You are on page 1of 7

Làm thế nào để xác định được trọng tâm một vật rắn phẳng mỏng?

Làm thế nào để lon nước đứng vững trong tư thế nằm nghiêng? Khi nào thì lon nước sẽ ngã xuống? Tại sao chuồn chuồn tre có thể đậu vững vàng trên đầu ngón tay? Tại sao những hòn đá xếp chồng chất lên nhau lại không ngã xuống? Tại sao tàu thủy có thể lênh đênh trên biển khơi vững vàng trước những cơn sóng gió? Tại sao những diễn viên xiếc có thể đứng cân bằng trên dây? Để có thể giải đáp những vấn đề đó, ta cần có một vài kiến thức cơ bản sau: I. CÂN BẰNG CỦA VẬT RẮN DƯỚI TÁC DỤNG CỦA HAI LỰC:

1. Khảo sát thực nghiệm cân bằng: Trước hết, ta làm thí nghiệm như hình vẽ:

Vật rắn là miếng bìa cứng nhẹ có ba lỗ nhỏ thẳng hàng A, B, C. Móc vào A và C hai đầu của hai sợi dây nằm ngang nối với 2 lực kế. Số chỉ của các lực kế cho biết độ lớn của lực ⃗⃗⃗ và ⃗⃗⃗ . Khi vật rắn cân bằng thì: - Hai sợi dây móc vào A và C nằm trên cùng đường thẳng. - Độ lớn của hai lực ⃗⃗⃗ và ⃗⃗⃗ bằng nhau. - Nếu giữ nguyên độ lớn và giá của lực ⃗⃗⃗ nhưng đầu dây phía phải móc vào vật rắn ở lỗ B thì vật rắn vẫn cân bằng. 2. Kết luận: Khái quát các kết quả, ta rút ra kết luận: Muốn cho vật rắn chịu tác dụng của hai lực ở trạng thái cân bằng thì hai lực phải trực đối: ⃗⃗⃗ ⃗⃗⃗ . Tác dụng của một lực lên vật rắn không thay đổi khi điểm đặt của lực đó dời chỗ trên giá của nó.

Hình tam giác Trọng tâm là giao điểm 3 đường trung tuyến Hình chữ nhật Trọng tâm là giao điểm 2 đường chéo Hình tròn Trọng tâm là tâm hình tròn Hình vành khuyên Trọng tâm là tâm hình vành khuyên . Khi vật rắn dời chỗ thì trọng tâm của vật cũng dời chỗ như một điểm của vật. 2.Treo một điểm khác của vật vào đầu sợi dây mềm. Từ đó. Vật rắn treo cân bằng ở đầu dây chịu tác dụng của hai lực là lực căng dây và trọng lực.Ngoài ra. Trọng lực tác dụng lên vật rắn đặt ở một điểm xác định gắn với vật. Cách xác định trọng tâm của vật rắn phẳng mỏng: . vừa nằm trên BB’. ta có thể xác định trọng tâm của một số vật rắn phẳng mỏng đơn giản nhờ vào dạng hình học của chúng. đánh dấu đường thẳng đứng kéo dài của dây treo trên vật (BB’).Treo một vật ở đầu một sợi dây mềm. Ta có ⃗ .II. . Những kiến thức ở phần trên giúp ta suy ra được đó phải là hai lực ⃗ nên: trực đối. . gợi ý cho ta cách xác định trọng tâm của vật rắn phẳng mỏng. đánh dấu đường thẳng đứng kéo dài của dây treo trên vật (AA’).Độ lớn lực căng dây T = độ lớn trọng lực P. Trọng tâm của vật rắn: Mọi vật trên Trái Đất đều chịu tác dụng của trọng lực.Trọng tâm G của vật vừa nằm trên AA’. Vậy G là giao điểm của AA’ và BB’. . gọi là trọng tâm của vật.Dây treo trùng với đường thẳng đứng qua trọng tâm G của vật. . TRỌNG TÂM CỦA VẬT RẮN VÀ CÁCH XÁC ĐỊNH: 1.

… thì phản lực tổng hợp coi như một lực có giá đi qua mặt chân đế. Sách nằm trên bàn Mặt chân đế là phần tiếp xúc giữa sách và bàn Mặt chân đế của một người đứng trên mặt đất Điều kiện cân bằng của vật rắn có mặt chân đế: Đường thẳng đứng qua trọng tâm của vật gặp mặt chân đế (Giá của trọng lực đi qua mặt chân đế). Mặt chân đế: là hình đa giác lồi nhỏ nhất chứa tất cả các diện tích tiếp xúc. Ta sẽ lần lượt xét mặt chân đế và điều kiện cân bằng của vật để tìm ra câu trả lời. Trong trường hợp lon nước ngọt: + Mặt chân đế chính là diện tích tiếp xúc giữa lon nước và mặt bàn. CÂN BẰNG CỦA VẬT RẮN NẰM TRÊN GIÁ ĐỠ NẰM Làm thế nào để lon nước đứng vững trong tư thế nằm nghiêng? Khi nào thì lon nước sẽ ngã xuống? Tại sao chuồn chuồn tre có thể đậu vững vàng trên đầu ngón tay? Tại sao những hòn đá xếp chồng chất lên nhau lại không ngã xuống? Tại sao những diễn viên xiếc có thể đứng cân bằng trên dây? Bạn có thể chồng hàng chục cái đinh lên một cái đinh? Để giải quyết vấn đề này. ba chân kiềng. các vật trên muốn cân bằng thì trọng lực của nó phải đi qua mặt chân đế. hai chân người. Như vậy.III. ta cần nhận thấy tất cả những trường hợp trên đều có thể quy về dạng cân bằng của vật rắn có mặt chân đế nằm trên giá đỡ nằm ngang. Nếu vật rắn tiếp xúc với giá đỡ ở nhiều diện tích tách rời nhau như: bốn chân bàn. .

ta cần làm trọng lực P hạ thấp về khoảng trắng bằng cách làm tăng trọng lượng phần dưới lon. + Chính vì lí dó đó mà người đi trên dây hay cầm thêm cây sào dài. + Tương tự như vậy. Như vậy. ta hoàn toàn có thể làm muỗng. + Để làm được điều đó. ta biết được khoảng trọng lực P phải nằm trong để lon nước có thể cân bằng. đó chính là diện tích tiếp xúc giữa chân người và dây. giá. nặng và dẻo (vào khoảng 12 m và nặng khoảng 14 kg) nhằm mục đích giúp cho việc điều chỉnh trọng tâm (của hệ người + sào) dễ dàng hơn. Đối với đồ chơi chuồn chuồn tre: + Mặt chân đế là diện tích tiếp xúc giữa chuồn chuồn tre và vật đỡ (ngón tay. Cách dễ dạng nhất để thực hiện việc này là thêm nước vào lon ở một mức vừa phải. người ta đã làm phần đầu chuồn chuồn tre rất nặng so với phần thân.…) + Chuồn chuồn tre chỉ “đậu” an toàn khi giá của trọng lực Trái Đất tác dụng lên chuồn chuồn tre đi qua mặt chân đế này. nĩa cân bằng trên cây tăm mỏng manh để ngang trên ly nước. . Đối với diễn viên xiếc đi thăng bằng trên dây: + Mặt chân đế rất “nhỏ bé”.+ Từ đó. Bình thường. trọng lực P nằm ngoài khoảng này (hình 2). + Người chỉ thăng bằng khi đường thẳng đứng qua trọng tâm của người đi qua mặt chân đế “nhỏ bé” này.

Xét trong trường hợp hai thế tấn căn bản của Karate là Kiba -Dachi và ZenkutsuDachi ta cũng nhận thấy: + Mặt chân đế của hai tấn được xác định như trong hình vẽ: + Như vậy. còn tấn Zenkutsu-Dachi sẽ yếu với những đòn tấn công theo phương trái – phải. ta hoàn toàn có thể lý giải và nếu đủ khéo léo còn có thể thiết kế nên những hệ thống cân bằng thú vị khác: . tấn Kiba-Dachi sẽ yếu với những đòn tấn công trực tiếp theo phương mặt – lưng. Từ những điều đã biết.

đơn giản vì giá của trọng lực vẫn còn đi qua mặt chân đế. người ta đã biến cân bằng đá trở thành một nghệ thuật… . Và ở một mức độ nào đó.Ta cũng có thể lý giải được vì sao tháp nghiêng Pisa hay những tảng đá chênh vênh trên khắp quả đất này vẫn chưa đổ xuống.

chúng ta còn phải xét đến tác dụng làm quay của lực. Đây chỉ là những lý giải ban đầu. Cũng tương tự như đối với tàu thủy. nghĩa là sau khi bị ngã nó sẽ trở về vị trí ban đầu.Tại sao con lật đật khi ngã xuống lại có thể trở về vị trí ban đầu? Tại sao tàu thủy có thể lênh đênh trên biển khơi vững vàng trước những cơn sóng gió? Các cây đinh không đổ khi ta lắc lư hệ thống đinh? Trước hết ta phải xét đến các dạng cân bằng. Điều nào làm cho lật đật và tàu thủy có được những tính chất này? Khi đó. sau khi lắc lư tàu thủy cũng sẽ trở về trạng thái ổn định của nó. có 3 dạng cân bằng như sau: Như vậy ta có thể thấy lật đật thuộc trạng dạng cân bằng bền. . kiến thức này sẽ được học vào những bài sau.