P. 1
Saurashtra ni Rasdhar Part 2

Saurashtra ni Rasdhar Part 2

|Views: 8|Likes:
Published by niraj0dave
Zaverchand meghani
Zaverchand meghani

More info:

Published by: niraj0dave on Sep 10, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/29/2014

pdf

text

original

Sections

P a g e | 1

http://aksharnaad.com Page 1



01 - 2011
પથભ ઇ – વં સકયણ
Jignesh Adhyaru

રસધારની વારાાઓ - ૨
‘સૌરાષની રસધાર’ માાથી ચા ટેલી કથાઓ
ઝલેયચં દ ભેઘાણી

P a g e | 2

http://aksharnaad.com


યવધાયની લાતાા ઓ – ઝલે યચં દ ભેઘાણી (બાગ 1)
લાં ચલા જઓ
અકયનાદ.ક૊ભ ઈ-઩ુ સતક ડાઉનર૊ડ વલબાગ
P a g e | 3

http://aksharnaad.com

P a g e | 4

http://aksharnaad.com
઄કય-નાદ
ભનુ બાઈ ઩ં ચ૊઱ી યચચત કરાવવક ગુ જયાતી નલરકથા ‘ઝેય ત૊ ઩ીધાં છે જણી જણી’
અતગગ ત એક વં લાદભાં કશે લાયુ ં છે , “કભગસલાતં તમ જ જાન, કભાગ કભગવલલેક ળીખલે, કભગભાં
સુ ધાયા કયલાન૊ વલલેક ફતાલે એ જ બણતય, ફાકી ત૊ તકગ દુ ષટતા.” જાન ભે઱લલાની
આ઩ણી વં સકૃ વતની આદદભ ઩ધધવત એટરે ગુ રુ વળષમ ઩યં ઩યા, ગુ રુ કશે , વળષમ વાં બ઱ે ,
ભનન કયે , આચયણભાં ઉતાયલાન૊ પમતન કયે . શલેના વભમભાં જમાયે જાનન૊ અથગ
અથો઩ારન ઩ૂ યત૊ વીભીત યશી ગમ૊ છે એલાભાં આજની અને નલી ઩ેઢીઓભાં
વં સકાયવવિચનનુ ં કાભ વાદશતમગુ રુ ઓએ જ કયવુ ં યહુ ં . આ઩ણા વદનવીફે આ઩ણા
ર૊કજલનને , વં સકૃ વતને અને મૂ લમ૊ને દળાગ લતી અનેક કૃ વતઓ ભશાન યચનાકાય૊એ આ઩ી
છે . “વોયાષરની યવધાય” કે એની કથાઓ વલળે અજણમ૊ શ૊મ એલ૊ ગુ જયાતી, ખયે ખય
P a g e | 5

http://aksharnaad.com
ગુ જયાતી કશે લાલ૊ ન જ૊ઈએ. ભાયી-અભાયી-આ઩ણી આજની ઩ેઢી ખૂ ફ ઝડ઩ી યુ ગભાં
જલે છે , ઝડ઩ે ળીખે છે , અને એથીમ લધુ ઝડ઩ે ભૂ રી જમ છે . કભાગ કભગવલલેક અશી
કાં મ નથી, ભ૊ટા ભ૊ટા ભેનેજભેનટ ગુ રુ ઓ ઩ણ વં સકાય વવિચન કે ર૊કવં સકૃ વતના ઘૂ ં ટડા
ત૊ ન જ ઩ાઈ ળકે ને ?
રગબગ જુ રાઈ-2010થી જનુ ં ટાઈ઩કાભ અને ઈ-઩ુ સતક સલર઩ આ઩લાનુ ં કાભ ળર
કયે લું તે “યવધાયની લાતાગ ઓ” ઈ-સલર઩ને રઈને , લાં ચનની વગલડતા ખાતય ફે
બાગભાં ઈ-પકાવળત કયલાનુ ં નકી કયુ ુ છે . એ અતગગ ત ફીજ૊ બાગ પસતુ ત છે . ટાઈ઩
ભાટે ગ૊઩ારબાઈ ઩ાયે ખ (http://gopalparekh.wordpress.com) ની ભશે નત, તેભાં થી
ભૂ ર૊ ળ૊ધલા, સુ ધાયલા અને ઈ-઩ુ સતક સલર઩ આ઩લાની ભાયી ભશે ચછા વાથે ન૊કયી
P a g e | 6

http://aksharnaad.com
઩છીના ફચેરા વભમની ભશે નત અને ઉજગયા આજ રેખે રાગી યહાં છે એ લાતન૊
આનં દ છે .
આ ઈ-઩ુ સસતકા પવૃ વિભાં વતત પ૊તવાશન આ઩લા ફદર શી ભશે નરબાઈ ભેઘાણી અને
“યવધાયની લાતાગ ઓ” ઈ-સલર઩ે પકાવળત કયલાની ઩યલાનગી ફદર શી જમં તબાઈ
ભેઘાણીન૊ જટર૊ આબાય ભાનુ ં , ઓછ૊ જ ઩ડલાન૊. એ ફં ને પેયણાદાતાઓને લં દન.
આળા છે આ પમતન આ઩ને ઩વં દ આલળે . કવતઓ અને સુ ધાયા રામક ફાફત૊ ઩ય
ધમાન દ૊યળ૊ ત૊ આબાયી થઈળ.
- જજેળ અધમાર,

P a g e | 7

http://aksharnaad.com
સનેશીશી ગ૊઩ારબાઈ તથા જજજેળબાઈ,
તભાયા વં દે ળા ભળમા. આબાયી છં . ભેઘાણી વાદશતમની ઩વં દ કયે રી વાભગી
તભે ઈનટયનેટ દાયા ભ૊ક઱ી ભેર૊ છ૊ એ જણી આનં દ થમ૊. દુ વનમાબયભાં
લવતા ગુ જયાતી લાચક૊ ઩ાવે આ લાનગી ઩શ૊ચળે એ વયવ ઘટના
ગણાળે. તભાયા આ નેક અચબમાનભાં વહ

ના વાથ અને શુ બેચછા શ૊મ જ,
તેભાં ભાયી શુ બકાભના ઩ણ ઉભેરું છં .
- શી જમં તબાઈ ભે ઘાણી – પવાય, 1888, આતાબાઈ એલનયુ , બાલનગય
P a g e | 8

http://aksharnaad.com
઄ન

કભણણકા

14. જટ૊ શરકાય૊ ............................................................................................... 10
15. આશીયની ઉદાયતા ...................................................................................... 22
16. વાં ઇ નેશડી .................................................................................................. 57
17. શ૊થર ......................................................................................................... 73
18. લરીભાભદ આયફ .................................................................................... 152
19. ઓ઱ી઩૊.................................................................................................... 172
P a g e | 9

http://aksharnaad.com
20. કદયમાલય .................................................................................................. 188
21. ળેતુ ં જને કાં ઠે ............................................................................................. 202
22. યા’ નલઘણ ............................................................................................... 248



P a g e | 10

http://aksharnaad.com
14. જટ૊ શરકાય૊
ફામરા ધણીની ઘયનાયી વભી શળકબયી વાં જ નભતી શતી.અલતા જનભની
અળા જલ૊ ક૊આ ક૊આ તાયર૊ તફકત૊ શત૊.અધારયમાના રદલવ૊ શતા.
એલી નભતી વાં જને ટાણે, આફરા ગાભના ચ૊યા ઈ઩ય ઠાકયની અયતીની લાટ
જ૊લામ છે . નાનાં નાનાં , ઄યધાં નાગાં ઩ૂ ગાં છ૊કયાં ની ઠઠ જભી ઩ડી છે . ક૊આના
શાથભાં ચાં દા જલી ચભકતી કાં વાની ઝારય૊ ઝરે છે ; ને ક૊આ ભ૊ટા નગયા ઈ઩ય
દાં ડીન૊ ઘા કયલાની લાટ જ

એ છે . વાકયની ઄કે ક ગાં ગડી, ટ૊઩યાની ફબફે
કયચ૊ ઄ને તુ ઱વીના ઩ાનની સુ ગં ધલા઱ા ભીઠા ચયણામૃ તની ઄કે ક અજણ઱
લશે ચાળે એની અળાએ ઄ ભૂ રકાં નાચી યહાં છે .ફાલાજએ શજ ઠાકયદાયનુ ં
ફાયણુ ં ઈઘાડ્ુ ં નથી. કૂ લાને કાં ઠે ફાલ૊જ સનાન કયે છે .
P a g e | 11

http://aksharnaad.com
ભ૊ટે યાં ઓ ઩ણ ધાલણાં છ૊કયાં ને તે ડી અયતીની લાટે ચ૊યાની ક૊ય ઈ઩ય ફે ઠાં છે .
ક૊આ ફ૊રતુ ં નથી. અતય અ઩૊અ઩ ઊડાં જમ એલી વાં જ નભે છે .
“અજ ત૊ વં ધમા જયામ ખીરી નથી.”એક જણે જણે વં ધમા ન ખીરલી એ ભ૊ટ




:ખ શ૊મ તે લે વાદે શ઱લે થી વં બ઱ાવયુ ં .
“દૃ શયુ ં જ જણે ઩ડી ગઆ છે .”યતયુ ં શલે ક઱જ

ગભાં કૉ઱તી નથી, બાઆ !કાં થી કૉ઱ે
!”તીજ૊ ફ૊લમ૊.
“ને ઠાક૊યજની મૂ શતિનુ ં મુ ખાયશલિદ ઩ણ શભણાં કે લી ઝાં ખ઩ ફતાલે છે !દવ લયવ
ઈ઩ય ત૊ શુ ં તેજ કયતુ ં !”ચ૊થે કહુ ં .
P a g e | 12

http://aksharnaad.com
ચ૊યાભાં ધીય વાદે ને ઄ધભીચી આખે બુ ઢાઓ અલી લાતે લ઱ગમા છે , તે ટાણે
આફરા ફજય વોવયલાં ફે ભાનલી ચાલમાં અલે છે :અગર અદભી ને ઩ાછ઱
સીછે . અદભીની બે ટભાં તયલાય ઄ને શાથભાં રાકડી છે . સીના ભાથા ઈ઩ય ભ૊ટ


એક ઩૊ટકુ ં છે . ઩ુ ર

઴ ત૊ એકદભ ઓ઱ખામ તે લ૊ નશ૊ત૊; ઩ણ યજ઩ૂ તાણી એના
઩ગની ગશત ઈ઩યથી ને ઘેયદાય રેઘાને ર઩ેટે ર ઓઢણા ઈ઩યથી ઄છતી ન
યશી.
યજ઩ૂ તે જમાયે ડામયાને યાભ યાભ ન કમાા તમાયે ગાભર૊ક૊ને રાગયુ ં કે “ફા,
યાભયાભ !”
“યાભ !” ત૊છડ૊ જલાફ દઆને મુ વાપય ઝટ઩ટ અગર ચાલમ૊. ઩ાછ઱ ઩૊તાની
઩ેનીઓ ઢાં કતી ગયાવણી ચારી જમ છે .
P a g e | 13

http://aksharnaad.com
એકફીજનાં ભો વાભે જ૊આને દામયાનાં ભાણવ૊એ વાદ કમો, “઄યે ઠાક૊ય, અભ
કે ટરેક જવુ ં છે ?”
“અઘેયાક.”જલાફ ભળમ૊.
“ત૊ ત૊, બાઆ, આશી જ યાત ય૊કાઆ જલ ને !”
“કાં ? કે ભ તાણ કયલી ઩ડે છે , ફા ?” મુ વાપયે કતયાઆને લાં કી જબ ચરાલી.
“ફીજ

ં ત૊ કાં આ નરશ, ઩ણ ઄સૂ ય ઘણુ ં થઆ ગયુ ં છે , ને લ઱ી બે ઱ાં ફાઆ ભાણવ છે .
ત૊ અધાયાભાં ઠાલુ ં જ૊ખભ ળીદને ખેડવુ ં ? લ઱ી, આશી બાણે ખ઩તી લાત છે :
વહુ બાઆયુ ં છીએ. ભાટે ય૊કાઆ઄ જલ, બા !”
P a g e | 14

http://aksharnaad.com
મુ વાપયે જલાફ દીધ૊, “ફાલડાનુ ં ફ઱ ભા઩ીને જ મુ વાપયી કર

ં છં , ઠાક૊ય૊ !
ભયદ૊ને લ઱ી ઄સૂ ય કે લાં ! શજ ત૊ ક૊આ લરડમ૊ દે ખમ૊ નથી.”
તાણ કયનાય ગાભર૊ક૊નાં ભો ઝં ખલાણાં ઩ડી ગમાં . ક૊આએ કહુ ં કે “ઠીક !ભયલા
દ૊ એને !”
યજ઩ૂ ત ને યજ઩ૂ તાણી ચારી નીકળમાં , લગડા લચચે ચાલમાં જમ છે . રદલવ
અથભી ગમ૊ છે . અઘે અઘેથી ઠાકયની અયતીનાં યણકાય વં બ઱ામ છે .
ભૂ તાલ઱૊ નાચલા નીક઱ી શ૊મ એભ દૂ યનાં ગાભડાં ના ઝં ડભાં દીલા તફકલા
રાગમા. અધાયે જણે કાં આક દે ખતાં શ૊મ ઄ને લાચા લા઩યીને એ દીઠેરાં ની લાત
વભજલલા ભથતાં શ૊મ તે ભ ઩ાદયનાં કૂ તયાં બવી યહા છે .
P a g e | 15

http://aksharnaad.com
મુ વાપય૊એ ઓણચિ તાં ઩છલાડે ઘૂ ઘયાના ઄લાજ વાં બળમા. ફાઆ ઩ાછ઱ નજય કયે
તમાં વણ૊વયાન૊ શરકાય૊ ખબે ટ઩ારની થેરી મૂ કી, શાથભાં ઘુ ઘરયમાળં બાલુ ં
રઆને ઄ડબૂ થ જલ૊ ચાલમ૊ અલે છે . કે ડભાં નલી વજલેરી, પાટે રા મમાનલા઱ી
તયલાય ટીગામ છે . દ

શનમાના શુ બ-઄શુ બન૊ ઩૊ટર૊ ભાથે ઈ઩ાડીને જટ૊ શરકાય૊
ચારી નીકળમ૊ છે . કે ટરામ ઩યદે ળ ગમે રા દીકયાની ડ૊ળીઓ ઄ને કે ટરામ
દરયમ૊ ખેડતા ધણીઓની ધણીમાણીઓ ભરશને -છ ભરશને કાગ઱ના કટકાની લાટ
જ૊તી જગતી શળે એલી ઩ણ ભ૊ડ

ં થળે ત૊ ઩ગાય ક઩ાળે એલી ફીકથી જટ૊
શરકાય૊ દ૊ડત૊ જમ છે . બારાના ઘૂ ઘયા એની અધાયી એકાં તના બે ર

ફં ધ ફનમા
છે .
જ૊તજ૊તાભાં જટ૊ ઩છલાડે ચારતી યજ઩ૂ તાણીની રગ૊રગ થઆ ગમ૊. ફે મ
જણાં ને ઩ૂ છ઩યછ થઆ. ફાઆનુ ં શ઩મય વણ૊વયાભાં શતુ ં , એટરે જટાને વણ૊વયાથી
P a g e | 16

http://aksharnaad.com
અલત૊ જ૊આને ભાલતયના વભાચાય ઩ૂ છલા રાગી. શ઩મયને ગાભથી અલનાય૊
઄જણમ૊ ઩ુ ર

઴ ઩ણ સીજતને ભન વગા બાઆ જલ૊ રાગે છે . લાત કયતાં કયતાં
ફે મ જણાં વાથે ચારલા રાગમાં .
યજ઩ૂ ત થ૊ડાં કદભ અગ઱ ચારત૊ શત૊. યજ઩ૂ તાણીને જયા છે ટી ઩ડે રી જ૊આને
એણે ઩છલાડે જ૊યુ ં . ઩ય઩ુ ર

઴ વાથે લાત૊ કયતી સીને ફે -ચાય અકયા લે ણ કશી
ધભકાલી નાખી.
ફાઆએ કહુ ં :”ભાયા શ઩મયન૊ શરકાય૊ છે , ભાય૊ બાઆ છે .”
“શલે બાળમ૊ તાય૊ બાઆ ! છાનીભાની ચારી અલ !઄ને ભા‖યાજ, તભે ઩ણ જયા
ભાણવ ઓ઱ખતા જલ !”એભ કશીને યજ઩ૂ તે જટાને તડકાવમ૊.
P a g e | 17

http://aksharnaad.com
“બરે ફા઩ા !” એભ કશીને જટાએ ઩૊તાન૊ લેગ ધીય૊ ઩ાડય૊.એક ખેતયલાનુ ં
છે ટ

ં યાખીને જટ૊ ચારલા રાગમ૊.
જમાં યજ઩ૂ ત જ૊ડલુ ં અઘેયાક નશે યાભાં ઉતયે છે , તમાં ત૊ એકવાભટા ફાય
જણાએ ઩ડકાય૊ કમો કે “ખફયદાય, તયલાય નાખી દે જ !”
યજ઩ૂ તના ભોભાં થી ફે-ચાય ગા઱૊ નીક઱ી ગઆ. ઩ણ મમાનભાં થી તયલાય નીક઱ી
ન ળકી. લાટ જ૊આને ફે ઠેરા આફરા ગાભના ફાય ક૊઱ીઓએ અલીને એને
યાં ધલાથી ફાં ધમ૊, ફાં ધીને દૂ ય ગફડાલી દીધ૊.
“એ ફાઆ, ઘયે ણાં ઈતાયલા ભાં ડ.”લૂ ં ટાયાએ ફાઆને કહુ ં .
P a g e | 18

http://aksharnaad.com
઄નાથ યજ઩ૂ તાણીએ અગ ઈ઩યથી એક એક દાગીન૊ કાઢલાનુ ં ળર કયુ
ુ. એના
શાથ, ઩ગ, છાતી લગે યે અગ૊ ઈઘાડાં ઩ડલા રાગમાં . એની ઘાટીરી, નભણી
કામાએ ક૊઱ીઓની આખ૊ભાં કાભના બડકા જગાવમા. જ

લાન ક૊઱ીઓએ ઩શે રાં
ત૊ જબની ભશકયી ળર કયી. ફાઆ ળાં ત યશી. ઩ણ જમાયે ક૊઱ીઓ એના અગને
ચા઱૊ કયલા નજક અલલા રાગમા, તમાયે ઝે યીરી નાગણ જભ ફં પાડ૊ ભાયીને
યજ઩ૂ તાણી ખડી થઆ ગઆ.
“઄લમા, ઩છાડ૊ આ વતીની ઩ૂ ં છડીને !” ક૊઱ીઓએ ઄લાજ કમો.
અધાયાભાં ફાઆએ અકાળ વાભે જ૊યુ ં . તમાં જટાના ઘૂ ઘયા ઘભકા. “ એ જટાબાઆ
!” ફાઆએ ચીવ ઩ાડી : “ દ૊ડજ.”
P a g e | 19

http://aksharnaad.com
“ખફયદાય એરા !ક૊ણ છે તમાં ?” એલ૊ ઩ડકાય કયત૊ જટ૊ તયલાય ખેચીને જઆ
઩શોચમ૊. ફાય
ક૊઱ી રાકડીરઆને જટા ઈ઩ય તૂ ટી ઩ડયા. જટે તયલાય ચરાલી, વાત ક૊઱ીના
પાણ રીધા. ઩૊તાને ભાથે રાકડીઓન૊ ભે‖ લયવે છે , ઩ણ જટાને એ ઘડીએ ઘા
ક઱ામા નરશ. ફાઆએ બુ ભયાણ કયી મૂ કુ ં . ફીકથી ફાકીના ક૊઱ી બાગી છટયા, તે
઩છી જટ૊ તમભય ખાઆને ઩ડય૊.
ફાઆએ જઆને ઩૊તાના ધણીને છ૊ડય૊. ઉઠીને તયત યજ઩ૂ ત કશે છે કે “શાર૊
તમાયે .”
“શારળે કાં ? ફામરા ! ળયભ નથી થાતી ? ઩ાં ચ ડગરાં શાયે શારનાય૊ ઓલમ૊
બાહણ ઘડીકની ઓ઱ખાણે ભાયા શળમ઱ વાટે ભયે ર૊ ઩ડય૊ છે ; ઄ને તુ ં – ભાયા
P a g e | 20

http://aksharnaad.com
બલ ફધાન૊ બે ર

—તને જલતય ભીઠ

ં થઆ ઩ડ્ુ ં ! જ ઠાક૊ય ! તાયે ભાગે. શલે
અ઩ણા કાગ ને શંવના વં ગાથ કાં થી શ૊મ ? શલે ત૊ અ ઈગાયનાય બાહણની
ણચતાભાં જ હુ ં વ૊ડય તાણીળ.”
“તાયા જલી કૈ ક ભ઱ી યશે ળે.”કશીને ધણી ચારી નીકળમ૊.
જટાના ળફને ખ૊઱ાભાં ધયીને યજ઩ૂ તાણી ઩ય૊રઢમા સુ ધી અધાયાભાં બમં કય
લગડે ફે ઠી યશી. પબાતે અજ

ફાજ

થી રાકડાં લીણી રાલીને ણચતા ખડકી, ળફને
ખ૊઱ાભાં રઆને ઩૊તે ચડી ફે ઠી; દા પગટાવમ૊. ફને જણાં ફ઱ીને ખાખ થમાં .
઩ચી કામય બામડાની વતી સી જલી ળ૊કાતુ ય વાં જ જમાયે નભલા ભાં ડીતમાયે
ણચતાના અગાયા ધીયી ધીયી જમ૊તે ઝબૂ કતા શતા.
P a g e | 21

http://aksharnaad.com
આફરા ઄ને યાભધયી લચચેના એક ને શયાભાં અજ ઩ણ જટાન૊ ઩ાણ઱મ૊ ને
વતીન૊ ઩ં જ૊ શમાત છે




P a g e | 22

http://aksharnaad.com
15. અશીયની ઈદાયતા
અભ ત૊ જ

લ૊, અમય !”
“કાં ? શુ ં છે ?”
”અ જ૊ડી તુ જ

લ૊ ! અ અ઩ન૊ લીકભવી ને લહુ વ૊નફાઆ.઄યે , એની
એકફીજની ભામા ત૊ નયખ૊ ! મૂ વુ ં , ભને ત૊ આસુ ડાં અલી જમ છે .”
”અમયાણી ! ઄શત શયખઘેરી કાં થઆ જ ઄ટાણથી ?”
”ભને અ઩ણુ ં ફા઱઩ણ વાં બયુ
ુ, અમય !”
P a g e | 23

http://aksharnaad.com
બાદયને કાં ઠે નાનુ ં ગાભડ

ં છે . ભાગળય ભરશનાની શળમાળ વલાયની ભીઠી
તડકીભાં ડ૊વ૊ ને ડ૊વી ફે ઠાં છે . પણ઱માભાં ફે છ૊કયાં એક લાછયડીની કૂ ણી ડ૊ક
઩ં ઩ા઱ે છે . ફેઈ જણ ઝાઝં ફ૊રતા નથી, ઩ણ ફે ઈની આખ૊ વાભવાભી શવી યશી
છે . બુ ઢા ધણી-ધણણમાણી અ ફા઱ક૊ને જ૊આ જ૊આ શયખથી ગ઱ગ઱ાં થામ છે .
ડ૊વાનુ ં નાભ લજવી ડ૊વ૊, ને ડ૊વીનુ ં નાભ છે યાજફાઆ. જતનાં અશીય છે .
બાદયકાં ઠે ખેડન૊ ધં ધ૊ કયે છે . ઩ૈવે ટકે ને લશે લાયે સુ ણખમાં છે . અઘેડ ઄લસથાએ
એને એક દીકય૊ ને દીકયી ઄લતયે ર. ફીજ

ં કાં આ વં તાન નશ૊તુ ં ; એટરે ફહુ
ફચયલા઱૊ના અતયભાં કદી ન શ૊મ તે લ૊ અનં દ લજવી ઄ને યાજફાઆને થત૊
શત૊.
P a g e | 24

http://aksharnaad.com
અજ એ ઄ધૂ ર

ં સુ ખ ઩ૂ ર

ં થયુ ં શતુ ં , કે ભ કે દીકયા લીકભવીની નાનકડી લહુ
વ૊નફાઆ ઩૊તાને ભાલતયથી વાવયે લાઢની ળેયડી ખાલા અલી શતી. ઩ાં ચેક
ગાઈ ઈ઩યના ઢૂ કડા ગાભડાભાં એક અફરદાય અશીયને ઘેય લીકભવીનુ ં
લે શલળા઱ કયે લુ ં શતુ ં . વાયે લાય઩યફે લજવી ડ૊વા વ૊નફાઆને યે ડાલતા ઄ને
થ૊ડા રદલવ૊ ય૊કાઆને વ૊નફાઆ ઩ાછી ચરી જતી.
લીકભવી દવ લયવન૊ ઄ને વ૊નફાઆ અઠ લયવની: ક઱જ

ણગમ૊ લા લામ૊ નથી:
બ૊઱ાં લયલહુ અઘેથી એકફીજને જ૊આ રેતાં , વાભવાભાં ભીટ ભાં ડીને ઉબાં
યશે તાં , નીયખતાં ધયલ થાત૊ નશ૊ત૊. ભામા લધતી જતી શતી. ચાય જભણ
ય૊કાઆને જમાયે વ૊નફાઆ ભાલતય જતી, તમાયે લીકભવી એકર૊ બાદયકાં ઠે બાગી
જઆને છાન૊ભાન૊ ય૊મા કયત૊; ઩ાછ૊ ફીજ ઩યફની લાટ જ૊આને કાભે રાગત૊.
કાભ ભીઠ

ં થઆ ઩ડતુ ં .
P a g e | 25

http://aksharnaad.com
“ર઩ી ! ફ૊ન ! તુ ં ને ભાયે ભાથે ખયે ખર

ં શે ત છે ?”
”શા, ખયે ખર

ં !”
”ત૊ ભાને ઄ને ફા઩ુ ને એક લાત કશી અલીળ ?”
“શુ ં ?”
”—કે ભાયે ઩યણવુ ં નથી. ઠારા ભાયા લીલા કયળ૊ નરશ.”
ર઩ીફશે ન લીકભવીની વાભે ટગય ટગય જ૊આ યશી, શવી ઩ડી, “રે, જ જ,
ઢોગીરા ! એવુ ં તે કશે લાતુ ં શળે ? ઄ભથ૊ ત૊ વ૊નફાઆ જમ છે તમી આસુ ડાં
઩ાડછ !”
P a g e | 26

http://aksharnaad.com
“ર઩ી ! ભાયી ફ૊ન ! બરી થઆને શવ ભા, તે ભાર

ં એટલુ ં લે ણ ફા઩ુ ને કશી અલ.
ભાયે નથી ઩યણવુ ં .”
“઩ણ કાં આ કાયણ ?”
“કાયણ કં આ નરશ, ફવ, ભાયે નથી ઩યણવુ ં ,” એટલુ ં કશે તાં કશે તાં લીકભવીના ડ૊઱ા
ઈ઩ય ઝ઱ઝણ઱માં પયી લળમાં .
“ય૊આ ળીદ ઩ડય૊, લીયા? ભાયા વભ ! ફ૊નના વભ ! ખભા તુ ં ને , બાઆ ! તાયા
ભનભાં શુ ં થામ છે , ફા઩ા ફ૊ર ત૊ ખય૊ !”
એટલુ ં કશીને ર઩ી ઩૊તાની ઓઢણીના ઩ારલથી બાઆના આસુ લૂ છલા રાગી.
બાઆનુ ં ય૊તુ ં ર઩ાળં ભ૊ઢ

ં ફે શાથભાં ઝારી રીધુ ં . બાઆના ગાર ઈ઩ય ઩૊તાન૊
P a g e | 27

http://aksharnaad.com
ગાર ઩ં ઩ા઱ીને ઩ૂ છલા રાગી “ભને ભયતી દે ખ, બાઆ ! ફ૊ર ! શુ ં છે ? વ૊નફાઆ
નથી ગભતી ? એનુ ં કાં આ શીણુ ં વાં બળયુ ં છે ?”
લીકભવીની આખ૊ભાં આસુ લધમાં . ફશે નનુ ં શૈયુ ં ઩ણ કાં આ વભજમા લગય બયાઆ
અવયુ ં .
઄ઢાય લયવની બયજ૊ફન ઄લસથાએ ઩શોચેરા દીકયાના શલલાશ ભાટે બુ ઢ૊ ફા઩
તૈ માયી કયત૊ શત૊. ઄ને અ ઩શે રીછે લરી લાયન૊ દીકય૊ ઩યણાલલા શયખ થકી
ગાં ડીઘેરી ફની ગમેરી ઘયડી ભાએ ત૊ અખા ખ૊યડા પયતા ઓ઱ી઩ા, ગાય-
ગ૊યભટી, દ઱લાં —બયડલાં ને ચાક઱ા-ચં દયલાની ળ૊બા લગે યે અદયી દીધુ ં શતુ ં .
ર઩ીફશે ન શયતાં ને પયતાં બાઆનાં ગીત૊ જ ગામા કયતી. એભાં ફીના ફની.
P a g e | 28

http://aksharnaad.com
બાઆન૊ વં દે ળ૊ રઆને ફશે ન ફા઩ુ ઩ાવે ગઆ, ફ૊રી, “ફા઩ુ ! બાઆ કશે છે નથી
઩યણવુ ં .”
“નથી ઩યણવુ ં !” ડ૊વ૊ શવી ઩ડય૊
“વાચે જ, ફા઩ુ , શવલા જવુ ં નથી. બાઆ ય૊ત૊‖ત૊ !”
ડ૊વાએ લીકભવીને ફ૊રાવમ૊. શ૊કાની ઘૂ ં ટ રેતાં રેતાં ઩ૂ છ્ુ ં : “઩ણ કાયણ શુ ં છે
?”
લીકભવીની ઩ાં ઩ણ ધયતી ખ૊તયતી શતી:એનાથી કાં આ જલાફ દૈ ળકામ૊ નરશ.
“તુ ં ને ઠેકાણુ ં ન ગભતુ ં શ૊મ ત૊ ફીજ લે ળલા઱ કયીએ.”
P a g e | 29

http://aksharnaad.com
“ના, ફા઩ુ , આ કાયણ નથી.”
“તમાયે શુ ં કાયણ છે ? શલે ત૊ હુ ં ભાં ડ ભાં ડ એકાદ ઩છે ડ૊ પાડીળ; ઄ને તાયી ભા
઩ણ ખયુ
ુ ઩ાન ગણામ. ઄ભને ઄લતાય ધયીને અ ઩શે ર૊છે લર૊ એક રા‖લ૊ ત૊
રેલા દે , ફા઩ ! ઄ભાયાં ભ૊ત સુ ધયળે.”
ફા઩નુ ં દમાભણુ ં ભો દે ખીને લીકભવી ઘડીબય ઩૊તાનુ ં દ

:ખ લીવમો. ચૂ ઩ યશીને
ચાલમ૊ ગમ૊. ફા઩ે ભાનયુ ં કે દીકય૊ ભાની ગમ૊. ક૊આને ફીજ૊ કળ૊મ લશે ભ ન
ગમ૊. ક૊આને વાચી લાતનુ ં ઓવાણ ઩ણ ન ચડ્ુ ં .
રગન થઆ ગમાં . વ૊઱ લયવની વ૊નફાઆ વાવયે અલી. અતય પાટ પાટ થતુ ં
શતુ ં .
P a g e | 30

http://aksharnaad.com
અજ ભે઱ા઩ની ઩શે રી યાત શતી. ભીઠી ટાઢ, ભીઠી વગડી ઄ને ભીઠાભાં ભીઠી
પીતડી: એલી ભશા ભરશનાની ગ઱તી યાત શતી. ચ૊ખખા અબભાં ચાં દ૊ ને
ચાં દયડાં નીતયતાં શતાં . એલી ભશા ભરશનાની યાતને ઩શ૊યે ફા઩ુ ના ઩ગ દાફીને
લીકભવી ઓયડે અવમ૊. ઩૊તે જણે ચ૊યી કયી શ૊મ એભ ર઩ાત૊ ર઩ાત૊ અવમ૊.
ઉબ૊ થઆ યહ૊. અળાબયી વ૊નફાઆએ ધણીના ભો ઩ય રગનની ઩શે રી યાતનાં
તે જ દીઠાં નરશ. નાન઩ણના ઉભ઱કા જણે કાં ઉડી ગમા છે ! ઩ૂ છ્ુ ં “કાં અમય
! શુ ં થઆ ગયુ ં ?”
લીકભવી ગ઱ગ઱૊ થઆ ગમ૊; થ૊ડી લાય ત૊ લાચા જ ઉઘડી નરશ, શ૊ઠે અલીને
લે ણ ઩ાછાં ક૊ઠાભાં ઉતયી ગમાં .
વ૊નફાઆ ઢૂ કડી અલી, કાં ડ

ં ઝાલયુ ં .
P a g e | 31

http://aksharnaad.com
“તુ ં ભને ઄ડીળ ભા !અમયાણી ! હુ ં નકાભ૊ છં.”
“કાં ?”
“હુ ં ઩ુ ર

઴ાતણભાં નથી. ભાફા઩ને ભે ઘણી ઘણી ના ઩ાડી‖તી, ઩ણ ક૊આએ ભાર


કહુ ં ભાનયુ ં નરશ. ક૊આ ભાયા ઩ેટની લાત વભજયુ ં નરશ.”
“તે ઩ણ શુ ં છે ?”
“ફીજ

ં ત૊ શુ ં કર

ં ? અણુ ં અલે તમાં સુ ધી ત૊ તાયે ય૊કાવુ ં જ ઩ડળે ! ઩છી
ભાલતય જઆને ફીજ૊ શલલાશ ગ૊તી રેજ. ભે તને ફહુ દખી કયી. બાગમભાં ભાં ડ્ુ ં
શભથમા ન થયુ ં .”
P a g e | 32

http://aksharnaad.com
“઄યે અમય ! અભ ળીદ ફ૊ર૊ છ૊? એથી શુ ં થઆ ગયુ ં ? કાં આ નરશ.અ઩ણે ફે
જણાં બે ઱ાં યશીને શરયબજન કયશુ ં .” વાં બ઱ીને લીકભવીન૊ ચશે ય૊ ચભક૊. લ઱ી
ઝાં ખ૊ ઩ડીને ફ૊લમ૊ : “ના, ના, તાર

ં જલતય નશી ફગાડ

ં .”
“ભાર

ં જલતય ફગડળે નરશ, સુ ધયળે. તભ બે ઱ી સુ ખભાં યશીળ. ફીજ લાતુ ં ભે રી
દ૊.”
ખ૊઱ાભાં ભાથુ ં રઆને ભ૊લા઱ા ઩ં ઩ા઱તાં ઩ં ઩ા઱તાં સીએ ઩ુ ર

઴ને સુ લાદી દીધ૊.
શલકાય વં ક૊ડીને ઩૊તે ઩ણ નીદયભાં ઢ઱ી. ક૊રડમાના દીલાની જમ૊ત ફેમ જણાં નાં
શનદો઴ ભ૊ઢાં ઈ઩ય અખી યાત યભતી શતી.
એલી એલી નલ યાત૊ લીતી ગઆ. દવભે રદલવે ભાલતયને ઘેયે થી વ૊નફાઆન૊
બાઆ ગાડ

ં જ૊ડીને ફશે નને તે ડલા અવમ૊ ઄ને દવભી યાતે લીકભવીએ
P a g e | 33

http://aksharnaad.com
વ૊નફાઆને યજ દીધી “તુ ં સુ ખેથી જ. હુ ં યાજખુ ળીથી યજ દઉ છં. શઠ કય ભા.
ઉગમ૊ એને અથભતાં લાય રાગળે.”
“અમય ! ધક૊ દઆને ળીદ કાઢ૊ છ૊ ? ભાયે નથી જવુ ં . તભાયી જ૊ડે જ યશે વુ ં છે .
ભાયે ફીજ

ં -તીજ

ં કાં આ નથી કયવુ ં .”
ધણીના ઩ગ ઝારીને વ૊નફાઆ ચ૊ધાય ય૊આ ઩ડી. એભ ને એભ આખ ભ઱ી ગઆ.
વલાયે ઉઠીને ગાડા વાથે શ઩મયના કુ ટ

ં ફની જ ક૊આ છ૊ડી અલે રી તે ની ભાયપત
઩૊તાના બાઆને કશે લયાવયુ ં કે ―ભને તે ડી જળ૊ ત૊ ભાર

ં વાર

ં નરશ થામ. ભાયે રાખ
લાતે ઩ણ અલવુ ં નથી. તભે લે ઱ાવય ઩ાછા ચાલમા જલ.’
P a g e | 34

http://aksharnaad.com
બાઆને કાયણ વભજણુ ં નરશ. ઩ણ એને રાગયુ ં કે અગશ કયીને ફશે નને તે ડી
જલાથી ઘયભાં કાં આક કરેળ થલાન૊ શળે, એટરે એણે લેલાઆને કહુ ં : “લજવી
઩ટે ર ! ભાયાથી ભૂ રભાં તે ડલા ઄લાઆ ગયુ ં છે . ઩ણ અ ત૊ કમુ યતા ચારે છે એ
લાતનુ ં ભને ઓવાણ નશ૊તુ ં . શલે પયી લાય તે ડલા અલીળ.” એટલુ ં કશીને બાઆએ
ગાડ

ં ઩ાછં લાળયુ ં .
લજવી ને યાજફાઆ, ડ૊વા-ડ૊વી ફે મ શલે જગ જતમાં શ૊મ એલા સુ ખના રદલવ૊
શલતાલે છે . વાભી ઓળયીએ ફે ઠાં ફે ઠાં ફે મ ડ૊વરાં ઩૊તાની ડાશીડભયી દીકયા-
લહુ ના રડરન૊ લ઱ાં ક જ૊મા કયે છે . ઩ય૊રઢમે લહુ ની ઘં ટી પયે છે ; સૂ યજ ઉગમે લહુ
લર૊ણુ ં ઘુ ભાલે છે ; બે વ૊ દ૊લે છે , લાવીદાં લા઱ી પણ઱યુ ં ફર જવુ ં —છીક અલે
તે વુ ં —ચ૊ખખુ ં ફનાલે છે . ભ૊તી બયે રી ઇઢ૊ણીએ તાં ફાળ શે લમનાં ફે ડાં રઆ અલે
છે , ને ઩ાછા દવ જણના ય૊ટરા ટી઩ી નાખે છે . નાની લહુ લીજ઱ી જલી ઘયભાં
P a g e | 35

http://aksharnaad.com
ઝફકાયા કયી યશી છે . શુ ં એનુ ં ગયવુ ં ભ૊ઢ

ં ! વાસુ -વવયાને શે તનાં ઝ઱ઝણ઱માં
અલી જમ છે . લાત૊ કયે છે :
“શલે ત૊. અમયાણી ! એક લાત ભનભાં યશી છે , અ ર઩ીને ક૊આ વાર

ં ઠેકાણુ ં ભ઱ી
જમ.”
“એની રપકય અ઩ણે ળી ઩ડી છે , અમય ? એને બાઆ જલ૊ બાઆ છે . અપયડ૊
ર઩ીને ઠેકાણે ઩ાડળે.”
“઩૊તાના સુ ખભાં ફે‖નનુ ં સુ ખ લીવયી ત૊ નરશ જમ ને ?”
“઩ણ ભાયી ચતુ ય લહુ કાં લીવયલા દે એલી છે ?‖
“અમયાણી! ત૊મ એક ઄ફરખા યશી જમ છે , શ૊ !”
P a g e | 36

http://aksharnaad.com
“ળી ?”
“અ ખ૊઱૊ ખારી છે આ નથી ગભતુ ં . કાલુ ં કાલુ ં ફ૊રતુ ં શ૊મ, ખ૊઱ા ખૂ ં દતુ ં શ૊મ.
મૂ છ્ુ ં ખેચતુ ં શ૊મ — એવુ ં બગલાન અ઩ે એટરે ફવ. એલા થ૊ડાક દી જ૊આ ને
જમે એટરે વદગશત.”
“અ઩ળે,અમય ! ભાય૊ લા‖ર૊ આ મે અ઩ળે. અ઩ણે ભાથે લા‖રાજની ભશે ય છે .”
વતજ

ણગમાં વૃ દ ધણી-ધણણમાણી અળાને તાં તણે જલ ટીગાડીને જલતાં શતાં .
એને ભામરા બે દની ખફય નશ૊તી. બાદયકાં ઠાની લાડીઓ ગશે કતી શતી. રીરી
ઘટાભાં ઩ં ખી ભા઱ા નાખતાં શતાં . અઘે અઘે ઉની લૂ લાતી શતી. ઄ને તયસમાં
શયણાં ઝાં ઝલાં નાં જ઱ને ર૊બે દ૊ડયાં જતાં શતાં .
P a g e | 37

http://aksharnaad.com
લીકભવી વાં તી શાં કત૊ શાં કત૊ઉબ૊ યશી જમ છે , વભજમા લગય ફ઱દની યાળને
ખેચી યાખે છે , શલચાયે ચડે છે , “અ ઄સીનાં ર઩-ગુ ણને ભે ય૊઱ી નાખમા. અલા
વ૊જ ળી઱ને ભાથે ભે કુ લાડ૊ ભામો. અ ફધુ ં ભે શુ ં કયી નાખયુ ં ?..... ભાણવ૊ને ભે
લાત૊ કયતા વાં બળમા છે કે ઩ુ ર

઴ાતણ લગયના ઩ુ ર

઴ે ત૊ ઄સીનાં લૂ ગડાં ઩શે યી
઩ાલૈ માના ભઠભાં ફે વવુ ં જ૊લે . નરશ ત૊ વાત જનભાયા એલા ને એલા અલે . હુ ં
બાગી જઉ? અ ઄સી ઩ણ ભાયા પાં વરાભાં થી છટીને સુ ખી થળે. ઩ણ ભાયાં
ઓશળમા઱ાં ભાં ફા઩નુ ં ને ભાયી ઩ં ખણી ફ૊નનુ ં શુ ં થાળે?‖ શનવાવ૊ મૂ કીને
લીકભવી લ઱ી ઩ાછ૊ વાં તીડે લ઱ગત૊ ઩ણ એને જં ઩ નશ૊ત૊.
ચાય઩ાં ચ ભરશના અભ ચાલયુ ં . તે લાભાં લજવી ડ૊વ૊ ગુ જયી ગમ૊. યાજ ડ૊વી
઩ણ એની ઩છલાડે ગમાં . શલે લીકભવીન૊ ભાયગ ભ૊ક઱૊ થમ૊.
P a g e | 38

http://aksharnaad.com
યાતે જ એણે લાત ઈચચાયી : “તને ઘણા ભરશના થઆ ગમા. ભાલતય ગઆ નથી.
તે દી તાય૊ બાઆ ફા઩ડ૊ ક૊ચલાઆને ઩ાછ૊ ગમે ર૊; તાયાં ભાલતય ઩ણ ક૊ચલાતાં
શળે. ભાટે યાજખુ ળીથી એક આટ૊ જઆ અલ ને !”
“શં, તભે ભને પ૊વરાલ૊ છ૊. ભાયે નથી જવુ ં .”
“ના ના, તુ ં લશે ભા નરશ. રે, હુ ંમ બે ઱૊ અવુ ં .”
“શા, ત૊ જઆ અલીએ.”
ગાડ

ં જ૊ડીને ફેમ જણાં ચાલમાં . વ૊નફાઆનાં ભાલતયને અજ વ૊નાન૊ સૂ યજ
ઉગમા જવુ ં થયુ ં . ઩શનમાયીઓનાં ને ચ૊યે ફે ઠેરાં ભાણવ૊નાં ભોભાં ઩ણ એક જ
લાત શતી કે “કાં આ જ૊ડરી જભી છે ! કાં આ દીન૊નાથ તૂ ઠય૊ છે !”
P a g e | 39

http://aksharnaad.com
લીકભવીએ ઩૊તાના વવયાને એકાં તે રઆ જઆને પ૊ડ ઩ાડય૊: “ભાયે નગય જઆને
઩ાલૈ માના ભઠભાં ફે વવુ ં છે . હુ ં યાજખુ ળીથી છ૊ડ

ં છં . ભે ભશા઩ા઩ કયુ
ુ છે . શલે
વાર

ં ઠેકાણુ ં ગ૊તીને ઝટ અ઩ી દે જ૊.”
લાત વાં બ઱ીને વ૊નફાઆન૊ ફા઩ વભવભી યહ૊. એને ઩ણ વરાશ દીધી
કે “વાચુ ં , બાઆ, નગય જઆને કયભ ધ૊લ૊. તે શલના ભૂ ં ડા ઄લતાયન૊ અય૊ નથી.”
ફા઩ ણફચાય૊ વ૊નફાઆના ભનની લાત નશ૊ત૊ જણત૊. એણે ભાનયુ ં કે દીકયીના


:ખન૊ ઩ણ ઈ઩ામ થઆ ળકળે. એણે મ લાત ઩ેટભાં યાખી રીધી.
ફીજ રદલવે લાળ કયીને વહુ સૂ આ ગમાં . ઩ય૊ણા તયીકે લીકભવીની ઩થાયી ત૊
પ઱ીભાં જ શતી. ચ૊ભાવાની યાત શતી. ભે લયવત૊ શત૊. ક૊આ વં ચ઱ વાં બ઱ીને
જગે તે વુ ં નશ૊તુ ં . એલે ટાણે ગાડ

ં જ૊ડીને લીકભવી છાન૊ભાન૊ નીક઱ી ગમ૊.
P a g e | 40

http://aksharnaad.com
ચ૊ભાવાની યાતનાં તભયાં યસતાની ફે મ દશમે ય૊તાં શતાં . નદીને યાં ખ઱ખ઱ીને
દ૊ડતાં જણે કાં આક ખ૊લાણુ ં શ૊મ એની ગ૊તણ કયતાં શતાં .
પબાતે જભાઆની ગ૊તણ ચારી તમાયે વ૊નફાઆના ફા઩ે વહુ ને ફધી લાતન૊ પ૊ડ
઩ાડય૊. વાં બ઱ીને ઘયનાં વહુ નાનાં ભ૊ટાં એ શાવ શે ઠા ભેલમા. ભાએ ભાનયુ ં કે
―ભાયી ઩દભણી જલી દીકયી જલતા યં ડા઩ાભાં થી ઉગયી ગઆ.‖
અખા ઘયભાં એક વ૊નફાઆનુ ં જ કા઱જ

ં ઘલાણુ ં . ભનભાં ફહુ ઩સતાલ૊ ઉ઩ડય૊,
―આઈ હુ ં ળીદ અલી ? ઄યે , ભને બ૊઱લીને ભુ રલાડી ગમ૊ ? ભને છાની યીતે
છે તયી ? ભાય૊ ળ૊ ઄઩યાધ શત૊ ?‖ છાની છાની નદીકાં ઠે ગઆ; છી઩ય ઈ઩ય
ફે વીને ખૂ ફ ય૊આ રીધુ ં . શલે કાં જઆને એને ઝાલુ ં ! ઘણા શલચાય૊ કમાા . ઩ણ
રાજની ભાયી એની જબ ભાલતય અગ઱ ઉ઩ડી નરશ.
P a g e | 41

http://aksharnaad.com
થ૊ડા રદલવે ખફય અવમા કે લીકભવી ત૊ ઩૊તાની ઘયવં ઩ત કાકાને વો઩ી,
ર઩ીને વાયે ઠેકાણે ઩યણાલલાની ઄ને વં ઩ત એના કરયમાલયભાં અ઩લાની
બરાભણ દઆ, ફશે નને ખફય કમાા લગય, ઘ૊ડીએ ચડીને નગયના ભઠભાં ઩ાલૈ મ૊
થલા ચાલમ૊ ગમ૊ છે .
વ૊નફાઆની યશીવશી અળા ઩ણ કયભાઆ ગઆ. ય૊આ ય૊આને એ છાની થઆ ગઆ.
઩ણ એને વં વાય વમુ દ વભ૊ ખાય૊ થઆ ઩ડય૊.એની આખ વાભે થી એક ઘડી ઩ણ
અમયનુ ં ભો ઄઱ગુ ં થાતુ ં નથી.
થ૊ડે રદલવે તમાં થી દવ ગાઈ દૂ યના એક ગાભડાના ઘયબં ગ થમેરા એક રખભળી
નાભના અફરદાય અશીયનુ ં ભાગુ ં અવયુ ં . ફા઩ે દીકયીના દ

:ખન૊ અત અવમ૊
વભજ ભાગુ ં કબૂ ર કયુ
ુ . ભાએ દીકયીને ઩શે યાલી-ઓઢાડી વાફદે કયી. ભીઠડાં
P a g e | 42

http://aksharnaad.com
રઆને ભા ફ૊રી કે “ફા઩ !ભાયા ફર ! શરયની ભ૊ટી ભે‖ય, તે તાય૊ બલ ફગડત૊
યશી ગમ૊.”
વ૊નફાઆનુ ં અતય લીધાઆ જતુ ં શતુ ં , ઩ણ એની છાતી ઈ઩ય જણે એલ૊ બાય ઩ડી
ગમ૊ કે ઩૊તે કાં આ ફ૊રી જ ન ળકી. નલા ધણીની વાથે નલે ઘેય ચારી.
શળમા઱ાના રદલવ૊ છે , અબભાં થી કુ ં જડાં એ નીચે ઉતયીને જણે ઩ાત઱ી જબે
વં દે ળ૊ દીધ૊ કે ભે ગમ૊ છે , રશાણી ઩ડી ગઆ છે , ગાભડાં ખારી થઆને વીભ૊
લવી ગઆ છે , ધાનના ડૂ ં ડાં લઢાઆ યહં છે . નીચાં નભીને ભ૊ર લાઢતાં દારડમાં
લચચે લચચે ઩૊ય૊ ખાલા ઉબાં થામ છે ઄ને દાતયડી ગ઱ે લરગાડી દઆને ભીઠી
ચરભ૊ ઩ીએ છે . છ૊ડીઓ એકફીજને શવતી ગામ છે :
ઓલમા ઩ાં દડાને ઈડાડી ભે ર૊
P a g e | 43

http://aksharnaad.com
શ૊ ઩ાં દડ

ં ઩યદે ળી !
ઓરી ભ૊તડીને ઈડાડી ભેર૊
શ૊ ઩ાં દડ

ં ઩યદે ળી !
એન૊ વાવય૊ અણે અવમા
શ૊ ઩ાં દડ

ં ઩યદે ળી !
ભાયા વાવયા બે ઱ી નૈ જઉ
શ૊ ઩ાં દડ

ં ઩યદે ળી !
એન૊ ઩યણમ૊ અણે અવમા
P a g e | 44

http://aksharnaad.com
શ૊ ઩ાં દડ

ં ઩યદે ળી !
ભાયા ઩યણમા બે઱ી ઝટ જઉ
શ૊ ઩ાં દડ

ં ઩યદે ળી !
઩ં ખી ઉડે છે . ટ૊મા શ૊કાયે છે . ચ૊ભાવાભાં ધયામે રી ટાઢી ઩૊ચી બો કઠણ ફની
જમ તે ઩શે રાં ખેડી નાખલા ભાટે ડાહા ખેડૂ ત૊એ વાં તીડાં જ૊ડી દીધાં છે .
રખભળીએ ઩ણ ખ઱ાભાં ડૂ ં ડાં નાખી ઩૊તાના ખેતયભાં શ઱ જ૊ડ્ુ ં છે . અઘેડ
ઉભયન૊ રોઠક૊ અદભી વાં તીડે રડ૊ રાગે છે . એના ખેતયની ઩ાવે થઆને જ એક
ગાડા-ભાયગ જત૊ શત૊. તે ભાયગે ગાભભાં થી એક બતલાયી ચારી અલે છે . એ
P a g e | 45

http://aksharnaad.com
બતલાયી વ૊નફાઆ છે . ફ઩૊યટાણે , વાં તી છટલાને વભમે, વ૊નફાઆ નલા ધણીને
ખેતય બાત રઆ જમ છે . ધીયાં ધીયાં ડગરાં બયે છે .
વાભે થી ઩ાલૈ માનુ ં એક ટ૊ળં તા઱૊ટા લગાડતુ ં ચાલયુ ં અલે છે . એને દે ખતાં જ
વ૊નફાઆને લીતે રી લાત વાં બયી અલી. તયીને ઩૊તે ટ૊ળં લટાલી ગઆ. તમાં ત૊
દીઠ

ં કે ટ૊઱ાની ઩ાછ઱ અઘેય૊ક એક જ

લાન ઘ૊ડીએ ચડીને ધીભ૊ ધીભ૊ ચાલમ૊
અલે છે . ધણીના ખેતયને ળેઢે છીડી ઩ાવે વ૊નફાઆ ઉબી યશી. ઄વલાય નજક
અલતાં જ ઓ઱ખાણ૊.
એ લીકભવી શત૊. ઩ાલૈ માના ભઠભાં ફે વલા ગમેર૊. સીનાં લૂ ગડાં ઩શે યલાની
ભાગણી કયે રી, ઩ણ ભઠના શનમભ મુ જફ છ ભરશના સુ ધી ત૊ ઩ુ ર

઴લેળે જ વાથે
યશીને ઩૊તાના ઩ુ ર

઴ાતનની ખ૊ટની ખાતયી કયાલલાની શતી. શજ

છ ભરશના
P a g e | 46

http://aksharnaad.com
નશ૊તા લીતમા. લીકભવી ઩ાલૈ માના ટ૊઱ા વાથે ભાગણી ભાગલા નીકળમ૊ છે .
જ૊ગ ભાં ડયા શળે તે અ ગાભે જ એને અલવુ ં થયુ ં છે .
ફે મ જણાં એ વાભવાભાં ઓ઱ખમાં . લીકભવીએ ઩ણ ઘ૊ડી ય૊કી. ફે મ નીચી નજયે
ઉબાં થઆ યહાં . વ૊નફાઆની આખ૊ભાં થી આસુ ચારલા રાગમાં . અતે એના શ૊ઠ
ઉઘડયા:”અભ કયવુ ં ‖તુ ં ?”
“તુ ં સુ ખી છ૊ ?” લીકભવીથી લધુ કાં આ ન ફ૊રાયુ ં .
”હુ ં ત૊ સુ ખી જ શતી. છતાં શુ ં કાભે ભને યઝ઱ાલી ?‖
”તમાયે શુ ં તાય૊ બલ ફગાડ

ં?”
”ફગાડલાભાં શલે ળી ફાકી યશી, અમય ?”
P a g e | 47

http://aksharnaad.com
આસુ બયી આખે ફે મ જણાં ઉબાં છે . ખેતયને વાભે ળેઢે રખભવી વાં તી શાં કત૊
શત૊ તે વાં તી ઉભુ ં યાખીને અ ફધુ ં જ૊આ યહ૊ છે . ઩૊તાની
સીને ઄જણમા જણ વાથે ઉબે રી બા઱ીને એની આખ૊ લશે ભાતી શતી.
લીકભવીએ ઩ૂ છ્ુ ં , “બાત જ છ૊ ?તાર

ં ખેતય કાં છે ?”
“અ જ ભાર

ં ખેતય.”
“વાં તી શાં કે છે એ જ તાય૊ ધણી?”
“શા, શલે ત૊ એભ જ ને !”
“જ૊, તાય૊ ધણી આઈ જ૊આ યહ૊ છે . ણખજળે. તુ ં શલે જ.”
P a g e | 48

http://aksharnaad.com
“જઆળ ત૊ ખયી જ ને ! કશે વુ ં શ૊મ તે બરે કશે . ઩ણ અમય...! અમય ! તભે ફહુ
ફગાડ્ુ ં ! સુ ખે વાથે યશી પભુ બજન કયત ! ઩ણ તભે ભાય૊ ભા઱૊ લીખમ૊. શુ ં કહુ ં
?”
ચ૊ધાય આસુ ચારી નીકળમાં છે . લે ણે લેણે ગળં રંધામ છે . લીકભવીએ જલાફ
લાળમ૊, “શલે થલાનુ ં થઆ ગયુ ં . લીવયવુ ં .”
“શા, વાચુ ં લીવયવુ ં !ફીજ

ં શુ ં ?”
અઘે અઘે ઩ાલૈ માનુ ં ઩ેડ

ં ઉભુ ં યશીને લીકભવીની લાટ જ

એ છે . ખેતયને ળેઢેથી
રખભવી જ

એ છે .
“રે શલે, યાભ યાભ !”
P a g e | 49

http://aksharnaad.com
વ૊નફાઆ ઄ક઱ાઆ ગઆ. ઘ૊ડીની રગાભ ઝારી રીધી. ઓશળમા઱ી ફનીને
ફ૊રી, “ભાર

ં એક લે ણ યાખ૊, એક ટં ક ભાયા શાથનુ ં જભીને જલ. એટરેથી ભને
ળાં શત લ઱ળે, લધુ નરશ ય૊કુ ં .”
“ગાં ડી થઆ ગઆ? તાયે ઘેય જભલા અવુ ં , એ તાય લયને કાં આ ઩૊વામ ? ને લ઱ી
અ ઩ાલૈ મા ઩ણ ન ય૊કામ ત૊ ભાયે એની શાયે ચારી નીક઱વુ ં જ ઩ડે . ભાટે ભે રી
દે .”
”ના ના, ગભે તેભ થામ, ભાર

ં અટલુ ં લેણ ત૊ યાખ૊. પયી ભાયે કાં કશે લા
અલવુ ં છે ?”
“ઠીક, ઩ણ તાય૊ ધણી કશે ળે ત૊ જ ભાયાથી ય૊કાલાળે.”
P a g e | 50

http://aksharnaad.com
એટલુ ં કશીને એને ઘ૊ડી શાં કી. શનવાવ૊ નાખીને વ૊નફાઆ ખેતયભાં ચારી.
રખભવી વાં તી છ૊ડીને ય૊ટરા ખાલા ફે ઠ૊. ક૊ચલાઆને એણે ઩ૂ છ્ુ ં , “ક૊ની વાથે
લાત કયતી‖તી ? કે ભ ય૊આ છ૊ ?”
છ ભરશનાથી રંધી યાખેલુ ં અતય અજ વ૊નફાઆએ ઈઘાડી નાખયુ ં . કાં આ ફીક ન
યાખી. લીકભવી ઩૊તાન૊ અગર૊ ઘયલા઱૊ છે , ઩૊તાનુ ં શે ત શજ

મ એના ઈ઩ય
એવુ ં ને એવુ ં છે , ઩૊તાને એનાથી જ



ં ઩ડવુ ં જ નશ૊તુ ં , ઩૊તાને સૂ તી ભે રીને
છાન૊ભાન૊ ચાલમ૊ ગમ૊ શત૊; ઓણચિત૊ જ અજ આશી ભ઱ી ગમ૊; ઄ને ઩૊તે
એને અજન૊ રદલવ ઩૊તાને ઘેય ય૊કાલાના કારાલારા કયતી શતી; છ ભરશનાથી
઩૊તે નલા ધણી વાથે ળયીયન૊ વં ફં ધ ન યાખલાનાં વત રીધે રાં તે ઩ણ એ
જૂ ની ભામાનાં ભાન વાર

જ છે એ ફધુ ં જ ફ૊રી નાખયુ ં . ફ૊રતી ગઆ તે લે ણે લેણ
એની મુ ખમુ દા ઩ય અરેખાતુ ં ગયુ ં .
P a g e | 51

http://aksharnaad.com
રખભવી અ સીની વાભે તાકી યહ૊, ઊડા શલચાયભાં ઩ડી ગમ૊. વાં તી જ૊ડલાનુ ં
ફં ધ યાખીને રખભવી વ૊નફાઆ વાથે ગાભભાં અવમ૊. વાભે ચ૊યાભાં જ
઩ાલૈ માનુ ં ટ૊ળં ફ઩૊યા કયલા ઉતયે લુ ં શતુ ં . લીકભવી ઩ણ તમાં ફે ઠ૊ શત૊. એણે
અ ફે મ જણાં ને અલતાં જ૊માં . એના ભનભાં પા઱ ઩ડી કે શભણાં રખભવી
અલીને કજજમ૊ અદયળે. તમાં ત૊ ઉરટ

ં જ રખભવીએ સુ ં લા઱ે ઄લાજ
કહુ ં , “પ઱ીએ અલળ૊ ?”
લીકભવીને લશે ભ ઩ડય૊. ઘેય રઆ જઆને કદાચ પજત કયળે ત૊ ? ઩ણ ના ન
઩ડાઆ. એક લાય વ૊નફાઆને ભરલાનુ ં ભન થયુ ં . મુ ખીની યજ રઆને બે઱૊
ચાલમ૊. ઘ૊ડીને રખભવીએ દ૊યી રીધી.
P a g e | 52

http://aksharnaad.com
ફીક શતી તે ટ઱ી ગઆ. રખભવીનાં અદયભાન ફીજ કાં મ નશ૊તાં દીઠાં . ક૊ડે
ક૊ડે યાં ધે લુ ં ભીઠ

ં ધાન રખભવીએ ઩ય૊ણાને તાણખેચ કયીને ખલયાવયુ ં ; ઢ૊ણરમા
ને ધડકી ઢા઱ીને ભશે ભાનને ફ઩૊યની નીદય કયાલી; ઄ને ધીયે ધીયે લીકભવીના
ભનની યજયજ લાત એને જણી રીધી. લાત૊ભાં વાં જ નભી ગઆ.
રખભવીભાં ખેડૂ તનુ ં શૈયુ ં શતુ ં . ઝાડલા ઈ઩ય ઩ં ખીની ઄ને લગડાભાં શયણાં ની
શે તપીત એણે દીઠી શતી. ઄ને આશી એણે અ ફે જણાં ને ઝયી ભયતાં જ૊માં . એ
બીતયભાં બીજઆ ગમ૊; ઩૊તે વ૊નફાઆ લે યે ઩યણમ૊ છે એ લાત જ ભૂ રી ગમ૊.
એનાથી અ લે દના દે ખી જતી નશ૊તી.
P a g e | 53

http://aksharnaad.com
રદલવ અથમમ૊ એટરે ઩૊તી ઉઠય૊, પ઱ીભાં ભાતાની દે યી શતી તે ઈઘાડીને ધૂ ઩
કમો. ભાતાજની ભા઱ પેયલલા ફે ઠ૊. ઩૊તે ભાતાન૊ બગત શત૊. ભૂ લ૊ ઩ણ શત૊.
ય૊જ ય૊જ વં ધમાટાણે ભાતાને ઓયડે અલીને ઩૊તે જ઩ કયત૊.
અજ ભા઱ા પેયલીને એણે ભાતાજની સતુ શત ઈ઩ાડી. ળબદ ગાજલા રાગમા તે ભ
તે ભ એના ળયીયભાં અલે ળ અલલા ભં ડય૊. ધૂ ઩ના ગ૊ટેગ૊ટ ધુ ભાડા ઉઠમા.
રખભવીની શાક ગાજ ઉઠી. દે લી એની વયભાં અવમાં શતાં .
વ૊નફાઆ઄ ઘયભાં યાં ધે છે , તમાં એને શાક વાં બ઱ી. વાં બ઱તાં જ એ ફશાય દ૊ડી
અલી. અમયને ખયા અલેળભાં દીઠ૊. ઩૊તાને ઓવાણ અલી ગયુ ં . લીકભવીને
ઢં ઢ૊઱ીને કહુ ં , “દ૊ડ અમય, દ૊ડ ! ઝટ ઩ગભાં ઩ડી જ !”
P a g e | 54

http://aksharnaad.com
કાં આ કાયણ વભજમા લગય લીકભવી દ૊ડય૊. ઩ગભાં ભાથુ ં નાખી દીધુ ં . ધૂ ણતાં
ધૂ ણતાં રખભવીએ ઩૊તાના ફે મ શાથ એને ભાથે મૂ કીને અશળ઴ અ઩ી કે “ખભા
! ખભા તુ ં ને ફા઩ !”
ભાથે શાથ અડતાં ત૊ ક૊ણ જણે ળાથી લીકભવીના દે શભાં ઝણઝણાટ થઇ ગમ૊.
ખારી ખ૊ચ઱માભાં દૈ લતન૊ ધ૊ધ લછટય૊. રખભવીને ળાં વત લ઱ી એટરે ફેમ
જણા ફશાય નીકળમા. રખભવીએ ઩ૂ છ્ુ ં : “કાં બાઇ ! શુ ં રાગયુ ં ? શુ ં થામ છે ?”
તેજબમો લીકભવી શુ ં ફ૊રી ળકે ? રં લાડી ઊબી થઇ ગઇ શતી. અગેઅગભાં પાણ
પગટી નીકળમા શતા. ચશે યા ઉ઩ય ળાં વત છલાઇ ગઇ. ભાત એટલુ ં ફ૊રાયુ ં કે
“બાઇ ! ભાયા જલનદાતા ! ભાતાજની ભશે ય થઇ ગઇ . ભાય૊ નલ૊ અલતાય
થમ૊ !”
P a g e | 55

http://aksharnaad.com
“ફવ તમાયે , ભાય૊મ ભનખ૊ સુ ધમો, હ

ં તયી ગમ૊.” એભ કશીને એણે વાદ કમો,
“વ૊નફાઇ ! ફશાય આલ.”
વ૊નફાઇ આલીને ઊબી યશી. ફધુ ં મ વભજ ગઇ. શુ ં શતુ ં ને શુ ં થઇ ગયુ ં ! આ
વાચુ ં છે કે સલપનુ ં ! કાં ઇ ન વભજયુ ં .
“ભાયા ગુ ના ભાપ કયજ ! તુ ં ઩ગથી ભાથા રગી ઩વલત છ૊. આ તાય૊ વાચ૊
ધણી. સુ ખેથી ફેમ જણાં ઩ાછાં ઘે ય જલ. ભાતાજ તભને સુ ખી યાખે અને ભીઠાં
ભો કયાલે.”
લીકભવી ઉ઩કાય નીચે દફાઇ ગમ૊. ગ઱ગ઱૊ થઇ ગમ૊ અને ફ૊લમ૊
“રખભવીબાઇ ! આ ચાભડીના જ૊ડા વવલડાવુ ં ત૊મ તભાયા ઉ઩કાયન૊ ફદર૊
P a g e | 56

http://aksharnaad.com
ક૊ઇ યીતે લ઱ે તેભ નથી. તભે ભાયે ઘે ય ભાયા બે ઱ા આલ૊ ત૊ જ હ

ં જઉ !”
રખભવીએ યાજખુ ળીથી શા ઩ાડી.
વલાય થતાં જ ગાડુ ં જ૊ડ્ુ ં . વ૊નફાઇન૊ શયખ શૈમાભાં વભાત૊ નથી. લીકભવી
ગાડાની લાં વે, ઘ૊ડી ઉ઩ય ફહ

જ આનં દભાં , ભનભાં ને ભનભાં રખભવીના ગુ ણ
ગાત૊ ચાલમ૊ આલે છે . લીકભવીને ઘે ય ઩શોચમા; એનુ ં આખુ ં કુ ટ

ંફ ફહ

જ યાજ
થયુ ં . ફીજ દદલવે રખભવીએ જલાની યજ ભાગી. ઩૊તાના કાકાની વરાશ રઇને
લીકભવીએ ફશે ન ર઩ીને રખભવી લેયે આ઩લા ઩૊તાન૊ વલચાય જણાવમ૊.
રખભવીને આગશ કયીને ય૊ક૊. રખભવીએ ખુ ળીથી કબૂ ર કયુ ુ .
આવ઩ાવથી નજકનાં વગાં ઓને તેડાલી, વાય૊ દદલવ જ૊લયાલી લીકભવીએ
ર઩ીનાં રગન કયી, વાયી યીતે કદયમાલય આ઩ી, ફશે નને રખભવીના બે ઱ી વાવયે
લ઱ાલી.
P a g e | 57

http://aksharnaad.com
16. વાં આ ને શડી
ભધયાત શતી. ફાયે ભે ઘ ખાં ગા ફનીને તૂ ટી ઩ડયા શતા, જગતને જણે ફ૊઱ી દે ળે
એલાં ઩ાણી ઘેયી લળમાં શતાં . ઊચે અબ બાં ગે તે લા કડાકા-બડાકા, ઄ને નીચે
ભશાવાગયે ભાઝા ભેરી શ૊મ તે વુ ં જ઱ફં ફાકાય:લચચે પકત ઊચા ડ

ં ગયાને ઩ેટા઱ે
નાનાં ને વડાં જ ઄નાભત શતાં . અધાયે અળાના ઝાં ખા દીલા ઘડી ઘડી એ
ને વભાં થી ટભટભતા શતા.
વભજદાય ઘ૊ડ૊ એ દીલાને ઄એધાણે એધાણે ડ

ં ગયા઱ જભીન ઩ય ડાફરા
ઠેયલત૊ ઠેયલત૊ ચાલમ૊ જમ છે . ઩૊તાના ગ઱ે ફાઝેર૊ ઄વલાય જયીક જ૊ખભાઆ
ન જમ તે લી યીતે ઠેયલી-ઠેયલીને ઘ૊ડ૊ દાફરા ભાં ડે છે . લીજ઱ીને ઝફકાયે
P a g e | 58

http://aksharnaad.com
ને વડાં લયતામ છે . ચડત૊, ચડત૊, ચડત૊ ઘ૊ડ૊ એક ઝં ઩ડાની ઓવયી ઩ાવે
અલીને ઉબ૊ યહ૊. ઉબીને એણે દૂ ફ઱ા ગ઱ાની શાલ઱ દીધી.
સુ વલાટ દે તા ઩લનભાં ઘ૊ય અધાયે ઝં ઩ડીનુ ં કભાડ ઉઘડ્ુ ં . અદયથી એક
કાભ઱ી ઓઢેરી સી ફશાય નીક઱ી ઩ૂ છ્ુ ં :”ક૊ણ?”
જલાફભાં ઘ૊ડાએ ઝીણી શાલ઱ કયી. ક૊આ ઄વલા઄ય ફ૊રાળ ન અવમ૊.
ને વડાની યશે નાયી શનબા મ શતી. ઢૂ ં કડી અલી. ઘ૊ડાના ભો ઈ઩ય શાથ પેયવમ૊.
ઘ૊ડાએ જબે થી એ ભામાળ શાથ ચાટી રીધ૊.
P a g e | 59

http://aksharnaad.com
“ભાથે ક૊ણ છે , ભાયા ફા઩ ?” કશીને ફાઆએ ઘ૊ડાની ઩ીઠ ઈ઩ય શાથ પેયવમ૊.
રાગયુ ં કે ઄વલાય છે . ઄વલાય ટાઢ૊શીભ થઆને ઢ઱ી ઩ડય૊ છે ઄ને ઘ૊ડાની ડ૊કે
઄વલાયના ફે શાથની ભડાગાં ઠ લ઱ી છે .
લીજ઱ીન૊ ઝફકાય૊ થમ૊ તેભાં ઄વલાય ઩ૂ યે ઩ૂ ય૊ દે ખાણ૊.
“જ શ૊મ આ ! શનયાધાય છે . આગણે અવમ૊ છે . જગદં ફા રાજ યાખળે.‖
એટલુ ં કશી ફાઆએ ઄વલાયને ઘ૊ડા ઈ઩યથી ખેચી રીધ૊. તે ડીને ઘયભાં રઆ
ગઆ, ખાટરે સુ લાડય૊, ઘ૊ડાને ઓળયીભાં ફાં ધી રીધ૊.
અદભી જલે છે કે નરશ ?ફાઆએ એના શૈમા ઩ય શાથ મૂ કી જ૊મ૊; ઊડા ઊડા
ધફકાયા ચારતા રાગમા.સીના અતયભાં અળાન૊ તણખ૊ ઝગમ૊. ઝટઝટ વગડી
P a g e | 60

http://aksharnaad.com
ચેતાલી. ઄ડામાં છાણાં ઄ને ડ

ં ગયાઈ રાકડાં ન૊ દે લતા થમ૊. ગ૊ટા ધગાલી
ધગાલીને સી એ ટાઢાફ૊઱ ળયીયને ળેકલા રાગી ઩ડી. ઘયભાં ફીજ

ં ક૊આ નશ૊તુ ં .
ળેકુ ં , ળેકુ ં , ઩શ૊ય સુ ધી ળેકુ ં , ઩ણ ળયીયભાં વ઱લ઱ાટ થત૊ નથી. ફેબાન
઩ુ ર

઴ને બાન લ઱તુ ં નથી, છતાં જલ ત૊ છે . ઊડા ઊડા ધફકાયા ચારી યહા છે .
“શુ ં કર

ં ? ભાયે આગણે છતે જલે અ નય અવમ૊, તે શુ ં ફે ઠ૊ નરશ થામ? હુ ં
ચાયણ, ભાયે ળં કય ઄ને ળે઴નાગ વભાં કુ ઱નાં ઩ખાં ઄ને અ શતમા શુ ં ભાયે ભાથે
ચડળે?‖
ઓણચિત૊ જલ મૂ ં ઝાલા ભાં ડય૊. ઈ઩ામ જદત૊ નથી. ભાનલી જલા ભાનલીનુ ં
ખ૊ણ઱યુ ં ઩૊તાની વાભે ભયલા ઩ડ્ુ ં છે .
P a g e | 61

http://aksharnaad.com
ઓણચિત૊ એના અતયભાં ઄જલાવ ઩ડય૊. ઩શાડ૊ની યશે નાયીને ઩શાડી શલદાનુ ં
ઓવાણ ચડ્ુ ં . ઘડીક ત૊ થડકીને થં બી ગઆ.
“પકય નરશ !દીલ૊ ત૊ નથી, ઩ણ આશય ઩ં ડે ત૊ અધાયે મ બા઱ે છે ને ! પકય નરશ.
અ ભ઱મૂ તયની બયે રી કૂ ડી કામા ફીજ કાં કાભ રાગળે ?઄ને અ ભડ

ં છે , ભાર


઩ેટ છે , પકય નરશ.‖


લાન ચાયણીએ ઩૊તાનુ ં ળયીય એ ઠયે રા ખ૊ણ઱માની ઩ડખે રાં બુ ં કયુ
ુ .
કાભ઱ીની વ૊ડ તાણી રીધી, ઩૊તાની હ

ંપા઱ી ગ૊દભાં એ ઩ુ ર

઴ને ળયીયન૊
ગયભાલ૊ અ઩લા રાગી.
P a g e | 62

http://aksharnaad.com
ધીયે -ધીયે -ધીયે ધફકાયા લધમા. અગ ઉનાં થલા રાગમાં , ળયીય વ઱લળયુ ં ઄ને
સીએ ઉબી થઆ લૂ ગડાં વં બાળમાં . ટ૊મરી બયીબયીને એ ઩ુ ર

઴ના ભોભાં દૂ ધ
ટ૊યુ ં .
પબાતે ઩ુ ર

઴ ફે ઠ૊ થમ૊. ચક઱લક઱ ચાયે મ ફાજ

જ૊લા ભાં ડય૊.
એણે ઩ૂ છ્ુ ં :”હુ ં કાં છં / તભે ક૊ણ છ૊, ફ૊ન?”
“તુ ં તાયી ધયભની ફ૊નને ઘેય છ૊, ફા઩ !ફીળ ભા.”
ફાઆએ ફધી લાત કશી. અદભી ઉઠીને એના ઩ગભાં ઩ડી ગમ૊. ફાઆએ
઩ૂ છ્ુ ં , “તુ ં ક૊ણ છ૊, ફા?”
“ફ૊ન, હુ ં એબર લા઱૊.”
P a g e | 63

http://aksharnaad.com
“એબર લા઱૊? ત઱ાજ

ં ? તુ ં દે લયાજ એબર !”
“શા, ફ૊ન. એ ઩ં ડે જ. હુ ં દે લ ત૊ નથી, ઩ણ ભાનલીના ઩ગની યજ છં .”
“તાયી અ દળા, ફા઩ એબર ?”
“શ, અઆ, વાત લયવે હુ ં અજ ભે‖ લા઱ી ળક૊!”
“શુ ં ફનયુ ં ‖તુ ં , બાઆ !”
”વાં આ ને શડી, નભાય૊ ચાયણ કાર લય “ત઱ાજ ભાથે વાત દ

કા઱ ઩ડયા, અઆ
!ભાયી લસતી ધા દે તી શતી. અબભાં ઘટાટ૊઩ લાદ઱, ઩ણ પ૊ર

ં મ ન ઩ડે . ત઩ાવ
કયતાં કયતાં ખફય ઩ડી કે અખી બ૊ભ વ઱ગી યશી છે :તે ભાં એજક કાણ઱માય
રીરાડ

ં ચયે છે . કાણ઱માય શારે તમાં રીરાં તયણાં ની કે ડી ઉગતી અલે છે . અ
P a g e | 64

http://aksharnaad.com
કોતુ ક શુ ં ?઩ૂ છતાં ઩ૂ છતાં લાલડ ભળમા કે એક લાણણમાએ ઩૊તાની જયની ખાણ૊
ખ઩ાલલા વાટ

શાલકના ક૊આક જશત ઩ાવે દ૊ય૊ કયાલી કાણ઱માયની શળિગડીભાં
ડગ઱ી ઩ાડી તે ભાં દ૊ય૊ બયી, ડગ઱ી ફં ધ કયી, ફાયે ભે ઘ ફાં ધમા છે . એ દ૊ય૊
નીક઱ે તમાયે જ ભે‖ લયવે . વાં બ઱ીને હુ ં ચડય૊, ફ૊ન !જં ગરભાં કાણ઱માયન૊ કે ડ૊
રીધ૊. અઘે અઘે નીક઱ી ઩ડય૊. ડ

ંગયાભાં કાણ઱માયને ઩ાડીને શળિગડ


ખ૊રાવયુ ં ,તમાં ત૊ ભે ઘ તૂ ટી ઩ડય૊. હુ ં યસત૊ ભૂ લમ૊, થીજ ગમ૊. ઩છી શુ ં થયુ ં તેની
ખફય નથી યશી.”
“લાશ યે , ભાયા લીયા ! લાયણાં તાયાં !લધનમાં ફા઩નાં !઄ભય કામા ત઩જ૊ લીય
એબરની !”
“તાર

ં નાભ.ફ૊ન ?”
P a g e | 65

http://aksharnaad.com
“વાં આ ને શડી. ભાય૊ ચાયણ કા઱ લયતલા ભા઱લે ઉતમો છે , ફા઩ ! વાત લયવ
શલજ૊ગનાં લીતમાં ; શલે ત૊ બેસુ શાં કીને લમ૊ અલત૊ શળે. રાખેણ૊ ચાયણ છે , શ૊
! તાયી લાત વાં બ઱ીને એને બાયી શયખ થાળે, ભાયા લીયા !”
“ફ૊ન! અજ ત૊ શુ ં અ઩ુ ં ? કાં આ જ નથી. ઩ણ લીય઩શરી રેલા ક૊ક દી ત઱ાજ
અલજ !”
“ખમભા તુ ં ને, લીય ! અલીળ.”
અયાભ થમે એબર લા઱૊ તમાં થી ઘ૊ડે ચડીને ચારી નીકળમ૊.
વાત લ઴ે લયવાદ થમ૊ છે . ડ

ં ગયા રીલુ ડા ફની ગમા છે . નદીને યાં જમ છે
ખ઱ખળમાં . એલે ટાણે ચાયણ૊ ધ૊ય રઆને ઩યદે ળથી ઩ાછા લળમા. ઩૊તાના
P a g e | 66

http://aksharnaad.com
લશારા ધણીને ઈભ઱કાબયી વાં આ ને શડીએ એબર લા઱ાની લાત કશી વં બ઱ાલી.
ગાભતયે થી અલતાં તુ યત જ સીને અ ઩ાયકા ભાણવની લાત૊ ઈ઩ય ઉબયા
ઠારલતી દે ખી ચાયણને ઠીક ન રાગયુ ં . એભાં લ઱ી એને કાને ઩ડ૊ળીએ ફં કી દીધુ ં
કે ―ક૊આ ઩ાયકા ભયદને તાયી ઄સીએ વાત દી સુ ધી ઘયની અદય ઠાં વે ર૊ !
ચાયણના અતયભાં લશે ભનુ ં શલ઴ યે ડાઆ ગયુ ં . ઩૊તાની કં કુ લયણી ચાયણી ઈ઩ય એ
ટાણે કટાણે ણખજલા ભં ડય૊; છતાં ચાયણી ત૊ ચૂ ઩ યશીને જ ફધાં લે ણ વાં બળમે
જતી. એને ઩ણ લાતની વાન ત૊ અલી ગઆ છે .
એક રદલવ ચાયણ ગામ દ૊લે છે . ચાયણીના શાથભાં લાછડ

ં છે . ઄ચાનક લાછડ


ચાયણીના શાથભાં થી લછટી ગામના અઈભાં ઩શોચયુ ં . ચાયણ ણખજમ૊. એની
ફધા રદલવની યીવ એ વભે ફશાય અલી. ચાયણીને એણે આખ૊ કાઢીને ઩ૂ છ્ુ ં
P a g e | 67

http://aksharnaad.com
:”તાયા શે તુ ને ક૊ને વં બાયી યશી છ૊?” શાથભાં ળેરાયુ ં (નોજણુ ં )શતુ ં . તે રઆને એને
વાં આના ળયીય ઩ય કાયભ૊ પશાય કમો.
ચાયણીના લાં વાભાં પટાક૊ ફ૊લમ૊. એનુ ં ભો રારચ૊઱ ફનયુ ં . થ૊ડી લાય એ
઄ફ૊ર ઉબી યશી, ઩ણ ઩છી એનાથી વશે લાયુ ં નરશ. દૂ ધના ફ૊ઘયાભાં થી
અજણ઱ બયીને અથભતા સૂ યજ વં મુ ખ ફ૊રી :”શે સૂ યજ !અજ સુ ધી ત૊ ખભી
ખાધુ ં , ઩ણ શલે ફવ ! શદ થઆ. જ૊ હુ ં ઩શલત શ૊ઉ ત૊ અને ખાતયી કયાલ૊, ડાડા
!” એભ કશીને એણે ચાયણ ઈ઩ય અજણ઱ છાં ટી. છાં ટતાં ત૊ વભ ! વભ !વભ !ક૊આ
અગાયા છં ટાણા શ૊મ તે ભ ચાયનને ય૊મ ય૊મ અગ રાગી ઄ને બં બ૊રા ઉઠયા.
બં બ૊રા ફટીને ઩ર

ટ઩કલા રાગયુ ં . ચાયણ ફે વી ગમ૊. ને શડીનાં ને ણાં નીતયલા
રાગમાં .
P a g e | 68

http://aksharnaad.com
થ૊ડા રદલવભાં ત૊ ચાયણનુ ં ળયીય વડી ગયુ ં , ર૊શી ળ૊઴ાઆ ગયુ ં . આસુ વાયતી
વાયતી ને શડી એ ગં ધાતા ળયીયની ચાકયી કયે છે . અખયે એક રદલવ એક
કં રડમાભાં રન૊ ઩૊ર કયી, અદય ઩૊તાનાસલાભીના ળયીયને વં તાડી, કં રડમ૊ ભાથા
઩ય ઈ઩ાડી વતી ને શડી એકરી ચારતી ચારતી ત઱ાજ ઩શોચી.
યાજ એબરને ખફય કશે લયાવમા. યાજએ ફશે નને ઓ઱ખી. અદયવતકાયભાં
ઓછ઩ ન યાખી; ઩યં તુ ફશે નની ઩ાવે કં રડમાની અદય શુ ં શળે ?કં રડમ૊ કે ભ એક
ઘડી ઩ણ યે ઢ૊ મૂ કતી નથી ? છાનીભાની ઓયડાભાં ફે વીને કે ભ બ૊જન કયતી
શળે?એલી ઄ને ક ળં કાઓ યાજને ઩ડી.
એકાં તે જઆને એણે ફશે નને ભનની લાત ઩ૂ છી.
P a g e | 69

http://aksharnaad.com
ફશે ને કં રડમ૊ ખ૊રીને એ ગં ધાતા ઄ને ગે ગી ગમે રા ચાયણનુ ં ળયીય ફતાવયુ ં .
એબરના ભોભાં થી શનશાવ નીક઱ી ગમ૊.
“ફ૊ન ! ફા઩ ! અ દળા ?‖
“શા ફા઩ ! ભાયા કયભ !”
“શલે કાં આ ઈ઩ામ ?”
“તે ટરા ભાટે જ તાયી ઩ાવે અલી છં.”
“પયભાલ૊.”
“ફની ળકળે ?”
P a g e | 70

http://aksharnaad.com
“કય૊ ઩ાયખુ !”
“ઈ઩ામ એક જ, બાઆ ! ફતીવરકણા ઩ુ ર

઴ના ર૊શીથી અ ળયીયને નલયાવુ ં ત૊
જ ભાય૊ ચાયણ ફે ઠ૊ થળે.”
”લાશ લાશ ! ક૊ણ છે ફતીવરકણ૊ ? શાજયકર

ં .”
“એક ત૊ તુ ં , ને ફીજ૊ તાય૊ દીકય૊ ઄ણ૊.”
“લાશ લાશ ફ૊ન ! બાગમ ભાયાં કે ભાર

ં ર

શધય અ઩ીને હુ ં તાય૊ ચૂ ડ૊ ઄ખં ડ
યાખીળ.”
તમાં ત૊ કુ ં લય ઄ણાને ખફય ઩ડી. એણે અલીને કહુ ં :”ફા઩ુ , એ ઩ુ ણમ ત૊ ભને જ
રેલા દ૊.”
P a g e | 71

http://aksharnaad.com
ફા઩ે ઩૊તાને વગે શાથે જ તયલાય ચરાલી. ઩ેટના એકના એક ઩ુ તનુ ં ભાથુ ં
લધે યુ
ુ. ચાયણીન૊ સલાભી એ ર૊શીભાં સનાન કયીને તાજ૊ થમ૊, એબરે પાણ વાટે
પાણ અ઩ીને કયજ ચૂ કવમાં .
અજ ઩ણ ઄વાં આ ને શડીન૊ ટીફ૊ ત઱ાજથી થ૊ડે અઘે ચાયણ૊ના ફાફરયમાત
ગાભ ઩ાવે ખડ૊ છે . ઄ને શ઩તા઩ુ ત એબર-઄ણ૊ નીચેના દ

શાભાં ઄ભય ફનમા છે :
વયઠાં ! કય૊ શલચાય, ફે લા઱ાભાં ક૊ લડ૊ ?
વયન૊ વો઩ણશાય, કે લાઢણશાય લખાણીએ ?
P a g e | 72

http://aksharnaad.com
[શે વ૊યઠનાભાનલી, શલચાય ત૊ કય૊. અ એબર લા઱૊ ઄ને ઄ણ૊ લા઱૊—ફે ભાં થી
ક૊ણ ચડે ?ક૊નાં લખાણ કયીએ? ઩૊તાનુ ં શળય વો઩નાય ફે ટાનાં , કે વગા દીકયાનુ ં
ભાથુ ં સલશસતે લાઢી અ઩નાય ફા઩નાં ?]




P a g e | 73

http://aksharnaad.com
17. શ૊થર
[પે ભળોમાની ક૊આ શલયર પશતભાવભી, સીતલ ઄ને ઩ુ ર

઴તલની વં ગભ-શતલે ણીવભી
ને જગતભાં ક૊આ ભશાકાવમને ળ૊બાલે તે લી અ શ૊થર ઩દણી છટાછલામા
રેખ૊ભાં કે નાટક૊ભાં અરેખાઆ ગમાં છતાં તે ની કં આક વફ઱ યે ખાઓ ઄ણદ૊યી
યશી છે . શ૊થરનુ ં એ લીવયાતુ ં લીયાં ગના઩દ ઩ુ નજીલન ભાગે છે —નાટકીમ
ળૈરીએ નરશ,઩ણ શુ દ વ૊યઠી બાલારેખન દાયા . લ઱ી, એ પે ભલીયતલની
ગાથાના વં ખમાફં ધ દ૊શાઓ ઩ણ વાં ઩ડયા છે . એન૊ ઩રયચમ ઩ણ જલત૊
કયલાન૊ ઈદે ળ છે . દ

શાઓ શભશ વ૊યઠી-કચછી લાણી ના છે .]
P a g e | 74

http://aksharnaad.com
કચછની ઠકયાત રકમ૊ય કકડાણાને ઩ાદય તં ફાળ ઢ૊ર ધડૂ કે છે . ભીઠી જબની
ળયણાઆઓ ગૂ ં જ યશી છે . ન૊ફત ગડે ડે છે .(ગગડે છે ?) ભાણ઱મે ફે ઠેરી ઠકયાણી
઩૊તાની દાવીને ઩ૂ છે છે :”છ૊કયી, અ લાજં ળેનાં ?”
“ફાઆ, જણતાં નથી? ફવ૊ ઄વલાયે ઓઢ૊ જભ અજ અઠ ભરશને ઘેય અલે છે .
એની લધાઆનાં અ લાજં . ઓઢ૊ બા-- તભાયા દે લય.”
“એભાં અટર૊ ફધ૊ ઈછયં ગ છે ?”
“ફાઆ, ઓઢ૊ ત૊ રકમ૊ય કકડાણાન૊ અતભયાભ. ઓઢ૊ ત૊ ળં કયન૊ ગણ કશે લામ.
એની નાડી ધ૊મે અડાં બાં ગે . ઄ને ર઩ ત૊ જણે ઄શનર

દનાં .”
“કાં થી નીક઱ળે ?”
P a g e | 75

http://aksharnaad.com
“અખી ઄વલાયી અ઩ણા ભ૊‖ર નીચેથી નીક઱ળે.”
“ભને એભાં થી ઓઢ૊ દે ખાડજ.”
઄વલાયી લાજતે ગાજતે શારી અલે છે . ડે રીએ ડે રીએ રકમ૊ય કકડાણાની ફે‖ન-
દીકયીઓ કં કુ -ચ૊ખા છાં ટીને ઓઢા જભનાં ઓલાયણાં રે છે ઄ને વ૊઱ ળણગાય
વજને ગ૊ખભાં ફે ઠેરી જ

લાન ભીણરદે અઘેથી કે વયી શવિશ જલી શનભા઱
આખરડીઓલા઱ા દે લયને બા઱ી બા઱ીને ળી ગશત બ૊ગલી યશી છે !
ઓઢે ફગતય બીરડમાં , વ૊નાજ કરડમાં ,
ભીન઱દે કે ભામરાં , શૈડાં શરફણરમાં .
P a g e | 76

http://aksharnaad.com
[શે ભની કડીઓ બીડે રા ફખતયભાં ળ૊બત૊ જ

લાન જ૊દ૊ બા઱ીને બ૊જઆનાં શૈમાં
શારી ગમાં ]
“લાશ ઓઢ૊ !લાશ ઓઢ૊ !લાશ ઓઢ૊ !‖ એલાં લે ણ એનાથી ફ૊રાઆ ગમાં . વાભૈ યુ ં
ગઢભાં ગયુ ં .
પબાતને ઩શ૊યે જદ

લં ળી જડે જઓન૊ દામય૊ જમમ૊ છે . વે થા ઩ાડે રી કા઱ી કા઱ી
દાઢીઓ જડે જઓને ભ૊ઢે ળ૊બી યશી છે . કસુ ં ફાની છાકભછ૊઱ ઉડી યશી છે .
ઓઢ૊ જભ ઩૊તાની મુ વાપયીનાં લણા ન૊ કયે છે . દે ળદે ળના નલા વભાચાય કશે લા-
વાં બ઱લાભાં બાઆ ગયકાલ છે . ઩૊તાનાં શૂ યાતનની લાત૊ લણા લતા ઓઢાની


લાની એનામુ ખની ચાભડી ઈ઩ય ચૂ ભકીઓ રઆ યશી છે તમાં ત૊ ફાનડી અલી :
“ફા઩ુ , ઓઢા જભને ભાયાં ફાઆ વં બાયે છે .”
P a g e | 77

http://aksharnaad.com
“શા, શા, ઓઢા, ફા઩, જઆ અલ. તુ ં ને તાયી નલી બ૊જઆ ત૊ શજ

ભળમાં મે
નથી.”એભ કશીને બુ ઢા જભ શ૊થીએ ઓઢાને ભીણરદે ને ઓયડે ભ૊કલમ૊.
લા઱ે લા઱ે ભ૊તી ઠાં વીને ભીણરદે લાટ જ

એ છે . આખભાં કાજ઱ ચ઱કાયા કયે છે .
કાને , કં ઠે , ભુ જ ઈ઩ય ઄ને કાં ડે અફયણ શીડ૊઱ે છે . ભ૊ટા ભરશ઩શતને ભાયલા
જણે કાભદે લે વે ના વજ છે .
ઓઢે કે વરયમાં ઩ેરયમાં , આગણ ઈજય૊,
દીઠ૊ દે યજ૊ ભો તડે , સૂ ય શથમ૊ કાય૊.
[કે વરયમા ઩૊ળાકભાં ળ૊બત૊ દે લય દાખર થમ૊ તમાં ત૊ ઓયડે ઄જલા઱ાં છલામાં .
દે યનુ ં ભ૊ઢ

ં દે ખાતાં સૂ યજ ઝાં ખ૊ ઩ડય૊.]
P a g e | 78

http://aksharnaad.com
ઓઢે કે વરયમા ઩ેરયમાં , ભાથે ફં ધમ૊ ભ૊ડ,
દે યબ૊જઆ અ઩ણે, ભણ઱યુ ં વયખી જ૊ડ.
[અશાશા ! શલધાતાએ ત૊ ભાયી ઄ને ઓઢાની જ જ૊ડી વયજ ઩ણ ભાયાં ભાલતય
ભૂ લમાં ]
“ભાતાજ ! ભાયા જલતયની જનકીજ !તભે ભાયા ભ૊ટાબાઆના કુ ઱ઈજ઱ણ બરે
અવમાં ,” એભ કશીને રખભણજશત જલા ઓઢાએ ભાથુ ં નભાવયુ ં .
“શાં , શાં , શાં , ઓઢા જભ યે ‖લા દ૊,”એભ કશી બ૊જઆ દ૊ડી, શાથ ઝારીને દે લયને
ઢ૊ણરમા ઈ઩ય ફે વાડલા ભાં ડી--
ઓઢા ભ લે ઈફયે , શી ઩રં ગ શ઩મ૊,
P a g e | 79

http://aksharnaad.com
અધી યાતજ ઉરઠમાં , ઓઢ૊ માદ ઄મ૊.
[એ ઓઢા જભ, તુ ં વાં બમો ઄ને ઄ધયાતની ભાયી નીદય ઉડી ગઆ છે . થ૊ડા
઩ાણીભાં ભાછલુ ં પપડે તે ભ પપડી યશી છં . અલ, ઩રં ગે ફેવ. ફીજ લાત ભે રી
દે .]
ઓઢ૊ બ૊જઆની આખ ઓ઱ખી ગમ૊. દે લતા ઄ડય૊ શ૊મ ને જભ ભાનલી ચભકે
એભ ચભકીને ઓઢ૊ અઘ૊ ઉબ૊ યહ૊. “઄યે !઄યે , બાબી !”
શી ઩રં ગ શ૊થી શીજ૊, શ૊થી મુ ં જ૊ બા,
તે જ તુ ં ઘયલાયી શથમે, શથમે ઄વાં જ ભા,
P a g e | 80

http://aksharnaad.com
[તાયા બયથાય શ૊થીન૊ અ ઩રં ગ છે . ઄ને શ૊થી ત૊ ભાય૊ બાઆ, એની તુ ં
ઘયલા઱ી.઄યે , બાબી, તુ ં ત૊ ભાયે ભાતાના ઠેકાણે .]
ચોદ લયવ ને ચાય,ઓઢા ઄વાં કે શથમાં ,
નજય ખણી શનશાય, શૈડાં ન યમે શાકલમાં .
[બાબી ફ૊રી :ભને ઄ઢાય જ લ઴ા થમાં છે . નજય ત૊ કય. ભાર

ં શૈયુ ં શાકલયુ ં યશે તુ ં
નથી.]
ગા ગ૊યણી ગ૊તયજ, બામાશંદી બજ,
એતાં લાનાં તજએ, ખાદ૊ભાં મ ઄ખજ.
P a g e | 81

http://aksharnaad.com
[ઓઢે કહુ ં :એક ત૊ ગામ, ફીજ ગ૊યાણી, તીજ વગ૊તી ઄ને ચ૊થી બાઆની સી,
એ ચાયે મ ઄ખાજ કશે લામ.]
ઓઢ૊ ઩ાછ૊ લળમ૊. ઄ગગનની ઝા઱ જલી બ૊જઆ અડી પયી. ફાહુ ઩શ૊઱ા
કમાા ,ઓઢાએ શાથ જ૊ડીને કહુ ં કે--
ન હુ લ યે ન શથમે, ન કઢ એડી ગાર.
કચ૊ રાગે કુ રકે , કે ડ૊ ભે રડમાં ભાર.
[એ બાબી, એ ન ફને, એ લાત છ૊ડી દે . કુ ઱ને ખ૊ટ ફે વે.]
”ઓઢા, ઓઢા, યશે લા દે , ભાની જ , નીકય--
P a g e | 82

http://aksharnaad.com
ઈઢા થીને દ

:ણખમ૊, ઝં ઝ૊ થીને દૂ ય,
છં ડાઆવ કે ય૊કકડ૊, લે દ૊ ઩ાણીજ ઩ૂ ય.
[દ

:ખી થઆ જઆળ. કે યાકકડાના વીભાડા છાં ડલા ઩ડળે. ઩ાણીના ઩ૂ યભાં રાકડ


તણામ એભ ફદનાભ થઆ નીક઱વુ ં ઩ડળે.]
ફ૊લમા લગય ઓઢ૊ ચારી નીકળમ૊. ભીણરદે બોઠી ઩ડીને થં બી ગઆ.
“઄યે યાણી ! અ ભ૊‖રભાં દીલા કાં ન ભ઱ે ? અ ઘ૊ય અધાર

ં કે ભ?”
તભે ટૂ ટમૂ ટ ખાટકીભાં ળીદ ઩ડયાં ? ને અ લૂ ગડાં ણચયામે રાં કે ભ?‖
આસૂ ડાં ઩ાડીને યાણી ફ૊રી :”તભાયા બાઆનાં ઩યાકભ !”
P a g e | 83

http://aksharnaad.com
“ભાય૊ રખભણ જશત ! ભાય૊ ઓઢ૊ ?”
“ઠાક૊ય, ભને ઄પીણ ભગાલી અ઩૊. ઘ૊઱ીને ઩ી જઉ . તભાયા રખભણજશતને
જ઱લજ૊ ખુ ળીથી. તભાયા યાજભશે રભાં યજ઩ૂ તાણી નરશ યશી ળકે .”
બુ ઢ૊ શ૊થી સીચરયતને લળ થઆ ગમ૊. વલાય ઩ડ્ુ ં તમાં કા઱૊ જં બુ ભ૊ય ઘ૊ડ૊
઄ને કા઱૊ ઩૊ળાક ઓઢાની ડે રીએ શજય છે .
દે ળલટાની તૈ માયી કયતાં ઓઢાને ભીણરદે એ પયીલાય કશે લયાવયુ ં :
ભાને મુ ં જ લેણ,(ત૊)લે‖તા રદા લારયમાં ,
શથમે ઄વાં જ૊ વેણ, ત૊ તજ ભથથે ઘ૊રયમાં .
P a g e | 84

http://aksharnaad.com
[શજ

ભાયાં લે ણ ભાન, ત૊ તાયા લશે તા ઈચા઱ાને ઩ાછા લાળં , જ૊ ભાય૊ શપમતભ
થા, ત૊ તાયા ભાથે હુ ં ઘ૊઱ી જઉ]
શભમા બયીને ભાર, ઓધે ઈચાયા બમાા ,
ખીયા, તો જ

લાય, વ૊ વ૊ વરામુ ં વજણાં .
[ઊટને ભાથે ઩૊તાની ઘયલખયી નાખી, કા઱૊ ઩૊ળાક ઩શે યી, કા઱ે ઘ૊ડે વલાય
થઆ, ઩૊તાના ફવ૊ ઄વલાયને રઆને ઓઢ૊ દે ળલટે ચારી નીકળમ૊ ઄ને રકમ૊ય
કકડાણાના ખીયા નાભના ડ

ં ગયની શલદામ રેતાં ઓઢાએ ઈચચાય કમો કે , શે બાઆ
ખીય, શે ભાયા સલજન, તને અજ વ૊ વ૊ વરાભ૊ કર

ં છં .]
ખીયાં , તો જ

લાય, વ૊વ૊ વરામુ ં વ઩યી,
P a g e | 85

http://aksharnaad.com
તુ ં નલરખ૊ શાય, ઓઢાને શલવારયમ૊.
઩૊તાના ભશળમાઆ લીવ઱દે લ લઘેરાની યાજધાની ઩ીયાણા ઩ાટણ (ધ૊઱કા)ની
અદય અલીને ઓઢે અળય૊ રીધ૊ છે . એક રદલવ ફને બાઆઓ ખાલા ફે ઠા છે .
બ૊જનની થા઱ી અલીને ફટકુ ં બાં ગીને લીવ઱દે લે શનવાવ૊ ભે લમ૊.
ખાલા ફે ઠ૊ ખેણ, લીવ઱ે શનવાવ૊ લમ૊,
લડ૊ ભથથે લે ણ, ણફમ૊ ફાં બણણમા તણ૊
“ ઄યે શે બાઆ લીવ઱દે લ ! ઄નદે લતાને ભાથે ફેવીને ઊડ૊ શનવાવ૊ કાં નાખમ૊
?એલડાં ફધાં તે ળાં ગુ પત દ

:ખ છે તાયે , ફે રી ?” ઓઢાએ બાઆને ઩ૂ છ્ુ ં .
P a g e | 86

http://aksharnaad.com
લીવ઱દે લે જલાફ દીધ૊ કે “શે ફે રી, ફાં બણણમા ફાદળાશના ભે‖ણાં ભાયે ભાથે
યાત-રદલવ ખટકા કયે છે નગયવભ૊આની વાતલીસુ ં વાં ઢય૊ જમાં સુ ધી હુ ં ન કાઢી
અવુ ં , તમાં સુ ધી હુ ં ઄નાજ નથી ખાત૊, ધૂ ઱ પાકુ ં છં.”
”ફાં બણણમાની વાં ઢ્ુ ં ?ઓશ૊, ઩ાયકયની ધયતી ત૊ ભાયા ઩ગ ત઱ે ઘવાઆ ગઆ.
઩રકાયાભાં વાં ઢ્ુ ં લા઱ીને શાજય કર

ં છં . ભાયા ફવ૊ જણ ફે ઠા ફે ઠા તાયા ય૊ટરા
ચાલે છે , એને શક કયી અવુ ં .”એભ કશીને કટક રઆને ઉ઩ડય૊
ઓઢે વયલય ઩ાય, નજય ખણી શનમારયયુ ં ,
એક અલે ઄વલાય, નીર૊ ને જ૊ પર

રકમ૊.
P a g e | 87

http://aksharnaad.com
એક ત઱ાલડીને અયે ઓઢ૊ જભ તડકા ગા઱લા ફે ઠેર છે . લામયાભાં લૂ લયવે
છે . શયણાં નાં ભાથાં પાટે એલી લયા઱ ધયતીભાં થી નીક઱ે છે . એભાં આખ૊ ભાં ડીને
ઓઢે જ૊યુ ં ત૊ તડકાભાં એક ઘ૊ડે વલાય ચાલમ૊ અલે છે . અવભાનને ભા઩ત૊
એન૊ બાર૊ યભત૊ અલે છે . રીરી ધજ પયકે છે . ઄વલાયના અગ ઈ઩યનુ ં કવે લુ ં
ફખતય ઝ઱કાયા કયતુ ં અલે છે . કૂ કડાની ગયદન જવુ ં ઘ૊ડાનુ ં કાં ધ, ભાથે ફે ઠેર
઄વલાય, ઄ને ઘ૊ડાના ઩ૂ ં છડાન૊ ઉડત૊ ઝં ડ૊, એભ એક ઄વલાય, તણ-તણ
઄વલાય૊ દે ખાડત૊ અલે છે . વીભાડા ઈ઩ય જણે ફીજ૊ સૂ યજ ઉગમ૊ !
ઓઢાના ઄વલાય ભાં શ૊ભાં શી લશે ચણ કયલા ભં ડયા : “બાઆ, આ મુ વાપયન૊ ઘ૊ડ૊
ભાય૊ !”---“ઘ૊ડાન૊ ચાયજભ૊ ભાય૊ !”--- “઄વલાયનુ ં ફખતય ભાર

ં ! -- અદભીન૊
઩૊ળાક ભાય૊ !”
P a g e | 88

http://aksharnaad.com
વાભે ઩ા઱ે ઩૊તાના ઘ૊ડાને ઩ાણી ઩ાત૊ ઄વલાય અ લૂ ં ટાયાઓની લાત૊
કાન૊કાન વાં બ઱ી યહ૊ છે . ભયક ભયક શવે છે . જયાક ઩યચ૊ ત૊ દે ખાડ

ં , એભ
શલચાયીને એણે ઘ૊ડાને તં ગ તાણમ૊. એલ૊ તં ગ તાણમ૊ કે--
તે જ ત૊ળમે તાજલે, જભ ફજયે ફકાર,
ભામો કે ન૊ નૈ ભયે , ગાં ડી ભ કૂ જમ૊ ગાર.
જભ લે ઩ાયી તાજવુ ં ઊચુ ં કયે તે ભ ઘ૊ડાને ત૊઱ી રીધ૊ !એ જ૊આને ઓઢ૊
ફ૊લમ૊, “એ યજ઩ૂ ત૊ ! ચીથયાં પાડ૊ ભા; અભ ત૊ જ

ઓ !ડ

ં ગયા જલડા ઘ૊ડાને
જણે તં ગ ઊચ૊ ઈ઩ાડી રીધ૊, એલા જ૊યાલય અદભી ક૊આન૊ ભામો ભયે નરશ.
઄ને જ૊યાલય ન શ૊ત ત૊ એકરલામ૊ નીક઱ત નરશ. એને લૂ ં ટલાની ગાં ડી લાત૊
છ૊ડી દ૊.”
P a g e | 89

http://aksharnaad.com
તમાં ત૊ ઄વલાય રગ૊રગ અલી ઩શોચમ૊. ભ૊ઢે ભ૊વરયયુ ં ફાં ધયુ ં છે , મૂ છન૊
દ૊ય૊મ શજ

ફટય૊ નથી, ઘૂ ભતા ઩ાયે લાના જલી યાતી આખ ઝગે છે , બમભયની
કભાન૊ ખેચાઆને બે ઱ી થઆ ગઆ છે , ભીટ ભં ડામ નરશ એલ૊ રડ૊ ઄ને કયડ૊


લાન નજક અલી ઉબ૊.
઄શાશાશા ! ઓઢા જભના અતયભાં ટાઢ૊ ળેયડ૊ ઩ડી ગમ૊.વાશે ફધણીએ વં વાયભાં
શુ ં ર઩ વયજયુ ં છે ! ને અલડી ઄લસથાએ ઄ને અલે લેળે અ લીય ઩ુ ર

઴ ફીજ
કાં જમ? ક૊આક ગઢને ગ૊ખે લાટ જ૊તી મૃ ગને ની ને ભ઱લા જત૊ શ૊મ, ને કાં
ભ઱ીને ઩ાછ૊ લ઱ત૊ શ૊મ, એલા દીદાય છે . વગ૊ બાઆ શ૊મ, ફા઱઩ણન૊ બે ર

ફં ધ
શ૊મ, એવુ ં શે ત ભાયા કરેજભાં અજ કાં ઉગે ?
P a g e | 90

http://aksharnaad.com
“કાં યજ઩ૂ ત૊ !” વલાયે ઩ડકાય દીધ૊:”ભને લૂ ં ટલ૊ છે ને તભાયે ?શૂ યલીય૊, એભાં
કાં બોઠા ઩ડ૊ ?કાં ઄કે ક જણ અલી જઓ, ને કાં વહુ વાથે ઉતય૊; જ૊ય શ૊મ
ત૊ ભાયાં લૂ ગડાં ઘયે ણાં આચકી લમ૊.”
યજ઩ૂ ત૊ એકફીજની વાભે જ૊લા રાગમા. શવીને ઓઢ૊ ફ૊લમ૊: “ભાપ કય૊, ભાયા
બાઆ, ભનભાં કાં આ અણળ૊ ભા. ભાયા યજ઩ૂ ત૊એ ભૂ ર કયી. ઉતય૊, ફા, કસુ ં ફ૊
રેલા ત૊ ઉતય૊.”
“ના, ના, એભ ભાયાથી ન ઉતયામ. તભ વયખા શૂ યલીયના દામયાભાં હુ ં કે ભ
ળ૊ભુ ં ?઄યે દામયાના બાઆઓ, અભ જ

ઓ. અ ખીજડાનુ ં ઝાડ જ૊યુ ં ? એના થડભાં
હુ ં તીય નાખુ ં . તભે એને ખેચી કાઢ૊ એટરે ફવ. ફાકીનુ ં ફધુ ં તભાર

ં !”
P a g e | 91

http://aksharnaad.com
એભ કશી ઄વલાયે ખબે થી ધનુ ષમની કભાન ઈતાયી. તણવ૊ ને વાઠ તીયન૊
બાથ૊ બમો છે એભાં થી એક તીય તાણીને કભાન ઈ઩ય ચડાવયુ ં . ઘ૊ડાના ઩ેગડા
ઈ઩ય ઉબ૊ થઆ ગમ૊. કાન સુ ધી ઩ણછ ખેચીને તીય છ૊ડ્ુ ં . શલાભાં ગાજતુ ં જતુ ં
તીય આખના ઩રકાયા બે ગુ ં ત૊ ખીજડાના થડભાં ખૂ ં તી ગયુ ં . પકત તીયની રાકડી
ચાય આગ઱ ફશાય યશી.
યજ઩ૂ ત૊ના શાવ ઊચે ચડી ગમા. ઓઢ૊ જભ ઄વલાયના ભો વાભે જ૊આને ફરેર
છાતીએ ફ૊રી ઉઠય૊: “લાશ ફાણાલ઱ી ! લાશ ધનુ ધાા યી ! લાશ યે તાયી જને તા !
ધનમબાગમ તાયાં લાયણાં રેનાયી યજ઩ૂ તાણીનાં ! લાશ યજ઩ૂ તડા !”
ઝાડે ઘાલ ન ઝીણરમ૊, ધયતી ન ઝીરે બાય,
નૈ કા઱ા ભથથાજ૊ ભાનલી, અદયજ૊ ઄લતાય.
P a g e | 92

http://aksharnaad.com
[અ ઝાડે ઩ણ જન૊ ઘા ન ઝીલમ૊ ઄ને ધયતી જન૊ બાય ન ઝીલમાથી ઩ગ નીચે
કડાકા કયે છે , એ ઩ુ ર

઴ કા઱ા ભાથાન૊ ભાનલી નરશ, ઩ણ વાચ૊વાચ આનદન૊
઄લતાય દીવે છે .]
઄વલાયે શાકર દીધી.: “ઠાક૊ય૊ !ઉઠ૊, ક૊આક જઆને એ તીય ખેચી રાલ૊ ત૊ ઩ણ
હુ ં વયવાભાન વો઩ી દઉ.”
યજ઩ૂ ત૊ ઉઠયા, ચાય આગ઱ની રાકડી ખેચલા ભં ડયા ઩ણ તીય ચવ દે તુ ં નથી.
“જ

લાન૊, ઈતાલ઱ા થાઓ ભા. પયીને ફ઱ લા઩ય૊.”
P a g e | 93

http://aksharnaad.com
઩ણ ઓઢાના મ૊દા ળયભાઆ ગમા એટરે ઄વલાય ઩૊તે ચાલમ૊. જઆને તીય
તાણયુ ં . જભ ભાખણના શ઩િડાભાં થી ભ૊લા઱૊ ખેચામ તે ભ તીય ખીજડાભાં થી ખેચાઆ
અવયુ ં .
઄જણમા ઩યદે ળીનાં એક ઩છી એક શૂ યાતન જ૊આ જ૊આને ઓઢાને ર૊શી ચડતુ ં
જમ છે . ઩૊તાન૊ નાને ય૊ બાઆ ઩યાકભ દાખલત૊ શ૊મ તેભ ઓઢ૊ ઓછ૊ ઓછ૊
થઆ યહ૊ છે . ઓઢ૊ ઉઠય૊. ફાલડ

ં ઝારીને ઄વલાયને ઘ૊ડે થી ઈતાયી રીધ૊.
ઘ૊ડાના ઘાશવમા ઩ાથમાા શતા, તે ની ઈ઩ય ફે વાડીને પેભબીની નજયે ઓઢાએ
઩ૂ છ્ુ ં :
ઓઢ૊ મુ ખથી અખલે, જણાં ત૊જ જત,
નાભ ત૊ શ૊થી નગાભય૊, વાં ગણ મુ ં જ૊ તાત.
P a g e | 94

http://aksharnaad.com
”ફે રીડા !તભાર

ં નાભ, ઠાભ, ઠેકાણુ ં ત૊ કશ૊.”
”ભાર

ં નાભ શ૊થી નગાભય૊. વાં ગણ નગાભય૊ ભાય૊ ફા઩ થામ. ભાર

ં હુ રાભણુ ં
નાભ એકરભલર.”
“એકરભલર!” નાભ રેતાં ત૊ ઓઢાનાં ગર૊પાં જણે બયાઆ ગમાં : “ભીઠ

ં નાભ
!બાયી ભીઠ

ં નાભ ! ળ૊બીતુ ં નાભ !”
“઄ને તભાર

ં નાભ, ફે રી ?”એકરભલરે ઩ૂ છ્ુ ં .
“ભને ઓઢ૊ જભ કશે છે .”
P a g e | 95

http://aksharnaad.com
“અ શા શા શા ! ઓઢ૊ જભ તભે ઩૊તે ? ઓઢ૊ રકમ૊યન૊ કશે લામ છે એ ઩ં ડે ?
બાબીએ દે ળલટ૊ દે લામો એ કચછભાં ઄ભે જણયુ ં શતુ ં . ઩ણ કાયણ શુ ં ફનયુ ં ‖તુ ં ,
ઓઢા જભ ?”
“કાં આ નરશ, ફે રી ! એ લાત કશે લયાલ૊ ભા. શ૊મ, ભાટીના ભાનલી છીએ, ભૂ લમાં
શશુ ં .”
“ના, ના, ઓઢા જભ ! શનુ ભાનજશત જલ૊ ઓઢ૊ એવુ ં ગ૊થુ ં ખામ નરશ. કચછન૊
ત૊ ઩ા઩ીભાં ઩ા઩ી ભાણવ ઩ણ એવુ ં ભાને નરશ.”
“ફે રી ! અ઩ણે ઩યદે ળી ઩ં ખીડાં કશે લાઆએ. કયભવં જ૊ગે બે઱ા ભળમાં . શજ ત૊
આખ૊ની જ ઓ઱ખાણ કશે લામ. ફે ઘડીની રેણાદે ણી લૂ ં ટી રઆએ, જ

દાઆની
P a g e | 96

http://aksharnaad.com
ઘડી ભાથે ઉબી છે . કરેજં ઈઘાડીને લાત૊ કયલા જટર૊ લખત નથી. ભાટે ભે ર૊
એ લાતને . અલ૊ કસુ ં ફ૊ શ઩મે .”
ઓઢાએ ને એકરભલરે વાભવાભી અજણર બયી. એકફીજને ગ઱ાના વ૊ગં દ
અ઩ીને ઄ભર શ઩લયાવમાં . ઩ીતાં ઩ીતાં થાકતા નથી. શાથ ઠેરતાં જલ શારત૊
નથી. કસુ ં ફાની અજણરઓભાં એક ફીજનાં અતય યે ડાઆ ગમાં છે . ઄ભર અજ
઄મૃ તના ઘૂ ં ટડા જવુ ં રાગે છે . જભ--
મૂ ં ભન રાગી તુ ં ભનાં રાગી મૂ ં .
લૂ ણ લળં ભમાં ઩ાણીએ, ઩ાણી લળં ભમાં લૂ ણ.
P a g e | 97

http://aksharnaad.com
જણે લૂ ણ-઩ાણી ઓગ઱ીને એકયવ થઆ જમ તે લાં વભવાભાં અતય ઩ણ
એકાકાય થઆ ગમાં . મુ ખે ઝાઝં ફ૊રાતુ ં નથી. ઓઢ૊ શલચાય કયે છે કે ―શે રકસભત !
અ ફવ૊ને ફદરે એકર૊ એકરભલર જ ભાયી વં ગાથે ચડય૊ શ૊મ, ત૊
અબજભીનના કડાં એક કયી નાખતાં ળી લાય ?‖
એકરભલરે ઩ૂ છ્ુ ં :”ઓઢા જભ, કે ણી ક૊ય જળ૊ ?”
“બાઆ નગયવભ૊આનાં ફાં બણણમા ફાદળાશની વાં ધયુ ં કાઢલા, કે ભ કે , એ કાયણે
઩ીયાણા ઩ાટણન૊ ધણી ભાય૊ ભશળમાઆ લીવ઱દે લ ઩૊તાની થા઱ીભાં ચ઩ટી ધૂ ઱
નાખીને ધાન ખામ છે . ઩ણ તભે કાં ઩ધાય૊ છ૊ ?
એકરભલરે ભ૊ઢ

ં ભરકાવયુ ં :”ફે રી, એક જ ઩ં થે—એક જ કાભે .”
P a g e | 98

http://aksharnaad.com
“ઓશ૊શ૊ ! બાયે ભજન૊ જ૊ગ; ઩ણ તભે ક૊ની વાર

ચડયા છ૊?”
“ઓઢા જભ ! કનયા ડ

ંગયની ગુ ં જભાં ઄ભાયાં યશે ઠાણ છે . ફા઩ુ ભ૊તની વજઆભાં
઩ડયા. છે લરી ઘડીએ જલ નીક઱ત૊ નશ૊ત૊. એને ભાથેમ બાં બણણમાના લે ય શતાં .
ફાં બણણમાની વાં ઢય૊ રાલલાની પશતજા ઄ધૂ યી યશે તી શતી, એટરે ફા઩ુ ન૊ જલ
ટૂ ં ઩ાત૊ શત૊. ભે ઩ાણી ભે લયુ ં ઄ને ફા઩ુ ને વદગશત દીધી.”
“એકરભલર બાઆ ! અ઩ણે ફે મ વાથે ચડીએ ત૊ ?”
“ઓઢા જભ; વાથે ચડીએ, ઩ણ ભાય૊ કયાય જણ૊ છ૊ ? ભશે નત ઄ને કભાણી
ફે મભાં વયખ૊ બાગ ઄યધભાં તભે ફધા ઄ને ઄યધભાં હુ ં એકર૊, છે કબૂ ર ?”
ઓઢ૊ કબૂ ર થમ૊. ઩ણ ઓઢાના યજ઩ૂ ત૊ યાઆતુ ં ભે ઱લલા ભં ડયા.
P a g e | 99

http://aksharnaad.com
઩ડખ૊઩ડખ ઘ૊ડા યાખીને ફેમ બે ર

ફં ધ શાલમા જમ છે . ઩ાયકયની ધયતીના
તયણે તયણાને જણે કે એકરભલર ઓ઱ખત૊ શ૊મ તે ભ ઝાડલાં , દે લસથાન૊,
નદીના઱ાં ઄ને ગઢકાં ગયાનાં નાભ રઆ રઆ ઓઢાને શોળે શોળે ઓ઱ખાલત૊ જમ
છે . ફેમ ઘ૊ડા ઩ણ એકફીજનાં ભો ઄ડકાડતા, નટલાની જભ નાચ કયતા કયતા,
નખયાં ખ૊ય ડાફા નાખતા ચાલમા જમ છે .
ફયાફય યાતને ચ૊થે ઩શ૊યે નગયવભ૊આને ગઢે ઩શોચમા. એ ક૊ટભાં વાતલીવ
વાં ધમ૊ ઩ુ યામ છે . દે લ઱ના થં બ જલા ઩ગલા઱ી,યે ળભ જલી સુ ં લા઱ી ર

ં લાટીલા઱ી,
઩લનલે ગી ઄ને ભનલેગી--એલી ઄વર થ઱ની વાતલીવ વાં ઢય૊ ત૊ ફાં બણણમા
ફાદળાશનાં વાચાં વલા-રખાં ભ૊તી જલી છે .યાત૊યાત ઩ચાવ-઩ચાવ ગાઈની
ભજર ખેચીને એ ઩ં ણખણી જલી વાં ઢય૊
P a g e | 100

http://aksharnaad.com
ફાં બણણમાને ઘેય લૂ ં ટન૊ ભાર ઩શોચાડે છે . એન૊ ચ૊કીદાય રરડમ૊ યફાયી શ૊મ
તમાં રગી ઘાણીને (ઊટના તફે રાને ―ધાણી‖ કશે છે ) ફાયણે ચડલાનીમે ક૊ની
ભગદૂ ય ? રરડમાન૊ ગ૊ફ૊ જની ખ૊઩યી ઈ઩ય ઩ડે એના ભાથાભાં કાછરાં થઆને
ઉડી ઩ડે . ઩ણ અજ ધાણી ઈ઩ય રરડમ૊ નથી. ફીજ ચ૊કીદાય૊ની આખ ભ઱ી
ગઆ છે .
એકરભલર ફ૊લમ૊ :”બાઆ ઠાક૊ય૊, ફ૊ર૊, કાં ત૊ હુ ં ધાનીન૊ ઝાં ઩૊ ત૊ડ

ં ઄ને તભે
વાં ઢય૊ શાં કીને બાગ૊, કાં ત૊ તભે ઝાં ઩૊ ત૊ડ૊ ત૊ હુ ં વાં ઢય૊ રઆ જઉ.”
”એકરભલર, તભે ઝાં ઩૊ ત૊ડ૊, ઄ભે વાં ઢય૊ ફશાય કાઢશુ ં .”
યજ઩ૂ ત૊એ એકફીજની વાભે આખ૊ના શભચકાયા કયીને જલાફ દીધ૊.
P a g e | 101

http://aksharnaad.com
એકરભલર શાલમ૊. ઝાં ઩ાની નીચે જગમા શતી. શે ઠ઱ ઩ેવીને એકરભલરે ઩૊તાની
઩ીઠ બયાલી, ધીયે ધીયે જ૊ય કયુ
ુ. ઝાડના થડન૊ ત૊શતિ ગ ઝાં ઩૊ ધયતીભાં થી
ઊચકાલી નાખીને અઘે પગાલી દીધ૊.
યજ઩ૂ ત૊ દ૊ડયા વાં ઢય૊ કાઢલા, ઩ણ વાં ઢય૊ નીક઱તી નથી. ગર૊પાં ફરાલીને
ગાં ગયતી ગાં ગયતી વાં ધમ૊ અડી઄લ઱ી દ૊ડે છે . યજ઩ૂ ત૊નાં ભાથાં ને ફટકાં
બયલા ડાચાં પાડે છે . એકરભલર ઉબ૊ ઉબ૊ યજ઩ૂ ત૊નુ ં ઩ાણી ભા઩ે છે .
તમાં ચ૊કીદાય જગમા. શાકરા-઩ડકાયા ગાજ ઉઠયા. ફાં બણણમાના ગઢભાં બૂ ભ
઩ડી કે ―ચ૊ય !વાં ઢ્ુ ં ના ચ૊ય !‖નગાયાને ભાથે ધોવા ઩ડયા. ઄ને યજ઩ૂ ત૊એ કામય
થઆને કયગયલા ભાં ડ્ુ ં : “એકરભલરબાઆ, શલે ઄ભાયી અફર તાયા શાથભાં .... ”
P a g e | 102

http://aksharnaad.com
“ફવ, દયફાય૊ ! શૂ યાતન લા઩યી રીધુ ં ?વાં ઢય૊ રેલા અલતાં ઩શે રાં આરભ ત૊
જણલ૊‖ત૊ !” એભ કશીને એકરભલરે બાથાભાં થી તીય તાણયુ ં . એક વાં ઢયના
ડે ફાભાં ઩ય૊લી દીધુ ં . ર૊શીની ધાય થઆ તે ભાં ઩૊તાની ઩છે ડી રઆને બીજલી.
બારા ઈ઩ય ર૊રશમા઱ી ઩છે ડી ચઢાલી એક વાં ઢયને સૂ ં ઘાડી ઄ને ઩છે ડી
પયપયાલત૊ ઩૊તે ફશાય બાગમ૊.
ર૊શીની ગં ધે ગં ધે વાતે લીવ વાં ઢય૊એ દ૊ટ દીધી. ભ૊ખયે ર૊રશમા઱ા લૂ ગડાને
બારા ઈ઩ય પયકાલત૊ એકરભલર દ૊ડય૊ જમ છે ઄ને લાં વે એક
વ૊ને ચારીવ વાં ઢય૊ ગાં ગયતી અલે છે .
“લાશ એકરભલર ! લાશ એકરભલર ! લાશ ફે રીડા !” એભ ઓઢ૊ બરકાયા દે ત૊
અલે છે .
P a g e | 103

http://aksharnaad.com
તમાં ત૊ સૂ યજ ઉગમ૊. લાં વે જ

એ છે ત૊ દે કાયા ફ૊રતા અલે છે . ધયતી ધણે ણી
યશી છે . અબભાં દઁ ઄યી ચડી શ૊મ તે ભ ફાં બણણમાની લશાય લશી અલે છે .
એકરભલલફ૊લમ૊ :“યજ઩ૂ ત૊ ! કાં ત૊ તભે વાં ઢય૊ને રઆ બાગી છટ૊, ને કાં અ
લાયને ય૊ક૊.”
યજ઩ૂ ત૊ કશે : “બાઆ ! તભે લાયને ય૊ક૊. ઄ભે વાં ઢય૊ને રઆ જઆને વયખા બાગ
઩ાડી યાખશુ ં !”
એકરભલરના શાથભાં થી ર૊રશમા઱ા લૂ ગડાન૊ ને જ૊ રઆ યજ઩ૂ ત૊ શારી નીકળમા.
઩ા઱ે રી ગામ૊ની ઩ેઠે વાતે લીવ વાં ધમ૊ લાં વે દ૊ડી અલે છે . ઩૊તાના ર૊શીની
ઘાણ એને એલી ભીઠી રાગે છે .
P a g e | 104

http://aksharnaad.com
“ઓઢા જભ ! તભે મ બાગ૊. ળીદ ઉબા છ૊ ? ભાયી ઩ાછ઱ ભ૊ટ

કટક અલે છે ,
તભે ફચી છટ૊.” એકરભલર ફ૊લમ૊.
“ફે રી, ક૊ના વાર

ફચી છટ

ં ? ક૊આન૊ ચૂ ડ૊ બાં ગલાન૊ નથી.”
“઄યે , ક૊આક ણફચાયી યાશ જ૊તી શળે.”
“ક૊આ ન ભ઱ે , ફે રી ! વં વાયભાં કાં મ ભામા રગાડી નથી.”
એભ ભ૊તના ડાચાભાં ઉબા ઉબા ફે મ જ

લાન૊ ભીઠી ભીઠી ભશકયીઓ કયી યહા
છે . એકરભલરે ઘ૊ડા ઈ઩યથી ઩રાણ ઈતાયી, વાભાન અડ૊ ઄લ઱૊ નાખી,
ઘ૊ડને ખયે ય૊ કયલા ભાં ડય૊.
“઄યે , એકરભલર બાઆ! અલી યીતે ભયવુ ં છે ? લાય શભણાં આફળે, શ૊! “
P a g e | 105

http://aksharnaad.com
“આફલા દ૊, ઓઢા જભ ! તભે અ ઘશવમા ઈ઩ય ફે વ૊. જ૊ ભયવુ ં જ છે , ત૊ ભ૊જ
કયતાં કયતાં કાં ન ભયવુ ં ?”
ફાં બણણમાની પ૊જન૊ પ૊જદાય અઘેથી જ૊આ યહ૊ છે :
“લાશ અલરા !લાશ તાયી કયાભત ! ફેમ દુ ળભન ધય઩ત કયીને ફેઠા છે —કે ભ
જણે આ઩ણે કસુ ં ફ૊ ઩ીલા આલતા શ૊ઇએ !”
“એઇ ફાદળાશ !” એકરભલરે ઘ૊ડાને ખયે ય૊ કયતાં કયતાં અલાજ દીધ૊, “઩ાછ૊
લ઱ી જ. એઇ રાખ૊ના ઩ા઱નાય, ઩ાછ૊ લ઱ી જ. તાયી ફેગભ ધુ વકે ધુ વકે
ય૊ળે.”
P a g e | 106

http://aksharnaad.com
ખડ! ખડ! ખડ! પ૊જ શવી ઩ડી. એકરભલરે અવલાય થઇને ઘ૊ડ૊ કુ દાવમ૊. તીય
કાભઠાં ઉ઩ાડ્ાં .
઩ેરે લેરે ફાણ, ઩ૂ લે તગાયી ઩ાદડમા,
કુ દામા કે કાણ, શ૊થી ઘ૊ડ૊ ઝલલરમે.
[઩શે રે જ તીયે ઩ાદળાશના ડં કાલા઱ાને ઩ાડી દીધ૊, ડં ક૊ ધૂ ઱ભાં ય૊઱ાણ૊.]
ત૊મ ફાં બચણમાન૊ વેના઩વત દદયમરખાન ચાલમ૊ આલે છે . એકરભલરે ધનુ ષમ
ઉ઩ાડ્ુ ં , તીય ચડાવયુ ં કાન સુ ધી ઩ણછ ખેચી ઩ડકાયુ ુ , ફાદળાશ, તાયી થા઱ીભાં
રાખ૊ના ક૊ચ઱મા કશે લામ. તને ભાર

ં ત૊ ઩ા઩ી ઠર

ં ; ઩ણ તાર

ં છિય વં બા઱જ. ”
એકરભલરના ધનુ ષમભાં થી સુ વલાટ કયતુ ં તીય છટ્ુ ં . ફાં બચણમાનુ ં છત ઉ઩ાડી
P a g e | 107

http://aksharnaad.com
રીધુ ં .
ફીજ થામે ફાણ, ઩ૂ લે છિય઩ાદડમ૊,
કુ દામા કે કાણ, શ૊થી શલરી નીકળમ૊.
[છત ઩ાડ્ુ ં , ઘ૊ડ૊ ઠેકાવમ૊ અને એકરભલર ચારી નીકળમ૊. તાજુ ફીભાં ગયક
થઇને ફાં બચણમ૊ થં બી ગમ૊.]
”લાશ, યજ઩ૂ ત, લાશ લાશ!” એભ ફ૊રીને દદયમરખાન વેના઩વત ઩ૂ છે છે :
ભાડુ તો મુ રાન, તુ ં દકમ૊યજ૊ યાજજમ૊,
઩ૂ છે દદયમરખાન, ર઩ વ૊યં ગી ઘાદટમ૊.
[એ ભાનલી, તુ ં એલ૊ ફશાદુ ય ક૊ણ? તુ ં ઩૊તે જ દકમ૊યન૊ યાજ ઓઢ૊ ?]
P a g e | 108

http://aksharnaad.com
નૈ ભાડુ મુ રાન, નૈ દકમ૊યજ૊ યાજજમ૊,
ખુ દ સુ ણ દદયમરખાન, (હ

ં ) ચાકય છે લરી ફાજય૊.
[શે વેના઩વત, હ

ં ત૊ ઓઢા જભની છે લરી ઩ં ગતન૊ રડલૈમ૊ છં . ભાયાથી ત૊
વાતગણા જ૊યાલય જ૊દા આખે ભાગે ઊબા છે . ભાટે ઩ાછા લ઱ી જઓ. નીકય
કબસતાનુ ં લીવ-઩ચીવ લીધાં લધી ઩ડળે .]
ફાં બચણમ૊ કે ફે રીડા, કયીએ ત૊જ આવ,
કય૊ડ ડીજ ક૊ડસુ ં , ચં દય ઊગે ભાવ.
P a g e | 109

http://aksharnaad.com
[ફાં બચણમે વાદ દીધ૊ કે શે શૂ યલીય, તાયી એકની જ આળા કયત૊ ઊબ૊ છં .
શાલમ૊ આલ. દય ભદશને ચાં દયાતને દદલવે તને એક કય૊ડ ક૊યીન૊ મુ વાય૊
ચૂ કલીળ.]
”ભાપ કયજ, ફાં બચણમા યાજ ! ભને દયગુ જય કયજ !”
કય૊ડ ન રીજ કીનજ ન કીજે કીનજ આવ,
ઓઢ૊ અવાં જ૊ યાજજમ૊, આઉ ઓઢે જ૊ દાવ.
[ક૊ઇની કય૊ડ ક૊યી લૂ ં ટીળ નદશ. ભાયી આળા ભેરી દે જ. હ

ં ઓઢાન૊ દાવ છં ]
P a g e | 110

http://aksharnaad.com
“મા અલરા !” એભ વનવાવ૊ નાખીને ફાં બચણમ૊ ઩ાછ૊ લ઱ી ગમ૊. ઓઢ૊ અફ૊ર
ફનીને ઊબ૊ યહ૊ છે . ઓઢાને લાચા જડતી નથી. એક જ ઘડીની ઓ઱ખાણ
થતાં જ ભાયે ભાથેથી ઓ઱ઘ૊઱ થઇ જનાય૊ આ એકરભલર આગરે બલે ભાયે શુ ં
થાત૊ શળે! કે ટરા જનભનુ ં ભાગણુ ં ચૂ કલલા આ ભાનલી આવમ૊ શળે ?
“ઓઢા જભ !” એકરભલરે વાદ કમો “ક૊નુ ં ધમાન ધયી યહ૊ છ૊? કશે તા શતાને,
ક૊ઇની વાથે ભામા રગાડી નથી?”
“ફેરી! ફેરી! ફેરી!” ઓઢ૊ એટલુ ં જ ઉચચાયી ળક૊, જબના ર૊ચા લ઱ી ગમા.
ઘ૊ડે ચડીને ફે મ અવલાય૊ ચારી નીકળમા. એક ત઱ાલડીની ઩ા઱ે વાં ઢય૊ના ફે
બાગ ઩ાડીને યજ઩ૂ ત૊ ફેઠા છે . જતલં ત વાં ઢય૊ જુ દી તાયલી છે અને
P a g e | 111

http://aksharnaad.com
ખાં દડમાફાં દડમાનુ ં ટ૊ળં ફતાલીને યજ઩ૂ ત૊ ફ૊લમા: “ એકરભલરબાઇ, લમ૊ આ
તભાય૊ બાગ.”
“ઓઢા જભ !”એકરભલર ભયકીને ફ૊લમ૊ “જ૊મા તભાયા યજ઩ૂ ત? કે લી
ખાનદાની ફતાલી યહા છે !”
“વધકાય છે , યજ઩ૂ ત૊! જનેતાઓ રાજ છે !” એભ કશીને ઓઢાએ ફેમ ટ૊઱ાની
લચચ૊લચચ ઘ૊ડ૊ નાખમ૊. વાયી અને નયવીના વયખ બાગ ઩ાડી નાખમા. “લમ૊
બાઇ, તભાય૊ બાગ ઉ઩ાડી લમ૊, એકરભલર!”
“ઓઢા જભ, ભને ભાય૊ બાગ ઩શોચી ગમ૊ છે . ભાયી વાં ઢય૊ હ

ં તભને બેટ કર

ં છં .
P a g e | 112

http://aksharnaad.com
ભાયે વાં ઢય૊ને શુ ં કયલી છે ? ભાયા ફા઩ુ ના જલની વદૌ ગવત વાર

જ ભે ત૊ આ
ભશે નત કયી. અને શલે , ઓઢા જભ, યાભ યાભ ! અશીથી જ શલે ન૊ખા ઩ડશુ ં .”
નદશ વલવાર


ઝાડની ડા઱ીઓ ઝારીને ફે મ જુ લાન ઊબા યહા. વાભવાભા ઊબા યહા. શૈમે
બયુ ુ છે એટલુ ં શ૊ઠે આલતુ ં નથી. આખભાં ઝ઱ઝચ઱માં આણીને ઓઢ૊ ફ૊લમ૊,
“ફેરીડા ! લીવયી ત૊ નદશ જઓને ?”
“ઓઢા જભ! શલે ત૊ કે ભ લીવયાળે?”
P a g e | 113

http://aksharnaad.com
જ૊ વલવાર

ં લરશા, ઘડી એક જ ઘટભાં ,
ત૊ ખાં ઩ણભાં મ ખતાં , (મુ ં ને) ભયણ વજયુ ં નલ ભ઱ે .
[એક ઩રક ઩ણ જ૊ ભાયા શૈમાભાં થી હ

ં ભાયા લા‖રાને વલવાર

ં ત૊ ત૊, શે ઇશય,
ભને ભયણ ટાણે વાથય૊મ ભ઱ળ૊ ભા, અતદયમા઱ ભાર

ં ભ૊ત થાજ૊. ભાર

ં ભડદુ ં
ઢાં કલા ખાં ઩ણ ઩ણ ભ઱ળ૊ નદશ. ઓઢા જભ , લધુ ત૊ શુ ં કહ

ં ?]
જ૊ વલવાર

ં લરશા, રદદમાભાં થી ર઩,
ત૊ રગે ઓતયજ લૂ ક, થય ફાફીડી થઇ પયાં .
[શે લા‖રીડા, અતયભાં થી જ૊ તાર

ં ર઩ લીવયી જઉ ત૊ ભને ઓતયાદી દદળાના
ઊના લામયા લાજ૊. અને થય઩ાયકય જલા ઉજજડ અને આગ ઝયતા પદે ળભાં
P a g e | 114

http://aksharnaad.com
ફાફીડી (શ૊રી) ઩ં ચખણીન૊ અલતાય ઩ાભીને ભાય૊ પાણ ઩૊કાય કયત૊ કયત૊
બટકા કયજ૊.]
“લમ૊, ઓઢા જભ, ઩યણ૊ તે દી એકરભલરબાઇને માદ કયજ૊ અને કાભ ઩ડે ત૊
કનયા ડુ ં ગયના ગા઱ાભાં આલી વાદ કયજ૊. ફાકીત૊ જવમા-મૂ આના જુ શાય છે .”
એટલુ ં ફ૊રીને એકરભલરે ઘ૊ડ૊ ભયડ્૊. એ આબને બયત૊ બાર૊, એ ખં બે
઩ડે રી કભાન, એ તીયન૊ બાથ૊, લં ક૊ અવલાય, લં ક૊ ઘ૊ડ૊ અને અવલાયને ભાથે
ચાભય ઢ૊઱ત૊ એ ઘ૊ડાના ઩ૂ ં છન૊ ઝડ૊ : ફધુ ં મ ઓઢ૊ જભ ઊબ૊ ઊબ૊ જ૊ઇ
યહ૊. ઩ાછ૊ લ઱ીને એકરભલર નજય નાખત૊ જમ છે . વરાભ૊ કયત૊ જમ છે .
જમ છે ! ઓ જમ! ખે઩ટભાં અવલાય ઢંકાઇ જમ છે . ભાત બાર૊ જ ઝબૂ કે છે .
P a g e | 115

http://aksharnaad.com
એક ઘ૊ડ૊! ઓઢાન૊ ઘ૊ડ૊ જ ં બુ ભ૊ય અને એકરભલરન૊ ઘ૊ડ૊ એ઱ચી, એકફીજને
દે ખમા તમાં સુ ધી ફે ઉ ઘ૊ડા વાભવાભી શાલ઱ દે તા ગમા. ઘ૊ડાનેમ જણે
઩ૂ લગજનભની પીત ફં ધાણી શતી.
઩ં ખી વલનાના સૂ ના ભા઱ા જવુ ં શૈયુ ં રઇને ઓઢ૊ ઩૊તાના અવલાય૊ની વાથે
ચારી નીકળમ૊. એને ફીજુ ં કાં ઇ બાન નથી. એના અતયભં છે લરા એ ઉદગાય૊ના
બણકાયા ફ૊રે છે , “સી ઩ુ ર

઴ને કશે એલા દુ શા એકરભલરે કાં કહા ? એની
તણખાઝયતી આખડીઓ એ ટાણે અભીબયી કાં દે ખાણી? એના વાલજ જલા
વાદભાં ક૊મરના સૂ ય કાં ટોકા ?‖
એણે ઘ૊ડ૊ થં બાવમ૊.
”ના, ના, શે જલ, એ ત૊ ખ૊ટા બણકાયા.‖
P a g e | 116

http://aksharnaad.com
ઘ૊ડ૊ શાં ક૊, ઩ણ ભન ચગડ૊઱ે ચડ્ુ ં . ક૊ઇક ઝારી યાખે છે , ક૊ઇ જણે ઩ાછં
લા઱ે છે . પયી લાય ઘ૊ડ૊ થં બાવમ૊. વાથીઓને કહું :” ઓ બાઇઓ !
ઝાઝા ડીજ જુ લાય, લીવયદે લ લાઘે રકે ,
જજતે અફી લાય, વતતે ઓઢ૊ છં દડમ૊.
[જઓ, જઇને લીવ઱દે લ લાઘે રાને ભાયા ઝાઝા જુ શાય દે જ૊; અને જ૊ ઩ૂ છે કે
ઓઢ૊ કાં , ત૊ કશે જ૊ કે જમાં ફાં બચણમાની વેના આફી ગઇ તમાં ધીગાણુ ં કયતાં
ઓઢ૊ કાભ આલી ગમ૊.]
એટલુ ં કશીને ઓઢાએ ઘ૊ડ૊ ઩ાછ૊ લાલમ૊. ઩૊તાને યસતાની જણ નથી.
જ ં બુ ભ૊યની ગયદન થાફડીને ફ૊લમ૊, “શે દે લમુ વન, તાયી કાનસૂ યીએ ચ૊કડુ ં છ૊ડી
P a g e | 117

http://aksharnaad.com
દઉ છં . તને સૂ ઝે તે ભાગે ચાલમ૊ જજ.”
જ ં બુ ભ૊ય ઘ૊ડ૊ ઩૊તાના બાઇફં ધ એ઱ચીને વગડે વગડે ડાફા ભેરત૊ ચારી
નીકળમ૊. ચખાવય વય૊લય દકનાયે ઝાડલાં ની ઘટા ઝળંફી યશી છે . ઩ં ખી દકલર૊ર
કયે છે . ચખાવયના ઝં ડભાં જઇને જ ં બુ ભ૊યે શાલ઱ દીધી. તમાં ત૊ શં –શં –શં —શં !
ક૊ઇક ઘ૊ડાએ વાભી શણે ણાટી દીધી. અલાજ ઓ઱ખાણ૊.એકરભલરન ઘ૊ડા
એ઱ચીન૊ જ એ અલાજ. આઘે થી નીર૊ નેજ૊, બાર૊, બાથ૊, તયલાય અને
ફખતય ઝાડને ટે કે ઩ડે રાં દે ખમાં . અશાશા ! એ જ ભાયા ફેરીડાન૊ વાભાન. ફેરી
ભાય૊ નશાત૊ શળે. ઩ા઱ે ચડ્૊. ઝફક૊. શુ ં જ૊યુ ં ?
ચડી ચખાવય ઩ાય, ઓઢે શ૊થર નમાદયમાં ,
P a g e | 118

http://aksharnaad.com
વલછાઇ ફેઠી લાય, ઩ાણી ભથથે ઩દભણી.
[઩ા઱ે ચડીને નજય કયે તમાં ત૊ ચખાવયના દશર૊઱ા રે તાં નીય ઉ઩ય
લાસુ દકનાગનાં ફચ઱ાં જલા ઩ેનીઢક લા઱ ઩ાથયીને ઩દભણી નશામ છે .
ચં ઩કલયણી કામા ઉ઩ય ચ૊ટર૊ ઢંકાઇ ગમ૊ છે .]

ચડી ચખાવય ઩ાય, શ૊થર નમાયી શે કરી,
વીધે ઉખરા લાય, તયે ને તડકુ ં દદમે
[એકરી સી ! દે લાં ગના જલાં ર઩ !઩ાણી ઉ઩ય તયે છે . ભગય ભાપક વેરાયા ભાયે
છે .]
P a g e | 119

http://aksharnaad.com
઩વિણીએ ઩ા઱ ભાથે ઩ુ ર

઴ ઩ેખમ૊. ઓઢા જભને જ૊મ૊. ઉઘાડુ ં અગ જરની
અદય વં તાડી રીધુ ં . ગયદન જટલુ ં ભાથુ ં ફશાય યાખીને શાથ શરાલીને અલાજ
દીધ૊ :
ઓઢ૊ ઓથે ઊચબમ૊, યે ખદડમાયા જભ,
નદશ એકરભલર ઉભય૊, શ૊થર મુ ં જ૊ નાભ.
[એ ઓઢા જભ, ઝાડની ઓથી ઊબા યશ૊. હ

ં તભાય૊ એકરભલર નદશ. હ

ં ત૊
શ૊થર. હ

ં નાયી. ભને ભાયી એફ ઢાં કલા દ૊.]
ભશા઩ાતક રાગયુ ં શ૊મ તેભ ઓઢ૊ અલ઱૊ પયી ગમ૊. ઩ા઱ે થી નીચે ઊતયી ગમ૊.
એનુ ં જભણુ ં અગ પયકલા ભાં ડ્ુ ં . અતય ઊછ઱ીને ઊછ઱ીને આબે અડી યહું છે .
P a g e | 120

http://aksharnaad.com
એના કરેજભાં દીલા થઇ ગમા છે . એની ય૊ભયાઇ ઊબી થઇ ગઇ છે . ઩વિણી
઩ાણીભાં થી ફશાય નીક઱ી. નલરખા ભૉતીન૊ શાય લીખયામ૊ શ૊મ એલાં ઩ાણીના
ટી઩ાં ભાથાના લા઱ભાં થી નીતયલા ભં ડ્ા. થડકતે શૈમે એણે લૂ ગડાં ઩શે માગ . ઩છી
ફ૊રી :”ઓઢા યાણા, આલ૊.”
લાચા વલનાન૊ ઓઢ૊ , શાથ ઝારીને ક૊ઇ દ૊યી જતુ ં શ૊મ તેભ ચાલમ૊. અફ૊ર
ફને કનયા ડુ ં ગયાભાં ઩શોચમા. બોમયાભાં દાખર થમા. ઩ા઴ાણના ફાજઠ,
઩ા઴ાણની યજઇ, ઩ા઴ાણનાં ઓળીકાં એવુ ં જણે ક૊ઇ તવ઩માનુ ં ધાભ જ૊યુ ં . વળરા
ઉ઩ય ઓઢ૊ ફેઠ૊. ઩વિણી ઊડાણભાં ગઇ.
થ૊ડીલાયે ઩ાછી આલી. કે વય-કંકુ ની આડ કયી. વેથાભાં દશિગ઱૊ ઩ૂ યી, આખડીભાં
કાજ઱ આજ, નેણભાં વોધ૊ કંડાયી, ભર઩તાં ઩ગરાં બયતી આલી. ઩ાલાવયની
P a g e | 121

http://aksharnaad.com
જને શં વરી આલી. શ૊થર આલી. એકરભલરની કયડાઇ ન ભ઱ે , ફાણાલ઱ીના
ર૊ખં ડી ફાહ

ન ભ઱ે , ધયતીને ધુ જલનાયા ધફકાયા ન ભ઱ે . ર૊ઢાના ફખતય
શે ઠ઱ શુ ં એકરભલરે ર઩ના આલડા ફધા બં ડાય છ઩ાલે રા શતા!
“ઓઢા જભ! વભસમા ઩ાયખીને આવમ૊?”
“શે દે લાં ગના! હ

ં આવમ૊ ત૊ શત૊ તભને બેર

જણીને , ભાય૊ વં વાય વ઱ગાલીને
આવમ૊ છં . ભાયા એકરભલર ફેરીને ભાટે ઝયત૊ આવમ૊ છં .
“ઓઢા, ફા઩ની ભયણ-વજઇ ભાથે વત રીધેરાં કે વાં ઢ્ુ ં લાળમા ઩શે રાં વલલા ન
કર

ં . એ વત ત૊ ઩ૂ યાં થમાં . તાયી વાથે રેણાદે ણી જગી. વં વાયભાં ફીજ વહ


બાઇ-ફા઩ ફની ગમા. ઩ણ તાયી આગ઱ અતય ન ઊઘડી ળકુ ં . આખ૊ બલ
P a g e | 122

http://aksharnaad.com
ફાલાલેળે ઩ૂ ય૊ કયત. ઩ણ ચાય ચાય ભદશનાના ભેર ચડે રા તે આજ ના‖લા ઩ડી.
તે ભને નાં તી બા઱ી. ફવ, શલે હ

ં ફીજ કાં જઉ ?‖
ઓઢ૊ ધયતી વાભે જ૊ઇ યહ૊.
“઩ણ ઓઢા, જ૊જ શ૊ ! ભાયી વાથે વં વાય ભાં ડલ૊ એ ત૊ ખાં ડાની ધાય છે . હ


ભયણર૊કનુ ં ભાનલી નથી. તાયા ઘયભાં શ૊થર છે એટરી લાત ફશાય ઩ડે તે દી
તાયે ને ભાયે આખયુ ં નીમે ઓ઱ખાણ નદશ યશે શો !” ઓઢાની ધીયજ તૂ ટી—
ચાલ ત૊ ભામગ જજલાડ્, ભયણુ ં ચં ગુ ં ભાશૂ ક શથ,
જલ જજલાદડણશાય, નેણાં ત૊જં વનગાભયી.
[શ૊થર, શે વનગાભયાની ઩ુ તી, ચાશે ત૊ ભને ભાય, ચાશે ત૊ જલાડ, તાયે શાથે ત૊
P a g e | 123

http://aksharnaad.com
ભયવુ ં મે ભીઠુ ં]
઩છી ત૊--
યણભે દકમ૊ ભાં ડલ૊, વલછાઇ દાદભ ધાખ,
ઓઢ૊ શ૊થર ઩યણીજે , (તે જ) સૂ યજ ઩ૂ યજે વાખ.
[લનયાલનભાં દાડભડીનાં ઝાડ ઝરી યહાં છે . ઝાડલાં ને ભાથે રાકના લે રા
઩થયાઇને રે લૂ ં ફ ભં ડ઩ યચાઇ યહા છે . એલા ભં ડ઩ન૊ ભાં ડલ૊ કયીને ઓઢ૊ –
શ૊થર આજ શથેલા઱ે ઩યણે છે . શે સૂ યજદે લ, એની વાકી ઩ૂ યજ.]
ચ૊યી આટા ચાય,ઓઢે શ૊થરવે દડના,
વનગાભયી એક નાય, ચફમ૊ દકમ૊યજ૊ યાજજમ૊.
[તે દદલવે વાં જને ટાણે ,ઓઢ૊ શ૊થરની વાથે ચ૊યીના ચાય આટા પમો. એક
P a g e | 124

http://aksharnaad.com
વનગાભયા લં ળની ઩ુ તી, ને ફીજ૊ દકમ૊ય કકડાણાન૊ યાજલી; ભાનલીએ અને
દે લીએ વં વાય ભાં ડ્ા. ડુ ં ગયનાં ઘય કમાગ . ઩શુ ઩ં ખીન૊ ઩દયલાય ઩ાળમ૊.]
વજણ વં બદયમા
એલા યવબમાગ વં વાયના દવ-દવ લયવ જણે દવ દદલવ જલડાં થઇને લીતી
ગમાં છે . શ૊થરના ખ૊઱ાભાં ફે દીકયા યભે છે . કનયાની કુ ંજ૊ એ વાલજ જલા
જખયા અને જવ઱ની તાડ૊થી શરભરી શારી છે , ઘટાટ૊઩ ઝાડીભાં દશર૊઱ા
ભચમા છે . એલે એક દદલવ આઘે આઘે ઓતયાદી દદળાભાં જમાં લાદ઱ અને
ધયતીએ એકફીજને ફથ બયી છે , તમાં ભીટ ભાં ડીને ઓઢ૊ જભ વળરા ઉ઩ય
P a g e | 125

http://aksharnaad.com
ફેઠ૊ છે . એના અતયભાં અક઱ ઉદાવી બયી છે . તમાં ત૊ ભેઘ-ધયતીના
આચરિગનભાં થી લયવાદના દ૊દયમા ફટયા.
ઉિય ળેડ્ુ ં કઢિયુ ં , ડુ ં ગય ડમભદયમાં ,
શે ડ૊ યડપે ભચછ જી, વજણ વં બદયમાં
[ઓતયાદા આબભાં લાદ઱ીઓની ળેડ્૊ ચડી, ડુ ં ગયા ઉ઩ય ભેઘાડં ફય ઘઘૂ ં ભમ૊.
આણુ ં લ઱ીને ભદશમયથી ચારી આલતી કાવભનીઓ જભ ઩૊તાના સલાભીનાથ
ઉ઩ય લશાર લયવાલતી શ૊મ તેભ ઓઢાનુ ં શૈયુ ં તયપડલા ભાં ડ્ુ ં . ઓશ૊શ૊ !
ઓઢાને સલજન વાં બમાગ . ઩૊તાની જનભબ૊ભ વાં બયી, ફા઱઩ણના વભત૊ વાં બમાગ .
લડે ય૊ અને નાનેય૊ બાઇ વાં બમાગ . દકમ૊ય કકડાણાન૊ ઩થથયે ઩થથય અને ઝાડલે
P a g e | 126

http://aksharnaad.com
ઝાડવુ ં વાં બયી આવમાં . ઓઢ૊ ઉદાવ થઇ ગમ૊. જનભબ૊ભની દદળાભાં જ૊ઇ યહ૊.]
દીકયાઓ ફા઩ુ ઩ાવે યભલા આવમા. જલતયભાં તે દદલવે ઩શે રી જ લાય ફા઩ુ એ
ફેટાઓને ફ૊રાવમા નદશ. દ૊ડીને દીકયાઓએ ભાતાને જણ કયી : “ભાડી, ફા઩ુ
આજ કે ભ ફ૊રતા નથી ?”
ર઩ાતી ર઩ાતી શ૊થર આલી. શ઱લેક યશીને એણે ઩છલાડે થી ઓઢાની આખ૊
દાફી દીધી.
ત૊મ ઓઢ૊ ફ૊લમ૊ નદશ.
”ઓઢા જભ ! શુ ં થયુ ં છે ? દયવાણા છ૊? કાં ઇ અ઩યાધ ?”
તમાં ત૊ કે હ

....ક ! કે હ

....ક! કે હ

.....ક ! ભ૊યર૊ ટોક૊.
જણે દકમ૊યની ધયતીભાં થી ભ૊યર૊ વં દે ળા રઇને કનયે ઊતમો. ડ઱ક! ડ઱ક!
P a g e | 127

http://aksharnaad.com
ડ઱ક! ઓઢાની આખભાં થી આસુ લશે લા ભં ડ્ાં .
“ભાય૊ ઩ીટય૊ ભ૊યર૊ લેયી જગમ૊!” કશીને શ૊થરે શાકર દીધી
ભત રવમ ભત રવમ ભ૊યરા, રલત૊ આઘ૊ જ,
એક ત૊ ઓઢ૊ અણ૊શય૊, ઉ઩ય તોજ ઘા.
[ ઓ ભ૊યરા, તાયી રલાયી કયત૊ તુ ં દૂ ય જ.આજ એક ત૊ ભાય૊ ઓઢ૊ ઉદાવ
છે , અને તેભાં ઩ાછ૊ તુ ં ઘા ઩૊કાયીને એને લધુ અપવ૊વ કાં કયાલી યહ૊ છે ?]
અને ભ૊યરા—
ભાયીળ તોકે ભ૊ય, વવગણજં ચડાલે કયે ,
અમે ચચતજ ચ૊ય, ઓઢેકે ઉદાવી દકમ૊.
P a g e | 128

http://aksharnaad.com
[તુ ં ઊડી જ, નીકય તીય ચડાલીને લીધી નાખીળ; શે ચચતડાના ચ૊ય, આજ તે
ભાયા ઓઢાને ઉદાવ કયી મૂ ક૊.] કે હ

ક ! કે હ

ક ! કે હ

ક ! કયત૊ ભ૊યર૊ જણે કે
જલાફ લા઱ે છે : શે શ૊થર !--
અવી ચગયલયજ ભ૊યરા, કાં કય ઩ેટબયાં ,
(ભાયી) યત આલે ન ફ૊ચરમાં , (ત૊ ત૊ ) શૈડ૊ પાટ ભયં .
[શે ઩દભણી, અભે ત૊ ડુ ં ગયના ભ૊યરા, અભે ગયીફ ઩ં ખીડાં કાં કયા ચણી ચણીને
઩ેટ બયીએ. અભાયા જલતયભાં ફીજ૊ કળ૊મે સલાદ ન ભ઱ે . ઩ણ જ૊ અભાયી
ઋતુ આવમેમ અભે ન ટોકીએ, ચૂ ઩ ફે વી યશીએ, અતયભાં બયે રાં ગીત૊ને દાફી
યાખીએ, ત૊ ત૊ અભાયાં શૈમાં પાટી જમ.અભાર

ં ભ૊ત થામ. અ઴ાઢ ભદશને
અભાયાથી અફ૊ર કે ભ ફેવામ ?]
P a g e | 129

http://aksharnaad.com
એટલુ ં ફ૊રીને પયી લાય ઩ાછ૊ કે ભ જણે શ૊થરને ખીજલત૊ શ૊મ તે ભ ભ૊યર૊
઩૊તાની વાં ક઱(ડ૊ક) ના તણ-તણ કટકા કયીને કે હ

ક !કે હ

ક ! ટોકલા રાગમ૊.
શ૊થરે ખબાભાં ધનુ ષમ શતુ ં તેની ઩ણછ ચડાલી. તમાં ત૊ ઓઢે શાથ ઝારી રીધ૊.
“ શાં ! શાં ! શાં ! શ૊થર !”
ગેરી ભા થા ગે રડી, રાં ફા ન ફાં ધમ દ૊ય,
ગા઱ે ગા઱ે ગ઱કળે, તુ ં કે તાક ઉડાડીળ ભ૊ય ?
[શે ઘે રી, ધનુ ષમની ઩ણછ ન ફાં ધ. ગયની ખીણે ખીણભાં આ અવં ખમ ભ૊યરા
ટોકી યશે ર છે , એભાં તુ ં કે ટરાકને ભાયી ળકીળ?]
કયામરકે ન ભાયીએ, જે જં યિા નેણ,
P a g e | 130

http://aksharnaad.com
તડ લીઠાં ટોકા કયે , નીત વં બાયે વે‖ણ.
[અયે શ૊થર, ચફચાયા ભ૊યને તે ભયામ ? એનાં યાતુ ં ડાં ને ત જ૊, કે લાં પમાયાં
રાગે છે ? અને એ ચફચાયાં ઩ં ખી ત૊ ટોકતાં ટોકતાં એનાં લશારળેયીને વં બાયે
છે .] અયે શ૊થર!
યે રભછે રા ડુ ં ગયા, ચાલ૊ રગે ચક૊ય,
લીવમાગ વં બાયી દીએ, વે ન ભાયીજ ભ૊ય.
[આલા યે રભછે ર ડુ ં ગયાની અદય છરકાતાં સુ ખની લચચે ભાનલીને ઩૊તાનાં
વલવાયે ઩ડે રાં લશારાં માદ કયાલી આ઩ે એલા ઩ય૊઩કાયી ભ૊યરાને ન ભયામ.]
કશે તાં કશે તાં ઓઢાની આખ૊ભાં થી આસુ ની ધાય ચારી જમ છે .
”અયે ઓઢા જભ ! એલડુ ં તે શુ ં દુ :ખ ઩ડ્ુ ં ? આજ શુ ં વાં બયુ ુ છે ?”
P a g e | 131

http://aksharnaad.com
એભ ઩ૂ છતી ઩ૂ છતી શ૊થર એને ઩ં ઩ા઱ે છે . ઩ણ ઓઢાનાં આસુ થં બતાં નથી.એભ
કયતાં કયતાં ત૊
છી઩ય બીજણી છક હ

લ૊, તં ફક હ

ઇ વમાં નેણ,
અભથી ઉિભ ગાદયમાં , ચડી ત૊જ ચચત વે ણ.
[જ વળરા ઉ઩ય ઓઢ૊ ફેઠ૊ શત૊ તે આખી વળરા આસુ ડે બીજઇ ગઇ. ય૊નાયની
આખ૊ ધભેર તાં ફા જલી યાતી થઇ ગઇ. તમાય ઩છી શ૊થર ગયીફડુ ં ભો કયીને
ફ૊રી : “ઓઢા, શુ ં ભાયાથી અવધક ગુ ણલતી ક૊ઇ સુ ં દયી તાયા ચચિભાં ચડી ?
નીકય, તુ ં ભને આજ આભ તયછ૊ડત નદશ.”]
P a g e | 132

http://aksharnaad.com
એટલુ ં ફ૊રતાં ત૊ શ૊થરનુ ં ગળં રં ધાઇ ગયુ ં . એની આખ૊ છરકાઇ ગઇ. શ૊થરની
શડ઩ચી ઝારીને ઓઢાએ ભો ઊચુ ં કયુ ુ અને કહું શ૊થર! —
કનડે ભ૊તી ની઩જ, કચછભે વથમેતા ભઠ,
શ૊થર જડી ઩દભણી, કચછભે નેણે ન દઠ.
[શ૊થર, એલા અદે ળા આણમ ભા, ઓઢા ઉ઩ય આલડાં ફધાં આ઱ ળ૊બે ? ઓ
ભાયી શ૊થર, તાયા વયખાં ભ૊તી ત૊ કનડાભાં જ ની઩જ છે . કચછભાં ત૊ ભૂ ં ડા ભઠ
જ થામ છે . શ૊થર જલી સુ ં દયી કચછભાં ભે નથી બા઱ી.] અને --
ખેયી બૂ યી ને ફાલયી, ફર કંઢા ને કખ,
P a g e | 133

http://aksharnaad.com
(઩ણ) શ૊થર શર૊ કછડે , જજતી ભાડુ વલામા રખ.
[કચછભાં ત૊ ખેય, ફાલ઱ અને ફ૊યનાં ભૂ ં ડાં કાં ટા઱ાં ઝાડ ઉગે છે . તમાં ક૊ઇ ફર-
ભેલાની લનસ઩વત નથી. ત૊મ, એ શ૊થર, ભને આજ ભાય૊ કચછ વાં બયે છે , કે ભ
કે , તમાં રાખેણા જલાં ભદો ની઩જ છે . શાર૊, શ૊થર, એ ઉજજદ યણલગડા જલી
ત૊મ ભયદ૊ની બ૊ભકાભાં શાર૊.]
ભાય૊ કચછ ! લાશ ભાર

ં લતન ! ભને કચછ વલના શલે જ ં ઩ નથી. ઓશ૊શ૊શ૊! જમાં
-
બર ઘ૊ડા, કાઠી બરા, ઩ેનીઢક ઩ેયલેવ,
યાજ જદુ લં વયા, ઓ ડ૊રદયમ૊ દે વ.
[એલા રડા ઘ૊ડા ને એલા લં કા કાઠી જ૊દાઓ ઩ાકે છે , જના અગ ઉ઩ય ઩ગની
P a g e | 134

http://aksharnaad.com
઩ેની સુ ધી ઢ઱કતા ઩૊ળાક ળ૊બે છે , તે ઩૊તાના દે શને જયામે ઉઘાડ૊ યાખલાભાં
એફ વભજ છે , અને જમાં જદલલં ળના ધભી યાજ યાજ કયે છે :એલા ભાયા
ડ૊રદયમા દે ળભાં – ભાયા કચછભાં – એક લાય શાર૊, શ૊થરદે !] અને લ઱ી--
લં કા કુ ંલય, વલકટ બડ, લં કા લાછડીએ લછ,
લં કા કુ ંલય ત વથમે, ઩ાણી ઩ીએ જ૊ કચછ.
[યાજના યનફં કા કુ ંલય૊, ફં કા ભયદ૊ અને ગામ૊ના ફં કા લાછડા જ૊ કચછનુ ં
઩ાણી ઩ીએ ત૊ જ એનાભાં ભયદાનગીઆલે. ભાયા જખયા—જવ઱ને ઩ણ જ૊
કચછનુ ં નીય વ઩લડાલીએ, ત૊ એ વાલજ વયખા ફને.] શાર૊, શ૊થર, શાર૊
કચછભાં ; અયે દે લી !
શયણ અખાડા નદશ છડે , જનભબ૊ભ નયાં ,
P a g e | 135

http://aksharnaad.com
શાથીકે વલિધમાચ઱ાં , લીવયળે મૂ લાં .
[કનડાનાં છરકાતાં સુ ખની લચચે હ

ં ભાયી જનભબ૊ભને કે ભ કયીને લીવર

ં ? શયણ
એના અખાડાને, ભાનલી એની જનભબ૊ભને અને શાથી વલિધમાચ઱ ઩શાડને કે ભ
લીવયે ? એ ત૊ ભયીએ તમાયે જ લીવયામ.]
શ૊થર ! ભને તાયા સુ ં લા઱ા ખ૊઱ાભાં ભાથુ ં ભે રીને સૂ તાં મ આજ નીદય નથી.
ભાય૊ સૂ ક૊ અ઱ગત૊ કચછ વાં બમાગ કયે છે .
ગય ભ૊યાં , લન કુ ંજયાં , આફા ડા઱ સૂ લા,
વજણય૊ કલચન, જનભધય, લીવયળે મૂ લા.
[શ૊થર, ભાયી શ૊થર, ભ૊યને એન૊ ડુ ં ગય, કુ ંજયને એનાં જ ં ગર, સૂ ડા-઩૊઩ટને
એની આફાડા઱, લશારાં સલજનન૊ કડલ૊ ફ૊ર અને ઩૊ત઩૊તાની જનભબ૊ભ,
P a g e | 136

http://aksharnaad.com
એટરાં ત૊ ભયીએ તમાયે જ લીવયાળે.]
જનભબ૊ભની આટરી ઝં ખના ! શ૊થર વડક થઇ ગઇ. ભાનલીને ભાનલીના
કયતાં મ જનભબ૊ભનાં ઝાડ-઩થયા આટરાં ફધાં લશારાં ? શ૊થર અજમફીભાં
ગયક ફની ગઇ. ઓઢાના મુ ખભં ડ઱ ઉ઩ય એને જણે ક૊ઇ જનેતાની છામા છલાઇ
ગઇ શ૊મ એવુ ં જ૊યુ ં . ભાતાના થાનેરા ઉ઩યથી વલછ૊ડામે લુ ં ફા઱ક પયી લાય
ભાની ગ૊દભાં સૂ લા તરવતુ ં શ૊મ એવુ ં દીઠુ ં. એ ફ૊રી “ઓઢા યાણા ! કચછભાં
ખુ ળી થી શાર૊.”
જનભબ૊ભભાં
ઠાકયદાયની ઝારય૊ ઉ઩ય વં ધમાની આયતીના ડં કા ઩ડ્ા તમાયે અધાયે અધાયે
ર઩ાઇને ઓઢા-શ૊થરે એનાં ફે ફા઱ક૊ વાથે ઩૊તાની લશારી જનભબ૊ભને ઩ાદય
P a g e | 137

http://aksharnaad.com
આલીને વલવાભ૊ કમો.
“શ૊ઠર ! દકમ૊યનાં ઝાડલાં ત૊ ર઱ી ર઱ીને લાયણાં રે છે . લામયા ફથભાં રઇને
બેટી યહાં છે . ધયતીમે વગી જનેતા જલી ખ૊઱૊ ઩ાથયે છે . આશાશાશા! શ૊થર,
જનભબ૊ભની ભામા ત૊ જ૊!”
“ઓઢા જભ!” શ૊થર શવી “શલે ભાનલીના આલકાય કે લાક ભીઠા ભ઱ે છે તેટલુ ં
ગાભભાં જઇને ત઩ાવી આલ૊. અભે આશી ફેઠાં છીએ.”
“કાં ?”
“ઓઢા, ઠીક કહ

ં છં . ભાનલીના શૈમાભાં ભાયગ ન શ૊મ ત૊ છાનાં ભાનાં ઩ાછા લ઱ે
જશુ ં .”
અધાયે ઓઢ૊ એકર૊ ચાલમ૊; ળેયીએ ળેયીએ ફર અને ભ૊તીડાં નાં આદયભાનની
P a g e | 138

http://aksharnaad.com
આળા કયનાય આ રાડકડા કુ ંલયને ળેયીઓના સૂ નકાય ખાલા ધામ છે . ભાણવ૊નાં
ભ૊ઢાં વનસતેજ થઇ ગમાં છે . ઘયે ઘયની ઩છીતે ઓઢાએ કાન ભાં ડ્ા. ઩૊તાના
નાભન૊ ભીઠ૊ વખુ ન ક૊ઇના ભોભાં થી વં બ઱ાત૊ નથી. દકમ૊યની ભૂ વભ ઉ઩યથી
ઓઢાના ગુ ણ લીવયામા છે . લાશ ! લાશ વભમ ! હ

ં થા઩ ખાઇ જત. ડાશી શ૊થરે
બર૊ ચેતવમ૊ તમાં ત૊-
“ફા઩ ઓઢાણમ! ફા....઩૊ ઓઢા....ણમ! ફે ....ટા ઓઢાણમ!” એલ૊ અલાજ આવમ૊.
એક બીત ઩છલાડે ઓઢ૊ ચભકી ઊબ૊ યહ૊. ઓયડાની પ઱ીભાં ઩૊તાના નાભને
આ ક૊ણ રાડ રડાલી યહું છે ? ઩ાછ૊ અલાજ આવમ૊, “ફા઩ ઓઢાણમ! તાયા
નાભેયી જલી જ તુ ં શઠીરી કે ફા઩! અધયાત સુ ધી લટકીને કાં ઊબી છ૊, ફા઩ !
રે શલે ત૊ પાવવમ !”
P a g e | 139

http://aksharnaad.com
ઓઢાના અતયન૊ ભે‖યાભણ ઊછળમ૊. ઓઢાને વભજ ઩ડી:‖આ ત૊ ભાય૊ ચાયણ.
એને ભે દીધેરી બેવની ઩ાડીનુ ં એણે ―ઓઢાણમ‖ નાભ ઩ાડ્ુ ં રાગે છે .‖
તમાં ત૊ પચ઱માભાં બેવે પવલ૊ ભેલમ૊ અને ચાયણને વાદ કમો : “શાં ચાયણમ !
તાં ફડી રાવમ. ઓઢાણમને ઠ઩ક૊ રાગમ૊, ઠ઩ક૊ રાગમ૊. ઝટ તાં ફડી રાવમ.”
તાં ફડીભાં દૂ ધની ળેય૊ ગાજલા રાગી, અને દ૊શત૊ દ૊શત૊ ચાયણ ―લાશ ઓઢા !
લાશ ઓઢા ! તાયા નાભને !‖ એભ ઩૊યવ દે ત૊ ગમ૊.
઩છલાડે ઊબેર૊ ઩યદે ળી પે ભને આસુ ડે ઩૊તાનાં ને ત૊ ઩રા઱ી યહ૊ છે . આજ
આખા દકમ૊યભાં એક જ ભાનલી ભને લીવયુ ુ નથી.
વભતય દકજ ભં ગણાં , અલયાં આય઩ં ઩ાય,
જલતડાં જળ ગાલળે, મુ લાં રડાલણશાય.
P a g e | 140

http://aksharnaad.com
[વભત કયીએ ત૊ ચાયણને જ કયીએ; ફીજ વહ

આ઱઩ં ઩ા઱, ચાયણ જલતાં જળ
ગામ, ઩ણ મૂ આ ઩છી કે લાં રાડ રડાલે છે !]
઩૊તાના ભાથા ઉ઩ય પેટ૊ શત૊ તેન૊ ગ૊ટ૊ લા઱ીને ઓઢાએ પ઱ીભાં પગાવમ૊.
ઝફકીને ચાયણે જ૊યુ ં . જ૊ઇને દ૊ડ્૊. ”ઓઢા ! ફા઩ ઓઢા ! ઓઢા, જલત૊ છ૊
?”
“વાશે ફધણીની દમાથી!”
ફેમ જણ ફથ રઇને બેટયા. ઓઢે વભાચાય ઩ૂ છયા,”ગઢલી, બાઇ—બાબી વહ


ખુ ળીભાં ?”
“ભાયા ફા઩ ! બૈનુ ં ભ૊ટ

ં ગાભતર

ં થયુ ં . ને આજ દકમ૊ય કડાણાને ભાથે નાનેયા
બાઇ બુ િાએ આદુ ં લાલી દીધાં છે . તુ ં બાગલા ભાં ડ. તને ભૂ ં ડે ભ૊ત ભાયળે. બાઇ,
P a g e | 141

http://aksharnaad.com
લસતી લીપયી ફેઠી છે . દકમ૊યની ધયતીભાં થી ઇશય ઊઠી ગમ૊ છે .”
“ફવ, ગઢલા ?”
”ફવ !”
પયી ફેમ જણાએ ફથ રીધી. ઓઢાએ જુ શાય દીધા. અધાયે ચ૊યની જભ ઓઢ૊
ર઩ાત૊ ઩ાદય આવમ૊.
“શ૊થર ! શાર૊, જનભબ૊ભ જકાય૊ દે છે .”
“કાં ?”
“કાં શુ ં ? ભાનલીનાં ઩ાયખાં નશ૊તાં . તે આજ દુ વનમાની રીરા દે ખાડી.”
“જનભબ૊ભની લશાર઩ જણી રીધી.?”
P a g e | 142

http://aksharnaad.com
“જણી રીધી — ઩ેટ બયીને ભાણી રીધી.”
“શલે ઓયત૊ નદશ યશી જમ ને ?”
“વાત અલતાય સુ ધી નદશ.”
“શાર૊ તમાયે , કાં જશુ ં ?”
“઩ીયણે઩ાટણ, ભવળમાઇને આગણે.”
”જ૊જ શ૊, તુ ં ભને તમાં છતી કયત૊ નદશ. દીધેર ક૊ર ભૂ રત૊ નદશ.”
છતી કયી
઩ીયાણા ઩ાટણના વય૊લય-દકનાયા સૂ ના ઩ડ્ા છે . ઩શુ ડાં ઩ાણી વલના ટ઱લ઱ે
છે . ઩વનમાયીઓના કલર૊ર તમાં અફ૊ર ફની ગમા છે . લીવ઱દે લ કાકાએ
P a g e | 143

http://aksharnaad.com
બતીજઓને વાલધ કમાગ :” બાઇ જવ઱, બાઇ જખયા, વય૊લયની ઩ા઱ે ચઢળ૊
ભા, શ૊ ! કા઱ઝા઱ વાલજ યશે છે .”
઩ં દય-વ૊઱ લયવના ફેમ ફા઱ક૊ શૈમાભાં ઘા ખાઇ ગમા. ઩દભણીના ઩ુ ત૊ તે
ટાણે કાકાફા઩ુ ની ચેતલણી ઩ી ગમા, ઩ણ તમાય ઩છી ફે મને ઩રકાયે મ જ ં ઩
નથી. ઩૊તાની ભદાગઇ ને અ઩ભાન ભળમાં છે . ભાથાભાં એક જ લાતની ધભધભાટી
ભચી ગઇ છે કે ―કાયે વાલજ ભાયીએ!’
વાં જના અધાયાભાં વય૊લયની ઩ા઱ે ઝાડની ઘટાભાં ક૊ઇ બેકાય નયવવિશ અલતાય
જલા એ વાલજના ઩ી઱ા ડ૊઱ા દે લતાના અગાયા જલા ઝગી યહા છે . આઠ શાથ
રાં ફ૊, ડારાભથથ૊, છયા જલા દાં ત કચકચાલત૊ કે વયી ર઩ાઇને ફેઠ૊ છે .
“ઊઠ, ઊઠ, એમ કૂ તયા!” ઩ં દય લયવના ઩દભણી઩ુ ત૊એ વાલજને ઩ડકામો.
P a g e | 144

http://aksharnaad.com
લનયાજ આ઱વ ભયડીને ઊઠમ૊. કે ળલા઱ી ખં ખેયીને ઊઠ્૊, ભશા કા઱ઝા઱
જ૊ગં દય જણે વભાવધન૊ બં ગ થામ ને ઊઠે તેભ ઊઠ્૊. ઝાડલાં શરભરી ઊઠે
તેભ તાડ દીધી. ઩ૂ ં છડાન૊ ઝં ડ૊ ઊચે ઉ઩ાડીને ઩૊તાની ઩ડછં દ કામાને વં કે રી
છરં ગ ભાયી. ઩ણ આબની લીજ઱ી જભ પચં ડા જરધયને લીધી રે, એભ
જવ઱ની કભાનભાં થી છટે રા તીયે વાલજને આકાળભાં અદય ને અદય ઩ય૊લી
રીધ૊. એના ભયનની કાયભી દકદકમાયીએ યાતના આવભાનને જને ચીયી નાખયુ ં .
઩છડાટી ખાઇને એ ધયતી ભાથે ઩ડ્૊. એના પાણ નીક઱ી ગમા.
઩ીયાણા ઩ાટણન૊ દયફાયગઢ તે દદલવે પબાતે ભાનલીની ચગયદીભાં પાટપાટ
થામ છે . ―ળાફાળ ! ળાફાળ!‖ ના જણે ભેહ

રા ભં ડાણા છે . ઩ં દય લયવના
ફેટાઓની ઩ીઠ થાફડતા શૂ યલીય૊ જણે ધયાતા નથી.
P a g e | 145

http://aksharnaad.com
“ઓઢા જભ ! આલા ભશાલીય૊ જના થાન ધવમા છે તે જનેતાની ત૊ ઓ઱ખાણ
આ઩૊! જવ઱-જખયાનુ ં ભ૊વા઱ ક૊ણ?”
ઓઢાના મુ ખભં ડ઱ ઉ઩યની ફધી કાં વત ઩રક લાયભાં ળ૊઴ાઇ ગઇ. સૂ યજ ઉ઩ય
કા઱ી લાદ઱ીના ઓછામા ઊતમાગ . એને શ૊થરન૊ કયાય વાં બમો. એ કે ભ ફ૊રે ?
અમુ ક લાઘે રાના બાણેજ, પરાણા ઝારાઓના બાણેજ, વ૊રં કીના બાણે જ—એભ
કંઇ કંઇ ફનાલટી નાભ આ઩ીને ઓઢાએ લાત ઉડાલી. ઩ણ દામયાભાં થી દયે ક
લાય જણકાય૊ના જલાફ ભળમ૊ કે ―જૂ ઠી લાત ! એવુ ં ક૊ઇ કુ ઱ નથી. એને ક૊ઇ
દીકયી નથી.વાચુ ં કશ૊, ઓઢા જભ !”
ઓઢાની જબ ચખરાઇ ગઇ. ડામય૊ દાં ત કાઢલા રાગમ૊. જવ઱-જખયાની આખના
ખૂ ણાભાં થી અગાય ઝમો. કે ડે થી તયલાય૊ તાણીને ફેમ બાઇઓએ ફા઩ના ભસતક
P a g e | 146

http://aksharnaad.com
ઉ઩ય ત૊઱ી.
“ફા઩ુ , કે ભ ગ૊ટા લા઱ી યહા છ૊ ? અભાયી જનેતાના કુ ઱ભાં એવુ ં તે શુ ં કરં ક છે
કે બયદામયા લચચે અભાયી શાં વી કયાલી યહા છ૊ ?ફ૊ર૊, નીકય તણેમનુ ં ર૊શી
અશી છં ટાળે.”
“ ફેટા, યે ‖લા દદમ૊, ઩સતાળ૊.”
“બરે બહાં ડ તૂ ટે . ફ૊ર૊.”
ઓઢાનુ ં અતય આલતી કારના વલજ૊ગની ફીકે ચચયાઇ ગયુ ં . શ૊થરને શાથભાં થી
ઊડી જતી એ જ૊ઇ યહ૊. છાતી કઠણ કયીને એણે ઉચચાયુ ુ :
“દામયાના ઠાક૊ય૊ ! દીકયાને ભાથે ત૊ છે ઇરા઩ુ યનુ ં ભ૊વા઱. એની જનેતા
ભયતર૊કનુ ં ભાનલી નશી. ઩દભણી છે .”
P a g e | 147

http://aksharnaad.com
“઩દભણી ક૊ણ?”
“શ૊થર !”
“લાશલા ! લાશલા ! લાશલા ! શ૊થરના ઩ેટભાં ઩ાકે રા ઩ુ ત૊ ! શલે ળી તાજુ ફી !
ઓઢાને ઘે ય શ૊થરદે નાય છે . લાશ યે ઓઢાના તકદીય ! ઩દભણીન૊ કંથ ઓઢ૊!”
઩ણ જગતના જ જ કાયભાં ઓઢાને સલાદ કાં થી યશે ? લામયા લાત રઇ ગમા.
શ૊થર છતી થઇ. અયે યે ! ઓઢા, લચને ઩ળમ૊ નદશ. શલે શ૊થરના ઘયવં વાય
વં કે રાઇ ગમા.
ચચદઠયુ ં રચખમર ચાય, શ૊થરજ શથડે ,
P a g e | 148

http://aksharnaad.com
ઓઢા લાં ચ વનશાય, અવાં જ૊ નેડ૊ એતય૊.
[શ૊થરે આસુ ડાં ઩ાડતાં ઓઢાને કાગ઱ રખમ૊. ચાય જ લેણ રખમાં :ઓઢા,
આ઩ણા નેશ-સનેશન૊ આટરે થી જ અત આવમ૊.]
આલન ઩ં ચખ ઊદડમાં , નદશ વગડ નદશ ઩ાય,
શ૊થર શારી બોમયે , ઓઢા તો જલાય.
ચચઠીરખીને શ૊થર ચારી નીક઱ી. કનયાના બોમયાભાં જઇ જ૊ગણના લેળ ઩શે યી
રીધા. પભુ ને બજલા રાગી, ઩ણ બજનભાં ચચિ ળી યીતે ચોટે ?
ભૂ ં ડુ ં રાગે બોમર

ં , ધયતી ખાલા ધામ,
ઓઢાં લણનાં એકરાં , કનડે કે ભ યે લામ ?
P a g e | 149

http://aksharnaad.com
[બોમર

ં બેકાય રાગે છે . ધયતી ખાલા ધામ છે . ઓઢા વલનાની એકરી શ૊થર
કનડાભાં કલ઩ાં ત કયતી યશી છે .]
વામય રેયુ ુ ને ઩ણં ગ ઘય, થ઱ લેળ ને વય લા઱,
દનભાં દાડી વં બયે , ઓઢ૊ એતી લાય.
[વામયનાં જટરાં ભ૊જં, લયવાદનાં જટરાં ચફિદુ , યણની યે તીના જટરા કણ અને
વળય ઩ય જટરા લા઱, તેટરી લાય એકે ક દદલવભાં ઓઢ૊ એને માદ આલે છે .]
દાડી ચડતી ડુ ં ગયે , દરના કયીને દ૊ય,
ઝાડલે ઝાડલે જીગયતા, (હ

ં ) કે તાક ઉડાડુ ં ભ૊ય ?
[ડુ ં ગયા ઉ઩ય ભ૊યરા ટહ

કે છે અને ભને ઓઢ૊ માદ આલે છે . ભ૊યરાને ઉડાડલા
ભાટે દદરની ઩ણછ કયીને હ

ં ડુ ં ગયે ડુ ં ગયે ચડુ ં છં ઩ણ ઝાડલે ઝાડલે જમાં ભ૊યરા
P a g e | 150

http://aksharnaad.com
ગયજ છે , તમાં હ

ં કે ટરાકને ઉડાડુ ં ?] ફીજ ફાજુ --
વાભી ધાય દીલા ફ઱ે , લીજ઱ી ચભક બ઱ાં ,
ઓઢ૊ આજ અણશ૊ય૊, શ૊થર નૈ ઘયાં .
[વાભા ડુ ં ગયાભાં દીલા ફ઱ે છે , લીજ઱ી ચભકાયા કયે છે અને લ઴ાગ ઋતુ ના એલા
રડા દદલવભાં વલજ૊ગી ઓઢ૊ એકર૊ ઝયે છે , કે ભકે શ૊થર ઘે ય નથી.]
ઓઢ૊ ને શ૊થર ફેમ ચાતક૊ ઝયતાં યહાં . ભાથે કા઱ની ભેઘરી યાત ઩ડી અને
વં જ૊ગન૊ સૂ યજ કદીમે ઊગમ૊ નદશ.
લાતાગ કાય કશે છે કે ઓઢાનુ ં શૈયુ ં વલમ૊ગે પાટી ઩ડ્ુ ં ; અને એના મૃ તદે શને દશન
કયતી લખતે અતયીકભાં થી શ૊થર ઉ઩ાડી ગઇ; ઩ુ તના રગન કા઱ે શ૊થર
P a g e | 151

http://aksharnaad.com
઩ોખલા આલે અને એ લખતે ઩ુ ત-લધૂ એ એન૊ ઩ારલ ઝારીને ય૊કી યાખમાં
લગેયે .
―કનડ૊ ડુ ં ગય‖ કાદઠમાલાડભાં ફે-તણ જગમાએ ફતાલલાભાં આલે છે . શ૊થર
કાદઠમાલાડણ શતી એલીમે ર૊ક૊સકત છે . ગીયના ડુ ં ગયભાં એનાં ચભતકાય૊ શજમે
થતા શ૊લાની લાત૊ ફ૊રામ છે . ક૊ઇ કશે છે કે ઩ાં ચા઱ભાં શ૊થચરમ૊ ડુ ં ગય અને
યં ગત઱ાલડી છે તે જ શ૊થરનુ ં યશે ઠાણ; ક૊ઇ ભેદયડા ઩ાવેન૊ કનડ૊ ડુ ં ગય ફતાલે
છે .જમાયે કનડ૊ ડુ ં ગય કચછ પદે ળનીમે ઉિયે થય઩ાયકય તયપ શ૊લાનુ ં ભકભ઩ણે
કશે લામ છે . આ લાતાગ ના દુ શા અવર ત૊ કચછી બા઴ાભાં શળે. ઩ણ અતમાયે એભાં
કાદઠમાલાડી લાણી વાયી ઩ેઠે ગૂ ં થાઇ ગઇ છે .]
P a g e | 152

http://aksharnaad.com
18. લરીભાભદ અયફ
“જભાદાય વા‖ફ, ચર૊ ય૊ટી ખાલા.”
“નરશ, શભ ખામા.”
“ચર૊ ચર૊, જ ફટકુ ં બાલે તે , ભે યા ગ઱ાથ [વ૊ગં દ]”
“નરશ નરશ, શભ ઄ફી ખામા.”
તણ ગભને શતબે ટે , અછે ઩ાણીએ ઝરતી એક નાની લાલ શતી. એ લાલને ભાથે
ભાના ખ૊઱ા જલી ઘટા ઩ાથયીને એક જૂ ન૊ લદર૊ ઉબ૊ શત૊. એક રદલવ
ઈના઱ાને ફ઩૊યે એ શરયમા઱ા દે લઝાડની છાં મડીભાં , લાલને ઓટે ફે જણા ફે ઠા
શતા, એક અયફ ને ફીજ૊ લાણણમ૊. બાથાન૊ ડફય૊ ઈઘાડી ટીભણ કયલા ફે ઠેર૊
P a g e | 153

http://aksharnaad.com
ડાહ૊ લાણણમ૊ એ અયફને ઢેફયાં ખાલા વ૊ગં દ દઆ-દઆને ફ૊રાલે છે . તે નુ ં એક
કાયણ છે . એક ત૊ કાં રટમા લણા થી વદામ ડયીને ચારનાય ગાભરડમ૊ લે ઩ાયી એને
ખલયાલી-શ઩લયાલી કે વ૊઩ાયીન૊ ઝીણ૊ ભૂ ક૊ અ઩ી દ૊સતી ફાં ધી લમે; ઄ને ફીજ

ં ,
અજ અ ળેઠ રાઠી ગાભે ઩૊તાના દીકયાની લહુ ને દાગીના ચડાલલા ગમે રા,
તમાં થી લે લાઆની વાથે કાં આક તકયાય થલાથી ઘયે ણાં ન૊ ડફ૊ બે઱૊ રઆને ઩ાચા
લ઱ે રા છે . તે થી ભાગે અલા શશથમાયફં ધ વં ગાથીન૊ ઓથ જરયન૊ શત૊. એટરે
જ લાણણમે વ૊ગં દ અ઩ી અ઩ીને અખયે ચાઉવને ફે ઢેફયાં ખલયવમે જ છટક૊
કમો.
ય૊ઢ૊ ઢ઱લા રાગમ૊ એતરે અયફે એક ખં બે શભાચ૊ નાખીને ફીજ ખં બે રાં ફી
ના઱લા઱ી ફં દૂ ક રટકાલી. કમભયના જભૈ મા વયખા કયીને કવીકવીને બે ટ ફાં ધી.
P a g e | 154

http://aksharnaad.com
દં શતમે દાઢી ઓ઱ીને અયફ નીચે ઉતમો. લાણણમાએ ઩ણ ઘ૊ડી ઈ઩ય ખરત૊
નાખીને તં ગ તાણમ૊.
અયફે વલાર કમો, “કાં વે ઠ, કાં જવુ ં છે ?”
“ખ૊઩ા઱ા સુ ધી.”
“ભાય૊ ઩ન એ જ ભાયગ છે . ચાર૊.”
ચાઉવ ઄ભયે રીની ન૊કયીભાં થી કભી થઆને લડ૊દયે ય૊ટીની ગ૊તણ કયલા જત૊
શત૊. ફેમ જણા ચારતા થમા. તે લખતે અયફને ઓવાણ અલલાથી એણે
઩ૂ છ્ુ ં , “વે ઠ, કાં આ જ૊ખભ ત૊ ઩ાવે નથી ને ?”
“ના યે ફા઩ુ ! ઄ભે તે જ૊ખભ યાખીએ! ઩ં ડે ઩ડ જ છં .”
P a g e | 155

http://aksharnaad.com
અયફે પયી કહુ ં , “વે ઠ, છ઩ાલળ૊ નરશ. શ૊મ ત૊ ભાયા શાથભાં વો઩ી દે જ૊, નીકય
જન ગુ ભાલળ૊.”
“તભાયે ગ઱ે શાથ, જભાદાય, કાં આ નથી.”
ળેઠના ખરડમાભાં ડાફર૊ શત૊. ને ડાફરાભાં ફે-તણ શજય રશ઩માનુ ં ઘયે ણુ ં શતુ ં .
ફને અગ઱ ચાલમા. આકરડમા ઄ને દે યડી લચચેના રાં ફા ગા઱ાભાં અલે તમાં ત૊
ગીગ૊ શળમા઱ નાભન૊ એક નાભીચ૊ ક૊઱ી ઩૊તાના ફાય જ

લાન૊ને રઆને ઓડા
ફાં ધી ઉબે ર૊ છે .
અ જભદૂ ત૊ને દૂ યથી અલતા જ૊તાં જ ળેઠના યાભ યભી ગમા; એન૊ વાદ પાટી
ગમ૊. એનાથી ફ૊રી જલાયુ ં , “ભાયી નાખમા, ચાઉવ! શલે શુ ં કયશુ ં ?”
P a g e | 156

http://aksharnaad.com
“કે ભ? અ઩ણી ઩ાવે સુ ં છે , તે લૂ ં ટવે?”
“ચાઉવ, ભાયી ઩ાવે ઩ાં ચ શજયના દાગીના છે .”
“શ—ઠ ફશનમા! ખ૊ટ

ં ફ૊લમ૊ શત૊ કે ! રાલ શલે ડફ૊ કાઢીને જરદી ભને અ઩ી દે ,
નરશ ત૊ અ ક૊઱ીઓ તાય૊ જન રેળે.”
લાણણમાએ ડફય૊ કાઢીને અયફના શાથભાં દીધ૊, અ ફનયુ ં તે વાભે અલનાય
ક૊઱ીઓએ નજય૊નજય જ૊યુ ં . ઄ને છે ટે થી બૂ ભ ઩ાડી, “ઓ ચાઉવ, યશે લા દે
યશે લા, નરશ ત૊ તુ ં નલાણણમ૊ કુ ટાઆ ગમ૊ જણજ.”
“વે ઠ!” ચાઉવે લાણણમાને કહુ ં , “શલે તુ ં તાયે ઘ૊ડી શાં કી મૂ ક. જ, તાયી જજિદગી
ફચાલ; ભને એકને ભયલા દે .”
P a g e | 157

http://aksharnaad.com
લાણણમે ઘ૊ડી શાં કી મૂ કી. એને ક૊઱ીઓએ ન ય૊ક૊. એ ત૊ અયફને જ ઘેયી
લળમા ઄ફે શાકર કયી, “એરા ચાઉવ, શાથે કયીને ભયલા ભાટે ડફય૊ રીધ૊ કે?”
ચાઉવ કશે , “શભ ઈવકા ઄નાજ ખામા.”
“઄યે , ઄નાજ નીક઱ી જળે. ઝટ ડફય૊ છ૊ડ !”
“નરશ, ઈવકા ઄નાજ ખામા.”
“઄યે ચાઉવ, ઘયે છ૊કયાં લાટય જ૊આ યે ‖ળે.”
“નરશ, ઈવકા ઄નાજ ખામા.”
P a g e | 158

http://aksharnaad.com
ક૊઱ીઓએ ચાઉવન૊ ઩ીછ૊ રીધ૊, ઩ણ ચાઉવની નજક જલાની ક૊આની રશિભત
ન ચારી, કાયણ કે ચાઉવના શાથભાં દારગ૊઱૊ બયે રી ફં દૂ ક શતી. ક૊઱ીઓને
ખફય શતી કે અયફની ફં દૂ ક જ૊ છટે, ત૊ કદી ખારી ન જમ.
શભાચાભાં દાગીનાન૊ ડફય૊ છે , શાથભાં ફં દૂ ક છે , ઄ને અયફ ઝ઩ાટાબે ય યસત૊
કા઩ત૊ જમ છે , અઘે અઘે ક૊઱ીઓ ચાલમા અલે છે ; જયા નજક અલીને
કાભઠાં ખેચીને તીયન૊ લયવાદ લયવાલે છે ; અયફ એ ખૂ ં તે રા તીયને ઩૊તાના
ળયીયભાં થી ખેચી, બાં ગી, પેકી દે ત૊ જમ છે . ક૊઱ીઓને ફં દૂ કની કા઱ી ના઱
ફતાલી ડયાલત૊ જમ છે . એટરે ડયીને ક૊઱ીઓ દૂ ય યશી જમ છે . ઄ને અયફ
યસત૊ કા઩ત૊ જમ છે .
P a g e | 159

http://aksharnaad.com
઩ણ અયફ ળા ભાટે ફં દૂ કન૊ ફાય કયત૊ નથી? કાયણ કે એ બયે રી દારગ૊઱ી
શવલામ, ફીજ લખત બડાક૊ કયલાનુ ં એની ઩ાવે કાં આ વાધન નથી. ભાટે જ પકત
ડયાલીને એ ઩૊તાન૊ ફચાલ કયી યહ૊ છે .
તમાં ત૊ આકરડમા ગાભની રગ૊રગ અલી ઩શોચમા. ક૊઱ીઓએ જનયુ ં કે અયફ
જ૊તજ૊તાભાં ગાભની અદય ઩ેવી જળે. ગીગા શળમા઱ન૊ જ

લાન બાણે જ ફ૊રી
ઉઠય૊, “઄યે ળયભ છે ! ફાય-ફાય જણાની લચચેથી અયફ ડફય૊ રઆને જળે!
ભૂ ં ડા રાગળ૊! ફામરડયુ ં ને ભ૊ઢાં શુ ં ફતાલળ૊?”
અ લે ણ વાં બ઱તાં ત૊ ક૊઱ીઓ અયફ ઩ય ધસમા. અયફે ગ૊઱ી છ૊ડી. ગીગાના
બાણે જની ખ૊઩યી લીધી, ર૊શીભાં નાશી-ધ૊આને વનવનાટ કયતી ગ૊઱ી ચારી
ગઆ. એ ત૊ અયફની ગ૊઱ી શતી !
P a g e | 160

http://aksharnaad.com
઩ણ અયફ ઩યલાયી ફે ઠ૊, ઄ને ક૊઱ીઓ એના ઩ય તૂ ટી ઩ડયા. અયફના
શાથભાં યહ૊ કે લર એક જભૈમ૊. વાત ક૊઱ીઓને એણે એકરાએ જભૈ માથી
સુ લાડયા, તમાં ત૊ ગાભ નજક અલી ગયુ ં , ગીગ૊ ઄ને તેના જલતા વાથીઓ
઩ાછા ચાલમા ગમા.
ર૊શીભાં તયફ૊઱ અયફ ધીયે ધીયી ડગરાં ભાં ડે છે .એની આખ૊ ઩ય ર૊શીના
થય ફાઝી ગમા છે . ળયીયભાં થી ર૊શી ટ઩કી યહુ ં છે . એને યસત૊ દે ખાત૊ નથી.
ચારત૊ ચારત૊ એ વીતા઩ુ યી નદીને કાં ઠે ઉતમો ઄ને એક લીયડા ઈ઩ય
ર૊રશમાળં ભ૊ઢ

ં ધ૊લા ફે ઠ૊.
નદીને વાભે કાં ઠે આકરડમા નાભનુ ં ગાભ શતુ ં . અઆ જનફાઆની જગમાના ઓટા
ઈ઩ય ગાભના ગયાવદાય ચાયણ લીક૊બાઆ ફે ઠેરા. એની નજય ઩ડી કે ક૊આ
P a g e | 161

http://aksharnaad.com
ર૊શીલુ શાણ, જખભી અદભી ઩ાણી ઩ીલા ફે ઠ૊ છે . લીક૊બાઆ એની ઩ાવે અવમ૊.
તમાં ત૊ એ ઄જણમા ભાણવન૊ ઩ગયલ વાં બ઱ીને અધ ફની ગમેર૊ અયફ ફે
શાથે ઩૊તાન૊ શભાચ૊ દફાલી બૂ ભ ઩ાડી ઉઠય૊ કે “ચ૊ય! ચ૊ય!”
લીકાબાઆએ અયફને ટાઢ૊ ઩ાડય૊, એનુ ં ળયીય વાપ કયુ
ુ . ઘેય રઆ ગમા. ઩ડદ૊
યાખમ૊. શ૊શળમાય લા઱ં દને ફ૊રાલી જખભ૊ ઩ય ટે બા રેલયાવમા ઄ને ઩૊તે
ફયદાવ કયલા રાગમા.
લ઱તે જ રદલવે ગીગ૊ શળમા઱ ઩૊તાના તીવ ભાણવ૊ને રઆ અલી ઩શોચમ૊.
લીકાબાઆને કશે લયાવયુ ં કે “ભાય૊ ચ૊ય વો઩ી રદમ૊; નરશ ત૊ ગાભના ચાયે મ ઩ાવ
કાં ટાના ગણ઱મા મૂ કી હુ ં ગાભ વ઱ગાલી દઆળ.”
લીકાબાઆ કશે , “ગીગા, ળયણે અલે રાને ન વો઩ામ. હુ ં ચાયણ છં .”
P a g e | 162

http://aksharnaad.com
ગીગ૊ કશે , “ભાયા ગાભને ઩ાદયે ભાયા ભાયા બાણે જની ચેશ ફ઱ે છે .એ જ

લાન
બાણે જના ભાયનાયને હુ ં એ જ ણચતાભાં ફાળં તમાયે જ ભને ઠાયક થામ તે ભ છે .
ભાટે વો઩ી દ૊. નીકય તભાયી અફર નરશ યશે .”
લીકાબાઆના વાઠ યફાયી શાથભાં રાકડી રઆને ઉબા થઆ ગમા ઄ને ગીગાને
શાકર કયી કે “ત૊ ગીગરા, થઆ જ ભાટી! ઄ભે જલતા છીએ તમાં સુ ધી અળયે
અલે રાને તુ ં એભ રઆ જઆળ?”
ગાભ અખુ ં ગયજ ઉઠ્ુ ં . ગીગ૊ રજલાઆને ઩ાછ૊ ચાલમ૊ ગમ૊. રદલવ ગમા.
અયફને અયાભ થમ૊. ઩ણ સૂ તાં કે ફેવતાં અયફ ઩૊તાન૊ શભાચ૊ છ૊ડત૊
નથી. અયાભ થમે એણે લીકાબાઆની યજ ભાગી.
લીકાબાઆએ ઩ૂ છ્ુ ં , “ચાઉવ! યસતાભાં લા઩યલાની કાં આ ખયચી છે કે ?”
P a g e | 163

http://aksharnaad.com
ઓછાફ૊ર૊ ચાઉવ પકત એટલુ ં જ ફ૊લમ૊, “નરશ.”
લીકાબાઆ વભજમા કે અયફ ગીગા શળમા઱થી ડયી જઆને અલી ભાગણી કયે છે .
ફને જણા ખ૊઩ા઱ે ઩શોચમા. અયફના ભનભાં ત૊ મૂ ં ઝલણ ઉ઩ડી શતી.
દાગીનાલા઱ા લાણણમાનુ ં નાભ એને માદ નશ૊તુ ં અલતુ ં , ઄ને ઩ાયકી થા઩ણ શલે
એને વા઩ના બાયા વભાન થઆ ઩ડી શતી. ધણીને ઘયાણુ ં ઩શોચાડયા ઩શે રાં એને
નીદય અલે તે ભ નશ૊તુ ં .
તમાં ત૊ ખ૊઩ા઱ાની ફજયભાં એણે દાગીનાના ભાણરક લાણણમાને દીઠ૊. દ૊ડીને
એણે દાગીનાન૊ ડફય૊ લાણણમાના શાથભાં મૂ કી કહુ ં , “ળેઠ, અ તભાયા દાગીના
જરદી ગણી લમ૊.”
P a g e | 164

http://aksharnaad.com
લીકાબાઆની તાજ

ફીન૊ ઩ાય ન યહ૊. એ ઩ૂ છે છે કે “઄યે ચાઉવ! અટરી ફધી
મૂ ડી ફગરભાં શતી ત૊મે કેભ કશે તા શતા કે ઩ાવે કાં આ નથી?”
અયફે ઈતય દીધ૊ કે “એ ત૊ ઩ાયકી થા઩ણ.”
લીક૊બાઆ ફ૊લમા, “યં ગ છે તાયી જને તાને , ચાઉવ!”
એને વભજયુ ં કે અયફે ઩૊તાની ખાતય નરશ, ઩ણ અ ઩ાયકા ભારને ખાતય
ધીગાણુ ં ખેડ્ુ ં શતુ ં . એણે ળેઠને ફધી લાત કશી વં બ઱ાલી. જની સલપને ઩ણ
અળા નશ૊તી એ દાગીના ભ઱લાથી ળેઠને અતયે અનં દ ભાત૊ નશ૊ત૊. એણે
અયફને ફણકવ અ઩લા ભાં ડી—રશ઩મા ઩ાં ચ ! અયફે ભાથે ચડાલીને ઩ાછા
લાણણમાના શાથભાં ધયી દીધા.
P a g e | 165

http://aksharnaad.com
ળેઠની ઩ીઠ ઩ય એક ખાવડાન૊ ઘા કયીને લીક૊બાઆ ફ૊લમા, “કભજત ! વમાજના
ખાનાયા! તાયા ઩ાં ચ શજયના દાગીના ખાતય ભયલા જનાયને ઩ાં ચ ર઩યડી
અ઩તાં તુ ં ળયભાત૊ નથી ?”
અયફ લડ૊દયે ઩શોચી ગમ૊. એના અતયભાં લીકાબાઆનુ ં નાભ યભતુ ં યહુ ં .
અયફન૊ ફચચ૊ ઈ઩કાય ન ભૂ રે. લડ૊દયાના ભશાયજ પતે શશવિશયાલના
દયફાયભાં અયફ ન૊કયી કયે છે . એભ થતાં એક લખત ભશાયાજના એક લણણક
શભત ઩૊તાની સીને ઩યગાભ તે ડલા ગમા, તે ની વાથે એ જ અયફને ભ૊કરલાભાં
અવમ૊.
P a g e | 166

http://aksharnaad.com
ળેઠ-ળેઠાણી યથ જ૊ડીને લડ૊દયા તયપ ચાલમાં અલે છે . ફ઩૊યને લખતે એક
લાલ અલી તમાં ળેઠાણીન૊ યથ છટય૊ છે . ળેઠ લશે રા લડ૊દયે ઩શોચલા ભાટે
અગ઱ ચડી ગમા છે .
ળેઠાણીએ અયફને કહુ ં :”બાઆ, લાલભાં જઆને ઩ાણી રઆ અલ૊ ને !”
ચ૊઩ાવ સૂ નકાયબયી વીભ જ૊આને ચાઉવે જલાફ દીધ૊ :”઄મભા, યથ છ૊ડીને ત૊
હુ ં નરશ જઉ !”
“઄યે , ચાઉવ, ગાં ડા છ૊? એટરી લાયભાં આશી ક૊ણ અલી ચડે છે ?‖
઄ચકાતે શૈમે , ઝાડને થડે ફં દૂ ક ટે કલી અયફ ઩ાણી બયલા લાલભાં ઉતમો.
ફશાય અલીને જમાં જ

એ તમાં ન ભ઱ે ફં દૂ ક કે ન ભ઱ે ળેઠાણી. શે ફતાઆ ગમે ર
P a g e | 167

http://aksharnaad.com
ગાડાખેડ

એ આગ઱ી ફતાલીને કહુ ં , “ઓ જમ ઊટ ઈ઩ય ચડે રા ફે વં ધીઓ—
ફં દૂ ક ઄ને ળેઠાણીને ફે મને રઆને.”
લાલના ઩થથય ઩ય ભાથુ ં ઩ટકાલીને અયફ ચીવ૊ ઩ાડલા રાગમ૊. ઩ણ ફં દૂ ક
શલના એન૊ આરાજ નથી યહ૊. એલાભાં ઓણચિત૊ ઘ૊ડી ઈ઩ય ચડીને એક યજ઩ૂ ત
નીકળમ૊. યજ઩ૂ તે અયફને અકં દ કયત૊ જ૊આ, લાત વાં બ઱ી, ઘ૊ડી ઈ઩યથી
ઉતયીને યજ઩ૂ તે કહુ ં , “અ રે, ચાઉવ, તાકાત શ૊મ ત૊ ઈ઩ાડ અ ફં દૂ ક, ચડી
જ ભાયી ઘ૊ડી ભાથે; ઩છી શલધાતા જ કયે તે ખર

ં .”
લીજ઱ીના ઝફકાયાને લે ગે અયફે ઘ૊ડી ઩ય છરાં ગ ભાયી, શાથભાં ફં દૂ ક રીધી
઄ને ઘ૊ડી ભાયી મૂ કી. જ૊તજ૊તાભાં વં ધીના ઊટની ઩છ઱ અયફની ઘ૊ડીના
ડાફરા ગાજમા.
P a g e | 168

http://aksharnaad.com
ઊટ ઩ય એક વં ધી ભ૊કયે ફેઠ૊ છે ; ફીજ૊ એક ઩છલાડે ના કાં ઠાભાં ફે ઠ૊ છે ; ઄ને
લચચે ફે વાડે રાં છે ળેઠાણીને. અયફ મૂ ં ઝાણ૊. એ ળી યીતે ગ૊઱ી છ૊ડે ! ઩ાછરાને
ગ૊઱ી ભાયતાં ળેઠાણી ઩ણ લીધાઆ જમ તે વુ ં શતુ ં . અયફ મૂ ં ઝામ છે .
઩ાછરા દ

શભનના શાથભાં ઩ણ અયફલા઱ી બયે રી ફં દૂ ક તૈ માય છે . એણે
ભ૊ખયે ના વલાયને કહુ ં , “ઊટને જયાક અદ૊ કય એટરે અ લાં વે લમા અલનાય
ઘ૊ડે વલાયને હુ ં ઩ૂ ય૊ કર

ં .”
જભ ઊટ અડ૊ પમો તે ભ ત૊ વનનન કયતી અયફની ઄ણચૂ ક ગ૊઱ી છટી;
છટયા બે ઱૊ ત૊ ભ૊ખયે ન૊ શાં કનાય ઩ડય૊. ફીજ ગ૊઱ી ઊટ ઈ઩ય – ઄ને ઊટ
ફે વી ગમ૊. તીજ ગ૊઱ીએ ઩છલાડે ન૊ વં ધી ઠાય થમ૊. ળેઠાણીને ઄ને ળેઠાણીના
઩ચાવ શજયના દાગીનાને ફચાલીને અયફ ઩ાછ૊ લળમ૊.
P a g e | 169

http://aksharnaad.com
ફશાદ

ય અયફ શલે ત૊ ભશાયાજન૊ અગયકક ફનમ૊ છે , ફહુ ફ૊રલાની એને
અદત નથી. નીચુ ં જ૊આને જ એ શારેચારે છે .
પયી એક લાય એના ળોમા નુ ં ઩ાયખુ ં થયુ ં . એણે એક રદલવ ભશાયાજને શળકાય
ખેરતાં શવિશના ઩ં જભાં થી ઈગાયી રીધા. તમાયથી એ ભશાયાજના વૈ નમભાં ભ૊ટ૊
શ૊દે દાય ફનમ૊ છે .
઩ેળકળી ઈઘયાલલા ભાટે ભશાયાજ ઩૊તે વ૊યઠભાં લયવ૊લયવ ભ૊ટી પ૊જ રઆને
અલે છે . અ લખતે પ૊જન૊ વે ના઩શત એ બુ ઢ૊ અયફ શત૊. દયે કે દયે ક યાજભાં જ૊
ભશાયાજ વયકાય જમ ત૊ લસતીને તે ભ જ તે યાજને શાડભાયીની શદ ન યશે ;
એટરે યાજઓ ઩૊તે જ વીધાદ૊ય થઆને વાભે ઩ગરે ચારી ખં ડણી બયી અલતા.
અ લખતે ગામકલાડના દે યાતં બુ રીફડી મુ કાભે તણામા છે .
P a g e | 170

http://aksharnaad.com
બુ ઢા અયફના ભગજભાં શયદભ એક ભાનલી તયલયી યહ૊ છે , એન૊ જલનદાતા
લીક૊બાઆ. ઩ણ એ નાભ અયફ ભૂ રી ગમ૊ છે ; ગાભનુ ં નાભ ઩ણ માદ નથી,
‖આકડી‖ ―આકડી‖ કયે છે . એના ભનભાં શતુ ં કે જ૊ બે ટ૊ થામ ત૊ જલનદાતાનુ ં થ૊ડ

ં ક
કયજ ચુ કાવુ ં .
એક રદલવ યાજએ કચેયી ગામકલાડના તં બૂ ભાં બયામેરી છે . જરયમાની ચાક઱ા
઩ય અયફનુ ં અવન છે ; ઩ણ અયફ ઉઠીને ફશાય ગમે ર. તે લાભાં લીકાબાઆ
તં બૂ ભાં અલી ઩શોચમા. ઄ને લીકાબાઆએ ત૊ ઩ેરા અયફની ખારી ઩ડે રી ગાદી
ઈ઩ય ઝકાવયુ ં . જ૊તાં જ ભશાયાજ પતેશશવિશ ની આખ પાટી યશી. તમાં ત૊ અયફ
અદય અવમ૊. અઘેથી જ૊તાં જ લીકાબાઆને ઓ઱ખમા.
P a g e | 171

http://aksharnaad.com
“ઓ ભાયા જલનદાતા ! ભાયા ફા઩ !”કયત૊ દ૊ડીને અયફ લીકાબાઆન ચયણ૊ભાં
ઢ઱ી ઩ડય૊. ભશાયાજને તભાભ વૃ તાં તથી લાકે પ કમાા .
ભશાયાજએ જશે ય કયુ
ુ , “અ લીકાબૈ જ યાજના શાભી (જભીન) થામ તે ની
઩ેળકળ ઄ભે ખભશુ ં .” તમાયથી પતમે ક યાજભાં લીકાબાઆને ભ૊ટાં અદયભાન
ભ઱લા રાગમાં . નાણાં ન૊ ઩ણ ત૊ટ૊ ન યહ૊. અજ એની તીજ ઩ેઢી આકરડમાના
઄યધા બાગન૊ બ૊ગલટ૊ કયે છે . અ રગબગ વં લત 1915ની લાત છે .

P a g e | 172

http://aksharnaad.com
19. ઓ઱ી઩૊
઩યણીને અલી છે તે ઘડીથી ર઩ીને જં ઩ નથી. એને ત૊, ફવ, એક જ યઢ રાગી
ગઆ છે . ફા઩૊દય ગાભના અઘા અઘા ઓરયમાભાં થી જમાયે ર઩ી ભાટીના થય
ખ૊દી યશી શ૊મ છે , તમાયે એને બાન નથી યશે તુ ં કે ઓરયમાની બે ખડભાં ઩૊તે
કે ટરી ઊડી ઊડી ચારી જમ છે . લટે ભાગુ ા જ૊તાં જ૊તાં ચેતલતાં જમ છે , “ર઩ી,
બે ખડ ઩ડળે ને તુ ં ને દાટી દે ળે, શ૊ ફે ટા !”
઩ણ ર઩ી ત૊ ભે યની દીકયી. એને ત૊ એનાં ઘયખ૊યડાં અબરાં જલાં ઉજ઱ાં
કયલાં છે . ઓયડાભાં કભાન૊ લા઱લી છે . દાણા બયલાની ભ૊ટી ભ૊ટી ક૊ઠીઓ
ઘડીને તે ના ઈ઩ય નકળી કયલી છે . ગ૊ખરા કં ડાયલા છે , બીત ઈ઩ય ણચતયાભણ
P a g e | 173

http://aksharnaad.com
અરેખલાં છે . ર઩ીને ઠાલકી, ચીકણી, ભાખણના શ઩િડા જલી ધ૊઱ી ભાટી લગય
કે ભ ચારે? દટાઆ જમ ત૊મે શુ ં ?
ભાટીના સૂ ં ડરા ઩૊તાને ભાથે ભે રીને, ભર઩તી ભર઩તી, ર઩ી ચારી અલે છે .
ધ૊ભધખતા તા઩ભાં એનુ ં ર઩ાળં ભો યાતુ ં ચ૊઱ થાતુ ં અલે છે . ભ૊તીની વે ય
લીખયાણી શ૊મ તે લાં ઩યવે લાનાં ટી઩ાં ટ઩કતાં અલે છે . કૂ લાને કાં ઠેમ ભે યાણીઓ
ભ૊ઢાં ભચક૊ડી લાત૊ કયે છે , “ફાઆ, અ ત૊ નલી નલાઆની અલી છે ! કૂ લાભાં
઩ાણી જ યે ‖લા દે તી નથી. કુ ણ જણે ઄ધયાતથી ફે ડાં તાણલા ભાં ડે છે .”
શનવયણી ઈ઩ય ચડીને ર઩ી જમાયે ઩૊તાના ઘયની ઩છીતને ઄ને ઊચા ઊચા
કયાને ઓ઱ી઩ા કયે છે ,તમાયે ઩ાડ૊ળણ૊ અળીલાા દ દે તી જમ છે કે ‘લારામૂ આ ઩ડે
ત૊ ઠીક થામ !’ ભૂ ખી-તયવી લહુ ને અખ૊ રદલવ ઓ઱ી઩૊ કયતી શનશા઱ીને
P a g e | 174

http://aksharnaad.com
વાસુ -વવય૊ શે તા઱ ઠ઩ક૊ અ઩ે છે કે , “઄યે ર઩ી, ખાધાનીમે ખફય ન ઩ડે ,
ફે ટા?” એને ભાથે ચાયે મ છે ડે છટ

ં ઓઢણુ ં ઢ઱કે છે . એના ઘઉલયણા ગાર ઈ઩ય
ગ૊યભટીના છાં ટા છં ટાઆ ગમા છે . એના દે શના દાગીના ધૂ ઱ભાં ય૊઱ાણાં છે .
ળયણાઆ-ળી એના શાથની ક઱ાઆઓ ક૊ણી સુ ધી ગાયાભાં ગયકાલ છે . ત૊મ ર઩ીનાં
ર઩ કાં આ ઄છતા યશે ?
ર઩ીન૊ લય નથુ ય૊ટરા ખાલા અલે છે . એકરા ફે વીને ખાલાનુ ં એને બાલતુ ં
નથી.
“ર઩ી !” નથુ ફશાય નીક઱ીને એને વાદ કયે છે : “ ર઩ી, અલડી ફધી કે લાની
઄ધીયાઆ અલી છે , ઘય ળણગાયલાની? કાં આ ભયી ફયી ત૊ નથી જલાની નથ
ના !”
P a g e | 175

http://aksharnaad.com
“રે, જ૊ ત૊, ફાઆ! નથુ કે લી લાણી કાઢી રયમ૊ છે ! ભે યની દીકયી ખ૊યડ

ં ન
ળણગાયે તમાયે એન૊ જનભાય૊ કાં ઈ ખ઩ન૊, નથુ ?”
“શે બગલાન ! અ ભે યની છ૊કયી ત૊ નલી નલાઆની ! કલયાવમ૊ ભને ! બગલાન
કયે ને શનવયણી રવયે જમ !” એટલુ ં કશીને નથુ શવે છે .
“ત૊ ત૊, ઩ીટયા, તાયે જ ભાયી ચાકયી કયલી ઩ડળે. વાજ થાઉ ત૊મે તાયા
ખ૊઱ાભાં થી ઉઠાં જ નરશ ને ! ખ૊ટી ખ૊ટી ભાં દી ઩ડે ને સૂ તી જ યાં !”
ર઩ી ઄ને એન૊ લય નથુ ખ૊યડાની ઩છીતે ઉબાં ઉબાં અલી ભીઠડી લાત૊ કયીને
અતય બયી રેતાં ને ઩ેટ બયલાની લાત૊ ભૂ રી જતાં શતાં . આશયે ઩૊તાની લહુ ને
થ૊ડાજ વભમભાં ઘયની અલી ભભતા રગાડી દીધે રી દે ખીને નથુ ડ૊ ઩૊તાના
અતયભાં સલગા નુ ં સુ ખ ઄નુ બલી યહ૊ છે . શનવયણીની ટ૊ચે ઉબીને કય૊ રી઩તી
P a g e | 176

http://aksharnaad.com
સી જણે અબની ઄ટાયીભાં ઉબે રી ઄પવયા શ૊મ એવુ ં એવુ ં એને રાગમા કયતુ ં .
ગ૊યભટીનાં છાં ટણાં ભાં બીજમે રી એ જ

લાન ભે યાણી નથુ ને ભન ત૊ ક૊આ નલરખાં
યતને ભઢેરી પશતભા જલી દે ખાતી. એના શૈમાભાં થી ઈદગાય નીક઱ી જત૊ કે
―ઓશ૊શ૊ ! ફા઩૊દય ગાભના જ

લાશનમાભાં ભાયા વયખ૊ સુ ખી ભે ય ફીજ૊ ક૊આ ન
ભ઱ે .‖
એભ કયતાં કયતાં ઄઴ાઢ ઉતયીને શાલણ ફે ઠ૊. જ૊તજ૊તાભાં ત૊ ફા઩૊દય ગાભ
શરયમા઱ી કુ ં જ જવુ ં ફની ગયુ . નદી ઄ને ને શયાં છર૊છર શાલમાં જમ છે .
ધયતીનાં ઢ૊યઢાં ખય ઄ને ઩ં ખીડાં શયખભાં રશર૊઱ા ભાયે છે , ને ર઩ીમે લાયતશે લાય
યશે લા ભં ડી છે . વલાય ઩ડે છે ને શાથભાં ચ૊ખા-કં કાલટી રઆ ર઩ી ફા઩૊દયનાં
દે લસથાન૊ ગ૊તે છે , ઩ી઩઱ાને ઄ને ગામ૊ને ચાં દરા કયી કયી ચ૊ખા ચડાલે છે ,
P a g e | 177

http://aksharnaad.com
નાગદે લતાના યાપડા ઈ઩ય દૂ ધ યે ડે છે . ર઩ીને ભન ત૊ અ સૃ ષષટ ળી યણ઱માભણી
શતી ! ઓશ૊શ૊! ળી યણ઱માભણી શતી!
ળીત઱ા-વાતભ ઄ને ગ૊ક઱-અઠભના તશે લાય૊ ઢૂ કડા અવમા. વાતભ-અઠભ
ઈ઩ય ત૊ ભે યાણીઓ ગાં ડીતૂ ય ફને . ઩યણે રી જ

લાનડીઓને શ઩મયથી તે ડાં અલે.
ર઩ીને મ ભાલતયથી વં દે ળા અવમા કે ―વાતભ કયલા લશે રી ઩શોચજ.‖
વાસુ -વવયાએ યાજખુ ળીથી ઩૊તાની રાડકલામી લહુ ને ભરશમય ભશારલાની યજ
અ઩ી. નલી જ૊ડ લૂ ગડાં ઩શે યી, ઘયે ણાં ગાં ઠા ઠાં વી, વલા લાં બન૊ ચ૊યવ ચ૊ટર૊
ગૂ ં થી, વે થે રશિગ઱૊ ઩ૂ યી ને આખે કાજ઱ આજ ર઩ી શ઩મય જલા નીક઱ી. ભાથે
લૂ ગડાની નાની ફચકી રીધી.
P a g e | 178

http://aksharnaad.com
઩યણમા ઩છી અજ ઩શે રી જ લાય નથુ એ ર઩ીને એના ખયા ર઩ભાં નીયખી, નથુ
઩ાવે ર઩ી યજ રેલા ગઆ. નથુ થી ન યશે લાયુ ં , “ર઩ી ! અ ફધુ ં શ઩મરયમાભાં
ભા‖રલા યાખી મૂ કુ ં ‖તુ ં ને ?” ―નથુ ! નથુ !‖ ફ૊રેને ત૊ ઓછી ઓછી થે જછ! તં આ
અ ળણગાય ત૊ નથુ ભાટે ક૊આ દી નુ તા વજમા!”
“રે, જ૊ ત૊ ફાઆ ! અડ

ં કાં ફ૊રત૊ શઆળ, નથુ ! કાભકાજ અડે ભને લે ળ
કયલાની લે ઱ા જ કે દી હુ તી? ઄ને અજ ઩ે‖યુ
ુ છે એમ તાયે જ કાજ ને ! તુ ં શાલમ
ભાયી શયે . ભને કાં આ તમાં એકરાં થ૊ડ

ં ગભળે?” એટલુ ં ફ૊રતાં ત૊ ર઩ીની આખભાં
ઝ઱ઝણ઱માં અલી ગમાં .
“઄યે ગાં ડી ! એભાં ક૊ચલાઆ ગી ?઄ને ભા-ફા઩ની યજ શલના ભાયાથી ઄લામ
ખર

ં કે ?”
P a g e | 179

http://aksharnaad.com
“હુ ં ફઆને ઄ને ભાભાને ફે મને કે ‖તી જઉ છં ને ! તુ ં જરય અલજ. શ૊ !તાયા લનમા
ભાયી વાતભ નૈ સુ ધયે શ૊, નથુ ડા !”
એટલુ ં કશીને ર઩ી વાવયા કને ગઆ. ઩૊તાની ત૊છડી, ભીઠી લાણીભાં ભે યની
કનમાએ તુ ં કાય૊ દઆને કાલુ ં કાલુ ં લે ણ કહુ ં , “ભાભા, નથુ ને ચ૊કવ ભે રજ, શ૊ !
નીકય ભાયી વાતભ નૈ સુ ધયે .”
વાસુ ને ઩ગે ઩ડીને ર઩ી ફ૊રી :‖ફઆ ! નથુ ને ચ૊કવ ભેરજ, શ૊ ! નીકય ભાયી
વાતભ નૈ સુ ધયે .”
“ભાડી, ભે રશુ ં ત૊ ખયા; ઩ણ તાયાં ભાલતયનુ ં વાચેખ૊ટે મ તે ડ

ં ત૊ જ૊લે ને !”બુ ઢી
વાસુ એ જલાફ દીધ૊.
P a g e | 180

http://aksharnaad.com
“઄યે ફઆ, એન૊ ધ૊ખ૊ તુ ં કયીળ નૈ . હુ ં તમાં ઩શોચમા બે યી જ તે ડ

ં ભ૊કરાલીળ ને
!”
એભ કશીને ર઩ી ફચકુ ં ઈ઩ાડીને ફશાય નીક઱ી—કે ભ જણે પયી ક૊આ રદલવ ઩ાછં
અલલાનુ ં જ ન શ૊મ એલી આસુ ડે બયી આખે ખ૊યડા વાભે ટાં ઩ી યશી.
ખડકીભાં થી નીક઱તા ઩ગ બાયે થઆ ગમા, છાન૊ભાન૊ નથુ ઩ાદય સુ ધી લ઱ાલલા
ગમ૊. છરં ગ૊ ભાયતી મૃ ગરી જણે ઩ાછં લા઱ીને જ૊તી, રાકડીના છે ડા ઈ઩ય
ટે કલે રા નથુ ના ગયીફડા ભો વાભે તાકતી ગઆ. એન૊ છે લર૊ ફ૊ર એક જ શત૊,
“નથુ ડા, અલજ શ૊ ! નીકય ભાયી વાતભ નૈ સુ ધયે .”
અઘે અઘે ર઩ીના ઓઢણાન૊ છે ડ૊ ઩ણ ઉડત૊ ઄ર૊઩ થમ૊, તમાયે એક શનવાવ૊
ભે રીને નથુ ગાભભાં ગમ૊. કાભકાજભાં એનુ ં ણચત ઩ય૊લાઆ ગયુ ં .
P a g e | 181

http://aksharnaad.com
“઄યયય ! ભાડી ! દીકયીને ઩ીટયાં ઓએ કાભ કયાલે કયાલે ને ઄ધમૂ આ કયે નાખી,
ભાથેથી ભ૊રડમ૊ ઈતામા . ઩શે રાં મૂ લાં યાખશ જલાં એ ઩ાણીની શે લયુ ં ખેચાલલા
ભાં ડી.”
“઩ણ, ભાડી. તને કહુ ં કુ ણે ?”
“કુ ણે શુ ં , તાયી ઩ડ૊ળણુ ં એ. વલાયથી વાં જ રગે દીકયીને ઓ઱ી઩ાભાં જ દાટે
દીધી, ભાડી ! અભ ત૊ જ૊ ! ભો ભાથે નૂ યન૊ છાં ટ૊મ ન ભ઱ે . ઄ને ઩દભ જલી
ભાયી ર઩ીની શથેણ઱યુ ં ત૊ જ૊ –ય૊ગી ઈતયડાઆ જ ગી.”
“ભાડી, તને ક૊આ બં બે યે ગુ (ગયુ ં ) છે , શ૊ ! ઄ભાયાં ઩ાડ૊ળી બાયી ઝે યીરાં છે . તુ ં
ક૊આનુ ં ભાનીળ ભા, શ૊! ઄ને તે ભને તે ડ

ં ભ૊કલયુ ં , તાયે નથુ ને કીભ ન તે ડાવમ૊? આ
ત૊ રયવાઆને ફે ઠ૊ છે . ઝટ દઆને ખેશ઩મ૊ ભે લમ.”
P a g e | 182

http://aksharnaad.com
“ચૂ રાભાં જમ તાય૊ નથુ ડ૊ ! ભાયે એ ભૂ તને તે ડાલલ૊ જ નથ. ઄ને રાખ લાતે મ
તને ઩ાછી આ ઘયને ઉફયે ચડલા દે લી નથ. ઘણામ ભે ય ભ઱ી યશે ળે; એકની એક
દીકયીને અખ૊ જનભાય૊ ઓ઱ી઩ાભાં નથ દાટે દે લી !”
દડ! દડ! દડ! ર઩ીની કા઱ીકા઱ી ફે ભ૊ટી આખ૊ભાં થી ઩ાણી દડી ઩ડયાં . એના
શૈમાભાં ધાવક૊ ઩ડી ગમ૊. એનુ ં ફ૊રવુ ં ભાલતયને ગ઱ે ઉતયતુ ં જ નથી. ઄દે ખી
઩ાડ૊ળણ૊એ શ઩મરયમાં ના કાનભાં શનિદાનુ ં ઝે ય યે ડી દીધુ ં શતુ ં . ર઩ી શુ ં ફ૊રે, ક૊ને
વભજલે? વાવરયમાં નુ ં વાર

ં ફ૊રનાયી એ છ૊કયીને વહુ એ ળયભા઱,
ગુ ણણમર ઄ને અફરયખી ગણી શવી કાઢી. જભ જભ એ ફ૊રતી ગઆ, તે ભ તે ભ
વહુ ને એને ભાટે લધુ ને લધુ ઄નુ કં ઩ા ઉ઩જતી ગઆ. ઄ફ૊ર ફનીને એ
છાનીભાની ઓયડાભાં ફે વી ગઆ. ય૊લા જટલુ ં ત૊ તમાં એકાં ત કાં થી શ૊મ?
P a g e | 183

http://aksharnaad.com
ર઩ીન૊ ફા઩ ફા઩૊દય ગમ૊. લે લાઆઓને લવભાં લેણ વં બ઱ાવમાં . ણફચાયા બુ ઢા
ભાલતય ઄ને નથુ –એ તણેમ જણાં ને ત૊ ધયતી ભાગા અ઩ે ત૊ વભાઆ જલા જવુ ં
થઆ ગયુ ં . તણે મને એભ રાગયુ ં કે ર઩ીએ ભાલતયની અગ઱ દ

:ખ ગાયુ ં શળે.
ર઩ીના ફા઩ેનનથુ ને ગૂ ં જ થ૊ડા રશ઩મા ઘાલમા ઄ને છટાછે ડાનુ ં રખણુ ં કયાલી
રીધુ ં . તે રદલવના નથુ ના ઘયફાયભાં થી યાભ ઉડી ગમા. ધાનન૊ ક૊ણ઱મ૊ ક૊આને
બાલત૊ નથી. નથુ ને ભનસૂ ફા ઉ઩ડે છે .
વાયા સુ ખી ઘયન૊ એક જ

લાન ભે ય ગ૊તીને ભાફા઩ે ર઩ીનુ ં નાતર

ં કયુ
ુ . ર઩ીને રંલે
રંલે અગ ઉ઩ડી, ઩ણ ગબરડી દીકયી ભાલતયની ધાક ઄ને ળયભભાં દફાઆ
ગઆ. એની છાતી ઈ઩ય ક૊આ ભ૊ટી શળરા જણે ચં ઩ાઆ ગઆ.
P a g e | 184

http://aksharnaad.com
શ઩િજયભાં ઩ુ યાતી વારયકા થ૊ડી લાય જ ણચણચમાયી કયે તે ભ ર઩ીએ શલરા઩ કમો
કે “ભને નાથુ ઩ાવે જલા રદમ૊. ભાયે નાતયે નથ જવુ ં .”
એનુ ં કલ઩ાં ત ક૊આએ ન વાં બળયુ ં . એ મૂ યખી છ૊કયીને ભાલતયે સુ ખનુ ં થાનક ગ૊તી
દઆ એના શાથ ઝાલમા ઄ને ગાડે નાખી. ર઩ી કે ભ કયીને ય૊લા ભં ડે ? ઘૂ ભટા
લગય સી ણફચાયી ઩૊તાનુ ં ય૊ણુ ં વં તાડે ળી યીતે ? ભે યની દીકયીને ઘૂ ભટા ન શ૊મ.
ચ૊થે રદલવે ર઩ી બાગીને ઩ાછી અલી ઄ને ચીવ ઩ાડી ઉઠી કે “નૈ જઉ ! નૈ
જઉ ! ભાયા કટકા કયી નાખળ૊ ત૊મે ફીજ નશી જઉ. ભને નથુ ઩ાવે ભેર૊.”
ભાલતયે ભાનયુ ં કે ફે રદલવ ઩છી દીકયીનુ ં ભન જં ઩ી જળે . ર઩ી ઩ાણી બયલા
જમ છે . ઩ાદય થઆને કં આક લટે ભાગુ ા નીક઱ે છે . ક૊ ભાણવ કે ગાભ જમ છે
એટલુ ં મ ઩ૂ છયા લગય વહુ ને કશે છે , “બાઆ, ફા઩૊દયભાં નથુ ભે યને ભાય૊ વં દે ળ૊
P a g e | 185

http://aksharnaad.com
દે જ૊ ને કે વ૊ભલાયે વાં જ ભને નદીની ઩ા઱ ઩ાવે અલીને તે ડી જમ; તમાં ઉબી
ઉબી હુ ં એની લટય જ૊આળ!”
લટે ભાગુ ા ફે ઘડી ટાં ઩ીને શાલમા જમ છે . ફ૊રતાં જમ છે કે “પટકુ ં રાગે છે !”
વ૊ભલાયે ફ઩૊યે લૂ ગડાં ન૊ ગાં વડ૊ રીધ૊. “ભા, હુ ં ધ૊લા જઉ છ.”
ભાએ ભાનયુ ં , બરે ભન જયી ભ૊કળં કયી અલે. ફર જલાં ઉજ઱ાં લૂ ગડાં ધ૊આ,
ભાથાફ૊઱ નાશી, રટ૊ ભ૊ક઱ી ભે રી, ધ૊મે ર લૂ ગડાં ઩શે યી, ધૂ નાને કાં ઠે રાં ફી
ડ૊ક કયી કયીને ભાયગ ભાથે જ૊તી ર઩ી થં બી છે . કાં મ નથુ ડ૊ અલે છે ? કાં મ
નથુ ની મૂ શતિ દે ખામ છે ? એની શાલમ જ ઄છતી નશી યશે ; એ ત૊ શાથી જલા
ધૂ રના ગ૊ટા ઉડાડત૊ ને દ

શા ગાત૊ ગાત૊ અલળે ! નશી અલે ? ઄યે , ન અલે
કે ભ ? વં દે ળા ભ૊કલમા છે ને ! કે ટરા ફધા વં દે ળા !
P a g e | 186

http://aksharnaad.com
સૂ યજ નભલા ભં ડય૊, ઩ણ નથુ ડ૊ ન અવમ૊. વાં જના રાં ફા રાં ફા ઓછામા
ઉતયલા રાગમા. ત૊મ નથુ ડ૊ ન અવમ૊. ઩ં ખી ભા઱ાભાં ઩૊ઢયા, ગોધન ગાભભાં
઩શોચયુ ં . ધૂ નાનાં નીય ઊઘલા રાગમા. ઝાડ—઩ાં દડાને જં ઩લાની લે ઱ા થઆ, ત૊મ
નથુ ડ૊ ન અવમ૊. ઘ૊ય અધાર

ં થઆ ગયુ ં ત૊મ નથુ ડ૊ ન જ અવમ૊. ઄યે યે ,
નથુ ડાનુ ં શૈયુ ં તે કે વુ ં લજજય જવુ ં ! એને ભાયી જયામ દમા ન અલી?
”ર઩ી ! ર઩ી ! ર઩ી !” એલા વાદ વં બ઱ાણા. ર઩ી ચભકી :‖ક૊ના વાદ ? નથુ ના ?
ના, ના. અ વાદ ત૊ ગાભ બણીથી અલે છે .‖ વાદ ઢૂ કડા અવમા. ―અ વાદ ત૊
ભાયી ભાના. ભાયી ભા ભને ગ૊તલા અલે છે .‖
P a g e | 187

http://aksharnaad.com
‖નથુ , તે ત૊ ભાયી વાતભ ફગાડી! ઄યે ભૂ ં ડા, વં દે ળામ ન ગણકામાા ! ઩ણ હુ ં શલે
઩ાછી કાં જઉ? શલે ત૊ અ઩ણે એકફીજના શાથના આકડા બીડીને બાગે
નીકયશુ ં .‖
“ર઩ી ! ર઩ી ! ર઩ી !” ગાભને ભાગેથી ભાતાના વાદ અવમા. જલાફભાં ધુ બફાં ગ
!” દે તી ર઩ી ધૂ નાભાં કૂ દી ઩ડી. ઓઢણાભાં ફાં ધે રા ઩થથય૊એ એને તણ઱મે
વં તાડી યાખી. ઩ણ નથુ ડ૊ ત૊ ન જ અવમ૊.
“ર઩ી ! ર઩ી ! ર઩ી ! ઩૊કાયતી ભા ધૂ નાના કાં ઠે અલી. યાતનાં નીય ફડફરડમાં
ફ૊રાલતાં જણે શાં વી કયતાં શતાં કે ―ર઩ીની ભા ! દીકયીને ઓ઱ી઩ાના દ

:ખભાં થી
ફયાફય ઈગાયી, શ૊ !‖
P a g e | 188

http://aksharnaad.com
20. કરયમાલય
“અ ભાં ડ્ુ ં -છાં ડ્ુ ં ને ચાક઱ા-ચં દયલા ક૊ના વાર

યાખી જ છ, ફે ટા શીયફાઆ?
ફધુ ં મ ઈતાયીને તાયા ઘય બેળં કયી દે , ફા઩ !”
“ના, ફા઩ુ , બીતયુ ં ઄ડલી ન કયામ.”
“઄યે , ફે ટા, શલે લ઱ી ભાયે બીતયુ ં ઄ડલી શુ ં ને બયી શુ ં ? ઈતાયી રે , ફાઆ !
એકે એક ચીજ ઈતાયી રે. ભેથી એ નરશ જ૊યુ ં જમ, ફે ટા ! ભને એ ભાં ડયચાં ડય
કયનાયી વાં બયળે ને ઠાલુ ં ભાર

ં ભન ફ઱ળે.
શનવયણી ભાં ડીને દીકયી દીલાર૊ ઈ઩યથી ળણગાય ઈતાયી યશી છે , ઄ને બુ ઢ૊
ફા઩ એને ઘયની તભાભ ળ૊બા વં ઩શત કરયમાલયભાં રઆ જલા ઄ગશ કયે છે .
P a g e | 189

http://aksharnaad.com
ભાનુ ં ઘણાં લ઴ાથી ઄લવાન થયુ ં છે . વાત ખ૊ટની એક જ દીકયી શીયફાઆને
ઈછે યી ઈછે યી ફા઩ે અજ ઄ઢાય લ઴ાની ઉભયે એને ઩યણાલી છે . અજ બાણે જ
(જભાઆ) તે ડલા અલે રા શ૊લાથી ફા઩ દીકયીને દામજ૊ દે લા રાગમ૊ છે . ફે ડાં ,
તાં ફાકૂ ં ડીઓ, ડફયાં , ગાદરાં , ગ૊દડાં , ધડકીઓ, ત૊યણ, ચાક઱ા, ચં દયલા,
વ૊નાર઩ાના દાગીના—જ કાં આ શ઩તાના બમાા બાદમાા ઘયભાં શતુ ં , તે તભાભ શ઩તા
દીકયીને દે લા અગશ કયે છે . ગાડાં ને ગાડાં બયાઆ યહા છે .
“શાં ઈ ફા઩ુ ! શલે ફવ કયી જઓ.” શીયફાઆએ અડા શાથ દીધા.
“઩ણ હુ ં યાખી ભેલુ ં ક૊ના વાટ

, ફા઩ ? હુ ં ત૊ શલે ફે ચ૊ભાવાં ભાં ડ જ૊આળ. ઄ને
ભાર

ં ગાભતર

ં થમે ત૊ અ શ઩તયાઆઓ આશી તને થ૊ડા ડગલુ ં મ બયલા દે લાના
છે ?”
P a g e | 190

http://aksharnaad.com
દીકયી ભો છ઩ાલતી જમ છે , ઩ારલડે આસુ ડાં લૂ છતી જમ છે ઄ને ફા઩ુ ના
ઘયના ળણગાય ઈતાયતી જમ છે .
“શીયફાઆ,” ડ૊વ૊ ઩૊તાની ઩ાઘડીને છે ડે ચીથયાભાં ફાં ધેરા લાઘનખ રઆને
અવમ૊. “અ રે , ફે ટા, ઄ભાય૊ બાણે જ થામ એને ગ઱ે ઩શે યાલજ. ભે ત૊ કૈ ક
લયવ૊ થમાં દી઩ડ૊ ભાયીને કાઢી યાખેર — તાયે બાઆ થામ એની ડ૊કે ફાં ધલાની
અળાએ; ઩ણ સૂ યજ વાલઝના નખ ઩શે યનાય૊ નરશ વયજમ૊ શ૊મ..... શળે ! શલે
પભુ તાર

ં ભીઠ

ં ભો કયાલે તમાયે ઩ે‖યાલજ, શ૊!” ભાન૊ જણમ૊ બાઆ એ લખતે
શીયફાઆને વાં બયી અવમ૊, અજ બ૊જઆ લગય નણં દનુ ં ભાથુ ં ઓ઱ી ભીડરા ગૂ ં થી
દવે મ આગ઱ીએ ટાચકા ફટે એલાં ભીઠડાં રઆ વાવયે લ઱ાલનાય ક૊આ ન ભ઱ે !
઄ને ફા઩નુ ં બાણુ ં દવ લયવથી ઩૊તે વાચલે લુ ં તે નુ ં શલે જતન યાખનાય ક૊આ ન
યહુ ં . શીયફાઆએ એકાં તે આસુ ઠારવમાં .
P a g e | 191

http://aksharnaad.com
઩ચીવે ક ગાડાં ની શે ડય૊ બયાઆ ને કરયમાલય તૈ માય થમ૊. શીયફાઆએ નાશીધ૊આ,
઄ણાતને ઄યધે તે લાં લસાભૂ ઴ણ૊ વજ, ર઩નીતયતાં અગને જણે વ૊ને ર઩ે ભઢી
રીધુ ં . ભાલતયના ઘયને છાં મડે પયી લાય કદી ફે વવુ ં નથી એવુ ં જણીને છે લરી
ભીટ ભાં ડી ફશાય નીક઱ી. ગામ૊-બે વ૊ એને ફહુ લશારી શતી, એટરે જઆને
઩શુ ડાં ને ગ઱ે ફાઝી ઩ડી; ઩શુ જણે જ

દાઆની ઘડી ઩ાયખી ગમાં શ૊મ તે ભ
ભોભાં થી ખડનાં તયણાં ભે રી દઆ શીયફાઆના શાથ઩ગ ચાટલા રાગમાં .
“ફા઩ુ , અ લ૊ડકી લીમામ તમાયે ભને ફ઱ી ખાલા ફ૊રાલજ૊, શ૊! નીકય ફ૊ઘર


બયીને ખીર

ં ભ૊કરજ૊.”શીયફાઆએ ઩૊તાની ભાનીતી ગામ વાભે આગ઱ી ચીધીને
ફા઩ને બરાભણ દીધી.
P a g e | 192

http://aksharnaad.com
“઄યે ફે ટા, ફ૊રાલલાની લ઱ી ક૊ને ખફય છે ? તાયા બે઱ી ગાડાને કાં ઠે ફાં ધતી
જ જ ને, ફાઆ!” એભ કશીને ફા઩ુ એ લ૊ડકી ઩ણ ઩ુ તી બે ઱ી લ઱ાલી.
અગ઱ દીકયીનુ ં લે રડ

ં, ઩ડખે રાકડી રઆને ડગુ ભગુ લ઱ાલલા જત૊ બુ ઢ૊ ફા઩;
઄ને ઩ાછ઱ કરયમાલયનાં ઩ચીવ ગાડાં ; એલી અખી ઄વલાયી ચાં ઩યડા ગાભના
દયફાયગઢભાં થી ઄મૃ ત ચ૊ઘરડમે ચારતી થઆ. શીયફાઆ ત૊ ચાં ઩યડાન૊ શીય૊
શતી, એટરે ઄યધુ ં ગાભ એને લ઱ાલલા શરકુ ં છે . એક ફાજ

઄ઢાય લયવની
મોલનભસત કાઠી કનમા યે લાર ચારે ઘ૊ડી ખેરલતા ઩૊તાના કં થને શનશા઱ીને
અલતી કારથી ભીઠ૊ ઘયવં વાય ભાં ડલાના ભન૊યથને શીડ૊઱ે શીચે છે ... ઄ને
ફીજ ફાજ

બુ ઢા, ફ૊ખા ફા઱ક જલા ફા઩ને ઩૊ચ૊ ઩૊ચ૊ ય૊ટર૊ ઘડી, એના
ગયબને ઘીભાં ચ૊઱ી, તાણ કયી કયી ક૊ણ ખલયાલળે એની ણચિતા જણે કે એના
ભન૊યથ-શીડ૊઱ાને છે દી યશી છે .
P a g e | 193

http://aksharnaad.com
દાદાને આગણે આફર૊,
આફર૊ ઘ૊ય ગં બીય જ૊ !
એક તે ઩ાન દાદા ત૊રડયુ ં ,
દાદા, ગા઱ ન૊ દે જ૊ જ૊ !
઄ભે યે રીરા લનની ચયકરી,
ઉડી જશુ ં ઩યદે ળ જ૊ !
અજ યે દાદા કે યા દે ળભાં ,
કારે જશુ ં ઩યદે ળજ૊ !
P a g e | 194

http://aksharnaad.com
એભ કયતાં અખી ઄વલાયી ચ૊યે ઩શોચી, એટરે શીયફાઆન૊ કાક૊ ઄ને તે ના ફે


લાન દીકયા ચ૊યે થી શે ઠા ઉતમાા . શીયફાઆએ જણયુ ં કે ભ઱લા અલે ત૊ ભ઱ીને
ફા઩ુ ની બયબરાભણ ઩ણ દઆ રઉ. એલી આચછાથી એણે જભણે ઩ડખે લેરડીના
ભાપાન૊ ઩ડદ૊ ઊચ૊ કમો. આખ૊ બીની શતી છતાં ઓશળમાળં શાસમ અણીને
એણે ઩૊તાના કાકા-શ઩તયાઆ બાઆઓનાં છે ટે થી ઓલાયણાં રીધાં .
“કાકા, ભાયા ફા઩ને વાચલ—”
એટલુ ં લે ણ ઩ૂ ર

ં નથી થયુ ં ત૊ ફને જ

લાન૊ ફ૊લમા, “ગાડાં ઩ાછાં લા઱૊.”
“કાં , ળીદ ઩ાછાં લ઱ાલ૊ છ૊ ?”બુ ઢાએ ઩ૂ છ્ુ ં .
P a g e | 195

http://aksharnaad.com
“તુ ં શનલુ ળ છ૊, ડ૊વા ! ઄ભે કાં આ શનલુ ળ નથી. ઄ભે કં આ ભયી નથી ઩યલામાા , તે
અખ૊ દયફાયગઢ દીકયીના દામજભાં ઠારલીને ઩ાયકે ઩ાદય ભ૊કરી રયમ૊ છ૊ !”
“઄યે બાઆ, ભાયે એકનુ ં એક ઩ેટ, એને અજ નથી ભા કે નથી બાઆ, એને હુ ં
કરયમાલય ઩ણ ન દઉ? ઄ને શલે હુ ં મૂ એ ભાય૊ ગયાવ ને દયફાયગઢ ત૊ તભાયા
જ છે ને ?”
“તુ ં ત૊ ઘણુ ં મે લૂ ં ટાલી દે ! ઩ણ ઄ભે નાના ગીગરા નથી. ઩ાછાં લા઱૊ ગાડાં ,
નીકય કાં આક વાં બ઱ળ૊!”
શીયફાઆએ અ દે ખાલ નજય૊ નજય દીઠ૊. બુ ઢ૊ ફા઩ ફે શાથ જ૊ડી કયગયે છે
઄ને શ઩તયાઆઓ ડ૊઱ા પાડી ડાં ગ૊ ઈગાભે છે . દીકયીને રંલાડે રંલાડે ઝા઱ રાગી
ગઆ. ભાપાન૊ ઩ડદ૊ ઈછા઱ી ઘૂ ભટ૊ તાણી ઠેકડ૊ ભાયીને શીયફાઆ નીચે ઉતયી
P a g e | 196

http://aksharnaad.com
઄ને ફા઩ુ ન૊ શાથ ઝારી કહુ ં : “ફવ ફા઩ુ , ઩તી ગયુ ં , શાર૊, ઩ાછા લ઱૊. બાઆ
ગાડાખેડ

ઓ, ગાડાં તભાભ ઩ાછાં લા઱૊. અજ ળકન વાયાં નથી.”
“઩ાછાં ળીદ લ઱ળે?” એલી શાક દે ત૊ શીયફાઆન૊ લય ઘ૊ડીને ભ૊ખયે શાં કી રાવમ૊;
એન૊ ઩ં જ૊ એની તયલાયની મૂ ઠ ઈ઩ય ઩શોચમ૊ “કાઠી!” શીયફાઆએ ઘૂ ભટ૊ ઄ડ૊
કયીને શાથ ઊચ૊ કમો. “કાઠી, અજ કજજમાનુ ં લે ળ નથી: ઄ને તુ ં મૂ ં ઝા ભા. વો
઩ાછા લ઱૊.”
ગાડાં ઩ાછાં લળમાં . શીયફાઆ ઄ડલાણે ઩ગે ઩ાછી ઘેય અલી. ડે રીભાં અલીને
જ૊યુ ં ત૊ ફા઩ુ શજ

઩ાછ઱ દૂ ય ચાલમા અલે છે ; ઘ૊ડી ઩ય ફે ઠેર ધણી શલચાયભાં
઩ડી ગમ૊ છે . એને જ૊આને શીયફાઆ ફ૊રી, “કાઠી, તાયે શૈ મે ધય઩ત યાખ: તને
વં તા઩લ૊ નથી.”
P a g e | 197

http://aksharnaad.com
એભ કશી ઩૊તાના શે ભે ભઢયા ગ઱ાભાં થી ઝયભય ક૊રટયુ ં , કાં ઠરી, ચં દનશાય લગે યે
દાગીના કાઢી ધણીને અ઩તાં અ઩તાં ફ૊રી: “ અ રે કાઠી, તુ ં ફીજ

ં ઘય ગ૊તી
રેજ—઄ને ભાયી લાટય જ૊લી ભે રી દે જ.”
“કાં ?”
“કાં શુ ં ? શલે ત૊ ફા઩ને ઘેય દીકય૊ ન જનભે તમાં સુ ધી ભાયે વં વાય લાવલ૊ નથી.
ભાયા ફા઩ના ઘયભાં ઩ીગરે બાઆ ન ભ઱ે , એટરે જ બયી ફજયભાં જલતાય
ફગડે ને! શલે ત૊ ઩ાયણાભાં બાઆને શીચ૊઱ીને જ અલીળ. નીકય જલતયબયના


શાય વભજજ, કાઠી ને તુ ં લાટય જ૊આળ ભાં . તને યાજખુ ળીથી યજ છે “ઘય કયી
રેજ. અરે, અ ખયચી.” એટલુ ં કશીને ફાઆએ દાગીનાની ઄ને રશ઩માની ઩૊ટરી
઩૊તાના ધણીના શાથભાં દીધી. કરયમાલયન૊ વાભાન ઩ાછ૊ ઠરલાઆ ગમ૊.
P a g e | 198

http://aksharnaad.com
લ઱તા રદલવથી શીયફાઆએ ફા઩ના ઘયભાં અખુ ં ખાડ

ં શતુ ં તે ભાં થી ડ

ં ગયની ટૂ ં ક
ત૊ડી નાખે એલી, દે લરના થં બ જલા ઩ગલા઱ી તણ તણ આટા઱ાં ળીગે
ળ૊બતી, પાં ટપાં ટ જટરાં અઈલા઱ી વાત કૂ ં ઢી બે વ૊ને ન૊ખી તાયલી ગ૊લા઱૊ને
અજા દીધી કે “બાઆ અમડ

, અ઩ણી વીભના ઉબા ભ૊રભાં અ વાતે મને ઩શય
ચાયલા ભં ડ૊ ઄ને - ભાય૊ ફા઩ કર

ં ! - રડરે કાં મ ભાખી નાભ ન ફેવલા દે જ૊; ”
બયલાડ૊ એ યીતે બે વ૊ને વાચલલા ભં ડયા. બે વ૊ના દૂ ધના પગય ચડલા રાગમા.
ફફે જણ ફદરામ તમાયે દ૊લાઆ યશે એલાં ત૊ અઈ બયાતાં થમાં . એક બે વનુ ં
દૂ ધ ફીજને ઩લામ, ફીજનુ ં તીજને, તીજનુ ં ચ૊થીને ... ઄ને એ યીતે છે ક છઠીનુ ં
દૂ ધ વાતભીને શ઩લયાલલા રાગી. છે લટે વાતભીના દૂ ધભાં વાકય, કે વય ને
એરચી—જમપ઱ નાખી, અદય વ઱ી ઉબી યશે એલ૊ કઢ૊ કયી વગી જને તા જભ
઩ેટના ફા઱કને શ઩લાડે તે ભ દીકયી ફા઩ુ ને શ઩લડાલલા રાગી. ફા઩ને ત૊ એક
P a g e | 199

http://aksharnaad.com
શવવુ ં ને ફીજ શાણ જવુ ં થઆ ઩ડ્ુ ં છે . ળયશભિદ૊ ફનીને શ઩તા કનમાની વાભે
કારાલારા કયે છે કે, “ગગી ફે ટા, ભને અ ઄લસથાએ કે વય ને અ કઢા તે કાં આ
ળ૊બે? ઄ને તુ ં તાયી અ ધાયણા ભે રી દે , ફા! ભા‖ભરશનાનુ ં ત૊ ભાલઠ

ં કે‖લામ.”
“કાં આ ફ૊રળ૊ ભા, ફા઩ુ .” એટલુ ં કશીને ઩ુ તી શ઩તાને દૂ ધના કઢા ઩ાલા રાગી.
દીકયી શતી તે ભાતા ફની ગઆ.
એક ભરશન૊, ફે ભરશના ને તણ ભરશના—તમાં ત૊ વાઠ લયવના ડ૊વાને જ

લાનીના
યં ગ ફટલા રાગમા. કામાનુ ં ઄ણુ મે ઄ણુ રકયણ૊ કાઢતુ ં થયુ ં . ધ૊઱ા લા઱ને કા઱઩
ચડી. ઘ૊ડે વલાયી કયીને વલાય-વાં જ ફા઩ વીભાડાની ફશાય દ૊ડતાં શયણ વાથે
શ૊ડ કયલા રાગમ૊. ઄ને ભો ભાગમાં મૂ ર ચૂ કલીને દીકયીએ ફા઩ને કાઠીની એક


લાન કનમા લે યે ઩યણાવમ૊. એક લયવ ઄ને એક દીકય૊, ફીજ

ં લયવ, ફીજ૊
P a g e | 200

http://aksharnaad.com
દીકય૊; ઄ને શીયની દ૊યીએ શીચ૊઱તી ફશે નને શારયડાં ગાતી બામાત૊એ
વાં બ઱ી. યાત ને રદલવ ફશે ન ત૊ ઩૊તાના બાઆઓને નલયાલલા-ધ૊લયાલલાભાં ,
ખલયાલલા-શ઩લયાલલાભાં ને એનાં ફા઱૊શતમાં વાપ કયલાભાં તલરીન ફની ગઆ
છે . એભ કયતાં ત૊ તણ લયવની રંઝય૊ લ઱ી ગઆ ઄ને ચ૊થે લયવે વીભાડા ઈ઩ય
ખે઩ટ ઉડતી દે ખાણી. જ૊તજ૊તાભાં ક૊આ ય૊ઝી ઘ૊ડીન૊ ઄વલાય ઝાં ઩ાભાં દાખર
થમ૊. ગાભની ઩શનશાયીઓ ઠારાં ફે ડાં રઆને દયફાયગઢભાં દ૊ડી: “ ફા,
લધાભણી ! ધાં ધર અલી ઩શોચમા છે !”
અલીને કાઠીએ ઘયાણાં -રશ઩માની ઩૊ટરી ઩ડતી ભે રી.
“ફા઩ુ .” શીયફાઆએ ફા઩ને કહુ ં : “શલે અ લખતે ત૊ ગઢની ખીરી ઩ણ નરશ
યશે લા દઉ, તભે નલી લવાલી રેજ૊ !” એભ ફ૊રીને શીયફાઆએ ગાડાં બમાુ ;
P a g e | 201

http://aksharnaad.com
દયફાયગઢભાં એક ખીટી ઩ણ ન યશે લા દીધી. પયી લાય લે રડ

ં જ૊ડાણુ ં :ગાભ
લ઱ાલલા શરકુ ં ; ચ૊ય૊ અવમ૊; ભાપાની પડક ઊચી થઆ; શીયફાઆએ ગરગ૊ટાના
ફર જવુ ં ડ૊કુ ં ફશાય કાઢ્ુ ં , ઄ને ચ૊યે પે ત જલા શનજીલ ફની ફે ઠેરા બામાત૊ને
઩ડકાયી વં બ઱ાવયુ ં “અલ૊, કાકા ઄ને બાઆઓ! શલે પય૊ અડા!”
“ના....યે , ફે ટા, ઄ભે કાં કશીએ છીએ?”
“ળેના કશ૊ ? ઩ાયણે એકને વાટે ફે યભે છે . ઄ને શલે ત૊ ગાડાં ની શે ડ્ુ ં ગણમા જ
કયજ૊.
[અ ઘટના જૂ નાગઢ નજક ચાં ઩યડા ગાભે ફની છે . કાઠીનુ ં નાભ લાઘ૊ લા઱૊
઄થલા ઉગ૊ લા઱૊ ફ૊રામ છે . ક૊આ લ઱ી અ ફનાલ અમય૊ભાં ફનમ૊ શ૊લાનુ ં
કશે છે .]
P a g e | 202

http://aksharnaad.com
21. ળેત

ંજને કાં ઠે
ળેતુ ંજના કાં ઠા ફાયે મ ભાવ રીરાછભ યશે તા. ગ૊ઠણ ગ૊ઠણ-લા ઊચુ ં ખેડલાનુ ં
ખડ અઠેમ ઩શ૊ય ઩લનભાં રશે રયમાં ખાતુ ં , ઄ને ફે મ કાં ઠાની બે વ૊, ડ

ં ગયાના
ટૂ કને ત૊ડી નાખે તે લાં જજયભાન ભાથાં શરાલી, ઩ૂ ં છડાં પં ગ૊઱ી પં ગ૊઱ી ઉબે
કાં ઠે ચાય૊ ચયતી, ઩ાવે ની ગીયભાં થી વાલઝની ડણક૊ વં બ઱ાતી.
ફે મ કાં ઠે ઩ાયે લાં ના ભા઱ા જલા અશીય૊ના ફે ને વડા ઩ડયા છે . વલાય-વાં જ
બે વ૊ના આચ઱ની ળેડય૊ને ઘભ૊ડે ઄ને છાળને લર૊ણે ફે મ ને વડા વીભ ફધી
ગજલી ભેરે છે . અદય વ઱ી ઉબી યશી જમ એલાં ઘાટાં દૂ ધ દ૊ણાભાં વભાતાં
નથી. લર૊ણાં ઘુ ભાલતી અશીયાણીઓ ન૊તયાં ઈ઩ય અખા અગને એલી ત૊
P a g e | 203

http://aksharnaad.com
છટાથી નીડ૊઱ે છે કે જણે ળયીયભાં થી ર઩ની છ૊઱૊ છરકાઆ ઉઠે છે . કામાના
વય૊લય જણે શે રે ચડે છે .
઩શ૊ય રદલવ ચડતાં ફે મ નેવડાભાં થી બે વ૊ ધ૊઱ીને ફે છ૊કયાં નીક઱ે છે : એક
છ૊કય૊ ને એક છ૊કયી : ફે મની દવફાય લયવની ઄લસથા લશી જમ છે . છ૊કયાને
ઈઘાડે ભાથે લે ત લે તનાં ઓરડમાં ઓ઱ે રા શ૊મ છે . ને છ૊કયીન૊ ભીડરા રઆને
લા઱ે ર૊ ભ૊ટ૊ અફ૊ડ૊ બાતીગ઱ લૂ ગડાની કૂ ચ઱ીભાં ઢં કામે ર૊ શ૊મ છે . ફે મના
શાથભાં રાકડી;ફે મ આફરીની ઊચી ઊચી ડા઱ીથી ઩ાકા ઩ાકા કાતયા ગ૊તી
કાઢી, રાકડીને ઘાએ ભનધામાા શનળાન આટીને ઩ાડી નાખે, ઄ને લશે ચી ખામ.
લાં દયાં જલાં યભશતમા઱ ફે છ૊કયાં ગોદયાનાં ઝાડની ઘટાભાં ઓ઱ક૊઱ાં ફ૊ યભે
છે . ઩ણ ઘણી લાય છ૊કયી એ છ૊કયાને ઝારી રે છે . ઩ણ ઘણી લાય ત૊ છ૊કય૊
જણીબૂ ઝીને જ ઩૊તાને ઝારલા દે છે . અણરદે ને ઝારલી તે કયતાં એના શાથે
P a g e | 204

http://aksharnaad.com
ઝરાવુ ં એભાં દે લયાને લધુ અનં દ ઩ડત૊. ઘણી લાય ત૊ અ જણીજ૊આને ઝરાઆ
જલાની દે લયાની દાનત દે ખાઆ અલતી. અણરદે ણખજઆને કશે તી કે “ત૊
કાં આ નરશ, ફાઆ ! અલી યભતભાં ળી ભઝા ઩ડે ? વાચુ કર૊ ત૊ તુ ં દ૊ડત૊ નથી
ને !”
“ત૊ ત૊ વલાયથી વાં જ સુ ધીમ તાયે ભાથેથી દા નરશ ઉતયે . ખફય છે ?”
ભાં શી ભ૊તી ઩ડ્ુ ં શ૊મ ત૊મ લીણી રેલામ, એલાં શનભા ઱ ળેતરનાં ઩ાણી ખ઱ખ઱
નાદે ચાલમાં જતાં , ઄ને અણરદે ને દે લય૊ ફને બેખડ ઈ઩ય ફે વીને ઩ાણીભાં
઩ગ ફ૊઱તાં . ફે મ જણાં ની દવે મ આગ઱ીએ ભાછરી ટ૊઱ે લ઱તી ઄ને ફેભાં થી
ક૊ના ઩ગ ઉજ઱ા તે લાતન૊ લાદ ચારત૊.
“અભ જ૊, દે લયા, ભાયા ઩ગ ઉજ઱ા.”
P a g e | 205

http://aksharnaad.com
“એભાં શુ ં ? ક૊રઢમાં ના ઩ગ ઉજ઱ા શ૊મ છે . ઉજ઱ાં એટરાં ક૊રઢમાં !”
“એભ ત૊ અ઩ણા ગાભના ગધે ડાં મ ધ૊઱ા શ૊મ છે !”
ઈના઱ાના ફ઩૊ય થતા તમાયે આફરી ઄ને લડરાની છાં મડીભાં નદીની
રશે યીઓથી દે લયાની આખ૊ ભ઱ી જતી, લાગ૊઱તી બે વનાં ળયીયન૊ તરકમ૊
કયીને દે લય૊ ઩૊ઢી જત૊ ઄ને અણરદે એકરી ઉબી ઉબી ડ૊ફાં નુ ં ધમાન
યાખતી, ક૊આ ક૊આ લાય વભ઱ીઓનાં ઩ીછાં રઆને દે લયાના ઓરડમાં ભાં ઉબાં
કયતી, ક૊આ લાય દે લયાની ઩છે ડીની પાં ટે ફાં ધે ર ફાજયાન૊ રીર૊છભ ય૊ટર૊
ભાછરીઓને ખલયાલી દઆ, ઩છી ભૂ ખમા છ૊કયાને ઩૊તાના શાથન૊ ઘડે ર૊ ય૊ટર૊
ખલયાલલા ફે વતી. ખાત૊ ખાત૊ દે લય૊ ફ૊રત૊ “઄યે યે , અણરદે ! ભાયી ભા
ણફચાયી ગરઢી થઆ ગઆ; એને શાથે શલે તાય જલા ય૊ટરા થાતા નથી.”
P a g e | 206

http://aksharnaad.com
“ત૊ હુ ં તુ ં ને દા‖ડી ય૊ટરા ઘડીને રાલી દઆળ.”
“કે ટરા દી? જ૊જ શ૊, ફ૊લમે ઩઱ીળ ને ? ખૂ ટર નરશ થા ?
“શાં ! વભજ ગઆ ! ત૊ ત૊ અ રે !” એભ કશીને અણરદે અગૂ ઠ૊ ફતાલતી.
વાં જ ખાડ

ં ઘ૊઱ીને દે લય૊ ઩૊તાને ને વડે જત૊ તમાયે જણી-જ૊આને એકાદ ઩ાડર


શાં કવુ ં ભૂ રી જત૊. ઩ાછ઱થી અણરદે ઩ાડર

ં શાં કીને દે લયાને ઘેય જતી ઄ને
શાકર કયીને કશે તી કે “એરા દે લયા, ય૊જ ઩ાડર

ં શાં કવુ ં ભૂ રી જછ, તે બાન કાં
ફળયુ ં છે ? અમયન૊ છ૊કય૊ થઆને અલ૊ ભૂ રકણ૊ કાં શથમ૊ ?અ રે, શલે જ૊
ભૂ રીળ ત૊ હુ ં ભાયાં ડ૊ફા બેળં શાં કી જઆળ.”
P a g e | 207

http://aksharnaad.com
દે લયાની યં ડલા઱ ભા અ કુ ં જના ફચચા જલી છ૊કયીને ટીકી ટીકીને જ૊આ યશે તી
઄ને એને ઉબી યાખીને ધ૊઱ા તરનુ ં ગૂ ં જ

ં બયાલી કશે તી: “રે. ભાડી અણરદે , તુ ં
ય૊જ ઩ાડર

ં ભે રલા અલછ તે નુ ં અ ભશે નતાણુ ં .”
તયત દે લય૊ ફ૊રત૊ :”ભા, દા‖ડી દા‖ડી તભે એને તરનાં ગૂ ં જં કાં બયાલ૊? આ ત૊
શે લાઆ થઆ જળે, શ૊ ! ઩છી નતમ ઉઠીને ઉફયા ટ૊ચળે.”
ડ૊ળી ઩ાડ૊ળીના ઘયભાં જઆને લગય ફ૊રાલી, લગય વાં બળમે, લે લરી ફનીને
કશે તી :‖જ૊ ત૊ ખયી, ફાઆ ! કે લી જ૊ડય ભ઱ી જમ છે : અલી છ૊ડી આગણે અલે
ત૊ ભાયે બલની ભૂ ખ બાં ગી જમ ને ?”
“઩ણ ડ૊ળી ! તભે યાજ ભાણવ કાં થાલ ? કાં શયસૂ ય અમયનુ ં ખ૊યડ

ં ને કાં
તભાય૊ કૂ ફ૊ !”
P a g e | 208

http://aksharnaad.com
“ઠીક, ભાડી ! શથયુ ં તમાયે !” એભ ફ૊રી ડ૊ળી ડ

ં ગય જલડ૊ શનવાવ૊ મૂ કતી.
અણરદે ના અગ ઈ઩ય ફા઱઩ણ ઉતયીને શલે ત૊ જ૊ફનના યં ગ ચડતા થમા
છે . ભાથા ઈ઩યથી ભ૊ળર૊ ઉતયીને શલે ત૊ ચૂ ં દડી ઓઢાઆ ગઆ છે . શલે અણરદે
બે વ૊ ચાયલા અલતી ફં ધ થઆ છે . ઩ણ વલાય-વાં જ ભાથે ઩ીત઱ની શે લમ ભે રી
નદીએ ઩ાણી બયલા નીક઱ે છે : તે લખતે જ એકફીજની વાથે ચાય આખ૊ના
ભે ઱ા઩ થામ છે , ઄ને એભાં મ તે, આખ૊ શજ

ભ઱ી ન ભ઱ી શ૊મ તમાં ત૊ ફે મ
જણાં ની ઩ાં ઩ણ૊, કં જૂ વ ભાણવના ઩ટાયાની જલી તયત નીચી ઢ઱ી ઩ડે છે .
ફા઱઩ણની એટરી છટી જબ ઩ણ જણે અજ ક૊આ ઄દીઠ કાયણથી ઝરાઆ ગઆ
છે ને ભોભાં થી લાચા ફટતી નથી. લીયડાને કાં ઠે ફે વીને ઩ાણી ઈરેચતી ઩૊તાની
ફા઱઩ણની બે ર

ડીની ચૂ ં દડીના છે ડા નદીના લામયની અદય પયકતા શ૊મ ઄ને
એભ થાતાં ભાથાન૊ વલા ગજ ચ૊ટર૊ ફશાય ડ૊રકમાં કયી જત૊ શ૊મ તે જ૊લાભાં
P a g e | 209

http://aksharnaad.com
઩ણ એફ છે એવુ ં ભાનનાય૊ દે લય૊ અમાય, નીચે ઢ઱ે ર ઩૊઩ચે, બે ખડ ઈ઩ય
સૂ નમૂ ન ફે ઠ૊ યશે ત૊.
અણરદે ન૊ ફા઩ ભાનળે, એ અળા શજ

દે લયે ખ૊આ નથી. ફયાફય એ જ લખતે
શયસૂ ય અમયના ઘયભાં ધણી-ધણણમાણી લચચે અલી લાત૊ ચારી યશી છે . “ના,
ના, ભાયી વાત ખ૊ટયની એક જ દીકયીને એ ડ૊વરીનાં ગ૊રા઩ાં કયલા વાર


ઢ૊યની જભ દ૊યી નથી દે લી. ભાલતયભાં ખાધાનુ ં ને ઩શે માા ઓઢયાનુ ં ઄ઢ઱ક
સુ ખ રીધુ ં , ઄ને શલે એને યાં કના ઘયભાં જઆ થીગડાં ઩ેયલાં , ખર

ં ને ?”
“઄યે અમયાણી, ફે મ જણાં ને નાન઩ણની પીતયુ ં છે , ઄ને શુ ં દીકયીને એ દખી
થલા દે ળે ? લ઱ી અ઩ણને કરયમાલય કયલાની કાં તે લડ નથી ?‖
P a g e | 210

http://aksharnaad.com
“અ઩ણે વ૊ને ભઢીએ ત૊મ ઩ીટયાં ઈતાયી રેળે . એને ફે ત૊ છ૊રડયુ ં છે . આકે ર
વાં ઢ જલી આ ફે મ નણં દ

ં ફા઩ડી દીકયાનાં ઘયાણાં - લૂ ગડાં ઩ેયી પાડળે. ભાયે આ
નથી કયવુ ં . હુ ં ત૊ ઄છ૊઄છ૊ વામફીભાં દીકયીને દે લાની છં . ઄ને અ઩ણે કાં
ણચિતા છે ?” વ૊ ઠેકાણે થી અમય૊ ઄લામા ઩ડે છે .”
“઩ણ છ૊ડીનુ ં ભન.....”
“આ ત૊ ઄ણવભજ

કશે લામ. ફે દી આસુ ડાં ઩ાડળે. ઩છી લૈ બલ બા઱ળે તમાં ફધુ ં મ
શલવાયે ઩ડી જળે.”
“ઠીક તમાયે !” કશીને અણરદે ન૊ ફા઩ ડે રીએ ચાલમ૊ ગમ૊.
P a g e | 211

http://aksharnaad.com
ને વને ઩ાદય ઩યગાભની ફં દૂ ક૊ લછટી. ઢ૊રતાં વાં ધડૂ કાં . ળયણાઆઓના ભીઠા
સૂ ય ભં ડાણા. ઩યદે ળી અમયની જન લાજતે-ગાજતે વાભૈ મે ગાભભાં ગઆ, ઄ને
તરલાયધાયી ભ૊ડફં ધાએ ઩૊તાના ગ૊ઠણ સુ ધી ઢ઱કતા રાં ફા શાથે વાવયાની
ઊચી ઊચી ડે રીએ ઉબા યશીને ત૊યણનુ ં ઩ાં દડ

ં ત૊ડ્ુ ં . લયયાજનાં ત૊ ફબફે
ભ૊ઢે લખાણ થલા રાગમાં , ઄ને અમય૊ની દીકયીઓએ ઓયડે જઆને અણરદે ને
લાત કયી, “ફે ન, અલ૊ અમય ક૊આ દી ગાભભાં ઩યણલા અવમ૊ ન૊‖ત૊. તુ ં ત૊
ફહુ બાગમળા઱ી !”
યાં દરભાના ઄ખં ડ ફ઱તા ફે દીએલરડાની વાભે ફે ઠેરી રડર બાં ગી ઩ડે એટરાં
વ૊નાં ર઩ાં ભાં ળ૊બતી અણરદે નાં ફે મ ને ત૊ભાં થી ડ઱ક ડ઱ક આસુ ડાં ચારલા
રાગમાં ; દીલાની જમ૊ત એ ઩ાણીલા઱ી આખ૊ભાં ઝ઱શ઱ી ઉઠી, ઄ને યાં દરભાની
મૂ શતિ વાભે ફે શાથ જ૊ડીને ભનભાં ભનભાં અણરદે ફ૊રી, “શે ભા! તુ ં
P a g e | 212

http://aksharnaad.com
સૂ યજદાદાની યાણી થઆને ભાયી પજતી થાલા દઆળ? તાયા વતના દીલડા ફ઱ે
છે , ને શુ ં હુ ં ગામ ખાટકીલાડે દ૊યામ તે ભ દ૊યાઆ જઆળ?‖
ભાં ડલા નીચે ગાભે ગાભના અમય૊ એકઠા ભળમા છે . શનખાયે ર ઩ાણક૊યાનાં નલાં
લૂ ગડાં ઄ને ભાથે ઩છે ડીઓ ઩શે યી કૈ ક જ

લાન૊ કરડમા઱ી ડાં ગ ઩છાડતા
ટલરાભાયે છે . લયરાડડ૊ ઢ૊રેય૊ દવે મ આગ઱ીએ લેઢ ઩શે યીને ફાજઠ ઈ઩ય
લીયબદ જલ૊ ળ૊બે છે . વહુ ફરગુ રાફી થઆને પયે છે . પકત દે લયાના અગ ઈ઩ય
જ ઉજ઱ાં લૂ ગડાં નથી કે ભો ઈ઩ય જયીકે તે જ. દે લય૊ બાનભૂ લમ૊ થઆને બભે છે .
ફાયી ઈઘાડીને અણરદે ઩છીતે નજય કયે છે , તમાં દે લયાને નીચે ઢ઱ે ર ભાથે
ચાલમ૊ જત૊ દે ખે છે . અણરદે કશે છે કે --
અ બાઠા઱ા બભે, (આ) ર઩ા઱ાસુ ં યાચુ ં નરશ,
P a g e | 213

http://aksharnaad.com
(તુ ં ) ડ૊રરયમ૊ થઆને, ભાણ ને ભાં ડલ દે લયા ! [1]
“઄યે દે લયા, આશી બભનાયા અમય૊ ર઩ા઱ા છે , ઩ણ એ નાદાન૊નાં ર઩થી હુ ં
યાજ નથી. તુ ં ભાં ડલા નીચે ળીદ નથી ભશારત૊ ?”
“અણરદે ! શલે ત૊ ડ૊રરયમા થઆને પયલાના દી લમા ગમા. શલે ફ઱તાને ળીદ
ફા઱૊ છ૊, ફાઆ! શલે ત૊ ભૂ રી જલ ને અજ઱-દાણ૊઩ાણી રખમાં છે તે ની વાથે
પેય પય૊, કં વાય જભ૊,વં વાય ભાં ડ૊.”
“઄યે દે લયા !”
ભણ઱મા મૂ ઢ ઘણામ, ભનવાગય ભણ઱મા નરશ,
(તે ની) તયસયુ ં યશી તનભાં મ, દર ઄ભાયે દે લય૊ ! [2]
P a g e | 214

http://aksharnaad.com
“ને તુ ં ભને અજ ળે દાલે ઠ઩ક૊ દઆ રયમ૊ છ૊? ફ૊લમ! ફ૊રી નાખ! છે તાયી
રશિભત? છે છાતીભાં જ૊ય? ઄ફઘડી જ અ ભીઢ઱ ત૊ડીને ચારી નીકળં !”
દે લયાએ ડ૊કુ ં ધુ ણાવયુ ં .
“શાઉ તમાયે . તુ ં જ ઉઠીને ભને દ૊યી દે છ ને !”
ટ૊઱ાભાં થી તાયવમે, ઢાં ઢ

ં રદમે ધ૊ય,
(એભ) ણચત ઄ભાર

ં ચ૊ય, દ૊યી દીધુ ં દે લયે ! [3]
“દે લયા, ચ૊ય જભ ઩ાયકા ઩શુ ના ટ૊઱ાભાં થી એક ઢ૊યને તાયલી જઆને
ફયાડા ઩ાડતુ ં ક૊આકને વસતે બાલે લેચી નાખે છે , તે ભ તુ ં ઩ણ અજ ભને
P a g e | 215

http://aksharnaad.com
઩શુ તુ લમ ગણીને ઩યામાને શલારે કયી યહ૊ છ૊; યડતી - કક઱તીને દ૊યીને દઆ
યહ૊ છ૊.”
લયઘ૊રડમાં ને ભામયે ઩ધયાવમાં , ચ૊યીએ ચડી ચાય આટા પયલાન૊ વભમ થમ૊
઩ણ અણરદે ની કામા ગસથય નથી યશે તી.
પયતાં ચડે મુ ં પેય, ભં ગ઱ આટા ભન લનમા,
(ભાયી) કે ભ આખયુ ં ભાં અધે ય, ણચતડ

ં ચગડ૊઱ે ચડ્ુ ં .[4]
લયકનમા કં વાય જભલા ફે ઠાં . ઩ણ એ કં વાય ત૊ કનમાને ભન શલ઴ જલ૊ છે :
ચ૊યી આટા ચાય, (હુ ં) પડપડતે દરડે પયી,
P a g e | 216

http://aksharnaad.com
(઩ણ) કે ભ જમુ ં કં વાય, દ:ખ ભાને મુ ં દે લય૊ [5]
―ળેતુ ંજ કાં ઠે ઝાડલે ઝાડલાની ને જ઱ની ભાછરીઓની વાખે ભે જની વાથે એક
બાણે ફે વીને ય૊ટરા ઘડલાના ભીઠા ક૊ર દીધા, એ ઩ુ ર

઴ને તમજ હુ ં અજ ક૊ની
વાથે કં વાયના ક૊ણ઱મા બયલા ફે ઠી છં ? ઄યે યે , અમયાણીના ફ૊રનુ ં શુ ં અટલુ ં
જ મૂ ર!” શલચાયી શલચાયીને કનમા ઝયે છે . કુ ઱ભયજદનાં રં ગય જને ઩ગે ઩ડી
ગમાં , તે નાથી નાવી છટાતુ ં નથી. જન ઉઘરલાની લે઱ા થઆ છે . ઩ાને તયન૊
ઘૂ ભટ૊ તાણીને ઓયડાની ઩ાછરી ઩યવા઱ે થાં બરી ઝારીને ઉબી છે . શુ ં કર

ં ?
જબ કયડીને ભર

ં ? કે છે ડાછે ડીની ગાં ઠ છ૊ડીને લનયાલનના ભાયગ રઉ? એલા
ભનસૂ ફા કયે છે તમાં દે લય૊ અલીને ઉબ૊ યહ૊.
“અણરદે ! ફા઱઩ણન૊ બે ર

ફં ધ અજ છે લરી અશળ઴ દે લા અવમ૊ છે .”
P a g e | 217

http://aksharnaad.com
શવધાલ૊ બરે વજણાં , ણરમ૊ રાખેણા રાલ,
દે લયા કે યા દાલ, ઄ભ કયભે ઄લ઱ા ઩ડયા. [6]
અતય લર૊લાઆ જતુ ં હતુ ં તેને દફાલીને દે લય૊ ક૊આ પે ત શવે તે ભ શસમ૊.
“શાં ! શાં ! દે લયા, જ઱લી જ !”
દે લયા, દાં ત ભ કાઢય, દ૊ખી તાયા દે ખળે,
શવવુ ં ને ફીજ શાણમ, લાતુ ં ફે મની લં ઠળે. [7]
P a g e | 218

http://aksharnaad.com
“અણરદે ! શલે લ઱ી લાત લં ઠીને ળી થલાની શતી? શલે શતુ ં એટલુ ં ત૊ ફધુ ં મ
શાયી ગમાં . ભાયાં નાન઩ણથી વાચલે રાં યતન અજ ય૊઱ાઆ ગમાં . શલે ળેની ફીક
છે ? શવધાલ૊, અણરદે ! ઄ને શલે ભૂ રી જજ૊.”
“થયુ ં . શલે ત૊ દે લયા !”
ક૊થ઱ કાં ધ કયે લારભ થાજ લૈ દ,
અલજ તુ ં અશીય, દે ળ ઄ભાયે દે લયા.[8]
“ક૊આ રદલવ ભાયી ભાં દગી ત઩ાવલા લૈ દને લે ળે ઓવરડમાં ની ક૊થ઱ી ખં બે
નાખીને ઄ભયે દે ળ અલજ, દે લયા !”
વાભશલયુ ં વગા, (કે ‖ત૊)઩ારણખયુ ં ઩ુ ગારડમે,
P a g e | 219

http://aksharnaad.com
અવમે અ઴ાઢા, ડમભય કયીને દે લયા [9]
“શે સલજન, તુ ં કશે ત૊ તને રેલા ભાટે હુ ં વાભી ઩ારખી ઩શોચાડીળ. અ઴ાઢીરા
ભે ઘ વભ શ઩યુ , તાય૊ ભે ઘાડમફય કયીને પીતનાં નીય લયવાલલા અલજ !”
અણરદે લે લમભાં ફે ઠી ઩ૈડાં શવિચાણાં ; નાણ઱મે ય લધે યામાં ઄ને જ૊તજ૊તાભાં ત૊
લે રડ

ં ળેતુ ંજ-કાં ઠાનાં ઝાડલાં લ઱૊ટી ગયુ ં . ઘૂ ઘયભા઱ના યણકાય, અઘે અઘેના
લગડાભાં અણરદે ય૊તી શ૊મ તે ના ર

દનસલય જલા, ઩ાદય ઉબે ર૊ દે લય૊
વાં બ઱ત૊ યહ૊.
વાજણ શાલમાં વાવયે , આસુ ડાં ઝે યી,
઩ાડ૊ળી શાલમાં લ૊઱ાભણે, ભાલતય થમાં લે યી.
P a g e | 220

http://aksharnaad.com
ભાલતય થમાં લે યી તે રકમ૊,
સુ ખદ

:ખ ભનભાં વભજ ણરમ૊.
કે , તભાચી સુ ભય૊ ણગમાં વાજણને તજએ ળેયી,
વાજણ શાલમાં વાવયે , આસુ ડાં ઝે યી.
નદીને તીયે ઝાડ ઉબાં છે . લે લમભાં ફે ઠેરી અણરદે એ ઘટાભાં ઩ણ ઩૊તાના
લારભનાં વં બાયણાં બા઱ે છે . અશાશા ! આશી અલીને દે લય૊ ય૊જ દાતણ કયત૊.
હુ ં એને તાજં દ૊શીને પીણા઱ાં દૂ ધ ઩ાતી,
(અ) તયલે ણીને તીય, (઄ભે ) વાગલને મ વયજમાં નરશ,
P a g e | 221

http://aksharnaad.com
(નીકય) અલતડ૊ અશીય, દાતણ કયલા દે લય૊.
“઄યે યે !હુ ં ભાનલીન૊ ઄લતાય ઩ાભી, તે કયતાં અ નદીને કાં ઠે લનનુ ં ઝાડવુ ં
વયજઆ શ૊ત ત૊ કે વુ ં સુ ખ થાત ! ય૊જ ભાય૊ પીતભ દે લય૊ ભાયી ડા઱ખી ત૊ડીને
દાતણ કયત. હુ ં મૂ ં ગૂ ં મૂ ં ગુ ં ઝાડવુ ં થઆને એનાં દયળન ત૊ કયત !ભાયી ડા઱ીઓ
ઝરાલીને એને લીઝણ૊ ત૊ ઢ૊઱ત ! ભાયી છાં મડી કયીને એન૊ તડક૊ ત૊ ખા઱ત!
઩ણ કભા ની કઠણાઆએ હુ ં ત૊ સીન૊ ઄લતાય ઩ાભી.”
ફ઩૊યના તડકા થમા. લૈ ળાખની લૂ લયવલા રાગી. જનૈ મા ભૂ ખમા થમા.
નદીકાં ઠ૊ અવમ૊ એટરે ટીભણ કયલા ભાટે ગાડાં છ૊ડલાભાં અવમા. વહુ એ ખાધુ ં .
તે ઩છી નદીને લીયડે જનડીઓએ લીયડ૊ ઈરેચમ૊, ઩ણ ઩ાણી અછયે નરશ.
P a g e | 222

http://aksharnaad.com
જનડીઓએ ઄યવ઩યવ શ૊ડ લદી, “એરી ફાઆયુ ં , જને ઩૊તાન૊ લય લા‖ર૊ શળે,
એને શાથે ઩ાણી અછયળે.”
ર઩ા઱ાં છં દણાં લા઱ા શાથની સુ ં લા઱ી થ઩ટ૊ લીયડાં ના ડ૊઱ાં ઩ાણીને લાગલા
રાગી, ઩ણ ઩ાણી ત૊ એકે મ અશીયાણીના અતયની લશાર઩ની વાકી ઩ૂ યતુ ં
નથી. થાકીને જનડીઓ વાભવાભી તા઱ીઓ દે લા રાગી. તમાં ફે-ચાય જણી
ફ૊રી “એરી એમ, ઓરી લહુ રાડડીને ઈતાય૊ લેલમભાં થી શાથ ઝારીને શે ઠી,
જ૊આએ ત૊ ખયાં , આ નલી ઩યણીને અલે છે તે લય ઈ઩ય કે વુ ં શે ત છે ?”
ભનની લયા઱ને ઩ાણી કયીને ઩ાં ઩ણે ટ઩કાલતી અણરદે લીયડાને કાં ઠે અલી.
અલીને ભં ત ફ૊રે તે યીતે ભનભાં ફ૊રી :
(અ) લે ળભાં લીયડ૊, ખૂ ં દ૊ ન ખભે લીય,
P a g e | 223

http://aksharnaad.com
(઩ણ) અછાં અલજ૊ નીય, જ દૃ શમ ઉબ૊ દે લય૊.
“અ ભાય૊ લીય લીયડ૊, ફીજ સીઓનાં ખૂ ં દણ ખભી ળક૊ નરશ, એનાં ઩ાણીને
ચ૊ખખા કયલાનુ ં ક૊આથી ન ફનયુ ં . ઄ને શલે એને કે ટર૊ક ખૂ ં દલ૊! શલે ત૊ શે
શલધાતા, જ રદળાભાં ભાય૊ શપમતભ દે લય૊ ઉબ૊ શ૊મ તે રદળાભાં થી અછાં
નીયની વયલાણીઓ ચારી અલજ૊.”
અટલુ ં કશીને જમાં અણરદે એ એક જ છા઩વુ ં બયીને લીયડ૊ ઈરેચમ૊, તમાં ત૊
઩૊તાના શ઩મયની રદળાભાં થી લીયડાભાં અછી વે મો અલલા રાગી. દે લયાન૊
વં દે ળ૊ દે તી શ૊મ તે ભ વયલાણીઓ ફડફરડમાં ફ૊રાલી દે લયાના અતય વયીખા
ચ૊ખખા ઩ય઩૊ટા ઩ાણી ઈ઩ય ચડાલલા રાગી. ઘડીક લાયભાં ત૊ લીયડ૊ જણે
ભ૊તીએ બમો શ૊મ તે લી કા઱ી, લાદ઱ી, રીરી, ઩ી઱ી ને ધ૊઱ી કાં કયીઓ ઩ાણીને
P a g e | 224

http://aksharnaad.com
તણ઱મે ચ઱કી યશી. અખી જને અછં ઩ાણી ઩ીધુ ં . જનડીઓભાં લાત૊ ચારીકે
―લાશ યે લહુ અર

નાં શે ત ! ઢ૊રય૊ કે લ૊ નવીફદાય!”
લયઘ૊રડમાં ના વાભૈ માં થામ છે . ઢ૊રયાનુ ં ક઱ળી કુ ટ

ં ફ કુ ઱લહુ લાર

નાં ઩ગરાં
થમા જણીને ક૊ડે ઉબયામ છે , ઩ણ લહુ ને ત૊ એ શે તપીતભાં કમાં મ જં ઩ નથી:
વાભૈ માના સૂ ય, ફર-દડ૊ પાલે નરશ,
દે લય૊ ભાયે દૂ ય, ઢ૊રયે ભન ઢ઱ે નરશ.
લયઘ૊રડમાં ને ફરદડે યભાડ૊; ગરારની ક૊થ઱ીઓ બયાલ૊: ઢ૊રયાને રગનન૊
઩ૂ યે ઩ૂ ય૊ રશાલ૊ રેલયાલ૊: ક૊ડબયી રાડકીને ઓછં ન અલલા દે જ૊: ઩ણ-
મૂ ઠી બયીને ભાય, ગરારન૊ ગ૊ઠે નરશ,
P a g e | 225

http://aksharnaad.com
અતયભાં અગાય, દે લયા લણ દા યુ ં ઩ડે .
અણરદે નુ ં ળયીય ઢ૊રયાના શાથના ગરારના ભાય ળી યીતે ખભી ળકે ! એને ત૊
એ ગરારની મૂ ઠીઓ વ઱ગતા અગાયા વયખી રાગતી શતી. દે લયા શલના
ફીજના શાથન૊ ગરાર ળે વશે લામ?
થં બ થડકે, ભે ડી શવે, ખેરણ રગગી ખાટ,
વ૊ વજણાં બરે અશલમાં , જની જ૊તાં લાટ.
એલા ઈછા઱ા ભાયતા અતયે ઢ૊રય૊ ઄ધયાતે દામયાભાં થી છટ૊ ઩ડીને ઩૊તાના
ઓયડા તયપ ચાલમ૊ અલે છે . ચાયે મ બીતે ચ૊ડે ર ચાક઱ા-ચં દયલાનાં અબરાં
ઈ઩ય દીલાનુ ં તેજ ચ઱કાયા કયતુ ં શ૊લાથી ઓયડાભાં કે ભ જણે નાનકડ


P a g e | 226

http://aksharnaad.com
અબાભં ડ઱ ગ૊ઠલાઆ ગયુ ં શ૊મ તે વુ ં દે ખામ છે . ભાયાં ઩ગરાં ના ઄લાજ ઈ઩ય
કાન ભાં ડીને અમયાણી કાયની અતુ ય શૈમે ઓયડાને ફાયણે ટ૊ડરા ઝારીને
ઉબી શળે, એવુ ં ણચિતલત૊ ણચિતલત૊ ઢ૊રય૊ જમાં ઓળયીએ ચડે , તમાં ત૊ ઉરટ


઩૊તાની નલી લહુ ભળ - ઢ઱ે રા ભ૊ઢે ઓયડાભાં ફે ઠેરી દે ખીને એના ઈતાલ઱ે
ડગરાં દે તા ઩ગ ઢીરા ઩ડી ગમા. ભાતાએ ઈરતથી ળણગાયે ર ઓયડાભાં
અણરદે ને શુ ં કાં આ ઉણ઩ રાગી શળે? શવીને વાભાં દગરાં ભાં ડલાને ફદરે
સૂ નકાય શૈમે ફે ઠી કે ભ યશી છે ? ભાલતયની રાડકલામી દીકયીને ભરશમય વાં બયતુ ં
શળે? હુ ં એને ભનગભત૊ નરશ શ૊ઉ? એલી ણચિતાએ ચડીને , સી જભ ઩૊તાના
સલાભીને ભનાલલા ક૊ભ઱ આરાજ૊ કયે તે ભ, ઩ુ ર

઴ ઩૊તાની ઩યણે તયને યીઝલલા
ભાટે ભશે નત કયલા ભં ડય૊:
P a g e | 227

http://aksharnaad.com
“ચાર અણરદે !તાય૊ ચ૊ટર૊ ગૂ ં થી દઉ. તાયા ભાથાભાં ફરેર તેરનાં કચ૊઱ાં
ઠરવુ ં . ચાર, ભન ઈ઩યથી બાય ઈતાયી નાખ.” એભ કશીને ઢ૊રય૊ ઄ડકલા
અવમ૊, તમાં ત૊ શયણી ઩ાયધીને દે ખી પાર બયે તે યીતે અમયાણી ખવીને અઘે
જઆ ફે ઠી.
“કાં ?”
“કાં શુ ં ?”
ચ૊ટ૊ ચાય જ શાથ, ગૂ ં થમ૊ ગ૊યે ભાનવે,
(એના) ગુ ણની લા઱ે ર ગાં ઠ, દ૊ય૊ છ૊ડે દે લય૊.
P a g e | 228

http://aksharnaad.com
“અમય, અ ચ૊ટરાભાં ત૊ ફીજ શાથન૊ દ૊ય૊ ગૂ ં થાઆ ગમ૊ ઄ને કાયની એ
ગાં ઠ લ઱ી ગઆ. શલે તુ ં અઘેય૊ યે ‖જ, વં વાયને વં ફં ધે હુ ં તાયી ઩યણે તય ઠયી છં
ખયી, ને ભયીળ તમાં સુ ધી તાયા ઘયભાં યશી તાયા ગ૊રા઩ાં કયીળ, ઩ણ તાય૊ ને
ભાય૊ છે ડ૊મ ઄ડલાના યાભયાભ જણજ.”
ઢ૊રય૊ વભજ ગમ૊, ઘૂ ં ટડ૊ ગ઱ી ગમ૊, ઩ણ ભાનયુ ં કે થ૊ડી ઩ં ઩ા઱ીળ તમાં જૂ ની
પીત ભૂ રીને નલા ને શ ફાં ધળે. એવુ ં ણચિતલીને પયી લાય પ૊વરાભણાં અદમાા ,
“અણરદે ! મૂ ં ઝા ભા, ઈતાલ઱ી થા ભા. એભ કાં આ અખ૊ બલ નીક઱લાન૊ છે ?
અ઩ણ૊ ત૊ અમય લયણ: જૂની લાત૊ ભૂ રી જલાભાં અ઩ણને એફ નથી. અલ,
અ઩ણે ચ૊઩ાટ યભીએ.”
P a g e | 229

http://aksharnaad.com
“ઢ૊રયા !તુ ં જલ૊ ખાનદાન અમય અજ ળીદ ચીથયા પાડી યહ૊ છે ? તુ ં ને ખફય
નથી, અમય, ઩ણ—
વાલ વ૊નાને વ૊ગઠે, ઩યથભ યશભમર ઩ાટ,
(તે દી) શૈયુ ં ને જભણ૊ શાથ, દા‖ભાં જતેર દે લય૊.
“કાં આ નરશ અણરદે , તાર

ં ણચત ચકડ૊઱ે ચડ્ુ ં છે . અજની યાત તુ ં નીદય કયી
જ. ભનના ઈક઱ાટ શે ઠા ફેવી જળે. રે, તને ઢ૊ણરમ૊ ઢા઱ી દઉ. સુ ખેથી સૂ આ જ.
ફીળ ભા, હુ ં ભયજદ નરશ ર૊઩ુ ં .”
એભ કશીને ઢ૊રયાએ ઢ૊ણરમ૊ ઢા઱ીને તે ઩ય ભળરની ત઱ાઆ ણફછાલી. ઩ણ
અણરદે ને ત૊ એ ગ૊ખર

ની ઩થાયી ફયાફય છે :
P a g e | 230

http://aksharnaad.com
રકભ વ૊ઉ વજણા, મુ ં સૂ તે મ વખ નરશ,
઩ાં ઩ણનાં ઩રયમાણ, બાળમાં ઩ણ બાં ગે નરશ.
“ભાયે ળી યીતે સૂ વુ ં ? ભાયી ફે ઩ાં ઩ણ૊ ન૊ખી ઩ડી ગઆ છે , એ દે લયાનાં દળાન
કમાા શલના ત૊ બે ઱ી જ થામ તે ભ નથી. ઩૊઩ચાં ણફડાલાની જ ના ઩ાડે છે . જ દી
એને જ૊શુ ં તે દી જ શલે ત૊ જં ઩ીને સૂ શુ ં , નીકાય જલતય અખુ ં મ જગલાનુ ં છે .”
ભનાલી ભનાલીને ઢ૊રયાની જબના કૂ ચા લ઱ી ગમા, ભન૊યથ જના ભનનાં
ભાતા નથી એલ૊ પાટતી જ

લાનીલા઱૊ અશીય અજ ઩યણમાની ઩શે રી યાતે
઩૊તાની ઩યણે તયના અલા અચાય દે ખીને અતયભાં લર૊લાઆ ગમ૊. એનાં
રંલાડાં ફે ઠાં થઆ ગમાં . એના ળયીયભાં થયે યાટી છટી ઄ને શ૊ઠ કં ઩લા રાગમાં .
ધીયે ધીયે ક૊ધ ઉ઩ડલા રાગમ૊, આખ૊ તાં ફાલયણી થઆ ગઆ.
P a g e | 231

http://aksharnaad.com
―઄યયય ! એક સીની જત ઉઠીને અટરી શદ સુ ધી ભને તયછ૊ડે ? ઩યણમા ઩છી
઩ાયકા ઩ુ ર

઴નુ ં નાભ ન છ૊ડે ? એભ શતુ ં ત૊ ભને પથભથી કાં ન ચેતવમ૊? ભાયી
પજતી ળીદ ફ૊રાલી? ભને ટ઱લ઱ત૊ કાં કયી ભેલમ૊ ? ફ઱ાતકાય કર

ં ? ચ૊ટરે
ઝારીને ફશાય કાઢ

ં ? કે આશી કટકા કર

ં ?‖ થય! થય !થય !થય !અખુ ં અગ ધૂ જ
ઉઠ્ુ ં . ધગધગતા ળબદ૊ શ૊ઠે અલીને ઩ાછા લ઱ી ગમા.
―ના, ના, જતલા!‖ એભાં એન૊ ળ૊ ગુ ન૊? જનભન૊ જ વં ગાથી શત૊ એના ઩યથી
સીનુ ં શે ત ળી યીતે ખવે? અખ૊ બલ ફા઱ીને ઩ણ આશી કુ ઱ભયજદને કાજ ભાયાં
લાવીદાં લા઱લા જ તૈ માય થઆ યશી છે એ શુ ં ભાયલા રામક, કે ઩ૂ જલા રામક ?હુ ં
ભૂ લમ૊. ભાયા સલાથે ભને બાન ભુ રાવયુ ં . અલી જ૊ગભામાને ભે દૂ બલી !‖
P a g e | 232

http://aksharnaad.com
અતયભાં ઉછ઱ે લુ ં ફધુ ં મ શલ઴ ઩ી જઆને ઢ૊રય૊ ફશાય નીકળમ૊, ઓળયીભાં
઩થાયી નાખીને ઊઘી ગમ૊. અણરદે એ અખી યાતનુ ં જગયણ કયુ
ુ .
બ઱કડ

ં થાતાં ત૊ અણરદે ઘયના કાભકાજભાં વહુ ની વાથે લ઱ગી ઩ડી. છાણના
સૂ ં ડા બયીબયીને બે ઱ા કયલા ભાં ડી, લા઱લા રાગી ઄ને તે લતે લડી નણં દ૊ની
વાથે છાળનુ ં લર૊ણુ ં ઘુ ભાલલા રાગી. વાસુ જએ ઉઠીને નલી લહુ ને ધૂ ઱યાખભાં
ય૊઱ાતી દે ખી.
“઄યે દીકયા, અલીને તયત તે કાં આ લાવીદાં શ૊મ? ભે રી દે વાલયણી. શભણાં ત૊,
ફે ટા, તાયે ખાલા઩ીલાના ને શયલા પયલાના દી કે ‖લામ.”
“ના, ફઆ, ભને કાભ લગય ગ૊ઠે નરશ. ઩ાં ચ દી લે‖લુ ં કે ભ૊ડ

ં કયવુ ં ત૊ છે જ ને ?”
P a g e | 233

http://aksharnaad.com
લહુ ના શાથ ઄ડયા તમાં તમાં જણે ભ૊તીડાં લયસમાં , વાસુ ને નણં દ૊ ત૊ શ૊ઠે
આગ઱ાં ભે રીને ટગય ટગય જ૊આ જ યશી કે કે લી ચતુ ય લહુ અલી છે !
઩ણ લચચે લચચે લહુ ના શાથભાં વાલયણી ને ને તયાં થં બી જમ છે . લહુ ને ક૊આ
ફ૊રાલે ત૊ એ વાં બ઱તી નથી. આખ૊ જણે કાં પાટી તશે છે . એ લાતનુ ં ધમાન
ક૊આને નથી યહુ ં .
જભલાનુ ં ટાણુ ં થયુ ં છે . વાસુ એ શોળેશોળે જૂઆના ફર જલા ચ૊ખા યાં ધમા છે .”લહુ ,
દીકયા, થાકી ગઆ શ૊આળ, ભાટે ફે વી જ પ઱પ઱તા ચ૊ખા ખાલા.”
ચ૊ખાભાં ત઩ેરી બયીને ઘી યે ડ્ુ ં , દ઱ે રી વાકાય છાં ટી, ઩ણ ક૊ણ જભે ! લહુ ત૊
ફે ઠી ફે ઠી રલે છે કે,
P a g e | 234

http://aksharnaad.com
ઉનાં પ઱પ઱તાં મ, બ૊જશનમાં બાલે નરશ,
શે તુ શૈમાભાં મ, દાઝે સૂ તર દે લય૊.
“઄યે યે , ઉનાં બ૊જન ત૊ હુ ં ળી યીતે જમુ ં ? ભાયા અતયભાં દે લય૊ સૂ ત૊ છે , તે ની
ક૊ભ઱ કામા એ ઉના ક૊ણ઱માથી દાઝી જમ ત૊?” એલી લશારાની શલજ૊ગણ
એક ફાજ

થી ખાતી઩ીતી નથી, ને ફીજ ફાજ

કુ ઱ધભા નુ ં જતન કયલાનુ ં કાં મ
ચૂ કતી નથી. ઩ણ રદલવ ઩છી રદલવ લીતતા ગમા. અતયના ઈત઩ાત વં તાડલા
અણરદે ફહુ ફહુ ભથી, ત૊મે એન૊ ણચતભભ ઈઘાડ૊ ઩ડલા રાગમ૊. ભ૊તીની
ઇઢ૊ણી ઈ઩ય તાં ફાની શે લમ ભે રી વૈ મય૊ના વાથભાં ઩ાદયને કૂ લે ઩ાણી બયલા
જમ છે . ત૊મે અણરદે ની એક ઩ણ શે લમ શજ બયાતી નથી. ઩ાણીભાં જણે
દે લયાન૊ ઩ડછામ૊ ઩ડય૊ શ૊મ, એલી કલ઩ના કયતી કયતી અણરદે ઉબી યશે છે .
P a g e | 235

http://aksharnaad.com
વીચણ શાથભાં થં બી યશે છે . એભ ને એભ રદલવ અથભે છે . કૂ લાભાં ઩ડછામ૊
દે ખાત૊ ફં ધ થામ છે , ઩ાયે લાં ઘુ ઘલાટા છ૊ડીને ભા઱ાભાં ર઩ામ છે , લાદ઱ાં
લીખયામ છે , ને રદળાઓ ઈ઩ય અધાયાના ઩ડદા ઉતયે છે , તમાયે અણરદે ઠારે
ફે ડે ઘેય અલે છે ઄ને વાસુ ના ઠ઩કાને વાં બ઱ીને રલે છે :
વીચણ ચા઱ીવ શાથ, ઩ાણીભાં ઩ૂ ગયુ ં નરશ,
લાલમભની જ૊તાં લાટ, દી અથભાવમ૊ દે લયા
“શે ફાઆજ, વીચણ ત૊ ઘણુ ં મ ચા઱ીવ શાથ રાં બુ ં શતુ ં , ઩ણ ઩ાણીને ઩શોચયુ ં જ
નરશ. ભાય૊ રદલવ ત૊ દે લયાની લાત જ૊લાભાં જ અથભી ગમ૊.”
P a g e | 236

http://aksharnaad.com
શનવાવા નાખીને વાસુ ફ૊લમા કે “઄યે યે ! અ શયાયુ ં ઢ૊ય આશી કાં થી અવયુ ં ?
અનુ ં ત૊ પટકી ગયુ ં રાગે છે ! અ ત૊ ભાર

ં કુ ઱ ફ૊઱લાની થઆ !”
વાજણ ચાલમાં વાવયે , અડાં દઆને લન,
યાતે ન અલે નીદયાં , દીનાં ન બાલે ઄ન.
દીનાં ન બાલે ઄ન તે ક૊ને કશીએ?
લારાં વજણાં ને લે ણે લ઱ગમાં યશીએ.
વાં જનુ ં ટાણુ ં છે . દે લય૊ ઩૊તાના ઘયની ઓળયીએ ફે ઠ૊ છે . ડ૊ળી અલીને ઩ૂ છે છે
કે “ગગા, અજ ત૊ તાયા વાર

જયન૊ ખીચડ૊ ભેલુ ં છં, બાલળે ને ?”
P a g e | 237

http://aksharnaad.com
”ભાડી, ભને ભૂ ખ નથી રાગી.”
“ભૂ ખ કે ભ ન રાગે , ફે ટા? પડળ ય૊ટર૊ રઆને વીભભાં ગમ૊‖ત૊, એભાં શુ ં ઩ેટ
બયાઆ ગયુ ં ?”
“઩ણ, ભાડી, શભણાં ભને ઩ેટભાં ઠીક નથી યે ‖તુ ં .”
“ફા઩ુ ! ગઆ લાતને ઩છે બલ ફધ૊ વં બામાા જ કયામ? શલે તથમા ભેરી દે ને એ
લાતની !”
”ના, ભા, એવુ ં કાં આ નથી.”એટલુ ં ફ૊રતાં દે લયાને ગ઱ે ડૂ ભ૊ બયાઆ અવમ૊.
દે લયાની ફે જ

લાન ફશે ન૊ ઓળયીના ખયણણમાભાં ખીચડ૊ ખાં ડતી શતી; તે ભની
આખભાં ઩ણ બાઆનુ ં ગ઱ે લુ ં ળયીય જ૊આ જ૊આને ઝ઱ઝણ઱માં અલી ગમાં .
P a g e | 238

http://aksharnaad.com
“ઠીક, ભાડી ખીચડ૊ કયજ૊, વહુ બે ઱ાં ફે વીને અજ ત૊ ખાશુ ં .”
“ફવ, ભાયા ફા઩ !”
ડ૊ળીને ત૊ જણે ફાયે ભે ઘ ખાં ગા થઆ ગમા.
ફયાફય એ ટાણે એક ફાલ૊ ને ફાલણ એકતાય૊ લગાડતાં ચાલમાં અલે છે , ને
બજનનાં લેણ વાં બ઱ીને દે લયાના કાન ચભકે છે :
઩ે‖રા ઩ે‖રા જ

ગભાં , યાણી, તુ ં શતી ઩૊઩ટીને
઄ભે યે ઩૊઩ટ યામ, યાજ યાભના.
ઓતયા તે ખં ડભાં આફર૊ ઩ાક૊ તમાયે ,
P a g e | 239

http://aksharnaad.com
સૂ ડરે ભાયી ભને ચાં ચ, યાણી ઩ીગરા !
આ યે ઩ા઩ીડે ભાયા પાણ જ શરયમા ને ,
ત૊મ ન૊ શારી તુ ં ભ૊યી વાથ, ઩ીગરા!
દનડા વં બાય૊ ખમભા, ઩ૂ યલ જરભના વે‖લાવના.
દે લયાને બજન ફહુ પમાર

ં રાગયુ ં , એણે ફાલા-ફાલણને ફ૊રાલી ઩૊તાની
ઓળયીએ ફે વાડયા, બજન અગ઱ ચાલયુ ં :
ફીજ ફીજ જ

ગભાં યે તુ ં શતી મૃ ગરી ને,
઄ભે મૃ ગળેય યામ, યાજ યાભના,
P a g e | 240

http://aksharnaad.com
લનયા યે લનભાં વાં ધમ૊ ઩ાયાધીડે પાં વર૊ ને,
઩ડતાં છાં ડયા ભે ભાયા પાણ, યાણી ઩ીગરા !
આ યે ઩ા઩ીડે ભાયા પાણ જ શરયમા ને ,
ત૊મ ન૊ અલી તુ ં ભ૊યી ઩ાવ, ઩ીગરા !
દનડા વં બાય૊ ખમભા, ઩ૂ યલ જરભના વે‖લાવના.
વાં બ઱ી વાં બ઱ીને દે લયાની છાતી લીધાલા રાગી:
તીજ તીજ જ

ગભાં યે તુ ં શતી યાણી, ફાભણી ને,
઄ભે શતા ત઩ેવય યામ, યાજ યાભના.
P a g e | 241

http://aksharnaad.com
કં ડણ઱ક લનભાં યે ફર લીણલા ગમા‖તાં મુ ને,
ડશવમર કાળડ૊ નાગ, યાણી ઩ીગરા !
આ યે ઩ા઩ીડે ભાયા પાણ જ શરયમા ને ,
ત૊મ ન૊ અલી તુ ં ભ૊યી ઩ાવ, યાણી ઩ીગરા !
દનડા વં બાય૊ ખમભા, ઩ૂ યલ જરભના વે‖લાવના.
ચ૊થા ચ૊થા જ

ગભાં યે તુ ં યાણી ઩ીગરા ને,
઄ભે બયથયી યામ યે ,
ચાય ચાય જ

ગન૊ ઘયલાવ શત૊ જ યે
P a g e | 242

http://aksharnaad.com
ત૊મ ન૊ શારી તુ ં ભ૊યી વાથ, યાણી ઩ીગરા !
અડ૊ળી઩ાડ૊ળી તભાભ બજન ઈ઩ય થં બી ગમા છે . દે લયા જલ૊ લજની
છાતીલા઱૊ જ

લાન ઩ણ આસુ ડાં લશાલી યહ૊ છે , ઘયભાં ઘયડી ભા યડે છે .
ઓળયીભાં જ

લાન ફે ફશે ન૊ ર

એ છે . ઩ારલડે આસુ ડાં લૂ છતાં જમ છે , ―ત૊મ ન૊
અલી તુ ં ભ૊યી ઩ાવ—― ના ઩ડઘા ગાજ યહા છે , તે લખતે લે લમની ઘૂ ઘયભા઱
યણકી, ઄ને ડે રીએ જણે ક૊આએ ઩ૂ છ્ુ ં કે “દે લયા અમયનુ ં ઘય અ કે ?”
઩૊તાનુ ં નાભ ફ૊રાતાં તયત દે લય૊ ડે રીએ દ૊ડય૊ ઄ને ક૊આ ઩યદે ળી ઩ય૊ણાને
દે ખીને , ઓ઱ખાણ નશ૊તી છતાં , લશાલુ ં વગુ ં અવયુ ં શ૊મ તે લે ઄લાજ કહુ ં ,
“અલ૊, ફા, અલ૊, અ ઘય યાભધણીનુ ં , ઉતય૊.”
P a g e | 243

http://aksharnaad.com
ઠેકડ૊ ભાયીને ગાડાખેડ

નીચે ઉતમો. ફે મ જણા ખબે શાથ દઆને બે ટયા. ફ઱દનાં
જ૊તય છ૊ડી નાખમાં . ભશાદે લના ઩૊રઠમા જલા રડા, ગર

ડના ઇડા જલા ધ૊઱ા
઄ને શયણ જલા થનગનતા ફે ફ઱દ૊ને ઄મુ રખ બયત બયે રી ઝલમ૊ ઈતાયી
રઆને દે લયે ગભાણભાં ફાં ધી દીધાં . નાગયલે ર જવુ ં ઄઴ાઢ ભરશનાનુ ં રીલુ ં ઘાવ
નીયુ
ુ. ગ઱ે ઘૂ ઘયભા઱ ફાં ધેરી તે ફજલતા ફે મ ફ઱દ ખડ ફટકાલલા ભં ડયા.
઄ને ઩છી રશિગ઱૊રકમા ભાપાન૊ ઩ડદ૊ ઊચ૊ કયીને કં કુ ની ઢગરીઓ થાતી અલે
તે લી ઩ાનીઓલા઱ી એક જ૊ફનલં તી સી નીચે ઉતયી. લે લમન૊ ગાડાખેડ

ભ૊ખયે
ચાલમ૊, સીએ ઩ાછ઱ ઩ગરાં દીધાં . ઄જણમ૊ ગાડાખેડ

ઓળયીએ ચડય૊ ઄ને
ડ૊ળીને ટોક૊ કમો, “અઆ, અ ઄ભાયી ફે‖નને ઩૊ખી લમ૊.”
P a g e | 244

http://aksharnaad.com
ચરકત થતાં ડ૊ળી ફશાય અવમા. અ ફે’ન ક૊ણ? ઩ોખણા ળાનાં ? અ ગાડાખેડ


કાં ન૊ ? કાં આ વભજતુ ં નથી. ગાડાખેડ

એ ઩૊તાની વાથેની સીને કહુ ં :”ફ૊ન,
ફા઩, વાસુ ને ઩ગે ઩ડ.”
યુ લતીએ ડ૊ળીના ઩ગભાં ભાથુ ં ઢા઱ી દીધુ ં . લગય ઓ઱ખમે ડ૊ળીએ લાયણાં
રીધાં . દે લયાની ફને ફશે ન૊ ભશે ભાનને ઘયભાં રઆ ગઆ, ઄ને દે લય૊ ત૊
ઓળયીએ અલીને ઢ૊રયા વાભે ચક઱લક઱ તાકી જ યહ૊. “ઓ઱ખાણ ઩ડે છે
?”ઢ૊રયાએ ઩ૂ છ્ુ ં .
“થ૊ડી થ૊ડી ! તાજ જ જ૊મા શ૊મ એલી ઄ણવાય છે .”
“હુ ં ઢ૊રય૊, દે લયા! તાર

ં શતુ ં તે ને ચ૊યી ગમે ર૊, તે અજ ઩ાછં દે લા અવમ૊ છં.”
P a g e | 245

http://aksharnaad.com
“શુ ં , બાઆ?’’
‘તાર

ં જલતય, તાયી ઩યણે તય.”
“ભાયી ઩યણે તય ? ”
“શા, ફા઩, તાયી ઩યણે તય. શૈમાના શે તથી તને લયે રી આ તાયી ઩યણે તય, ભે
ભૂ રથી લે ચાણ રીધે રી. લશે લાયને શાટડે ભાનલી લે ચાતાં ભ઱ે છે ; ઩ણ ભાનલીએ
ભાનલીએ પેય છે , એની ભને જણ નશ૊તી, દે લયા !”
“અમય ! બાઆ !” એટલુ ં જ ફ૊રાયુ ં . દે લયાની છાતી પાટલા રાગી.
“દે લયા, જયામ ઄ચકાઆળ ભા, હુ ં ઩યણમ૊ તમાયથી જ એ ત૊ ભા-જણી ફ૊ન યશી
છે .” ક઩ા઱ ઈ઩ય ઩યવેલાનાં ટી઩ાં ફાઝયાં શતાં તે ને લૂ છત૊ લૂ છત૊ દે લય૊ કં આક
P a g e | 246

http://aksharnaad.com
શલચાયે ચડી ગમ૊. ઩છી ભનભાં નકી કયુ
ુ શ૊મ એલા ઄લાજ ઩૊તાની ભાને
વાદ ઩ાડય૊, “ભાડી! ફે મ ફ૊નુ ં ને ઩ાને તય ઩શે યાલ૊ ઄ને કટં ફને ફ૊રાલ૊; ઝટ
કય૊, વભ૊ જમ છે .”
ઢ૊રય૊ ચેતમ૊ “઄યે બાઆ, અ તુ ં શુ ં કયછ? હુ ં અટરા વાર

અવમ૊’ત૊?”
“ઢ૊રયા, તે ત૊ એલી કયી છે કે ભાર

ં ચાભડ

ં ઉતયડી તાયી વગતણ઱યુ ં નખાવુ ં
ત૊મ તાય૊ ગણ ન જમ ! ઄ને તાયા જલા અમયને ભાયી ફ૊નુ ં ન દઉ તુ હુ ં ક૊ને
દઆળ?”
“઩ણ, બાઆ ફે –”
“ફ૊ર ભા !”
P a g e | 247

http://aksharnaad.com
દીકરયયુ ં દે લામ, લઈવુ ં દે લામ નરશ,
એક વાટે ફે જમ, ઢાર ભાગે ત૊મ ઢ૊રય૊
“ઢ૊રયા, બાઆ, દીકયીઓ ત૊ દે લામ, ઩ણ ઩૊તાની ઩યણેતયને ઩ાછી અણીને
વો઩ી દે લી, એ ત૊ ભ૊ટા જ૊ગીજશતથીમે નથી ફનયુ ં . હુ ં ફે અ઩ુ ં છં, ત૊઩ણ
તાયી ઢાર(તાર

ં રેણુ ં ) ત૊ ભાયા ઈ઩ય ફાકી જ યશે રી જણજ.”
ઘરડમાં રગન રેલામાં . થડ૊થડ ફે ભાં ડલા નખામા. એકભાં દે લયા ઄ને
અણરદે ની જ૊ડ ફે ઠી. ફીજભાં ઢ૊રય૊ ઄ને દે લયાની ફે ફશે ન૊ની શત઩ુ ટી ફે ઠી.
જ૊ડાજ૊ડ શલલાશ થમા. ઄ને ઩છી ત૊ ઩ાં ચ છ૊કયાં ને છઠી ડ૊ળી છમે ભાનલીની
ચાતીઓભાં સુ ખ કાં મ વભામાં નરશ, છરકાઆ ગમાં . વહુ એ વાથે ફે વીને


લાયન૊ ખીચડ૊ ખાધ૊.
P a g e | 248

http://aksharnaad.com
22. યા’ નલઘણ
“રે અમયાણી, તાયી છાતીને ભાથે ફે ધાલે છે એભાં અ તીજન૊ ભાયગ
કય.” એભ ફ૊રત૊ અણરદય ગાભન૊ અશીય દે લામત ફ૊દડ ઩૊તાને ઓયડે
દાખર થમ૊ ઄ને એકે ક થાન૊રે ઄કે ક ફા઱કને ધલયાલતી ફ૊દડની
ઘયલા઱ીએ ઩૊તાની છાતી ઈ઩ય છે ડ૊ ઢાં ક૊. ધણીના શાથભાં ઩ાં બયીએ લીટે ર
નલા ફા઱કને એ નીયખી યશી ઩૊તાના શૈમા ઈ઩ય ઩ાયકાને ધલયાલલાનુ ં કશે તાં
વાં બ઱ીને એને ઄ચં ફ૊ થમ૊.એણે ઩ૂ છ્ુ ં , "ક૊ણ અ ?”
અમય ઢૂ ં કડ૊ અવમ૊. નાક ઈ઩ય આગ઱ી મૂ કીને કાનભાં કહુ ં , "ભ૊દ઱ન૊ યા‖—
જૂ નાણાન૊ ધણી.”
“આશી કાં થી ?”
P a g e | 249

http://aksharnaad.com
“એ.... જૂ નાગઢન૊ યાજ઩રટ૊ થમ૊. ગુ જયાતભાં થી વ૊઱ં કીનાં કટક ઉતમાુ . ને તે
દી વ૊઱ં કીની યાણણયુ ં જતાએ અલે રી તે ને દાણ રીધા શલના યા‖રડમાવે દાભે કુ ં ડ
ના‖લા ન૊‖તી દીધી ખયી ને, ઄઩ભાન કયીને ઩ાછી કાઢી‖તી ને . તે નુ ં લે ય અળયુ ં
અજ ગુ જયાતના વ૊઱ં કીઓએ યાજ દ

રાબવે નના દ઱કટકે લાણણમાના લે ળ
કાઢીને જતાળના વં ઘ તયીકે ઈ઩યક૊ટ શાથ કયી રીધ૊. ઩છી યા‖ને યવારા વ૊ત૊
જભલા ન૊તમો. શશથમાય-઩રડમાય ડે રીએ ભે રાલી દીધાં . ઩છે ઩ં ગતભાં જભલા
ફે વાડીને દગાથી કતર કમો. લણથ઱ી ઄ને જૂ ન૊ગઢ, ફેમ જતી રીધાં .”
“અ ફર કાં થી ફચી નીકળયુ ં ?” દીકયા-દીકયીને ઘૂ ં ટડે ઘૂ ં ટડા બયાલતી
અશીયાણી ભાતા ઩૊તાને ખ૊઱ે અલનાય એ યાજફા઱ ઈ઩ય ભામાબયી ભીટ
ભાં ડી યશી.
P a g e | 250

http://aksharnaad.com
“ફીજ યાણણયુ ં ત૊ ફ઱ી મૂ આ, ઩ણ અ વ૊ભરદે ને ખ૊઱ે યાજફા઱ ધાલણ૊ શત૊
ખય૊ ના, એટરે એને જલતી ફશાય વે યલી દીધી. ભા ત૊ યખડી યખડીને ભયી
ગઆ. ઩ણ અ ફે ટડાને એક લડાયણે આશી ઩શોચત૊ કમો છે . અ઩ણે અળયે
પગાવમ૊ છે .”
“઄શ૊શ૊! તમાયે ત૊ ભા શલનાના ફા઱ ભૂ ખમ૊તયસમ૊ શળે. ઝટ રાલ૊ એને,
અમય!” એભ કશીને અશીયાણીએ ઩૊તાના ડાફા થાને રા ઈ઩યથી દીકયીને
લછ૊ડી રીધી. ફ૊રી, "ફા઩ જશર! ભાયગ કય, અ અ઩ણા અળયા રેનાય વાર

ં .
તુ ં શલે ઘણુ ં ધાલી; ને તુ ં ત૊ દીકયીની જત, ઩ા‖ણા ખાઆને મ ભ૊ટી થાઆળ; ભાટે
શલે અ નભામાને ઩ીલા દે તાય૊ બાગ.”
P a g e | 251

http://aksharnaad.com
એભ કશીને દે લામતની ઘયલા઱ીએ જૂ નાગઢના યાજફરના ભોભાં થી અગૂ ઠ૊
મૂ કાલીને ઩૊તાનુ ં થાન દીધુ ં . ભૂ ખમ૊ યાજફા઱ ઘટાક ઘૂ ં ટડા ઈતાયલા ભં ડય૊.
઄ભીના કુ ં બ જલા અશીયાણીના થાનભાં થી ધાયાઓ ઢ઱લા રાગી. ઄નાથને
ઈછે યલાન૊ ઩૊યવ એને રદરભાં જગી ઉઠય૊, ઩ાયકા ઩ુ તને દે ખીને એને ઩ાન૊
ચડય૊. ધાલત૊ ધાલત૊ યાજફા઱ ઄ક઱ાઆ જમ એટલુ ં ફધુ ં ધાલણ ઉબયાયુ ં .
દે લામત શનશા઱ી યહ૊. ફાઆએ કહુ ં , "તભતભાયે શલે ઈચાટ કયળ૊ ભા. ભાયે ત૊
એક થાન૊રે અ લાશણ ઄ને ફીજ થાન૊રે અ અશશત. ફે મને વગા દીકયાની
જભ વયખા ઈછે યીળ, જશર ત૊ લાટયભાં ઩ડી ઩ડીમ લધળે. એન૊ લાં ધ૊ નરશ.”
“઩ણ તુ ં શજ વભજતી નથી રાગતી.”
“કાં ?”
P a g e | 252

http://aksharnaad.com
“લાં વે દા ફ઱ે છે , ખફય છે ને ; વ૊઱ં કીઓએ જૂ નાણા ભાથે થાણુ ં ફે વાયુ
ુ છે . એન૊
થાણદાય ફાતભી ભે઱લી યહ૊ છે . રડમાવનુ ં લં ળફીજ અ઩ણા ઘયભાં છે એલી જ૊
જણ થળે ત૊ અ઩ણુ ં જડમૂ ઱ કાઢળે.”
“પકય નરશ, ભ૊યરીધયનાં યખલા઱ાં . તભતભાયે છાનાભાના કાભે રાગી જલ.
અળય૊ અપમા ઩છી ફીજ શલચાય જ ન શ૊મ. તભાયી વ૊ડય વે લનાયીના ઩ેટનુ ં
઩ાણી નરશ ભયે . બરે વ૊઱ં રકયુ ન૊ થાણે દાય જલતુ ં ચાભડ

ં ઈતાયત૊.”
દે લામત ડે રીએ ચાલમ૊ ગમ૊ ઄ને આશી અશીયાણી ભાતા એના નલા ફા઱ને
અગે અગે શાથ પેયલતી, ભે રના ગ૊઱ા ઈતાયતી ને ઩ં ઩ા઱તી લશાર કયલા
રાગી.
P a g e | 253

http://aksharnaad.com
“ફા઩ા! તુ ં ત૊ અઆ ખ૊રડમાયન૊, ગરધયાલા઱ીન૊ દીધેર૊. તાયી લાત ભે
વાં બ઱ી છે . તુ ં ત૊ યા‖રડમાવના ગઢનુ ં યતન: તાયાં લાં ણઝમાં ભાલતયને ઘયે નલ
વયઠ

ં ના યાજ઩ાટ શતાં . છતાં , ચકરાં મે એના ઘયની ચણમ ન૊‖તાં ચાખતાં . તાયી
ભાલડી ઄ડલાણે ઩ગે શારીને ઄માલે જ ગાભે અઆ ખ૊રડમાયને ઓયડે ઩શોચી‖તી.
તમાં એને ભાતાએ તુ ં ખ૊઱ાન૊ ખૂ ં દતર દીધે ર૊. દે લીનાં લયદાનથી તાયાં ઓધાન
રયમાં ‖તાં . ઄ને, તાયી ભાને ત૊ તુ ં જયા઩ણભાં જડે ર૊, ભા તાયી ભાગતી‖તી કે ,
દે લી દે ને દીકય૊, (હુ ં)ખાં તે ખેરાવુ ં ,
જ૊ફન જતે ન૊ જડય૊, (શલે ) જયા઩ણે ઝરાવુ ં .
“ને તાયાં ત૊ ઓધાન ઩ણ કેલાં દ૊મરાં શતાં !તુ ં ત૊ ભાન૊ દ

શભન શત૊, ડામરા
!” એભ કશીને અશીયાણીએ રાડથી ફા઱કની દાઢી ખેચી. ધાલત૊ ફા઱ક
P a g e | 254

http://aksharnaad.com
તાં વી નજયે અ ઩ડછં દ અશીયાણી ભાના ભરકતા ભો વાભે જ૊આ યહ૊. “તુ ં ત૊
ભાના ઓદયભાં થી નીક઱ત૊‖ત૊ જ કાં ! તુ ં ને ખફય છે ? તાયી ઄઩યભાયુ ં એ
કાભણ-ટૂ ભણ કયાલે રાં . જશતએ ભં તી દીધે ર ઄ડદના ઩ૂ ત઱ાને ફશાયન૊ લા રાગે
ત૊ તુ ં ફા‖ય નીક઱ ને ! ઩ૂ તળં બોભાં બં ડાયે ર, તમાં સુ ધી તુ ં મે ભાના ઩ેટભાં
઩ુ યામે ર: ઩છી ત૊ તાયી જનેતાને અ ક઩ટની જણ થઆ. એણે મ વાભાં ક઩ટ
કમાા . ખ૊ટે ખ૊ટ૊ ઩ડ૊ લજડાવમ૊ કે યાજભાતાને ત૊ છટક૊ થઆ ગમ૊. શૈમાફટી
઄઩યભાયુ ં ત૊ દ૊ડી ગઆ ઩ૂ તળં ત઩ાવલા. બોભાં બં ડાયે ર ભાટરી ઈ઩ાડીને જ૊યુ ં
તમાં ત૊, શે દોગા ! એના ભં તયજં તય ફધા ધૂ ઱ ભ઱ી ગમા ને તુ ં વાચ૊વાચ
઄લતયે ચૂ ક૊. વાં બળયુ ં , ભાયા ભ૊બી ?‖
ક૊આ ન વાં બ઱ે તે લી યીતે ધીયી ધીયી લાત કશે તી ને કારી કારી ફનતી ભાતાએ
ફા઱કના ગાર અભળમા. ફા઱કના ઩ેટભાં ઠાયક લ઱ી કે તયત એના શાથ઩ગ
P a g e | 255

http://aksharnaad.com
ઈછા઱ા ભાયલા રાગમા. એણે ઩૊તાની વાભે ના થાન ઩ય ધીગા અશીય઩ુ ત
લાશણને ધાલત૊ દીઠ૊. ઝોટૈ ને વાભે ઩ડે રી ધાલલા વાર

઩ાછાં લરખાં ભાયતી
અશીયની દીકયીને દીઠી. તણે મ છ૊કયાં એકફીજ વાભે ટીકી યહાં . તણે મ જણાં
ઘૂ ઘલાટા કયલા રાગમાં .
઩ાં ચેક લયાની ઄લધ લટી ગઆ શતી. લાશણ, નલઘણ ઄ને જશર ભાન૊ ખ૊઱૊
મૂ કીને પ઱ીભાં યભતાં થમાં છે . તણે મ છ૊કયાં ળેયીભાં ઄ને આગણાભાં ધભાચકડી
ભચાલે છે . નલઘણનાં નૂ યતેજ ઄જલાણ઱માના ચાં દા જલાં ચડી યહાં છે . એભાં
એક રદલવ વાં જ અણરદય ગાભને વીભાડે ખે઩ટની ડભયી ચડી. દીલે લાટય૊ ચડી
તમાં ત૊ જૂ નાગઢ-લણથ઱ીથી વ૊રં કીઓનુ ં દ઱કટક અણરદયને ઝાં ઩ે દાખર થયુ ં .
થાણે દાયે ગાભપયતી એલી ચ૊કીફે વાડી દીધી કે અદયથી ફશાય ક૊આ ચકલુ ં મ
પયકી ન ળકે . ઈતાયાભાં એણે એક ઩છી એક અશીય ક૊ભના ઩ટે ણરમાઓને
P a g e | 256

http://aksharnaad.com
તે ડાલી ઝયડકી દે લા ભાં ડી, "ફ૊ર૊, દે લામત ફ૊દડના ઘયભાં રડમાવન૊ ફા઱ છે .
એ લાત વાચી ?” તભાભ અશીય૊એ ભાથાં ધુ ણાલીને ના ઩ાડી, "શ૊મ ત૊ યાભ
જણે; ઄ભને ખફય નથી.”
“ફ૊ર૊, નીકય હુ ં જલતી ખ૊઱ ઈતયડી દઆળ. શાથે઩ગે નાગપણણયુ ં જડીળ.”
અશીયાણીનુ ં ધાલણ ધાલે રા એકલચની મુ છા઱ાઓભાં અ દભદાટીથી પયક ન
઩ડય૊. ઩ણ વ૊રં કીના થાણદાયને કાને ત૊ ઝે ય ફં કાઆ ગયુ ં શતુ ં . રારચનાભામાા ,
કે ઄દાલતની દાઝે એક ઩ં ચ૊઱ી અશીયે ખુ ટાભણ કયુ
ુ શતુ ં . થાણદાયે દે લામતને
તે ડાવમ૊. દે લામતને ખફય ઩ડી ગઆ શતી કે ઘય ફટી ગયુ ં છે .એને વ૊રં કીએ
઩ૂ છ્ુ ં , "અ઩ા દે લામત, તભાયા ઘયભાં રડમાવન૊ દીકય૊ ઉઝયે છે એ લાત વાચી
?”
P a g e | 257

http://aksharnaad.com
ર઩ેયી શ૊કાની ઘૂ ં ટ રેતાં દ૊ગુ ં ભ૊ઢ

ં કયીને દે લામતે ઈતય દીધ૊, "વાચી લાત,
ફા઩ા ! વહુ જણે છે . ભરક છતયમ૊ જ નલઘણ ભાયે ઘેય ઉઝયે છે .”
અણરદય-ફ૊ડીદયના અશીય ડામયાનાં ભ૊ઢાં ઈ઩ય ભળ ઢ઱ી ગઆ. વહુ ને રાગયુ ં કે
દે લામતના ઩ેટભાં ઩ા઩ જગયુ ં . દે લામત શભણાં જ નલઘણને દ૊યીને દઆ દે ળે.
“અ઩ા દે લામત !” થાણે દાયે ભે‖ણુ ં દીધુ ં , "યાજના ળતુ ને દૂ ધ ઩ાઓ છ૊ કે ?યાજનુ ં
લે ય ળીદ લશ૊યુ
ુ ?વ૊રં કીની ફાદળાશી શલર

દ તભે ઩ટે રે ઉઠીને કાલતયાં ભાં ડયાં
છે કે ?”
“કાલતર

ં શ૊ત ત૊ વાચુ ં ળા વાર

કશી દે ત ?”
“તમાયે ?”
P a g e | 258

http://aksharnaad.com
“ભાયે ત૊ યાજબગકત દે ખાડલી શતી. રડમાવન૊ દીકય૊ ભાયે ઘયે ઉઝયત૊ નથી.
઩ણ કે દભાં યાખેર છે . એ ભ૊ટ૊ થાત એટલુ હુ ં ભાયી જણે જ દ૊યીને એની
ગયદન વ૊઱ં કીયુ ં ને વો઩ી દે ત. હુ ં વ૊઱ં કીઓન૊ લૂ ણશયાભી નથી.”
અશીય ડામયાને ભનથી અજ ઈલકા઩ાત થઆ ગમ૊ રાગમ૊. કં આકને દે લામતના
દે શના કટકે કટકા કયલાનુ ં ભન થયુ ં . ઩ણ ચ૊ગયદભ વ૊રં કીઓની વભળેય૊
લીટાઆ લ઱ી શતી. તમાં થી ક૊આ ચવ દઆ ળકે તેભ નશ૊તુ ં .
“તમાયે ત૊ ઝાઝા યં ગ તભને, અ઩ા દે લામત ! યાજ તભાયી બગકતને ભૂ રળે નરશ.
નલઘણને તે ડાલીને ઄ભાયે શલારે કય૊.”
“બરે ફા઩ ! ઄ફઘડી ! રાલ૊ દ૊તકરભ ! ઘય ઈ઩ય કાગ઱ રખી દઉ.”
P a g e | 259

http://aksharnaad.com
દે લામતે ઄કય૊ ઩ાડયા કે “અમયાણી, નલઘણને ફનાલી ઠનાલી યાજની યીતે
આશી અ અલેરા અદભી શાયે યલાના કયજ.” લધુ ભાં ઈભે યુ
ુ કે “યા‖યખતી લાત
કયજ.”
“યા‖ યખતી લાત કયજ !” એલી વ૊યઠી બા઴ાની વભસમાભાં ગુ જયાતના
વ૊રં કીઓને ગભ ઩ડી નરશ. વ૊રં કીના ઄વલાય૊ શોળે શોળે ઩૊તાના ધણીના
ફા઱ળતુ ન૊ કફજ૊ કયલા દ૊ડયા. જઆને અશીયાણીને અશીયન૊ વં દે ળ૊ દીધ૊.
લશાણની ભા ફધુ ં છર લયતી ગઆ.
“શં - અ ફા઩ુ !઄ભે ત૊ આ જ લાટ જ૊આને ફે ઠા‖તાં ; આ રારચે ત૊ છ૊કયાને ઈઝે મો
છે . લમ૊, તૈ માય કયીને રાવુ ં છં .”
P a g e | 260

http://aksharnaad.com
એભ ડે રીએ કશે લયાલીને અશીયાણીએ અદયના ઊડા ઊડા ઓયડાભાં યભત
યભતા લાશણને, નલઘણને ને જશરને તણેમ ફચચાં ને દીઠાં .”લાશણ! દીકયા!
ઉઠય, આશી અલ ! તને તાય૊ ફા઩ કચેયીભાં તે ડાલે છે . રે, નલાં લૂ ગડાં -ઘયે ણાં
઩શે યાવુ ં :” એભ કશી વાદ દફાલી, આખ૊ લૂ છી,એણે ઩ેટના ઩ુ તનુ ં ળયીય
ળણગાયલા ભાં ડ્ુ ં . તમાં ફાકીનાં ફને છ૊કયાં દ૊ડયાં અવમાં :”ભા, ભને નરશ?
ભાડી, ભને નરશ? ભાયે મ જવુ ં છે બાઆ બેળં .” એવુ ં ફ૊રતા નલઘણ ઓશળમા઱૊
ફનીને ઉબ૊ યહ૊. અજ એને ઩શે રી જ લાય દ

:ખ રાગયુ ં . ફા઱શૈમાને ઓછં
અવયુ ં . અજ સુ ધી ત૊ ભા ડાફી ને જભણી ફેમ આખ૊ વયખી યાખતી શતી. ઄ને
અજ ભને કાં તાયલે છે ? લાશણબાઆને શશથમાય-઩રડમાય વજલી ભાએ એના ગરે
ચાય ચાય ફચચીઓ રઆ, ચ૊ખા ચ૊ડે રા ચાં દરા વ૊ત૊ જમાયે લ઱ાવમ૊, તમાયે
નલઘણ ઓશળમા઱ે ભોએ ઉબ૊. “ફે ટા લાશણ !લે‖ર૊ અલજ“એટલુ ં ફ૊રી ભા
P a g e | 261

http://aksharnaad.com
ઓયડે થં બી યશી. એણે દીકયાને જલત૊જગત૊ શતમાયાના શાથભાં દીધ૊. એના
શૈમાભાં શજય૊ ધા વં બ઱ાઆ, ‖લાશણને છે તયીને લ઱ાવમ૊; અળયાધભા ના ઩ારન
વાટ

.‖
“લમ૊, ફા઩ા! અ રડમાવ લં ળન૊ છે લર૊ દીલ૊ વં બા઱ી લમ૊ !” એભ ફ૊રીને
દે લામતે ઩૊તાના ખ૊઱ાભાં અ઱૊ટી ઩ડનાય વગા ઩ુ તની ઓ઱ખ અ઩ી. એને
એક ક૊યે અશીયાણી વાં બયતી શતી. ફીજ ફાજ

એ દૂ ધભર ફે ટડ૊ શૈમે ફાઝત૊
શત૊.”અમયાણી! ઝાઝા યં ગ છે તને, જને તા! તે ત૊ ખ૊ણ઱માન૊ પાણ કાઢી દીધ૊.‖
અશીય ડામયાએ છ૊કયાને ઓ઱ખમ૊. દે લામતના ભ૊ઢાની એકે મ યે ખા ફદરાતી
નથી, એ દે ખીને અશીય૊નાં શૈમાં પાટ

ં પાટ

ં થઆ યહાં . વ૊રં કીના થાણદાયે છ૊કયાને
તમાં ને તમાં લધે યી નાખમ૊. દે લામતે વગી આખ૊ વાભે દીકયાન૊ લધ દીઠ૊; ઩ણ
P a g e | 262

http://aksharnaad.com
એની મુ ખમુ દાભાં કમાં મે ઝાં ખ઩ ન દે ખાઆ. તમાં ત૊ ખૂ ટર અશીય૊એ વ૊રં કી
થાનદાયના કાન ફં કા કે :”તભે દે લામતને શજ

ઓ઱ખતા નથી. નકી એણે
નલઘણને વં તાડય૊ છે .”
“તમાયે અ શતમા ક૊ની થઆ ?”
“એના ઩૊તાના છ૊કયાની.”
“જૂ ઠી લાત, દે લામત ત૊ શવત૊ ઉબ૊ શત૊.”
“દે લામતને એલા વાત દીકયા શ૊ત ત૊ એ વાતે મને ઩ણ વગે શાથે એ યે વી
નાખે. ઩૊તાના ધભા ને ખાતય દે લામત રાગણી શલનાન૊ ઩થથય ફની ળકે .”
"તમાયે શલે ળી યીતે ખાતયી કયળ૊ ?”
P a g e | 263

http://aksharnaad.com
“ફ૊રાલ૊ દે લામતની ધણણમાણીને , ઄ને એના ઩ગ નીચી અ ક઩ામે રા ભાથાની
આખ૊ ચં ઩ાલ૊. જ૊ ખયે ખય અ એના ઩ેટન૊ જનમ૊ ભમો શળે, ત૊ એ ભાતાની
આખ૊ભાં ઩ાણી અલળે. ઩ુ તની આખ૊ ઈ઩ય ઩ગ મૂ કતાં જને તા ચીવ ઩ાડળે.”
અશીયાણીને ફ૊રાલલાભાં અલી. એને કશે લાભાં અવયુ ં , "જ૊ અ તાય૊ ફા઱ક ન
શ૊મ ત૊ એની આખ૊ ઩ય ઩ગ મૂ ક.” દે લામત જણત૊ શત૊ કે અ કવ૊ટી
કે લી કશે લામ. એના ભાથા઩ય ત૊ વાતે મ અકાળ જણે તૂ ટી ઩ડયાં .
઩ણ અશીયાણીના ઊડા ફ઱ની દે લામતને અજ સુ ધી ખફય નશ૊તી, એ ખફય
અજ ઩ડી; શવતે ભોએ અશીયણીએ લાશનની આખ૊ ચગદી. સૂ ફે દાયને ખાતયી
થઆ કે ફવ છે લર૊ દ

શભન ગમ૊. દે લામતની પશતષઠા નલા યાજના લપાદાય ઩ટે ર
તયીકે વાતગણી ઊચે ચડી.
P a g e | 264

http://aksharnaad.com
઩ાં ચ લયવન૊ નલઘણ જ૊તજ૊તાભાં ઩ં દય લયવની લમે ઩શોચમ૊. એ યાજફા઱નુ ં
પાટપાટ થતુ ં ફ઱ ત૊ બોમયાભાં થી ફશાય નીક઱લા ચાશતુ ં જ શતુ ં , ઩ણ દે લામત
એને નીક઱લા કે ભ દે ! એક લખત ત૊ નલઘણ જફયદસતી કયીને ગાડા ઩ય ચડી
ફે ઠ૊. ખેતયભાં ગમ૊. દે લામત ઘેય નશ૊ત૊. ખેતયે શત૊. નલઘણને જ૊આને એને
ફહુ પા઱ ઩ડી. ઩ણ ઩છી ત૊ આરાજ ન યહ૊. વાભે જ વાં તી ઉભુ ં શતુ ં ; નલઘણ
તમાં ઩શોચમ૊. વાં તી શાં કલા રાગમ૊. થ૊ડે અઘે ચારતા જ વાં તીના દં તા઱ની
અદય જભીનભાં કાં આક બયાયુ ં . ફ઱દ કે ભે મ કયતાં ચાલમા નરશ. નલઘણ ભાટી
ઈખે઱ીને જ

એ તમાં ત૊ દં તા઱ની અદય એક શ઩ત઱નુ ં કડ

ં બયાઆ ગમે લુ ં . ઊચકાતં
ઊચકાતુ ં નથી. જભીનભાં ફહુ ઊડ

ં એ કડ

ં ક૊આ ચીજની વાથે ચોટ્ુ ં શ૊મ એભ
રાગયુ ં .
P a g e | 265

http://aksharnaad.com
઄બુ ધ ફા઱કે દે લામતને ફ૊રાલીને ફતાવયુ ં . દે લામત વભજ ગમ૊.તે લખતે ત૊
વાં તી શાં કી ફધાં ઘેય ગમાં , ઩ણ યાતે તમાં અલીને દે લામતે ખ૊દાવયુ ં . અદયથી
વ૊નાભશ૊ય બમાા વાત ચર

નીકળમા. દે લામતે જણયુ ં કે ―ફવ! શલે અ ફા઱કન૊
વભ૊ અલી ઩શોચમ૊‖
દે લામતે દીકયી જશરના શલલાશ અદમાા . ગાભેગાભના અશીય૊ને કં ક૊તયી
ભ૊કરી કે ―જટરા ભયદ શ૊ તે ટરા અલી ઩શોચજ૊, વાથે ઄કે ક શશથમાય રેતા
અલજ૊.‖
઩શાડ વભાં ઄ડીખભ ળયીય૊લા઱ા, ગીયના શવિશ૊ની વાથે જ

દ ખેરનાયા શજય૊
અશીય૊ની દે લામતને આગણે જભાલટ થઆ. વહુ ની ઩ાવે ચકચકતાં ઢાર,
તયલાય, કટાયી, બારાં એભ ઄કે ક જ૊ડય શશથમાય યશી ગમાં છે . કાટે રી કે બૂ ઠી
P a g e | 266

http://aksharnaad.com
તયલાયના ઘાએ ઩ણ વે કડ૊ને કા઩ી નાખે એલી એ ર૊ઢાની બ૊ગ઱ વભી
ભુ જઓ શતી. અખી નાત અણરદય-ફ૊ડીદયને ઩ાદય ઠરલાઆ ગઆ. અ઩ા
દે લામતની એકની એક દીકયીના શલલાશ શતા, અજ એ નાતના ઩ટે રને
ઘયાઅગણે ઩શે ર૊ જ ઄લવય શત૊, એભ વભજને ભશે ભાન૊નાં જૂ થ ઉતયી
઩ડયાં . દે લામતે તે ડ

ં ભ૊કરેલુ ં કે, "઩ાઘડીન૊ આટ૊ રઆ જણનાય એકીક અમય
અ વભ૊ વાચલલા અલી ઩શોચજ૊.‖અશીયની અખી જત હ

ક઱ી.
દે લામતે અખ૊ ડામય૊ બયીને કહુ ં :”અ ભાયે ઩શે રલશે ર૊ વભ૊ છે . લ઱ી હુ ં
વ૊રં કીયાજન૊ સલાભીબકત છં . અજ ભાયે ઉફયે વ૊યઠના યાજનાં ઩ગરાં
કયાલલા છે . બાઆઓ !એટરે અ઩ણે વહુ એ ભ઱ીને જૂ નેગઢ તે ડ

ં કયલા જવુ ં છે .”
P a g e | 267

http://aksharnaad.com
ઘ૊ડે વાં રઢમે યાં ગ લ઱ે ને શજય૊ અશીય૊ ણગયનાયને ભાથે ચારી નીકળમા. અ઩ા
દે લામતની ઘ૊ડીને એક ઩ડખે જ

લાનજ૊ધ નલઘણન૊ ઘ૊ડર૊ ઩ણ ચાલમ૊ અલે
છે . યસતાભાં ગાભે ગાભથી નલા નલા જ

લાન૊ જ૊ડામ છે . ગઢ જૂ ના રગી જણ
થઆ ગઆ કે દે લામત એની દીકયીના શલલશ ઈ઩ય વ૊રં કીઓને તે ડ

ં કયલા અલે
છે . વ૊રં કીઓ ઩ણ અ અશીય લણા ન૊ શલલાશ ભાણલા તર઩ા઩ડ થઆ યહા.
વ૊રં કીઓનાં ઠાણભાં ઘ૊ડાં એ ખૂ ં દણ ભચાલી.
જૂ નાગઢને વીભાડે જમાયે ઄વલય૊ અલી ઩શોચમા, તમાયે ભશાયાજ ભે ય ફે વતા
શતા. ગાભેગભની ઝારય૊ વં બ઱ાતી શતી. ગયલા ણગયનાયની ટૂ કે ટૂ કે દીલા
તફકતા શતા.
P a g e | 268

http://aksharnaad.com
દે લામતનુ ં લે ણ પયી લળયુ ં “બાઆઓ, ઘ૊ડાં રાદ કયી લમે એટરી લાય વહુ શે ઠા
ઉતય૊. વહુ ઩૊ત઩૊તાનાં ઘ૊ડાં -વાં રઢમાના ઉગટા ફયાફય ખેચી લા઱૊. ઄ને
શૈમાની એક લાત કશે લી છે તે ને કાન દઆને વાં બ઱ી લમ૊.”
વ૊મ ઩ડે ત૊મ વં બ઱ામ એલી મૂ ં ગ઩ ધયીને અશીય ડામય૊ ઠાં વ૊ઠાં વ ફે વી ગમ૊.
઩છી દે લામતે ઩૊તાની ઩ડખે ફે ઠેરા દીકયા નલઘણને ભાથી શાથ ભે રીને ઩ૂ છ્ુ ં
“અને તભે ઓ઱ખ૊ છ૊?” વહુ ચૂ ઩ યહા.
“અ ઩ં ડે જ રડમાવન૊ દીકય૊ નલઘણ. તે દી એને વાટે ક઩ામ૊ એ ત૊ શત૊
નકરી નલઘણ; ભાય૊ લાશણ શત૊ એ. એ જ૊આ લમ૊ વહુ . અ જૂ નાણાના ધણીને .”
ડામય૊ ગયલા ણગયનાયના ઩ાણકા જલ૊ જ થીજ ગમ૊ શત૊.
P a g e | 269

http://aksharnaad.com
દે લામતે કહુ ં , "અશીય બાઆઓ ! અજ અ઩ને વ૊઱ં કી યાજને શલલાનુ ં તે ડ

ં કયલા
નથી જતા, ઩ણ તે ગની ધાય ઈ઩ય કારને ન૊તર

ં દે લા જઆએ છીએ. ઩ાછા
અલશુ ં કે નરશ તે ની ખાતયી નથી. દીકયી જશરન૊ શલલાશ કયલા હુ ં અજ ફે ઠ૊
છં એ ત૊ એક ઄લવય છે . જશરને હુ ં ઄ટાણે એલી કઆ ઠાયકે ઩યણાવુ ં ?અની
ભા - ભાયી ધભા ની ભનેરી ફ૊ન - ભને ય૊જ વ૊ણે અલીને ઩ૂ છે છે કે શલે કે ટરી
લાય છે ?‖
દે લામતે નલઘણની ઩ીઠ ઈ઩ય શાથ થાફડય૊, "જ

લાન! તુ ં ભ૊દ઱ન૊ ધણી છ૊.
અજ તાયે શાથે યાજ઩રટ૊ કયાલલ૊ છે . ઈ઩યક૊ટના દયફાયભાં એક કા઱જૂ નુ ં
નગાર

ં ઩ડ્ુ ં છે . જમાયે જમાયે ગયલા ણગયનાયની ગાદી ઩રટી છે તમાયે તમાયે એ
નગાયાના નાદ થમા છે . કૈ ક જ

ગનુ ં એ ઩ડ્ુ ં છે . વ૊઱ લયવથી એ ઄ફ૊ર ફે ઠ


P a g e | 270

http://aksharnaad.com
છે . અજ તાયી ભુ જઓથી એને દાં ડીના ઘાલ દે જ. એક૊ એક અમય ફચચ૊ તાયી
બે યે છે .”
નલઘણનાં નેત૊ એ અધાયાભાં ઝ઱ે ઱ી યહાં . અજ એણે ઩શે રી પથભ ઩ૂ યી લાત
જણી. જ

લાનના ય૊ભે ય૊ભભાં થી દૈ લતની ધાયાઓ ફટલા રાગી. એણે ઩૊તાની
તે ગ ઈ઩ય શાથ મૂ ક૊. લશાર૊ બાઆ લાશણ તે રદલવે ઩૊તાને વાટે ક઩ામ૊ શત૊.
તે નુ ં લે ય યાતનાં અધાયાભાં થી જણે ઩૊કાયી ઉઠ્ુ ં .
“તમાયે શુ ં / જ ભ૊યરીધય !” દે લામતે વલાર ઩ૂ છય૊.
“જ ભ૊યરીધય !”ડામયાએ ફ૊ર ઝીલમ૊. કટક ઉ઩ડ્ુ ં . દે લામતે ઘ૊ડી તાયલીને
નલઘણન૊ ઘ૊ડ૊ અગર કયાવમ૊. ઩૊તે ઩છલાડે શાં કત૊ શાલમ૊.
P a g e | 271

http://aksharnaad.com
ગીયકાં ઠાન૊ અશીય ડામય૊ અજ તે ડે અલે છે , ઈ઩યક૊ટના દયલાજ ઈઘાડા
પટાક ભે રામા. વ૊રં કીઓના ભ૊લડીઓ ગીયના યાજબકત વાલજ૊ને ઝાઝાં
અદયભાન દે લા વાર

ખડા શતા. શજય અશીય૊ ઈ઩યક૊ટભાં ઈક઱ી યહા, ઄ને
ભ૊ટા ક૊આ ઄ગગનકુ ં ડ જલડ

ં નગાર

ં વહુ ની નજયે ઩ડ્ુ ં .
”અ઩ા ! અલડ

ં ભ૊ટ

ં અ શુ ં છે ?”નલઘણે ળીખવમા મુ જફ વલાર કમો.
“ફા઩ ! આ યાજનગર

ં . આ લાગે તમાયે યાજ઩રટ૊ થામ.”
“એભ ? તં આ ત૊ ઠીક !” કશી નલઘણ ઠેકી ઩ડય૊. દાં ડી ઈ઩ાડીને ભં ડય૊ ધડૂ વલા:
યદીફાભ !યડીફાભ !યડીફાભ ! ઈ઩યક૊ટના ગુ ં ફજ૊ ગાજમ. ગયલ૊ ધણધણી
ઉઠય૊. ઄ડીકડી લાલભાં થી વાભા ઄લાજ ઉઠયા, દીલારે દીલાર ફ૊રી કે
―અવમ૊ ! અવમ૊ ! કા઱દૂ ત અલી ઩શોચમ૊ !” ઄ને ઩છી દે કાય૊ ફ૊લમ૊. શજય
P a g e | 272

http://aksharnaad.com
અશીય૊ની દૂ ધભર ભુ જઓ તે ગબારે તૂ ટી ઩ડી. અધાયી યાતે ઈ઩યક૊ટભાં
વ૊રં કીઓના ર૊શીની નદીભાં ઩ાળેય ઩ાળેયન૊ ઩ા‖ણ૊ તણામ૊.
પબાતને ઩શ૊ય નલઘણને ક઩ા઱ે યાજશતરક ચ૊ડાયુ ં . અશીય૊નાં થાણાં ઠેયઠેય
ફે વી ગમાં . “શાં ! શલે ભાયી જશર દીકયીન૊ શલલાશ રડ૊ રાગળે. ભાયી જશરના
કનમાદાનભાં શલે ભને સલાદ અલળે. દીકયીન૊ ઩વણરમાત લીય લઢાણ૊ ને એભાં
દીકયી કે સુ ખે વં વાય ભાં ડા !ફા઩, વ૊યઠના ધણી ! શલે ત૊ ફ૊નના શાથે શતરક
રેલા અણરદય ઩ધાય૊.”
જશરફશે ન વં વશતમા નાભના જ

લાન અશીયની વાથે ચાય પેયા પયી. રીલુ ડે
ભાં ડલે વ૊યઠન૊ ધણી ઉઠીને રગન ભાણલા ફે ઠ૊. જશરે બાઆને રટરાવમ૊.
બાઆએ શાથ રાં ફ૊ કમો: “ફે‖ન ! કા઩ડાની ક૊ય અ઩લી છે .”
P a g e | 273

http://aksharnaad.com
જશર ફ૊રી, “અજ નરશ, લીયા ભાયા ! ટાણુ ં અવમે ભાગીળ. તાર

ં કા઩ડ

ં અજ
કાં આ શ૊મ ! તાયા કા઩ડાનુ ં શુ ં એલડ

ં જ ભાતમભ છે ભાયે ?” નલઘણ વભજ ગમ૊.
ફશે નનં લાયણાં ઩ાભીને એ જૂ નાગઢ ગમ૊. જ૊તજ૊તાભાં વ૊યઠ કડે કયી.
દવ-ફાય લયવન૊ ગા઱૊ નીક઱ી ગમ૊ છે . દે લામત ફ૊દડ ઄ને અશીયાણીના દે શ
઩ડી ગમા છે . દીકયી જશર ઄ને જભાઆ વં વશતમ૊ ઩૊તાન૊ ભાર ઘ૊઱ીને
઩યમુ રકભાં ઉતયી ગમાં છે . વ૊યઠભાં એલ૊ દ

કા઱ પાટય૊ છે કે ગામ૊ ભક૊ડા ચયે
છે . ગાભડાં ઈજજડ ઩ડયાં છે . ભારધાયીઓનાં ભલાડાં , ક૊આ ભા઱લે, ક૊આ શવિધભાં
ને ક૊આ ગુ જયતભાં ન૊ખન૊ખાં લાં ઢય૊ રઆ રઆ દ

કાર લયતલા નીક઱ી ઩ડયાં છે .
નલઘણની ત૊ શલે ઩ચીવી ફે થી શતી. ભુ જઓ પાટપાટ થતી શતી. ધીગાણાં
શલના ધયાઆને ધાન ખાવુ ં બાલતુ ં નશ૊તુ ં . વ૊યઠની ભૂ શભભાં થી ળતુ ઓને એણે
P a g e | 274

http://aksharnaad.com
લીણીલીણીને કાઢયા છે . ગયલાન૊ ધણી નલા નલા યણવં ગાભ ગ૊તે છે , બારાં
બે ડલલા અલનાય નલા ળતુ ઓની લાટ જ

એ છે . ગીયની ઘટાટ૊઩ ઝાડીઓભાં
ઘ૊ડરાં ઝીકી ઝીકી વાલજના શળકાય ખેરે છે . કયાડ૊, ઩શાડ૊ ને બે ખડ૊નુ ં
જલતય એના જલને પમાર

ં થઆ ઩ડ્ુ ં છે . રશયણમ ઄ને યાલર નદીના કાં ઠા
નલઘણના ઘ૊ડાના ડાફરા શે ઠ઱ ખૂ ં દામ છે . નાં દીલે રા ઄ને લાં વાઢ૊઱ની


ં ગયભા઱ નલઘણનાં ઩ગરાં ને ―ખભા ! ખભા ! કયતી ધણે ણી શારે છે . વાલજ-
દી઩ડાની ડણક૊, ડ

ં ગયાની ટૂ કે ટૂ ક ઈ઩ય ઠેકાઠેક, ઄ને ઘુ ઘલાટા વં બ઱ાલીને
઩૊તાની બે ખડ૊ ઈ઩ય યા‖ને ઩૊ઢાડતી નદીઓના ઩થથય-ઓળીકાં ; એ ફધાં


લાન નલઘણના જ૊ફનને રાડ રડાલી યશે ર છે . એલા વભમભાં એક રદલવ
એક ચીથયે શાર અદભી ઈ઩યક૊ટને દયલાજ આટા દે લા રાગમ૊. એને અદય
દાખર થવુ ં શતુ ં . ઩શે યે ગીયે તે ને ઄ટકાવમ૊, "શુ ં કાભ છે ?”
P a g e | 275

http://aksharnaad.com
“ભાયે યા‖ને રફર ભ઱વુ ં છે ?”
“યા‖ને ઩ં ડયને? રફર ભ઱વુ ં છે ? તાયે ણબખાયડાને? “વહુ ણખણખમાટા કયલા રાગમા.
“ભાયે યા‖ને વં દે ળ૊ દે લ૊ છે . ઢીર કયલા જવુ ં નથી. યા‖ને ઝટ ખફય અ઩૊.”
ભાણવ૊એ એને કાર૊ ગણીને કાઢી મૂ ક૊ . ઩ણ એ અદભી ખસમ૊ નરશ; એને
એક તયકીફ શાથ રાગી. દ૊ડય૊ ગમ૊ ણગયનાયના ળે઴ાલનભાં . ફ઱ફ઱તા
કા઱ની લચચે ઩ણ જ ઝયણાને કાં ઠે થ૊ડાં થ૊ડાં રીરાં ખડ ઉગે રાં , તમાં જઆ
઩શોચમ૊. બાયી ફાં ધીને ઈ઩યક૊ટને દયલાજ ઉબ૊ યહ૊.
નલઘણના ઘ૊ડાના ઠાણણમાઓ દ૊ડયા :”એરા, એ બાયી ભને લેચાતી દે ! ભને દે !
ભને દે ! એલા ઩૊કાય ઩ડયા. વહુ ને યા‖ના ન૊ખા ન૊ખા ઘ૊ડાની ભાલજત વાયી
P a g e | 276

http://aksharnaad.com
કયી દે ખાડલી શતી. એલા કા઱ભાં ઩૊ત઩૊તાના ઘ૊ડાને રીરલણી ઘાવ નીયલાની
શોળ ક૊ને ન શ૊મ ?
઩ણ બાયી રાલનાયને જણ થઆ ચૂ કી શતી કે વહુ ઘ૊ડાભાં થી ઝ઩ડ૊ ઘ૊ડ૊
નલઘણન૊ ભાનીત૊ શત૊. વાત—વાત રદલવે યા‖ ઝ઩ડાનુ ં ઠાણ ત઩ાવલા
અલત૊. તમાં ભાયે બે ટ૊ થળે એભ વભજને એ ણબખાયી તમાં જ બાયીઓ રાલત૊
શત૊. ઝ઩ડા ઘ૊ડાને ખીરે એ વાતભા રદલવે વલાયે લાટ જ૊ત૊ ઉબ૊ યહ૊.


લાન નલઘણ જલ૊ ઝ઩ડા ઘ૊ડાની ઩ાવે અવમ૊ તે લ૊ જ અ ઄જણમ૊ અદભી
વાભ૊ જઆ ઉબ૊ યહ૊.‖યાભયાભ‖ કમાા . નલઘણે ભીટ ભાં ડી. ઄ણવાય એલી રાગી
કે જણે અને કાં ક એક લાય દીઠેર છે . “યાભયાભ, બાઆ! ક૊ણ છ૊? કાં થી
અવમા છ૊?”
P a g e | 277

http://aksharnaad.com
અદભીએ કાં આ઄ જ ફ૊લમા શલના ઩૊તાના ભાથાફં ધણાના રીયાભાં ઄ભ૊રખ
યતનની ભાપક જતનથી ફાં ધેર એક કાગ઱ન૊ કટક૊ કાઢી યા‖ના શાથભાં અપમ૊.
ભે રાઘેરા યે ઱ાઆ ગમે ર ઄કય૊ને યા‖ ઈકે રલા રાગમ૊. કાગ઱ના રખાણ ઈ઩ય
આસુ ના છાં ટા છં ટલાઆ ગમા શતા. યા‖ની આખ૊ ચભકી ઉઠી. એના શ૊ઠ લાં ચલ
રાગમા. ઩શે ર૊ વ૊યઠ૊ લાં ચમ૊ :
ભાં ડલ ઄ભાયે ભારત૊, (તે દી) ફં ધલ, દીધે ર ફ૊ર,
(અજ) કય કા઩ડની ક૊ય, જશરને જૂ નાણા ધણી !
[શે ફાં ધલ, તે રદલવે ભાયા રગનભં ડ઩ નીચે તુ ં ભશારત૊ શત૊ તે લે ઱ા તે ભને
કા઩ડ

ં ભાગલા કશે લુ ં , ભે કશે લુ ં કે ટાણુ ં અવમે ભાગીળ. શે જૂ નાગઢના ધણી, શલે
અ ફશે ન જશરને કા઩ડ

ં કયલા અલી ઩શોચજ.]
P a g e | 278

http://aksharnaad.com
“ફ૊ન જશરન૊ કાગ઱ ?” નલઘણે જ

લાનની વાભે જ૊યુ ં , “ક૊ણ, વં વશતમ૊ ત૊
નરશ !”


લાનની આખ૊ભાં ઝ઱ઝણ઱માં શતાં . એ ઄ફ૊ર ઉબ૊ યહ૊.
“તાયી અ દળા, બાઆ !” કશીને નલઘણ વં વશતમાને બેટી ઩ડય૊.
”અ શુ ં છે ? તુ ં કે ભ કાં આ કશે ત૊ નથી ?‖
“કાગ઱ જ ફધુ ં કશે ળે.”
નલઘણે અગ઱ લાં ચયુ ં , વ૊યરઠમાણી ફશે ને વ૊યઠા રખીને ભ૊કલમા શતા, એક
઩છી એક કે લા કાયભા ઘા કમાા છે ફશે ને;
P a g e | 279

http://aksharnaad.com
નલઘણ, તભણે ને શ, (઄ભે ) થાન૊યલ ઠરયમાં નરશ,
(કાં ઈ) ફારક ફાળમ઩ લમે, ઄ણધાવમાં ઉઝમાુ ઄ભે .
[શે લીયા નલઘણ, તાયા ઈ઩યના સને શને રીધે ત૊ હુ ં ભાતાના થાન૊રા (સતન)
ઈ઩ય ટકી નશ૊તી. તને ઈછે યલા વાર

ત૊ ભાએ ભને ઝોટીને અઘી પગાલેરી.
એભ હુ ં મ૊ ધાવમા શલના ઈછયી. એભાં ભાર

ં ફા઱઩ણ ળી યીતે ફરલં ત ફને ? હુ ં
અજ ઓશળમા઱ી ફે ઠી છં .]
નલઘણને ફા઱઩ણ વાં બયુ
ુ. “઄ને , શે ફાઆ !
તુ ં અડ૊ ભે અશ઩મ૊, લાશનભામર૊ લીય,
વભજમ૊ ભાં મ ળયીય, નલઘણ નલવ૊યઠધણી !
P a g e | 280

http://aksharnaad.com
[તાયી અડે —તાયી યકા ખાતય—ત૊ ભે ભાયા ભાડીજમા બાઆ લાશણની શતમા
કયાલી શતી. શે નલ વ૊યઠના ધણી નલઘણ, તાયા અગભાં અ લાત તુ ં ફય૊ફય
વભજજ!]
઩ણ શુ ં ફનયુ ં છે ? ફે‖નડી ઈ઩ય ળી શલ઩ત ઩ડી છે ? ફશે ન અજ અલાં અકયાં
વં બાયણાં કાં અગ઱ ધયી યશી છે ? ઩છીન૊ વ૊યઠ૊ લાં ચમ૊:
તુ ં ન૊‖તે જ નુ આ, તે તુ ં હુ તે હુ આ !
લીય, લભાવી જ૊મ, નલઘણ નલવ૊યઠધણી !
[શે લીયા !તુ ં શલચાય કય કે તાયા જલ૊ બડ બાઆ જલતાં છતાં અ ફધુ ં અજ
ભાયી ઈ઩ય લીતી યહુ ં છે કે જ તુ ં નશ૊ત૊ તમાયે કદી જ નશ૊તુ ં બ૊ગલવુ ં ઩ડ્ુ ં .
શલધાતાના કે લા લાં કા રેખ !]
P a g e | 281

http://aksharnaad.com
“શે બાઆ !
કૂ લે કાદલ અશલમા, નદીએ ખૂ ટયાં નીય,
વ૊યઠ વડતા઱૊ ઩ડય૊, લયતલા અવમા, લીય !
[વ૊યઠ દે શભાં સુ ડતા઱૊ કા઱ ઩ડય૊. નદીભાં ને કૂ લાભાં નીય ખૂ ટી ગમાં . ઄ભાયાં
ઢ૊યને ક૊આ અધાય ન યહ૊, એટરે ઄ભાયે બે વ૊ શાં કીને ઩ેટગુ જયા વાર

છે ક
આશી શવિધભાં અલવુ ં ઩ડ્ુ ં .]
“આશી ઄ભાયા ળા શાર થમા છે ?”
કાફણરમા નજર

ં કયે , મુ ં ગર ને શભમાં ,
઄શયાણ ઈય શ઩માં , નલઘણ નીક઱ામે નરશ.
P a g e | 282

http://aksharnaad.com
[ભાયા ઈ઩ય અજ કાબુ રી, ભ૊ગર૊ ઄ને મુ વરભન શભમાં ઓની ભે રી નજય ઩ડી
છે . એ ર૊ક૊ની ચ૊કી ભાયા ઈ઩ય મુ કાઆ ગઆ છે . અજ અ ઄સુ ય૊ ભાયા ઈય
(છાતી) ઈ઩ય ઩ડયા છે . ભાયાથી ફશાય નીક઱ામ તે ભ નથી યહુ ં . કાયણ કે ,]
નરશ ભ૊વા઱ે ભાલર૊, નરશ ભાડીજમ૊ લીય,
વં ધભાં ય૊કી સુ ભયે , શારલા ન૊ દે શભીય.
[ભને શવિધના મુ ળરભાન યાજ શભીય સુ ભયાએ આશી ય૊કી યાખી છે . શારલા નથી
દે ત૊. એની દનત કૂ ડી છે . ને હુ ં અજ ઄વશામ છં, કે ભકે ભાયે નથી ભ૊વા઱ભાં
લશાર૊ (ભાભ૊) કે નથી ભાયે ભાન૊ જણમ૊ બાઆ. એટરે જ ભાયી અ ગશત ને !]
P a g e | 283

http://aksharnaad.com
નલઘણ લાં ચી યહ૊. ડ઱ક ડ઱ક એનાં ને ત૊ભાં થી આસુ દડલા રાગમાં . ફશે નને
ભાયી ઩ાં તીનુ ં અટલુ ં ફધયુ ં ઓછં અવયુ ં ! કે ભ ન અલે ! અજ ફશે નને દે શની
કે લી લરે થઆ શળે !
નલઘણે વં વશતમાને એકાં તભાં રઆ જઆને અખી લાત ઩ૂ છી. વં વશતમએ ભાં ડીને
઄થ-આશત કશી: “ભાર રઆને ઄ભે જં ગર૊ભાં નદીકાં ઠે ને વ નાખીને ઩ડયાં શતાં .
઄ભે વહુ ચાયલા નીક઱ે રા. લાં વે થી જશર ત઱ાલકાં ઠે નશાતી શતી. શળકાયે
નીક઱ે રા શભીય સૂ ભયાએ જશરનાં ર઩ નીયખમાં . શે ભની ઩ાટય વયીખા
વ૊યરઠમાણીના લાં વા ઈ઩ય લાસુ રક નાગ ઩ડય૊ શ૊મ તેલ૊ વલા લં બન૊ ચ૊ટર૊
દીઠ૊. અશીયાણીનાં ગ૊યાં ગ૊યાં ર઩ દીઠાં ; ઩શાડ઩ુ તીની ઘાટીરી કામા દીઠી;
સૂ ભય૊ ગાં ડ૊તૂ ય ફની ગમ૊. જ૊યાલયીથી શલલાશ કયલા અવમ૊. એની ઩ાવે
઄઩યં ઩ાય પ૊જ શતી, ઄ભે વહુ સૂ નમૂ ન થઆ ગમાં ઩ણ જશરે જ

ગકત લા઩યી,
P a g e | 284

http://aksharnaad.com
'ભાયે છ ભરશનાનુ ં શળમ઱વત છે . ભાતાની ભાનતા છે . ઩છી ખુ વીથી સૂ ભયા
યાજનુ ં ઩ટયાણી઩દ સલીકાયીળ.‖ એવુ ં કશી પ૊વરાલી છ ભાવની ભશે તર ભે ઱લી.
અ કાગ઱ રૈ ઄શી ભને ભ૊કલમ૊ છે . હુ ં છાન૊ભાન૊ નીક઱ી અવમ૊ છં. ઄લધ શલે
ઓછી યશી છે . છ ભરશના ઩ૂ યા થમે ત૊ જશર જબ કયડીને ભયળે, ઩ા઩ીને શાથ
નરશ ઩ડે .”
લીય૊ નલઘણ ફશે નઇ લશયે ચડય૊. ભ૊દ઱ના ધણીએ નલ રાખની વે નાને શવિધ
઩ય ચરાલી.
[1] નલરાખ ઘ૊ડે ચડય૊ નલઘણ સુ ભયા-ધય વલલડે ,
વય વાત ખ઱બ઱, ળે઴ વ઱લ઱, ચાય ચકધય ચ઱લ઱ે
P a g e | 285

http://aksharnaad.com
અ છં દ વાયવી નાભન૊ છે , લર

લડી નાભની ચાયણ દે લી કે જણે નલઘણને શવિધ
઩ય ચડાઆ રઆ જલાભાં વશામ કયી શ૊લાનુ ં કશે લામ છે .તેની સતુ શતનુ ં અ
લીયકાવમ છે . ઄ને એભાં નલઘણ-લરલડીના ભે ઱ા઩ન૊ આશતશાવ વં ક઱ામ૊ છે . અ
કાવમની એક ઩છી એક કડી ટં કાતી અલળે. ―નલ રાખ ઘ૊ડા‖ના વૈ નમની લાત
઄તયુ ગકતબયી રાગે છે .
઄ણર઩ અમ૊ ળં ધ ઈ઩ય ઄઱ાં યજ અફય ઄ડી,
નતમ લ઱ાં નલ઱ાં રદમ઱ નયશી, લ઱ાં ઩ૂ યણ લરલડી !
[સૂ ભયાની ધયતીને ય૊઱લા વાર

ં નલઘણ નલરાખ ઘ૊ડે ચડત૊. એ વે નાના બાય
થકી વાત વાગય૊ ખ઱બળમા, ળે઴નાગવ઱લળમ૊ ઄ને ચાય ખં ડ૊ડગભગમા, અલે
ર઩ે જમાયે નલઘણ શવિધ ઈ઩ય અલત૊ શત૊ તમાયે ધયતીની ધૂ ઱ગગન ઩ય ચડી
P a g e | 286

http://aksharnaad.com
શતી. શે લાળ શલનાનાં (ભૂ ખમાં )ભનુ ષમ૊ને લાળ(યાતનુ ં બ૊જન ) ઩ૂ યનયી દે લી
લરલડી, શે નયા ળાખના ચાયણની દીકયી (નયશી) તાયે પતા઩ે અભ થયુ ં .]
બે ઱ા બરબરા લીયબદ૊ છે . નલઘણન૊ વા઱૊ ઄મ઩ ઩યભાય છે . કા઱ઝા઱
પયળી બાટ છે : ગીયના ળાદૂ ઱ા અશીય૊ છે :ચુ ડાવભા જદ

લં ળી યજ઩ૂ ત૊ છે :
યા‖ની ધભા ફશે નનાં શળમ઱ યકલા વાર

વાયી વ૊યઠ ઉભટી છે . નલજલાન
નલઘણ ઩૊તાના ઝ઩ડા ઘ૊ડા ઈ઩ય ફે ઠેર છે . ઄ને--
વહુ નાં ઘ૊ડાં ભાયગે ચાલમાં જમ જ૊ ને !
અડફીડ શારે લીયાની ય૊ઝડી યે ર૊ર !
વહુ નાં ઘ૊ડાં ઩ાણી ઩ીતાં જમ જ૊ ને !
તયવી શારે લીયાની ય૊ઝડી યે ર૊ર !
P a g e | 287

http://aksharnaad.com
એ દ

:ખી ફશે નના બાઆનુ ં ગીત જણે ઝ઩ડ૊ ઘ૊ડ૊ બજલી યહ૊ છે . શલભાવણના
ઊડા ઊડા દરયમાભાં ઉતયી ગમે ર નલઘણ ફશે નની ઄લધે ઩શોચાડળે કે નરશ
તે ની રપકય કયે છે ઄ને ઝ઩ડ૊ ઘ૊ડ૊ ઩ણ જણે કે ધણીની એ ણચિતાને વભજ છે .
એકરલામ૊ ચારે છે . ભાગે ઩ાણી ઩ણ ઩ીત૊ નથી.
એલાભાં એક રદલવ ફ઩૊યની લે ઱ાએ એક ને વડાનુ ં ઘટાદાય ળીળં ઩ાદય અવયુ ં .
ભ૊યરા ઄ને ઢેરડીઓ ઢૂ ં ગે ઢૂ ં ગે ચણે છે . અવ઩ાવથી ગામ૊નાં ગ઱ાં ની
ટ૊કયીઓના યણકાય વં બ઱ામ છે . વહુ ને ઄ચં ફ૊ થામ છે કે અ શુ ં ! અખી વ૊યઠ
વ઱ગી ઉઠી છે તે ભાં અ ળીત઱ રીલુ ં સથાન કાં થી ?અવ઩ાવ ફીજ

ં ક૊આ
ભાનલી નથી. તાજ નાશીને નીતયતી રટ૊ ઝરાલતી વાત નાની નાની ફશે ન૊
લડને થડે ―ઘ૊રકી ઘ૊રકી‖ ની યભત યભી યશી છે . વાતેમ અગે કા઱ી ર૊ફડીઓ
ઓઢી છે .
P a g e | 288

http://aksharnaad.com
[2] ફાયુ ત યભલા લે ળ ફા઱ે ને વહુ ંતે નીવયી,
ભાશે ળ ડાડ૊, ળે઴ નાન૊,એશ ફઈ ઩ખ ઉજ઱ી,
દે ળ૊ત નલઘણ જભત જણદન, ચાડય છ૊ટી ચર

લડી,
નતમ લ઱ાં નલ઱ાં રદમણ નયશી, લ઱ાં ઩ૂ યણ લરલડી !
[ફા઱ લે ળે ફશે ન઩ણીઓની વાથે યભલા એ ને વડાભાં થી ક૊ણ નીક઱ી છે ?ભશે ળ
જન૊ દાદ૊ થામ, ળે઴નાગ જને ભાતાભશ થામ, એ યીતે ભાતૃ ઩કને શ઩તૃ ઩ક ફેઈ
જના ઈજ઱ા છે ને જણે નાની ળી કુ યડી ચૂ રે ચડાલીને દે ળ઩શત નલઘણને તે
રદલવે જભાડય૊. તે તુ ં જ શતી, શે અઆ લરલડી ! ભૂ ખમાને લાળ કયાલીને, શે
સુ લાદનાયી !]
“અ ક૊ન૊ ને વ? “નલઘણે વાથીઓને ઩ૂ છ્ુ ં .
P a g e | 289

http://aksharnaad.com
“અ ખ૊ડન૊ ને વ, વાં ખડા નયા નાભના ચાયણન૊.”
તમાં ત૊ વહુ ની નજય વૈ નમની વનમુ ખચારી અલતી એક કનમા વાભે ભં ડાઆ ગઆ.
કૂ ડ

ં ર઩, કા઱૊ લાન, કા઱ા કા઱ા ર૊ઢા જલા અગરા ફે દાં ત ફશાય નીક઱ી
ગમે રા, કા઱ી ર૊ફડીના ઓઢણાથી મુ ખમુ દા શલળે઴ લશયી રાગે છે , ઩ણ ચારી
અલે છે ધીયાં ધીયાં ભકભ ડગરાં ભાં ડતી. ગગડતા વાગયની ત૊પાની બયતી
જલી વે નાન૊ ઩ણ એને બ૊ નથી. કયડી અગાય ઝયતી આખ૊લા઱ા ઩ડછં ડ
શશથમાયધાયી જ૊દાઓ જણે એને ભન ભગતયાં છે . ઄સ-ળસ૊ જને એને ભન
઩ાયણાભાં યભલાના ઘૂ ઘયા, ધાલણી ઄ને ઩૊઩ટરાકડીઓ છે , એલી એક
ગાભડાની કુ ભારયકા, નીતયત૊ ચ૊ટર૊ ઝરાલતી, ર૊ફડીના ચાયે મ છે ડા છટા
ભે રતી, શાથ શીડ૊઱તી, વાભે ઩ગરે ને વભી ચારે ચારી અલે છે .
P a g e | 290

http://aksharnaad.com
“એ ફાઆ, તયી જ! છે ટી તયી જ !” એલ૊ ચાવક૊ ક૊આએ કટકભાં થી કમો.
ત૊મે કનમા ચારી અલે છે , ભાયગની લચચ૊લચ, ભો ભરકાલતી વાભે ફાયૂ ત
વાથે ને વભાં થી ફઈ ઩ખ દે ળ઩શત ચડાલીને , કુ રડી રગ૊રગ અલી ગઆ. ભ૊ખયે
ચારતા નલઘણે ઝ઩ડાની લાઘ ખેચી. ઩શાડ જલડ૊ ઘ૊ડ૊ થં બી ગમ૊. કનમાએ
અલીને અઘેથી ફે શાથે નલઘણનાં લાયણાં રીધાં , "ખભા, ભાયા લીય ! નલ
રાખ ર૊ફરડમાણ઱યુ ં ના યખલા઱ા તને !”
“ક૊ણ છ૊ તભે, ફ૊ન ?” નલઘણે ઩ૂ છ્ુ ં .
“હુ ં ચાયણની દીકયી છં . ભાયા ફા઩નુ ં નાભ વાં ખડ૊ નય૊. આશી ઄ભાય૊ ને વ
઩ડય૊ છે . ભાર

ં નાભ લરલડી.”
P a g e | 291

http://aksharnaad.com
“તભે ઩૊તે જ અઆ લરલડી ! અટરાં ફા઱ છ૊ તભે, અઆ! હુ ં ત૊ ઓ઱ખી ન
ળક૊.” એભ ફ૊રી, નલઘણે ઩ઘડીન૊ છે ડ૊ અતયલાવ નાખી (ગ઱ે લીટા઱ી )
શાથ જ૊ડી ભાથુ ં નીચે નભાવયુ ં .
“શાં શાં , નાયા લીય ! ફવ, એટલુ ં જ. ગયલાના યખેલારનુ ં ભાથુ ં લધાયે ન
નભે .” એભ કશી કનમાએ શાથ રં ફાવમા. નાનકડા શથ યા‖ને ભાથે આફી ગમા.
ભીઠડાં રીધાં . દવે મ આગ઱ીઓના ટાચકા ફટયા.
કટકના ભાણવ૊ભાં લાત૊ ચારી : અ અઆ લરલડી, દે લીન૊ ઄લતાય, જનમમાં
તમાયે અગરા ફે દાં ત ર૊ઢા જલા કા઱ા ને ભ૊ઢ

ં ણફશાભણુ ં દે ખીને એને ડાકણ
ગણી વગાં એ બોભાં ખાડ૊ કયીને બં ડાયી દીધે ર. ફા઩ વાં ખડ૊ નય૊ જૂ નેગઢ શતા
P a g e | 292

http://aksharnaad.com
તમાં અઆ વ૊ણે અવમાં કે ―ભને દાટી છે , અલીને ફશાય કાઢ૊.‖ ફા઩ે અલીને
જલતાં ખ૊દી કાઢેરાં , કદર઩ાં ખયાં ને, એટરે નાભ લરડી (ન રડી ) ઩ાડ્ુ ં .
“ફા઩ !” કનમા ફ૊રી, ”ઉતય૊ શે ઠા, શળયાભણ કયલા.”
“અઆ ! હુ ં ફહુ જડે ભાણવે છં , તભાય૊ ને વ ય૊ટરે ઩૊ગે નરશ. ને ભાયે ઩૊ગવુ ં છે
ઠેઠ શવિધભાં , ફે ‖ન જશરની લાયે . નીકય ભાયી ફે‖ન જબ કયડળે.”
“ફધી લાત હુ ં જણુ ં છં, લીયા ! ઄ને હુ ં તુ ં ને તાયી ઄લધ નરશ ચુ કાવુ ં . ફનળે ત૊
વશામ કયીળ. એકટં ક આશી ઩૊ય૊ રઆને ઩છી વહુ ચડી નીક઱૊. તભાયી પતે શ
થાળે. ધયભના યખેલા઱ !”
“઩ણ અઆ ! ભાર

ં ભાણવ જડ

ં છે . તભાય૊ નાનકડ૊ ને વ—“
P a g e | 293

http://aksharnaad.com
“઩ણ તભને ને વભાં ક૊ણ રઆ જમ છે ? અ વાભે લડરાને થડ, ઄ભે વાતે મ
ફ૊નયુ ં જભણબાતાં કયીએ છી તમાં જ શળયાભણી કયાલલી છે તભને વહુ ને .”
નલઘણને અ ફારચેષટા ઈ઩ય શવવુ ં અવયુ ં :”અઆ, ભાપ કય૊ ત૊ ઠીક.”
લરલડીએ ઝ઩ડા ઘ૊ડાની લાઘ ઝારી, "નશી જલા દઉ. તભને નલ રાખને
ભૂ ખમાતયસમા જલા દઆને શુ ં ઄ભે વાત ફ૊નયુ ં જભણબાતાં ખાશુ ં ? ઄શતશથ
઄ભાયે આગણે થી ઄ન લગય કે ભ જમ, લીયા ભાયા ! શલચાય ત૊ કય !”
ભ૊ખયે એલી યકાઝક ચારી યશી છે . નલ રાખ ત૊રયિગ૊ ડાફરા ઩છાડતા ઄ને
રગાભ૊ કયડતા ધયતી ઩ય છફી ળકતા નથી. કટકના જ૊દાઓ ઩ણ અક઱ા થૈઆ
યશે ર છે , તે લે ઱ા કટકની ઩છલાડે ના બાગભાં --
P a g e | 294

http://aksharnaad.com
[3] દ઱ લાટ લશે તે રકમ૊ દી઄ણ થાટ કુ ણ વય થં બલે ?
ભખ નાટ ફ૊લમ૊ જટ ભત વે , શાટ ફરશટ કણ હુ લે ?
પેયલે ઄ણ દન બાટ પડચી, ઘાટ ઄લ઱ે તે ઘડી,
નતમ લ઱ાં નલ઱ાં રદમણ નયશી, લ઱ાં ઩ૂ યણ લરલડી !
દ઱ લાટ લશે તે રકમ૊ દી઄ણ થાટ કુ ણ વય થં બલે ?
ભખ નાટ ફ૊લમ૊ જટ ભત વે , શાટ ફરશટ કણ હુ લે ?
પેયલે ઄ણ દન બાટ પડચી, ઘાટ ઄લ઱ે તે ઘડી,
નતમ લ઱ાં નલ઱ાં રદમણ નયશી, લ઱ાં ઩ૂ યણ લરલડી !
P a g e | 295

http://aksharnaad.com
[જ લખતે યસતાભાં વેના થં બી ગઆ તે લખતે પડચી નાભન૊ એક બાટ
રશકયભાં થી ઩૊તાનુ ં ભો જયા ભયડીને , તાં વી નજયે લરલડી વાભે જ૊ત૊
જડબુ દદનાં ખયાફ લચન૊ કાઢલા રાગમ૊: ―એલી તે ળી જરય ઩ડી છે કે અખુ ં
રશકય એક નાની છ૊કયીને ખાતય થં બી ગયુ ં ? તે શુ ં ક૊આ લે ઩ાયીની દ

કાન છે કે
઄નાજ રેલા અ઩ણે ઉબા યહ !”એલાં ત૊છડાં લચન ઈચચાયતાં જ પડચી
બાટનુ ં ભયડામે લુ ં ભો એભ ને એભ યશી ગયુ ં . વીધુ ં થયુ ં જ નરશ. ળા ભાટે એભ
થઆ ગયુ ં તે ની પડચીને ખફય ન ઩ડી.]
ળબદાથા:દ઱=રશકય, દલી઄ણ= દ

લેણ, ખયાફ લચન, થાટ=વે ના, કુ ણવય=ક૊ના
વાર

,ભખ=મુ ખ, નાટ=ખયાફ, જટ=જડ, જડી . ભત=બુ દદ, ઄ણદન=એ રદલવે
નલઘણ અવ઩ાવ નજય કયે છે .”અઆ !આશી ભાયાં ઘ૊ડાં ને ઩ાણી ઩ણ—”
P a g e | 296

http://aksharnaad.com
“઩ાણી છે , ફા઩ભ છે . અ ઩દખે જ ભ૊ટ૊ ધય૊ ઩ડય૊ છે . ઘ૊ડાને ઩ાણી ઘેય૊,
છાતીબૂ ડ ધભાય૊. ભાતાજએ ઄ખૂ ટ ઩ાણી બમાુ છે .઄ભાયી ભે ણખયુ ં [બે વ૊] વાર

.
નીકયત૊ ઄ભે ભારધાયી આશી યશી કે ભ ળકીએ ? ઄ભે ત૊ જ઱નાં જલ છીએ,
લીયા ભાયા !”
કા઱ા વ઱ગતા દ

કા઱ લચચે ઩ણ વ૊યઠભાં કુ દયતે એક ભ૊ટ૊ ઊડ૊ ઩ાણીધય૊
આશી વં તાડય૊ છે . ચ૊ભે ય ફ઱તી રા લચચે આશી રીરાડ

ં છે , શરયમા઱ી લડઘટા
છે ; શે તપીતા઱ાં અલાં ભાનલીઓન૊ લાવ છે . ક૊આક પતા઩ી ફા઱કી રાગે છે .
એલ૊ શલચાય કયતા નલઘણે ઝ઩ડાની યકાફ છાં ડી. વહુ ને ઘ૊ડાં ઘેયલા ને
ધભાયલા હુ કભ કમો. ફધા નાશીધ૊આ ટાઢા થમા. નજય કયી ત૊ ઘ૊રકીભાં ,
P a g e | 297

http://aksharnaad.com
નાનકડા ચૂ રા ઈ઩ય છ ફશે ન૊ કુ યડીઓ ચડાલીને ભાં શી દૂ ધ-ચ૊ખાની ખીય યાં ધે
છે .
નલઘણના ભનાભાં શતુ ં કે શઠીરી ચાયણ-઩ુ તીઓનાં ભન ભનાલીને એની પવાદી
રઆ ચડી નીક઱શુ ં .
“લમ૊ ફા઩ ! ઩ં ગતભાં ફે વી જલ !” એભ કશી લરલડીએ ફશે નને શાકર
કયી:”ફ૊ન ળલદે વમ ! ઠાભડાં ત૊ ન ભ઱ે . અ લડરાનાં ઩ાં દ ઩ાડી રઆએ.” એભ
કશી ળલદે વમ કછ૊ટ૊ બીડીને કડકડાટ લડરા ઩ય ચડી ગઆ.
[4] ળલદે લ ફે‖નડ, અ઩ વભલડ, ચ૊જ યાખણ લડ ચડી,
તાવ઱ાં કીધાં ઩ાન ત૊ડી, ઘણુ ં વભવય તણઘડી.
P a g e | 298

http://aksharnaad.com
ચ૊જ=અફર, ઘણુ ં =ભોઘુ ં , દ

કા઱નુ ં , વભવય=વં લતવય લયવ.
ત૊મ ક઱ા લયલડ ધ઩ે કટક઱, રકમા તૃ પતા કૂ રડી,
નતમ લ઱ાં નલ઱ાં રદમણ નયશી,લ઱ાં ઩ૂ યણ લરલડી !
ત૊મ=તાયી, ધ઩ે=ધયાલી, તૃ પત કયી દીધાં
[઩૊તાની વભલમની ફશે ન઩ણી ળલદે વમ અફર યાખલા ભાટે લડરે ચડી. ડા઱
ઝારીને શરાલી .઩ાં દડાં ખમાા . તે ના તાં વ઱ાં (લાટકા) ફનાવમા. તે લે ઱ાએ


ષકા઱ લ઴ા શતુ ં છતાં ઩ણ, શે લરલડી, તાયી ક઱ા થકી તે એક કુ રડીભાં થી
અખા કટકને ધાનથી ધયવયુ ં ]
઩ં ગત ફે વી ગઆ. ઩ાં દડાં ઈ઩ય નાની કુ ભારયકાઓ ઩ીયવલા રાગી. નાની
કુ રડીઓભાં વૅ‖ ઩ુ યાઆ. વહુ ને ધાન ઩શોચી લળયુ ં
P a g e | 299

http://aksharnaad.com
ખટ સુ ં દયચગરી ખડી વાલ઱ લાઆ વપે,
ભયખટ ફ૊યં ગ ભે, તે લાકણ઱મ૊ લરલડી !
ખટ=છ, સુ ં દય=રડી ચગરી= ચુ ગરી-ચાડી .‖ચાડી‖ળબબદ ચાયણી બા઴ાભાં
―ચડાલી‖ એ ઄થાભાં લ઩યામ છે . ખડી= ઉબી યશી, વાલ઱=વાદ, વપે =પીતથી,
ભય=તણ, ખટ=છ, ફ૊યં ગ=રાખ, ભે =ધન, નલરાખ ઘ૊ડે વલાય૊ લા઱૊ નલઘણ.
[શે લરલડી, ચૂ રા ઩ય ચર

ડી ચડાલીને તે પીતથી શળયાભણ કયલા નલઘણને
ફ૊રાવમ૊.]
કાજ઱કાં ધડ ધડ કટક, ઩ાશડકી !઩૊ખે,
ચારી ચો઩ કયે , ર઩ા઱ી ! દે લા યજક.
P a g e | 300

http://aksharnaad.com
઩ાશડકી=઩ાડા= શલબાગ, ચાયન જશતન વાડા તણ ઩ાડા છે તે ભાં પથભ ઩ાડ૊.
નયા ચાયણન૊ કશે લામ છે . લરલડીના શ઩તા નયા શતા. આશી ―઩ાશડકી‖ ળબદ
લરલડીને વં ફ૊ધીને લ઩યામ૊ છે . ઩ાશડકી=નયા ચાયણની ઩ુ તી. ઩૊ખે=તે ઩૊ષમા.
ધડ ધડ કટક= વૈ નમના પતમે ક ળયીયને , ઄થાા તૌ અખા વૈ નમને .
[શે નયા ચાયણની ઩ુ તી, તે નલઘણના અખા વૈ નમને ઩૊ષયુ ં . ઈતાલ઱ કયીને તુ ં
તયી ળગકત ફતાલલા ચારી.]
ઘ૊ડાધય૊ લરલડી, નલઘણ ગયનાયા,
શળયાભણ વે લુ ં રકયુ ં , જ તે જનલાયા !
P a g e | 301

http://aksharnaad.com
[શે લરલડી, તે ણગયનાયનાથ નલઘણનાં ઘ૊ડાં ને ઩ાણી ઩ીલા વાર

ઘ૊ડાધય૊
નાભની નદી ફનાલી, ઄ને શળયાભન (જભણ)ભાં તે ફયકત ઩ૂ યી, તાયા એ
઄લતાયની જમ શજ૊ !]
અઆ ઈતયતી, કાં વે રી ઩ાં ખા રકમા,
લાનાં લયણ તણાં , તે લધામાા લરલડી !
[શે ભા, ચાયણજશતર઩ લાવણ ઈ઩ય જ કીશતિર઩ કં ટે લા઱૊ શત૊,. તે ઘણા રદલવ
સુ ધી વતર઩ી કવ૊ટીના તા઩થી ઉતયી ગમ૊ શત૊: એ કં તે લા઱૊ તે પયીથી ઘાટ૊
કમો—અ઩ણા લણા ની અફર લધાયી.]
વલાયે ધૃ ત વેલ, રાર ફ઩૊યે રા઩વી,
દૂ ધે ને બાતે દે વમ, દે શલમા઱૊ લરલડી !
P a g e | 302

http://aksharnaad.com
[શે દે લી લરલડી ! વલયે ઘી ઄ને વે લ, ફ઩૊યે રાર રા઩વી ઄ને યાશતએ
દૂ ધચ૊ખાનુ ં લાળં તુ ં ઄ભને દીધા કયજ !]
શળયાભણ ઩ૂ ર

ં થયુ ં .નલઘણે શાથ જ૊ડી લરલડીની યજ ભાગી.લરલડીએ
઩ૂ છ્ુ ં :”ફા઩, કે કે ડે શવિધ ઩૊ગવુ ં છે ?”
“અઆ, વીધે યસતે ત૊ અદ૊ વભદય છે . પેયભાં જવુ ં ઩ડળે.”
“઄લધે ઩૊ગાળે ?”
“એ જ શલભાવણ છે , અઆ !” નલઘણના ભો ઈ઩ાય ઈચાટના ઓછામા ઩ડી ગમા.
઩઱ે ઩઱ એની નજય વાભે ફશે ન જશર તયલયે છે . સૂ ભય૊ જણે કે જશરના ને વ
P a g e | 303

http://aksharnaad.com
ઈ઩ય ભાય ભાય કતો ધવી યહ૊ છે . ફશે નની ને એ દૈ તમની લચચે જણે કે અતય
બાં ગતુ ં જમ છે . સૂ ભય૊ જશરના ભડદાને ચૂ ં થળે ?
“લીય નલઘણ !” લરલડીએ લાયણાં રઆને શવિદૂ યન૊ ચાં દર૊ કયતાં કહુ ં :” પેયભાં
ન જળ૊, વીધે જ ભાયગે ઘ૊ડાં શાં કજ૊. વભદયને કાં ઠે ઩શોચ૊ તમાયે એક એધાણી
ત઩ાવી રેજ. તાયા બારાની ઄ણીને ભાથે જ૊ કા઱ી દે વમ (કા઱ી દે લચકરી)
અલીને ફેવે ત૊ ત૊ ફીક યાખમા શલના દરયમાભાં ઘ૊ડ૊ નાખજ. થડકીળ ભા,
તાયા ઝ઩ડાને ઩ગે છફછણફમાં , ને કટકના ઩ગભાં ખે઩ટ ઉડતી અલળે.
કા઱ીદે વમ દરયમ૊ ળ૊઴ી રેળે.”
અળીલાા દ રઆને કટક ઉ઩ડ્ુ ં . દરયમાકાં ઠે જઆ ઉબા. દૈ તમની વે ના જલા ભ૊જં
તાડ ઩ાડતાં છરં ગ૊ ભાયે છે . દરયમાઆ ઩ીયની પ૊જના કય૊ડ૊ નીરલયણા ઘ૊ડા
P a g e | 304

http://aksharnaad.com
જણે શણશણાટ કયે છે ને દૂ ધરાં પીણની કે ળલા઱ીઓ ઝરાલે છે . એક એક
ભ૊જના ભય૊ડભાં ક૊આ જતલં ત ઄શ૊ની ફં કી ગયદન યચાઆ છે . જ઱ન૊ દે લતા
રાખ રાખ તુ યં ગ૊ની વલાયી કાઢીને જણે ધયતીનાં યાજ઩ાટ જતલા તર઩ી યહ૊
છે .
઩રકભાં ત૊ ગગનથી ચીકાય કયતી ભે ઘલયણી કા઱ીદે વમ, જને કે ક૊આ લાદ઱ભાં
ફાં ધે ર ભા઱ાભાં થી અલીને નલઘણને બારે ફે વી ગઆ.
‖જ જગદં ફા !‖ એલી શાકર કયીને જ

લાન નલઘણે ઝ઩ડાને જ઱ભાં ઝીક૊.
઩ઃઅડન૊ ત૊ખાય જને કે શણશણાટી ભાયત૊ જ઱ઘ૊ડરીઓની વાથે યભલા
ચાલમ૊. ઩ાછ઱ અખી પ૊જનાં ઘ૊ડાં ખાફકં . ભ૊જં ફેમ ફાજ

ખવીને ઉબાં .
P a g e | 305

http://aksharnaad.com
લચચે કે ડી ઩ડી ગઆ. ઩ાણીનાં ઘ૊ડરાં ડાફાં ને જભણાં ઘણે દૂ ય દૂ ય દ૊ડયાં ગમાં
( અજ એ ક૊યી ખાડીને કચછનુ ં યણ કશે લાભાં અલે છે .)
કચછ લ઱૊ટીને ગયલ૊યાજ સૂ ભયાની ધયા ઩ય ઉતમો: વં વશતમા !શ શલે ઝટ ભને
રઆ જ, કાં છે તભાયા ને વ ? કાં ફે ઠી છે દ

ણખમાયી ફશે ન? તુ ં અગ઱ થા !
ફશે નનાં આસુ ડે ખદફદી યશે રી એ ધયતી ભને દે ખાડ. એભ તડ઩ત૊ ઄ધીય
નલઘણ શવિ ધન૊ લે કય૊ ખૂ ં દત૊ ધવી યહ૊ છે . - ઄ને ફશે ન જશર ઩ણ પપડતી
ને વભાં ઉબી છે . ઊચે ટીફે ચડીને વ૊યઠની રદળા ઈ઩ય આખ૊ તાણે છે : કાં મ
બાઆ અલે છે ?લીય ભાયાન૊ કાં મ નેજ૊ ક઱ામ છે ? અજ વાં જસુ ધીભાં નરશ
અલે, ત૊ ઩છી યાતત૊ સૂ ભયાની થલાની છે . સૂ ભય૊ વ૊મયે આખ૊ આજને, રીરી
઄તરવન૊ કવકવત૊ કવફી કફજ૊ અગે ધયીને , ડ૊રય-ભ૊ગયાના ઄કા
બબયાલત૊ અજ યાતે ત૊ અલી ઩શોચળે ઄ને સૂ ભયાના ઢ૊ણરમે અજ ઄ધયાતે
P a g e | 306

http://aksharnaad.com
ત૊ ભાર

ં ભડદ

ં સૂ તુ ં શળે. ઓશ૊શ૊ ! બાઆ શુ ં નરશ જ અલે? બાઆ શુ ં ફ૊રકૉર
ભૂ લમ૊ ? બ૊જઆના ફરશૈમા ભાથે શુ ં એનુ ં ભાથુ ં ભીઠી નીદયભાં ઩ડી ગયુ ં ?
જલલાની ભભત ન મુ કાઆ ? ભયવુ ં શુ ં ભાયા લીયને લવમુ ં રાગયુ ં ?
વાં જ ઩ડી. તાય૊રડમા ઉગલા રાગમા. અખ૊ ને વ નજલા નગય જલ૊ સૂ નવાન
ફનમ૊. ઄શીય૊એ ભાનયુ ં કે અજ યાતે અ઩ણ૊ જણેજણ ખ઩ી જળે. એ ટાણે ઈતય
ને દણકણ ફે મ ફાજ

ના વીભાડા ઈ઩ય અબધયતી એકાકાય ફની યહાં શતાં .
ડભયીઓ ચડતી શતી. રદળાઓ ધૂ ં ધ઱ી ફની શતી. ડભયીઓ ઢૂ ં કડી અલી.
ઘ૊ડાના ડાફરા ફ૊લમા. ધયતી થયથયી. ભળાર૊ની ભૂ તાલ઱ ભચી. એક
રદળાભાં થી વ૊યરઠમાણીનાં શળમ઱ લૂ ં ટનાય૊ અલે છે , ને વાભી રદળાભાં થી
ફશે નને દે લાનુ ં કા઩ડ

ં પર

કી ઉઠ્ુ ં . સૂ ભયાને ને જ ળાદીના રકનખાફ રશે યાતા
શતા.
P a g e | 307

http://aksharnaad.com
અલી ઩શોચમ૊ ! અલી ઩શોચમ૊ !
ઝાડલે ચડીને જશરે લીયને દીઠ૊.
નલઘણ ઘ૊ડાં પેયલે , (એને ) બારે લરલડ અઆ,
ભાય ફાણુ ં રખ વં ધલ૊, (ભને ) લીવયે લાશણ બાઆ.
[એને બારે લરલડી કા઱ીદે વમ ફનીને ફે ઠી છે . એ જ ભાય૊ બાઆ ! ળાફાળ લીયા
!અ ફાણુ ં રાખની લસતીલા઱ા શવિધને ય૊઱ી નાખ, એટરે ભને ભાય૊ વગ૊ બાઆ
લાશણ શલવાયે ઩ડી જમ.]
ફશે ન દે ખે છે ઄ને બાઆ ઝઝે છે . વ૊યઠ ઄ને શવિધની વેનાઓ અપ઱ે છે . વલાય
઩ડ્ુ ં તમાં ત૊ યં ગીરા સૂ ભયાની ઄તરવે ભઢેરી રાળ ફશે નના ને વને ઝાં ઩ે
P a g e | 308

http://aksharnaad.com
ય૊઱ાતી ઩ડી શતી. ઢ઱ી ઩ડે રા કાબુ ણરમા ઄ને મુ ં ગરાઓને શજય૊ દાઢીઓ
઩લનભાં પયપયતી શતી.
દં તકથા અગર ચારે છે કે —
શવિધભાં વ૊નાની ઇટ૊ ઩ડે રી શતી. નલઘણે હુ કભ કમો કે તભાભ મ૊દાઓએ
઄કે ક ઇટ ઈ઩ાડી રેલી. ખ૊ડ ગાભભાં જઆને લરલડી ભાતાની દે યી ચણાલશુ ં .
તભાભે એકે ક ઇટ ઈ઩ાડી રીધી. પણ યાજના વા઱ા ઄મ઩ ઩યભાયે ઄શંકાય કયી
ઈદગાય કાઢય૊, "હુ ં યાજન૊ વા઱૊. અ શાથ ઇટ૊ ઈ઩ાડલા ભાટે નથી, ખડગ
ચરાલલા ભાટે છે , હુ ં નરશ ઈ઩ાડ

ં .”
P a g e | 309

http://aksharnaad.com
લરલડીના ધાભે વે ના અલી ઩શોચી. ઩ાદયભાં ફધી ઇટ૊ એકઠી કયીને દે યી
ફં ધાલી. યા‖એ અલીને જ૊યુ ં ત૊ અખી દે યીભાં એક ઇટ જટરી જગમા ખારી
઩ડે રી. એણે ઩ૂ છ્ુ ં :”અ એક ઇટ કે ભ ખૂ ટે છે ?”
ભાણવ૊ મૂ ં ઝામા. ઈત અ઩ી ન ળકામ૊. છે લટે જલાફ લાળમ૊:”ભાતાન૊ દીલ૊
કયલા ભાટે એ ત૊ ગ૊ખર૊ યાખમ૊ છે .” અખયે ભાલૂ ભ ઩ડ્ુ ં કે શભથમાણબભાની
઄મ઩ ઩યભાયે ઩૊તાના બાગની ઇટ ઈ઩ાડલાભાં શીણ઩દ ભાનયુ ં છે . એ નલી
ચણાલે રી દે યીના ઉફયભાં જ નલઘણની તયલાયના ઘાએ ઄મ઩નુ ં ભસતક
ક઩ાઆને નીચે ઩ડ્ુ ં . વે ના જૂનાગઢ તયપ ચારી નીક઱ી.
લરલડી ભાતા એ દે યી ઩વે અવમાં . જ૊યુ ં ત૊ ઄મ઩નુ ં ભાથુ ં ને ધડ યઝ઱તાં
઩ડે રાં . ઩૊તાની દે યી ઩ય કશતમનુ ં ર૊શી છં ટામે લુ ં એ દે લીથી ન વશે લાયુ ં . ઄મ઩ે
P a g e | 310

http://aksharnaad.com
઩૊તાનુ ં ઄઩ભાન કયે લુ ં એ આશતશાવ ભાતાને કાને અવમ૊. ત૊મે એ શનયણબભાની
ચાયણીનુ ં ભન ન દ

બાયુ ં . એણે ધડ ઩ય ભસતક મૂ કી શાથ પેયવમ૊. ઄મ઩ વજલન
થમ૊. શાથભાં બાર૊ ઈઠાલી ઘ૊ડ૊ દ૊ડાલત૊ ર૊શીન૊ તયસમ૊ ઄મ઩ નલઘણની
઩ાછ઱ ઩ડય૊. ફયાફય જૂ નાગઢના ઝાં ઩ાભાં એને નલઘણને ઩ડખે ચડીને
બારાન૊ ઘા કમો.
઩યં તુ નલઘણના એ ભશાચતુ ય ઄શ ઝ઩ડાએ બારાન૊ ઩ડછામ૊ જ૊મ૊ કે તતકા઱
કૂ દીને એ દૂ ય ખસમ૊. બાર૊ ઩યફાય૊ ઩ૃ થલીભાં ગમ૊. ઄મ઩ને ઩કડી રીધ૊.
એ પવં ગે ભીળણ કુ ં ચા઱ા નાભના ચાયણે દ

શ૊ કહ૊ કે :
જડ ચૂ ક૊ ઝ઩ડા જદી, બારા ઄મ઩કા,
ભાતા રીએ લાર

ણાં , નલઘણ ઘય અમા.
P a g e | 311

http://aksharnaad.com
[઄મ઩ના બારાન૊ ઘા ઝ઩ડાએ ચુ કાલી રીધ૊, તે થી નલઘણ યાજ જલતા ઘેય
અવમા, ને ભાતાએ ઓલાયણાં રીધાં .]
લરલડીન૊ છં દ અગ઱ લધે છે .
[5] કા઩ડી છ૊ રખ જત કાયન એશ લશે તા અશમશા,
દ૊શણે શે કણ તે જ દે લી ઩ં થ લશે તા ઩ારશમા
વત ધનમ૊ લરલડ, રકયણ સૂ યજ પવધ નલખં ડ ઩યલડી,
નતમ લ઱ાં નલ઱ાં રદમણ નયશી, લ઱ાં ઩ૂ યણ લરલડી !
અશમશા=અમા.અવમા. દ૊શણે શે કણ=એક જ દ૊ણાભાં થી ઩ારશમા=જભાડયા,
P a g e | 312

http://aksharnaad.com
[એલી જ યીતે છ રાખ જતાળ ફાલાઓને ઩ણ યસતાભાં ય૊કીને એક જ દ૊ણીભાં
઄ન યાં ધી લરલડી દે લીએ બ૊જન કયાલે લુ ં , ધનમ છે તાયા એ વતને, ભાતા
!તાયી કીશતિ નલ ખં ડની અદય સૂ મા ના પકાળની ભપક પવયી લ઱ી છે .]
[6] ઄ણ ગયથ ઈણથે વગે શ શે કણ, ઩૊યવે દ઱ ઩૊ણખમા,
કે લા઄ય જભણ ધલે કટકશ વભદય ઩ડ વ૊ણખમા.
઄ણર઩ ઊડી નાખમ અખા, વજણ જ઱તણ ળગ ચડી,
નતમ લ઱ાં રદમણ નયશી, લ઱ાં ઩ૂ યન લરલડી !
઄ણગયથ= ધન લગય, ઈણથે = વાધનશીન, વં ગે શ= વાયે ઘયે , લરલડીને શનલાવ
સથાને .
P a g e | 313

http://aksharnaad.com
[એ યીતે ફહુ શોળ કયીને તે ભ૊ટા વૈ નમને જભાડ્ુ ં , ઄ને વમુ દને ળ૊઴ી રીધ૊.]
[7] કાભઆ તુ ં શી તુ ં શી કયનર, અદ દે લી અલડી,
ળલદે લી તુ ં શી તુ ં શી એણર, ખયી દે લર ખૂ ફડી.”
લડદે લ લડીઅ ઩ાટ લરલડ, ણરમા નલરખ ર૊ફડી,
નતમ લ઱ાં નલ઱ાં રદમણ નયશી, લ઱ાં ઩ૂ યણ લરલડી !
ખૂ ફડી=ખ૊રડમાય એક ઩ગે ખ૊ડાં શ૊લાથી ―ખૂ ફડી‖ કશે લામ છે .
[કાભઆ, કયનર, ળલદે વમ, એણર ઄ને ખ૊રડમાય એ તભાભ દે લીઓર઩ે તુ ં રીરા
કયે છે . ―નલરખ ર૊ફરડમા઱ી‖ નાભથી શલખમાત એ તભાભ ચાયણી દે લીઓ તાયાં
જ સલર઩૊ છે .] <<------------- બાગ 2 વભાપત ------------------- >>
P a g e | 314

http://aksharnaad.com


ટાઈ઩ કાભ – ગ૊઩ારબાઈ ઩ાયે ખ
http://gopalparekh.wordpress.com/



P a g e | 315

http://aksharnaad.com
પ૊ભેટ અને ઈ-સલર઩ – જજેળ અધમાર / પવતબા અધમાર
http://aksharnaad.com એટરે અતયની અનુ ભૂ વતન૊ અકય ધલવન
આગ઱ીના ટે યલે ઉ઩રબધ, ગુ જયાતી બા઴ાભાં અઢ઱ક ઓનરાઈન લાં ચનન૊ યવથા઱,
જભાં ગયલા ગીયનાં પલાવલણગન૊, ફા઱લાતાગ ઓ અને કાવમ૊, કવલતા ગઝર અને વલગ
઩દ, ટૂ ં કી લાતાગ ઓ, વલવલધ પકાયની ઉ઩મ૊ગી લેફવાઈટ વલળે ભાદશવત, ર૊ક વાદશતમ,
બજન અને ગયફા, અનુ લાદીત વાદશતમ, ઩ુ સતક વભીકા, મુ રાકાત૊ અને ડાઊનર૊ડ
કયલા ભાટે અનેક સુ ં દય ઈ ઩ુ સતક૊, એવુ ં ઘણુ ં વલચાયપેયક વાદશતમ એટરે....
઄કયનાદ.ક૊ભ

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->