MÁY ĐIỆN MỘT CHIỀU

II. Cấu tạo
I. Khái quát
III. Nguyên lý hoạt động
IV. Quan hệ điện từ trong máy điện DC
VI. Máy phát DC
VII. Động cơ DC
I. Khái quát
- Maùy ñieän moät chieàu laø thieát bò ñieän duøng ñeå bieán ñoåi cô naêng thaønh
ñieän naêng moät chieàu hoaëc ngöôïc laïi.
- Ñoäng cô moät chieàu (DC motor) coù moment khôûi ñoäng lôùn, deã ñieàu chænh
toác ñoä, ñieàu chænh lieân tuïc trong phaïm vi roäng
- Maùy phaùt ñieän moät chieàu (DC generator) laø maùy phaùt kích töø cho maùy
phaùt ñieän ñoàng boä
- Nhöôïc ñieåm: coå goùp ñieän laøm cho caáu taïo phöùc taïp, giaù thaønh ñaét, laøm
vieäc keùm tin caäy, nguy hieåm trong moâi tröôøng deã chaùy.
II. Cấu tạo
Cöïc töø phuï
Cöïc töø chính
Hình a ) Stator
Maùy ñieän moät chieàu goàm 2 phaàn : phaàn caûm vaø phaàn öùng.
II. Cấu tạo
- Phaàn caûm goàm: cöïc töø chính , cöïc töø phuï , voû maùy (goâng töø), naép
maùy, cô caáu choåi than
+ Cöïc töø chính: laøm baèng nam chaâm ñieän (maùy coù coâng suaát lôùn) vaø laøm baèng nam chaâm
vónh (maùy coù coâng suaát nhoû). Cöïc töø chính taïo neân töø tröôøng chính trong maùy, cöïc töø gaén
leân voû maùy baèng bu loâng hoaëc ñinh vít , cuoän daây kích töø ñaët treân caùc cöïc töø naøy ñöôïc
noái tieáp vôùi nhau.
+ Cöïc töø phuï: ñaët xen keõ giöõa caùc cöïc töø chính, maéc noái tieáp vôùi daây quaán phaàn öùng ñeå
haïn cheá tia löûa ñieän vaø caûi thieän ñoåi chieàu.
+ Goâng töø ( voû maùy ): duøng ñeå gaén caùc cöïc töø, laøm maïch töø noái lieàn caùc cöïc töø, do vaäy
voû maùy ñöôïc daãn töø.
+ Cô caáu choåi than : choåi than ñaët trong hoäp choåi than, giaù choåi than. Deã bò hao moøn, thay theá khi
baûo trì ñònh kyø.
II. Cấu tạo
- Phaàn caûm goàm: cöïc töø chính , cöïc töø phuï , voû maùy (goâng töø), naép
maùy, cô caáu choåi than
Cöïc töø phuï
Cöïc töø
chính
Hình a )
Stator
- Phaàn öùng goàm: truïc, loõi theùp, daây quaán phaàn öùng, coå goùp.
Coå goùp ñieän
Choåi than
Caùc laù theùp KTÑ
Caùc raõnh ñeå ñaët daây
quaán
Hình b ) phaàn öùng
Truïc
Coå goùp (vaønh ñoåi chieàu): coå goùp goàm caùc phieán goùp laøm baèng ñoàng, giöõa caùc phieán goùp caùch ñieän vôùi
nhau bôûi mica vaø coå goùp cuõng ñöôïc caùch ñieän vôùi truïc rotor baèng oáng phíp . Trong maùy ñieän moät chieàu
boä phaän choåi than vaø coå goùp deã hö hoûng nhaát
II. Cấu tạo
III. Nguyeân lyù hoaït ñoäng
Taûi
N
S
v
B
E
E
a
b
c
d
Maùy phaùt ñieän moät chieàu
e = B. l. v.sino ; chieàu theo quy taéc baøn tay phaûi
III. Nguyeân lyù hoaït ñoäng
Maùy phaùt ñieän moät chieàu
Khi khung quay vôùi toác ñoä khoâng ñoåi, hai thanh daãn ab, cd laàn löôït naèm döôùi 2 cöïc töø
khaùc teân (töø tröôøng cuûa hai cöïc nam chaâm khoâng ñoåi), khung quay seõ caûm öùng neân moät söùc
ñieän ñoäng xoay chieàu :
e = B. l. v.sino
0
e
t
Daïng soùng ñaäp maïch
Sññ treân thanh daãn
Sññ treân hai ñaàu choåi than
0
e
t
nhieàu khung daây ñaët leäch nhau moät goùc o trong khoâng gian ñeå giaûm bôùt söï ñaäp maïch ôû coå goùp,
choåi than vaø quaán taêng soá voøng daây ñeå taêng cöôøng söùc ñieän ñoäng
III. Nguyeân lyù hoaït ñoäng
E
N
S
v
B
I
I
a
b
c
d
Ñoäng cô ñieän moät chieàu
I
F
F
F = B. l. I ; chieàu theo quy taéc baøn tay traùi
ñoäng cô quay
MAÙY ĐIỆN MỘT CHIỀU
Caùc ñaïi löôïng ñònh möùc
- Coâng suaát ñònh möùc: laø coâng suaát ñaàu ra cuûa maùy ñieän khi taûi ñònh möùc
+ Coâng suaát ñònh möùc cuûa ñoäng cô ñieän DC laø coâng suaát cô ñaàu truïc keùo taûi ñònh möùc (W,
KW, HP)
+ Coâng suaát ñònh möùc cuûa maùy phaùt ñieän DC laø coâng suaát ñieän phaùt ra caáp cho taûi ñònh
möùc (W, KW, MW)
- Ñieän aùp ñònh möùc: laø ñieän aùp ôû hai ñaàu cöïc cuûa maùy ñieän DC khi coù taûi ñm
- Doøng ñieän ñònh möùc: laø doøng ñieän caáp vaøo (ñoäng cô) hoaëc doøng ñieän phaùt ra keùo taûi ñònh
möùc.
- Doøng ñieän kích töø: laø doøng ñieän treân cuoän daây kích töø.
- Doøng ñieän phaàn öùng: laø doøng ñieän ñi qua phaàn öùng.
MAÙY ĐIỆN MỘT CHIỀU
IV. Quan heä ñieän töø trong maùy ñieän DC
1. Söùc ñieän ñoäng phaàn öùng E
ö

E
ö
= C
E
. u . n
C
E
=
a 60
pN
: heä soá keát caáu
p: soá ñoâi cöïc; N : toång soá thanh daãn ; a : soá ñoâi maïch nhaùnh
u : töø thoâng ôû cuoän daây kích töø
n : toác ñoä cuûa maùy ñieän
2. Moment ñieän töø M
ñt

M
ñt
= C
M
. u . I
ö

C
M
=
a 2
pN
t
: heä soá keát caáu (moment)
I
ö
: doøng ñieän phaàn öùng
3. Coâng suaát ñieän töø P
ñt

e = . M P
đt đt
60
n 2
. I . .
a 2
pN
u
t
u
t
=
u
I . n . .
a 60
pN
u =
= E
ư
. I
ư

+Moment ñieän töø cuûa maùy ñieän moät chieàu ñöôïc taïo neân do söï taùc ñoäng töông hoã giöõa
töø tröôøng phaàn caûm vaø töø tröôøng doøng ñieän trong thanh daãn phaàn öùng. Momen naøy taùc
duïng leân phaàn öùng.
MAÙY ĐIỆN MỘT CHIỀU
IV. Quan heä ñieän töø trong maùy ñieän DC
4. Caùc loaïi toån hao
+ Toån hao saét : AP
Fe
– Xuaát hieän khi coù töø tröôøng bieán thieân, ñoä lôùn cuûa toån hao saét phuï
thuoäc nhieàu yeáu toá : tình traïng maïch töø, chaát löôïng loõi theùp, hình daùng loõi theùp.
+ Toån hao cô : AP

– Chuû yeáu do löïc ma saùt gaây neân.
AP
o
= AP
Fe
+ AP

Toån hao khoâng taûi
+ Toån hao ñoàng : AP
Cu
– Do hieän töôïng Junle – Lenxô . Phaùt noùng treân daây quaán kích töø, daây
quaán phaàn öùng, ñieän trôû tieáp xuùc giöõa choåi than vôùi coå goùp.
AP
Cu
= AP
Cu kt
+ AP
Cu ö
= AP
kt
+ AP
Cu ö
AP = AP
kt
+ AP
Cu ö
+ AP

+ AP
Fe

MAÙY ĐIỆN MỘT CHIỀU
V. Maùy phaùt ñieän moät chieàu
1. Caùc loaïi kích töø
U
kt
Taûi
I
ö

U
I
kt
= I
Kích töø ñoäc laäp
Kích töø chung
Kích töø noái tieáp Kích töø song song
Kích töø hoãn hôïp
E
ö

Taûi U
I
ö

I
kt

I
E
ö

Taûi U
I
ö

I
kt

I
E
ö

Taûi U
I
ö

I
ktnt

I
I
kt//

E
ö

MAÙY ĐIỆN MỘT CHIỀU
V. Maùy phaùt ñieän moät chieàu
2. Sô ñoà töông ñöông vaø phöông trình caân baèng söùc ñieän ñoäng phaàn öùng
Cuoän daây kích töø töông ñöông ñieän trôû R
kt

Toån hao phaàn öùng töông ñöông ñieän trôû R
ö

E
ö
= U + R
ö
.I
ö
: Söùc ñieän ñoäng phaàn öùng
I
ö

U
E
ö

R
ö

U

= R
ö
.I
ö
: Ñieän aùp rôi treân phaàn öùng
E
ö
vaø I
ö
cuøng chieàu
Ví duï: Maùy phaùt moät chieàu kích töø song song
I
ö

U
E
ö

R
ö

R
kt

I
kt

I
E
ö
= U + R
ö
.I
ö

U

= R
ö
.I
ö

U
kt
= U = R
kt
.I
kt

I
ö
= I + I
kt

MAÙY ĐIỆN MỘT CHIỀU
V. Maùy phaùt ñieän moät chieàu
3. Giaûn ñoà naêng löôïng cuûa maùy phaùt ñieän moät chieàu
Toån hao ñoàng treân cuoän daây kích töø A P
kt
= R
kt
. I
2
kt
= U
kt
.I
kt
Toån hao ñoàng treân phaàn öùng A P
Cu ö
= R
ö
. I
2
ö
Toån hao saét : AP
Fe
Toån hao cô : AP

Toån hao saét,cô : AP
Fe, cô
Kích töø ñoäc laäp
P
1
(cô)

P
ñt
P
2
(ñieän)
P
ñm
A P
kt
A P
Fe, cô
A P
Cu ö
U
o
(E
ư
)

U(U
ñm)
Kích töø chung
P
1
(cô)

P
ñt
P
2
(ñieän)
P
ñm
A P
kt
A P
Cu ö
U
o
U(U
ñm)
A P
Fe, cô
MAÙY ĐIỆN MỘT CHIỀU
V. Maùy phaùt ñieän moät chieàu
3. Giaûn ñoà naêng löôïng cuûa maùy phaùt ñieän moät chieàu
P
2
= U.I P
ñm
= U
ñm
.I
ñm

P
1
= P
2
+ AP
AP = AP
kt
+ AP
Cu ö
+ AP
Fe cô
1
2
P
P
= q
P
2
= U.I
q
=
q
=
I . U P
P
2
1
|
|
.
|

\
|
q
=
q
=
đm đm đm
1
I . U P
P
Moment cơ cấp vào cho máy phát:
Moment điện từ của máy phát:
60
n 2
P P
M
1 1
1
t
=
e
=
60
n 2
P P
M
đt đt
đt
t
=
e
=
u
=
. C
E
n
E
MAÙY ĐIỆN MỘT CHIỀU
V. Maùy phaùt ñieän moät chieàu
4. Đặc tính cơ bản của máy phát điện một chiều
+ Ñaëc tính khoâng taûi: U
0
= f (I
kt
) = E
ư
; I = 0 ; n = const.
U
o

U
o
= f(I
t
)
0 I
kt
Ñöôøng cong töø hoùa cuûa MP moät chieàu

U
o

U
o
= f(I
t
)
0
I
kt

U
od

+ Ñaëc tính ngaén maïch: I
n
= f ( I
kt
) khi U = 0 , n = const.
I
n

I
kt

I
ñm

I
tn
O
MAÙY ĐIỆN MỘT CHIỀU
V. Maùy phaùt ñieän moät chieàu
4. Đặc tính cơ bản của máy phát điện một chiều
+ Ñaëc tính ngoaøi ( ñaëc tính taûi ) : U = f ( I ) I
kt
= const ; n = const
U
AU
U = f(I)
U
o

U
ñm

I
ñm
I
U
o

U
ñm

I
o

I
ñm

I
n

I
Kích từ chung
Kích từ ñoäc laäp
U
100 .
U
U U
% U
đm
đm o
÷
= A
+ Ñaëc tính ñieàu chænh: I
kt
= f( I) khi U= const , n = const
I
kt
= f(I)
0
I I
ñm

I
ktñm

I
kt0

I
kt

MAÙY ĐIỆN MỘT CHIỀU
VI. Ñoäng cô ñieän moät chieàu
1. Caùc loaïi kích töø
Kích töø ñoäc laäp
Kích töø chung
Kích töø noái tieáp Kích töø song song
Kích töø hoãn hôïp
U
I
ö

I
kt

I
E
ö

U
I
ö

I
kt

I
E
ö

U
I
ö

I
ktnt

I
I
kt//

E
ö

U
kt

I
ö

U
I
kt
= I
E
ö

MAÙY ĐIỆN MỘT CHIỀU
VI. Ñoäng cô ñieän moät chieàu
2. Sô ñoà töông ñöông vaø phöông trình caân baèng söùc ñieän ñoäng phaàn öùng
Cuoän daây kích töø töông ñöông ñieän trôû R
kt

Toån hao phaàn öùng töông ñöông ñieän trôû R
ö

E
ö
= U - R
ö
.I
ö
: Söùc ñieän ñoäng phaàn öùng
I
ö

U
E
ö

R
ö

U

= R
ö
.I
ö
: Ñieän aùp rôi treân phaàn öùng
E
ö
vaø I
ö
ngöôïc chieàu, E
ö
goïi laø söùc phaûn ñieän

Ví duï: Ñoäng cô moät chieàu kích töø song song
I
ö

U
E
ö

R
ö

R
kt

I
kt

I
E
ö
= U - R
ö
.I
ö

U

= R
ö
.I
ö

U
kt
= U = R
kt
.I
kt

I = I
ö
+ I
kt
I
ö
= I - I
kt
MAÙY ĐIỆN MỘT CHIỀU
VI. Ñoäng cô ñieän moät chieàu
3. Giaûn ñoà naêng löôïng cuûa ñoäng cô ñieän moät chieàu
Toån hao ñoàng treân cuoän daây kích töø A P
kt
= R
kt
. I
2
kt
= U
kt
.I
kt
Toån hao ñoàng treân phaàn öùng A P
Cu ö
= R
ö
. I
2
ö
Toån hao saét : AP
Fe
Toån hao cô : AP

Toån hao saét,cô : AP
Fe, cô
P
1
(ñieän)

P
ñt
P
2
(cô)
P
ñm
A P
kt
A P
Fe cô
A P
Cu ö
MAÙY ĐIỆN MỘT CHIỀU
VI. Động cơ ñieän moät chieàu
3. Giaûn ñoà naêng löôïng cuûa ñoäng cô ñieän moät chieàu
P
1
= U.I
P
1
= P
2
+ AP
AP = AP
kt
+ AP
Cu ö
+ AP
Fe cô
1
2
P
P
= q
P
1
= U.I
q = q = . I . U . P P
1 2
Moment cơ cấp cho tải của động cơ:
Moment điện từ của động cơ điện:
60
n 2
P P
M
2 2
2
t
=
e
=
60
n 2
P P
M
đt đt
đt
t
=
e
=
u
=
. C
E
n
E
q = q = . I . U . P P
đm đm 1 đm
MAÙY ĐIỆN MỘT CHIỀU
VI. Động cơ ñieän moät chieàu
4. Mở maùy ñoäng cô ñieän moät chieàu
a. Môû maùy tröïc tieáp
Dòng điện mở máy I
mm
: dòng điện cấp vào động cơ quá trình mở máy (n=0)
I
ö

U
E
ö

R
ö

Ví duï: Ñoäng cô moät chieàu kích töø song song
I
ö

U
E
ö

R
ö

R
kt

I
kt

I
E
ö
= U - R
ö
.I
ö

I
mm
= I
ömm
+ I
kt
≈ I
ömm
u
R
U
= I
ưmm

(n = 0) E
ư
= 0
( )
đm
I 6 4 ÷ =
u
R
U
= I
ưmm

MAÙY ĐIỆN MỘT CHIỀU
VI. Động cơ ñieän moät chieàu
4. Mở maùy ñoäng cô ñieän moät chieàu
b. Môû maùy giaùn tieáp
Giảm dòng điện mở máy bằng cách gắn điện trở phụ nối tiếp với phần ứng
p u
R R
U
+
= I’
ưmm

I
ö

U
E
ö

R
ö

R
p

I
t
I
ñm

I
mm

I’
mm

t
1
t
2
t
3
0
n
n’
I
ö

U
E
ö

R
ö

R
p3
R
p2
R
p1

1 2 3 4
I
mm
(t)
I’
mm
(t)
MAÙY ĐIỆN MỘT CHIỀU
VI. Động cơ ñieän moät chieàu
5. Ñaûo chieàu quay ñoäng cô moät chieàu :
Ñaûo chieàu doøng ñieän kích töø hoaëc ñaûo chieàu cực tính nguồn ñieän ñöa vaøo phaàn öùng.
6. Ñieàu chænh toác ñoä ñoäng cô moät chieàu :
|
÷
=
E
ö ö
C
R I U
n
+ Ñieàu chỉnh từ thoâng u:
+ Ñieàu chænh ñieän aùp ñaët vaøo phaàn öùng
+ Ñieàu chænh R
ö
C
kt

R
kt

|
~
1
n
U n ~
R
ö
taêng, (U – I
ö
R
ö
) giaûm, n giaûm

(chæ coù theå taêng trong phaïm vi ñieän aùp cho pheùp)

(chæ coù theå taêng trong khoaûng töø 0 ñeán u
ñm
)
MAÙY ĐIỆN MỘT CHIỀU
VI. Động cơ ñieän moät chieàu
7. Thaéng ñoäng cô moät chieàu :
- Thaéng taùi sinh: toác ñoä cuûa ñoäng cô keùo roâto lôùn hôn toác ñoä quay cuûa töø tröôøng.
- Thaéng ngöôïc: ñoäng cô ñang quay theo chieàu thuaän, ñoåi chieàu doøng kích töø hoaëc ñoåi hai ñaàu
phaàn öùng , toác ñoä roâto giaûm veà khoâng tröôùc khi ñoåi chieàu ngöôïc laïi. Ngay khi toác
ñoä roâto veà 0, ngaét nguoàn ñieän ra khoûi maïch.
- Thaéng ñoäng naêng: ñoäng cô ñang quay, giöõ nguoàn ñieän caáp vaøo cuoän daây kích töø, ngaét nguoàn
ñieän caáp vaøo phaàn öùng, noái taét hai ñaàu phaàn öùng qua ñieän trôû. Ñoäng cô moät chieàu
ñöôïc thaéng ñoäng naêng, sau ñoù (1-2s) ngaét nguoàn ñieän ra khoûi cuoän daây kích töø.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful