Revistë shëndetësore

Numër 10,

Dhjetor

2008 - Janar 2009

/

GRATIS

Para përdorimit lexoni me kujdes udhëzimin dhe konsultohuni me mjekun ose farmacistin

PëRMBAjTjA

family

Gjokset e mëdha, të fortë dhe të ngritura janë simbol i femrës, andaj një numër i tyre janë të pakënaqura me pamjen e tyre. I nënshtrohen intervenimit kirurgjik. Intervenimi me i shpeshtë estetik në gjoks është rritja e gjinjve. fq. 11

RRITjA e GjIRIT

Këshillë dhe ndihmë

Tensioni i ultë i gjakut fq. 10

Nëna dhe fëmija

Për ta njohur fëmijën që në bark fq. 14

Pyetje të sikletshme

Gjithçka që hezitoni të pyesni mjekun tuaj fq. 25

Çfarë dini për ndihmën e shpejtë fq. 21 energjia në majë të gishtave fq. 22 erëzat fq.26

Ngërçet e barkut të foshnjës në 3 muajt e parë
Janë entitet i mirënjohur, por jo i shpjeguar mirë në pediatri. Tradicionalisht ndërlidhen me marrjen e ushqimit, por shkencërisht nuk është shpjeguar kështu. Ndonjëherë lidhen për urinë, herën tjetër për marrjen e tepërt të ushqimit, njëherë shoqërohen me barkqitje ca me të ujshme, herën tjetër me barkqitje më të forta, ndërsa ndërrimi i ushqimit rrallëherë e sjell qetësimin e tyre. Fq. 15

Info-dietë fq. 27

Si t’ia sqarosh fëmijës “sekretin” e zanafillës dhe të lindjes fq.28 Skandi & Humor fq. 30
Materiali dhe tekstet e publikuara i dedikohen çdo konsumatori sipas regullativës ndërkombëtare të autorizim marketingut.
|

f. 25

Drejtor Milot H. CENA

Revistë shëndetësore
Numër 10, Dhjetor - Janar 2009

Kryeredaktor Dr. Gazmend KAJTAZI

Bashkëpunëtor profesional Mr. Ph. Jaser VESELI Lektor Valmir GËRGURI

Merketing Besart SLLAMNIKU Bashkëpunëtor Imran AMITI

KoNtaKt: tel. +38 38 541 908; + 381 38 541 909; EMaIL: imedica@imedica.org; aDRESa: Rr. Fehmi Agani Nr. 24, 10000 Prishtinë, Republika e Kosovës

www.imedica.org

DHJETOR 2008 - JANAR 2009

3

family

SHKeNcë DHe KuRIozITeTe
Astma mund të jetë sëmundje gjenetike
Disa studime angleze kanë treguar se astma mund tё jetё njё sëmundje e përcaktuar gjenetikisht. Tё hulumtuarit me asmtё, nё qelizat e bardha tё gjakut kishin njё gjen tё rritur tё quajtur ORMDL3. Shkencёtarёt thonё se fёmijёt qё e kishin kёtё gjen, ishin pёr 70% mё tё prirё tё preken nga astma Megjithëse kombinimi gjenetik dhe ndikimi i mjedisit tё shkaktojnë astmën nuk janë studiuar mjaftueshëm, shkencëtarët besojnë se kjo mund tё jetё njё e arritur qё mund tё kontribuojë shumë nё shёrimin e kësaj sëmundjeje.

Stop “helmimit” me antibiotikë
Antibiotikët tek ne përdoren sikur aspirinat. Mjafton të keni rrjedhje të paktë nga hunda, që teshtitja apo dhimbja e kokës të ju bëj nervoz, dhe menjëherë të zgjatni dorën për ilaçin “shpëtimtar” - antibiotikun. Kësi lloj konsumimi i ilaçeve, shumë thjesht, quhet keqpërdorim. Vlerësohet se problemi me mosefikasitetin e antibiotikëve, nga të gjitha shtetet, të jetë më i madhi në Ballkan, e më i vogli në Holandë. Ekspertët tërheqin vëmendjen se është e domosdoshme që në praktikën tonë shëndetësore të vërtetohen në mënyrë precize indikacionet për përshkrimin e antibiotikëve.

Diabeti dhe menstruacionet
Burimi: Reuters Health Shkencëtarët italianë nga Universiteti Campus BioMedico në Romë kanë krahasuar fillimin e menstruacioneve të më shumë se 160 vajzave të cilat kanë qenë duke u mjekuar me insulinë dhe ato janë krahasuar me një grup tjetër vajzash të cilat nuk kanë pasur nivelin e rritur të sheqerit në gjak. Rezultatet kanë treguar se vajzat të cilat vuajnë nga diabeti, pavarësisht se marrin terapi intensive me insulinë për normalizimin e nivelit të sheqerit në gjak, menstruacionin e parë e kanë në moshë më të vonshme në krahasim me vajzat e shëndosha (mesatarisht për dy muaj e gjysmë më vonë).

Gërhitja harxhon kaloritë

Sa më shumë që gërhitni do të humbni më shumë kalori, thonë shkencëtarët. Shkencëtarët kanë zbuluar se personat të cilët kanë probleme serioze më gërhitjen harxhojnë rreth 2.000 kalori në ditë gjatë kohës kur pushojnë (vlerë e cila është për 1.626 kalori më e lartë se “gërhitësit e dobët”). Ende nuk dihen vetitë pozitive të gërhitjes, ndërsa shkencëtarët paralajmërojnë se gërhitja mund të shkaktojë probleme tjera shëndetësore, si dhe mund të shkaktojë rritjen në peshë, pa-

varësisht se shpenzon më shumë kalori. Gërhitja harxhon energji gjatë kohës së gjumit, që rezulton me humbjen e kalorive. Ndërsa përkundër kësaj, gërhitja ngadalëson metabolizmin me ç’rast mund të ndodh shtimi në peshë. Llogaritet 40% e meshkujve dhe 30% e femrave gërhasin. Po ashtu, duhanpirësit janë dyfish më shumë të prirë për të gërhitur. Përveç duhanit gërhitjen e shton edhe alkooli, tabletat për gjumë, mbipesha dhe fjetja në shpinë, si edhe alergjitë dhe ftohjet.

Me uri nuk mposhtet gripi
Burimi: Journal of Nutrition Një studimi i ri tregon se personat të cilët mbajnë dietë ose ata të cilët hanë më pak gjatë sezonit të gripit, e kanë më të vështirë që ta mposhtin sëmundjen. Shkencëtarët kanë ardhur deri te ky përfundim duke studiuar ndikimin e virusit të gripit te minjtë. Ata i kanë ndarë min-

jtë në dy grupe: atyre që iu është dhënë ushqim normalisht dhe atyre të cilëve iu është dhënë më pak ushqim. Ndërkohë që të dy grupet e minjve kanë pranuar sasi të barabarta vitaminash dhe mineralesh. Minjtë të cilët kanë konsumuar sasi më të vogël të ushqimit kanë pasur nevojë për kohë më të gjatë për t’u shëruar nga gripi, ndërsa vdekshmëria ka qenë shuam më e madhe. Autorët e studimit pohojnë se ko ndodh pasi që energjia e pamjaftueshme ndikon negativisht në sistemin imunitar.

4

|

DHJETOR 2008 - JANAR 2009

www.imedica.org

SHKeNcë DHe KuRIozITeTe
Kobalt kundër migrenës dhe ankthit
Kobalti është thelbi i vitaminës B12. Ky antianemik mund të lehtësojë migrenën dhe është i dobishëm për të luftuar ankthin. Në oligoterapi, kobalti shërben për të luftuar ankthet. Ai rregullon gjithashtu aero-gastritin dhe aero-faginë. I shoqëruar me nikel dhe zink, ai stimulon sistemin hepatopankreatik (të mëlçisë dhe të pankreasit) dhe është i nevojshëm për diabetikët. Por veprimi i tij kryesor është i lidhur me vitaminën B12, pasi ai merr pjesë në përbërjen e vetë kësaj vitamine (B12 ose kobalmine), e cila luan një rol të rëndësishëm në zhvillimin dhe pjekjen e rruazave të kuqe gjakut dhe në transmetimet indirekte nervore. Kobaltin e gjejmë tek çokollatat, frutat e detit,

family

Prerja cezariane dhe astma
Burimi: Revista “Thorax” Shkencëtarët holandezë dhe zviceranë njoftojnë se foshnjat e lindura me prerje cezariane janë më të prirë për t’u sëmurë nga astma, në krahasim me fëmijët të cilët lindin me rrugë normale. Këtë ndërlidhje, shkencëtarët e shpjegojnë me faktin që fëmijët të cilët lindin me prerje cezariane nuk bien në kontakt me bakteret e nënës dhe në këtë mënyrë nuk krijojnë imunitet të mjaftueshëm Hulumtuesit kanë dhënë një vlerë të lartë për rrezikun e këtyre fëmi-

frutat e thata, makaronat, etj. Por organizmi ynë nuk mund ta krijojë vitaminën B12 pa shfrytëzuar kobaltin e ushqimeve. Atë e gjejmë në prodhimet shtazore si zorrët, mëlçia, veshkat, frutat e detit, peshqit, vezët, djathi, etj.

u zbulua enzima që formon pjesët jo estetike të barkut
Quhet Hsd-1 dhe është enzima që akumulon dhjamin në bark, duke formuar në këtë mënyrë atë pjesë jo estetike të barkut. E zbuluan kërkuesit e shkollës mjekësore të Harvard-it, Boston (USA) dhe e publikuan në revistën shkencore “Science”. Hsd-1 stimulon prodhimin kortizolit një faktor çelës për obezitetin. Zbulimi i enzimës që formon dhjamin në bark, është hapi i parë për të luftuar jo vetëm estetikën e trupit, por edhe tipe të ndryshme të obezitetit.

Mishi i dhëmbëve dhe funksioni mendor
Burimi: Reuters Health Personat me gingivit kanë funksion më të dobët mendor në krahasim me moshatarët e tyre të cilët e kanë mishin e dhëmbëve në gjendje normale-është treguar në një analizë të re të të dhënave në SHBA. Këto rezultate shtojnë dyshimin se inflamacionet e ndryshme të cilat kanë të bëjnë me sëmundjet e gingivave mund të kenë ndikim të dëmshëm në tru. P.sh. sëmundjet periodontale mund të nxisin inflamacion në tërë trupin që është faktor i dobësimit të funksionit mendor. Pastaj sëmundjet e dhëmbëve mund të pengojnë edhe marrjen e ushqimit, që njëkohësisht mund të ndikojë edhe në funksionin mendor si pasojë e mungesës së ushqimit të nevojshëm për organizmin.

jëve për t’u sëmurë nga astma madje deri në 80%. Mirëpo, përveç rrugës së lindjes duhet të kihen parasysh edhe gjenet të cilët kanë një rol të rëndësishëm në shfaqjen e sëmundjes. (P.sh. Fëmijët të cilët i kanë të dy prindërit të sëmurë me astmë, janë të rrezikuar tri herë më shumë për ta zhvilluar sëmundjen në krahasim me fëmijët, prindërit e të cilëve nuk vuajnë nga astma). Numri i lindjeve me prerje cezariane është në rritje e sipër, ndërsa jo rrallë kjo është thjeshtë dëshirë e nënës dhe jo nevojë mjekësore.

SHTYLLA KuRRIzoRe mund të vështirësojë tretjen
Kur ke probleme në shtyllën kurrizore përveç: provokimit të dhimbjeve në shpinë mund të ndjesh edhe shqetësime të tjera, si dhimbje koke, dhimbje dhëmbësh, të vjella. Therjet në kurriz apo spostimet në kolonë, mund të shkaktojnë edhe shqetësime të tjera si Pagjumësi dhe vështirësi në tretje. Sipas ekspertëve në Qendrën e analizave në Monza (Mi) me përbërës të veçantë manipulues të quajtur rregullues të shtyllës kurrizore mund të arrihet stabilizim i fluksit të informacionit midis trurit dhe palcës kurrizore duke favorizuar edhe tretjen.

www.imedica.org

DHJETOR 2008 - JANAR 2009

|

5

family

SHKeNcë DHe KuRIozITeTe

Hani çokollatë kundër kollës
Sipas një grupi shkencëtarësh të britanikë dhe hungarezë, çokollata është një antidot mjaft e mirë kundër disa sëmundjeve të stinës. Merita i takon teobrominës, një substancë që ndodhet në farat e kakaos, që ka rezultuar të jetë më efikase se kodeina, një nga qetësuesit më të mëdhenj të kollës kronike. Sipas ekipit të shkencëtarëve, kjo substancë vepron duke bllokuar aktivitetin e “nervit endacak”, që luan një rol kyç për shkaktimin e kollës. “Ky përbërës i çokollatës duket mjaft i mirë ndaj kollës, dhe ajo që duhet nënvizuar është fakti se nuk ka efekte anësore si trajtimet e tjera tipike që janë përdorur deri më sot”,- thonë studiuesit.

Me kantarion kundër depresionit
Kantarioni është efikas në shërimin e formave të rënda të depresionit, e jo vetëm problemeve abdominale dhe trajtimin e plagëve sipërfaqësore, kanë dëshmuar rezultatet e hulumtimit në Gjermani. Dr. Klaus Linde së bashku me kolegët nga Universiteti në Munih, ka ardhur deri tek ky rezultat me krahasim e efekteve të kantarionit me efektin e placebos apo edhe disa anti-depresivëve, në 5.500 pacientë të sëmurë nga depresioni i rëndë. Kantarion jo vetëm që është treguar më i efektshëm sesa placebo, por gjithashtu aq i efektshëm sa anti-depresivët të cilët përdoren në shërimin e depresioneve të rënda. Kantarion ka shumë më pak efekte sekondare sesa ilaçet të cilat zakonisht përshkruhen kundër depresionit, kanë theksuar autorët e hulumtimit.

Fibrat dhe drithërat: Receta mbrojtëse për pankreasin
Parandalimi i tumorit në pankreas fillon që nga tryeza. Të paktën ky është përfundimi i një studimi që kanë kryer para pak ditësh një ekip studiuesish të Universitetit të Kalifornisë, të publikuar në revistën shkencor “American Journal of Epidemiology”. Nuk është plotësisht e re fakti që këto ushqime janë të shëndetshme, por shkencëtarët amerikanë kanë arritur të vërejnë një ulje prej 35% të riskut për t’u prekur nga tumori në pankreas për ata persona që konsumonin të paktën 26,5 gramë fibra në ditë. Efekti dobiprurës nuk vlente për ata që konsumonin drithëra të rafinuar apo me sheqer: “Nëse konsumon rregullisht, p.sh në mëngjes, ky lloj ushqimi ndihmon jo vetëm për të parandaluar sëmundje si diabeti apo problemet kardiake, por edhe tumorin në pankreas”, ka përfunduar studiuesit kalifornian.

Pesë mënyra për të pushuar lemzën
Lemza është një tkurrje e papritur dhe e pavullnetshme e diafragmës, muskuli që ndan kraharorin nga barku. Përse shfaqet? Ende nuk dihet me siguri, por shkaqet mund të jenë alkooli, duhani, stresi. Zakonisht pushon vetë pas disa minutash, por ndonjëherë vazhdon me orë. Këshillat më efikase që ajo të pushojë? Ja. l. Mbaje frymën dhe numëro deri në 30. Nëse lemza vjen, gëlltit pështymën. Pastaj lëre frymën të dalë me ngadalë nga goja. 2. Pi një gotë me ujë nga ana “e gabuar” e gotës, duke u përkulur përpara. Që të mos lodhesh shumë, mund t’i kërkosh dikujt që të ta mbajë gotën kur ti të pish. 3. Pi ujë me akull, ha pak akull ose. 4. Bëj një gargarë me ujë të ftohtë: temperatura e ulët mund të bllokojë mekanizmin e lemzës. 5. Përtyp dhe gëlltit një copë bukë të thatë ose një lugë me sheqer: kafshimi ndihmon në ndaljen e impulseve nervoze që shkaktojnë lemzën. Por nëse lemza nuk pushon brenda disa orëve, shko te mjeku: mund të jetë simptomë e shqetësimeve të tjera.

Martesa për buleminë
Nëse vuani nga bulemia, terapia është ... martesa! Dhe kjo sepse, siç mbështesin studiuesit e Universitetit të Shkencave dhe Teknologjisë të Norvegjisë, bashkëjetesa me të dashurin tuaj dhe planet tuaja të përbashkëta për martesë mund të zvogëlojnë ndjeshëm simptomat e bulimisë. Shfaqja e modeleve të caktuara nga mediat dhe opinioni i gabuar se, atyre që janë të bukur dhe të dobët, u ofrohet gjithçka “me dy duar”, i çon femrat e reja të fiksohen me pamjen e tyre të jashtme. Gjatë kohës së studimit të norvegjezëve, femrat që vuanin nga bulimia dhe më pas bashkëjetonin me partnerin e tyre (me qëllim martesën) kishin ndjeshëm më pak episode krizash bulimie (vjellje dhe konsumimit të tepërt të ushqimit), megjithatë pa arritur shërimin përfundimtar të sëmundjes.

6

|

DHJETOR 2008 - JANAR 2009

www.imedica.org

family

S.o.S

Përdore dimrin për tu rikthyer në formë
Stina e ftohtë dhe ditët e pushimeve të festave na krijojnë mundësinë e duhur për t’i kushtuar më shumë kohë kujdesit për trupin: masazheve, terapive natyrale, dietave dezintoksikuese. Në këtë mënyrë lirojmë organizmin nga substancat toksike të grumbulluara prej muajve të shkuar si dhe për të rifituar mirëqenien e plotë
FIToNI MBI KoLLëN
Arrin bashkë me të ftohtin dhe simptoma e parë e bezdish me është pickimi në fyt që na e bën të vështirë përcjelljen. Pastaj, kur “shpërthen” s’na lë rehat. E thatë apo me gëlbazë, nuk ka ndryshim, është njëlloj e bezdisshme, sepse kolla na pengon të flemë, të punojmë, të flasim, të marrim frymë, por jo gjithnjë ndiqen rrugët e duhura për ta luftuar.. Po atëherë si duhet të veprojmë? Rruga e drejtë është në mes, në kuptimin që duhet reaguar që me simptomat e para, duke përcaktuar simptomat që çuan në lindjen e saj dhe pastaj kalohet në një strategji sulmi. nga shkaqe virale apo bakteriale. Si në rastet e prezencës së viruseve si të baktereve manifestohen të njëjtat simptoma:

* * *

dhimbje fyti, që rritet gjatë përcjelljes për shkak të vështirësisë së kalimit të ushqimit temperaturë, edhe e lartë (40 gradë) qelbëzim të bajameve

Tek fëmijët mund të shkaktojnë të përziera e të vjella si edhe diarre. Manifestohet edhe një dobësi e përgjithshme, sidomos në infeksionet virale dhe fryrje e dhimbshme e gjëndrave linfatike të qafës.

ÇFARë e PRovoKoN

Përzierja eksplozive që provokon kollën është e përbërë nga i ftohti, pluhurat, qëndrimi i gjatë në ambiente të mbyllura e të mbingrohura. Në fakt kolla mund të përkufizohet si një mekanizëm mbrojtës: është një veprim i organizmit për të penguar hyrjen e substancave të dëmshme në aparatin e frymëmarrjes ose për të nxjerrë materialin e huaj. Por kolla nuk është e njëjtë: në bazë të tonaliteteve mund të japim diagnozën e parë. Dallohen 5 tipe: * E ashpër, tipike e formave irrituese që godasin faringun dhe laringun kur na kalon keq një lëng apo nga ngjitja e substancave irrituese. * E thatë, është karakteristike e bronkiteve virale, asmës polmonare dhe e duhanxhinjve. * Dytonalitetëshe “me dy timbra”, manifestohet në inflamacionet e rrugëve të ajrit. * E ngjirur. Inflamacioni përfshin edhe kordat e zërit. * E yndyrshme. Shkaktohet nga prezenca e gëlbazës në bronke dhe është e shoqëruar me sëmundje si bronkite bakterike apo kronike.

TeRAPITë e DuHuRA

she do të rrinte në bronke. Për të lehtësuar këtë mekanizëm janë të nevojshëm të ashtuquajturit fluidifikues, që ndihmojnë në shkrirjen e gëlbazës (mukozës së dendur), e cila në fakt është më e vështirë për t’u eliminuar. Së fundi, nëse pas 2-3 ditësh përdorimi kolla nuk, zbutet dhe shfaqen simptoma të tjera si temperaturë, frymëmarrje e vështirë është e këshillueshme të ndalet përdorimi dhe të shkojmë tek specialisti.

BAjAMeT BIN...

NëSe

DHeM-

Mbrojnë organizmin tonë nga infeksionet, por mund të sulmohen nga viruse e baktere dhe atëherë shkaktojnë temperaturë, dhimbje fyti, por pikërisht për funksionin e tyre delikat nuk duhen hequr kurrë me lehtësi, sidomos tek fëmijët I ftohti i dimrit e bën organizmin më të prekshëm nga sulme të viruseve e baktereve dhe nëse arrijmë t’i shpëtojmë gripit, vështirë të shpëtojmë pa ndonjë dhimbje klasike e fytit. Nëse inflamacioni është i limituar vetëm në faring dhe manifestohet me skuqje dhe djegie, ka shumë mundësi që t’i detyrohet një infeksioni viral. Në këtë rast dhimbja shërohet brenda pak ditësh me përdorimin e antiinflamatorëve. Por janë edhe rastet e tjera kur infeksioni nuk godet vetëm faringun por edhe bajamet, dhe bëhet fjalë për një faringotonsilit, që mund të jetë shkaktuar

zGjIDHjeT

ANTIBIoTIKëT

Meqenëse jo të gjithë kollat janë të njëjta është e qartë që për të shpëtuar prej saj duhen kura të ndryshme. Prandaj kur kolla është e thatë, pa gëlbazë për ta qetësuar mund të përdorim një qetësues, që zvogëlon sulmet e djegies në fyt; ndërsa kur është e yndyrshme, në çdo kollitje rrugët e frymëmarrjes lirohen nga mukoza (katarri apo gëlbaza), që ndry-

Në 80% të rasteve kolla shërohet pa nevojën e antibiotikëve, të cilët janë të nevojshëm vetëm kur kolla është simptomë e një sëmundjeje infektive e rrugëve të frymëmarrjes me origjinë bakterike. Duhen marrë dozat e përcaktuara nga mjeku dhe për një periudhë kohe që siguron efikasitetin (mesatarisht nga 5 në 7 ditë).

Në rastet e infeksionit bakterial është e domosdoshme një kurë me antibiotikë. Streptokoku është i ndjeshëm ndaj penicilinës dhe cefalosporinës, dhe reziston ndaj antibiotikëve të tjerë si eritromicina dhe disa sulfamidikëve. Kura, me dozimin standard që varion sipas tipit të antibiotikut të përdorur, duhet të vazhdohet të paktën për 7 ditë për ta zhdukur krejt infeksionin. Kur shkaktar është bakteri dhe është e dukshme prezenca e streptokokut, përdorimi i antibiotikëve këshillohet gjithnjë për pasojat që mund të shkaktojë një infeksion faringo-tonsilar i neglizhuar mund të shkaktojë. Në fakt mund të shfaqen edhe pas tre javësh të episodit akut, sëmundje të rëndësishme si reumatizma artikulare akute, që godet sidomos të rinjtë dhe shkakton dhimbje në gjymtyrë ndërsa si pasojë të mëvonshme mund të ketë një keqfunksionim të valvuleve të zemrës. Në prezencë të virusit, përkundrazi, mund të mjaftohemi vetëm të kontraktojmë simptomat, sepse organizmi mbrohet vetë nga infeksioni. Përdoren 3 tipe farmaceutikësh:

* * *

antifebbrilë (antipiretikël si paracetamoli) antiinflamatorë analgjetikë (si ibuprofeni) për të zbutur dhimbjen.

8

|

DHJETOR 2008 - JANAR 2009

www.imedica.org

HeRBAcIN edhe në Kosovë
Kompania gjermane HeRBAcIN, e cila vepron që nga viti 1905, ka krijuar një imazh të dallueshëm i cili është reflektuar deri në ditët e sotme. Duke kultivuar bimët dhe barishtet mjekuese me dekada, produktet e HeRBAcIN janë bërë të njohura për traditën dhe përvojën në fushën e kozmetikës natyrore. Rangu i produkteve përfshin kremrat për kujdes ndaj lëkurës dhe duarve, shampo me bazë bimore dhe produkte nga ekstraktet bimore për pastrimin e lëkurës së ndjeshme, si edhe aroma dhe shtesa për dush.
mbrojtje natyrale të saj ndjeshme dhe problematike

Wutapoon Schuppenserie

Trajton në mënyrë efektive flokët me zbokth dhe parandalon pasojat nga zbokthi

Wellnessbäder

Vajrat esencialë nga bimët aromatike për dush, ju relaksojnë, rigjallërojnë dhe ju rikthejnë disponimin.

Herbacin med Softpeeling Për fytyrë, qafë dhe pjesën e sipërme të gjoksit. Pengon formimin e “lëndimeve të vogla” të cilat e bëjnë lëkurën të duket keq. Ka efekt lehtësues dhe mbron nga tharja.

Kräuter Shower Gel

Për pastrim dhe kujdes natyral. Përmban agjentë aktivë të cilët zbusin lëkurën tuaj, e ripërtërijnë atëa dhe fuqizojnë mbrojtjen natyrore të lëkurës.

PRoDuKTeT e RejA
wuta kamille Soft Handcreme

Herbacin med Feuchtigkeitscreme

Kräuter Aromabad

Aromat speciale dhe magjepsëse për dush u bëjnë të ndjeheni të lehtësuar

PRoDuKTeT
wuta kamille Body Lotion
Losion për njomjen e lëkurës trupore, i cili përmban vaj argani, vaji më i vlefshëm bimor për lëkurën, kamomil, aloe vera dhe vitamina aktive. Zbut dhe njom lëkurën tuaj.

wuta kamille Handpflege

Kundër veprimeve të përditshme negative të ambientit rrethues në duar

Përmban substanca aktive, siç është vitamina E, glicerina bimore dhe provitamina B5, të cilat me anë të efektit të tyre njomës dhe mbrojtës parandalojnë tharjen e lëkurës. Kremi me substanca aktive, si kamomil, alantoinë dhe vaj të Carthamus tinctorius, ofron kujdes intensiv për lëkurën. I bën duart e lëmuara dhe të shkathëta. L

Në mënyrë intensive zbut dhe njom lëkurën. Përmban vajra bimore, vitamina A dhe E, aloe vera, kamomil dhe kumak që kanë për detyrë zbutjen e lëkurës dhe pengimin e inflamacionit. Kremi është i përshtatshëm për të gjitha llojet e lëkurës dhe absorbohet shumë shpejt.

PRoDuKTe TjeRA
Herbacin Waldmoos
Me formulë aktive për kujdes dhe mbrojtje të lëkurës, sidomos asaj të ndjeshme.

wuta kamille Handcreme

Kräuter Haarpflege

Pastrim i butë dhe kujdes natyral i flokëve me anë të ekstrakteve bimore

wuta kamille Hautpflege

Showergels

Kremi me efekt të trefishtë nga kombinimi i përbërësve: kamomil, glicerinë e cila e lëmon lëkurën, e njom atë dhe e bën të jetë më elastike, ndërsa silikoni vepron si dorezë e padukshme kundër efekteve të përditshme të ambientit.

Herbacin camouflage

Për kujdes ideal ndaj lëkurës dhe për

Të përshtatshëm madje edhe për personat të cilët kanë lëkurë të

Produktet për meshkuj me një kompleks të veçantë të përbërësve aktivë të bimës mjekësore indiane Phyllanthus emblica, ofrojnë freski dhe disponim.

family

KëSHILLIM DHe NDIHMë

tENSIoNI I ULËt I GJaKUt
Nëse zemra rreh shumë shpejt, shumë ngadalë ose në mënyrë të çrregullt, truri mundet që përkohësisht të mos furnizohet mjaftueshëm me gjak. Edhe çrregullime të metabolizmit si hipoglicemia, tek personat epileptik ose tek sëmundje të tjera neurologjike shfaqin ndonjëherë humbje të vetëdijes. Kryesisht janë çrregullime të qarkullimit të gjakut. Pikërisht personat me tension të ulët gjaku humbin vetëdijen për një moment të shkurtër: Trupi bën atë që duhet - e shtrin personin në shesh, në mënyrë që truri të furnizohet përsëri me gjak. Kush ka tendencë për synkop, duhet të përpiqet të stërvisë qarkullimin e gjakut me anë të sportit apo banjove me temperaturë të alternuar (njëherë të ngrohtë e një herë të ftohtë) dhe ta stabilizojë atë me anë të një konsumi të lartë lëngjesh. Dobiprurëse në rastet tipike para humbjes së vetëdijes janë: kryqëzoni këmbët, tendosni muskulaturën e këmbëve, të barkut dhe të të ndenjurave. Kështu ndoshta mund të pengohet rënia e theksuar e tensionit. “Shmangni qëndrimin gjatë në këmbë dhe hiqni dorë nga alkooli. Mjaft efektive është edhe stërvitja në këmbë - qëndroni në këmbë me shpatullat të mbështetura në mur, fillimisht qëndroni dy herë në ditë nga pesë minuta dhe më pas gradualisht zgjateni këtë kohë. Tensioni i ulët i gjakut (meshkujt: <110/60, femrat: <100/60) është në shumicën e rasteve i trashëguar, por nuk është sëmundje. Haset gjithashtu edhe në situata të veçanta, si p.sh. në rast humbjesh të mëdha të lëngjeve (sëmundje gastrointestinale), nga qëndrimi gjatë në këmbë, nga qëndrimi në temperatura të larta. Hipotensioni duhet trajtuar atëherë kur shkakton marrje mendsh ose humbje ndërgjegje. Personat me hipotension kanë rrezik më të ulët për sëmundje të zemrës dhe të enëve të gjakut, pikërisht e kundërt me personat hipertonik (me hipertension). Tensioni i ulët i gjakut mund të lidhet edhe me sëmundje që detyrojnë qëndrim të gjatë e të vazhdueshëm në shtrat. Shkaktarë të tjerë janë: ushqimi i gabuar, i mangët, sasi të pamjaftueshme lëngjesh. Medikamente që zgjerojnë enët e gjakut, të cilat përdoren për sëmundjet kardiovaskulare dhe për uljen e tensionit të gjakut, mund të shkaktojnë tension të ulët të gjakut (nitropreparatet, kalcibllokuesit, ACE-inhibitoret, diuretikët, betabllokuesit). Dhe, mos u kurseni me kripën.

jo gjithmonë rrezik

Kush ka episode të humbjes së vetëdijes duhet të shkojë tek mjeku për të përcaktuar shkakun. Nëse mjeku vlerëson hipotensionin shkaktar për humbjet e vetëdijes nuk është për tu shqetësuar në rast të përsëritjes së synkopit. Gjithsesi në çdo rast, personat duhet të shtrihen menjëherë nëse kanë ndjesinë se mund të humbasin ndërgjegjen. Më e mira në këto raste do të ishte që këmbët të ngriheshin në pozicion më të lartë se koka që të realizohet furnizimi i trurit me gjak. Kryesisht personi i prekur vjen menjëherë “në vete”.

Të gjitha “Imedica” dhe “Imedica Family” mund t’i lexoni në portalin e webfaqës www.telegrafi.com/imedica | DHJETOR 2008 - JANAR 2009

Udhëtoni shpejt në botën e lajmit
www.imedica.org

eSTeTIKë

family

RRITjA e GjIRIT
Ass.dr.Violeta Zatriqi mr.sci kirurge plastike–estetike
family

Gjokset e mëdha, të fortë dhe të ngritura janë simbol i femrës, andaj një numër i tyre janë të pakënaqura me pamjen e tyre. I nënshtrohen intervenimit kirurgjik. Intervenimi me i shpeshtë estetik në gjoks është rritja e gjinjve.
ato me madhësi prej 200-450ml. Pas zgjedhjes së madhësisë duhet të vendosim për formën e implantit. Duhet të dimë se gjirit pamje te bukur i jep forma dhe jo vetëm madhësia. Ekzistojnë dy lloje të implanteve për gji; njëri lloj i implanteve është i mbushur me gel të silikonit , ndërsa lloji tjetër është i mbushur me tretje fiziologjike. Implantet nga silikoni të gjeneratës më të re të cilat ne i përdorim tani, kanë një mbështjellës të trefishtë të fortë rezistues nga forcat makanike dhe janë të mbushura me gel të dendur që nuk mund të rrjedhë. Gjatë zgjedhjes së implantit, përveç pamjes vizuale, rëndësi ka edhe lartësia e pacientes, ndërtimi muskulor i saj, forma e kafazi të kraharorit, trashësia, struktura e lëkurës dhe madhësia e indit yndyror. e indi yndyror dhe nga elasticiteti i lëkurës. Indi yndyror i jep gjirit formë dhe e bënë të butë, derisa nga elasticiteti i lëkurës dhe trashësia e indit varet se gjinjtë a do te rrinë në pozitën e tyre natyrore apo do të jenë të varur..

A pengohet gjidhënia nga implantet

Arsyeja kryesore për rritjen e gjirit (augmentation mammae) është ndjesia e gjinjve të vegjël. Rritja e gjinjve bëhet edhe pas laktacionit, si dhe për korrigjimin jo simetrik, apo për rekonstruksion të gjirit pas amputimit të saj (mastektomis-pas operimit te kancerit te gjoksit ) me ç’rast bëhet rikonstruimi i gjirit me proteza të silikonit.

Kohëzgjatja e implanteve

Cilat janë kandidatet më të mira për rritje të gjirit

Implantet bashkëkohore kanë kohëzgjatje të pakufizuar, e nganjëherë edhe garancion të përjetshëm. Këto implante mund t’i ndërroni pas një periudhe të caktuar kohore për qëllime të ndryshme.

Gjatë incizionit inframamar dhe aksilar, pavarësisht nga plasimi nën muskul apo gjëndër, aspak nuk pengohet funksioni i gjidhënies, derisa tek incizioni periareolar (incizion rreth areoles) ka mundësi që pjesërisht të dëmtohet funksioni gjidhënës.

Cikatrikset mbesin të dukshme disa muaj

Gjokset e mëdha e përmirësojnë dukshëm pamjen e jashtme te femrës, e cila ndikon edhe në vetëbesimin e saj, por ajo nuk ndikon në jetën dhe sjelljet e saja me rrethin.

Implantet e silikonit nuk provokojnë kancerin e gjirit

Komplikimet e intervenimit janë minimale

Cikatrikset në vendin e incizionit mbesin me ngjyrë të kuqe, të forta në prekje deri gjashtë javë pas operimi, por me kalimin e kohës dhe me kremra të ndryshme zbuten dhe bëhen të padukshme pas një viti.

Sa zgjat operimi

Operimi zgjatë 1-1.5 orë, bëhet me anestezion të përgjithshëm, por disa kirurg preferojnë anestezion lokal të kombinuar me sedativë. Mënyra e plasimit të implanteve bëhet varësisht nga anatomia e pacientes. Pas incizonit bëhet formimi i “gjepit”, qoftë nën muskulin pectoral, apo nën gjëndrën e gjirit dhe pas një hemostaze korrekte bëhet vendosja e implantit, mbyllja e xhepit dhe e incizionit.

Protezat e silikoni janë të sigurta, sepse kapsula ka fortësi dhe dendësi të caktuar, si dhe vete geli është me kohëzgjatje, ashtu qe nuk rrjedhë as në rastet kur implantin e premë me gërshërë për gjysmë. Implantatet e silikonit nuk provokojnë kancerin e gjirit, gjë të cilën e kanë vërtetuar hulumtimet e shumta të Organizatës Botërore për Ushqim dhe Barna (FDA). Në princip implantatet nuk e pengojnë diagnostifikimin e karcinomës së gjirit.

Komplikimi më i madh është paraqitja e kapsulës kontraktuese; gjiri të jetë më i fortë se normal. Ne raste të tilla propozohet te largohet ose të ndërrohet implanti. Komplikime tjera pas operimit janë ënjtja, dhimbja, ndërsa infeksioni rreth implantit është shumë i rralle, por i mund të paraqitet një javë pas operimit. Humbja e ndjeshmërisë së thithit mund te paraqitet në disa raste, mirëpo kjo është kohëshkurtër.

operacionet më të shpeshta estetike
Face liftin Face liftin (ritidektomia) është intervenim kirurgjik me të cilin bëhet tërheqja e lëkurës së rrudhur të fytyrës. Bëhet eliminimi i masave yndyrore të tepërta, tërheqja e muskujve nën lëkurën e fytyrës, si dhe tërheqja e vet lëkurës së fytyrës dhe qafës. Korrigjimi i kapakëve të syrit Me ane të këtij intervenimi bëhet largimi i masës së fryrë të vendosur në kapakun e sipërm të syrit që me peshën e vet shkakton dhimbje kur sytë janë të hapur gjatë. Me këtë operim gjithashtu mënjanohen edhe qeset e fryra nën sy të cilat i japin fytyrës një pamje të lodhur dhe më të vjetër.

Periudha posteoperative

Madhësinë e implantit e propozon kirurgu, por vendimi është i pacientes

Lëkura duhet të jetë elastike për të mbuluar implantin

Gjithnjë para operimit pacientja bisedon gjatë me kirurgun plastik rreth madhësisë dhe formës së implantit. Më së shpeshti përdoren
www.imedica.org

Gjiri është i ndërtuar nga indi yndyror, ai gjëndëror, kanalet e qumështit, enët e gjakut , nervat dhe prej kanaleve limfatike të cilat janë të mbuluara me lëkurë. Pas gjirit shtrihet muskuli pectoral. Forma e gjirit në shumicën e rasteve varet nga trashësia e indit, gjendja

Hospitalizmi është dy ditor. Pas operimit pacientja ndihet e lodhur, e përcjellë me dhimbje të lehta në kraharor, therje në thith të cilat zgjasin disa ditë. Pas një jave mund të ktheheni në punë; aktivitetet e rënda fizike nuk lejohen deri një muaj . Pas operimit mbahen pandërprerë disa jelekë special (pa tela dhe pa ngritje të gjirit), në mënyrë që gjiri të merr formën e dëshiruar.

DHJETOR 2008 - JANAR 2009

|

11

Actavis Trading Ltd Representative Office

Zija Shemsiu 23 10000 Prishtinë, Republika e Kosovës

Tel.Fax. + 381 38 544 519 Mob. + 377 44 509 788

family

NëNA DHe FëMIjA

Për ta njohur fëmijën që në bark
Gjithçka që duhet të dini mbi jetën dhe ndjesitë e fëmijës që do të vijë së shpejti në jetë. Mësoni të deshifroni sinjalet që mund t’ju vijnë herë pas here nga “rezidenca” nëntëmujore e bebit dhe përjetojeni shtatzëninë si periudhën më të bukur, mbi të gjitha, nuk është një sëmundje
Për çdo femër periudha e shtatzënisë është një moment lumturie dhe shprese. Dhe jo vetëm për të, por edhe për partnerin. Një moment gjatë të cilit mëson të njohësh veten dhe trupin, që ndryshon për të pritur një jetë të re. Është e rëndësishme të përpiqesh t’i jetosh këto momente sa më qetësisht të jetë e mundur, pa ankthe dhe tensione të asnjë lloji, me sigurinë se gjithçka do të shkojë mirë dhe se fëmija do të jetë i shëndetshëm dhe i përkryer, tamam ashtu siç e keni imagjinuar për gjithë këta muaj. Natyra ju ka dhënë nëntë muaj për të njohur fëmijën tuaj, për të mësuar ta doni dhe t’i përkushtoheni, për të krijuar atë raport unik, që e lidh në mënyrë të pazgjidhshme nënën dhe fëmijën. Me shtatzëninë nuk ndryshon vetëm trupi, por edhe mënyra juaj e të qenit: keni qenë gjithmonë vetëm bija, gjatë shtatzënisë do të mësoheni të bëheni nëna. Gradualisht, muaj pas muaji, do të kuptoni si të lexoni sinjalet që vogëlushi që mbani brenda ju dërgon, dhe ai nga ana e tij, do të mësojë të njohë t’ju njohë ju dhe zakonet tuaja: si dhe çfarë hani, sa flini, si lëvizni... Kjo është arsyeja pse është shumë e rëndësishme ta jetosh në mënyrë të qetë dhe të lumtur këtë periudhë, pa ankthe e dyshime, duke përfshirë edhe partnerin sa të jetë e mundur, në këtë eksperiencë të mrekullueshme dhe të papërshkrueshme që është shtatzënia. pse nuk është ende i dukshëm në ekografi, është përcaktuar.

të 22- të shtatzënisë

midis javës së 8-të dhe të 9-të

Fetusi është rritur deri sa arrin një gjatësi prej 22 mm. Është kjo periudha kur fillojnë të formohen sytë, goja, veshët, duart, këmbët, mushkëritë, mëlçia, zorrët dhe veshkat.

Fëmija rritet me shpejtësi dhe në mënyrë të pandërprerë. Është kjo periudha kur nëna e ardhshme fillon të perceptojë lëvizjet e fëmijës së saj. Mbas 22 javësh shtatzënie fëmija mund të arrijë të peshojë deri 3 hektogramë e gjysmë.

midis javës së 10-të dhe të 14-të

midis javës së 23-të dhe të 30-të

Pas muajit të Parë

Në fund të muajit të parë të shtatzënisë fetusi është i gjatë (maksimumi) 5 mm, e megjithatë zemra ka filluar të rrahë dhe truri ka filluar të formohet. Seksi, edhe

Fetusi është formuar plotësisht dhe mund të arrijë deri në 85 mm gjatësi. Që prej këtij momenti e në vazhdim duhet të fillojë të rritet dhe të maturohet. Vogëlushi fillon të lëvizë (edhe pse lëvizjet e tij nuk perceptohen nga nëna) dhe rrahjet e tij të zemrës janë të dëgjueshme vetëm me ultratinguj.

midis javës së 15-të dhe

Fëmija fillon të reagojë ndaj stimujve ndjesorë. Njeh zërin e nënës dhe të babait, i pëlqen të dëgjojë muzikë, arrin të dallojë dritën nga errësira. Në këtë periudhë fillon të thithë gishtin e madh të dorës me insistim, duke nisur kështu të përgatitet për thithjen e qumështit; mund të ndodhë jo rrallë ta zërë edhe lemza. Pas javës së 24-t, edhe pse me shumë vështirësi, fëmija mund të arrijë t’i mbijetojë një lindjeje të parakohshme. Në fund të javës së 30-të gjatësia e tij është rreth 24 cm dhe pesha rreth 1.400g.

mbas javës së 31-të

Që prej këtij momenti dhe në vazhdim fëmija fillon të rrotullohet për t’u vendosur me kokë poshtë. Lëvizjet e tij shtohen në mënyrë të ndjeshme, ndërkohë që në javën e 37të fetusi fillon të kryejë frymëmarrjen e parë. Rreth javës së 40-të gjatësia e tij mund të arrijë deri 50cm.

Thuhet...

Jeta embrionale ka qenë objekt studimesh të gjata dhe të kujdesshme këto vitet e fundit. Frojdi, babai i psikoanalizës, ka hedhur hipotezën se nëntë muajt e kaluar në mitrën e nënës influencojnë në mënyra të ndryshme në sjelljen e ardhshme të fëmijës. Midis zbulimeve të shumta të viteve të fundit, këto janë pa dyshim më të “pabesueshmet”: - Fetuset shohin ëndrra. Sipas disa

studimeve, në fakt, duke filluar që prej javës së 30-të, bëhet aktive ajo fazë e gjumit që quhet REM, në të cilën përqendrohet pjesa më e madhe e aktivitetit ëndërrues të një personi. Se çfarë ëndërron një fëmijë para se të lindë, është ende për t’u përcaktuar, por që ëndrra i shërben fëmijës për të zhvilluar koren e trurit dhe për të stërvitur kujtesën është e padiskutueshme. - Fëmijët në barkun e nënës mësojnë të njohin tingujt dhe zhurmat e ardhura nga jashtë. Zbulimi i vërtetë është ai, sipas të cilit, thuhet se fëmi-

jët edhe pas lindjes arrijnë të kujtojnë atë që kanë dëgjuar gjatë nëntë muajve (këngë, melodi, zëra...). Zëri i nënës dhe i babait janë zërat e parë që fëmija arrin të dallojë menjëherë mbas lindjes. - 50% e personalitetit të fëmijës formohet gjatë nëntë muajve të “rezidencës” në barkun e nënës, pjesërisht për shkak të trashëgimisë gjenetike, pjesërisht për shkak të eksperiencave të përjetuara gjatë periudhës së shtatzënisë. - Dëshirat nuk janë thjesht një legjendë popullore, por një mënyrë e adoptuar

nga fëmija për t’i komunikuar nënës që shija e një ushqimi (e përcjellë nëpërmjet gjakut) i ka pëlqyer dhe do të dëshironte dhe një tjetër. Përtej faktit nëse këto gjëra janë të vërteta ose jo (askush, për fat të keq, nuk kujton gjë nga jeta paralindjes), përpiquni me aq sa është e mundur që të jeni të qeta, duke mësuar jo vetëm ta doni vogëlushin që mbani brenda trupit tuaj, por edhe ta respektoni, duke u përpjekur të evitoni sjellje, të cilat e dini që mund të jenë të dëmshme për të voglin.
www.imedica.org

14

|

DHJETOR 2008 - JANAR 2009

PeDIATRI

family

NGëRÇeT e BARKuT Të FoSHNjëS Në 3 MuAjT e PARë Të PASLINDjeS
Janë entitet i mirënjohur, por jo i shpjeguar mirë në pediatri. Tradicionalisht ndërlidhen me marrjen e ushqimit, por shkencërisht nuk është shpjeguar kështu. Ndonjëherë lidhen për urinë, herën tjetër për marrjen e tepërt të ushqimit, njëherë shoqërohen me barkqitje ca me të ujshme, herën tjetër me barkqitje më të forta, ndërsa ndërrimi i ushqimit rrallëherë e sjell qetësimin e tyre.
family

Mr sci Dr Muharrem Xh.Avdiu, pediatër

Ngërçet,“colica infantum”- definohen si ‘ataqe të forta të të qarit dhe të shqetësimit të foshnjës,të përcjella me një skuqje të fytyrës ose me një zbehje të zonës periorale, me barkun e tendosur, me tërheqjen e këmbëve kah barku dhe e tëra kjo derisa foshnja t’i ketë mbushur 3 muaj moshë”. Shfaqen si rregull në orët e pasdites dhe të mbrëmjes. Foshnjat me ngërçe të tilla janë të shëndetshme dhe përparojnë mirë në rritje dhe zhvillim. Etiologjia nuk është e njohur. Meqë shkaku nuk u dihet ngërçeve të barkut, atëherë nuk ka as terapi kauzale për to. Një qëndrim empatik i mjekut, një heqje e fajit nga prindërit për shkakun e ngërçeve, mbjellja e besimit te prindërit se fëmija i tyre është i shëndetshëm dhe se ajo gjendje është kalimtare janë elemente të rëndësishme që prindërve thellë të merakosur t’u hiqet brenga. Një termofor i vendosur në barkun e foshnjës, mbajtja për një kohë e foshnjës në pozicionin në bark, mbajtja në ngrykë e foshnjës për një minutë kohë pas racionit derisa të gromësijë, eliminimi i gjendjes së ujës (urisë) ose i marrjes së tepërt të ushqimit, një atmosferë ç’tendosëse familjare, të gjitha këto janë masa që ndihmojnë. Në rastet ekstreme të rënda është i nevojshëm sedimi i foshnjës (më herët me kloralhidrat). Ndërrimi i llojit të ushqimit pa u verifikuar alergjia ose intoleranca e ushqimit nuk janë arsye për ngërçe të barkut. Barërat e tipit Harwey nurse,ose të
www.imedica.org

Simetikonit (Gasvan), zvogëlojnë tensionin e ashtuquajtur sipërfaqësor ne zorrë, asisoj që e shpërndajnë ajrin në zorrë dhe e lehtësojnë dhembjen nga ngërçet. Te ankesat ekstreme futet në anus një zorre prej gome përmes së cilës çlirohen gazrat. Në rastet krejt ekstreme foshnjës mund t’i jepet prostigmin. Në literaturë,”colica infantum” definohet edhe kështu: vaji i thekshëm i foshnjës i përshkruar në pjesën hyrëse, i cili zgjat 3 orë në ditë për tri ditët e javës për 3 javë ditë në 3 muajt e parë të jetës. Pra këto janë ngërçet e barkut të foshnjës në 3 muajshin e parë të jetës. Mendohet se shfaqen në masën 20% të foshnjave, në tremujorin e parë të jetës, ndërsa ndër shkaktarët përmenden një papjekuri e peristaltikës propulzive të zorrëve (fenomeni i kontrakcionit-relaksimit), një disharmoni e parakohshme e sistemit nervor autonom, ose nga një përgjigje jo e duhur e peristaltikës nga ngacmimet që vijnë nga ana e sistemit autonom vegjetativ. Mjeket pediatër ne praktiken e tyre të përditshme me këta fëmijë të kësaj moshe kanë përshtypje se është tepër më e lartë përqindja e fëmijëve me ankesa që ngjajnë në “ngërqet e barkut”. Në rast të një vaji pa një ritëm të caktuar të foshnjës duhet menduar në disa gjëra që mund ta shkaktojnë:

foshnja ndahet prej gjirit, preferohet me kompetencë përdorimi i qumështit të Formulës qumështore Novalac siç është Novalac AC, qumësht special si ushqim për foshnjën me ngërçe të barkut. Sipas përshkrimit që për kolikat infantum jepet në separatin për qumështin Novalac, qarja e pareshtur e foshnjës vjen nga insuficienca fiziologjike e laktazës e cila gjë bën që laktoza e pa zbërthyer arrin në

zorrën e trashë ku ndodh fermentimi i saj. Në rastin e tillë ndodh lirimi i gazrave që e bezdisin foshnjën. Novalac AC, është i përgatitur nergut për këto raste dhe përmban sasi të pakta të laktozës (2.5gr/100mL). Këso mënyre nuk tejkalohet kapaciteti tretës i zorrës së hollë për laktozë. Te Novalac AC, arrihet raporti optimal laktozë/maltodekstrinë=32/68.

* * *

në mosdurimin e proteinave të qumështit, ndërsa vaji i cili pak a shumë zgjat tërë ditën, bëhet më i theksueshëm në kohën pas marrjes së racionit.

nga marrja e tepërt e ushqimit mbi bazën e racioneve të shpeshta që i merr foshnja.

nga herniet inguinale të inkarceruara ose torzioni i testisëve i cili shoqëron ndërrimin e ngjyrës të të njëjtëve, apo fisurat anale dhe vështirësitë në defekim. Ngërçet e barkut janë të pranishme edhe te gastroenteritet e lehta të natyrës virale të shumtën e herëve. Colica infantum në asnjë rast nuk mund te jetë indikator për heqjen e foshnjës nga gjiri, ndërsa zgjidhjet për secilin rast i propozon mjeku. Në rastin, kur për ndonjë arsye tjetër
DHJETOR 2008 - JANAR 2009 |

15

family

DeRMAToLoGjI

DERMATITI ATOPIK
Dermatiti atopik është dermatozë kronike alergjike që karakterizohet me kruarje. Shfaqet te personat që kanë predispozitë familjare për reaksione alergjike, që njihen si sëmundje atopike. Në grupin e sëmundjeve atopike përpos dermatitit atopik, bën pjesë astma bronkiale alergjike dhe riniti alergjik.
nga e njëjta atopi. Bazë e kësaj sëmundjeje janë çrregullimet imunologjike dhe fiziologjike – sidomos në metabolizmin e lipideve në epidermë. Në manifestimin klinik të sëmundjes ndikojnë faktorë të ndryshëm të ambientit të jashtëm, si: alergjenët e ndryshëm, irrituesit, kushtet klimatike, stresi psikik, infeksionet sekondare të lëkurës. Ekspozimi intensiv ndaj alergjenëve të ushqimit në muajt e parë të jetës mund t’i kontribuojë sensibilizimit alergjik të fëmijëve. Mukoza e zorrëve është organ i rëndësishëm mbrojtës. Funksioni barrierë i zorrës sigurisht nuk është i zhvilluar mirë te fëmijët e vegjël (latentë), prandaj ekziston incidencë e lartë e tejndjeshmërisë në ushqim në këtë moshë. Shumë të sëmurë me dermatit atopik kanë në serum titra të lartë të IgE dhe IgG kundër aeroalergjeneve, posaçërisht alergjeneve të pluhurit të shtëpisë. Të sëmurët me dermatit atopik të mëparshëm ose aktual kanë dyfish më shumë rrezik për zhvillimin e ekzemës kronike të duarve (shuplakave) pas kontaktit profesional me iritansë të zakonshëm. Nga praktika klinike, të sëmurët me dermatit atopik reagojnë me reaksion inflamator në lesh, shumë tretës dhe dezinficientë që dëmtojnë shtresën korneale të lëkurës . irritohet nga përdorimi i losioneve, tretjeve dhe emulzioneve të tipit vaj në ujë (disa krema), për shkak të veprimit dehidrues të tyre dhe sepse përmbajnë iritansë si alkooli, propilen glykoli etj. Sapunet dhe detergjentet alkalike, leshi, akrili, nxehtësia e madhe, pluhuri, tretës të ndryshëm, mund të shkaktojnë ekzemën. Djersitja mund të shkaktojë kruarjen, prandaj i sëmuri duhet të modifikojë aktivitetin e vet për të minimizuar atë. Të sëmurët me dermatit atopik kanë lëkurë të thatë, prandaj duhet të përdoren preparate emoliente që sigurojnë hidrimin e shtresës korneale (p.sh.preparatet që përmbajnë ure 2%, acid laktik 5%) me kusht që të mos irritojnë lëkurën. Në këtë drejtim emulzionet e tipit ujë/vaj janë më të preferuara. Të sëmurët me dermatit atopik duhet të orientohen në përdorimin e sapuneve sintetike të yndyrshme joalkalike. Në lezionet shumë të inflamuara, aplikohen kremrat hidrofile ose kompresat e lagëta me qëllim të zvogëlimit të inflamacionit. Pas zvogëlimit të inflamacionit, përdoren preparatet lipofile. Mjekimi bazë i dermatitit atopik janë kortikosteroidet për shkak të efektit antiinflamator. Antihistaminikët përdoren me qëllim të eliminimit të kruarjes, kurse për shkak të superinfeksioneve aplikimi i antibiotikëve shpesh sjell deri te përmirësimi. Kohëve të fundit janë paraqitur medikamente me veprim josteroid që prevenojnë zgjerimin e ndryshimeve në lëkurë dhe eliminojnë kruarjen: pimecrolimus dhe tacrolimus. Rreth 90% e pacientëve ka përmirësime spontane në pubertet. Te disa të rritur, dermatiti atopik mund të vazhdojë si ekzemë e lehtë e lokalizuar në duar, rreth syrit, në regjionin retroaurikular ose si lichen simplex chronicus. Kualiteti i jetës dhe përkrahja psikosociale janë shumë të rëndësishme në trajtimin e dermatitit atopik.

vullnetshëm të kruarjes, paraqiten gërvishtjet dhe shpesh ka infeksione të superponuara. Ekziston tendenca e kalimit të sëmundjes në vitin e 2 ose të 3, por më vonë nuk janë të rralla recidivet ose sëmundjet tjera atopike.

Dermatiti atopik të fëmijët e moshës 4-10 vjet- (Prurigo Besnier)

Ass.dr. Laura Pajaziti, mr, sci.

family

Zakonisht fillon në fëmijërinë e hershme. Në 60% të rasteve, dermatiti atopik shfaqet gjatë vitit të parë të jetës, kurse 90% e rasteve shfaqet deri në moshën 5 vjeçare. Duke u bazuar në disa studime, 75–80% e pacientëve me dermatit atopik ka histori personale ose familjare për sëmundje alergjike. Mendohet se rreth 20 – 50% e fëmijëve me dermatit atopik, më vonë gjatë jetës fitojnë astmën, kurse rreth 50% fiton rinitin alergjik.

Simptomet dhe shenjat klinike të dermatitit atopik janë të shumta dhe paraqitja e tyre varet nga mosha e të sëmurit, kohëzgjatja e sëmundjes, mjekimi paraprak dhe aktual, si dhe nga shumë faktorë të tjerë. Kruarja me intensitet të ndryshëm dhe lëkura e thatë janë prezente te të gjithë të sëmurët me dermatit atopik.

CILAT JANË SIMPTOMAT E DERMATITIT ATOPIK?

Në këtë moshë dermatiti atopik mund të lajmërohet për herë të parë ose si recidiv i formës së parë. Nuk është aq eksudativ (nuk lëngëzon) dhe akut, më tepër është i lokalizuar dhe shpesh përfshin sipërfaqet specifike: sipërfaqet ekstenzore të ekstremiteteve dhe faqet fleksore. Shpesh janë të përfshirë: fytyra, qafa dhe shuplakat. Lëkura tregon tendencë të lihenifikimit, që është rezultat i kruarjes, kështu që në fund fokuset mbeten të hiperpigmentuara. Nganjëherë ndryshimet ndodhen vetëm në një vend.

Dermatiti atopik te të rriturit – Është shumë i shprehur lihenifikimi

Dermatiti atopik te latentët dhe fëmijët e vegjël ( 2muaj – 2 vjet) (Eczema infantum)
Ndryshimet mund të paraqiten vetëm në fytyrë si skuqje jo qartë e kufizuar (kursehen zonat rreth gojës, syve dhe hundës). Në faqe gjithmonë ka papula dhe vezikula (fshikëza) që pëlcasin dhe krijohen krustat (dregëzat). Është i pranishëm lëngëzimi dhe kruarja intensive. Ka tendencë të përhapjes së shpejtë. Shpesh përfshihen koka, qafa, trupi dhe sipërfaqet ekstenzore të ekstremiteteve, lakesat e gjunjëve. Renditja është simetrike. Pasi që te fëmijët nuk ka kontroll të

Vezikulat zakonisht nuk shihen, kurse sëmundja manifestohet me zona me lezione kronike të padhembshme, pruritike, shpesh të hiperpigmentuara dhe të trashura, të lokalizuara në vendet fleksurale, qafë, kapakë të syrit. Mund të jetë e pranishme edema e fytyrës. Dermatiti atopik afatgjatë mund të shkaktojë trauma psikike për shkak të kronicitetit dhe pamjes së ndryshimeve.

Dermatiti atopik është sëmundje trashëguese multifaktoriale, por tipi i trashëgimit deri sot nuk është precizuar. Mendohet se konstitucioni atopik më shpesh trashëgohet nga nëna. Nëse janë të sëmurë të dy prindërit, atëherë rreziku për t’u sëmurë fëmija është 50-60%. Kjo përqindje do të arrijë deri 72,2%, nëse të dy prindërit vuajnë

CILËT JANË FAKTORËT QË NDIKOJNË NË PARAQITJEN E DERMATITIT ATOPIK?

Fillimit të trajtimit i paraprin vërtetimi i diagnozës në bazë të kritereve ekzistuese dhe vlerësimi i aktivitetit të sëmundjes. Identifikimi i alergjenit dhe eliminimi i tij paraqet masën kryesore për mjekimin e dermatitit atopik. Lëkura mund të
www.imedica.org

SI MJEKOHET DERMATITI ATOPIK?

18

|

DHJETOR 2008 - JANAR 2009

family

GjeNDjeT eMeRGjeNTe

Kafshimi
Burimi: Stetoskop

MJEKIMI
Trajtimi me antibiotikë. Plaga e kafshuar në radhë të parë është kontaminuar dhe ka nevojë për trajtim me antibiotikë. Rekomandohet dhënia e amoksicilinës dhe acidit klavulonik (amoksiklav) gjatë pesë deri shtatë ditëve. Te kafshimi i maces rekomandohet dhënia e penicilinës. Plaga duhet të trajtohet kirurgjikisht.

KAFSHIMI NGA KAFSHËT E TËRBUARA
Kur kafsha e tërbuar kafshon njeriun, në vendin e kafshimit virusi depërton në inde dhe me anë të nervave përhapet në tru duke shkaktuar dëmtime të rënda. Sëmundja fillon me frikë, shqetësim, kokëdhimbje, lajmërimi te mjeku. Edhe pse pronarët e qenve dhe maceve e kanë për detyrim që ti vaksinojnë kafshët e tyre kundër rabiesit (tërbimit), asgjë nuk është e sigurt, sidomos në Kosovë. Prandaj nëse ndodh kafshimi nga qeni ose macja vlen të pyeten pronarët nëse i kanë vaksinuar në mënyrë të rregullt. Qentë dhe macet shtëpiake konsiderohen të shëndoshë, dhe kafshimet e tyre nuk janë shumë të rrezikshme, mirëpo është e nevojshme përcjellja dhjetë ditore pas kafshimit. Nëse gjatë kësaj periudhe te kafsha e cila ka shkaktuar kafshimin nuk zhvillohen shenja të rabiesit, atëherë nuk janë të nevojshme trajtimet specifike mjekësore, përveç mjekimit të plagës.

Pas secilit kafshim ose kontakt me ndonjë kafshë për të cilën dyshohet se mund të ketë tërbimit, është e domosdoshme të kërkohet ndihma e mjekut sa më shpejt që është e mundur. Mbrojtja specifike mjekësore pas ekspozimit ndaj virusit të rabiesit quhet profilaksa pas ekspozimit, dhe përfshin imunizimin pasiv me imunoglobuline dhe vaksinimin kundër rabiesit. Nuk ekziston mjekim specifik kundër rabiesit. Te sëmundjet e manifestuara ndikohet mjekimi simptomatik.

KAFSHIMI I AKREPAVE
Nga disa lloje të akrepave të cilat jetojnë në vendin tonë, shumë rrallë mund të kenë pickim vdekjeprurës. Pickimi i akrepave shkakton dhimbje të madhe, në vendin e pickimit

KAFSHIMI I GJITARËVE
Kafshimet më të sheshta janë nga qentë, macet dhe minjtë. Kafshimi i qenve shkakton çjerrje dhe dëmtim më të thellë të indeve. Dhëmbët e maces janë më të hollë dhe më të mprehtë, ndërsa mund të arrijnë deri te periosti dhe të shkaktojnë osteomielit. Kafshimet e minjve janë të rralla, ndërsa krahas infeksioneve lokale purulente mund të shkaktojnë edhe ‘sëmundjen e kafshimit të minjve’.

NDIHMA E PARË
Menjëherë duhet të pastrohet vendi i kafshimit me sapun, 0.5% asepsol ose ndonjë preparat tjetër dezinfektues, ose të pastrohet nën rrjedhën ne ujit. Nëse ndodh kafshimi nga cilado kafshë është shumë me rëndësi

dhe më vonë paraqiten spazme të cilat janë karakteristikë e kësaj sëmundjeje. Cilido gjitarë mund ta ketë rabiesin. Rezervuarë më të shpeshtë të viruseve janë kafshët e egra: dhelpra, ujku, ariu, qelbësi etj. Edhe gjitarët shtëpiakë (qentë, macet, lopët) mund të jenë të infektuara me rabies. Bartës mund të jenë edhe urithët.

fillimisht paraqitet skuqje, pastaj shkaktohet ënjtje, ndërsa më vonë djegie lokale dhe shtrëngim. Në rastet e rënda paraqiten edhe kontraktime të pavullnetshme të trupit.

NDIHMA E PARË

Nënkupton pastrimin e plagës me sapun ose detergjent për disa minuta. Pastaj i kafshuari dërgohet menjëherë në spital për shkak të vaksinimit.

NDIHMA E PARË NËNKUPTON VENDOSJEN E KOMPRESAVE TË FTOHTA NË VENDIN E PICKIMIT, NDËRSA I PICKUARI DUHET QË MENJËHERË TË TRANSPORTOHET NË SPITAL.

20

|

DHJETOR 2008 - JANAR 2009

www.imedica.org

ÇFARë DINI PëR NDIHMëN e SHPejTë

family

INcIDeNTeT
Jeni të përgatitur?
Spërkasni syrin, gjak nga hunda, prerje me xham - një incident i vogël apo një rast për tek mjeku? Me kuizin tonë do të bëheni ekspert të ndihmës së shpejtë për dëmtimet më të shpeshta në kohën e lirë
1 Shkelni një copë xhami. Çfarë duhet të bëni?
A. Largoj menjëherë copën e xhamit dhe vendos një dorë bar në plagë. B. Largoj xhamin dhe plagën e dezinfektoj me ujë me klor. C. E lë xhamin ta heqë mjeku. Përgjigjja: Xhamin që gjendet thellë në plagë nuk duhet ta largoni vetë, por të shkoni tek mjeku (Përgjigjja C). Copëza të vogla qelqi mund të shkak¬tojnë hemorragji të dhimbshme dhe pezmatime. Për siguri mjeku do të vendosë një fasho me pomadë dezinfektuese dhe një gjilpërë tetanos, nëse vaksina juaj e fundit ka qenë më shumë se para dhjetë vjetësh. A. Një shami të pastër e mbështjell rreth gishtit të plago¬sur, e shtyp fort dhe e mbaj gishtin mbi lartësinë e zemrës. B. Lyej plagën me vazelinë për ta mbyllur. C. Vendos gishtin në gojë, për të dezinfektuar plagën. Përgjigjja: Rrjedhën e gjakut e ndaloni duke e mbështjellë fort gishtin me një fasho, një leukoplast, një shami të pastër ose një peshqir dhe të paktën për pesë minuta ngjeshe fort (Përgjigjja A). Nëse e mbani mbi lartësinë e zemrës, ka më pak rrjedhje gjaku. Mos e lëpini gishtin, pasi gjaku mund të provokojë të vjella dhe mikrobe të gojës mund të infektoj në plagën. Edhe vazelina nuk është e përshtatshme sepse nuk e ndalon gjakderdhjen. Në rast dyshimi për një prerje të thellë ose dëmtim të tendinave drejtohuni për siguri tek mjeku.

2 Gjatë pastrimit të mobileve spërkasni syrin me një detergjent. Çfarë duhet bërë?
A. Asgjë. Lotët e nxjerrin losionin vetë jashtë dhe veprojnë si dezinfektues. B. Përpiqem të fshij detergjentin me një shami të thatë. C. Syrin e shpëlaj menjëherë me ujë të pastër dhe dre¬jtohem sa më shpejt tek mjeku. Përgjigjja: Në rast solucionesh kryesisht me bazë alkaline edhe sekondat kanë vlerë. Shpëlajeni syrin menjëherë të paktën për 20 minuta me shumë ujë të pastër jo shumë të ngrohtë (Përgjigjja C). Përveç kësaj mbajeni syrin hapur dhe lëreni ujin të derdhet nga një lartësi prej rreth dhjetë centimetrash nga këndi i brendshëm i syrit tek ai i jashtmi. Më pas mbylle syrin, lidhe me një shami të njomë dhe shkoni tek mjeku. Nëse janë të dy sytë të prekur, më mirë thërrisni urgjencën. Deri sa të vijë urgjenca, lëreni të rrjedhë në syrin e hapur ujë nga dushi ose në rast urgjence shtrydhni një sfungjer mbi të.

4 Fëmija juaj do të ndihmojë në gatimin e makaronave, merr kusinë nga soba dhe uji i nxehtë i derdhet në krah. Si e trajtoni djegien?
A. Vendos menjëherë në ujë të ftohtë të rrjedhshëm krahun e djegur. B. Vendos gjalpë me shumicë në zonën e djegur. C. Vendin e djegur e thaj me një peshqir dhe më pas me një tharëse flokësh. Përgjigjja: Vetëm ftohja e shpejtë mbron nga dëmtimet e lëkurës (Përgjigjja A). Mbajeni krahun të paktën për 10 deri në 15 minuta nën ujë të rrjedhshëm. Këshillë: vendoseni fëmijën në vaskë. Mos vendosni kuba akulli, sepse ato mund të sjellin dëmtime të mëtejshme nga të ftohtët. Edhe gjalpi nuk është i për¬shtatshëm sepse ushqimet sjellin mikrobe në plagë. Nëse janë

dëmtuar sipërfaqe të mëdha të lëkurës dhe nëse formohen flluska, duhet të vendosni peshqir të lagur me ujë të ftohtë në vendin e djegur dhe menjëherë në spital.

8 hundë. Si e ndihmoni? I luteni fëmijës:
A të shfryjë shumë herë fuqishëm në shaminë e hundës. B. të mbajë kokën prapa dhe të vendosë një shall të ngrohtë në qafë. C. të përkulë kokën para, të shtypë fort flegrat e hundës dhe të pështyjë gjakun. Përgjigjja: Shtypja fort e flegrave të hundës për gati pesë minuta me gishta nd¬alon gjakderdhjen (Përgjigjja C). Favorizuese mund të jetë edhe një kom¬presë e ftohtë në qafë në këtë mënyrë ngushtohen enët e gjakut. Shfryrja e hundës forcon gjakderdhjen, prandaj është e gabuar. Madje ndalohet pastrimi i hundës për të paktën gjysmë dite - përndryshe ko¬rja e krijuar në vendin e gjakderdhjes mund të ikë përsëri. Kujdes të mos shkojë gjak në fyt. Nëse gëlltitet, stomaku mund të rebelojë.

5 Fëmija kthehet nga loja papritur sepse ka gjak në

3 Gjatë prerjes së perimeve në copa ju rrëshqet thi¬ka. Nga gishti del gjak. Çfarë duhet bërë së pari?
www.imedica.org

DHJETOR 2008 - JANAR 2009

|

21

family

MASAzH

energjia në majë të gishtave
PAS Një DITe Të LoDHSHMe, KA ARDHuR ÇASTI I PuSHIMIT

1

Masazho me 3 gishtat e dorës pjesën e brendshme të krahut, duke vazhduar përgjatë vijës qendrore, që bashkon sqetullën me pulsin. Vazhdo për 5 minuta.

2

Masazho për të paktën 5 minuta me gishtin e madh të dorës së djathtë zonën qendrore të pëllëmbës së majtë. Përsërite edhe tek dora tjetër.

3 Masazho me gishtin e madh pikën
qendrore të dërrasë s së kraharorit (kocka e sheshtë në mes të kraharorit). Shtype për të paktën 5 minuta. HuNDë Të BLLoKuARA? Një metaforë për të lehtësuar simptomat e rrufës.

1

Fërko për 2 minuta me gishtin e madh të dorës së djathtë pikën e vendosur në hapësirën midis gishtit të madh dhe atij tregues të dorës së majtë. Përsërite të njëjtën lëvizje në dorën tjetër.

2 Masazho për 5 minuta me gishtin
je e SHqeTëSuAR oSe NDIHeSH e RRASKAPITuR? MoS KI MeRAK, Me Një MASAzH Të THjeSHTë Do Të NDIHeSH MeNjëHeRë MIRë: SHTYPjA Me GISHTA. Sipas mjekësisë kineze, disa shqetësime shkaktohen nga një ndryshim i energjisë, që rrjedh në brendësi të trupit, nëpërmjet disa kanaleve gjatësorë. Nëse do të rigjesh mirëqenien tënde, duhet të vësh në vend rrjedhjen harmonike të energjisë. Por si? Duke vepruar drejt e te kanalet ku rrjedh. Pikërisht mbi këtë parim, bazohet jo vetëm akupunktura, por edhe shtypja me gishta: një masazh i lashtë, që përdor lëvizjen e gishtave për të nxitur pika të caktuara të trupit ku reflektohen funksionet e organeve të brendshme... NDjeSI ANKTHI oSe KeNI NGRëNë GjeLLë Të RëNDA? ja si të luftoni ngërçet në stomak.

3

Përkule këmbën: në gju formohen dy groptha. Mbështete gishtin e madh në gropthën e jashtme dhe masazhoje për 5 minuta duke zbritur deri në gjysmën e këmbës. Përsërite në këmbën tjetër. APARATI juAj TReTëS Po “FLe GjuMë”? Mëso teknikën për ta zgjuar.

e krahut, kthehu përsëri tek pulsi. Përsërite tek krahu tjetër.

2

Vendose dorën e majtë poshtë bërrylit të djathtë, më pas trokit për 2 minuta me 3 gishtat qendrorë të dorës së djathtë zonën e kraharorit, sipër gjoksit të majtë. Përsërite masazhin edhe në anën tjetër.

e madh të dorës së majtë pjesën e brendshme të krahut të djathtë: vazhdo në vijën qendrore, që kalon nga pulsi deri në përkuljen e bërrylit. Përsërite të njëjtën lëvizje në krahun tjetër.

3

1

3 Më këmbë, përkul lehtas përpara

Me gishtin e madh stimulo për 2 minuta zonën poshtë vetullës së djathtë: vazhdo nga rrënja e hundës deri tek tëmthat. Përsërite lëvizjen poshtë vetullës së majtë.

Me 3 gishtat e dorës masazho barkun për 5 minuta duke vizatuar një hark, që bashkon anën e djathtë me të majtën, duke kaluar sipër kërthizës.

trungun dhe mbështeti 3 gishtat qendrorë të secilës dorë anash shtyllës kurrizore, në lartësinë e vitheve. Masazho shpinën për 5 minuta, duke zbritur me ngadalë drejt kërbishtit.

Teknika
GISHTAT? Lëvizi kështu: Ja si t’i lëvizësh gishtat me korrektësi: mbështet mollëzat në zonën që duhet trajtuar, duke i puthitur mirë. Përdor gishtin e madh për të stimuluar pikat e kokës, të këmbëve dhe të krahëve. Dhe përdor të tri gishtat qendrorë njëkohësisht për të trazuar zonën e fytyrës dhe të barkut. Pastaj, ushtro shtypjen e duhur: lëvize gishtin në formë rrethore, ose fërko me një veprim të vendosur. Ku dhe si një prekje më tepër Shtypja me gishta praktikohet edhe nga masazhatorët ekspertë. Trajtimi shërben për të lehtësuar shqetësime të shumta si: artrozë, dhembjet e qafës, të vjella, kolit, sinusit, ankth, depresion, pagjumësi.

2 Me gishtin e madh, masazho anën

e jashtme të krahut për 3 minuta: duhet të ndjekësh një vijë ideale që bashkon pulsin me bërrylin. Përsërit e tek krahu tjetër.

3

1

Masazho me 3 gishta pikat e vendosura në vijën vertikale që bashkon në mënyrë ideale “gojën e stomakut” me kërthizën. Kryeje këtë masazh për 5 minuta.

Masazho vetëm me gishtin e madh anën e jashtme të këmbës duke vizatuar një vijë ideale që kalon afër kockës. Vazhdo nga gjuri deri poshtë për të paktën 5 minuta. Përsërite tek këmba tjetër. NDIHeSH PëR ToKe? Lëvizjet e duhura për të rigjetur forcë dhe gjallëri.

2

Me gishtin e madh stimulo të gjitha pikat e vendosura në vijën që kalon nga jashtë fyellit të këmbës (kocka qendrore e këmbës): fillo nga gjuri dhe vazhdo deri tek kavilja. Vazhdo për 5 minuta. Dhe përsërite tek këmba tjetër.

1

Trokit për 2 minuta me dorën të mbyllur grusht anën e jashtme të krahut të majtë. Duke filluar nga pulsi, ngjitu me ngadalë deri në shpatull dhe duke përshkuar brendësinë

22

|

DHJETOR 2008 - JANAR 2009

www.imedica.org

ASGETO Pharmaceutical

|

DHJETOR 2008 - JANAR 2009

www.imedica.org

PYeTje Të SIKLeTSHMe

family

Gjithçka që hezitoni të pyesni mjekun tuaj
Ndodh ndonjëherë të keni simptoma që janë të sikletshme për t’ia përmendur mjekut. Ja arsyet për të cilat duhet t’ia thuash të gjitha mjekut profesionist që është në gjendje të bëjë një vlerësim korrekt dhe të japë këshillat e duhura.
defektoze të valvulës që gjendet në ezofag. Përveç shqetësimeve në organizëm mjeku këshillohet .dhe “me dentistin për të verifikuar praninë e infeksioneve të mundshme në gojë ose nevojën e heqjes së kariesit apo sëmundjeve të mishit të dhëmbëve. SHPESH KAM DHIMBJE TË BEZDISSHME VAGJINALE Duhet konsultuar gjithmonë mjeku dhe duhet të jeni të sakta në përshkrimin e simptomave në bazë të të cilave mjeku orientohet për të sugjeruar analizat e duhura. Sekrecionet vagjinale dallohen nga sasia, ngjyra era dhe trashësia. Shpesh janë simptoma të shqetësimeve jo të rënda. Gjithsesi, s’duhen lënë pas dore, sepse gjithmonë shkak është një agjent patologjik (kërpudhë ose bakter). Nëse humbjet janë si të verdha të trasha shkaku duhet kërkuar në praninë e baktereve që vinë nga zorra e trashë, humbjet e verdha në jeshile dhe me shkumë të shoqëruara me kruarje dhe dhimbje gjatë raportit seksual janë pasojë trikomanasë, rrjedhjet e lëngshme vijnë si pasojë e një infeksioni bakterial, ato të bardhat janë shenjë e pranisë së kërpudhave. Për të diagnostikuar këto infeksione duhet bërë një tampon vaginal një metodë pa dhimbje, që i lejon mjekut të individualizojë praninë e një mikroorganizmi dhe të sugjerojë një kurë që është e domosdoshme sepse duke qenë se janë sëmundje seksualisht të transmetueshme mund të infektojnë partnerin. jashtë me çdo kusht dhe shpresuar se kështu zgjidhet problemi, por në fakt e rëndon. Mjeku ndërhyn duke këshilluar ushqimin e duhur dhe pomadat lokale për të hequr dhimbjet. Por shpesh hemorroidet e lindjes mbahen nën kontroll gjithë jetën. Në rastet më serioze bëhet një ndërhyrje kirurgjikale.

5

.

7

1

VUAJ NGA DHIMBJE BARKU DHE SHPESH KONSTATOJ PRANINË E AJRIT NË ZORRË Meteorizmi, pra prania e ajrit në zorrë vjen nga një ushqim shumë i pasur me fruta dhe perime që fermentohen gjatë tretjes, por gati gjithmonë sidomos tek vajzat e reja shkaku është sindroma e zorrës së trashë së irrituar. Bëhet fjalë për shqetësimin që ka të bëjë me sistemin nervor autonom (ai që rinon funksionet vegjetative, “automatike” të organizmit si frymëmarrja, tretja, qarkullimi i gjakut) dhe që manifestohet në zorrë e në stomak. Problemi lidhet shpesh me një gjendje ankthi dhe tensioni që rrit lëvizjet e zorrëve dhe si pasojë mbushet me ajër. Veç fryrjes vihen re dhe dhimbje shqetësuese të barkut dhe “një ndjenjë rëndese në krye të stomakut. Veç të tjerash alternohen ditët me dhimbje zorrësh dhe njëkohësisht dhe me jashtëqitje të dobëta sidomos në momente tensionesh të veçanta. Dhe ky është shqetësimi i parë që duhet hequr për të eliminuar simptomën e zorrëve. Do të jetë mjeku që do t’ia shpjegojë pacientit cili është mekanizmi që nxit shqetësimet e zorrëve duke sugjeruar terapitë e duhura që nga ilaçet e ëmbla e duke e edukuar paralelisht me një regjim ushqimi korrekt.

.

provokon skuqje të pjesës fundore të zorrës dhe ulçeracione, pra çarje që shkaktojnë praninë e gjakut në jashtëqitje. Jashtëqitjet e shumta të lëngshme mund të jenë edhe pasojë e një skuqjeje akute e zorrës shkaktuar nga bakteret. Ndërsa kapsllëqet që shpesh alternohen me këto dhimbje shkaktohen nga një ushqim i çekuilibruar, pra skorrie dhe ujë dhe zgjidhet me një të ushqyer të rregullt. Gjithsesi kur nuk jemi më të reja se 20 vjeç duhet të bëjmë kujdes ndaj kapsllëkut të papritur. Vetëm mjeku e vlerëson situatën dhe sheh nëse është momenti për analiza.

MË VJEN ZOR, POR NUK E MBAJ DOT URINËN Ndodh gjatë një sforcimi; nga një kollë, teshtimë, apo e qeshur dhe gra të reja në moshë janë subjekt i derdhjeve të lehta të urinës. Nëse kjo ndodh edhe pas disa muajsh nga lindja mos u shqetësoni sepse bëhet fjalë lëshim të muskulaturës vagjinale. Gjinekologu është në gjendje të sugjerojë një gjimnastikë të posaçme për të forcuar dyshemenë e legenit dhe muskulin e tij që janë të lodhura nga lindja. E njëjta gjë edhe për gratë që kanë lindur shumë herë. Mund të bëhet dhe një operacion i lehtë për të forcuar dyshemenë e vagjinës. Ndodh edhe që pas lindjes të vihet re një vështirësi në jashtëqitje; apo një mos mbajtje e ujit të hollë shkaktuar nga dalja e zorrës së trashë. Bëhet fjalë për një simptomë shumë të sikletshme për ta treguar por shumë më tepër për ta duruar,sepse nëse lihet pas dore krijon probleme të ndryshme. Një specialist të zhduk sëmundjen me një ndërhyrje kirurgjikale.

.

3

TË ZMADHOHET NË ZORRËN MIDIS MBIVETES DHE KËRBISHTIT Në këtë rast duhet të drejtoheni menjëherë tek mjeku sepse bëhet fjalë për një fistul që sa më parë të ndërhyhet aq më lehtë shërohet, mbi të gjitha sepse tenton të zhvillohet në thellësi. Mund të fillojë më një plagë që sekreton mukozë ose gjak por gjithsesi është një vatër infeksioni që mund të evokojë. E kapur që në hapat e para zakonisht shërohet me antibiotikë dhe pse më pas duhet parë në thellësi nga mjeku. Nëse. problemi është në fazë të avancuar atëherë mjeku bën një ndërhyrje të lehtë kirurgjikale.

. KAM NJË PLAGË QË TENTON

8

6

2

ÇRREGULLTA Jashtëqitjet e lëngshme të alternuara me dhimbje zorrësh janë simptoma të retokolitit ulçeroz. Bëhet fjalë për një sëmundje që
www.imedica.org

. JASHTËQITJET E MIA JANË TË

4

SHPESHHERË KAM ERË TË KEQE GOJE Mund të jetë shenjë e një problemi të mëlçisë, që nuk arrin të eliminojë toksinat. Ose lëngjet gastrike që prodhohen nga stomaku tentojnë të ngjiten lart për shkak të mbylljes

.

PAS LINDJES FILLOVA TË NDJEJ DHIMBJE NË MOMENTIN E JASHTËQITJES Bëhet fjalë për hemorroide, që mund të jenë dhe të brendshme dhe sjellin edhe humbje gjaku. Në gratë e reja shkaku është gjithmonë lindja që provokon lodhje të pareteve dhe fryrje të venave. Hemorroidet rëndohen nga një stil jete i çrregullt dhe nga abuzimi me ushqime pikante, por mbi të gjitha nga kapsllëku që tret muret e venave. Në këtë situatë sjellja më e gabuar është përpjekja për të dalë

.

KAM VËNË RE NË RROBAT E BRENDSHME GJURMË TË SEKRECIONEVE Kjo ndodh gjatë apo menjëherë pas shtatzënisë dhe është fenomen shumë normal. Në rast të kundërt është mirë të shkosh tek gjinekologu, që është në gjendje të bëjë një kontroll për të drejtuar drejt specialistit dhe analizave të duhura. Një lëng pa ngjyrë tek një vajzë e re, shpesh nëse është nga të dyja anët, vjen si tepricë e stimujve të hormoneve seksuale. Por nëse rrjedhjet janë me ngjyrë të bardhë është mirë të kontrollohet përqindja e prolatinës dhe të bëhen analizat e gjakut. Nëse sasia e prolatinës është e lartë pacientja duhet çuar tek endrokrinologu i cili me anë të një rezonance magnetike sigurohet a ka në zonën e hipofizës një adenoma, tumor i natyrës beninje. Në rast se lëngu që rrjedh është pak i kuq, i errët apo i jeshilët, duhet bërë një mamografi ose një ekografi.

.

DHJETOR 2008 - JANAR 2009

|

25

family

Erëzat
Për t’i kultivuar këto aroma në shtëpi, duhet vërtetë pak. Rezistente dhe të “pavarura” këto bimë nuk duan përkujdesje të veçanta. Jo vetëm shërbejnë për të zbukuruar shtëpinë dhe për të shpërndarë një aromë të këndshme, por veçanërisht janë të pasura me veti mjekësore. Erëzat shërbejnë për t’i dhënë shije çdo pjate. Gjithashtu mund të përdoren për të përgatitur çajra apo vajra për masazh. Në këtë meny do të gjesh sugjerime nga më të ndryshmet. Duan dritë Bimët mund të sistemohen në dritaret me dritë (por jo të ekspozuara në diell), apo në ballkon. E rëndësishme që mos të vyshken është të jenë në dritë për të paktën gjysmë dite. Mos i mbaj në temperaturë shumë të ulët apo shumë të lartë. Më mirë vazot prej balte Zakonisht lulet shiten në vazo plastike. Më mirë t’i vendosësh në vazo balte që të bëhet avullimi i ujit.

uSHqIM I SHëNDeTSHëM

të lehta, të domosdoshme, të shëndetshme
Të freskëta apo të thata janë ilaç për shumë sëmundje të vogla. Majdanozi bën mirë për zemrën. Rigoni qetëson nervat. Rozmarina të jep energji. Dhe të gjitha të ndihmojnë në kuzhinë. Lexo menynë tonë të gjelbër për të zbuluar truke, veti dhe receta.
jet menstruale dhe reumatizmale. Në kuzhinë mund ta përdorësh në gjithçka. Gjithnjë i “gjallë” u shtohet përgatitjeve vetëm në fund të pjekjes, ndryshe humbet një pjesë të madhe të karakteristikave të tij. Lëkurë e yndyrshme? Ziej 2 duar gjethe majdanozi në një filxhan me ujë të distiluar për 15 minuta. Filtroje dhe kur uji të jetë ftohur, shto një lugë lëng limoni dhe 1 të verdhë veze të rrahur. Lyej fytyrën dhe lëre për 20 min, pastaj shpëlaje. Është një maskë e shkëlqyer shtrënguese. ‘vera’ që forcon zemrën. Gri 35 g kërcell majdanozi, vendosi në një shishe dhe mbushe rreth 3/4 cm me verë të kuqe të mirë. Lëre në qetësi për 10 ditë, pastaj filtroje. Pi çdo ditë një gotë likeri me verë e majdanoz. Është kardiotonike. Receta PILAF ME MAJDANOZ -320 g oriz, një qepë, një tufëz majdanoz, lëng mishi, 3 lugë vaj ulliri, 40 g djathë të grirë, qumësht, kripë, piper. Përgatit lëngun e mishit. Në një tigan zverdh qepën me pak qumësht. Shto orizin, skuqi për disa minuta, pastaj fillo të hedhësh lëngun e mishit që dalëngadalë do avullojë (për 15 min). Në fund shto vajin, majdanozin, djathin dhe përzieji.

Nëse nuk arrin të flesh mirë Vendos për 10 minuta në një litër ujë të zierë, 40 g maja lulesh të thara borziloku. Filtroje dhe pi 3 filxhanë në ditë. Kundër rënies së flokëve Hidh 150 g gjethe të thata borziloku në 1 litër ujë të zierë. Mbuloje dhe lëre në infuzion për 20 min. Shtrydh gjethet për t’u marrë lëngun, filtroje dhe fërko flokët me këtë lëng 2-3 herë në javë. Receta Përbërje me borzilok për më tepër shije -75 g gjethe borziloku të freskët, 2 thelpinj hudhër, 75 g parmixhan i grirë, 6 lugë vaj ulliri, 25 g fistek, kripë. Rrih borzilokun, hudhrat, fistekët, hidh vaj dhe kripë derisa të përftohet një krem. Hidhe në një enë, shto djathin dhe pak nga pak vajin e mbetur, duke e përzierë me lugë druri. Është i

mrekullueshëm për t’i dhënë shije makaronave, orizit por edhe çorbës.

DAFINA

Ndjehesh e fryrë? Bëj një çaj
Në të kaluarën përdorej kundër astmës dhe migrenës. Sot përdoret në kuzhinë. Veçanërisht gjethet e thata mund të pakësojnë dhimbjet menstruale, dhimbjet e muskujve dhe të qarkullimit. Dafina favorizon tretjen: shmang ndjenjën e rëndesës që vijon pas një vakti. Për një banjë qetësuese Vendos 350 g degëza dhe gjethe dafine në 5 litra ujë të ftohtë për 48 orë. Filtroje dhe shto lëngun në ujin e banjës. Pastaj zhytu në vaskë për gati çerek ore. Kundër tretjes së vështirë Vendos për 10 min 1 lugë të vogël me gjethe të thata dafine në 1 litër ujë të zier. Filtroje dhe pi një filxhan çaj, të ëmbëlsuar me 1 lugë të vogël mjaltë, pas një vakti të bollshëm. Receta MISH VIÇI I ZIER 1 kg mish viçi, 2 thelpinj hudhër, 1 karotë, selino, 1 qepë, 2 rrënjë karafili, një pras, 4 gjethe dafine, kripë e trashë, piper. Ziej 3 litra ujë me zarzavatet, dafinën, kripën e trashë, hudhrën, disa kokrra piper dhe rrënjët e karafilit. Shto mishin në lëngun që zien dhe gatuaje për 15- 20 min në zjarr të lartë. Pastaj ul flakën dhe gatuaje për gati 2 orë.

BORZILOKU

I shkëlqyer kundër depresionit
Përmban vajra flurozë dhe rekomandohet për të luftuar vështirësitë e tretjes, për të parandaluar gripin dhe ftohjen, por edhe kundër të vjellave, pagjumësisë dhe dhimbjes së kokës. Gjithashtu ka një veti tonifikuese që ndihmon të marrësh veten nga lodhja dhe depresioni. Gjethet e lara mirë mund të kalohen në akne, pickime insektesh dhe irritime të lëkurës. Është i shkëlqyer në sallata dhe lëngje. Më mirë ta copëtosh me dorë, për mos t’i ikur aroma.

MAJDANOZI

Një tufëz dhe organizmi tret më mirë I pasur me vitaminë C, por edhe me karrotenoid, ka veti diuretike, pastruese, antipezmatuese. Prandaj mund të lehtësojë dhimb-

26

|

DHJETOR 2008 - JANAR 2009

www.imedica.org

family

INFo DIeTë

Ka disa momente jo të përshtatshme për të filluar një dietë. Duhet të dini cilat janë disa nga këto momente, sepse mund të ndodhi e kundërta e asaj që ju dëshironi të arrini me mbajtjen e dietës, mund të mërziten; apo zhgënjeheni dhe të mos e gjeni më dëshirën dhe guximin për të filluar një regjim të ri. Prandaj, fiksoni mirë 6 rastet kur nuk duhet ta mendoni të mbani dietë ..

Mos mbaj dietë nëse...
... PRET CIKLIN Në këtë periudhë trupi ka nevojë për hekur, vitamina dhe kri¬përa minerale, por këto elementë mund të ndodhen edhe në ato ushqime të cilat janë armike të linjave, siç janë p.sh., ëmbëlsirat, çokollatat, djathërat etj. ... SAPO JE NDARË NGA NJË LIDHJE Në këtë situatë, trupi është i dobët, njësoj si pas një gripi të keq. Prandaj nuk do ishte shumë e mirë për ju dhe organizmin tuaj që, menjëherë pas një krize mërzie apo depresioni, të mbani dietë. ... JE FTUAR PËR DREKË Apo po pret ditën e një feste, në këtë rast, mbaje dietën një herë tjetër, në një moment më të përshtatshëm. Sepse, edhe pa vetëdi¬je bëhen shumë shkelje ‘të vogla’ që rrezikojnë të zbehin rezultatet e arritura. ... KOHA ËSHTË E KEQE Kur prishet koha, trupi sekreton më shumë Acht, një harmon që rrit ankthin dhe zvogëlon prodhimin e endorfinave (substanca që të bëjnë të ndihesh mirë). ... DUHET TË BËSH NJË TEST OSE PROVIM do të flasim për një top-listë këshillash, në krye do të jetë përdorimi i sa më shumë frutave, perimeve të freskëta, proteinave dhe fibrave, të cilat garantojnë marrjen e energjive të nevojshme për mbarëvajtjen e organizmit, por ndihmojnë dhe në eliminimin e problemeve të linjave”,- nënvizojnë ata. Por mjekët, tërheqin vëmendjen se përpara nisjes së një diete, qoftë kjo dhe elementare, duhet të konsultoheni me mjekun përkatës. “Nëse organizmi nuk arrin të përballojë dietën, për shkak të problemeve që mund të ketë, nuk duhet këmbëngulur në kryerjen e saj. Mjafton që të eliminohen disa “vese” në menynë e përditshme për të mos patur më probleme me linjat. Të gjithë duhet të jenë të sigurt se, nëse eliminojnë ushqimet me yndyrë, sidomos ato me origjinë shtazore, të skuqurat apo Kur je shumë e ngarkuar, trupi vë në lëvizje adrenalinën, harmon që nevojitet për të nxjerrë jashtë të gjitha energjitë që kemi, dhe sjell dëshirën për të ngrënë, mbi të gjitha ëmbëlsira. ... PO SHKON ME PUSHIME Pushimet dhurojnë disa ditë të qeta, prandaj do e keni shumë të lehtë të tundoheni nga ushqimet e ndryshme. të bëhet balancimi i proteinave, mund të garantohet sukses. Rregulli i parë lidhet me privilegjimin e ushqimeve të ziera. Të tjerat lidhen me përdorimin e sa më shumë frutave dhe të pihen shumë lëngje. Këshillohet të pihet më tepër se 1 litra e gjysmë lëngje në ditë, sepse kjo ndihmon në pastrimin e organizmit nga mbetjet toksike dhe pengojnë akumulimin e yndyrnave”,- këshillojnë më tej. Aktiviteti fizik “Ushtrimet fizike duhet të bashkërendohen me “dietat” në mënyrë që këto të fundit të rezultojnë të suksesshme, sepse nëse pavarësisht se mund të privoheni nga ushqimet tuaja të preferuara, nuk e vini trupin në lëvizje, nuk keni për të arritur kurrë të jeni në formë”,përfundojnë ata.
|

Si të mbash dietë duke u ushqyer mirë
“Tashmë mund të dobësohesh duke ngrënë normalisht. Mjafton të dish të respektosh një regjim ushqimor të shëndetshëm”,- thonë mjekët.
Për të gjithë ata që nuk ndihen mirë me peshën e tyre, por që kërkojnë të ruajnë dhe shëndetin e tyre mjaftojnë të ndjekin disa parime që janë në bazë të çdo diete, të cilat garantojnë sukses, por dhe shëndet. “Njerëzit shëndoshen jo sepse hanë shumë, por sepse hanë keq. Kështu mjafton të mësohen se cilët janë “armiqtë” e linjave, por dhe të shëndetit të tyre. Nëse
www.imedica.org

DHJETOR 2008 - JANAR 2009

27

family

PSIKoLoGjI

Mbrojtja e fëmijëve nga mediat
Si person i rritur ndoshta ju pëlqen që televizionet tashti janë të hapura edhe për seksin edhe për shkakun që mund të huazoni filma me përmbajtje më të shfrenuar për t’i shikuar në shtëpi kur jeni vetëm, mirëpo filmat e tillë jo vetëm që mund, por me siguri edhe i shqetësojnë shumë fëmijët tuaj. Edhe shikimi i serive televizive do të bëjnë që fëmijët tuaj të humbin çiltërinë të cilën e kanë merituar. Fëmijët i imitojnë të vjetrit dhe në qoftë se shohin ndonjë skenë seksi - do të provojnë që ta imitojnë atë. Duke pasur parasysh se edhe fëmijët i kanë ndjenjat e veta seksuale, disa nga ato veprime mund të lënë edhe pasoja. Fëmija i ngarkuar me përshtypje të tilla do të mund të fillojë që të luajë për së tepërmi me organet gjenitale. Kur fëmijëve u lejoni që të shikojnë filmat me përmbajtje seksuale, rrezikoni që t’i mashtrojë ndokush i cili kërkon ndonjë rast të tillë. Në qoftë se fëmija shikon në televizion ndonjë çift duke bërë dashuri - e ajo nuk është e thënë të jetë hiç më e lirë nga ajo që shfaqet

Psikologët kanë vërejtur se fëmijët sot i demonstrojnë sjelljet seksuale shumë më shpesh se kurrë më parë. Shkaktari është i thjeshtë: fëmijët shikojnë shumë më tepër seks në media

vazhdimisht në seritë televizive ai nuk do të frikësohet në qoftë se ndokush i propozon që të bëjnë diç të ngjashme, por mund ta pranojë si gjë normale. Masat e preventivës janë: 1. Videokasetat me përmbajtje e cila nuk u përshtaten fëmijëve mos i leni në vendet ku ata mund t’i gjejnë. 2. Fëmijët nuk duhet së tepërmi të shikojnë televizorin, posaçërisht në orët e vona të mbrëmjes, kur programin duhet ta shikojnë më të vjetrit. 3. Provoni që të pengoni fëmijët të shikojnë emisionet e lajmeve, Jo rrallë në ato emisione shfaqen skena të cilat fëmijët nuk duhet t’i shohin. 4. Në qoftë se fëmijët tuaj dallojnë dukshëm nga mosha, siguroni që fëmijët më të vjetër të mos shikojnë ndonjë program me skena të papërshtatshme në prani të fëmijëve shumë më të rinj.

Si t’ia sqarosh fëmijës “sekretin” e zanafillës dhe të lindjes
Prindi e di se sa mund të kuptojë fëmija dhe, varësisht nga mosha e fëmijës do të gjejë edhe përgjigjen adekuate
fëmijë interesimin e shfaqin më herët, e disa më vonë. Pa marrë parasysh se kur e shfaqin atë, duhet përherë që t’u jepni një përgjigje të përshtatshme për moshën e tyre. Prindi e di se çfarë Mos i flisni kurrë fëmijës gënjeshtra (“të ka sjellë lejleku” apo “të kemi gjetur në lakra”) sepse ai shumë shpejt, duke biseduar me moshatarët e vet, do të humb besimin tek ju. Gjithashtu është gabim që interesimin e fëmijës ta ngulfatni me fjalinë: - “I vogël ti je për këtë” apo “Ti këtë nuk bën ta dish”. Në këtë mënyrë vetëm do të fiksoni dhe mistifikoni interesimin e tij. Përgjigjja pyetjes se si lindin bebet varet nga mosha e fëmijës tuaj. Fëmijës trevjeçar apo atij pesëvjeçar nuk do t’i flisni për “aktin seksual, nëpërmjet të të cilit hidhet sperma...”. Atëherë nuk do t’ju kuptojë asgjë. Thuani se babi dhe mami duhen shumë, pastaj njerëzit të cilët e duan njëritjetrin, përkëdhelen, përqafohen e puthen, dhe se kur ata të dëshirojnë do të kenë atë. Në qoftë se interesimi i fëmijës shkon edhe më tej (ndonëse fëmija i vogël shumë rrallë mund të kërkojë sqarime të tjera, sepse nuk i njeh faktet) dhe ju pyet se si babi dhe mami lindin fëmijën - atëherë duhet t’i thuani se babi e mami flejnë në një shtrat dhe bëjnë dashuri. Fëmija

Sqarimin e fenomenit të zanafillës dhe të lindjes duhet filluar atëherë kur fëmija tregon interesim. Disa

mund të kuptojë fëmija dhe në harmoni me moshën e fëmijës do të gjejë përgjigjen adekuate.

i vogël sqarime të tjera nuk do të kërkojë, ndërkaq fëmijës më të rritur sqarojani se të gjitha femrat kanë mitrën dhe qelizat vezore, ndërkaq meshkujt kanë farën (spermatozoidet). Kur mami e babi bëjnë dashuri - duhet të jetë vazhdimi i tregimit tuaj - atëherë qeliza vezore dhe fara bashkohen, formësohet fryti i cili zhvillohet në stomak, mu sikur zhvillohet zogu në vezë. Pas secilit sqarim pyeteni fëmijën se a e ka kuptuar përgjigjen. Në qoftë se jo, provoni që t’i përgjigjeni në ndonjë mënyrë tjetër. Mos e injoroni kureshtjen e tij, por provoni t’ia shpjegoni në një mënyrë sa më të përshtatshme. Në qoftë se nuk dini ndonjë gjë (ndonëse fëmija nga fusha e seksualitetit nuk mund të shtrojë pyetje të cilave prindi nuk di t’u përgjigjet), thuani edhe këtë - e po më vonë duhet ta kërkosh në libër. Në qoftë se me fëmijën nuk do të jesh në gjendje të bisedosh për këto gjëra, atëherë më mirë thuaji: “Eja ta pyesim së bashku batin”, sesa të shmangesh nga ajo pyetje ne ndonjë mënyrë tjetër, p.sh. “Kur të rritesh do të të tregoj”.
www.imedica.org

28

|

DHJETOR 2008 - JANAR 2009

S.o.S

family

Hemorroidet
I ka çdo njeri: Hemorroidet janë një shtresë indore plot me enë gjaku në pjesën e sipërme të muskulit mbyllës. vetëm kur ato dëmtohen, flitet për sëmundje. Sipas një statistike evropiane, 70% e të rriturve mbi 30 vjeç dëshmojnë për hemorroide, edhe kur ato nuk sjellin probleme. Shumë njerëz kanë probleme me zorrën e trashë në pjesën fundore të saj (rektumi). Kruajtje, djegie apo i lagësht në anus, janë simptoma të hemorroideve. Gjithsesi jo gjithmonë për këto ankesa janë fajtorë hemorroidet. Shkaktarë mund të jenë sëmundje të ndryshme. Hemorroidet apo majasëlli në gjuhën popullore, janë një shqetësim mjaft i përhapur. Problemi trajtohet mirë nëse paraqitja tek mjeku është sa më e herët. Hemorroidet zhduken rrallë vetvetiu. Prandaj ju këshillojmë të mos shtyhet në mënyrë të panevojshme vizita tek mjeku. tin hemorroidal. Është e gabuar të lexohet gazeta në tualet si dhe kur pas jashtëqitjes qëndrohet ende ulur duke vazhduar shtrëngimet. Kjo i shtyn hemorroidet shumë poshtë. Jo më shumë se tre deri në pesë minuta në tualet! Edhe në rast diarreje kronike stërlodhet “jastëku” i enëve të gjakut në formë rrethi. Pasi ngacmimi nga tendosja që ushtrohet tek sfinkteri nga jashtëqitja me përmbajtje të ngjeshur në rast diarreje mungon, muskuli nuk hapet mjaftueshëm gjatë boshatisjes dhe rrjeti hemorroidal vendoset në fërkim më të madh. Krahas predispozitës familjare si faktorë të tjerë të mundshëm për formimin e hemorroideve janë mbipesha e madhe, konsumi i lartë i kafesë dhe alkoolit, ushqimi tepër pikant, praktikat seksuale (raportet anale), shtatzënia (që normalisht zhduken pas lindjes së bebit), si dhe qëndrimi i gjatë në këmbë pa ndryshuar pozicion.

ÇFARË JANË HEMOROIDET?

I ka çdo njeri dhe kjo është një e mirë. Hemorroidet formojnë “jastëk” plot me enë gjaku sipër muskulit mbyllës (sfinkterit) dhe gararantojnë mbylljen perfekte të anusit. Vetëm kur ato ndryshojnë, pra fryhen dhe formohen “xhepa” me nyje, flitet për hemorroidet si sëmundje.

SI QETËSOHEN SHQETËSIMET?

ÇFARË SHQETËSIMESH HASEN?

Ndryshimet që vijnë nga dëmtimi i rrjetit hemorroidal të venave çrregullojnë mbylljen fine të zorrës, si pasojë mukusi i zorrës mundet të dalë jashtë. Ndaj lagështirës së vazhdueshme, lëkura e ndjeshme e anusit reagon me kruajtje dhe djegie, në stad të avancuar edhe me ekzemë kronike. Me avancimin e sëmundjes mund të shfaqen edhe gjakosje dhe një ndjenjë e bezdisshme e një trupi të huaj.

Në vend të parë qëndron higjiena e kujdesshme anale: larja me ujë të pastër dhe së fundi tharja me një letër higjienike të butë. Kruajtja dhe djegia qetësohen me anë të pomadave apo supostove speciale, të cilat kanë efekt shërues, analgjetik të lehtë ose tkurrës. Të përshtatshme janë pomadat me zink, ndoshta edhe me një përqindje të ulët kortizoni, preparate me lidokain si dhe pomada me kamomil etj ... Këto preparate vetëm qetësojnë ankesat ndërsa trajtimi i shkakut të hemorroideve nuk është i mundur me to. Nëse për shkak të punës duhet të qëndroni me orë të tëra ulur gjatë ditës, përdorni një jastëk që do të lehtësojë presionin. Megjithatë është e domosdoshme që të ngriheni e të bëni një shëtitje sa herë që është e mundur.

lëkurës së anusit. Lëkura në zonën e rektumit ndryshe nga mukoza e rektumit është mjaft e ndjeshme. Ndryshime të mundshme duhen sqaruar, pasi edhe kanceri i zorrës mund të shkaktojë shqetësime si gjakosje.

ÇFARË TRAJTIMI?

Hemorroidet e shkallës së parë mund të trajtohen në klinikë. Injektohet një tretësirë që i tkurr. Rrezet infra të kuqe, të cilat çojnë në cikatricizimin e xhepave të nyjëzuar mund të ishin një zgjedhje për trajtim në këtë stad.

KUR DUHET TË TROKASIM TEK MJEKU?

ÇFARË E NDIHMON VUAJTJEN?

“Zakone të këqija të jashtëqitjes”, përmenden nga specialistët si faktori më i rëndësishëm i rrezikut për hemorroide. “Njerëzit duhet të shkojnë në tualet, kur e ndiejnë me të vërtetë dhe aty të qëndrojnë jo më shumë se pesë minuta”. Shtrëngimet e forta në kapsllëk kronik e mundojnë rrjewww.imedica.org

Kush do ta heqë një herë e përgjithmonë këtë problem, nuk e vonon vizitën tek mjeku - më mirë do të ishte tek një specialist për sëmundjet e rektumit. Janë një sërë sëmundjesh që kanë klinikë të ngjashme ku mund të përmendim edhe Fisurat anale apo edhe Fistulat. Në rast nyjesh të dhimbshme jashtë rektumit bëhet fjalë shpesh për hemorroide të trombozuara ose hematomë në rrudhat e

Parandalimi = Higjienë, Ushqim i shëndetshëm & shumë lëvizje
Shpesh pas një sëmundje të rektumit qëndron higjiena anale e gabuar. Kini parasysh që pas shkuarjes në tualet të bëni një pastrim të kujdesshëm, pa u fërkuar fort. Përdorni më mirë vetëm ujë të vakët për pastrim. Shmangni sapunin. Dhe kush vuan për kohë të gjatë nga diarreja apo konstipacioni, mbart një rrezik më të lartë për probleme në zonën e rektumit.

Si parandalues për një tretje të shëndetshme mund të kontribuojë edhe një ushqim i kontrolluar. Një nga masat më të rëndësishme për tu shëruar nga hemorroidet është ajo e ndryshimit të dietës. Kjo do të thotë të rriten fibrat ushqimore, por bëjeni këtë gradualisht. Një rritje e menjëhershme mund të prodhojë gaz, ngërçe abdominale dhe diarre, por që do të zhduket pas disa javësh, kur sistemi juaj dhe bakteret që jetojnë në zorrën e trashë të përshtaten me dietën e re. Ja disa ushqime që mund të rrisin sasinë e fibrave nëse konsumohen rregullisht: perimet si karotat, brokoli, patëllxhanet, misri, fasulet, sallata jeshile; frutat si molla, portokalli, dardha, fiku, kumbulla, kajsia, rrushi; bishtajoret si farat e sojës, fasulet, thjerrëzat, etj; drithërat si gruri, misri i errët, etj. E rëndësishme është edhe një sasi e madhe uji për të ndihmuar procesin tretës në punën e tij. Krahas një ushqimi të shëndetshëm kujdeset edhe lëvizja e rregullt për një forcim të dyshemesë së pelvisit dhe të sfinkterit.
|

DHJETOR 2008 - JANAR 2009

29

family

SKANDI

family

family

qeFINI Tetëdhjetëvjeçari dergjej në shtrat i sëmurë. Pranë tij, gruaja e vet shkruante diçka në letër. - Dakikat e fundit moj grua... - Çka po thue, ej?! Mjeku tha se do të shërohesh shpejt, - e trimëronte gruaja. I sëmuri u qetësua, e gruaja e tij vazhdoi të shkruante. - Më thuaj, o burrë, - e pyeti ajo papritur, - se a shkruhet qefini me “q” të fortë apo të butë? ceRTIFIKATA Gruaja: Shpirt.....Çfarë po kërkon? Burri: Asgjë. Gruaja: Asgjë..? Ke një orë që po lexon certifikatën e martesës? Burri: Thjesht po kërkoja datën e skadimit. Një PuTHje Një vajzë i thotë të dashurit të saj: – Një puthje dhe do të jem e jotja përgjithmonë. Djaloshi i përgjigjet: – Faleminderit që ma tërhoqe vërejtjen.

Pak për mahi e pak përnjëmend
SMS humoristik

PAcIeNTI DHe DoKToRI

* *

Të dëshiroj, dua të të marr mendtë, dua të të tërheq në shtrat, dua të ndjesh shumë nxehtësi, të të bëj të djersish dhe të dridhesh për një javë...Të fala nga gripi. E di se sa i rëndësishëm jam për ty, e di se sa shumë e ndjen mungesën time, e di që ke shumë nevojë për mua, më vjen shumë keq që të kam braktisur. Me dashuri, truri yt.

P: Doktor,unë dua të bëhem 100 vjeç. D: A pini duhan? P: Jo! D: A hani aq sa keni dëshirë? P:Jo! D: A shkoni vonë në shtrat? P: Jo! D: A keni histori me femra? P: Jo! D: A deheni me raki m’u bërë tapë? P: Jo! D: A e lexoni “Imedica Family” P: Jo! D: Po pse do të jetosh kaq gjatë pra? www.imedica.org

30

|

DHJETOR 2008 - JANAR 2009

Produktet tona origjinale mund ti gjeni në këto pika të shitjes:

Rr. Agim Ramadani 50/2 038 221 621 Prishtinë Rr. Sylejman Vokshi 15/1 038 225 643 Prishtinë

Rr. Qamil Hoxha pn Rr. Ismajl Qemajli nr. 10

038 222 644 Prishtinë 044 168 733 049 168 733 Gjakovë

Distributor ekskluziv për Kosovë ASGETO Pharmaceutical

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful