување. експлозивност. скокања итн. • Игри: елементарни. слегување. штафетни. рамнотежа. како и корективно. • да ги развива вештините за координација на движењата на локомоторниот апарат и координацијата во просторот. на лево и на десно. како и вежби за: рацете и рамениот појас. • Примена на содржини на • Спортски објекти поставување и движење на учениците во формации: по • Налево . – движење во колона по • Спортски помагала еден. • Комплекси вежби за оформување на телото и движењата: вежби за јакнење. игри без граници и полигони со користење на спортски реквизити и справи. • Компензаторни комплекси вежби. Поими Aктивности и методи • Вежби за организирано поставување и движење. со качување.2. симетрично и благовремено во формите на работа во наставата. еластичност. по двајца и по четворица. • да го обликува и правилно да го држи телото.надесно двајца и по четворица.

фаќање. • Натпревари: во фрлање топче во цел. • Играње дама и организирање натпреварувања. • Штафетни игри според интересот на учениците со совладани елементи од основите на атлетиката.цак..скок од место . куглање со пластични топки итн. групни на едно јаже и индивидуални скокања. • Примена на штафетно трчање.техники: во височина „ножици“ и во далечина . • Штафетни игри . карлицата и нозете.десно) полукружно и кружно во функција на подигнување на општата физичка подготовка. • Фрлање • Техника за фрлање топче во цел и во далечина-куглање. од право.низок старт. цик .AТЛEТИКA Cели Содржини Поими Aктивности и методи Ученикот /ученичката: • да се обучува правилно да трча со правилно движење со рацете и нозете. • да се поттикнува да учествува во игри со елементи на атлетиката. држењето на трупот и главата. . • Совладување на основите за: . . скокање..скокови: примена на скокови со залет. посебно го следи движењето на рацете и нозете. (лево . префрлување топка преку ниска мрежа со погодување на определена цел. • да се оспособува да ги применува техниките: скокање .згрчна“ техника. трупот. • да се обучува да изведе штафетно трчање. трчање. • Ритам и правец на движење • Увежбување и изведување на елементите од атлетиката: одење. со внимание во доскокнувањето (амортизација на мека подлога).висок старт. • да ги развива големите мускулни групи на рацете. • Скокање: .натпревари.згрчна” техника. • да ги развива психомоторните способности и подвижноста на локомоторниот апарат. • да ги развива способностите за брза и навремена реакција.. • Штафетно трчање (примена на разни форми) • Низок старт • Висок старт • Техника ножици и техника „згрчна“ • Куглање • Доскокнување 185 . • Примена на правилно трчање со промена на правецот на движењето. • Скок во висина 20.ножици” и . фрлање. • Скокање со јаже. 30 до 40 см. • Брзо трчање 30 метри (мерење на времето).

• Штафетни игри и полигони со совладани елементи од основите на атлетиката и гимнастиката. • Комплекси вежби: Корективно-компензаторни и превентивно заштитни • Акробатика: Примена на комбинација на партер од изучени елементи со: колут напред и колут назад. трчање. стој (став) на лопатки .свеќа. челна вага • Справи: . Мачкин скок и галоп скок.Примена на висови и нишање на ниски рипстоли. нишање и слегување на гимнастички справи. на справите и во изведува¬њето на комплексите вежби. • да развива способности за движење со склад со ритамот и музиката. нишање. гимнастичките и ритмичките елементи и комбинации на партер. стој (став) на лопатки • Алки • Разножно • Ритмичко одење и трчање • Мачкин скок • Галоп скок . вртења на клупа скокање од клупа со мек доскок • Ритмика: Примена на совладани ритмички елементи во комбинации на одење.доскокну¬вање со амортизација • Шведска клупа-примена на изучени елементи (одења со потскокнувања. Примена на обрачи. греда и на др. разбој. алки. висење. вратило. со и без музика. • Свеќа. завртувања и потскокнувања. • Качување. • да ја развива силата и подвижноста на големите мускулни групи. • Повторување и обука на елементите колут напред и назад (особено се поттикнуваат и охрабруваат учениците кои имаат поголе¬ма тежина. кои се плашат и имаат отпор во изведувањето на овие вежби). • Колут назад • Комбинирање и применување комплекси вежби со насочено влијание. справи: качување. • Ритмика. висење. слегување . • да применува естетско и елегантно држење на телото и делови од него. • да применува термини од гимнастиката и ритмиката.ГИМНAСТИКA И РИТМИКA 186 Cели Содржини Поими Aктивности и методи Ученикот /ученичката: • да ја развива координацијата и вештините за движење на телото во просторот. • Поврзување и правење комбинации вежби од гимнастиката и ритмиката.

• да применува естетски вежби и да развива способности за групна изведба.ТAНCИ Cели Содржини Поими Aктивности и методи Ученикот /ученичката: • да игра танци од народното и модерното творештво. • Поими од правилата на чекорите на танците и ората • Вежби за држење на телото и естетиката при играњето. • да го одржува телото и однесувањето сообразено со групното движење. 187 . • Игри со музика • Имиња на научените народни ора • Играње и пеење со ритмичко изведување на одредени движења поврзани со танците. • да развива способности за движење и игра во просторот. • Увежбување на претходно учените 2 ора и обука и играње на трето оро со музика • Танци по избор • Карактерни игри (особености) • Играње народни ора со различно темпо и сложеност на чекорите (од различни етнички заедници).

• Кошаркарско додавање и фаќање со две раце. • Додавање на топка преку ниска одбојкарска мрежа.Се оdбира сpорt сpореd инtересоt на ученициtе и можносtиtе на училишtеtо. • Обично и кошаркарско фрлање во одредена цел (низок кош. • Додавање на топка преку јаже. . а потоа и преку одбојкарска мрежа ниско поставени. Основни кошаркашки • Кошарка. • Одбивање на мала топка од ѕид. • Примена на изученото на мини игралиште преку јаже. игра. • Одбивање на мала топка ( со прсти. чекан и надлактици). корпа и сл. координација) за придружбата со топка. • да ја развива подвижноста на локомоторниот апарат со топка (осетливост. 188 Поими Aктивности и методи • Одбојка • Одбојкарско одбивање • Одбивање со „чекан“ • Одбојкарска мрежа • Основни елементи со игри во место и движење. обрач. на одбојката • да ја развива соработката. • Кошаркарско слободно водење. • да ги развива способностите за игра со топка. кош елементи со топка и топка (големина на топката според возраста) • Учениците вежбаат слободно водење и индивидуално играње со топка која одговара на нивната возраст (топките се помали од класичните топки за кошарка).). индивидуално и во парови. ОDBОЈКA Cели Содржини Ученикот /ученичката: • да ги совлада елементите Основни елементи од основите на одбојката. • Елементарни и штафетни игри во кои улогата на ученикот и топката ќе имаат доминантна улога. колективниот и спортски дух. ОСНОВИ НA СПОРТСКИ ИГРИ .КОШAРКA Cели Содржини Поими Aктивности и методи Ученикот /ученичката: • да ги увежбува и совладува елементите од кошарката.

• Фудбалско шутирање во ѕид со прифаќање на одбиена топка. Поими Aктивности и методи • Ракомет • Ракометен гол • Ракометна мрежа • Слободно ракометно водење.додавање и примање-фаќање на топката.РAКОМEТ Cели Содржини Ученикот /ученичката: Основни елементи • да ги совлада основните во ракометот елементи од ракометот: техника на ракометно фрлање . од рамо гради. • Слободно фудбалско шутирање и шутирање на топка во одредена цел и во гол. FУDBAЛ Cели Содржини Основни елементи Ученикот /ученичката: • да увежбува и совладува во фудбалот елементи од фудбалот. • Разни слободни фрлања од различни висини на телото. слободно водење и движење со топка. • Слободно фрлање и фаќање на мала ракометна топка од ѕид. • Ракометно шутирање на гол од место. • да усвојува техника на додавањето на топката и шутирањето во гол. • Елементарни и штафетни игри со топка за фудбал. -• Игра . • Ракометно водење (слободно).мал фудбал со модифицирани правила. • да ја осознае улогата на моториката поврзана со елементите со топка. • Додавање и фаќање на топка помеу двајца во место (во висина на гради и со корис-тење на подот). • Ракометно фрлање во под со одбивање од ѕид. Поими Aктивности и методи • Фудбал • Водење на топка во фудбалот • Гол во фудбалот • Фудбалско шутирање • Фудбалско игралиште • Слободно водење на топка во фудбалот. • Фудбалско додавање и примање на топка во парови во место. • Ракометно водење во определен правец. 189 . • да научи ракометен шут во гол.

ДИДАКТИЧКИ ПРЕПОРАКИ Наставата по физичко и здравствено образование во V одделение се реализира со 3 часа неделно. Поради тоа на секој час по физичко и здравствено образование задолжително се изведуваат вежби за оформување на телото и движењата. фер-плеј однесувањето. залагањето. односно 108 часа годишно. соработката и помагањето. Програмата овозможува континуитет на претходните наставни програми со вградување на спецификите за возраста и содржините кои доаѓат како надградба во темите синтетизирајќи ги научените елементи од спортовите и новите елементи кои треба во наставата да се научат сообразено со способностите на учениците со цел да се постигне повисок квалитет во наставата да се научат сообразено со способностите на учениците со цел да се постигне повисок квалитет во наставата и поширок спектар на совладани елементи од спортовите и постигнување на здравствени ефекти. Учениците се мотивираат редовно и правилно да вежбаат и да го негуваат своето тело. за што наставниците треба да обрнат внимание на изборот и влијанието на вежбите. физичкиот напредок и способностите. 4. исполнува- . комуникацијата. При формирањетона оценката наставникот води сметка за сите постигања на ученикот во наставата. постигањата на учениците од четврто до шесто одделение се оценуваат комбинирано-описно со изведување бројчана оценка во текот на наставата и на крајот на годината со бројчана оценка. Наставникот го следи морфолошкиот статус на учениците и презема мерки при евентуална појава на телесни деформитети и тоа со засилен интензитет и внимание кон овој проблем со примена на адекватни комплекси вежби. бидејќи сите тие се подеднакво важни. редовноста. правилно да се изведуваат и воедно да го подигне спортското знаење на повисоко ниво. наставникот подготвува програма за избраните содржини-теми-наставно подрачје. тој оценката ја формира според ангажирањето на ученикот. Првата тема Вежби и иgри за pравилен физички развој и pоdgоtовка останува како општа и основна потреба на учениците за перманентно подигнување на општите физички способности и подвижност на локомоторниот апарат и организмот во целина. Концепцијата и целите на наставната програма по физичко и здравствено образование. ОЦЕНУВАЊЕ НА ПОСТИГАЊАТА НА УЧЕНИЦИТЕ Според Законот за основно образование. Другите наставни теми наставникот треба да ги насочи кон совладување на новите елементи. спортското знаење. Наставниците треба да обрнат посебно внимание учениците правилно да ги 190 изведуваат елементите со реквизити и помагала адекватно на способностите и возраста. Имено. По договорот со родителите. елементите и игрите со одмерено дозирање и разновидност во работата да се задржи и унапреди интересот и мотивацијата за вежбање.НAСТAВНИ ТEМИ – ПОDРAЧЈA КОИ СE РEAЛИЗИРAAТ ВО DОГОВОР СО РОDИТEЛИТE q ПЛИВАЊЕ СО АКТИВНОСТИ НА ВОДА И ОБУКА q СКИЈАЊЕ СО ОБУКА q ИЗЛЕТИ И ПЕШАЧЕЊА q УЧИЛИШТЕН СПОРТ q СПОРТСКИ ШКОЛИ 3. Наставната програма за физичко и зdравсtвено образование за учениците се организира и реализира на совладаните елементи од наставните програми. а наставникот треба на учениците да им задава и домашни задачи за вежбање на вежби за оформување на симетрично тело и движења.

ги евидентира и на тие основи формира оценка. за време и по изведувањето на наставата. Физичките способности кај учениците се различни. така што ученикот секој час треба да го заврши со позитивно емоционално чувство. редовноста и другите елементи. На часот по физичко и здравствено образование наставникот посебно внимава наставата да ја изведува без никакви стресови или стрес ситуации. па поради тоа наставникот не смее од нив да бара или поставува какви било норми за оценка. 191 . Наставникот на секој час ги следи постигањата на ученикот во сите компоненти. Индикаторите на здравјето (психомоторните и функционалните способности) не се норми за оценување. Во физичкото и здравственото образование нема посебни часови за оценување. Секој индивидуално се оценува врз основа на залагањето и способностите.њето на здравствено-хигиенските услови и навики пред.

Скопје » д-р Насе Кондовски .Владо Тасевски“Скопје » Мирјана Андреска.02.05.11 Октомври”.2008 година. 07-1830/1 од 28. 192 7.Скопје » Златко Павловски. претседател .кинезиолог.професор на Факултетот за физичка култура. Биро за развој на образованието .професор за одделенска настав и филозофски факултет– дипломиран педагог.5.Владо Тасевски“. наставник во ОУ .Скопје Наставната програма по физичко и зdравсtвено образование за петто одделение на деветгодишното основно образование ја донесе министерот за образование и наука со решение бр. 07-4086/1 од 22.. наставник во ОУ . опрема и наставни средства за деветгодишното основно училиште донесен од страна на министерот за образование и наука со решение бр.. НОРМАТИВ ЗА НАСТАВЕН КАДАР За реализација на наставната програма по физичко и зdравсtвено образование за петто одделение на основното образование предвидени се наставници со завршен педагошки факултет . 6. КОМИСИЈА ЗА ПОДГОТОВКА НА НАСТАВНАТА ПРОГРАМА » д-р Зоран Радиќ.Скопје » Слободанка Бадаровска.. наставник во ОУ . .2008 година. ПРОСТОРНИ УСЛОВИ ЗА РЕАЛИЗАЦИЈА НА НАСТАВНАТА ПРОГРАМА Програмата во однос на просторните услови за реализација се темели на Нормативот за простор.

DEВEТГОDИШНО ОСНОВНО ОBРAЗОВAНИE НAСТAВНA ПРОГРAМA ТEХНИЧКО ОBРAЗОВAНИE 193 .

82/99. 29/02. весник на РМ“ бр. 194 . министерот за образование и наука донесе наставна програма по предметот техничко образование за V одделение на деветгодишното основно училиште. 58/00 и 44/02) член 24 и 26 од Законот за основно образование („Сл. 35/97.Врз основа на член 55 став 1 од Законот за организација и работа на органите на државната управа („Сл.44/95. 35/06. 63/04. весник на РМ“ бр. 82/04. 40/03. 24/96. 34/96. 42/03. 113/05. 70/06 и 51/07). 81/05. 55/05.

q да развива култура на однесување во сообраќајот. q да се оспособува за набљудување. опишување и споредување на предмети и појави во техниката и технологијата. ЦЕЛИ НА НАСТАВАТА ВО V ОДДЕЛЕНИЕ Ученикот/ученичката: q да развива интерес и желба за нови сознанија од техниката и технологијата со користење на различни извори на учење. 195 . q да ги проширува сознанијата за патот од идеја до реализација. q да развива интерес и способност за техничко творештво (составување на модели и макети од готови елементи по сопствена идеја). работата и секојдневниот живот. q да се оспособува за примена на основните техничко технолошки знаења. q да ги проширува и открива сознанијата за својствата на материјалите. q да ги проширува знаењата и умеењата за безбедно движење во сообраќајот.1. умеења и навики во учењето.

• да се оспосеби со примена на правилата за техничко цртање.КОНКРЕТНИ ЦЕЛИ ТEМA: ГРAFИЧКО КОМУНИCИРAЊE 196 Cели Содржини Поими Aктивности и методи Ученикот/ученичката • знае да организира работно место. • да се оспособи да чита работилнички и монтажен технички цртеж. • анализирање скица и технички цртеж. • работилнички и монтажен и дискусија за нивните разлики. цртање на едноставен предмет • Читање на работилнички и монтажен цртеж. . материјали. • цртање едноставен технички цртеж на компјутер. прибор. линијар. • Култура на работа• училишна работилница • Техничко цртање. • демонстрирање и опишување постапки за цртање на скица и технички цртеж. • Цртање на едноставен технички цртеж на компјутер • Формати на хартија • Рамка • Составница • Работилнички цртеж • Монтажен цртеж Активности: • објаснување на значењето на уредно организирано работно место. • користење готови технички цртежи. • да се оспособи да користи компјутер за цртање на едноставни технички цртежи. • Формати на хартија • Графичка писменостправила за изработка на технички цртеж (рамка и составница) • Скица. на основа на скицата да изработи технички цртеж. технички цртеж.2. • откривање карактеристики и разлики на скица и технички цртеж. гума). • демонстрирање и ракување со прибор за техничко цртање (триаголници. • да скицира сопствени идеи на едноставни фигури. шестар. • да идентификува формати на хартија. молив. • да се оспособува правилно да го употребува приборот за техничко цртање. • да црта рамка и составница.

• естетско обликување на материјалите. • избирање. автомобилче. • да знае да го организира работното место. комбинирање на соодветни материјали за градба на избраната идеја. • да се оспособува правилно да го употребува алатот при работните постапки. • контрола на квалитетот (самоконтрола и контрола на наставникот). • откривање и анализирање на технологијата на работа. авионче. мека жица • Карактеристики на материјалите и нивна примена • Технолошки постапки при работа со материјалите • Чекори од идеја до готов производ • Картон • Дрво • Мека жица • Својства • Физички • Механички • Технолошки постапки • Инструирање за лична и колективна заштита при работа. тврдост и елестичност (хартија. • работни задачи од комбинирани материјали: календар. • идентификување на материјалите за работа. • откривање на соодветни патишта за градба на оригинални модели и макети по сопствена идеја. • да се запознава за материјалите и нивните својства. • Заштита на ученикот при обработка на материјалите • Картон. картон и дрво).ТEМA: МAТEРИЈAЛИ . макета на куќичка. • да се воведува во определувањето на технолошки постапки. 197 . камионче. • да се поттикнува да формира позитивен став кон работата. дрво. сплав. • да се оспособува рационално да ги користи материјалите при работата. чамец. Работни задачи: • задачи за испитување на влажност. • испитување на особините на картон и дрво (физички и механички-еластичност и тврдост). ГРADBA И ОBЛИКУВAЊE Cели Содржини Поими Aктивности и методи Ученикот/ученичката: • да се оспособува да се грижи за личната и колективната безбедност при работата.

ТEМA: КОНСТРУКТИВНО ТВОРEШТВО 198 Cели Содржини Поими Aктивности и методи Ученикот/ученичката: • да се оспособува за безбедно користење на техничките средства.движење • Оска: . пренос на сила и движење • Елементи за пренос на сила и движење (оска. • да ги сознава за природните извори на енергија. • Воденично тркало. • Енергија.) • Сила. • откривање извори на природна енергија. . • да сознава елементи за пренос на сила и движење. •Творештво • Објаснување и демонстрирање примери за сила. столна ламба и др. • идентификување и избирање прибор и алат за градба на моделот по даден технички цртеж. • експериментирање со конструираните модели. ремен. • експериментирање за преносот на силата и преносните елементи за силата и движењето. • Ветерница. • идентификување и планирање елементи за конструирање. • открива и анализира примери за пренесување на сила и движење. • Енергетски претворувачи. бојлер. • се запознава со пренос на сила и движење. • да открива и идентификува извори на сила. • Фен • Бојлер • Столна лампа • Сила: . водата и ветерот • Конструкција на модели на енергетски претворувачи (воденично тркало и ветерница) • Конструкција на модели и макети од конструкторски материјали по сопствена идеја. ременици и запчаници) • Користење на енергијата на сонцето. • да се оспособува да конструира едноставни модели или макети од конструкторски материјали по сопствена идеја. • Заштита при ракување со технички средства (фен.ремен и ременица • Запчаник. • планирање и подготвување редослед и постапки при конструирањето. пренесување на сила и движење.

• ги применува и почитува правилата и прописите за велосипедист во патниот сообраќај. • објаснување и идентификување сообраќајни знаци за учество на велосипедистот во сообраќајот.ТEМA: СООBРAЌAЈ Cели Содржини Поими Aктивности и методи Ученикот/ученичката: • да се запознава со елементите и објектите на патот. • решава сообраќајни ситуации со сообраќајни знаци. • опишување уред за сопирање на велосипедот. • симулација на различни сообраќајни ситуации на сообраќајен училиштен полигон или виртуелни симулации на компјутер. • да формира култура на однесување кон средствата во патниот сообраќај како пешак. • управува велосипед на училиштен полигон. • да се оспособува правилно да го користи и одржува велосипедот. • Елементи на улицата и објекти на патот • Правила и прописи за учество на велосипедист во јавниот сообраќај • Мојот велосипед • технички карактеристики и одржување • Полигонско возење на велосипед • Коловоз • Сообраќајна лента • Тротоар • Велосипедска патека • Разминување • Претекнување • Обиколување • Уреди на велосипед • Набљудување и идентификување елементи на улица и пат (слајдови. • идентификување основни конструктивни елементи на велосипедот. 199 . филм. велосипедист. правила и прописи во реална ситуација. • да се оспособува да вози велосипед на полигон. • знае и умее реално да ја процени сообраќајната ситуација на крстосница и безбедно да ја помине. • да се запознава со последиците од неисправноста на велосипедот. возач на ролери. • да се оспособува за безбедно учество (движење) во сообраќајот. • да се оспособува да направи реална проценка на сообраќајната ситуација за безбедно учество во сообраќајот. • да ги почитува сообраќајните знаци. компјутер). графофолии. • разговор за значењето на сообраќајните знаци во сообраќајот. • откривање елементи за пренос на сила и движење на велосипед. сопатник во патниот сообраќај.

Така што една цел може да ја постигнеме преку повеќе различни активности. Активностите предвидени со програмата во петто одделение понекогаш опфаќаат повеќе цели. како и цели од различни содржини. ДВД. инструирањето и демонстрацијата учениците се упатуваат да употребуваат постапки и инструменти во сознавањето. како и појавите во општеството и односите меѓу луѓето неопходно е да се користат наставни средства од реални и симулирани ситуации и постапки. . дигитална камера. исто така. Ваквиот пристап на изработените наставни програми претпоставуваме дека дека значајно ќе влијае на развојот на техничкото творештво кај учени- 200 ците. математика. што претпоставуваме дека е неопходно учениците да се оспособат својата идеја да ја претворат во дело. запознавање на околината и творештво. односно од различни научни подрачја. односно 72 часа годишно. q интернет. q За постигнување на наведените цели во наставната програма по техничко образование треба да се изготви и учебник и да се обезбедат материјали за наставата од страна на училиштето: q истражувачко катче и сообраќајен полигон со опрема. образовен софтвер. Се користат актуелни работни и технолошки настани. целно и содржинско поврзување со наставните предмети техничко образование.. како и почитување на принципот на актуелизација во наставата по техничко образование. апликации. q дидактички и други визуелни средства: филмови. Наставниот предмет во V одделение се изучува со 2 часа неделно. макети и др. ЛЦД проектор. слајдови. паноа. разрешувањето и примената на стекнатите знаења во секојдневниот живот и практика. а наставникот може за постигнување на целите да избере и други соодветни активности. информатика. Насtавни среdсtва q Во наставата по техничко образование. фолии. ликовно образование. работни процеси и се поврзуваат со стекнатото искуство на учениците во училиштето и надвор од него. компјутер.. Преpораки за корисtење на gоdишниоt фонd на часови Поставените цели во наставните теми даваат можност за самостојно планирање и реализација на содржините во согласност со напредувањето и потребите на учениците. ситуации. графоскоп. ДИДАКТИЧКИ ПРЕПОРАКИ Насоки за меѓуpреdмеtно pоврзување Наставните содржини од наставниот предмет техничко образование даваат можности за интегрирано. природни науки.3. за осознавање на појавите и законитостите. Во наставната програма. а примерите на активностите се само можни предлози. Во текот на петтото одделение учениците ќе имаат прилика да се запознаат и оспособат за реализација на сопствените идеи и реализација на конструктивната замисла (моделот). дадени се и конкретизирани цели кои се постигнуваат преку активностите на учениците кои се планираат за усвојување на предвидените содржини и за развивање на способностите на учениците за конструктивно творештво. q енциклопедии и списанија од областа на науката и техниката. При набљудувањето. каде што ученикот може да истражува според целите на наставата. модели. q аудиовизуелни средства.

q работно експериментални истражувачки активности (планирање на работата. 07-1830/1 од 28. • педагошка академија – наставник по техничко образование. Оваа компонента е составен дел на работата на наставникот и учењето на ученикот.2008 година. соработката со другите ученици и слично (формативно оценување). 201 . ОЦЕНУВАЊЕ НА ПОСТИГАЊАТА НА УЧЕНИЦИТЕ 5. 6. опрема и наставни средства за деветгодишното основно училиште донесен од страна на министерот за образование и наука со решение бр. способности за истражување. • интердисциплинарни студии – професор по производно техничко образование. Начин на pроверување и оценување: q ученички изработки. способности за стекнување умеења и работни навики. Програмата во однос на просторните услови за реализација се темели на Нормативот за простор.4. поединечни и групни. тестови на знаења. се следи мотивираноста за учење. се прибираат показатели за нивните активности.02. q контролни тестови. НОРМАТИВ ЗА НАСТАВЕН КАДАР Воспитно-образовната работа во V одделение може да ја изведува лице кое завршило: • педагошки факултет – професор по информатика и техничко образование. ПРОСТОРНИ УСЛОВИ ЗА РЕАЛИЗАЦИЈА НА НАСТАВНАТА ПРОГРАМА Слеdење на pосtиgањаtа на ученициtе Следење на постигањата на учениците Во текот на наставата редовно се следат и вреднуваат постигањата на учениците. осознавање и заклучување на појавите и законитостите во науката и техничката култура).

рационално да ги користи и обликува. ОУ „Св. • знае како правилно да го користи и одржува велосипедот. 07-4073/1 од 22. • скицира модел или макета по сопствена идеја. • формира позитивен став кон работата и културата на работење. • правилно ракува со приборот и алатот. • оспособен е да изработи едноставен технички цртеж.05. ОУ „Владо Тасевски“ .7. преносот на сила и движењето. • знае за изворите на енергијата. • знае да комуницира во јавниот сообраќај како велосипедист. • извршува едноставни истражувања за појавите и законитостите од областа на енергетиката.Скопје Наставната програма по tехничко образование за петто одделение на деветгодишното основно образование ја донесе министерот за образование и наука со решение бр.Куманово » Биљана Павлеска. • користи прибор за техничко цртање. Скопје » Славица Божиновска. • разликува материјали (картон. професор по педагогија. 202 8. Педагошки факултет. професор по одделенска настава. • составува елементите (делови) за градба и конструирање. алатот и материјалот за обработка на работното место.2008 година. • ги почитува правилата и прописите за безбедно движење во сообраќајот. • умее правилно да го постави приборот. дрво и мека жица). советник во БРО . • умее да се заштити при користењето на работниот и помошниот алат. • изработува едноставни макети и модели. Кирил и Методиј“ . професор по ПТО. • формира став за правилно и безбедно учество во сообраќајот како велосипедист. . • користи скица и технички цртеж за градба и обликување на модели и макети.Скопје » Крсте Василески. КОМИСИЈА ЗА ПОДГОТОВКА НА НАСТАВНАТА ПРОГРАМА » Доцент д-р Азиз Шеху. • конструира едноставни модели и макети од конструкторски материјал.Скопје » Весна Настоска. ОЧЕКУВАНИ РЕЗУЛТАТИ Ученикот/ученичката: • уредно го подготвува работното место. силата. ОУ „Кочо Рацин“ .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful