Fakultet za mediteranske poslovne studije PROIZVODI ORGANSKE HEMIJSKE INDUSTRIJE

Organska hemijska industrija kao dio hemijske industrije, obuhvata tehnoloske procese proizvodnje baznih i finalnih hemijskih proizvoda, polazeći od sirovina kao što su nafta, gas, ugalj, drvo, natrijum hlorid, i drugo. Najvažnija grupa finalnih proizvoda organske hemijske industrije su poliplasti ili plastične materije, hemijska vlakna, sintetički kaučuk, sredstva za pranje, boje, lakovi, athezivi, i organske hemikalije. Organsku hemijsku industriju karakterišu: • Visok stepen automatizacije proizvodnje I velika investiciona ulaganja. • Ekonomično iskorišćavanje sirovina. • Specifična visokokvalifikovana kadrovska struktura. • Povezanost sa naučno istraživačkim radom. • Medjunarodni transver tehnologije i znanja. • Veliki broj novih proizvoda. • Visok stepen integrisanosti.

Poznavanje robe

1

Fakultet za mediteranske poslovne studije

KARATERISTIKE POLIMERA –VISOKO MOLEKULARNIH PROIZVODA

Polimeri su materijali koji se sastoje od veoma dugih lančanih molekula u kojima su atomi povezani čvrstim konvalentim vezama. Polimeri nastaju spajanjem velikog broja istih ili različitih molekula – MONOMERA . Ako je za formiranje makro molekula upotrebljen jedan tip monomer dobijeni polimer se označava kao –HOMOPOLIMER. Prisustvo različitih tipova monomer u polimeru označava se kao KOPOLIMER . Polimeri se dijele na : • Prirodne polimere; • Modifikovane polimere; • Sintetičke polimere. Prirodni polimeri su: bjelančevine, celuloza, skrob-kaučuk . Polimeri se sintetizuju hemijskim reakcijama iz odgovarajućih monomera medjusobno povezani od nekoliko stotina do nekoliko hiljada monomer. Hemijske reakcije za dobijanje sintetičkih polimera su : • Polimerizacija. • Polikondezacija.

Poznavanje robe

2

ozona. Otpornost na koroziju i hemikalije. Lako se boje. Mogućnost oblikovanja u veoma tanke folije. Sjedinjavanjem molekula monomera gdje se proces aktivira zagrijavanjem uz strogu kontrolu temperature do željenog stepena polimerizacije reakcija se izvodi uz dodatak katalizatora .Fakultet za mediteranske poslovne studije Polimerizacija je lančana reakcija povezivanja molekula monomera koji sadrže nezasićenu vezu. Prednosti sintetičkih materijala (PSM) uporedjenjem sa tradicionalnim materijalima su sledece: Mala gustina od 0. Polikondezacija je proces obrazovanja polimera. Nedostaci PSM su slaba termička otpornost i sklonost ka starenju. Većina ovih materijala omekšava na temperaturi nižoj od 100 C. kiseonika. hemijskih reagenesa. toplotni i zvučni izolatori. Dobri su elektro. boje se u masi. povišene temperature. ili povezivanje cikličnih monomera u makro molekule .8 g/cm3. Poznavanje robe 3 .9 -1. dok proces starenja nastaje usled dejstva svjetlosti.

stabilizatori. Kao punila se koriste azbest. Uproizvodnji polietilena primjenjuju se dva osnovna postupka : Poznavanje robe 4 . pigmenti. sintetička vlakna.970g/cm3. bojila.915 do 0. kalcijum. Stabilizatori su materije koje se doadaju u količini do 10% radi povećanja otpornosti polimera na degradaciju koja moze nastati pod uticajem ultra ljubičastog ili toplotnog zracenja. PLASTIčNE MATERIJE ) Poliplasti ili plastične mase su materijali koji kao osnovnu komponentu sadrže polimernu supstancu uz dodatak različitih aditiva. Omekšivači ili plastifikatori snižavaju viskoznost na povišenoj temperaturi. ZNAČAJNI KOMERCIJALNI POLIPLASTI Polietilen (PE ) je polimerizacioni proizvod etilena gustine od 0. staklena vuna. čadj. čime se omogućava lakša prerada i dobijanje proizvoda bolje plastičnosti I fleksibilnosti. karbonat. kaolin. Kao dodaci u proizvodnji i preradi poliplasta koriste se punila. glina. talk. omekšivači. smanjuju potrošnju energije.Fakultet za mediteranske poslovne studije POLI PLASTI (PLASTIčNE MASE. celuloza. Punila se dodaju u količini od 10 do 15 % na masu i daju masivnost.

PEVG –Dobija se polimerizacijom na niskom pritisku do 20 MPA i temperature do 80C pri čemu se dobija polietilen visoke gustine od 0. habanje i slično. KAUČUK I GUMA Poznavanje robe 5 . FENOL PLASTI ILI FENOLNE SMOLE Je najstarija grupa sintetičkih polimera.970g/cm3 . Epoksidne smole sadrže vrlo reaktivnu epoksi grupu.Fakultet za mediteranske poslovne studije PENG –polimerizacija na visokom pritisku od 100 do 300 MPA od oko 200C prilikom čega se dobija etilen niske gustine. PS –polistiren je termoplasticni poliplast koji se dobija polimerizacijom ili kopolimerizacijom u masi suspenzi ili rastvoru to je materijala otpora na vodu alkalije i niže alkohole. Oko dvadeset posto ukupne proizvodnje poliplasta otpada na polivinil hlorid koji se dobija polimerizacijom vinijum hlorida. Dobijaju se polikondezacijom fenola sa formala aldehidom u prisustvu baznih ili kiselih katalizatora. PVC – polivinil hlorid.945 do 0. Polipropilen –(PP) se dobija polimerizacijom propilena na niskom pritisku ili kopolimerizacijom etilena i propilena. a pored toga toga su i teško zapaljive . Poliestri (Pes) Se dobijaju polikondezacijom dvoalnetnih ili više valnetnih alkohola ili dvobaznih ili više baznih organskih kiselina. poseduju dobru hemijsku otpornost na atmosferske uticaje na udar. U užem smislu poliester je vezan za nezasićene poliestre.

Kombinovani postupak se izvodi taloženjem i dimljenjem. Kaučuk je jedna vrsta makro molekurnog jedinjenja i može biti prirodan ili sintetički. Sintetički kaučuk Sintetički kaučuk je zajednički naziv za veći broj polimera koji pokazuju svojstva slična prirodnog kaučuka i mogu se preraditi u gumu . Kombinovani postupak. Poznavanje robe 6 . koje guma može dobrim dijelom da zadovolji. Prirodni kaučuk poseduje izvaredne karakteristike elastičnost. savitljivost pa se naziva i elastomer. Taloženje. Prirodni kaučuk Prirodni kaučuk se dobija iz soka tropskog drveta kaučukovca (NEVEA). Osnovna sirovina za dobijanje gume je kauču. Sušenje. Proizvodnja prirodnog kaučuka zasniva se na zasijecanju kore kaučukovca pri čemu se ispusta mliječno bijeli sok nazvan lateks. a sa druge strane i znatan broj pozitivnih svojstava koje guma poseduje. koje omogucava širu proizvodnju. Postoje više postupka za izolovanje kaučuka iz lateksa a to su : • • • • Dimljenje.Fakultet za mediteranske poslovne studije Proizvodnju gume i proizvoda od gume uslovili su s’jedne strane sve veći obim potreba u savremenom životu.

Praškasti kaučuci Se jednostavnije jeftinije preradjuju lakše se miješaju sa dodacima i potrošnja energije je manja. Silikonski kaučuk Se dobija polikondezacijom silikonskih organskih jedinjenja silicijuma.Fakultet za mediteranske poslovne studije Termo plastični kaučuci Se mogu preradjivati uz mogućnost upotrebe otpadnog materijala. Tečni kaučuci Su slabih mehaničkih svojstava u odnosu na klasične. Poznavanje robe 7 . • Oblikovanje . • Vulkanizacija. Tehnološki proces prerade kaučuka u gumene proizvode sastoji se od sledecih faza: • Mastifikacija. GUMA Guma je proizvod vulkanizacije ili sintetičkog kaučuka. najčešće su to elmenti sumopora i njihovih jedinjena . Vulkanizacija je proces medjusobnog vezivanja makro molekula kaučuka uz prisutvo srestava za vulkanizaciju. • Mešanje kaučuka sa dodacima.

5 do 3 % sumpora i tvrda od 8 do 10 % sumpora. ili na temperaturama od 130 do 150C. najčešće nerastvorljive uljima i rastvaračima. vezivno sresdtvo. Pigmeniti su obojene sitno sprašene supstance. rastvarače i razredjivače. Oko 80 % proizvedene gume upotrebljva se za proizvodnju pneumatika a ostatak u elektro industriji. a imaju pri tome i sposobnost da boje druge materijale. PRIRODNE NEORGANSKE BOJE Poznavanje robe 8 . BOJE Boje ili bojila su visoke komponente smješe koje sadrže pigment. u industriji obuće. kaolin i metalni oksid . a najmasovnije punjenje je čadj. MASTIFIKACIJA je postupak gdje se mehanički kaučuk drobi i gniječi na mašinama za grijanje radi povećanja plastičnosti i mogućnosti dobrog miješanja sa dodacima. Proces vulkanizacije se može odvijati na temperaturi okoline (20C ) tada se naziva hladnom vulkanizacijom. Punila se dodaju radi poboljšanja fizičko mehaničkih svojstava.Fakultet za mediteranske poslovne studije Uz zavisnosti količine sumpora koji se vezuje dobija se meka guma sa 1. povišenom pritisku kada se radi o toploj vulkanizaciji . a prema porijeklu na prirodne i vještačke . punila. Dijele se na neorganske i organske. sportskih rekvizita i podnih obloga PROIZVODI ZA BOJENJE I LAKIRANJE Boje i lakovi služe za spravljanje prenosa u koji u tankom sloju prekrivaju površine preko kojih se nanose. Osim čadji kao punilo za gume upotrebljva se: Kreda.

Upotreba ovih boja je još bez konkurencije u prehrambrenoj industriji. silicijuma. Sredstva za pranje prema poreklu sirovina se dijele na prirodna i sintetička. ORGANSKE PRIRODNE BOJE Dobijaju se iz biljaka školjki. ili mekušaca.Fakultet za mediteranske poslovne studije Se dobijaju iz ZEMLJINE KORE . koje olakšavaju uklanjanje nečistoća sa površine koje se peru .To su najčešće smješe površinski aktivnih materija aktivatora i punilica. barijuma. Ove boje se sastoje od glina obojenih metalnim oksidima. PRIRODNA SREDSTVA ZA PRANJE Poznavanje robe 9 . VJEŠTAČKE NEORGANSKE BOJE Nazivaju se jos i mineralnim bojama pošto se dobijaju preradom raznih materijala. insekata. industriji i kozmetici. olova titanijuma. HLOROFIL ŠAFRAN PURPUR KARMIN SREDSTVA ZA PRANJE I ČIŠĆENJE Su smješe više hemijskih jedinjenja. Ove boje sadrže primjese pa se moraju prečišćavati. cinka. najčešće od jedinjenja gvoždja. aluminijuma.

magnezijum i kalcijum karbonat. namjeni idejstvu.Sapuni su mineralne soli viših masnih kiselina. osveženje i prijatno dejstvo na čulo mirisa. Kozmetičko – parfimerijski proizvodi se dijele na : • Parfimeriske proizvode . Poznavanje robe 10 . aluminijuma. titanijuma. Detardžentima se dodaju sredstava za bijelnje mirisi i mirisne materij. Kozmetičko parfimerijski proizvodi Obuhvataju više gotovih proizvoda različitih po hemijskom sastavu konzistenciji.Fakultet za mediteranske poslovne studije Od prirodnih sredsatva za pranje najvažniji su sapuni. SINTETICKA SRESTVA ZA PRANJE –DETARDžENTI Pod detardžentima se podrazumjevaju smješe sintetički dobijenih površinskih aktvnih materija. i karboksi metal celuloza. • Dekorativnu kozmetiku . noktiju i kose . njega i uljepšavanje kože. meki i metalni. medicinski. Detardženti rastvoreni u vodi ili razblaženi organskim rastvaračima nazivaju se šamponi. toletni. i natrijum-tri –fosfat. Kao punila u kozmetici se koriste kaolin pirinčani skrob. Enzimi se dodaju detardžentima zbog njihove sposobnosti da razlažu nečistoće bjelančevinastoga porijekla na rastvorljive porijekla. Kao punioci se dodaju vodeno staklo i natrijum karbonat . Namjena im je prvenstveno održavanje lične higijene. Od aktivnih dodataka najčešće se koriste natrijum-di-fostat . Konzervansi i atioksidansi se dodaju radi zaštite i produženja trajnosti kozmetičkih preparta. aktivatora i punilica. oksidi cinka. Sapuni se dijele na: peraći sapuni. Kao sredstvo za pranje upotrebljavaju se sapuni alkalnih metala i to natrijuma i kalcijuma. • Sredstva za njegu lica tijela.

kermički proizvodi. kao dio hemijske industrije. azotna jedinjenja. hlor i hlorni kreč. neorganska malterna veziva. obuhvata procese prerade mineralnih materija u gotove proizvode. kiseline i soli. vatrostalni materijali.Fakultet za mediteranske poslovne studije • Sredstva za održavanje lične higijene. veštačka djubriva I td. PROIZVODI NEORGANSKE HEMIJSKE INDUSTRIJE Neorganska hemijska industrija. Najvažnije grupe proizvoda hemiske neorganske industrije su : Neorganske baze. staklo. Poznavanje robe 11 .

natrijum karbonat itd. Bavi se proizvodnjom osnovih neorganskih hemijskih proizvoda kao sto su sumporna kiselina. vodenika . željezo. NJOHOV ZNAČAJ I KLASIFIKACIJA Vještačka djubriva su materije koja sadrže elemente potrebne za ishranu biljaka. Oko 90% suve supstance biljaka sastoji se od 3 osnovna elmenta : Ugljenika. kalijum. amonijak. hlor. fosfor. a moraju se dodavati zbog toga sto ih u zemlji nema u dovoljnim količinam. natrijum hidroksid. VJEŠTAČKA DJUBRIVA. A od 8do 9 % otpada na azot. Izrazita tehnološka kompleksnost . sumpor.Fakultet za mediteranske poslovne studije Karakteristike ove industrije su : Hemikalije u procesu proizvodnje imaju dvojaku ulogu : Kao predmet rada i kao sredstvo za rad. kalcijum. kiseonika. magnezijum. Potrebe Poznavanje robe 12 . Sposobnost ekonomičnog iskorišćavanja sirovina . Produktivnost rada je osjetno veca nego u tradicionalnim preradjivackim industrijama.

krvno brašno. riblje brasno.i druge materije dobijene preradom prirodnih sirovina. U organska djubriva spadaju koštano brašno. Azotna djubriva su soli dobijene neutralizacijom kiselina i baza ( amonijum sulfat ) amonijum nitrat . Neorganska vještačka djubriva su uglavnom vještačke materije.Fakultet za mediteranske poslovne studije za prva 3 elementa C.O. a prema osnovnom biogenom elementu vještačka djubriva se dijele: • Azotna • Fosforna • Kalcijuma Prema rastvorljivosti djubriva se dijele: -u vodi rastvorljiva ( sva azotna kalijumova i super fosfatna ) -Rastvorljiva u organskim sirovinanam i njihovim solima ( neka fosforna djubriva i drugo ) Prema aktivnim elementima djubriva se dijele na • Prosta djubriva (samo sa jednim elementom ) • Složena djubriva ( sa dva ili više elemenata ) • PROSTA DJUBRIVA Su azotna fosforna i kalijumova djubriva. Od ostalih azotnih djubriva koriste se: Amonijum hlorid. karbamid. Osnovna podjela vještačkih djubriva se vrši prema prirodi materijala na organska i neorganska.H biljke podmiruju uglavnom iz vazduha i vode pa se ovim elmentima ne javlja nestašica. kalcijum cijanamid. i natrijum nitrat . Poznavanje robe 13 . karbanid.

kao mineralna djubriva se koriste kalijum sulfat . PROIZVODI PRERADE SILIKATA Silikati su neorganska kompleksna jedinjenja silicijuma sa kiseonikom.K.Fakultet za mediteranske poslovne studije Fosforna djubriva sadrže dovolje količine u obliku P2O5 koje biljka može da apsorbuje . magnezijumom. apatid. vodom.kalijum nitrat . natrijumom. sumporna i fosforna kiselina. SLOŽENA DJUBRIVA Složena djubriva su smeješe ili jedinjenja nastala od prostih djubriva. P. Za proizvodju fosfornih koriste se: Mineral fosforid. U tradicionalne keramičke proizvode Poznavanje robe 14 . Najviše se proizvode djubriva sa 3 hranljiva elmenta N. Najmasovniji su keramički stakleni proizvodi kao i razne vrste cimenta. riječ keramika ‘Potice od grčke riječi “KERAMOS “ što znaci glina . Keramički proizvodi Keramika su čvrsti neorganski proizvodi dobijeni dejstvom toplote na oblikovane nemetalne sisteme.aluminijum i dr. i sadrže više hranljivih elmenata istovremeno. Kalijum djubriva se proizvode manje od azotnih i fosfornih jer se koriste najviše do 60kg /ha od kalijumovih soli . kalcijumom. kosti.kalijum hlorid .

-Gradjevinsku keramiku.silicidi i slicno ) U savremene keramičke materijale se ubrajaju : • Čista oksidna keramika .zatim nitridi . Poznavanje robe 15 .berilinijuma. -Cement i druga neorganska srestva.karbidi .Fakultet za mediteranske poslovne studije spadaju silikatna i aluminijum silikatna keramika koja uključuje sledeće proizvode : -Porcelan. • Neoksidna keramika.s avremena keramika se dobija od specijalno prečišćenih prirodnih sirovina . sanitarnu keramiku .litijuma.troncijuma . -Tehničko staklo.kalcijuma. tačno odredjenog sastava ( oksida aluminijuma .titanijuma. Za razliku od tradicionalne keramike koja se dobija od prirodnih mineralnih sirovina koje se direktno crpe iz zemljine kore . • Keramika za elektroniku.boride .magnezijuma. • ugljenični materijali. • Kompozitni keramički materijali.silicijuma.cirkonijuma.urana. finu. -Porcelan za elektro tehniku . ili od čistih sinetizovanih polu proizvoda. -Vatrostalne materijale. • Nuklearna keramika .

keramički materijali poseduju niz dobrih svojstava kao sto su : Visoka temperature topljenja. spospobnost upijanja vode .Osnovne sirovine.Fakultet za mediteranske poslovne studije Dekorisanje keramike se vrši mehaničkim putem. Poznavanje robe 16 . Mala gustina Losa mehanicka svostva su: Čvrstoća na udar je mala.otpornost na toplotu. Velika mehanička čvrstoćai tvrdoća . Mali koeficijent toplotnog širenja. Krti su. Mala otpornost na istezanje i savijanje . jer raspored pora ima veliki uticaj na mehaničku i hemijsku otpornost . kompaktan i amorfan materijal koji se dobija topljenjem neorganskih materija . a samim tim i na eksplataciona svosjtva keramičkih proizvoda . Poroznost je jedna od najzančajnih svosjtava keramike. Velika otpornost na koroziju. hladjenjem I očvšćavanjem stopljene mase. a za bojenje se koriste mineralne boje . Sirovine za proizvodnju neorganskog stakla dijelimo na : . Mala žilavost. PROIZVODI OD STAKLA Staklo je čvrst .

Metode koje se primjenjuju za oblikovanje su : duvanje . .tvrdoća. CEMENT Hidraulična veziva se dijele u dvije grupe : 1) Nesinterovana hidraulična veziva.otpornost na kiseline I na alakalije .Pomoćne sirovine.Topljenje mješavine. valjanje . presovanje. .Dorada uobličenih staklenih predmeta. gustina . A u pomocne sirovine su sredstva za bijeljenje . 2) Sinterovana hidrulična veziva.koeficijent toplotnog širenja . .Fakultet za mediteranske poslovne studije . Poznavanje robe 17 .Staklo nagriza fluorovodonična kisjelina. U osnovene sirovine se ubrajaju: kavarcni pijesak. . .Osnovni pokazitelji kavaliteta su proizvodi od stakla . Proizvodi stakla se sasatoje od sledećih faza: .pritisak i zatezanje .Priprema sirovine. sredstva za zamućenje srestva za obezbojavnje i sredstva za bisternje.izvlačenje. alkalije i krečnjak.čvrstoća na udar .

Portland cement 2.Fakultet za mediteranske poslovne studije Nesinterovana se dobijaju pečenjem ispod tačke siterovanja. Klinkera. Sinterovana hidraulična veziva dobijaju se pečenjem do tačke siterovanja i obuhvataju Portland cement I druge cemente koje prema konstituciji možemo smatrati pod vrstama Portland cementa. U ovu grupu spadaju hidraulični kreč i hidrulični roman kreč. PORTLAND CEMENT Je hidrulično vezivo koje se dobija pečenjeme prirodne ili vještačke smejse krečnajaka i gline do temperature sinterovanja. Osvona sirovina za dobijanje Portland je laporac koji predstavlja homogenu masu krečnjaka i gline. Pečenje mješavine do temperature sinterovanja. a siterovanje je slozen fizičko hemijski proces povećanja gustine i mehaničke čvrstoće oblikovanog keramičkog tijela koji se odvija u toku toplotne obarde procesom pečenja . i to jedan dio gline krečnjaka. Na tržištu se javlja se sledece vrste Portland cementa VRSTE CEMENTA PREMA SASTAVU 1. Mlevenje klinkera i pakovanje . Portal cement se dobija na sledeci nacin Priprema sirovine .Portland cement sa dodatkom zgure Poznavanje robe OZNAKE : PCK PC nz K 18 .

oznaka za pucolanski cement.K.cementa .350.Portland cement sa dodatkom pucolna 4.Oznaka za klasu .450.kvalitet .koja se obilježava brojevima 250.Portland cement sa dodatkom zgure i pucolana 5. metalurski cemet 6 Pucolanski cement 7 Bijeli Portland cement 8 aluminatni cement PC –oznaka za Portland cement . M –oznaka za metalursju cement i P. -N – sadrzaj troška u % -Z – oznaka za trosku . -M.550. PC MP K PC nz pm k M nz p Pmp K BPC k X AC650 Poznavanje robe 19 .sadrzaj pucolana u %. P – oznaka za pucolan .Fakultet za mediteranske poslovne studije 3.

Fakultet za mediteranske poslovne studije Poznavanje robe 20 .