You are on page 1of 14

Khng kh m

Trnh Minh Chnh

ngy 26 thng 03 nm 2004

Phn mt

Tnh nng lng cn thit chn my iu ho khng kh l cng vic thng gp ca cc nh xy


ct. Chn my ln c cng sut cao tn tin, my nh khng cung cp iu ho cn thit. Tron
cng nghip, cc hng xng ln, vic t iu chnh m cng nh nhit trong phng va b
v sn phm (nu sn phm i hi nhit v m) hoc iu chnh nhit v m trong phn
lm vic cng nh xng sn xut khng nhng lm cho cng nhn d chu trong lc sn xut m c
a n kt qu l tng nng sut (d chu lm vic nhiu). Thit k mt my sy dng khng kh lm
dung mi cng phi ngh n nhit v m. Tt c nhng iu nu trn a n l chng ta tit
kim nng lng (in), gim nhim (nng lng cn thit sn xut in) v cui cng tit kim
tin. Khng kh (KK) Vit Nam rt m ngha l hi nc ( m) trong KK cao (theo CNN ngy 2
thng 3 nm 2004 ti TP HCM 28 oC, 73% m, ti H Ni 12 oC, 100% m). Th d lm sao
nhit v m ny (ca KK) v nhit v m mong mun trong xng lm vic bo qun
hng ho?

1.

Thnh phn ho hc ca khng kh

Khng kh (KK)
Trong KK ngoi mt s kh nh nitrogen, oxygen, v.v. cn c hi nc v mt s cht bn nh bi,
bng v cc cht nhim do s t chy.

Khng kh kh

KK kh c nh ngha l KK khng c hi nc v cc cht bn. Thnh phn ho hc ca KK kh


nh sau

Thnh phn
Nitrogen
Oxygen
Argon
Carbondioxide
Neon
Helium

K hiu
N2
O2
Ar
CO2
Ne
He

% th tch
78,084
20,9476
0,934
0,0314
0,001818
0,000524

Methane
Sulphurdioxide
Hydrogen
Cc kh khc
Tng cng (%)

CH4
SO2
H2
-

0,0002
0,0001
0,00005
0,000308
100

Bng 1: Thnh phn ho hc ca KK kh [1].

Khng kh m

KK m c nh ngha l s kt hp gia hai thnh phn KK kh v hi nc. Nc c th th l


trong KK nh sng m, ma hay th rn nh tuyt, ma . Nu m 100% c ngha l KK khn
th hp th thm hi nc na ngha l nc c dng hi trong KK th d sng m m t
100% v phn hi nc cn li bay trong KK di dng lng gi l sng m.

2.

Phng trnh trng thi ca khng kh m

Di p sut v nhit trong cc my si hoc iu ho khng kh, l thuyt ca KK m c th t


nh l thuyt ca kh l tng vi sai rt thp. Th d hi nc ( m) trong KK, enthalpy v th
tch vi p sut thng (101325 Pa) v nhit t -50 n 50oC sai vo khong 0,7% [2]. sai
th ln hn vi p sut cao.
Phng trnh (PT) trng thi cho kh l tng nh sau
P.V = n.R.T

(1)

P: p sut (Pa), V: th tch (m3), n: s lng phn t, R: hng s chung ca cht kh (R = 8,31441
J/(molK)), T: nhit (K)

Tng t, ta c PT trang thi cho KK kh v hi nc


Pk.V = nk.R.T

(2)

Pn.V = nn.R.T

(3)

k: k hiu cho KK kh, n: k hu cho hi nc, Pk v Pn l p sut ring ca KK kh v hi nc

Cng PT(2) v PT(3), ta c


Pk .V + Pn .V = nk . R .T + nn . R .T

(4)

hay
{Pk + Pn} .V = {nk + nn } . R .T

(5)

Theo nh lut Dalton, p sut chung s bng tng ca p sut ring, ngha l
P = Pk + Pn

(6)

PT(6) tr thnh
P .V = {nk + nn } . R .T

S lng phn t c th vit

m: trng lng (kg), Mr khi lng phn t (kg/kmol hay g/mol)

(7)

Hng s ring ca cht kh

(1

Mr,n l khi lng phn t, n k hiu ring (k: cho KK kh, n: cho hi nc)

Khi lng phn t cho KK kh


Mr,k = 28,9645

(11)

Khi lng phn t cho hi nc


Mr,n = 18,01534

(12)

Th Mr,k PT(11) v Mr,n PT(12) vo PT(10), ta c

(1

(1

Th Rk v Rn PT(13) v (14) vo PT(2) v PT(3) ta c

Pk . V = 287,055 . mk . T

Pn . V = 461,518 . mn . T

(15)

(16)

Trng thi no
KK c th cha hi nc t khng (KK kh) n cc i (no) ty theo nhit v p sut. Nu KK
m 100% c ngha l KK trng thi no (khng th hp th thm hi nc).

Trong mt th tch KK m, p sut ca hi nc gi l Pn, p sut ca hi nc trong KK m trng


thi no gi l Pnn. p sut ca hi nc trng thi no s bng
Pnm = P'n

(17)

Bng 2 v 3 ch nhit v p sut KK m trng thi no. Bit nhit tm p sut (Bng 2) v bit
sut tm nhit (Bng 3).

P'

P'

P'

[C]

[bar]

[C]

[bar]

[C]

[bar]

0,01

0,006117

17

0,01938

38

0,06632

0,006571

18

0,02065

40

0,07384

0,007060

19

0,02198

42

0,08209

0,007581

20

0,02339

44

0,09112

0,008135

21

0,02488

46

0,10099

0,00873

22

0,02645

48

0,11176

0,00935

23

0,02811

50

0,12351

0,01002

24

0,02986

55

0,15761

0,01073

25

0,03170

60

0,19946

0,01148

26

0,03364

65

0,25041

10

0,01228

27

0,03568

70

0,31201

11

0,01313

28

0,03783

75

0,38595

12

0,01403

29

0,04009

80

0,47415

13

0,01498

30

0,04247

85

0,57867

14

0,01599

32

0,04759

90

0,70182

15

0,01706

34

0,05325

95

0,84609

16

0,01819

36

0,05947

100

101,418

Bng 2: Nhit v p sut KK m trng thi no. Bit nhit t tm P.

P'

P'

P'

[bar]

[C]

[bar]

[C]

[bar]

[C]

0,006113

0,00

0,090

43,76

0,400

75,86

0,010

6,97

0,095

44,81

0,420

77,03

0,015

13,02

0,100

45,81

0,440

78,17

0,020

17,50

0,120

49,42

0,460

79,25

0,025

21,08

0,140

52,55

0,480

80,30

0,030

24,08

0,160

55,31

0,500

81,32

0,035

26,67

0,180

57,80

0,550

83,71

0,040

28,96

0,200

60,06

0,600

85,93

0,045

31,01

0,220

62,13

0,650

87,99

0,050

32,88

0,240

64,05

0,700

89,93

0,055

34,58

0,260

65,84

0,750

91,76

0,060

36,16

0,280

67,52

0,800

93,49

0,065

37,63

0,300

69,10

0,850

95,13

0,070

39,00

0,320

70,59

0,900

96,69

0,075

40,29

0,340

72,00

0,950

98,18

0,080

41,51

0,360

73,35

1,000

99,61

0,085

42,66

0,380

74,63

Bng 3: Nhit v p sut KK m trng thi no. Bit p sut P tm t.

3.

Tnh m trong ca khng kh m

Gi mn l trng lng hi nc v mk l trng lng KK kh ta c cng thc

(1

x gi l m (kg hi nc/kg KK kh).

Bin i PT(15) v PT(16), ta c

(1

(2

Th PT(19) v (20) vo PT(18), ta c

(2

Theo Dalton, ta c
Pk = P - Pn

(22)

Th PT(22) vo PT(21) cho

(2

c bit trng thi no, m s tr thnh

(2

hay Pnn = Pn (ta thng gp k hiu P)

(2

Th d 1:

trng thi no vi nhit 20 oC, p sut l Pn = 0,02339 bar = 2,339 kPa (c Bng 2 pha trn

kg hi nc/(kg KK kh)

(2

m x cng c th c t biu Mollier (Mollier diagram) (xem Hnh A1).

Nu p sut ca KK l 50 kPa v nhit 20 oC, trng lng hi nc trong khng kh s l

kg hi nc/(kg KK kh)

(2

nh vy trng lng hi nc trong KK tng nu p sut gim.

p sut ring ca hi nc c th tnh t PT(23)

(2

4.

Biu Mollier (Mollier diagram)

Biu Mollier (Hnh A1) ca u Chu xut pht t biu Anglo-American Psychrometric ca M
Hai biu hon ton ging nhau v ni dung nhng khc nhau v hnh dng. Biu Mollier cn g
l biu Ix (Ix-diagram) l biu biu th s lin h gia nng lng v m trong KK m.
Nng lng trong KK m khng d o trc tip, do biu biu din gia s lin h nhit v
m. Nhit v m ca KK d dng o c.

Nng lng trong KK gi l enthalpy, n v l Joule (J), k hiu l I. Trong KK m, enthalpy gm c


enthalpy ca KK kh (k hiu ik) v enthalpy ca hi nc (k hiu in).
Trong 1 kg KK kh cha x kg hi nc, enthalpy ca KK m l
I = 1 . ik + x . in

(29)

I = ik + x . in

(30)

hay

I: enthalpy ca KK m (n v kJ/kg KK kh)


Enthalpy ring ca KK kh v hi nc c tnh nh sau
ik = Cpk . t

in = Cpk . t

(31)

(32)

Cpk v Cpn l nhit dung (n v J/(kgK), K: nhit Kelvin) ca KK kh v hi nc trong qu trn


ng p; r0 er nhit nng ca 0 oC. 0 oC, enthalpy cho KK bng 0 v hi nc dng lng.
Enthalpy KK m (PT(30)) tr thnh
I = Cpk . t + x . (r0 + Cpn . t )

trong
Cpk = 1,006 kJ/(kgK)
Cpn = 1,854 kJ/(kgK)

(33)

R0 = 2500 kJ/kg
PT(33) tr thnh
I = 1,006 . t + x . (2.500 + 1,854 . t)

(3

hay
I = 2.500 . x + 1,854 . t . x + 1,006 . t

(3

I c th c trong biu Ix (Hnh A1)

Th d 2:

Cho KK m nhit H Ni t = 12 oC, m 100%, mun a v t = 25 oC v m 30 %. c


biu Ix, ta c

T (oC)
12
25

m (%)
100
30

I (kJ/kg)
34
40

KK m t = 12 oC v m 100 % cha I = 34 kJ/kg v t = 25 oC v m 30 % cha I = 40 kJ/kg.

Cho thm hi nc vo KK hay rt hi nc ra s trnh by chi tit hn vo dp kh


Nhng vn ny lin quan ti iu ha KK.

Ti liu tham kho


[1] ASHRAE (1985). ASHRAE Handbook Fundamental, New York.
[2] Hansen,H.E., Kjerulf-Jensen,P., Stampe,O.B., Red., (1987), Danvak Grundbog, Varme- og
Klimateknik, 1. udgave, ISBN 87-982652-1-0, Danvak ApS, Kbenhavn.

Hnh A1: Biu Mollier (Mollier diagram) cn gi l biu Ix (Ix-diagram).