Χιλή και Αϊ τή µ ετά του ς σει σµούς: τόσο

διαφο ρετικές, αλλά και τόσ ο ίδιες…

Ι.
Η Χιλή έχει και πάλι πληγεί από σεισµό αποκαλυπτικού µεγέθους, όπως και το
1938, το 1960 και το 1985. Με την ακρίβεια ελβετικού ρολογιού, το κέντρο και το
νότιο τµήµα της χώρας πλήττεται κάθε 25 χρόνια από σεισµική δραστηριότητα,
φέρνοντάς την σε κατάσταση ισχυρού σοκ. Ο σεισµός που είδαµε στις 27
Φεβρουαρίου ήταν από τους πιο ισχυρούς που έχουν καταγραφεί στην ιστορία 8,8 βαθµών της κλίµακας Ρίχτερ, 9 της κλίµακας Mercalli.
Η αγωνία του να µην γνωρίζουµε τίποτα για τους αγαπηµένους µας, του ότι δεν
είµαστε σε θέση να επικοινωνήσουµε µαζί τους, ακολούθησε την καταστροφή,
την αποµόνωση, το θάνατο και την εξαφάνιση πολλών ανθρώπων. Η
ανικανότητα αυτή επισκιάζει την καρδιά µας. Ο αριθµός των νεκρών ανέρχεται
σήµερα σε περίπου 700 - ορισµένοι λένε ότι αναµένεται να είναι 2000, όταν θα
έχουµε τελικά την πλήρη εικόνα της καταστροφής. Τίποτα δεν είναι ακόµη
γνωστό για την κατάσταση στις πληγείσες επαρχίες Maule και Bio Bio. Όταν οι
άνθρωποι εξακολουθούσαν να µιλούν για περίπου 300 σκοτώθηκαν, µάθαµε ότι
το τσουνάµι στην Constitución κατάπιε περίπου 350 κατοίκους, διπλασιάζοντας
έτσι τον αριθµό των νεκρών. Και ξέρουµε τώρα ότι υπάρχουν και άλλες περιοχές
που επλήγησαν από τα τσουνάµι, αν και η έκταση των ζηµιών είναι ακόµη
άγνωστη.
Οι συνέπειες του σεισµού αυτού για το λαό της Χιλής είναι τροµακτικές. Εκτιµάται
ότι 2.000,0000 άνθρωποι έχασαν τα σπίτια τους και ήδη βρίσκονται κυριολεκτικά
στους δρόµους. Μιλάµε για το πάνω από το 10% του συνολικού πληθυσµού, το
οποίο µάς δίνει µια ιδέα για το δύσκολο έργο της ανασυγκρότησης.
II.
Πολλά έχουν ειπωθεί για τις διαφορές µεταξύ της Χιλής και της Αϊτής – η αδελφή

µας δηµοκρατία της Καραϊβικής είχε πολύ υψηλότερο αριθµό θανάτων (300.000)
και πολύ µεγαλύτερες ζηµιές, τόσο µε απόλυτους όσο και µε σχετικούς όρους.
Έγινε λόγος για γεωλογικές και σεισµολογικές αιτίες, όπως για το µεγαλύτερο
βάθος του επίκεντρου και της περιοχής όπου συνέβη, κάτι που σίγουρα έπαιξε
σαφή ρόλο. Αλλά, πάνω απ ' όλα, θα πρέπει να εξετάσουµε την πολιτική,
κοινωνική και οικονοµική πλευρά του ζητήµατος, του γιατί ένας σεισµός
µεγαλύτερου µεγέθους όπως αυτός στη Χιλή είχε πολύ µικρότερο αντίκτυπο.
Η Χιλή, πράγµατι, δύσκολα µπορεί να συγκριθεί µε την Αϊτή: έχει πολύ καλύτερη
υποδοµή, είναι πολύ πιο λίγο εξαρτηµένη και η οικονοµία της πιο αναπτυγµένη
από ό,τι της Αϊτής (λαµβάνοντας υπόψη ότι η Αϊτή είναι µια ακραία περίπτωση,
στο πλαίσιο της Λατινικής Αµερικής, η Χιλή έχει απολαύσει µισό αιώνα εθνικών
αναπτυξιακών καθεστώτων που έβαλαν τη σφραγίδα τους µέχρι και σήµερα)
καθώς και µια πολύ-πολύ καλύτερη ικανότητα αντιµετώπισης φυσικών
καταστροφών από τα θεσµικά της όργανα. Η φτώχεια στη Χιλή δεν έχει αγγίξει
επίπεδα αθλιότητας όπως στην Αϊτή, όπου ο πληθυσµός στα προάστια της
πρωτεύουσας είναι υποχρεωµένος να χρησιµοποιεί cookies από λάσπη για να
ξεγελάσει την πείνα του. Προφανώς, τίποτε από όλα αυτά δεν οφείλεται σε
κάποιο είδος Χιλιανής “υπεροχής”, για την οποία έχουν ήδη έχουν µιλήσει τοπικοί
σωβινιστές κάνοντας συγκρίσεις που είναι τόσο λανθασµένες όσο και µισητές
(όπως "οι Χιλιανοί εργάζονται πιο σκληρά, είναι πιο πολυµήχανοι, πιο…, πιο…)
αλλά οφείλεται κυρίως στη διαφορετική ιστορία των δύο δηµοκρατιών - ιστορία µε
τόσες αποκλίσεις, ακόµη και από την περίοδο της αποικιοκρατίας, καθώς και το
γεγονός ότι η Χιλή δεν είχε ποτέ µετατραπεί σε χώρα-φυτεία, σε χώραmaquiladora, ούτε κατακτήθηκε ποτέ άµεσα ή λεηλατήθηκε από τις ΗΠΑ. Η Χιλή
είναι, επίσης, µια χώρα µε µακρά σεισµική ιστορία , γεγονός που αποτελεί
“πλεονέκτηµα" για την Αϊτή.
III.
Ακόµα και έτσι, έχει γίνει λίγη συζήτηση για τις οµοιότητες. Η πιο προφανής είναι
ότι εκείνοι που υποφέρουν περισσότερο είναι οι φτωχοί. Ακόµα κι αν ένας
σεισµός χτυπάει τον καθένα εξίσου, µερικοί είναι καλύτερα προετοιµασµένοι από
ό,τι άλλοι να ασχοληθούν µε τα αποτελέσµατα του σεισµού και τις δυσκολίες που
ακολουθούν. Η Χιλή, δεν αποτελεί εξαίρεση του κανόνα και αυτοί που πλήττονται
περισσότερο είναι οι φτωχές γειτονιές, όπου τα σπίτια είναι άσχηµα φτιαγµένα.
Εξάλλου, γνωρίζουµε από αξιόπιστους µάρτυρες ότι οι ενισχύσεις στους Δήµους
φτάνουν τόσο αργά και είναι τόσο ανεπαρκείς – οι περιοχές αυτές δεν αποτελούν
προτεραιότητα για κανέναν, ακόµη κι αν είναι οι τοµείς εκείνοι στους οποίους
πρέπει να επικεντρωθεί κάθε προσπάθεια λόγω των επισφαλών συνθηκών των
κατοίκων τους.
Δεύτερον, πολλές από τις καταστροφές οφείλονται στην ανεπαρκή υποδοµή. Με
το κράτος που έχει αρκετή εµπειρία από σεισµούς και µετά το µεγάλο σεισµό που
έπληξε το ήµισυ της χώρας το 1985, υπήρξε µια κάποια συνειδητοποίηση της
ανάγκης δηµιουργίας υποδοµών που να µπορούν να αντέχουν τα χτυπήµατα

ενός τέτοιου τεκτονικού σεισµού σε µια ενεργό σεισµικά περιοχή, όπως η Χιλή.
Ωστόσο, στα µέσα της δεκαετίας του '90, η Concertación [1], η οποία συνέχισε το
καταστροφικό νεοφιλελεύθερο µοντέλο που κληρονόµησε από τη δικτατορία,
άρχισε µε την ιδιωτικοποίηση και την ανάθεση των δηµοσίων έργων σε
εξωτερικές µη κρατικές εταιρείες (πολλές από τις οποίες είναι πολυεθνικές
επιχειρήσεις) οι οποίες δεν πρόκειται ποτέ να λογοδοτήσουν για τις γέφυρες,
τους αυτοκινητόδροµους και τους δρόµους η καταστροφή των οποίων έχει
ακινητοποιήσει τη χώρα, αφήνοντας χιλιάδες εγκαταλελειµµένους και
αποµονωµένους. Πρέπει να σηµειωθεί ότι πολλά από τα έργα που υλοποιήθηκαν
από το Τµήµα Δηµοσίων Έργων πριν από αρκετές δεκαετίες είναι ακόµα όρθια,
ενώ δρόµοι που κατασκευάστηκαν λίγα µόνο χρόνια πριν κατέρρευσαν σαν
µπισκότα, παρά το τεράστιο κόστος τους. Μπορώ να βεβαιώσω προσωπικά για
το εύθραυστο αυτών των εργοταξίων: στις αρχές του 2003 εργαζόµουν στην
κατασκευή της λεωφόρου Rancagua στο Doñihue. Όταν ο γεωλόγος συνέστησε
εκκαθάριση 1,80 µέτρων, 2 µ. σε ορισµένα τµήµατα, λόγω του ασταθούς
εδάφους, προκειµένου να µειωθούν οι δαπάνες η κατασκευαστική JCB
διατάχθηκε να µη σκάψει βαθύτερα από 30 εκατοστά. Γνωρίζαµε ότι οι δρόµοι
αυτοί δεν θα διαρκούσαν περισσότερο από 10 χρόνια. Τώρα ο σεισµός
προσφέρει ένα βολικό άλλοθι για να εξηγήσουν την καταστροφή τους, αλλά το
γεγονός ότι η δηµόσια υποδοµή παραµένει όρθια, ενώ η ιδιωτικοποιηµένη
υποδοµή έχει καταρρεύσει, είναι ένα αναµφισβήτητο γεγονός.
Το ίδιο ισχύει και για τη στέγαση. Από τα τέλη της δεκαετίας του '90, µε το
σκάνδαλο των σπιτιών COPEVA [2], όταν τα σπίτια µετά από λίγους µήνες από
την κατασκευή τους άρχισαν να ραγίζουν και να υπάρχουν διαρροές, µε τους
ιδιοκτήτες να πρέπει να τυλίγουν τα σπίτια µε πλαστικά καλύµµατα για τον
χειµώνα (και µε πολλά να πρέπει απλώς να κατεδαφιστούν λίγο µετά), είναι
σαφές ότι η (αντι)κοινωνική στεγαστική πολιτική της χώρας - και η στέγαση σε
γενικές γραµµές - είναι ακριβώς µια επιχείρηση για τους καπιταλιστές του τοµέα.
Μια επιχείρηση, εξάλλου, που διευκολύνθηκε από κάθε λογής διαφθορά και
αµέλεια από τις ίδιες τις κυβερνήσεις της Concertación, ορισµένα µέλη των
οποίων συµµετείχαν άµεσα σε αυτή την επικερδή επιχείρηση. Να θυµίσουµε ότι
το σκάνδαλο COPEVA συνδέθηκε µε το όνοµα του χριστιανοδηµοκράτη
υπουργού Εσωτερικών, Pérez Yoma. Σήµερα βλέπουµε πολλά σύγχρονα κτίρια,
πολλά σχέδια στέγασης των ανθρώπων που µε µεγάλες θυσίες είχαν καταφέρει
να κάνουν πράξη “το όνειρό τους για την ιδιοκτησία ενός σπιτιού”, να φτάνει στο
έσχατο σηµείο, µε σοβαρές δοµικές ζηµιές καθιστώντας τα σπίτια αυτά πλήρως
ακατοίκητα. Η πιο δραµατική περίπτωση ήταν αυτή ενός 15όροφου κτιρίου που
κατέρρευσε στην Concepción µε περίπου 100 άτοµα στο εσωτερικό του. Ένα νέο
κτίριο, ακόµη µε διαµερίσµατα προς πώληση. Είναι αλήθεια ότι ένας τόσο
ισχυρός σεισµός µπορεί να προκαλέσει τόσο µεγάλες και αρκετές ζηµιές και δεν
µπορεί ποτέ να γίνει κάτι για να αποφευχθούν τα διάφορα ατυχήµατα, αλλά πώς
στο καλό µπορούµε να δικαιολογήσουµε το γεγονός ότι οι πιο πρόσφατες
κατασκευές είναι αυτές που έπαθαν τις περισσότερες ζηµιές;

Όπως και στην Αϊτή, έτσι και στην Χιλή είναι πιθανό ότι κανένας καπιταλιστής δεν
πρόκειται να λογοδοτήσει ποτέ για τις εγκληµατικές αυτές πράξεις. Συνεπώς,
είναι απαραίτητο να κινητοποιηθούν οι πολίτες και να απαιτήσν δικαιοσύνη,
δεδοµένου ότι η πολιτική της ιδιωτικοποίησης των δηµοσίων έργων, της
δηµόσιας ιδιοκτησίας και των δρόµων είναι µια απροκάλυπτα εγκληµατική
πολιτική, όπως µάς δείχνει και ο ίδιος ο σεισµός. Ορισµένοι επίσηµοι είναι
σίγουρα υπεύθυνοι γι 'αυτό και αν οι άνθρωποι δεν απαιτήσουν µια απάντηση
από αυτούς, ποτέ δεν θα θεωρηθούν υπεύθυνοι.
IV.
Μία άλλη οµοιότητα µε την Αϊτή είναι η κατασταλτική αντιµετώπιση και
στρατιωτικοποίηση της ανθρωπιστικής βοήθειας . Αν και οι δύο περιπτώσεις είναι
προφανώς διαφορετικές (στην Αϊτή, η στρατιωτικοποίηση της ανθρωπιστικής
βοήθεια χρησίµευσε για την κατοχύρωση της κατοχής της χώρας και της
παράδοσής της ως σηµαντικού γεωστρατηγικού θύλακα στις ΗΠΑ, κάτι που είναι
απολύτως λογικό από τη στιγµή που το σχέδιο των ΗΠΑ για στρατιωτικοποιήση
της περιοχής της Καραϊβικής και αναδιάρθρωσης της ηγεµονίας της στη Λατινική
Αµερική βρίσκεται σε εφαρµογή) και στις δύο περιπτώσεις η υστερία για όσους
“λεηλατούν”έχει χρησιµοποιηθεί για να δικαιολογήσει την παρουσία των ενόπλων
δυνάµεων για να προστατευθούν τα συµφέροντα της ελίτ.
Στην Concepción, πολλοί άνθρωποι δεν έχουν δει κανενός είδους βοήθεια εδώ
και πάνω από µιάµισι ηµέρα (µετά την εκδήλωση του σεισµού). Αυτό αποτελεί
µια µεγάλη αλήθεια στις εργατκές συνοικίες όπου µέχρι τώρα δεν έχει φτάσει
παρά ελάχιστη ή καµιά βοήθεια. Έτσι από απελπισία, οι άνθρωποι καταφεύγουν
απλώς στο πιο στοιχειώδες ένστικτό τους για να επιβιώσουν! Οι άνθρωποι
πήγαν σε σούπερ-µάρκετ, βενζινάδικα και φαρµακεία για να πάρουν αναγκαία,
κάτι για να θρέψουν τις οικογένειές τους. Ή θα πρέπει να µένουν αδρανείς
περιµένοντας στην κούραση, την πείνα και την δίψα, ενώ τα σούπερ µάρκετ θα
είναι γεµάτα από προϊόντα; Αυτοί ήταν οι απλοί άνθρωποι, ο απλός λαός µητέρες, πατεράρες, νέοι που πήραν χάρτινα κουτιά γάλα, ρύζι, ή ό,τι µπορούσα
να βρουν.
“Λεηλασία” φώναξαν οι Αρχές, ποινικοποιώντας το δίκαιο αίτηµα, το το
δικαίωµα στη ζωή, να φάει κάποιος, να σβήσει τη δίψα του, να φροντίσει τα
παιδιά του. Πρόκειται για διαστρέβλωση του όλου ζητήµατος σε σηµείο να λέγεται
ότι δεν υπάρχει ανάγκη για "λεηλασίες", ότι οι άνθρωποι κλέβουν µόνο είδη
πολυτελείας, ηλεκτρικά είδη ή CDs και DVDs, όταν η αλήθεια είναι διαφορετική.
Το µόνο που χρειαζόταν στο τέλος ήταν κάποιες τράπεζες που έγιναν στόχος και
έτσι η υστερία ήταν απόλυτη. “Αποβράσµατα”, φώναξαν µερικούς πεινασµένους
και άπορους, µια λέξη που είναι πάντα τόσο εύκολη και έτοιµη να χρησιµοποιηθεί
για να δικαιολογήσει τις δολοφονίες της αστυνοµίας. Στην εποχή του Πινοσέτ
ονοµάζονταν “ανθρωποειδή” – σήµερα η λέξη άλλαξε αλλά η κατασταλτική
πολιτική ιδέα είναι η ίδια.

Τα ίδια "αποβράσµατα" στη Νέα Ορλεάνη και το Πορτ-ο-Πρενς εµφανίζονται
τώρα στους δρόµους της Concepción, και από την εποχή του πρώτου κιόλας
εκλεγµένου προέδρου Sebastian Piñera, ο οποίος µαζί µε την παρέα του στις
τοπικές κυβερνήσεις, όπως ο Δρ [Jacqueline] Van Rysselberghe στην
Concepción, χαρακτηρίστηκαν αδίκηµα αυτές οι µικρές καταστροφές που έκαναν
αυτοί οι άνθρωποι, κηρύσσοντας σεβαστή την ιδιοκτησία των µεγάλων αλυσίδων
σουπερµάρκετ. Και ενώ η βοήθεια ερχόταν αργά, δεν υπήρξε πρόβληµα για την
κινητοποίηση µερικών χιλιάδων στρατιωτών για την επιβολή στρατιωτικού νόµου
στην Concepción. Παρ’ ότι δεν έφτανε βοήθεια σε νερό στα διψασµένα στόµατα,
δεν υπήρξε κανένα κόστος για να γεµίσουν νερό τις αντλίες νερού για να
καταστείλουν τα “αποβράσµατα" που "λεηλατούσαν" "τίµιες" επιχειρήσεις, όπως
τη Lider (Wal Mart) και τη Santa Isabel. Η κυβέρνηση κήρυξε την περιοχή σε
κατάσταση πολιορκίας και απαγόρευσε την κυκλοφορία, ικανοποιώντας την
πολιτική Δεξιά και τους µεγάλους και άλλους επιχειρηµατίες, οι οποίοι, ενώ
φλυαρούν περί "αλληλεγγύης", δεν είναι διατεθειµένοι να προσφέρουν ακόµα και
µερικά πακέτα ρύζι από τα σούπερ µάρκετ τους στους ανθρώπους. Η
συµπεριφορά αυτού του είδους έχει να σηµειωθεί από το 1987 – δηλαδή, για
όσους έχουν µνήµη, από την εποχή της δικτατορίας. Αυτό δείχνει ότι ορισµένες
αυταρχικές συνήθειες δεν έχουν πεθάνει, ακόµα και µετά από δύο δεκαετίες
«ελεγχόµενης δηµοκρατίας».
Από τους… καλούς πολίτες ζητείται τώρα να κάνουν ουρές, να πεινούν και να
διψούν και να παρουσιάζονται µε τα παιδιά τους να κλαίνε. Η τάξη έχει
αποκατασταθεί και πάλι χάρη στην µπότα του καθεστώτος. Η ιδιωτική ιδιοκτησία
µένει και πάλι ανέγγιχτη.
Είναι σε περιόδους κρίσης που το σύστηµα δείχνει το πραγµατικό του πρόσωπο.
Και η Concepción, όπως και το Πορτ-ο-Πρενς, δείχνουν ξεκάθαρα και ανοικτά σε
όλους τη σκληρότητά του – η ιδιοκτησία των καπιταλιστών είναι πιο σηµαντική
από τη ζωή και την ευηµερία εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων πιου βρίσκονται
σε απελπιστική ανάγκη. Δεν είναι τυχαίο ότι ο καπιταλισµός περιγράφεται συχνά
ως "άγριος".
V.
Όµως, η Αϊτή και η Χιλή, ωστόσο, έχουν και µια άλλη οµοιότητα, διότι χρειάζεται
να αναδειχτεί το βασικό ένστικτο της αλληλοβοήθειας που επιτρέπει στους
ανθρώπους να επιβιώσουν, να προχωρήσουν και να γίνουν οι δίκαιοι
παράγοντες στην ιστορία. Εναπόκειται στους λαϊκούς τοµείς να ενθαρρύνουν την
ανάπτυξη αυτών των τάσεων προς την κατεύθυνση της λαϊκής οργάνωσης και
της αλληλεγγύης, ώστε να µπορούν να αναπτυχθούν πέρα από το επίπεδο της
απλής επιβίωσης. Έτσι ώστε να µπορέσουν να συµβάλουν στη δηµιουργία µιας
νέας κοινωνίας, µιας κοινωνίας πρόνοιας, µιας ελευθεριακής κοινωνίας, που θα
µπορεί να ανατρέψει το βαρύ φορτίο του ατοµικισµού που µάς έχει φορτώσει
αναγκαστικά το σκληρό νεοφιλελεύθερο πρότυπο που εφαρµόστηκε από τη

δικτατορία και συνεχίζει να εφαρµόζεται περαιτέρω στα χέρια από την
"ελεγχόµενη δηµοκρατία”.
Ανάµεσα στα πολλά µηνύµατα υποστήριξης που έλαβα από φίλους και
συντρόφους αυτές τις οδυνηρές ώρες, θα ήθελα να σηµειωθεί ιδιαίτερα ο
καθόλου αµελητέος αριθµός των µηνυµάτων αλληλεγγύης που έλαβα από
αδελφούς και αδελφές από την Αϊτή. Με τον πόνο τους, εξακολουθούν να είναι σε
θέση να έχουν χρόνο για να δείχνουν την αλληλεγγύη τους προς το λαό της
Χιλής. Νιώσαµε τον πόνο τους, και τώρα αυτοί νιώθουν το δικό µας.
Μια συντρόφισσα από το Grandans (Grand'Anse) µού έγραψε αµέσως το
Σάββατο: "Αγαπητέ José Antonio, εκτιµώ την αλληλεγγύη σου προς τον λαό της
Αϊτής. Σήµερα νιώθω πολύ συγκινηµένη από το βίαιο, καταστροφικό σεισµό στη
Χιλή. Ελπίζω η οικογένειά σου να βγει από αυτό το σεισµό ζωντανή και σε καλή
υγεία και η χώρα σας να ανακάµψει γρήγορα. Είµαστε έτοιµοι να µοιραστούµε τα
λίγα που έχουµε µαζί σας, εάν είναι απαραίτητο. Maxime Roumer".
Μηνύµατα σαν αυτό µού θυµίζουν ότι η αλληλεγγύη είναι η τρυφερότητα των
λαών.
José Antonio Gutiérrez D.
1 Μάρτη 2010
Σηµειώσεις της µετάφρασης: 1. Η Concertación είναι ο συνασπισµός που
κυβερνά τη Χιλή µετά την πτώση του στρατιωτικού καθεστώτος που το 1990. 2.
Το 1997, σπίτια χτισµένα από την κυβερνητική COPEVA, στη Villa Los Puertos
κατέρρευσαν µετά από σφοδρές βροχοπτώσεις και άφησαν 1.000 ανθρώπους
άστεγους.
* Μετάφραση από το Γραφείο Διεθνών Σχέσεων της ιταλικής FdCA. Ελληνική
µετάφραση “Ούτε Θεός-Ούτε Αφέντης”, 4 Μάρτη 2010.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful