You are on page 1of 169

Contact: Tel/fax: + 355 4 2245078; Mob. + 355(0)692469393; (0)682039297; E-mail: info@zgjedhje.al; koalicioni2013@gmail.com; Website: www.zgjedhje.

al ;

ZGJEDHJET PR KUVENDIN E SHQIPRIS 23 QERSHOR 2013

[S HQ

IP TA

RAPORT PRFUNDIMTAR I VZHGIMIT

RJ
Tiran, m 27 Shtator 2013

A. C

OM ]

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Mbshtetur financiarisht nga: Assist Impact / USAID OSFA SOROS

Fondacioni Kombtar pr Demokraci SHBA (NED-USA)

Ambasada Norvegjeze n Prishtin (Kosov)

[S HQ
2

Mendimet dhe opinionet e shprehura n kt raport jan t KVV-s dhe nuk pasqyrojn domosdoshmrisht edhe ato t donatorit!

IP TA

RJ
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

A. C

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

PRMBAJTJA

I. Hyrje II. Vlersimi III. Kuadri ligjor

A. C

3.1 Kuadri ligjor pr zhvillimin e zgjedhjeve

IP TA
IV. Gjetje
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

3.2.2 Mangsi n prmbajtje / vet dispozita 3.2.2.1 Kompetencat ligjore pr auditt e financave t partive 3.2.2.2 Dekretimi i Zgjedhjeve t Pjesshme Vendore nga Presidenti i Republiks 3.2.2.3 Ndryshimi i vendndodhjes s qendrave t votimit 3.2.2.4 Precedenti kushtetues dhe e drejta e ankimimit mbi proceset zgjedhore 3.2.3 Mangsi mbi prcaktim evaziv t dispozits 3.2.3.1 Terminologjia e prdorur n hartimin e Kodit Zgjedhor 3.2.4 Mangsi t evidentuara nga praktika 3.2.4.1 Paqartsia n natyrn e Kodit Zgjedhor 3.2.4.2 Kandidimi si deputet dhe dorheqja e zyrtarve t lart 3.2.4.3 Manuali i Komisionit t Qendrs s Votimit

RJ

3.2 Mangsi t vrejtura 3.2.1 Mangsi t lindura nga pakujdesia pas reforms zgjedhore 3.2.1.1 Kuotat gjinore 3.2.1.2 Staturat e Kryetarit dhe t Zvends Kryetarit t KQZ-s 3.2.1.3 Zv/Kryetari i Komisionit t Qendrs s Votimit 3.2.1.4 Prgatitja e SEV-it dhe SEN-it

[S HQ

4.1 Metodologjia e vzhgimit 4.1.1 Vzhguesit e Koalicionit t Vzhguesve Vendor 4.1.2 Format pr mbledhjen e t dhnave dhe raportimi 4.1.3 Trajnimi i vzhguesve 4.1.4 Vzhgimi i Komisionit Qndror t Zgjedhjeve dhe i Kolegjit Zgjedhor 4.1.5 Vzhgimi i Komisioneve Zonale t Administrimit Zgjedhor 4.1.6 Vzhgimi i Dits s Votimit 4.1.6.1 Vzhgimi me baz statistikore 4.1.6.2 Vzhgimi i lvizshm 4.1.7. Vzhgimi i procesit t numrimit t votave

OM ]
Faqe 7 9 11 11 12 12 13 13 14 15 16 16 17 18 20 24 24 25 25 25 26 32 32 32 32 33 33 34 34 35 36 36 3

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

IP TA

4.2. Administrimit dhe zhvillimi i procesit zgjedhor para dits s zgjedhjeve 4.2.1 shtje t administrimit t zgjedhjeve 4.2.1.1 Ndryshimet gramatikore n Kodin Zgjedhor 4.2.1.2 Konstituimi i Komisionit Qendror t Zgjedhjeve 4.2.1.3 Mosmiratimi i Rregullores s Komisionit Qndror t Zgjedhjeve 4.2.1.4 Shkelje proeduriale 4.2.1.5 Vendimmarrja e KQZ-s pr aktet n zbatim t Kodit Zgjedhor 4.2.1.6 Shtyrje pa arsye objektive t pikave t parashikuara pr rendin e dits 4.2.1.7 Cnimi i ceremonialitetit t mbledhjeve prej Komisionerve t KQZ-s 4.2.1.8 Marrdhnia e trups s komisionerve me administratn e KQZ 4.2.1.9 Sjellja e administrats s KQZ-s gjat jets institucionale 4.2.1.10 Cnimi i ceremonialitetit gjat mbledhjeve t trups s KQZ-s 4.2.1.11 Mosrespektimi i afateve n vendimmarrjen e trups s KQZ-s 4.2.1.12 Mosndarja e Zonave t Administrimit Zgjedhor prej KQZ-s 4.2.1.13 Moscaktimi i numrit t mandateve pr do zon zgjedhore prej KQZ-s 4.2.1.14 Mosrealizimi i teknologjive t reja informative SEV dhe SEN 4.2.1.15 Ngri i krijuar n Komisionin Qendror t Zgjedhjeve 4.2.1.16 Hartimi dhe saktsimi i listave t zgejdhsve 4.2.1.17 Ngritja dhe funksionimi i Komisioneve Zonale t Administrimit Zgjedhor 4.2.1.18 Ngritja e Komisioneve t Qendrave t Votimit 4.2.1.19 Ndryshimi i vendndodhjes s qendrs s votimit me Propozim t policis 4.2.1.20 Administrimi dhe rregullimi i fushats elektorale prej KQZ-s 4.2.1.21 Rregullimi prej KQZ-s i pasqyrimit t fushats zgjedhore n mediat audiovizuale 4.2.1.22 Prdorimi i administrats shtetrore 4.2.1.23 Prdorimi i fmijve dhe incidentet gjat fushats zgjedhore 4.2.1.24 Gjuha e prdorur dhe premtimet n fushatn zgjedhore 4.2.1.25 Prdorimi i SMS-ve si pjes e fushats zgjedhore t subjekteve garuese 4.2.1.26 Transparenca e financimit t partive politike 4.2.1.27 Vendimet e dhna nga Kolegji Zgjedhor

A. C

RJ

[S HQ

4.2.2 Media dhe fushata zgjedhore 4.2.3 Pjesmarrja e grave 4.2.4 Minoritetet 4.2.5 Vzhguesit 4.2.5 Ankimet n Kolegjin Zgjedhor para dits s zgjedhjeve

4.3 Gjetje gjat procesit t votimit dhe numrimit 4.3.1 Dita e Votimit 4.3.1.1 Procesi i hapjes 4.3.1.1.1 Hapja e qendrave t votimit 4.3.1.1.2 Ecuria e prgatitjes s qendrave t votimit sipas kritereve t parashikuara

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]
36 37 37 38 39 40 41 43 44 45 46 46 47 47 48 49 49 51 53 56 57 57 60 63 64 65 66 67 68 69 70 73 75 76 79 79 79 79 80

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

A. C

4.3.1.3 Mbyllja e qendrave t votimit 4.3.1.3.1 Respektimi i procedurave t mbylljes s qendrave t votimit 4.3.1.3.2 Persona q ndodheshin n qendrat e votimit gjat procedurave t Mbylljes 4.3.1.3.3 Respektimi i procedurave t administrimit dhe nisjes pr n KZAZ t materialeve zgjedhore 4.3.2 Procesi i numrimit t votave 4.3.2.1 Respektimi i procedurave t marrjes n dorzim dhe verifikimit t materialeve zgjedhore nga KZAZ-t 4.3.2.1.1 Situata e prgjithshme gjat marrjes n dorzim t materialeve zgjedhore 4.3.2.1.2 Verifikimi i materialeve zgjedhore

IP TA

4.3.2.2 Numrimi i votave 4.3.2.2.1 Procedurat e verifikimit t materialeve zgjedhore nga grupet e numrimit t votave 4.3.2.2.2 Respektimi i procedurave t numrimit nga grupet e numrimit t votave dhe komisionet zonale t administrimit zgjedhor 4.3.2.2.3 Funksionimi i tekniks mbshtetse gjat numrimit t votave 4.3.2.3 Mbyllja e procesit t numrimit t votave

RJ

4.3.3 Pengesat ndaj vzhguesve t KVV

4.4 Administrimi nga KQZ dhe KZAZ-t gjat Dits s Votimit 4.4.1 Administrimi nga KQZ-ja 4.4.2 Administrimi i procesit nga KZAZ-t

[S HQ

4.5 Procesi i ankimimit n KQZ dhe n Kolegjin Zgjedhor t Apelit 4.5.1 Ecuria e ankimimeve 4.5.1.1 Ankimimi pr rezultatin e Qarkut Kuks 4.5.1.2 Ankimimi pr rezultatin e Qarkut Fier 4.5.1.3 Ankimimi pr rezultatin e Qarkut Lezh 4.5.1.4 Ankimimi pr rezultatin e Qarkut Shkodr 4.5.1.5 Ankimime t tjera 4.5.2 Vlersimi mbi procesin ankimor n KQZ dhe n Kolegjin Zgjedhor 4.5.2.1 Kompetenca e KQZ-s pr t shqyrtuar administrativisht ankimet kundr vendimeve t miratimit t tabelave prmbledhse pr rezultatet e zonave zgjedhore.

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]
82 83 85 86 88 90 90 90 91 92 92 93 94 94 94 95 95 96 97 97 98 99 99 99 104 105 107 108 109 109 5

4.3.1.2 Procesi i votimit 4.3.1.2.1 Persona q ndodheshin n qendrat e votimi gjat Dits s Zgjedhjeve 4.3.1.2.2 Situata e prgjithshme brenda qendrave t votimit 4.3.1.2.3 Situata e prgjithshme jasht qendrave t votimit 4.3.1.2.4 Respektimi i procedurave t votimit 4.3.1.2.5 Parregullsi t vrejtura gjat procesit t votimit

82

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

V. Konkluzione

VI. Rekomandime

RJ

A. C

5.1. Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (Komisionert dhe Administrata) 5.2. Ministria e Brendshme (Drejtoria e Prgjithshme e Gjendjes Civile) 5.3. Njsit e Qeverisjes Vendore (Kryetart dhe Administrata) 5.4. Subjektet Zgjedhore 5.5. Presidenti i Republiks 5.6. Prokuroria e Prgjithshme 5.7. Mediat 5.8. Kolegji Zgjedhor 5.9. Kuvendi i Shqipris

VII. Aksioni i Koalicionit t Vzhguesve Vendor VIII. Fjalorth

SHTOJC

I. Paraqitje grafike e procesit t votimit dhe numrimit t votave II. Tabelat e akreditimeve pr organizmat vendase dhe t huaja q vzhguan procesin e zgjedhjeve

IP TA

III. Tabela e kandidatve t partive politike q konkurruan n zgjedhjet e 23 qershorit pr do qark sipas gjinis 168

[S HQ

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]
117 117 119 121 121 122 122 122 123 123 125 128 129 131 165

4.5.2.2 Ankimet ndaj vendimeve t KQZ-s pr kalimin n shqyrtim t krkesave ankimore. 110 4.5.2.3 Provat gjat procesit ankimor. 111 4.5.2.4 Detyrimi pr t mos dal nga objekti i ankimit. 113 4.5.2.5 E drejta e Kolegjit pr t kryer rinumrimin e votave. 114 4.5.2.6 Kompetenca n shprndarjen e mandateve. 114 4.5.2.7 Prmbajtja e objektit t padive t paraqitura 116

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

I. HYRJE Shqipria hyri n Zgjedhjet pr Kuvendin e Shqipris t 23 Qershorit 2013 me nj kuadr ligjor t prmirsuar ndjeshm n reformn elektorale t Korrikut 2012, reform gjat s cils Kodi Zgjedhor u amendua n 99 nene nga 186 nene q ka ai, pra n m shum se gjysmn e dispozitave. Ndr ndryshimet m t rndsishme ishte mekanizmi i procesit t prgatitjes dhe saktsimit t listave t zgjedhsve, procesi i zgjedhjes s kryetarit t KQZ-s, procesi i zbatimit t projekteve pilot t teknologjive t reja, e drejta e investimit t KQZ-s nprmjet pakics s vendimit, afate t prera pr miratimin e rregullores s brendshme, etj.

Megjithat kuadri ligjor sht mse i mjaftueshm pr plotsimin e standardeve t krkuara si dhe pr zgjidhjen dhe adresimin e nj sr shqetsimesh prgjat procesit. Zgjedhjet Parlamentare u mbajtn n nj klim politike t polarizuar, e cila ka ekzistuar q pas rezultatit t kontestuar t Bashkis s Tirans, dhe ka vazhduar m pas me shqetsimin permanent t opozits pr dominimin e t gjitha institucioneve t pavarura nga mazhoranca. Ky polarizim pati nj rritje t ndjeshme menjher pas kalimit t Lvizjes Socialiste pr Integrim n krahun opozitar, n muajin Prill. Ky moment thelloi akoma m shum mosbesimin midis kampeve politike dhe sidomos midis dy partive t mdha PD e PS, ka u shoqrua me kryerje t veprimeve t njanshme pa u konsumuar m par n bisedime politike pr situatn e re t krijuar, duke sjell pr rrjedhoj bllokimin e funksionimit normal t Komisionit Qndror t Zgjedhjeve. Klima n dukje mjaft optimiste pr t ardhmen e fushats zgjedhore, duke patur parasysh diskutimet n distanc t elementve programor q prbnin platformat elektorale t dy partive kryesore, pas ktij momenti u prmbys. Srish, kryefjala e axhendave politike t liderve dhe ekipeve drejtuese t dy partive kryesore, u b konflikti politik duke akuzuar njri-tjetrin pr prishje t qllimshme t procesit zgjedhor. Kjo klim e mbizotruar nga konfliktualiteti i lart politik la mnjan shtje serioze q duhet t adresoheshin nga institucionet prkatse dhe aktort politik si listat e zgjedhsve, zbatimi i teknologjive t reja, etj, madje duke ndikuar jo pak edhe n funksionimin normal t institucioneve lokale dhe qndrore nj pjes e mir e t cilave nisn angazhimin gati t plot n fushat. Ngri i krijuar n Komisionin Qendror t Zgjedhjeve nuk gjeti zgjidhje deri n momentin e shpalljes s rezultatit, duke br q miratimi i mandateve t kryhej nga Kolegji Zgjedhor, n kundrshtim me ligjin zgjedhor. Fushata elektorale u zhvillua kryesisht nga lidert e partive dhe sht sjell prgjithsisht rreth tyre, veanrisht pr dy partit kryesore. Tonet n distanc midis dy liderve kryesor shpesh jan ngritur duke u prvijuar n sulme t ulta personale dhe aspak dobiprurse pr publikun dhe qytetarin e thjesht. N kt komunikim t acaruar, nuk munguan incidente, deri n krcnime dhe sulme fizike ndaj kandidatve.
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

[S HQ

IP TA

RJ

A. C

Nga ana tjetr gjat ecuris s procesit jan vrejtur edhe nj sr mangsish n kuadrin ligjor, t cilat jan br publike nga Koalicioni n raportet dhe deklaratat e publikuara prej tij, q nga momenti i hyrjes n fuqi t amendimeve t Kodit Zgjedhor e deri n shpalljen e rezultateve finale nga ky institucion.

OM ]
7

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Gjetjet dhe rekomandimet pr prmirsimin n vazhdimsi t procesit KVV i ka br publike nprmjet tre raporteve t ndrmjetm para dits s zgjedhjeve, nj tjetr t nesrmen e dits s zgjedhjeve, si edhe nprmjet 12 deklarata pr shtyp dhe tri letrave t hapura 1, pa prmendur nj sr intervistash apo emisionesh televizive ku prfaqsues t KVV-s jan ftuar pr t br publik qndrimin e tyre.

[S HQ
1

Qndrimet publike t Koalicionit mund ti gjeni n shqip dhe n anglisht tek: www.zgjedhje.al Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

U akredituan 132 vzhgues afatgjat dhe 1502 vzhgues afatshkurtr si dhe u adoptua nj metodologji t re e cila kombinonte dy nga praktikat m t mira ndrkombtare e vendore: vzhgimin me grupe lvizs dhe vzhgimin me vzhgues fiks n qendra votimi t przgjedhura n mnyr rastsore, ka mundsoi prgjithsueshmrin e gjetjeve prsa i prket pjess s dits s votimit n nivel kombtar.

RJ

Koalicioni i Vzhguesve Vendor (KVV), si nj aleanc organizatash jo-qeveritare dhe jo-politike thelbi i aktivitetit t t cilave sht zhvillimi i demokracis n Shqipri, veanrisht vzhgimi i proceseve elektorale, vzhgoi gati t gjitha aspektet e prgatitjes dhe zhvillimit t zgjedhjeve. N kt aksion KVV u drejtua nga tri organizata: Shoqata pr Kultur Demokratike, Shoqata KRIIK Albania dhe Shoqata pr Grat dhe Fmijt, n bashkpunim me 31 organizata lokale.

A. C

N prgjithsi dita e votimit dhe procesi i numrimit t votave ecn normalisht, duke prjashtuar incidentin tragjik t ndodhur n La ku nj shtetas humbi jetn dhe dy t tjer u plagosn, disa incidente t izoluar ku pati prplasje fizike midis kundrshtarve politik si dhe zgjatjen e procesit t numrimit prtej afatit t prcaktuar n Kodin Zgjedhor.

OM ]

Fushata ishte gjersisht aktive, me shpenzime shum t mdha kryesisht n spote televizive dhe mitingje madhshtore, e cila sht ndjekur me nj vmendje t veant nga e gjith media, nisur edhe nga fakti q mitingjet e mdha jan regjistruar dhe transmetuar me regji qndrore. Gjat fushats u prdorn gjersisht aktivitetet zyrtare shtetrore n funksion t fushats elektorale, madje ka pasur raste t prdorimit ndjeshm t burimeve t administrats shtetrore n nivel lokal dhe qndror. Nuk mungoi edhe prdorimi i fmijve, gjuha jo korrekte dhe premtimet e ekzagjeruara dhe jokorrekte.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

II. VLERSIMI

Koalicioni i Vzhguesve Vendor ishte nj ndr aktort q ndoqi nga afr gjith procesin zgjedhor duke e konsideruar si nj proces nga m t rndsishmit n zhvillimin politik dhe institucional t demokracis n Shqipri, si dhe duke e quajtur nj sfid t mirfillt pr nxitjen e besimit t qytetarve n zbatimin e ligjit dhe funksionimin e institucioneve t pavaruara. N vlersimin e do proesi ligjor ka dy momente: vlersimi ligjor dhe vlersimi i legjitimitetit, t cilat jan n funksion dhe n domosdoshmri t njri-tjetrit. Aspirata n nj shtet t s drejts sht q t qenurit ligjor t nnkuptoj t qenurit legjitim dhe t anasjelltn. Kodi Zgjedhor, prcakton si shtyll t procesit zgjedhor KQZ-n q sht organi m i lart shtetror i prhershm, i ngarkuar pr administrimin e zgjedhjeve. Zbatimi dhe respektimi i ligjit n jetn institucionale t ktij organi sht nj ndr treguesit kryesor t ligjshmris s t gjith proesit. Komisioni Qendror i Zgjedhjeve ka nj struktur dhe funksion kompleks i cili mbart tre karakteristika: legjislative, ekzekutive dhe gjyqsore. Prsa i prket natyrs s saj ekzekutive-legjislative, ajo mund t konsiderohet si nj gati qeveri zgjedhore, e cila ka si agjent n varsin e saj pr organizimin e proesit zgjedhor autoritete qendrore dhe vendore. Ndrsa prsa i prket karakterit t saj gjyqsor, KQZ-ja sillet edhe si nj gati gjykat, pjes e atij q mund t quhet sistemi i drejtsis zgjedhore. Ndonse trupa e KQZ-s kryen nj gjykim administrativ mbi ankimimet q i dorzohen, shrben edhe si nj shkall e par, mbi t ciln qendron Kolegji Zgjedhor, trup e konstituar me short prej gjyqtarve t Gjykats s Apelit n Tiran. Nse merren n vlersim karakteri legjislativ 2, ai ekzekutiv 3 dhe ai gjyqsor 4 i KQZ-s prgjat ktij procesi vrehet se prkundrejt respektimitdhe zbatimit t sa shkruhet dhe

[S HQ

Karakteri Legjislativ: - KQZ-ja ka vazhduar pun pas muajit prill me katr antar, ndonse n nj situat t till Kodi Zgjedhor nuk e njeh kt institucion si t konstituar. - Gjat periudhs para muajit prill, vendimmarrja e komisionerve pr shtje thelbsore dhe me ndikim politik ka qen n bllok (n varsi t dy kampeve politike t cilat i kishin przgjedhur komisionert) dhe bllokuese (duke mos arritur vendimmarrje t cilsuar me pes vota). - N tre raste, kur Kodi Zgjedhor ka krkuar vendimmarrje t cilsuar dhe n mnyr eksplicide prej Komisionit Qendror t Zgjedhjeve, ky sht mbivendosur prej institucioneve t tjera; Kolegji Zgjedhor dhe Kuvendi. - Ka punuar me nj numr vendimesh t miratuara para reforms zgjedhore duke i vlersuar si ende n fuqi, kur Kodi Zgjedhor i krkonte ti merrte srisht n shqyrtim. - Nuk ka arritur t miratoj pjesn m t madhe t akteve t cilat Kodi Zgjedhor ia ngarkon ti miratoj me shimic t cilsuar; shprndarjen e mandateve pr do zon zgjedhore, caktimin e zonave t administrimit zgjedhor, caktimin e mandateve pr do zon zgjedhore, etj. 3 Karakteri Ekzekutiv: - Qendroi indiferente prgjat proesit t hartimit dhe saktsimit t listave t zgjedhjsve. Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

OM ]
9

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Vlersimi i legjitimitet pr nga natyra sht nj nj vlersim subjektiv dhe arbitrar. N rastin e nj proesi zgjedhor ai objektivizohet n saj t asaj se sa sht pranuar nga aktort politik dhe opinioni publik. Zgjedhjet e 23 qershorit u pranuan nga t gjitha forcat kryesore politike, madje ato shnuan edhe nj rotacion t qet pushteti, duke iu dhn legjitimitet atyre.

Ajo ka sht shqetsuese pr Koalicionin sht se pati edhe nj rotacion mbi vlersimin e proesit zgjedhor prej kampeve politike. Kampi q para 23 Qershorit e konsideronte procesin elektoral t rregullt dhe brenda kornizs ligjore, pas 23 Qershorit nisi ta kritikonte pr shkelje t renda. Nj fenomen i kundrt ndodhi me paln tjetr politike, e cila e shkmbeu morin e kritikave pr procesin elektoral pas dits s zgjedhjeve me heshtje, ka legjitimon edhe njher se subjektet politike e shohin legjitimitetin e nj procesi ligjor t lidhur thjesht me interesa t ngushta partiake dhe jo m gjer. Koalicioni konstaton se procesi zgjedhor i 23 qershorit, n trsi u karakterizua si nj proces me nj ligjshmri t munguar por me nj legjitimitet t pranuar nga t gjith aktort politik dhe opinioni i gjer publik, ka sht nj situat tejet e pazakont 5 dhe aspak shpresdhnse pr vende si Shqipria ku zbatimi i ligjit dhe funksionimi i institucioneve t pavarura prbjn prher nj sfid dhe ku vullneti politik sht ai q prher prevalon.

[S HQ
10

- Nuk e ushtroi aspak detyrn e rregullatorit t zhvillimit t fushats zgjedhore, kur n fakt pati nj fushat elektorale q u zhvillua pr 6 muaj dhe n kundrshtim me ligjin. - Nuk i mori aspak n konsiderat indiciet dhe pretendimet e aktorve politik dhe medias pr prdorim t administrats, prdorim t fmijve, blerje vote, etj. - Nuk arriti t realizonte dy projektet pilote SEV dhe SEN, pasi lejoi q tr afatet dhe detyrimet q i takonin prej Kodit Zgjedhor t shkeleshin. 4 Karakteri Gjyqsor: - Isht inkomptente t zhvillonte gjykimin administrativ, duke bllokuar kshtu tr proesin ankimor t subjekteve zgjedhore. - Ndonse pranoi t merrte n shqyrtim ankimimet e subjekteve zgjedhore pr vendimet e saj pr tabelat e rezultateve, Kolegji Zgjedhor iu dha pavleshmri absolute. 5 Nj proes ligjor mund t ket ligjshmri pra t jet n prputhje me nj format ligjor, por nuk e sht e thn se siguron legjitimitetin, pasi respektimi i ligjit nuk do t thot ngahera drejtsi. E kundrta vshtir se ndodh, duke qen se ligji sht mjeti pr t arritur drejtsi, q sht qllimi i fundit. Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

OM ]

parashikohet n Kodin Zgjedhor, KQZ-ja rezulton t ket qen inkompetente, jo funksionale dhe me ansi t theksuar politike, t cilat sikundr sht br publike n vazhdimsi prej Koalicionit japin nj rezultat t shkeljes n mnyr t vazhdueshme t ligjit zgjedhor.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

III. KUADRI LIGJOR 3.1 KUADRI LIGJOR PR ZHVILLIMIN E ZGJEDHJEVE

Legjislacioni zgjedhor ka n themelin e tij Kushtetutn e Shqipris, e cila u amendua me ligjin Nr. 9904, dat 21.4.2008. N kushtetut aktualisht gjenden fare pak dispozita me objekt zgjedhor, por edhe kto, jan deklamative dhe jo teknike 6. Kodi Zgjedhor i miratuar m 29.12.2008 u b objekt amendimi nprmjet ligjit nr. 74/2012, dat 19.07.2012, i cili finalizoi procesin e reforms elektorale t ardhur pas zgjedhjeve vendore t vitit 2011. Nj reform zgjedhore q e preku Kodin Zgjedhor n masn e gjysms s dispozitave t tij. Prej 186 nenesh q prbjn sot ligjin zgjedhor, 99 nene t tij jan amendime t ardhura si dispozita t shtuara ose dispozita t vjetra q jan ndryshuar. Vemas Kushtetuts dhe Kodit zgjedhor, korpusi legjislativ prbhet prej Kodit Penal, Kodit t Procedurs Civile, Kodit t Procedurs Administrative, etj. Sipas Kushtetuts dhe Kodit Zgjedhor, Kuvendi i Shqipris prbhet nga 140 deputet t cilt zgjidhen nprmjet nj sistemi zgjedhor proporcional rajonal, mbi bazn e listave emrore t partive politike.

Legjislacioni Zgjedhor parashikon se Zgjedhjet pr Kuvendin administrohen nga komisionet zgjedhore t tre niveleve : - Komisioni Qndror i Zgjedhjeve (KQZ) ; - 89 Komisione Zonale t Administrimit Zgjedhor (KZAZ) ; - dhe 5508 Komisione t Qendrave t Votimit (KQV). Numrimi i votave do t bhet n 89 Vende t Numrimit t Votave (VNV), nj pr do Zon t Administrimit Zgjedhor (ZAZ), prej Grupeve t Numrimit t Votave (GNV). Komisioni Qndror i Zgjedhjeve, Komisioni Zonal i Administrimit Zgjedhor si dhe Komisionet e Qendrave t Votimit prbhen nga 7 antar. Komisioni Qendror i Zgjedhjeve sht organi m i lart shtetror i prhershm, i ngarkuar pr administrimin e zgjedhjeve 7.

[S HQ
6

Neni 1, pika 3, Kushtetuta e Shqipris, Qeverisja bazohet n nj sistem zgjedhjesh t lira, t barabarta, t prgjithshme e periodike. 7 Neni 2, pika 7 KQZ sht Komisioni Qendror i Zgjedhjeve, i cili sht organi m i lart shtetror i prhershm, i ngarkuar pr administrimin e zgjedhjeve, n prputhje me rregullat e prcaktuara n kt Kod. Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

Presidenti i Republiks n zbatim t Kushtetuts dhe t Kodit Zgjedhor, m datn 3 dhjetor 2013 me dekretin nr. 7841 caktoi datn 23 qershor 2013 si data e mbajtjes s zgjedhjeve pr Kuvendin e Shqipris.

RJ

Rajonet zgjedhore t Shqipris prputhen me ndarjen administrative t qarqeve, t cilt mbi bazn e numrit t popullsis prfaqsohen n Kuvend me 4 deputet (qarku i Kuksit) deri n 32 deputet (qarku i Tirans). Pragu elektoral pr partit politike q konkurrojn t vetme n zgjedhje sht 3 % ndrsa pr koalicionet sht 5% pr zonn zgjedhore prkatse.

A. C

OM ]
11

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Ndrkoh, pr 6 antart e KQZ-s Kodi Zgjedhor l formuln e mparshme t zgjedhjes s tyre nga Parlamenti mbi bazn e propozimeve nga forcat politike n mnyr t balancuar duke ruajtur frymn e pavarsis s Komisionit (nga tre antar t propozuar prej opozits dhe mazhorancs). Kryetari i Komisionit ka nj mandat 4 vjear me t drejt rizgjedhje, ndrsa antart kan nj mandat 6 vjear me t drejt rizgjedhje.

Procesi i numrimit t Votave kryhet n mnyr t prqendruar prej Grupeve t numrimit t votave (GNV), n Vendet e Numrimit t Votave (VNV) t cilat ngrihen pran KZAZ-ve. Procesi parazgjedhor dhe zgjedhor prgatitet edhe nga disa institucione t tjera shum t rndsishme si : Ministria e Brendshme, Njsit e Qeverisjes Vendore, Prefektt, etj. N trsi kuadri ligjor ofron t gjitha hapsirat pr nj proces konkurrimi t lir t subjekteve zgjedhor, pjesmarrjen n proces t t gjitha grupeve t shoqris si dhe mjetet e nevojshme pr nj administrim korrekt dhe t arrir t procesit.

3.2 MANGSI T VREJTURA

[S HQ
12

3.2.1 MANGSI T LINDURA NGA PAKUJDESIA PAS REFORMS ZGJEDHORE Kodi Zgjedhor i miratuar m 29.12.2008 sht br objekt amendimi nprmjet ligjit nr. 74/2012, dat 19.07.2012, i cili finalizoi procesin e reforms elektorale t ardhur pas zgjedhjeve vendore t vitit 2011. Nj reform zgjedhore q e preku Kodin Zgjedhor n masn e gjysms s dispozitave t tij. Prej 186 nenesh q prbjn sot ligjin zgjedhor, 99 nene t tij jan amendime t ardhura si dispozita t shtuara ose dispozita t vjetra q jan ndryshuar. Ky riformulim i konsiderueshm n numr dispozitash i Kodit Zgjedhor, jo vetm n aspektin prmbajtsor, por edhe n aspektin e tekniks legjislative sht padyshim nj pun voluminoze dhe q krkon kujdes t madh prej legjislatorit.
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

Komisionet e Qendrave t Votimit ndrtohen n t njjtn mnyr si KZAZ-t, ndrkoh rolin e sekretarit t KQV-s e luan njri nga antart e KQV-s i cili sht i prkatsis politike t kundrt me kryetarin.

A. C

Komisionet Zonale t Administrimit Zgjedhor (KZAZ) prbhen nga shtat antar, t cilt emrohen sipas nj formule prfaqsimi q synon t garantoje balancn politike. Pr zgjedhjet 23 qershorit dy antar t KZAZ-s u propozuan nga Partia Demokratike, dy antar nga Partia Socialiste, nj antar nga Partia Lvizja Socialiste pr Integrim dhe nj antar propozohet nga Partia Republikane. Antari i shtat n KZAZ-t me numr tek u propozua nga Partia Socialiste, ndrsa n KZAZ-t me numr ift u propozua nga Partia Demokratike. Sekretari i KZAZ-ve sht jurist dhe propozohet nga partia e cila propozon zvendskryetarin e komisionit (neni 29/1/c).

OM ]

N baz t Kodit Zgjedhor, n frymn pr t patur nj KQZ t pavarur, pr her t par u parashikua nj konkurim i hapur pr vendin e kryetarit t KQZ-s, pr t cilin prjashtohen partit politike q t japin kandidaturat e tyre.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Rezulton se disa nga mangsit e vrejtura kan t bjn me pakujdesin pas ndryshime t bra gjat reforms zgjedhore.

3.2.1.1 Kuotat gjinore

Amendimet e fundit t kryera n Kodin Zgjedhor, prsa i prket neneve 67 8 dhe 175 mbi kuotat e barazis gjinore, pr shkak t nj teknike legjislative jo profesionale solln rrzimin e nj prej standardeve t arritura me mund n zgjedhjet e mparshme.

N udhzimin 11 e miratuar prej KQZ-s, pr mosplotsim t krkesave t nenit 67, u parashikua refuzimi prej administrats. Ndrsa n rastin e mos prmbushjes s kuotave gjinore u parashikua sanksion financiar.

3.2.1.2 Staturat e Kryetarit dhe t Zvends Kryetarit t KQZ-s Kryetari i KQZ-s, sipas nenit 15, pika 2 12 t Kodit Zgjedhor emrohet pas nj thirrje t hapur publike pr konkurrim.

[S HQ

Neni 67 i Kodit Zgjedhor pika 6: Pr do zon zgjedhore, t paktn tridhjet pr qind e lists shumemrore dhe nj n tre emrat e par t lists shumemrore duhet ti prkas secils gjini. Subjekti paraqits i lists deklaron vendet, sipas kuots gjinore, me qllim zbatimin e prjashtimit, sipas piks 2 t nenit 164 t ktij Kodi. 9 Neni 175 i Kodit Zgjedhor pika 1: Mosprmbushja nga ana e subjektit zgjedhor e detyrimeve t parashikuara n pikn 6 t nenit 67 t ktij Kodi, n lidhje me prbrjen e lists, dnohet nga KQZ-ja me gjob 1 000 000 lek n rastin e zgjedhjeve pr Kuvendin dhe 50 000 lek n rastin e zgjedhjeve pr organet e pushtetit vendor, si dhe sanksionin plotsues, sipas piks 2 t ktij neni. 10 Neni 175 i Kodit Zgjedhor pika 2: Kur ndaj nj subjekti zgjedhor sht konstatuar shkelja, KQZ-ja zbaton si sanksion plotsues zvendsimin e do vakanc n listn e subjektit, n zonn ku sht konstatuar shkelja, me kandidatt vijues n list nga gjinia m pak e prfaqsuar deri n plotsimin e kuots gjinore. N rast se KQZ-ja vendos aplikimin e ktij sanksioni, prjashtimi i piks 2 t nenit 164 nuk zbatohet dhe vakanca plotsohet sipas ksaj pike. 11 Udhzimi Nr. 2, dat 29.01.2013 i KQZ-s: Pr caktimin e rregullave pr depozitimin dhe verifikimin e dokumentacionit t kandidimit dhe afatet pr publikimin e listave t kandidatve. 12 Neni 15 i Kodit Zgjedhor pika 2: Jo m von se 30 dit para dats s mbarimit t mandatit t Kryetarit t KQZ-s, Kuvendi i Shqipris publikon shpalljen pr vendin vakant t Kryetarit t KQZ-s. do shtetas q plotson kushtet e nenit 12 t ktij Kodi mund t paraqitet si kandidat pr Kryetar t KQZ-s. Krkesa Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

Amendimet n nenet q kan t bjn me kuotn gjinore, t bra pa kujdes n teknikn legjislative t ndjekur, n vend q t sillnin m shum zbatim t kuotave t barazis gjinore, hoqn edhe ato pak arritje t siguruara deri n at moment.

RJ

N kt situat lindn dy pikpyetje: S pari, a parashikon kodi masa pr mosrealizimin e krkesave t tjera q prmenden n 5 pikat e tjera t nenit 67, prve kuotave gjinore? S dyti, nse lista shumemrore nuk ka mjaftueshm emra pr t kryer zvendsimin n prqindjen gjinore q krkon ligji, si do t veproj KQZ-ja?

A. C

N neni 67 parashikohen krkesat q duhen t plotsojn listat shumemrore t kandidatve dhe n pikn e fundit evokohet neni 175 pr t gjetur sanksionet pr mos zbatimin e krkesave t siprprmendura. Ndrkoh neni 175 ka vetm nj dispozit mbi sanksionet pr mosplotsimin e kuotave t barazis gjinore. N nenin e par parashikohen sanksionet financiare 9 dhe n t dytin parashikohet sanksioni plotsues pr zvendsimin q mund t kryej vet KQZ-ja n listat shumemrore t paraqitura, pr realizimin e kuotave 10.

OM ]
13

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Kjo formul teorikisht vendos n drejtimin e KQZ-s dy personalitete t ndryshme, njrin si propozim t partis politike dhe tjetrin q nuk vjen prej nj propozimi politik. Pr m tepr, Kodi parashikon se nnkryetari sht i autorizuar nga ligji t kundrfirmosi do akt t Kryetarit, q ka t bj me administrimin e brendshm n lidhje me administratn e KQZ-s. Madje, parashikohet se akti nuk ka asnj fuqi, n qoft se nuk sht i bashkfirmosur edhe nga kryetari dhe nga zvendskryetari.

3.2.1.3 Zv/Kryetari i Komisionit t Qendrs s Votimit

1. Neni 33, grma b, Detyrat e KZAZ-s 2. Neni 100 pika 1, Drgimi i materialeve zgjedhore nga KZAZ-ja n KQV 3. Neni 101 pika 1, Veprime paraprake t KQV-s 4. Neni 102, pika 2, Hapja e votimit dhe prania e antarve dhe sekretarit t KQV-s 5. Neni 109, pika 2, Rendi dhe zhvillimi i rregullt i votimit 6. Neni 115 pika 7, Marrja n dorzim e materialit zgjedhor nga KZAZ-ja Me heqjen e statusit t zvendskryetarit n Komisionit e Qendrs s Votimit, legjislatori do t duhej t riformulonte gjasht dispozitat e msiprme. Kjo prgjegjsi e legjislatorit nuk sht ndjekur plotsisht, sepse Kodi Zgjedhor i amenduar ende i mban 3 dispozita, atavizm i para-reforms zgjedhore. Dispozitat q ende qndrojn jan Neni 33 grma b, Neni 102 pika 2 dhe Neni 115 pika 7.

[S HQ
14

paraqitet e shoqruar me dokumentacionin prkats q provon prmbushjen e kritereve ligjore pr antar t KQZ-s. 13 Neni 16 i Kodit Zgjedhor pika 1: KQZ-ja zgjedh si Zvendskryetar nj nga antart e KQZ-s, t zgjedhur mbi bazn e propozimit t partis m t madhe t opozits parlamentare, sipas piks 1 shkronja a t nenit 14 t ktij Kodi. 14 Neni 36 i Kodit Zgjedhor: Prbrja e KQV-s Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

Kjo prbrje e KQV-s sht nj risi krahasuar me zgjedhjet pararendse, ku Kodi Zgjedhor njihte edhe statusin e zvendskryetarit t KQV-s. Ligji Zgjedhor para amendimeve e rregullonte funksionin e zvendskryetarit n 6 dispozita.

RJ

N nenin 36 t Kodit Zgjedhor prshkruhet se cila sht prbrja e Komisionit t Qendrs s Votimit 14. Kto komisione prbhen nga 7 antar, ku dy prej tyre jan kryetari dhe sekretari me prkatsi t kundrt politike ndrsa pes t tjert jan antart e KQV-s.

A. C

Pavarsisht fryms s pavarsis q prcakton ligji, gjat periudhs kur trupa e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve ishte me shtat antar, praktikisht u konstatua se tensioni politik ishte shpesh i pranishm n funksionimin e KQZ-s. Sidomos kjo u vrejt midis dy drejtuesve t KQZ, Kryetarit dhe Zvendskryetarit, t cilt shpesh qndronin n vijimsi me dy forcat m t mdha politike.

OM ]

Filtrimi i mpasshm sht teknik dhe prpiqet t siguroj nj pastrti politike, duke u prpjekur t jap nj figur me integritet t lart. Nga ana tjetr, zvendskryetari i KQZ-s zgjidhet sipas plqimit politik t partis m t madhe opozitare 13.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

3.2.1.4 Prgatitja e SEV-it dhe SEN-it

Sistemi i Verifikimit Elektronik (SEV) n Qarkun e Tirans dhe Sistemi Elektronik i Numrimit (SEN) n Fier, si projekte pilot, por q nuk u vun n zbatim, prbnin nj hap shum t rndsishm dhe njkohsisht ishte nj prov pr mundsin e prdorimit t teknologjis n terrenin shqiptar. N dy qarqe ku gjenden m shum se nj e treta e numrit t votuesve n rang vendi, u prpoq t sillej nj novacion madhor teknologjik edhe legjislativ n nj koh prej 10 muajsh. Sjellim n vmendje mbi kt shtje Kodin e Praktiks s Mir n shtjet Zgjedhore i hartuar prej Komisionit t Venecias, organ kshillues i Kshillit t Europs. N kt Kod afirmohen pes shtylla kryesore t nj procesi t rregullt zgjedhor, ku ndr ato sht edhe qndrueshmria e s drejts zgjedhore. Mbi kt shtje do t gjejm kt vlersim: Elementt themelore t s drejts zgjedhore, dhe, n veanti, t sistemit zgjedhor, prbrjes s komisioneve elektorale, dhe hartimit t kufijve t zonave zgjedhore, nuk duhet t ndryshohen m pak se nj vit prpara zgjedhjeve, ose duhet t shkruhen n kushtetut ose ne nj dokument ligjor t nj niveli m t lart se legjislacioni i zakonshm. 17 Ky parim i afirmuar n kt Kod sht prdor si baz ligjore prej Gjykats Europiane t t Drejtave t Njeriut n procesin Ekoglasnost kundr Bullgaris. N rastin n fjal, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve n Bullgari, dy muaj para dats s zgjedhjeve shton n dokumentacionin pr regjistrimin e subjekteve zgjedhore tre dokumente (nj vendim nga Gjykata e Auditit, pagimin e nj shume monetare dhe nj list me firmat e 5000 votuesve). Partia Ekoglasnost, ishte ndr ato parti, q nuk pranoi ti dorzonte kto tre dokumente n regjistrim me argumentet q shuma financiare ishte e lart dhe dhnia e firmave t 5000 votuesve prbente shkelje kushtetuese. Si rezultat, KQZ-ja n Bullgari e la jasht zgjedhjeve kt parti pr shkak t dokumentacionit t paplotsuar. Kjo shtje mbrriti n dyert e Gjykats Europiane t t Drejtave t Njeriut.

[S HQ
15

Prdorimi i akteve normative (udhzimeve) t miratuara nga Komisioni Qendror i Zgjedhjeve n vitin 2009, pr organizimin e Zgjedhjeve t 23 Qershorit 2013, merr trajtes t gjer n kt raport. 16 Kodi Zgjedhor sht amenduar n 99 nene nga 186 nene q ka ai, pra m shum se gjysma e dispozitave. 17 Artikulli 2 grma a), Kodi i Praktiks s Mir n shtjet Zgjedhore, Komisioni i Venecias, 2002 Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

Prej gushtit t vitit 2012, kur u hyri n fuqi amendimi i Kodit Zgjedhor, deri n qershorin e vitit 2013, kur u mbajtn zgjedhjet, ishte nj distanc prej 10 muajsh. Nj periudh kjo q nuk ishte bindse pr nj siprmarrje t till, kur mendohet edhe thellsia n ndrhyrjen n Kodin Zgjedhor 16 si dhe risit q silleshin n kto zgjedhje. Nj dyshim ky q n fund, me dshtim e dy projekteve, u provua q ishte i drejt.

OM ]
15

Manuali i Komisionit t Qendrs s Votimi mbajti pr baz t vetn ligjore udhzime t vitit 2009 15. Ndr kto udhzime ishte edhe Udhzimi Nr. 05 Pr administrimin e materialeve zgjedhore q do t prdoren n zgjedhjet pr Kuvendin e Shqipris i miratuar nga KQZ-ja me dat 12.03.2009. Nj udhzim q kishte baz ligjore ndr t tjera nenin 115, i cili e mbarte statusin e zvendskryetarit.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Prball nj precedenti t till ligjor dhe duke e qasur me prvojn e ktyre dy projekteve q nuk u mund t viheshin n jet, aktort politik dhe legjislatori duhet t jen t vmendshm pr respektimin e afatit njvjear prpara dits s zgjedhjeve, pr t miratuar ndryshime n legjislacionin zgjedhor.

3.2.2

MANGSI N PRMBAJTJE / VET DISPOZITA

3.2.2.1 Kompetencat ligjore pr auditt e financave t partive

N pikn 3 t nenit 91, Kodi Zgjedhor i jep nj hapsir t madhe veprimi auditve q verifikojn pasqyrat financiare t subjekteve elektorale. Sipas tij, ata jan t plotfuqishm ti krkojn subjekteve zgjedhore do informacion q i nevojitet n punn e tyre. Koalicioni vren se as legjislatori dhe as KQZ-ja n udhzimet e miratuara nuk i jep audituesit t gjitha mjetet e nevojshme pr ta prdorur kt hapsir dhe liri n punn e tyre. Nga monitorimi n vazhdimsi i proceseve zgjedhore t 2009 dhe 2011, dhe t auditimeve financiare t kryera ndaj subjekteve pjesmarrse n to, konstatohen nj sr rastesh me shkelje, t evidentuara n raportin e auditve sikundr jan: - pamundsia e komunikimit dhe e kontaktit direkt me subjektin elektoral; - ushtrimi i aktivitetit elektoral nga parti pa numr NIPT-i, ka sht nj detyrim ligjor pr do subjekt juridik; - deklarimi i pasqyrave financiare t pashoqruara me fatura tatimore sikundr parashikohet nga ligji apo pa fatura fare; - apo deklarimi i shpenzimeve zero gjat aktivitetit elektoral t partis, etj. Madje, ka raste kur auditimet e subjekteve elektorale publikohen t paplota n faqen zyrtare t KQZ-s sikundr sht detyrimi ligjor, apo nuk publikohen fare. Situata aktuale n kt drejtim bhet akoma m pak e kontrolluar duke pasur parasysh edhe nj mangsi t vet Kodit Zgjedhor. Sipas tij, dhuruesit e shumave mbi 100 mij lek duhet ta kryejn kalimin e parave vetm n nj llogari t posame t hapur n nj bank nga subjekti zgjedhor. N funksion t ksaj krkese t ligjit, subjekti zgjedhor jo m von se tre dit nga fillimi i fushats zgjedhore, deklaron numrin e llogaris bankare t hapur pr kt qllim. Nga dy dispozitat e msiprme lind nj problematik jo e vogl, q sidomos n kt poes zgjedhor u shfaq qartazi me nj fushat zgjedhore pre-mature. Nj subjekt zgjedhor, qoft i vogl apo i madh, lvizjet e veta financiare sidomos ato t rndsishmet i bn para fillimit t fushats.

[S HQ
18

Gjykata Europiane t Drejtave t Njeriut, Ekoglasnost v. Bulgaria, 06.11.2012, Periudha nj vjetore e mbrojtur prej Komisionit t Venecias pr futjen e amendamenteve prmbajtsore n ligjin elektoral nuk vihet re. Amendamentet n fjal kan hyr n fuqi dy muaj para dats s zgjedhjeve dhe nj muaj para afatit t fundm t regjistrimit t partive n Komisionin Qendror t Zgjedhjeve.

16

IP TA

RJ

A. C

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]

Kjo gjykat duke prdorur si baz ligjore pikrisht Kodin e miratuar prej Komisionit t Venecias do prapsonte vendimin e marr prej autoritetit bullgar n respektimin e afateve n ndryshimet q sillte. 18

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Nse vzhgimi i tyre fillon tre dit pasi vet fushata ka filluar, ather nuk ka mbetur shum pr tu mbikqyrur n lvizjet financiare t partive 19.

3.2.2.2 Dekretimi i Zgjedhjeve t Pjesshme Vendore nga Presidenti i Republiks

[S HQ
19

Duke u rikthyer tek shtja e paragrafit 3 t nenit 10 t Kodit, vetvetiu lind pyetja nse do t kishte mundur institucioni i Presidentit ta evitonte prdorimin e ksaj reference ligjore. Nga nj shqyrtim i vmendshm i Kodit nuk rezulton t ket nj norm t posame q t prcaktoj shprehimisht procedurn dhe afatet e shpalljes s dats s zgjedhjeve t pjesshme vendore (duke ln mnjan ktu paragrafin 3 t nenit 10, e cila ka nj hapsir aplikimi shum specifike). Pr pasoj, e vetmja baz ligjore e mundshme q mbetet sht paragrafi 1 i nenit 10, i cili pr caktimin e dats s zgjedhjeve vendore parashikon t njjtat rregulla q

Pr m tepr informacion lexo Deklaratn e publikuar nga KVV m dat 23 Maj 2013 Transparenca e financimit t subjekteve elektorale element ky pr nj proces zgjedhor ligjor, transparent dhe t barabart tek: http://zgjedhje.al/index.php?idart=47&gj=sh 20 Dekreti Nr. 8208, dat 31.05.2013 Dekreti Nr. 8209, dat 31.05.2013 Dekreti Nr. 8210, dat 31.05.2013 Dekreti Nr. 8213, dat 03.06.2013 Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

Pr m tepr, dekretimi (n dat 31.05 dhe 03.06.) i dats 23 qershor si dit e zhvillimit t zgjedhjeve t pjesshme shkaktoi mosprputhjen e akteve t mvonshme t KQZ-s mbi procedurat e regjistrimit t subjekteve zgjedhore, me normat e Kodit Zgjedhor. Kshtu, ky i fundit parashikon se krkesat pr tu regjistruar si subjekt zgjedhor duhet t paraqiten n KQZ jo m von se 70 dit prpara dats s zgjedhjeve. Pra vetkuptohet se respektimi i afateve ligjore tashm sht br i pamundur, dhe KQZ n vendimet e saj nr. 502 dhe 505, n mnyr t pashmangshme, ka vendosur limite kohore t papajtueshme me ligjin pr paraqitjen e ktyre krkesave.

RJ

N vetvete neni 115 i Kushtetuts prcakton t drejtn e Kshillit t Ministrave pr t shprndar ose shkarkuar nga detyra organin e qeverisjes vendore pr shkelje t rnda t kushtetuts ose t ligjeve. N rastin n fjal, vendet vakante t kryetarve t njsive t qeverisjes vendore nuk jan shkaktuar nga aplikimi i dispozits s siprcituar, por nga dorheqja e vullnetshme e tyre n kuadr t kandidimit n zgjedhjet pr Kuvendin. Pr pasoj, referimi n nenin 10, pika 3, t Kodit Zgjedhor n rastin konkret sht i pavend. N do rast, edhe pa e marr parasysh kt fakt, data e zgjedhjeve e vendosur n katr dekretet e Presidentit sht e papajtueshme me dispozitn n fjal, sepse n t parashikohet se: zgjedhjet mbahen jo m par se 30 dit dhe jo m von se 45 dit nga data e njoftimit t ndrprerjes s mandatit dhe Presidenti nxjerr dekretin jo m von se 48 or nga njoftimi pr ndrprerjen e mandatit.

A. C

N katr dekretet 20 e Presidentit t Republiks pr caktimin e dats 23 qershor pr zhvillimin e zgjedhjeve t pjesshme n katr njsi administrative, pr kryetar bashkie/komune apo minibashkie (krahas zgjedhjeve pr Kuvendin), konstatohet nj anomali pr sa i prket bazs ligjore ku jan mbshtetur kto dekrete. Konkretisht, kto akte i referohen paragrafit t tret t nenit 10 t Kodit Zgjedhor (neni ku parashikohen rregullat pr caktimin e dats s zgjedhjeve pr organet e qeverisjes vendore). Kjo dispozite (paragrafi 3) trajton procedurn q ndiqet n rastin e ndrprerjes s mandatit pr shkaqet e parashikuara n nenin 115 t Kushtetuts.

OM ]
17

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

zbatohen pr zgjedhjet e prgjithshme t Kuvendit (rregullat e pikave 1 dhe 2 te nenit 9). Si konstatohet, kto norma jan t zbatueshme vetm pr zgjedhjet e prgjithshme, pasi n rastin e atyre t pjesshme jan krejtsisht jopraktike. Prpos ktyre, edhe n rast se do t shtrihej m tej analogja e aplikimit t rregullave t zgjedhjeve kuvendore, problemi i vakancs s nj kryetari bashkie apo komune zgjidhet ndryshe nga ai i vakancs s nj deputeti. Kjo pasi n rastin e par sht i detyrueshm zhvillimi i zgjedhjeve t pjesshme, ndrsa n t dytin mandati i deputetit i kalon kandidatit vijues n listn e s njjts parti politike n zonn zgjedhore prkatse.

sht gjithashtu pr tu vn n dukje se pika 3 e nenit 10 sht prdorur si baz ligjore edhe pr dekretimin e dats se zgjedhjeve te pjesshme m 15.11.2009 pr kryetar t Njsis Bashkiake Nr. 10 n Tiran, si dhe pr kryetar t nj sr bashkish e komunash t tjera. Pra evidentohet se ka nj boshllk ligjor, i cili shkakton referimin n nj norm t paprshtatshme, duke prbr nj mangsi t Kodit Zgjedhor q mbetet pr tu plotsuar.

3.2.2.3 Ndryshimi i vendndodhjes s qendrave t votimit

Legjislatori ka lejuar q procesi i caktimit t vendndodhjes s qendrave t votimit mund t zgjas deri n 40 dit para dats s zgjedhjeve 21. N zgjedhjet e 23 Qershorit, afati i fundit i caktimit t vendndodhjes s qendrave t votimit ishte data 14.05.2013. N ato raste kur sht e pamundur q t prdoren si qendra votimi godina publike, Kodi Zgjedhor lejon prdorimin e ndrtesave private. Kt mundsi, legjislatori e kushtzon nga tre element q sqarohen n neni 93. 22

[S HQ
18

Neni 62 i Kodit Zgjedhor Caktimi i zonave dhe vendndodhjes s qendrave t votimit, pika 4: Vendndodhja e qendrs s votimit caktohet n t njjtn adres me at t zgjedhjeve t fundit, me prjashtim t rastit kur pr arsye objektive apo t parashikuara n nenin 93, kjo nuk sht e mundur. Vendndodhja e qendrs s votimit nuk mund t ndryshoj n 40 ditt e fundit para dats s zgjedhjeve, prve rasteve kur, pr shkak t forcave madhore, ndryshimi autorizohet nga KQZ-ja. 22 Neni 93 i Kodit Zgjedhor Vendndodhja e qendrave t votimit, selive t KZAZ-ve dhe Vendeve t Numrimit t Votave: 1. Qendrat e votimit, selit e KZAZ-ve dhe Vendi i Numrimit t Votave, pr aq sa sht e mundur, krijohen n ndrtesa publike me hyrje t lir. 2. Qendrat e votimit, selit e KZAZ-ve dhe Vendi i Numrimit t Votave nuk mund t krijohen: a) n ndrtesa private, pa vendim t KQZ-s. N do rast qendra e votimit nuk mund caktohet n banesa private; b) n ndrtesa q prdoren nga administrata publike, me prjashtim t institucioneve arsimore, kulturore dhe shndetsore; c) n ndrtesa q prdoren apo jan n pronsi, pjesrisht ose trsisht, t nj partie politike, kandidati, t afrmve t tij, ose kan shrbyer si zyra elektorale gjat fushats zgjedhore. Koalicioni i Vzhguesve Vendor

21

IP TA

Caktimi i vendndodhjes s Qendrave t Votimit sht nj proces bashkpunimi ndrmjet Kryetarve t Njsive t Qeverisjes Vendore, administrats s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve dhe vet trups s KQZ-s. Kryetart e Njsive t Qeverisjes Vendore japin propozimet e tyre pr vendndodhjen e qendrave t votimit, administrata e KQZ-s kryen verifikimet n terren pr prmbushjen e kritereve t krkuara nga ligji dhe n fund sht KQZ q merr vendimin final pr caktimin e tyre.

RJ

A. C

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Pasi KQZ-ja ka prcaktuar me vendim vendndodhjet e qendrave, ka patur replika si prej vet Kryetarve t Njsive t Qeverisjes Vendore ashtu dhe prej dy subjekteve kryesore PD e PS, duke risjell srish pr diskutim n KQZ edhe nj her vendndodhjet e disa qendrave t votimit. Vetm n mbledhjes e dats 13.06.2013, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve mori n shqyrtim vendndodhjen e 65 qendrave t votimit 23.

Koalicioni konstatoi se n kt proces u vu re nj prdorim i tejzgjeruar (madje edhe i gabuar) i konceptit t forcs madhore. Kur qendrat e votimit jan sugjeruar jo n prputhje m ligjin dhe KQZ-ja tashm i ka miratuar, nuk ka nj forc madhore q t vlersohet si shkak pr ti ndryshuar ato. Edhe nse vihet re nj ngarkes politike n qendrat e votimit n ambiente private t caktuara, srish mungon forca madhore q prcakton ligji pr tu prdorur ai argument pr ndryshimin e vendndodhjes s tyre. Ndonse legjislatori e sqaron sesi prcaktohen qendrat e votimit, vihet re nj boshllk ligjor sesi mund t zhvendosen ato n raste eventuale. Kodi Zgjedhor i rregullon kushtet sesi caktohen qendrat e votimit, por nuk prcakton asgj se far ndodh me ato gjat 40 ditve para dits s zgjedhjeve. Nuk jep asnj

[S HQ

3. KQZ-ja mund t caktoj qendra votimi n ndrtesa private kur nuk ka mundsi objektive pr t prdorur nj ndrtes publike n zonn e qendrs s votimit ose n nj zon qendre votimi fqinje. Propozimi pr caktimin e tyre paraqitet me dy objekte alternative, planimetrin prkatse ose fotografi t ambientit, nj prshkrim pr lehtsit q ofron objekti pr zhvillimin normal t zgjedhjeve dhe q plotson kriteret e prcaktuara n kt nen. Bjn prjashtim rastet kur nuk sht e mundur gjetja e nj objekti alternativ. 23 Ndryshimi i vendndodhjes s 65 qendrave t votimit n kto Njsi t Qeverisjes Vendore: Komuna Stravaj, Komuna Petrel, Njsia Bashkiake Nr. 4 Tiran, Komuna Burxull, Komuna Gretan, Bashkia Kamz, Komuna Propr, Njsia Bashkia Nr. 11 Tiran, Njsia Bashkiake Nr. 2 Tiran, Komuna Velipoj, Komuna Fushkuqe, Njsia Bashkiake Nr. 7 Tiran, Njsia Bashkiake Nr. 6 Tiran,Bashkia Fier, Komuna Qendr-Fier, Komuna Dushk, Komuna Gradisht, Bashkia Kruj, Bashkia Sukth, Komuna Rrashbull dhe Bashkia Shkodr. Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

Argumentimi ligjor i prdorur nga KQZ-ja pr lvizjen e vendndodhjes s qendrave t votimit gjithmon ka qen ai i forcs madhore. Ky argumentim sht prdorur edhe n rastin e atyre qendrave t votimit q nuk ishin caktuar n prputhje me ligjin ose kur pretendohej q ato kishin nj ngarkes politike, duke qen n pronsi t personave partiak apo q prdoreshin pr qllime partiake.

A. C

Ecuria e prcaktimit t vendndodhjes s qendrave t votimit, kryesisht ato private, n kto zgjedhje e ka kaluar afatin e parashikuar prej ligjit, q sht deri 40 dit para dats s zgjedhjeve.

OM ]
19

1. Si qendra private n asnj rast nuk mund t prdoren banesa private. (Neni 93, pika 2, grma a.) 2. Ka pamundsi objektive pr t prdorur nj ndrtes publike n zonn e qendrs s votimit ose n nj zon qendre votimi fqinje. (Neni 93, pika 3) 3. Qendrat e votimit (prfshir ato private) nuk mund t vendosen n ndrtesa q prdoren apo jan n pronsi, pjesrisht ose trsisht, t nj partie politike, kandidati, t afrmve t tij, ose kan shrbyer si zyra elektorale gjat fushats zgjedhore. (Neni 93, pika 2, grma c.)

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

parashikim n rastet kur ato nuk jan zgjedhur n prputhje me krkesat e tij dhe nuk jep asnj sqarim se far statusi duhet t ken ato deri ditn e zgjedhjeve. Mosparashikimi se far ndodh kur shkelen dispozitat e Kodit Zgjedhor, sht nj fenomen q shoqron disa raste rregullimin e procesit zgjedhor. Nj nga ato raste sht dhe caktimi i vendndodhjes s qendrave t votimit. Nj boshllk ligjor i dyfisht q e ngarkoi artificialisht punn e KQZ-s n muajt e fundit. Prve ngarkess s panevojshme n punn e KQZ-s, ndryshimi n nj periudh t afrt me ditn e zgjedhjeve sjell probleme n orientimin e votuesve.

3.2.2.4 Precedenti kushtetues dhe e drejta e ankimit mbi proceset zgjedhore

Shqipria si vend me sistem demokratik kushtetues, ka n majn e piramids s saj legjislative Kushtetutn dhe institucioni q garanton respektimin e Kushtetuts dhe bn interpretimin prfundimtar t saj sht Gjykata Kushtetuese 25. Gjykata Kushtetuese e Shqipris n nj nga vendimet e saj t fundit u shpreh mbi nj krkes me objekt zgjedhjet lokale t mbajtura n vitin 2011 26. Krkesa e ngritur nga Partia Socialiste e Shqipris dhe Rrok Rroku, kandidat n zgjedhjet lokale pr Komunn Daj, t Qarkut Lezh, krkonte shfuqizimin e vendimeve t KQZ-s dhe Kolegjit Zgjedhor n lidhje me votimet n Komunn Daj. Rekursi n Gjykatn Kushtetuese, n kuptimin juridik, sht nj mjet i jashtzakonshm q ushtrohet n kushtet dhe rrethanat e prcaktuara n nenin 131 t Kushtetuts s Republiks s Shqipris.
24

[S HQ
20

Neni 124 i Kodit Zgjedhor pika 1: do parti politike, pjestare ose jo e nj koalicioni, dhe kandidati i propozuar nga zgjedhsit kan t drejt t ankohen n KQZ kundr vendimeve t KZAZ-s, q cenojn interesat e tyre t ligjshm, brenda 3 ditve nga data e shpalljes s vendimit. Neni 152 i Kodit Zgjedhor pika 2: Ankimi pr t gjitha vendimet q KQZ-ja merr n periudhn, e cila fillon 48 or pas dekretimit t zgjedhjeve t pjesshme ose t prgjithshme deri n prfundim t shqyrtimit administrativ t ankimeve zgjedhore ose t kalimit t afateve t ankimit pr zgjedhje, bhet brenda 5 ditve nga shpallja e tyre. Pr vendimet q KQZ-ja merr jasht ksaj periudhe, afati i ankimit n Kolegjin Zgjedhor sht 30 dit. 25 Neni 124 i Kushtetuts s Republiks s Shqipris pika 1. 26 Vendim Nr. 53, dat 07.05.2013, Shfuqizimi, si i papajtueshm me Kushtetutn e Republiks s Shqipris, i vendimit nr.727, dat 26.05.2011 t Komisionit Qendror t Zgjedhjeve dhe i vendimit nr.52, dat 08.06.2011, t Kolegjit Zgjedhor t Gjykats s Apelit, Tiran. Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

E drejta e nj procesi t rregullt sht nj nga fitoret m t hershme t arritura n jurisprudencn moderne dhe q u afirmua si nj e drejt e lidhur ngusht me dhnien e drejtsis. Kodi Zgjedhor e vendos ankimimin si nj garanci pr nj proces zgjedhor t drejt dhe si nj instrument pr do aktor n procesin zgjedhor pr t krkuar t drejtat e dhna nga kuadri ligjor 24. Ky kod ashtu si e krkojn parimet e s drejts, i jep mundsin e ankimimit aktorve zgjedhor n dy shkall. Shkalla e par sht administrative, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve, dhe e dyta sht gjyqsore, Kolegji Zgjedhor.

A. C

Madje, ndryshimi i vendndodhjes s QV-ve pas afateve dhe mekanizmave t parashikuar q presupozojn ta ken vn n dijeni qytetarin pr vendin se ku ai do t votoj, dhe mosnjoftimi i ktyre ndryshimeve pr votuesit e ktyre qendrave, sjell jo vetm orientim, por edhe demotivim apo penges pr votimin e tyre ditn e zgjedhjeve.

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Dy krkuesit parashtruan n krkesn e tyre se dy vendimet e msiprme ishin rrjedhoj e nj procesi jo t rregullt ligjor, duke cnuar t drejtn themelore pr tu zgjedhur. E thn n mnyr t prmbledhur, argumentimi i tyre do mbshtetej n tre pretendime: i. KQZ, gjat shqyrtimit t ankimit ndaj vendimit t KZAZ-s, nuk ka qen e formuar sipas ligjit. Gjat vendimmarrjes kan qen t pranishm 4 (katr) antar t Komisionit. Neni 24 i Kodit Zgjedhor parashikon se vendimi konsiderohet i miratuar kur kan votuar t paktn 5 antar. Me kt vendim KQZ-ja ka cnuar t drejtn pr tu zgjedhur, parashikuar nga neni 45 i Kushtetuts. ii. KQZ dhe Kolegji Zgjedhor kan cnuar parimin e arsyetimit t vendimit. iii. KQZ dhe Kolegji Zgjedhor kan cnuar parimin e barazis s palve n gjykim, duke mos pranuar krkesat pr marrjen e provave dhe verifikimin e tyre.

Trupa e Gjykats Kushtetuese, n arsyetimin e saj parashtroi tre argumente kryesor ku e bazoi verdiktin e saj:

[S HQ

Neni 6, Konventa Evropiane e t Drejtave t Njeriut, 1. do person ka t drejt q shtja e tij t dgjohet drejtsisht, publikisht dhe brenda nj afati t arsyeshm nga nj gjykat e pavarur dhe e paanshme, e krijuar me ligj, e cila do t vendos si pr mosmarrveshjet n lidhje me t drejtat dhe detyrimet e tij t natyrs civile, ashtu edhe pr bazueshmrin e do akuze t natyrs penale q i sht drejtuar. Vendimi duhet t jepet publikisht, por prania n salln e gjykats mund ti ndalohet shtypit dhe publikut gjat tr procesit ose gjat nj pjese t tij, n interes t moralit, t rendit publik ose t sigurimit kombtar n nj shoqri demokratike, kur kjo krkohet nga interesat e t miturve ose mbrojtja e jets private t palve n proces ose n shkalln q mohet tepr e domosdoshme nga gjykata, kur n rrethana t veanta natyra e publicitetit do t dmtonte interesat e drejtsis. 2. do person i akuzuar pr nj vepr penale prezumohet i pafajshm, derisa fajsia e tij t provohet ligjrisht. 3. do i akuzuar ka, s paku,t drejtat e mposhtme: a. t informohet, brenda nj afati sa m t shkurtr, n nj gjuh q ai e kupton dhe n mnyr t hollsishme, pr natyrn dhe pr shkakun e akuzs q ngrihet ndaj tij; b. ti jepet koha dhe lehtsit e prshtatshme pr prgatitjen e mbrojtjes; c. t mbrohet vet ose t ndihmohet nga nj mbrojts i zgjedhur prej tij dhe, n qoft se ai nuk ka mjete pr t shprblyer mbrojtsin, ti mundsohet ndihma ligjore falas nga nj avokat i caktuar, kryesisht kur kt e krkojn interesat e drejtsis; d. t pyes, ose t krkoj q t merren n pyetje dshmitart e akuzs dhe t ket t drejtn e thirrjes dhe t pyetjes t dshmitarve n favor t tij, n kushte t njjta me dshmitart e akuzs; e. t ndihmohet falas nga nj prkthyes, n qoft se nuk kupton ose nuk flet gjuhn e prdorur n gjyq. 28 Vendimi N. 53, dat 07.05.2013 i Gjykats Kushtetuese, Si konkluzion, Mbledhja e Gjyqtarve, bazuar n argumentet e dhna m sipr, vlerson njzri se pretendimet e krkuesve Partia Socialiste dhe Rrok Rroku, lidhur me cnimin e t drejts pr nj proces t rregullt ligjor gjat proceseve t zhvilluara n KQZ dhe n Kolegjin Zgjedhor t Gjykats s Apelit Tiran, nuk hyjn n juridiksionin e Gjykats Kushtetuese. Koalicioni i Vzhguesve Vendor

27

IP TA

RJ

N ann tjetr, trupa e Gjykats Kushtetuese njzri vendosi moskalimin e shtjes pr shqyrtim n seanc plenare, me argumentimin se objekti i krkess nuk ishte pjes e juridiksionit t Gjykats Kushtetuese 28. N konsideratn e KVV-s, ky vendim mbshtetet n argumente t pasakta dhe pr rrjedhoj del n nj prfundim q bie ndesh me Kushtetutn.

A. C

OM ]
21

Krkesa n fjal e siprprmendur, prpara Gjykats Kushtetuese, sht ngritur nga nj subjekt juridik dhe nga nj subjekt fizik, n kuptim t moszbatimit t standardit kushtetues t s drejts pr nj proces t rregullt ligjor, parashikuar nga neni 131, grma f e Kushtetuts dhe neni 6 i Konvents Evropiane t t Drejtave t Njeriut 27.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Momenti i tret ka t bj me vlersimin q jepet se Ky vullnet (Kodi Zgjedhor), i miratuar me tri t pestat e antarve t Kuvendit, sht n prputhje me rregullimet kushtetuese. Kujt rregullimeve kushtetuese i referohet n kt pik trupa gjykuese nuk kuptohet. L t kuptohet q Kushtetuta ka ndryshuar n lidhje me kt shtje, por pohon se gjithsesi nuk ka kundrvnie me Kodin Zgjedhor. Do ishte me vend nj sqarim, s paku duke prcaktuar dispozitn kushtetuese t cils i referohet. Kritika bhet m e rend me faktin se Gjykata Kushtetuese ofron pr argument nj dispozit ligjore nga Kodi Zgjedhor dhe e quan t drejt kushtetutshmrin e saj, ndonse pa e treguar sesi qndron n prputhje me Kushtetutn. Duke qen aksiomatike q Gjykata Kushtetuese i nnshtrohet vetm Kushtetuts 32, ajo nuk mund ti lejoj vets t prdor n arsyetim dispozita ligjore duke e ln mnjan vet Kushtetutn .
29

[S HQ
22

Vendimi N.14, dat 03.06.2009, Gjykata Kushtetuese, Pra me Kushtetut, kujtdo i garantohet e drejta pr tu ankuar, t paktn nj her, kundr do vendimi gjyqsor t dhn ndaj tij.. 30 Vendimi Nr.14, dat 03.06.2009, Gjykata Kushtetuese 31 Neni 131 grma f, Kushtetuta e Republiks s Shqipris, Gjykata Kushtetuese vendos pr gjykimin prfundimtar t ankesave t individve pr shkeljen e t drejtave t tyre kushtetuese pr nj proces t rregullt ligjor, pasi t jen shteruar t gjitha mjetet juridike pr mbrojtjen e ktyre t drejtave. 32 Neni 124 pika 2, Kushtetuta e Republiks s Shqipris Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

shtja e dyt sht n vazhdn e kritiks s par. Fakti q vendimi i Kolegjit Zgjedhor sht i forms s prer, nuk sht assesi arsye pr t penguar drejtsin kushtetuese. sht paradoksal ky argument sepse vendimet e gjykatave minore q mund t mbrrijn n Gjykats Kushtetuese duhet t jen domosdoshmrisht t forms s prer 31.

RJ

Ndrsa investimi i Gjykats Kushtetuese, nuk sht pjes parimit t siprprmendur. Gjykata (Kushtetuese) nuk bn vlersimin e fakteve e rrethanave, por nj vlersim t natyrs Kushtetuese, t dallueshm nga ai i gjykatave t juridiksionit t zakonshm. Gjykata (Kushtetuese) e analizon faktin dhe rrethann prkatse n at dimension q ka ndikim mbi t drejtat dhe lirit e parashikuara nga neni 42 dhe 131, shkronja f t Kushtetuts, gj e cila prbn juridiksionin e saj kushtetues. Detyra e Gjykats nuk sht zgjidhja e nj mosmarrveshjeje juridike pr shtje fakti, por identifikimi i fakteve t natyrs kushtetuese, t cilat shrbejn pr realizimin e kompetencave t saj dhe prbjn elementin thelbsor n prcaktimin e autoritetit t nj gjykimi kushtetues. 30

A. C

E para q duhet ndalur, sht ngatrrimi midis t drejts pr ankimim dhe t drejts pr investim t Gjykats Kushtetuese. N nenin 43 t Kushtetuts s Republiks s Shqipris parashikohet se Kushdo ka t drejt t ankohet kundr nj vendimi gjyqsor n nj gjykat m t lart, pr vese kur n Kushtetut parashikohet ndryshe. Nj nen ky q afirmon t drejtn e gjykimit t shtjes n dy shkall 29. Kt parim Kodi Zgjedhor e realizon me an t Kolegjit Zgjedhor, nj trup e ngritur nga gjyqsori i apelit.

OM ]

1- Neni 158 pika 5 e Kodit Zgjedhor shprehet se Vendimi i Kolegjit Zgjedhor sht i forms s prer. Ndaj tij nuk bhet ankim. Duke respektuar parimet lidhur me zgjedhjet, n Kodin Zgjedhor sht prcaktuar qartsisht procedura e apelimit. Vendimet e KQZ-s apelohen n Kolegjin Zgjedhor t Gjykats s Apelit Tiran, i cili nuk ankimohet. N nenin 158, pika 5, t Kodit Zgjedhor prcaktohet se vendimi i Kolegjit Zgjedhor sht i forms s prer dhe se ndaj tij nuk bhet ankim. Ky vullnet, i miratuar me tri t pestat e antarve t Kuvendit, sht n prputhje me rregullimet kushtetuese.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Juridiksioni i Gjykats Kushtetuese prshkruhet qartsisht n nenin 131 t Kushtetuts 33. Sidomos grma f e ktij neni ofron nj hapsir shum t madhe pr investim duke vn kshtu nj standard shum t rndsishm pr dhnien e drejtsis.
Gjykata Kushtetuese vendos pr: a) pajtueshmrin e ligjit me Kushtetutn ose me marrveshjet ndrkombtare, si parashikohet n nenin 122; b) pajtueshmrin e marrveshjeve ndrkombtare me Kushtetutn para ratifikimit t tyre; c) pajtueshmrin e akteve normative t organeve qendrore dhe vendore me Kushtetutn dhe me marrveshjet ndrkombtare; ) mosmarrveshjet e kompetencs ndrmjet pushteteve, si dhe ndrmjet pushtetit qendror dhe qeverisjes vendore; d kushtetutshmrin e partive dhe t organizatave t tjera politike, si dhe t veprimtaris s tyre, sipas nenit 9 t ksaj Kushtetute; dh) shkarkimin nga detyra t Presidentit t Republiks dhe vrtetimin e pamundsis s ushtrimit t funksioneve t tij; e) shtjet q lidhen me zgjedhshmrin dhe papajtueshmrit n ushtrimin e funksioneve t Presidentit t Republiks dhe t deputetve, si dhe me verifikimin e zgjedhjes s tyre; ) kushtetutshmrin e referendumit dhe verifikimin e rezultateve t tij; Koalicioni i Vzhguesve Vendor
33

[S HQ

IP TA

3- Shqyrtimi i shtjeve zgjedhore nga Gjykata Kushtetuese shkon prtej parashikimeve kushtetuese Kushtetutbrsi ka konsideruar se Gjykata Kushtetuese mund t vihet n lvizje vetm pr shtjet q lidhen me zgjedhshmrin e Presidentit t Republiks, deputetve si dhe pr papajtueshmrin n ushtrimin e funksionit t tyre, duke mos e shtrir kt t drejt ndaj subjekteve t zgjedhjeve lokale. Gjat shqyrtimit t ktyre shtjeve, Gjykata Kushtetuese vlerson dhe respektimin e parimit t s drejts pr nj proces t rregullt ligjor.

RJ

Pr m tepr, konstatimi i Gjykats Kushtetuese se drejtsia kushtetuese e cnon vazhdueshmrin e jets institucionale sht e gabuar. N momentin kur problematika zgjedhore merr vendim t forms s prer, jeta institucionale vazhdon rrjedhn e saj. Pikrisht pr kt arsye edhe legjislatori e ka theksuar n Kodin Zgjedhor q vendimet e Kolegjit Zgjedhor jan t forms s prer dhe t pa ankimueshme. Ama, cilado pal q e quan q i sht cnuar e drejta pr nj proces t rregullt ligjor, mund t vazhdoj prpjekjen pr t fituar t drejtn q pretendon q i sht mohuar.

A. C

N dhnien e drejtsis nga do gjyqsor mbahet parasysh nj parim shum i vyer q e drejta e vonuar sht nj e drejt e munguar. Kushtetuta e bn t vetn kt parim n pikn 2 t nenit 42 ku thot se kushdo, pr mbrojtjen e t drejtave, t lirive dhe t interesave t tij kushtetues dhe ligjor, ose n rastin e akuzave t ngritura kundr tij, ka t drejtn e nj gjykimi t drejt dhe publik brenda nj afati t arsyeshm nga nj gjykat e pavarur dhe e paanshme e caktuar me ligj. Prball ksaj trajtes t Kushtetuts, nuk mund t mendohet q vonesa n gjykim t kthehet n arsye pr t mohuar vet t drejtn.

OM ]
23

2- Tejzgjatja n koh pr nxjerrjen e rezultatit zgjedhor do t ndikonte n mirfunksionimin e organeve. Legjitimimi i subjekteve pr tiu drejtuar Gjykats Kushtetuese pr cnim t t drejts pr nj proces t rregullt ligjor, sht i lidhur ngusht me afatin dyvjear, i parashikuar nga ligji nr. 8577, dat 10.02.2000 Pr organizimin dhe funksionimin e Gjykats Kushtetuese. Shtrirja pr zbatim e ksaj t drejte, edhe n rastin e subjekteve zgjedhore pr organet e qeverisjes lokale, do t sillte tejzgjatje t kohs pr nxjerrjen e rezultatit zgjedhor. Kjo situat do t ndikonte n mirfunksionimin e organeve lokale.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

3.2.3 MANGSI MBI PRCAKTIMIN EVAZIV T DISPOZITS 3.2.3.1 Terminologjia e prdorur n hartimin e Kodit Zgjedhor

S pari, ka t bj me prdorimin n Kod t termit si rregull. Nj term i prdorur 15 her, por q krijon konfuzion n zbatim. Administrata, sipas pohimeve q ka br n lidhje me kt shtje, nj term t till e lexon si t ishte udhzues dhe jo detyrues. Pr t patur nj efikasitet dhe zbatueshmri m t lart t KQZ-s dhe administrats s saj, n t ardhmen do t duhet t bhet nj sqarim n lidhje m kt pik. Ndrkoh, edhe vet KQZ-ja n udhzimet dhe vendimet q merr, duhet t prpiqet ti lexoj dispozitat q prdorin termin si rregull si dispozita detyruese. S dyti, terminologjia kohore q prdoret n lidhje me afatet n Kodin Zgjedhor shpesh krijon paqartsi. Duke u shoqruar edhe me mungesn e vullnetit t mir krijohen probleme serioze n mbarvajtjen e puns, respektimin apo llogaritjen e afateve pr proceset dhe procedurat e parashikuara n Kodin Zgjedhor.

Kjo duhet t kihet parasysh nga ligjvnsi n t ardhmen, por edhe nga KQZ-ja sa t mundet n vendimet dhe udhzimet q merr.
f) gjykimin prfundimtar t ankesave t individve pr shkeljen e t drejtave t tyre kushtetuese pr nj proces t rregullt ligjor, pasi t jen shteruar t gjitha mjetet juridike pr mbrojtjen e ktyre t drejtave. 34 Vendimi N.22, dat 26.07.2006, Gjykata Kushtetuese, N shtjen n shqyrtim krkuesi sht person juridik publik, i paditur n gjykim, dhe pretendon cenimin e parimeve procedurale kushtetuese t ankimimit dhe t aksesit n gjykat. Kto parime nuk mund t cnohen, sepse jan element t s drejts n trsi q rrjedhin nga thelbi i shtetit t s drejts dhe garantojn barazin e palve n nj proces gjyqsor. Prandaj, dhe ankimi n Gjykatn Kushtetuese pr shkeljen e tyre mund t paraqitet nga do subjekt duke prfshir ktu edhe personat juridik publik. Kt qndrim ka mbajtur edhe Gjykata Kushtetuese Gjermane, n shtje t ngjashme. N vendimin e dats 02.05.1967, lidhur me t drejtn pr tiu drejtuar gjykats dhe t drejtn pr nj proces t rregullt ligjor shprehet: ... kto dispozita procedurale nuk bjn pjes n prmbajtjen e nenit 19 t Kushtetuts (e njjt me prmbajtjen e neneve 16 e 17 t Kushtetuts shqiptare) ato nuk prmbajn t drejta individuale, por parime t s drejts procedurale, t cilat duhet t respektohen n do proces dhe t shfrytzohen nga do subjekt q n baz t normave procedurale mund t konsiderohet pal n proces ose preket n mnyr t drejtprdrejt nga procesi. N nj proces gjyqsor, do subjekt pjesmarrs n t i nnshtrohet njlloj juridiksionit vendimmarrs t gjykats. T drejtat procedurale duhet tu vihen n dispozicion pjesmarrsve n proces, duke respektuar parimin e barazis s armve. Vendimi N.14, dat 03.06.2009, Gjykata Kushtetuese,Nj e drejt e till nuk mund t cenohet, sepse duke qen nj element i t drejts n trsi dhe q rrjedh nga thelbi i shtetit t s drejts, garanton barazin e palve n procesin gjyqsor. Pr kt arsye ankimi n Gjykatn Kushtetuese pr shkeljen e t drejts pr nj proces t rregullt ligjor nuk mund t kufizohet pr asnj subjekt, prfshir ktu edhe personat juridik publik.

[S HQ
24

IP TA

N Kod, n disa raste prdoren afatet me dit dhe n disa t tjera prdoren afatet me muaj. sht e nevojshme t bhet nj unifikim i prcaktimit t afateve, pr t mos shkaktuar problematika n prllogaritje.

RJ

A. C

N Kodin Zgjedhor vrehen dy problematika prsa i prket terminologjin s prdorur, konkretisht terminologjis normative dhe asaj kohore.

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]

Ndrsa Gjykata Kushtetuese n kt vendim kur e prshkruan juridiksionin e saj e kufizon s teprmi veten n fare pak raste. Duke e kufizuar veten larg gjykimit t shtjeve zgjedhor ajo bie n kundrshtim me disa vendime t sajat, ku edhe njrin prej tyre e citon gjat argumentimit. 34

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

3.2.4 MANGSI T EVINDENTUARA NGA PRAKTIKA 3.2.4.1 Paqartsia n natyrn e Kodit Zgjedhor

Kodi Zgjedhor ndonse nuk emrtohet si kod procedural, prmbajtja e tij m s shumti sht e till. Mosbrja e qart e natyrs s kodit, sjell ekuivoke jo t vogla, bn t vshtir interpretimin si dhe nuk e bn shum efikase punn e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve. Me nj Kod Procedural Zgjedhor t pastr, do t shmangej prsritja ciklike e debateve teknike n tryezn e KQZ-s, q nuk kthehen n nj tradit pozitive. Sanksionimi njher e mir i tr teknikaliteteve n nj Kod Procedural do i ngarkonte KQZ-s nj status m ekzekutiv duke ia zvogluar barrn legjislative. Moskryerja e interpretimeve nga KQZ-ja do t minimizonte ndjeshm edhe brjen pjes t saj n diskutimet politike.

3.2.4.2 Kandidimi si deputet dhe dorheqja e zyrtarve t lart

Ndrsa, sipas komisionerve t KQZ-s, pretendimi i prfaqsuesit t PS-s ishte i padrejt sepse grma g ishte nj dispozit e referuar, pra q i referohej nj dispozite tjetr, q legjislatori nuk e kishte plotsuar ende boshllkun ligjor, andaj grma g nuk mund t prbj baz ligjore. Aktualisht n Ligjin Nr. 8549, dat 11.11.1999, Statusi i Npunsit Civil, npunsit civil t nivelit t lart jan 36:
Kjo dispozit e Kodit Zgjedhor sht n prputhje edhe me nenin 69 pika 1t Kushtetuts s Shqipris. Neni 69 pika 1 : Nuk mund t kandidojn e as t zgjidhen deputet, pa hequr dor nga detyra: a) gjyqtart, prokurort; b) ushtarakt e shrbimit aktiv; c) punonjsit e policis dhe t sigurimit kombtar; ) prfaqsuesit diplomatik; d) kryetart e bashkive dhe t komunave, si dhe prefektt n vendet ku kryejn detyrat e tyre; dh) kryetart dhe antart e komisioneve t zgjedhjeve; e) Presidenti i Republiks dhe funksionart e lart t administrats shtetrore t parashikuar nga ligji. 36 Neni 11 pika1 i Ligjit Nr. 8549, dat 11.11.1999 Statusi i Npunsit Civil: Klasat e npunsve civil jan kto: a)Npuns civil t nivelit t lart drejtues. b)Npuns civil t nivelit t mesm drejtues. c)Npuns civil t nivelit t ult drejtues. Koalicioni i Vzhguesve Vendor
35

[S HQ

IP TA

Kjo grm sht br shkak pr debat edhe n mbledhjen e KQZ-s s dats 11.05.2013, ku si pjes e rendit t dits ishte miratimi i listave shumemrore t kandidatve t Partis Demokratike pr Zgjedhjet e Kuvendit t 23 Qershorit 2013. N kt diskutim prfaqsuesi i Partis Socialiste pretendonte se qenia si kandidat e disa zyrtarve me poste t larta ishte n kundrshtim me vullnetin e ligjit konkretisht me grmn g t siprprmendur.

RJ

Neni 63 pika 4 i Kodit Zgjedhor qartson kush jan postet apo funksionet q e bjn t pamundur kandidimin si deputet 35. N pikn g, kjo pik e nenit prmend se zyrtart e lart t administrats shtetrore t prcaktuar me ligj nuk mund t kandidojn pr deputet.

A. C

OM ]
25

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Kjo ndarje q bn ligji, n nj interpretim t thjesht nuk l shteg pr paqartsi.

Legjislatori duhet t formalizoj m qart kriteret pr t vendosur kandidaturn pr deputet . Grma g n pikn 4 t nenit 63 t Kodit Zgjedhor ka nevoj t qartsohet nga ai formulim q sht sot.

3.2.4.3 Manuali i Komisionit t Qendrs s Votimit

Prsa i prket piks c, Kodi Zgjedhor bn nj sqarim, q sht tepr i rndsishm pr ecurin e vendimmarrjes s KQZ-s. N pikn 4 t nenit 23 do t gjejm se kto akte (aktet normative) rishikohen n rast t ndryshimit t ligjit apo pr shkaqe t tjera q prligjin ndryshimin e tyre. Nga kjo dispozit kuptohet se shtrirja n koh e efektit t akteve normative q harton KQZ-ja kushtzohet nga dy shkaqet e siprprmendura. Prsa i prket shkaqeve q prligjin ndryshimin e akteve normative, sht nj shteg i paqart q ka lejuar legjislatori. sht e vshtir t interpretohet se cilat jan ato shkaqe q e prligjin ndryshimin sipas Kodit Zgjedhor. Shkaku i dyt q prcakton ligji zgjedhor pr t rishikuar aktet normative t nxjerr nga KQZ-ja sht ndryshimi i ligjit. Ndryshe nga shkaku i par, ky sht faktik dhe lehtsisht i evidentueshm. Nj rast i till sht dhe reforma q psoi Kodi Zgjedhor n korrikun e vitit 2012. Nj reform legjislative q solli shum amendime dhe shfuqizime n legjislacionin zgjedhor. Administrata dhe trupa e komisionerve t KQZ-s i sht shmangur problematiks s miratimit t disa akteve normative me argumentimin q ishin ende t vlefshm aktet e mparshme q jan miratuar n zgjedhjet e mparshme.

[S HQ
26

d)Npuns civil t nivelit ekzekutues. 37 Neni 11 pika 2, Klasat, Ligji Nr. 8549, dat 11.11.1999, Statusi i Npunsit Civil Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

Neni 23 i Kodit Zgjedhor sqaron natyrn e akteve normative q mund t ndrmarr Komisioni Qendror i Zgjedhjeve. Sipas tij, prmbajtja e akteve normative ka tre karakteristika kryesore q i dallon nga aktet individuale: a) kan fuqi mbi t gjith territorin e vendit; b) jan t detyrueshme pr t gjith; c) kan karakter t prhershm dhe zbatohen si rregull pr t gjitha zgjedhjet.

A. C

N konsideratn e Koalicionit t Vzhguesve Vendor, t gjith funksionart q prmend dispozita e msiprme duhet t dorhiqen nse duan t kandidojn si deputet n parlament. Pavarsisht pasaktsis apo boshllkut ligjor, ky duhet t jet nj vendim i cili duhet t merret mbi moralin dhe vullnetin e do kandidati apo subjekti politik q i kandidon, n respekt t parimit madhor t barazis n konkurrim.

OM ]

a) Sekretari i Prgjithshm b) Drejtor Departamenti c) Drejtor Drejtorie t Prgjithshme d) Pozicionet e barazvlefshme me tre t parat n institucionet e administrats publike qndrore apo vendore. 37

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Udhzimi Nr. 05 Pr administrimin e materialeve zgjedhore q do t prdoren n zgjedhjet pr Kuvendin e Shqipris i miratuar nga KQZ-ja me dat 12.03.2009, ka pr baz t vetn ligjore nenet e mposhtme q i referohen Kodit Zgjedhor para amendimeve t vitit 2012: a) Neni 21, pika 1, Kompetencat e KQZ-s b) Neni 99 Drgimi i materialeve zgjedhore nga KQZ-ja n KZAZ c) Neni 100 Drgimi i materialeve zgjedhore nga KZAZ-ja n KQV d) Neni 115 Marrja n dorzim e materialit zgjedhor nga KZAZ-ja e) Neni 116 Numrimi i votave f) Neni 122, pika 4, Nxjerrja e tabels prmbledhse t rezultatit t zgjedhjeve nga KZAZ-ja g) Neni 138 Kqyrja e materialit zgjedhor

(Togfjalshat apo fjalt e shnjuara me grma m t trasha prbjn ndryshimin apo shtesn n dispozit.) Neni 99 i Kodit Zgjedhor para dhe pas ndryshimeve me ligjin nr. 74/2012: 99/1. KQZ-ja drgon n selit e KZAZ-ve, jo m von se 3 dit para dats s zgjedhjeve, materialet e mposhtme zgjedhore, t ndara n kuti t veanta pr do qendr votimi: a) numrin e nevojshm t fletve t votimit, n prputhje me numrin e zgjedhsve t regjistruar n at qendr votimi, s bashku me flett shtes; 99/1. KQZ-ja drgon n selit e KZAZ-ve, jo m von se 3 dit para dats s zgjedhjeve, materialet e mposhtme zgjedhore, t ndara n kuti t veanta pr do qendr votimi: a) numrin e nevojshm t fletve t votimit, n prputhje me numrin e zgjedhsve t regjistruar n at qendr votimi, s bashku me flett shtes. Si rregull flett dorzohen t ambalazhuara n blloqe prej 100 fletsh, s bashku me dokumentin q tregon serin prkatse t bllokut t fletve;
38

[S HQ

Udhzimi Nr. 01, dat 20.02.2009, Pr organizimin dhe funksionimin e zyrave rajonale zgjedhor; Udhzimi Nr. 05, dat 12.03.2009, Pr administrimin e materialeve zgjedhore q do t prdoren n zgjedhjet pr Kuvendin e Shqipris; Udhzimi Nr. 10, dat 14.04.2009, Pr procedurat dhe kriteret e akreditimit t vzhguesve t subjekteve t subjekteve zgjedhore n KZAZ, KQV dhe VNV, nga KZAZ-ja, pr zgjedhjet pr Kuvendin e Shqipris t dats 28.06.2009; Udhzimi Nr. 13, dat 22.04.2009, Pr procedurat e akreditimit dhe rregullat e vzhgimit t zgjedhjeve nga organizatat joqeveritare shqiptare dhe t huaja, organizatat ndrkombtare, prfaqsues t shteteve t huaja; Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

Nse krahasohen nenet q i referohen udhzimit n fjal me Kodin Zgjedhor pas reforms s vitit 2012, gjejm kto ndryshime:

RJ

A. C

Ky manual kishte pr baz t vetn ligjore katr udhzime t KQZ-s t miratuara n vitin 2009 38. Pr t shmangur pamundsin e miratimit t akteve normative t reja, KQZ-ja i vlersoi ende t vlefshme aktet normative t zgjedhjeve parlamentare pararendse. Ky veprim sht ndrmarr me argumentimin se nj nga karakteristikat e akteve normative sht shtrirja e pakushtzuar e tyre n koh. Prsa i vrtet sht n parim, ky argument bie n kundrshtim me nenin 23 pika 4 t cituar edhe m lart.

OM ]
27

Gjat periudhs maj-qershor, kjo problematik u risoll n vmendje pr miratimin e Manualit t Komisionit t Qendrs s Votimit. Pa i hyr prmbajtjes s ktij vendimi, duhet kujtuar vonesa e skajshme n miratimin e tij.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Neni 100 i Kodit Zgjedhor para dhe pas ndryshimeve me ligjin nr. 74/2012: 100/1. KZAZ-ja, jo m von se 15 or para hapjes s votimit, u shprndan materialet zgjedhore KQV-ve nn juridiksionin e saj. Kryetari, zvendskryetari, t shoqruar nga do antar tjetr q krkon dhe sekretari i KQV-s paraqiten n selin e KZAZ-s dhe trheqin: 100/1. KZAZ-ja, jo m von se 15 or para hapjes s votimit, u shprndan materialet zgjedhore KQV-ve nn juridiksionin e saj. Kryetari dhe sekretari i KQV-s, t shoqruar nga do antar tjetr q krkon, paraqiten n selin e KZAZ-s dhe trheqin:

Neni 115 i Kodit Zgjedhor para dhe pas ndryshimeve me ligjin nr. 74/2012:

115/5. Kutit e votimit t prcaktuara si KUTI E PARREGULLT n asnj rast dhe pr asnj arsye nuk hapen nga KZAZ-ja dhe as nuk i kalojn Grupit t Numrimit. Ato drgohen s bashku me kutin e materialeve t votimit n KQZ pr nevoja t hetimit administrativ, sipas nenit 138 pika 4 t ktij Kodi. 115/5. Kutit e votimit t prcaktuara si KUTI E PARREGULLT n asnj rast dhe pr asnj arsye nuk hapen nga KZAZ-ja dhe as nuk i kalojn Grupit t Numrimit. Ato drgohen s bashku me kutin e materialeve t votimit n KQZ pr nevoja t hetimit administrativ, sipas nenit 136 dhe nenit 138 pika 4 t ktij Kodi.

Neni 116 i Kodit Zgjedhor para dhe pas ndryshimeve me ligjin nr. 74/2012: 116/3. Fillimisht Grupi i Numrimit kryen procedurat e verifikimit t t dhnave n Procesverbalin pr Mbylljen e Votimit. Pr kryerjen e verifikimit,Grupi i Numrimit ndjek kto procedura: a) numruesi i par merr Kutin me Materialet e Votimit, e vendos at mbi tryez dhe e hap, duke kputur vulat me kodet e siguris. Nga kutia nxirret Procesverbali pr Mbylljen e Votimit dhe verifikohet nse n kuti ndodhen: i) zarfi FLET VOTIMI T PAPRDORURA s bashku me kundrflett; ii) zarfi FLET VOTIMI T DMTUARA; iii) lista e zgjedhsve, prfshir edhe regjistrin e posam, sipas nenit 55 t ktij Kodi; iv) origjinalet e vendimeve t KQV-s dhe formulart tip t paprdorur t vendimeve t KQV-s; v) vula e KQV-s; vi) vula e kryetarit t KQV-s; vii) vulat me kodet e siguris t paprdorura; viii) vulat me kodet e siguris t dmtuara, nse ka; dhe ix) Libri i Protokollit t Mbledhjeve t KQV-s; b) numruesi i par fillimisht krahason vuln e kryetarit t KQV-s me modelin krahasues dhe mendimin e tij ia bn t ditur antarve t grupit; c) numruesi i par numron flett e votimit t paprdorura dhe n prfundim t numrimit ia bn t ditur shifrn antarve t Grupit t Numrimit dhe vzhguesve t subjekteve zgjedhore. Sekretari i Grupit t Numrimit bn verifikimin e shifrs s deklaruar me at q sht shnuar n Procesverbalin pr Mbylljen e Votimit. Nse shifrat nuk prputhen ose nse krkohet rinumrim nga ndonj prej antarve t Grupit t Numrimit, numruesi i par sht i detyruar t rifilloj edhe nj her numrimin e fletve t votimit t paprdorura; 28

[S HQ

IP TA

RJ

A. C

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

[S HQ

116/3. N vijim, numruesi i par vendos mbi tryez kutin e votimit me flett e votimit dhe e hap at, duke kputur vulat me kodet e siguris. Fillimisht Grupi i Numrimit kryen procedurat e verifikimit t t dhnave n Procesverbalin e Mbylljes s Votimit. 116/4. N rast se Procesverbali i Mbylljes s Votimit gjendet n kuti dhe sht plotsuar sipas nenit 113 t ktij Kodi, ather numrimi vazhdon sipas procedurave t prcaktuara nga ky nen. N rast se Procesverbali i Mbylljes s Votimit mungon apo t dhnat sipas nenit 113 t ktij Kodi nuk jan plotsuar, zbatohet procedura sipas nenit 116/1 t ktij Kodi. 115/5. Pas nxjerrjes s Procesverbalit t Mbylljes s Votimit apo plotsimit t Procesverbalit t Konstatimit, numruesi i par dhe antart e Grupit t Numrimit nxjerrin nga kutia flett e votimit dhe zarfin me Procesverbalin e Vulosjes, i shpalosin flett e votimit dhe i vendosin mbi tryez me pjesn e pasme t flets nga ana e siprme. 116/6. Flett e votimit t stivuara numrohen nga numruesi i par, i cili, n prfundim t numrimit, ia bn t ditur shifrn antarve t grupit dhe vzhguesve t subjekteve zgjedhore. Shifra e deklaruar verifikohet me shifrn pr pjesmarrjen e zgjedhsve t shnuar n Procesverbalin e Mbylljes s Votimit. Nse shifrat nuk prputhen ose nse krkohet nga ndonj prej antarve t Grupit t Numrimit, numruesi i par sht i detyruar t rifilloj edhe nj her numrimin e fletve t votimit.

Neni 138 i Kodit Zgjedhor para dhe pas ndryshimeve me ligjin nr. 74/2012: 138/3. KQZ-ja, me krkes t palve ose kryesisht, kur mon se pr dhnien e vendimit sht i nevojshm rinumrimi dhe/ose rivlersimi i votave t caktuara, kryen, n pranin e palve, rinumrimin dhe/ose rivlersimin e votave dhe pasqyron prfundimin n procesverbalin e mbledhjes s KQZ-s dhe vendimin prkats t saj. N rast se krkesa pr rinumrimin dhe/ose rivlersimin e votave t caktuara bhet nga dy antar t KQZ-s, ajo sht e detyruar t bj rinumrimin dhe/ose rivlersimin e votave t krkuara.
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

) numruesi i par numron flett e votimit t dmtuara dhe n prfundim t numrimit ia bn t ditur shifrn antarve t Grupit t Numrimit dhe vzhguesve t subjekteve zgjedhore. Sekretari i Grupit t Numrimit bn verifikimin e shifrs s deklaruar me at q sht shnuar n Procesverbalin pr Mbylljen e Votimit. Nse shifrat nuk prputhen ose nse krkohet rinumrim nga ndonj prej antareve t Grupit t Numrimit, numruesi i par sht i detyruar t rifilloj edhe nj her numrimin e fletve t votimit t dmtuara; d) numruesi i par numron zgjedhsit q kan votuar, sipas nnshkrimeve q kan br n listn e zgjedhsve, prfshir edhe ata sipas nenit 55 t ktij Kodi dhe n prfundim t numrimit ia bn t ditur shifrn antarve t Grupit t Numrimit. Sekretari i Grupit t Numrimit bn verifikimin e shifrs s deklaruar me at q sht shnuar n Procesverbalin pr Mbylljen e Votimit. Nse shifrat nuk prputhen ose nse krkohet nga ndonj prej antarve t Grupit t Numrimit, numruesi i par sht i detyruar t rifilloj edhe nj her numrimin e zgjedhsve q kan votuar; dh) numruesi i par, mbi bazn e krahasimit t shifrave t verifikuara, llogarit dhe deklaron numrin e fletve t votimit t prdorura, i cili rezulton nga diferenca ndrmjet totalit t fletve t votimit, sipas Procesverbalit pr Mbylljen e Votimit, me numrin e fletve t votimit t paprdorura. Sekretari i Grupit t Numrimit bn verifikimin e shifrs s deklaruar me at q sht shnuar n Procesverbalin pr Mbylljen e Votimit.

OM ]
29

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Nse i krahason nenet q i referohet udhzimi n fjal me Kodin Zgjedhor pas reforms s vitit 2012, gjejm kto ndryshime: Neni 6 Kodi Zgjedhor para dhe pas ndryshimeve me ligjin nr. 74/2012: 6/1. do parti politike, e regjistruar n KQZ si subjekt zgjedhor, ka t drejt t caktoj nga nj vzhgues n KZAZ, n KQV dhe pr do tavolin n Vendin e Numrimit t Votave pas regjistrimit t kandidatit/kandidatve pr zonn zgjedhore prkatse ose pasi ka paraqitur list shumemrore. N rast se partit politike paraqiten n zgjedhje si koalicion, t drejtn pr t caktuar vzhgues e ka vetm koalicioni. Kandidatt e partive politike nuk kan t drejt t caktojn vzhgues. 6/3. Kandidatt e paraqitur nga nj grup zgjedhsish n zonat e tyre prkatse kan t drejt t caktojn nga nj vzhgues n KZAZ, n KQV dhe n Vendin e Numrimit t Votave. 6/4. Akreditimi i vzhguesve pran komisioneve zgjedhore bhet mbi bazn e t dhnave vetjake t do vzhguesi. Akreditimi mund t prfshij nj ose m shum qendra votimi ose nj apo m shum zona zgjedhore. Nj organizat joqeveritare shqiptare apo koalicion i till, parti politike, koalicion ose kandidat i propozuar nga zgjedhsit nuk mund t ket n t njjtn koh m shum se nj vzhgues t pranishm n nj qendr votimi. do organizat joqeveritare e huaj, si dhe organizatat ndrkombtare nuk mund t ken n t njjtn koh m shum se dy vzhgues t huaj n nj qendr votimi. 6/6. KQZ-ja ka t drejt, me udhzim t veant, tu delegoj KZAZ-ve kompetencn e akreditimit t vzhguesve, sipas pikave 2 dhe 3 t ktij neni. 6/1. do parti politike apo kandidat i propozuar nga zgjedhsit, i regjistruar n KQZ si subjekt zgjedhor, ka t drejt t caktoj nga nj vzhgues n KZAZ, n KQV dhe pr do 30
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

[S HQ

IP TA

RJ

a) Neni 21, pika 1, Kompetencat e KQZ-s b) Neni 23, pika 1/b, 2 Aktet e KQZ-s dhe hyrja n fuqi e tyre c) Neni 6, pika 1,3,4,6 E drejta pr t caktuar vzhgues d) Neni 7, T drejtat dhe detyrat e vzhguesve e) Neni 116, pika 6 Numrimi i votave f) Neni 118 Vlersimi i votave g) Neni 122, pika 4 Nxjerrja e tabels prmbledhse t rezultatit t zgjedhjeve nga KZAZ-ja

A. C

Udhzimi Nr. 10 Pr procedurat dhe kriteret e akreditimit t vzhguesve t subjekteve t subjekteve zgjedhore n KZAZ, KQ dhe VNV, nga KZAZ-ja, pr zgjedhjet pr Kuvendin e Shqipris t dats 28.06.2009 i miratuar nga KQZ-ja me dat 14.04.2009, ka pr baz t vetn ligjore nenet e mposhtme q i referohen Kodit Zgjedhor para amendimeve t vitit 2012:

OM ]

138/3. KQZ-ja, me krkes t palve ose kryesisht, kur mon se pr dhnien e vendimit sht i nevojshm rinumrimi dhe/ose rivlersimi i votave t caktuara, kryen, n pranin e palve, rinumrimin dhe/ose rivlersimin e votave dhe pasqyron prfundimin n procesverbalin e mbledhjes s KQZ-s dhe vendimin prkats t saj. Vota t caktuara jan votat e identifikuara ose t kontestuara, sipas procedurave t neneve 116 dhe 118 t ktij Kodi, pr t cilat sht kontestuar vlersimi ose numri i tyre gjat procesit t numrimit, si dhe votat e tabels s rezultatit t kundrshtuar, sipas piks 2 t nenit 119 t ktij Kodi. N rast se krkesa pr rinumrimin dhe/ose rivlersimin e votave t caktuara bhet nga dy antar t KQZ-s, ajo sht e detyruar t bj rinumrimin dhe/ose rivlersimin e votave t krkuara.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Neni 118 Kodi Zgjedhor para dhe pas ndryshimeve me ligjin nr. 74/2012:

118/7. Numruesi i par dhe sekretari i Grupit t Numrimit t Votave prgjigjen pr zbatimin e detyrimeve q lindin nga kontestimi i flets s votimit, sipas ktij neni. Shkelja e ktij detyrimi ndshkohet me gjob sipas nenit 171 t ktij Kodi.

[S HQ

IP TA

Dy udhzimet e siprprmendura t vitit 2009, tepr t rndsishme pr procesin e votimit, kan nj baz ligjore e cila n 10 dispozita sht prekur shum ose pak me reformn e Kodit Zgjedhor t vitit 2012. Duke vrejtur kt fakt, Manuali i KQV-ve i miratuar nga KQZ-ja nuk mund ti prdorte ato dy udhzime sepse ishte e nevojshme t rishikoheshin nga KQZ-ja..

RJ

118/7. Nuk ka.

A. C

tavolin n Vendin e Numrimit t Votave pas regjistrimit t kandidatit/kandidatve pr zonn zgjedhore prkatse ose pasi ka paraqitur list shumemrore. N rast se partit politike paraqiten n zgjedhje si koalicion, t drejtn pr t caktuar vzhgues e ka vetm koalicioni. Koalicioni mund t caktoj jo m shum se tre prfaqsues pr koalicion. Kandidatt e partive politike nuk kan t drejt t caktojn vzhgues. 6/3. Shfuqizohet 6/4. Akreditimi i vzhguesve pran komisioneve zgjedhore bhet mbi bazn e t dhnave vetjake t do vzhguesi. Akreditimi mund t prfshij nj ose m shum qendra votimi ose nj apo m shum zona zgjedhore. Nj organizat joqeveritare shqiptare apo koalicion i till, parti politike ose kandidat i propozuar nga zgjedhsit nuk mund t ket n t njjtn koh m shum se nj vzhgues t pranishm n nj qendr votimi. do organizat joqeveritare e huaj, si dhe organizatat ndrkombtare nuk mund t ken n t njjtn koh m shum se dy vzhgues t huaj n nj qendr votimi. N rast se partit politike paraqiten n zgjedhje si koalicion, t drejtn pr t caktuar vzhgues e ka vetm koalicioni. Koalicioni mund t caktoj jo m shum se tre prfaqsues pr koalicion. 6/6. KQZ-ja ka t drejt, me udhzim t veant, tu delegoj KZAZ-ve kompetencn e akreditimit t vzhguesve, sipas pikave 1 dhe 3 t ktij neni.

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]
31

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

IV. GJETJE 4.1 METODOLOGJIA

4.1.1 VZHGUESIT E KOALICIONIT T VZHGUESVE VENDOR

Koalicioni i Vzhguesve Vendor, n zbatim t Memorandumit t Mirkuptimit t pranuar nga t gjith pjestart e Koalicionit dhe t metodologjis s hartuar nisi aksionin pr vzhgimin e Zgjedhjeve Parlamentare t 23 qershorit nprmjet nj trupe vzhguesish e cila u formsua nga prurjet vullnetare t aktivistve t t gjith organizatave prbrse dhe veanrisht t aktivistve (t tre organizatave kryesore) me eksperienc t hershme n fushn e vzhgimit t zgjedhjeve. N total Koalicioni i Vzhguesve Vendor akreditoi 1634 vzhgues nga t cilt 132 afatgjat dhe 1502 afatshkurtr. Pamundsia pr t finalizuar shpejt planin final t aksionit pr shkak t paqartsis mbi mbshtetjen e elementve financiar t nevojshm uan n akreditimin e vzhguesve n muajin e fundit para dits s zgjedhjeve. Pavarsisht ksaj, fal prvojs, angazhimit t aktivistve me eksperienc si dhe bashkpunimit mjaft t mir midis organizatave partnere, KVV plotsoi m s miri monitorimin e periudhs parazgjedhore duke dal publikisht me mbi dhjet Deklarata t ndryshme si dhe duke publikuar deri n muajin maj, dy Raporte t Ndrmjetme.

[S HQ
32

N funksion t qllimit final t ndrtimit t nj trupe t prhershme dhe profesionale vzhguesish t pavarur aktivist t shoqris civile, rekrutimi i vzhguesve nga organizatat partnere apo qoft edhe i atyre me eksperienc t mparshme me Koalicionin, ishte nj proces q shnoi disa prmirsime n procedurat dhe hallkat e ndjekura. T gjith vzhguesit pranuan dhe nnshkruan Deklaratn e angazhimit dhe t paansis s vzhguesit afatgjat/afatshkurtr, ndrkoh q prve gatishmris s shprehur pr tu angazhuar si vzhgues i pavarur, u ndoqn disa kritere si: mosangazhimi n fushata elektorale apo me forca politike n katr vitet e fundit, mos afilimi i ngusht me kandidat, drejtues t forcave politike q garuan apo antart e KZAZ-s n rastin e vzhguesve n nivel KZAZ-je, etj. N nj mas t konsiderueshme vzhguesit e angazhuar ishin individ me eksperienc t mparshme n vzhgimin e zgjedhjeve si pjes e KVV-s apo organizatave t tjera vendore. T gjith vzhguesit pranuan dhe nnshkruan Deklaratn ku angazhoheshin se do t respektonin me prpikmri Kodin e Etiks s Vzhguesve Vendor si dhe detyrimet ligjore t prcaktuara n Kodin Zgjedhor t Republiks s Shqipris.

4.1.2 FORMAT PR MBLEDHJEN E T DHNAVE DHE RAPORTIMI Pr vzhgimin profesional t do elementi prbrs s procesit zgjedhor, vzhguesit u pajisn me udhzues dhe forma pr mbledhjen e t dhnave, t cilat u prgatitn nga
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

N terren u angazhuan realisht 1401 vzhgues afatgjat dhe afatshkurtr n t gjith territorin e vendit, n dy nivelet e administrimit t zgjedhjeve (nivelin e ZAZ/VNV-ve dhe nivelin e QV-ve). Ndrkoh, pr vzhgimin e KQZ-s, Kolegjit Zgjedhor si dhe t shtjeve t veanta u angazhuan t tjer vzhgues afatgjat t cilat ishin kryesisht pjes e stafeve apo bashkpuntorve t ngusht t organizatave drejtuese por edhe t organizatave partnere t KVV-s.

A. C

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

ekspert t KVV-s me eksperienc shumvjeare n misione monitorimi t zgjedhjeve jo vetm n Shqipri, por edhe jasht saj. Format e raportimit kishin n prmbajtje t tyre si elementt sasior, ashtu edhe ata cilsor duke br t mundur si mbledhjen e t dhnave t krahasueshme mes Zons Zgjedhore / QV-s / VNV-s, ashtu edhe grumbullimin/raportimin e t dhnave n thellsi mbi situatn. Vzhguesit n KQZ dhe n Kolegjin Zgjedhor raportonin n mnyr t prditsuar. T dhnat e dala nga monitorimi i tyre (prfshir edhe t dhnat e tjera q vinin nga terreni) trajtoheshin n mbledhje t posame me grupin e ekspertve t KVV-s ku propozoheshin hapat e mtejshm pr ndrmarrjen e kontakteve t nevojshme apo pr t dal me nj qndrim publik t Koalicionit duke adresuar shtjen n fjal. Dalja me nj qndrim publik t Koalicionit, n funksion t qllimit primar pr t kontribuar n ecurin m t mir t procesit zgjedhor, realizohej si hapi final i ndrmarr nga KVV ose pr ti paraprir nj problematike t mundshme apo situate joligjore, ose pr t vn n dukje dhe ndikuar n mos agravimin e mtejshm t nj problematike t caktuar apo shkelje ligjore t konsumuar. Vzhguesit n KZAZ raportonin n baz javore me an t email-it bazuar n formatin e prgatitur t t dhnave, prvese n raste informacionesh emergjente n t cilat raportonin menjher. Vzhguesit n nivelin e QV-ve dhe VNV-ve gjat numrimit kan raportuar n koh reale gjat dits s votimit dhe procesit t numrimit t votave. T gjitha t dhnat jan br pjes e nj baze t dhnash dhe jan prpunuar n disa nivele paraprake, duke u trajtuar n fund nga grupi i ekspertve t Koalicionit.

4.1.3 TRAJNIMI I VZHGUESVE

T gjith vzhguesit, sipas fushs s vzhgimit, ndoqn seanca t posame trajnimi, t cilat u kryen n mnyr t prqndruar me trajner me eksperienc t mparshme, por q srish ndoqn nj seanc trajnimi trajnersh (ToT) intensive. Vzhguesit u trajnuan mbi element ligjor t ecuris s nj procesi zgjedhor lidhur me dispozitat q parashikon Kodi Zgjedhor por edhe legjislacioni n trsi, t drejtat dhe detyrat e vzhguesve vendor, Kodi i Etiks i Vzhguesve Vendor, aspekte logjistike t vzhgimit dhe raportimit t t dhnave dhe, veanrisht, rndsin e nxitjes dhe ruajtjes s vzhgimit vullnetar dhe t paanshm nga qytetart n nj proces elektoral. Gjithashtu, gjat trajnimeve u trajtuan forma t ndryshme shkeljesh apo situatash n t cilat mund t gjendet vzhguesi vendor, si dhe u ndan eksperienca t ndryshme q sillnin vet vzhguesit me prvoj apo edhe situata t tjera t ndodhura brenda apo jasht vendit n zgjedhje t mparshme.

[S HQ

4.1.4 VZHGIMI I KOMISIONIT QNDROR T ZGJEDHJEVE DHE I KOLEGJIT ZGJEDHOR Komisioni Qndror i Zgjedhjeve u monitorua prgjat gjith periudhs s funksionimit t tij q prej mbledhjes s par m datn 26 Tetor 2012 deri n mbledhjen ku u finalizua vendimmarrja e tij me ndarjen e mandateve sipas rezultateve t zgjedhjeve t 23 qershorit n gusht 2013, prej dy vzhguesve afatgjat.
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

OM ]
33

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

4.1.5 VZHGIMI ZGJEDHOR

KOMISIONEVE

ZONALE

Komisionet Zonale t Administrimit Zgjedhor u monitoruan prej dats 25 Mars (data e konstituimit t tyre) deri n prfundim t aktivitetit t tyre dhe dorzimit t materialeve zgjedhore n KQZ nprmjet 90 vzhguesve afatgjat. Prej dits s konstituimit deri n dat 31 Maj, puna e KZAZ-ve dhe situata n nivelin e ZAZ-ve sht monitoruar n mnyr sporadike prej aktivistve t organizatave t KVVs apo vzhgues me eksperienc, bashkpuntor afatgjat t KVV-s, kryesisht pr problematika t rndsishme (t tilla si hartimi dhe afishimi i listave t zgjedhsve n nivel lokal apo shtje q kishin t bnin me zhvillimin korrekt t aktiviteteve elektorale t subjekteve zgjedhore). Pas dats 1 Qershor, kur edhe u finalizuan qart t gjith elementt prbrs t aksionit t Koalicionit, puna e KZAZ-ve dhe zhvillimi i fushats n territorin respektiv u monitorua rregullisht prej vzhguesit respektiv afatgjat i asistuar edhe nga partnert lokal t KVV-s. Ndr shtjet kryesore t monitorimit prmendim: situatn e prgjithshme n ZAZ-n prkatse dhe fushatn zgjedhore q zhvillohet aty; procesi i informimit t qytetarve n lidhje me pasaktsit n listat e zgjedhsve; raste t veanta pr t cilat sht krkuar monitorim m i hollsishm nga koordinatort n qendr; procesi i vendimmarrjes n punn e Komisioneve t ZAZ-ve; prgatitjet logjistike; trajnimi i komisionerve t ZAZ-ve dhe t KQV-ve; etj. Vzhguesi afatgjat i ZAZ-s luajti edhe rolin e koordinatorit t vzhguesve afatshkurtr n ZAZ-n prkatse.

[S HQ
34

4.1.6 VZHGIMI I DITS S VOTIMIT Koalicioni i Vzhguesve Vendor prdori nj metodologji t re vzhgimi n monitorimin e Zgjedhjeve pr Kuvendin e Shqipris t 23 Qershorit 2013, duke kombinuar metodologjin e vzhguesve t stacionuar n nj numr qendrash votimi t przgjedhur n mnyr rastsore me at t vzhguesve t lvizshm.

IP TA

RJ

A. C
T

Gjithashtu, gjat periudhs Dhjetor 2012 Gusht 2013 sht vzhguar gjithashtu edhe aktiviteti dhe shtjet e trajtuara nga Kolegji Zgjedhor. Kta vzhgues kan ndjekur, s bashku me aktivist t organizatave t Koalicionit n nivel lokal, edhe procesin e hartimit dhe publikimit t listave t zgjedhsve n t gjitha hallkat e tij.

ADMINISTRIMIT

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]

Vzhguesit kan ndjekur nga afr t gjith aktivitetin e institucionit, jo vetm t gjitha mbledhjet e trups s Komisionerve t KQZ por edhe punn e administrats s tij. Nj pjes e konsiderueshme e vzhgimit sht realizuar nprmjet monitorimit deri n detaje t mbledhjeve t zhvilluar, elementve prbrs t tyre, marrdhnieve t trups me administratn, me prfaqsuesit e partive politike, etj. Gjithashtu sht monitoruar performanca n trsi e administrats s KQZ-s n lidhje me detyrat e ngarkuara nga Kodi Zgjedhor dhe trupa e Komisionerve, profesionalizimi i saj, transparenca e ofruar pr publikun dhe vzhguesit, etj.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Nga ana tjetr, vzhguesve fiks u mungon fleksibiliteti dhe jan t kufizuar pr sa i prket mbledhjes s t dhnave nga QV-t problematike apo incidenteve q mund t ndodhin n QV-t n t cilat nuk jan t stacionuar. Por nga ana tjetr, ata kan mundsin t mbledhin t dhna shum m t detajuara dhe t ezaurojn rangun e problematikave t vrejtura n QV-t n t cilat ndodhen. Si rrjedhim, t dhnat e mbledhura nga vzhguesit fiks, duke u shoqruar me nj przgjedhje rastsore dhe prfaqsuese t QV-ve t monitoruara lejojn pr nj prgjithsim t gjetjeve n rang vendi. Qasja e adoptuar n Zgjedhjet Parlamentare t 23 Qershorit bri t mundur kompensimin e disavantazheve t secils metodologji dhe mbledhjen e t dhnave qoft n nivel statistikor dhe t prgjithsueshm pr t gjith territorin e vendit, qoft n nivel t dhnash anektodike mbi parregullsi atipike. Kjo qasje u aplikua pr her t par n Shqipri n kto zgjedhje dhe u realizua duke u bazuar 100% n burimet dhe ekspertizn e organizatave antare t KVV n mnyr vullnetare. 4.1.6.1 Vzhgimi me baz statistikore

Vzhguesit fiks u shprndan bazuar n nj przgjedhje rastsore t shtreszuar t qendrave t votimit, przgjedhje e cila mundsonte mbledhjen e t dhnave t prgjithsueshme statistikisht me buxhetin m t ult t mundshm. N total n rang vendi u mbuluan 700 QV, ka lejon pr nj marzh gabimi n t dhnat e mbledhura prej 3,54% me nj nivel besueshmrie prej 95% 39 n rang kombtar. Kampionimi i QV-ve u krye pasi numri i prgjithshm i QV-ve n rang vendi u nda n 89 shtresa, secila prej t cilave prfaqsonte nj prej Zonave t Administrimit Zgjedhor. Arsyeja e przgjedhjes s ZAZ-ve si shtresa ishte pasi u gjykua se mund t kishte ndryshime mes tyre duke qen se, n analiz t fundit, prgjegjs pr mbarvajtjen e zgjedhjeve n nj zon t caktuar zgjedhore sht Komisioni Zonal prkats dhe se motivimi dhe profesionalizmi i komisionerve mund t afektoj kt mbarvajtje.

[S HQ
39

ka do t thot se t dhnat e raportuara pr do dimension t vzhgimit t kryer do t ishin brenda intervalit prej 3,54 pik prqindje plus ose minus atij t raportuar me nj nivel sigurie prej 95%. Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

Bazuar n eksperiencn e grumbulluar gjat aksioneve t mparshme t monitorimit t dyja metodologjit (si ajo e vzhguesve fiks ashtu edhe ajo e vzhguesve t lvizshm) kan avantazhet dhe disavantazhet respektive. Ndrsa vzhguesit e lvizshm kan mundsi t vzhgojn nj numr m t madh QVsh, jan m fleksibl dhe kan nj ide m t qart t situats jasht QV-ve, mundsit e tyre pr t mbledhur t dhna t prgjithsueshme jan t kufizuara dhe, si rrjedhim, gjetjet e vzhgimit t kryer n kt mnyr mbeten n nivelin e t dhnave sporadike/anektodike duke mos lejuar prgjithsimin pr mbarvajtjen e procesit.

OM ]
35

Vzhguesit fiks u stacionuan n nj qendr votimi dhe vzhguan mbarvajtjen e procesit n t nga momenti i prgatitjeve pr hapjen e QV-s nga ana e komisionit deri n mbylljen e saj dhe nisjen e materialeve pr n KZAZ-n prkatse. N ato raste kur ishte e mundur, vzhguesit ndoqn edhe transportimin e materialeve zgjedhore s bashku me antart e komisionit dhe punonjsin e policis deri n KZAZ.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Vzhguesit fiks raportuan n tri momente kohore prgjat dits s votimit bazuar n tri forma raportimi: procedurat e hapjes s qendrave t votimit; procedurat e votimit (dy momente kohore, n orn 13:00 dhe 19:00) dhe procedurat e mbylljes s qendrs s votimit. Raportimi u krye me an t telefonatave n Qendrn Operative t ngritur n Hotel Tirana International ku operatort merrnin informacionin dhe e fusnin at n bazn e t dhnave t ngritur pr kt qllim. 4.1.6.2 Vzhgimi i lvizshm

Vzhguesit e lvizshm vzhguan bazuar n nj skedul t paraprgatitur nga koordinatort e zons zgjedhore prkatse n bashkpunim me koordinatort n qendr. Ata, gjithashtu, ishin n gatishmri pr t shkuar n mbshtetje t vzhguesve fiks n zonn prkatse apo n QV-t e pambuluara t cilat paraqisnin problematika. Vzhguesit e lvizshm raportuan n qendrn operative pas do qendre votimi t vizituar apo informacioni t mbledhur.

4.1.7. VZHGIMI I PROCESIT T NUMRIMIT T VOTAVE Vzhguesit e KVV-s vzhguan procesin e numrimit n 100% t Vendeve t Numrimit t Votave (89 gjithsej), gjat gjith kohzgjatjes s numrimit nga momenti kur KZAZ-t nisn t marrin n dorzim kutit e votimit dhe materialet zgjedhore prej QV-ve nn juridiksionin e tyre (ora 19:00 e dats 23 Qershor 2013) deri n momentin kur secila KZAZ prpiloi tabeln prmbledhse t rezultatit t zgjedhjeve. Vzhguesit n procesin e numrimit t votave ishin t organizuar n grupe vzhgimi prej dy personash secili grup. do grup vzhgoi nj VNV n turne prej 12 orsh. Vzhguesit prgjat procesit t numrimit plotsonin format e prgatitura dhe i transmetonin ato n bazn e t dhnave n qendrn operative. Ndrkoh pr do problem apo mosmbarvajtje ata ishin n kontakt t prhershm me qendrn e operative dhe koordinatort prkats.

[S HQ
36

4.2 ADMINISTRIMI DHE ZHVILLIMI I PROCESIT ZGJEDHOR PARA DITS S ZGJEDHJEVE Koalicioni i Vzhguesve Vendor (KVV) ka ndjekur nga afr gjith prgatitjen e infrastrukturs zgjedhore si dhe administrimin e prgatitjes s procesit nga Komisioni Qendror i Zgjedhjeve dhe operatort e tjer t ngarkuar nga ligji. N tre Raportet e Ndrmjetm t Monitorimit dhe n deklaratat e publikuara prpara dits s zgjedhjeve jan trajtuar me hollsi t gjitha shtjet e vrejtura si dhe shqetsimet q ka ngritur KVV-ja pr nj plotsim sa m t arrir t standarteve t krkuara. N mnyr q t mos ket prsritje t trajtimeve t bra si dhe pr ta br sa m t leht leximin dhe gjykimin se si u prgatit dhe u administrua procesi prgatitor q oi n ditn e zgjedhjeve, gjetjet e mposhtme jan trajtuar sipas shkeljeve q jan evidentuar
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

OM ]

Przgjedhja e QV-ve q do t vzhgoheshin u krye duke prdorur faqen web (www.random.org) e cila ofron nj shrbim przgjedhjeje totalisht rastsor t elementve t popullats prkundr przgjedhjes thuajse-rastsore q ofrojn shum software apo metoda alternative t przgjedhjes.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

4.2.1 SHTJE T ADMINISTRIMIT T ZGJEDHJEVE 4.2.1.1 Ndryshimet gramatikore n Kodin Zgjedhor

Procedura legjislative (iter legis), sipas s drejts, prkufizohet si procedura formale q sjell miratimin e nj ligji.

KVV vrejti se ka t paktn nj ndryshim ndrmjet botimeve t Kodit Zgjedhor t ndryshuar me ndryshimet e shpallura n Fletoren Zyrtare Nr. 103 dhe konkretisht n nenin 138, pika 3. Fletorja Zyrtare Nr. 103, dat 17.08.2012:

[S HQ

Neni 138, pika 3, KQZ-ja, me krkes t palve ose kryesisht, kur mon se pr dhnien e vendimit sht i nevojshm rinumrimi dhe/ose rivlersimi i votave t caktuara, kryen, n pranin e palve, rinumrimin dhe/ose rivlersimin e votave dhe pasqyron prfundimin n procesverbalin e mbledhjes s KQZ-s dhe vendimin prkats t saj. Vota t caktuara jan votat e identifikuara ose t kontestuara, sipas procedurave t neneve 116 dhe 118 ttTtttt ktij Kodi, pr t cilat sht kontestuar vlersimi ose numri i tyre gjat procesit t numrimit, si dhe votat e tabels s rezultatit t kundrshtuar, sipas piks 2 t nenit 119 t ktij Kodi. N rast se krkesa pr rinumrimin dhe/ose rivlersimin e votave t caktuara bhet nga dy antar t KQZ-s, ajo sht e detyruar t bj rinumrimin dhe/ose rivlersimin e votave t krkuara. Botimet e Kodit Zgjedhor me ndryshimet e reforms zgjedhore: Neni 138, pika 3, KQZ-ja, me krkes t palve ose kryesisht, kur mon se pr dhnien e vendimit sht i nevojshm rinumrimi dhe/ose rivlersimi i votave t caktuara, kryen,
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

Reforma Zgjedhore e vitit 2012 u prmbyll me nj Kod Zgjedhor t ndryshuar n m shum se gjysmn e neneve t tij. Ndryshime bra n Kodin Zgjedhor u shpalln n Fletoren Zyrtare Nr. 103, dat 17.08.2012.

RJ

Pika e tret, e cila sht edhe juridikisht lindja e ligjit, prbn nj moment delikat procedurial. N kuptimin e zbatimit t sistemit ligjor, vetm nse akti normativ botohet n Fletoren Zyrtare ai mund dhe duhet t zbatohet. Pr m tepr, fardo q prmban materiali i botuar n Fletoren Zyrtare, qoft edhe lehtsisht i kuptueshm si gabim njerzor, merr trajt imperative, zbatuese dhe ndryshimi i tij krkon nj procedur t parashikuar.

A. C

Sipas s drejts shqiptare, kjo procedur kalon n pes pika, t cilat jan: 1. Iniciativa ligjore; 2. Diskutimi dhe votimi nga Kuvendi i Shqipris; 3. Shpallja n Fletoren Zyrtare (Promulgationem); 4. Nj periudh 15 ditore nga moment i shpalljes deri n hyrjen n fuqi (Vacatio legis); 5. Hyrja n fuqi.

OM ]
37

dhe q n kndvshtrimin e KVV-s prbjn shtje t nevojshme pr tu adresuar sa m par nga institucionet kompetente apo nga ligjvnsi n rast nevoje pr prmirsim t kuadrit ligjor.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

4.2.1.2 Konstituimi i Komisionit Qendror t Zgjedhjeve

Proesi i przgjedhjes dhe i emrimit t antarve t trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve prej subjekteve politike, t konstituar pas reforms zgjedhore t vitit 2012, u shoqrua me disa parregullsi ligjore.

Sipas amendimeve t bra n ligjin elektoral, nga partit politike parlamentare n lidhje me propozimet e tyre pr gjasht antart e KQZ-s, deri m datn 15 Shtator 2012 40, nuk u hodh asnj hap institucional, duke shkelur kshtu afatin ligjor t parashikuar n Kodin Zgjedhor. Kodi parashikon se kandidaturat i ofrohen Komisionit t Ligjeve n Kuvendin e Shqipris t dubluara, pra pr do vakanc i propozohen dy kandidatura. N rastin e dy kandidaturave t paraqitura nga PD dhe PS, n frymn e Kodit Kryetart respektiv t Grupeve Parlamentare zgjedhin ndr 8 kandidatt e ofruar 4 prej tyre t cilt i kalojn n seanc plenare Kuvendit pr miratim. PD dhe PS i ofruan Komisionit Parlamentar kandidatura t vetme, t cilat n frymn e Kodit nuk mund t quhen m propozime, por jan emrime nga kto dy parti. Ndrkoh PBDNJ dhe LSI i paraqitn kandidaturat e tyre me kandidatura alternative sikundr e parashikon Kodi Zgjedhor. Pr kandidaturn e kryetarit t KQZ-s u paraqitn 18 kandidatura.
40

[S HQ
38

Ligji nr. 74/2012 dat 19.07.2012 (i dekretuar nga Presidenti i Republiks m datn 16.08.2012) Pr disa shtesa dhe ndryshime n ligjin nr. 10 019, dat 29.12.2008 Kodi Zgjedhor i Republiks s Shqipris: Neni 181 Zgjedhja e antarve t KQZ-s, pika 1 Kuvendi, 30 dit nga data e shpalljes s ktij ligji, zgjedh antart e KQZ-s, sipas neneve 14 dhe 15 t ktij Kodi. Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

Ndrkoh, pr 6 antart e KQZ-s Kodi Zgjedhor l formuln e mparshme t zgjedhjes s tyre, e cila bazohej n propozime nga forcat politike n mnyr t balancuar duke ruajtur frymn e pavarsis s Komisionit (nga tre antar t propozuar prej opozits dhe mazhorancs).

RJ

N baz t Kodit Zgjedhor, n frymn pr t patur nj KQZ t pavarur, pr her t par u parashikua nj konkurim i hapur pr vendin e kryetarit t KQZ-s, pr t cilin prjashtohen partit politike q t japin kandidaturat e tyre.

A. C

Ky ndryshim, qoft edhe pse sht ve nj saktsim i nj lapsusi njerzor, ka pasoja t rnda. Ai shkel s pari nj parim t rndsishm t procedurs legjislative, duke vendosur precedent t rrezikshm dhe s dyti ngre nj pikpyetje mbi saktsin e prcjelljes s vullnetit t legjislatorit tek aktet q publikohen.

OM ]

n pranin e palve, rinumrimin dhe/ose rivlersimin e votave dhe pasqyron prfundimin n procesverbalin e mbledhjes s KQZ-s dhe vendimin prkats t saj. Vota t caktuara jan votat e identifikuara ose t kontestuara, sipas procedurave t neneve 116 dhe 118 t ktij Kodi, pr t cilat sht kontestuar vlersimi ose numri i tyre gjat procesit t numrimit, si dhe votat e tabels s rezultatit t kundrshtuar, sipas piks 2 t nenit 119 t ktij Kodi. N rast se krkesa pr rinumrimin dhe/ose rivlersimin e votave t caktuara bhet nga dy antar t KQZ-s, ajo sht e detyruar t bj rinumrimin dhe/ose rivlersimin e votave t krkuara.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

4.2.1.3 Mosmiratimi i Rregullores s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve Rregullorja e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve sht nj akt tepr thelbsor, i krkuar nga Kodi Zgjedhor, q rregullon shum shtje tepr t rndsishme dhe po ashtu shum detaje teknike t punimeve dhe vendimmarrjes s trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve.

N mbledhjen e 28.12.2012, n rendin e dits ishte miratimi i Rregullores, por kjo pik u shty duke e ln kshtu Komisionin Qndror t Zgjedhjeve ta vazhdonte veprimtarin e vet midis polemikave n interpretimin e Kodit Zgjedhor sesi duhej t ishte marrdhnia midis vet komisionerve, midis trups dhe administrats, etj. Disa muaj m von, n mbledhjet e datave 13.03.2013, 15.03.2013, dhe 18.03.2013, diskutimi i Rregullores ishte srish n rendin e dits. Projekt-rregulloret q ishin pjes e diskutimit ishin tre. Drafti par ishte i prgatitur prej ekspertit t Komisionit t Venecias pran Komisionit Qndror t Zgjedhjeve z. Bernard Owen. I dyti ishte i prgatitur prej dy komisionerve znj. Albana Shtylla dhe z. Denar Biba, dhe i treti ishte i prgatitur prej administrats s KQZ-s. Gjat ktyre tre mbledhjeve, dy ishin pikat mbi t cilat u krijua ngri n vendimmarrje dhe ku u vrejtjen dy grupime komisionersh me qndrime diametralisht t kundrta. Pika e par ishte statusi i zvends kryetarit. Sipas tre komisonerve, z. Denar Biba, znj. Albana Shtylla dhe z. Jani Jani, zv/kryetari duhej t shihej nga rregullorja si nj bashkdrejtues me kryetarin, sepse e till sipas tyre ishte fryma e Kodit Zgjedhor. Nj pretendim q u kundrshtua prej komisionerve t tjer. Kjo pik u kalua pa marr zgjidhje dhe pa miratuar detajime t mtejshme n rregullore, duke e riprcaktuar sikundr sht paraqitur n Kod.

[S HQ
41

Neni 184 pika 2 e Kodit Zgjedhor: Jo m von se 60 dit nga mbledhja e par, KQZ-ja e zgjedhur pas hyrjes n fuqi t ktij ligji, miraton Rregulloren e KQZ-s, e cila prfshin edhe marrdhniet e antarve t saj me administratn e KQZ-s. Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

Kodi Zgjedhor e parashikon n nenin 184, pika 2, q jo m von se data 26.12.2012, KQZ-ja duhej t miratonte Rregulloren 41 e saj.

A. C

Pas plotsimit t kandidaturave dhe przgjedhjes s antarve t rinj t KQZ-s, brenda 48 orve duhet t ishte br betimi n Kuvendin e Shqipris, por ky proes u b pas nj jave m datn 18 Tetor 2012.

OM ]
39

Koalicioni i sugjeroi Komisionit pr shtjet Ligjore, Administratn Publike dhe t Drejtat e Njeriut, si organi q przgjedh dhe i propozon Kuvendit kandidaturat finale pr Kryetar t KQZ-s, q n frymn dhe n zbatim t ligjit t miratonte dhe t bnte publike paraprakisht kriteret mbi t cilat do t organizohen seancat publike dhe mbi t cilat do t bhej vlersimi i kandidatve, si vizioni, eksperienca, apo shtje t tjera q lidhen direkt apo indirekt me administrimin e nj procesi zgjedhor konform standarteve dhe aspiratave demokratike t shoqris dhe shtetit shqiptar. Proesi i przgjedhjes s kryetarit t KQZ-s n fund rezultoi nj proes n bllok dhe me orientim t dukshm politik.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Me Kodin Zgjedhor t amenduar s fundmi, kjo KQZ nuk e ka t nevojshm pozicionin e zvends kryetarit pr t balancuar kryetarin, ka n t vrtet bie ndesh me frymn e pavarsis me t ciln konstituohet KQZ-ja. Pika e dyt, e cila shkaktoi dhe pezullimin e diskutimeve t mtejshme t neneve t rregullores, kishte t bnte me t drejtat q duhej t kishte pakica e mendimit n trupn e KQZ-s.

4.2.1.4 Shkelje proeduriale

a. Vendimmarrje me prmbajtje boshe (pa ratio legis dhe voluntas legis) Dy ndr detyrat m t rndsishme q ligji i ngarkon trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve nuk u realizuan prej tij n periudhn e parashikuar megjithse KQZ n at periudh funksiononte n mnyr t plot me shtat antar. Pr m tepr, n lidhje me kto dy shtje KQZ miratoi dy akte n shkelje t hapur lndore dhe formale me kuadrin ligjor. N dy vendimet 42 e marra n lidhje me caktimin e Zonave t Administrimit Zgjedhor (ZAZ) dhe pr ndarjen e mandateve pr do ZAZ, KQZ-ja miratoi dy akte, ku shprehej se hiqte dor prej vendimmarrjes. Trupa e KQZ-s, sipas Kodit Zgjedhor, ka detyrim absolut pr t marr vendim. Vendimi i marr nga KQZ-ja pr t mos marr vendim, prvese ishte heqje dor dhe mosprmbushje e detyrimit ligjor, ishte edhe nj akt q formalisht sht pa prmbajtje. b. Moscaktimi i rendit t dits pr mbledhjen pasardhse Mbledhjet e trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve zhvillohen sipas nj rendi dite t paracaktuar dhe t br publik m par, t ndrtuar mbi bazn e krkesave t Kodit

[S HQ
42

Vendimi Nr. 20, dat 21.12.2012 i KQZ-s: Pr mosmiratimin e ndarjes se re t zonave t administrimit zgjedhor pr Zgjedhjet pr kuvendin 2013, si dhe Vendimi Nr. 15, dat 23.11.2012, Pr caktimin e numrit t mandateve pr do zon zgjedhore t zgjedhjeve pr Kuvendin e Shqipris t vitit 2013.

40

IP TA

Gjat vendimmarrjes s trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve jan evidentuar shpesh nj sr shkelje proeduriale t cilat cnuan jo pak jetn institucionale t tij, si:

RJ

Ngri i krijuar mbi kt tem solli dhe pezullimin e diskutimit t mtejshm t projekt-aktit pr miratimin e rregullores, duke e ln srish vendimmarrjen dhe veprimtarin e KQZ-s pa nj akt shum t rndsishm. Kjo situat vazhdoi gjat tr organizimit t procesit zgjedhor.

A. C

T pozicionuar srish si n rastin e par, komisionert mbrojtn qndrime t ndryshme. N diskutimin mbi t drejtn pr ta thirrur mbledhjen e KQZ-s, njri grupim krkoi q kjo e drejt e pakics s mendimit n trupn e KQZ-s t ishte e pakufizuar n tematikn q mund t kishte mbledhja e thirrur. Ndrsa grupimi tjetr pretendonte se kjo nuk mund t lejohej, pasi konsiderohej si nj mjet q e vinte trupn e KQZ-s nn drejtimin e pakics.

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]

N kt pik, Koalicioni i Vzhguesve Vendor bri publik qndrimin e tij, duke e vlersuar pozitn e zvends-kryetarit si nj atavizm ligjor nga Kodi Zgjedhor i vjetr.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Zgjedhor dhe Planit Orientues t Veprimit, t miratuar me shumic t cilsuar prej vet trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve. Kodi Zgjedhor parashikon se n fund t do mbledhje t KQZ-s prcaktohet rendi i dits pr mbledhjen pasardhse 43. N asnj nga mbledhjet e KQZ-s nuk pati prcaktim t rendit t dits pr mbledhjen pasardhse sikundr krkohet dhe sht prcaktuar n Kodin Zgjedhor. Madje, edhe data se kur do t mbahet mbledhja e radhs sht br e ditur n prfundim t fare pak mbledhjeve t KQZ-s. N prgjithsi gjat puns s KQZ-s, njoftimi pr mbledhjen e rradhs u b nj dit prpara, dhe shpesh njoftimi u b m pak se 24 or prpara fillimit t mbledhjes.

c. Refuzim i krkess s dy antarve pr t futur shtje t reja n rendin e dits N logjikn e ndrtimit t nj institucioni sa m kolegjial, ku edhe pakica e antarve t ket t drejt q shqetsimet e saj ti bj pjes t tavolins s diskutimit gjat mbledhjeve t Komisionit Qendror t Zgjedhjeve, Kodi Zgjedhor i jep pakics s mendimit nj instrument efektiv n jetn institucionale. Dispozita 44 mbi kt pik n Kodin Zgjedhor nuk l hapsir pr keqkuptim. Pakica e mendimit n KQZ, e prbr s paku prej dy komisionersh, ka t drejt t vendos n mnyr automatike dhe pa filtrim shtje t reja n rendin e dits. Shqyrtimi i natyrs s shtjes apo trajtimi i saj sht nj moment i dyt, i cili trajtohet gjat mbledhjes s KQZ-s, pasi sht br pjes e rendit t dits. U vrejtn tre raste t tilla ku nuk u zbatua dispozita e siprprmendur. Ndr kto raste, sillet n vmendje rasti i mbledhjes s dats 15.01.2013, kur dy komisionert e propozuar nga Partia Socialiste 45 krkuan t vendosin n rendin e dits dhnien e informacionit n lidhje me nj shkres t Sekretares s Prgjithshme drguar Kuvendit. Kryetarja e KQZ-s me argumentin q krkesa pr informacion nuk prbn projekt-akt, vendosi q krkesa t mos bhej pjes e rendit t dits. KVV e vlersoi argumentimin e Kryetares s KQZ-s si t drejt, por nisur nga dispozita e Kodit Zgjedhor, krkesa m par duhej t futej n rendin e dits dhe m pas n shqyrtimin e saj ti bhej e ditur komisionerve parregullsia e krkess.

4.2.1.5 Vendimmarrja e KQZ-s pr aktet n zbatim t Kodit Zgjedhor Trupa e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve ka tagrin t hartoj akte, si jan m s shumti udhzime, q shrbejn pr zbatimin e dispozitave t Kodit Zgjedhor.

[S HQ
43

Neni 22, pika 2 e Kodit Zgjedhor: Mbledhjet e KQZ-s mbyllen me caktimin e rendit t dits pr mbledhjen pasardhse. 44 Neni 22, pika 1 e Kodit Zgjedhor: Mbledhjet e KQZ-s thirren nga Kryetari ose t paktn nga dy antar t KQZ-s. N do rast, thirrja e mbledhjes nuk i nnshtrohet votimit dhe duhet t prmbaj rendin e dits t mbledhjes. N rendin e dits prfshihet do krkes e ardhur nga t paktn dy antar t KQZ-s. Krkesat jan paraqitur n mbledhjet e datave 27.12.2012, 15.01.2013, si dhe n mbledhjen e dats 28.01.2013 pr shqyrtimin e vendimit Caktimi i numrit t mandateve pr do zon zgjedhore t zgjedhsve pr Kuvendin e Shqipris t vitit 2013. 45 Komisionert Albana Shtylla dhe Denar Biba. Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

OM ]
41

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

N dy raste trupa e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve ndrmorri vendime duke interpretuar gabimisht dispozitat e Kodit Zgjedhor. KQZ-ja u tregua e pakujdesshme n miratimin e dy akteve, t cilat krijuan jo pak shqetsim me prmbajtjen dhe zbatimin e tyre, konkretisht: Udhzimi Nr.2, dat 29.01.2013 dhe Vendimi Nr. 172, dat 27.02.2013. - Udhzimi Nr. 2, dat 29.01.2013, Pr caktimin e rregullave pr depozitimin dhe verifikimin e dokumentacionit t kandidimit dhe afatet pr publikimin e listave t kandidatve. Sipas nenit 10 t ktij vendimi me titull Kthimi pr plotsim dhe miratimi i dokumentacionit zgjedhor, mosplotsimi i kuotave t barazive gjinore n listat shum emrore t kandidatve 46 nuk prbnte arsye pr refuzimin e tyre prej Komisionit Qendror t Zgjedhjeve. E vetmja mas q mund t merrej ndaj subjekteve q dorzuan lista shum emrore t kandidatve pa plotsuar kriterin gjinor, ishin sanksionet financiare. Sipas administrats s KQZ-s gjat diskutimit t ktij udhzimi, vullneti i ligjvnsit kur u krye amendimi i vitit t shkuar, ishte heqja e ksaj garancie t shprehur n Kodin e mparshm. Amendimi i kryer n kt nen, sipas administrats, u b q plotsimi i kuots gjinore mos t ishte penges pr subjektet zgjedhore, ndrkoh q fryma dhe qasja e t gjith aktorve pr kt shtje ishte krejt i kundrt prgjat reforms elektorale. N t njjtn linj me administratn e trajtoi dhe e votoi udhzimin edhe trupa e KQZs. Zbatimi i sanksionit plotsues sikundr e trajton Kodi Zgjedhor n nenin 175 pika 2, nuk siguron kushtin e prfaqsimit me s paku 30 % nga nj gjini n rastin kur depozitohet nj list kandidatsh me m pak se 30 % nga ajo gjini. Madje ky sanksion as nuk mund t zbatohet kur lista e depozituar prbhet nga kandidat t vetm nj gjinie. Ky udhzim nuk e sqaron paqartsin e ligjit mbi respektimin e kuotave gjinore, duke e br jo efektiv n trsi kt dispozit t Kodit Zgjedhor. - Vendimi Nr. 172, dat 27.02.2013 Pr unifikimin e praktiks s vlersimit t fletve t votimit nga personat e ngarkuar nga Kodi Zgjedhor, pr numrimin dhe vlersimin e votave. N hartimin e ktij vendimi Komisioni Qendror i Zgjedhjeve u udhhoq nga vendosja e kritereve se kush do t quhen vota t pavlefshme 47.
46

[S HQ
42

Neni 67 i Kodit Zgjedhor Lista e kandidatve t partive dhe koalicioneve t partive, pika 6: Pr do zon zgjedhore, t paktn tridhjet pr qind e lists shumemrore dhe nj n tre emrat e par t lists shumemrore duhet ti prkas secils gjini. Subjekti paraqits i lists deklaron vendet, sipas kuots gjinore, me qllim zbatimin e prjashtimit, sipas piks 2 t nenit 164 t ktij Kodi. 47 Vendimi Nr. 172, dat 27.02.2013 i KQZ-s: Pr unifikimin e praktiks s vlersimit t fletve t votimit nga personat ngarkuar nga Kodi Zgjedhore, pr numrimin dhe vlersimin e votave. Sipas ktij prcaktimi vota t vlefshme jan vetm flett e votimit, n t cilat sht votuar qartsisht vetm pr njrin nga subjektet zgjedhore apo partin politike pjestare t koalicionit n fletn prkatse t votimit. Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

OM ]

Pr hartimin e akteve t tilla, trupa e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve vendoset n pozita jo vetm zbatuese, por edhe interpretuese n gjetjen e vullnetit t legjislatorit t shprehur n dispozitn n shqyrtim.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Pra do t ishte m efikase q KQZ-ja t unifikonte mnyrn e shnjimit t vots nga zgjedhsi dhe jo t kundrtn, pasi lihet shum shteg pr keqinterpretime, pavarsisht se gjat procesit t numrimit pati pak raste mbi kt shtje.

4.2.1.6 Shtyrje pa arsye objektive e pikave t parashikuara pr rendin e dits

N kundrshtim me kt, vendimmarrja e KQZ-s n shum raste nuk respektoi afatet e parashikuara n Planin orientues t veprimit dhe n Kodin Zgjedhor. Kto vonesa solln ngjeshje t panevojshme n etapat prgatitore q duhet t kalonte organizimi i proesit zgjedhor, duke krijuar kshtu artificialisht problematika n zbatimin e krkesave t Kodit Zgjedhor. Gjat vzhgimit t jets institucionale t trups dhe administrats s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve, u vun re q gjasht shtje t rndsishme t prcaktuara paraprakisht n rendin e dits, u zvarritn apo u shtyn pa shkaqe objektive t qndrueshme. 48
Ndrsa vota t pavlefshme jan flett e votimit kur: a) fleta e votimit nuk ka t njjtn madhsi, ngjyr ose form me fletn e votimit t miratuar nga KQZ-ja; b) flets s votimit i mungojn vulat e parashikuara n nenin 103 t ktij Kodi; c) n fletn e votimit jan br shnime apo shenja q bjn t pamundur vlersimin e vots; ) n fletn e votimit jan br shnime n favor ose n disfavor t subjekteve t caktuara zgjedhore; d) sht votuar pr m shum se nj nga subjektet zgjedhore n fletn e votimit; dh) nuk sht votuar pr asnj nga subjektet zgjedhore n fletn e votimit; e) nuk sht e qart se pr k sht votuar; ose ) zgjedhsi ka votuar pr nj person apo subjekt q nuk sht n fletn e votimit. 48 - Miratimi i ngritjes s Zonave t Administrimit Zgjedhor (ZAZ) pr zgjedhjet pr Kuvendin 2013, dat 21.12.2012. Vendimmarrja u shty pasi nuk u arrit shumica e cilsuar prej 5 votash pr votimin e aktit. Mungesa e vullnetit pr ta trajtuar teknikisht shtjen sikundr sht, si dhe politizimi pa shkak i saj, i shoqruar edhe me mosprofesionalizimin e administrats s KQZ-s, e cila n pak dit prgatiti projektvendimin njher variantin me 76 ZAZ dhe njher variantin me 89 ZAZ, e bri t pamundur arritjen e shumics s cilsuar t votimit, duke e ln vendimmarrjen n duart e Kolegjit Zgjedhor. - Miratimi i disa shtesave dhe ndryshimeve n vendimin nr. 26, dat 03.03.2005 Pr miratimin e Rregullores pr Organizimin dhe Funksionimin e KQZ-s, dat 28.12.2012. Vendimmarrja u shty pa u shtruar fare pr shqyrtim, pas propozimit t prfaqsuesve t partive politike n KQZ pr ta shqyrtuar n mbledhjen m t par, pr t cilt ran dakord edhe komisionert e KQZ-s. Vendimmarrja mbi kt akt nuk ka mundur t merret as n zgjedhjet parlamentare t 2009 dhe as n ato Vendore t 2011. Ende sot KQZ sht pa rregullore t brendshme. - Miratimi i strukturs organike dhe strukturs s pagave t punonjsve t administrats s KQZ-s, dat 28.12.2012. Akti i prgatitur prej administrats ishte i paplot n zrat e shpenzimeve. Kjo i detyroi komisionert t binin dakord q ta shtynin kt pik, pr ti dhn koh administrats t saktsonte aktin. - Pr miratimin e strategjis s edukimit t zgjedhsve pr zgjedhjet pr Kuvendin t dats 23.06.2013, dat 05.02.2013 Akti i prgatitur prej administrats ishte i paplot n strategjit e edukimit prsa i prket fushats publicitare q duhet t bnte KQZ-ja dhe kishte disa gabime n strategjin e ndjekur ndaj minoriteteve etnike.

[S HQ

IP TA

RJ

A. C

Kodi Zgjedhor krkon q vendimmarrja e trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve t zhvillohet sipas nj rendi dite t paracaktuar, t ndrtuar mbi bazn e afateve kohore t vendosura prej Kodit Zgjedhor dhe Planit Orientues t Veprimit, t miratuar me shumic t cilsuar prej vet trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve.

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]
43

Pavarsisht se Kodi Zgjedhor ka kt qasje, nisur nga eksperiencat e mparshme, KQZ duhej t nisej nga logjika e vendosjes s kritereve se kush do t quhej vot e vlefshme.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

4.2.1.7 Cnimi i ceremonialitetit t mbledhjeve prej Komisionerve t KQZ-s Antart e KQZ-s n zbatim t ligjit dhe n frymn e Kodit Zgjedhor duhet t sillen si nj trup kolegjiale, profesionale, e pavarur dhe e paanshme q komunikojn dhe bashkpunojn ngusht jo vetm m njri-tjetrin, por edhe me administratn e KQZ-s.

N sjelljen e tyre n kt prvoj zgjedhore u vu re nj sjellje shpesh e orientuar sipas debatit politik midis partive n opinionin publik, apo edhe orientim sipas qndrimit t prfaqsuesve t partive politike n KQZ. N dy vendimmarrjet m t rndsishme pr t ciln krkohej shumic e cilsuar votimi, n ndarjen e ZAZ-ve dhe caktimin e mandateve pr do ZAZ, u konstatuan qendrime t theksuara politike, ndrkoh q procesi n lidhje m kto dy shtje ishte thellsisht teknik. Perceptimi i antarve t KQZ-s si t anshm u ngarkua akoma m shum nga vet komisionert. Gjat momenteve t debateve, komisionert emrtonin njri-tjetrin si shumic apo pakic, apo bnin aluzione mbi prkrahje politike, si argumente zhvleftsuese ndaj qendrimeve t njri-tjetrit.

N disa raste u vu re munges profesionalizmi e antarve t KQZ-s n argumentimet q prdorn apo hapat q ndrmorrn. - Prmendim rastin kur antart e propozuar nga opozita bllokuan pa shkak vendimmarrjen e KQZ-s pr caktimin e numrit t mandateve pr do zon zgjedhore 49. do antar i KQZ-s ka t drejt t krkoj fardolloj informacioni zyrtar nga institucionet e tjera, t cilat jan t detyruara tua japin. Mosmarrja e ktij informacioni nuk mund t prbnte shkak pr t mbajtur peng nj vendimmarrje t caktuar. Pr m tepr q n rastin n fjal, KQZ duhet t merrte nj vendim mbi nj informacion zyrtar t ardhur nga Ministria e Brendshme mbi numrin e popullsis mbi baz qarku. Fakti q mund t kishte pikpyetje apo dyshime pr mnyrn se si jan br lvizjet e popullsis, konkretisht n qarkun e Kuksit, nuk ndryshonte asgj n lidhje me
Kjo paplotsi i detyroi komisionert ta shtynin kt pik pr ta marr n shqyrtim m von, pr ti dhn koh administrats t saktsonte elementt e kritikuar. - Pr miratimin e disa shtesave dhe ndryshimeve n udhzimin Nr. 2, dat 25.02.2009, pr organizimin dhe funksionimin e KZAZ, dat 07.02.2013 Prfaqsuesit e subjekteve zgjedhore shfaqn shqetsime mbi aktin n lidhje me shtjen e plotsimit t vakancave n Komisionet Zonale t Administrimit Zgjedhor. Gjat diskutimeve n lidhje me kt shtje u evidentua se ishte e nevojshme q administrata t punonte m shum me aktin, por njkohsisht edhe subjektet zgjedhore kishin nevoj pr m shum koh pr tu prgatitur n lidhje me aktin. - Pr miratimin e strukturs s shpenzimeve buxhetore pr zgjedhjet pr Kuvendin, t dats 23 Qershor 2013, dat 22.02.2013 Akti i prgatitur prej administrats ishte i paplot n zrat e shpenzimeve. Kjo i detyroi komisionert t binin dakord q ta shtynin kt pik, pr ti dhn koh administrats t saktsonte aktin. 49 Shih pr m shum Letrn e Hapur t KVV-s, dat 19.01.2013 tek: http://www.zgjedhje.al/index.php?idart=37&gj=sh

[S HQ
44

IP TA

RJ

N vendimet mbi shtjet q kishin ndikim t theksuar politik ose pr t cilat kishte qendrime politike t ndryshme, u vu re nj votim n bllok i ndar qartazi n paln e shumics dhe at t pakics. Kjo bri q diskutimi n seanc t mos bazohej n argumente, por t kthehej n debat me qndrime t prera.

A. C

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Kushtzimi i ksaj vendimmarrje me informacionin rreth lvizjeve, ishte nj veprim me natyr politike, ka dmtoi mjaft gjith kt proces, duke rezultuar n fund me nj ndarje mandatesh sipas popullsis s 4 viteve m par. - Rasti i krkess nga komisionert e propozuar nga PS pr futjen n rendin e dits n mbledhjen e KQZ-s t dats 15.01.2013, pr marrjen e nj informacioni nga Sekretarja e Prgjithshme e KQZ-s pr nj shkres prcjellse q kjo e fundit i kishte drguar Kuvendit n lidhje me mandatet e zonave zgjedhore, ishte jo profesional. - Mosdhnia e direktivave t qarta nga KQZ-ja mbi objektivin e puns s auditve teknicien, e bri punn e tyre diskretive dhe jo rezultative. Pr m tepr mosprcaktimi i formave dhe mnyrave t njsuara t raportimit, e shndrroi kt proces verifikimi dhe konstatimi problemesh, n nj proces gjenerimi t dhnash t debatueshme politikisht. Konstatohet se komisionert n lidhje me shtje teknike t administrimit t zgjedhjeve, ishin t pa informuar dhe t pa konsultuar me ekspertt e nevojshm, n mnyr q t kishin nj vlersim mbi shtjen. N rastet e diskutimeve t shtjeve me natyr teknike, pr t cilat nuk kishte qasje politike, u evidentua se n trsi nuk kishte diskutime apo sugjerime, por pranohej n bllok sugjerimi i administrats s KQZ-s. Nj pjes e diskutimeve gjat t cilave kishte qndrime t ndryshme midis komisionerve, degraduan n debate t ashpra n t cilat ata humbisnin etikn e komunikimit, madje n disa raste ky komunikim nga zyrtar shndrrohej n nj komunikim personal.

4.2.1.8 Marrdhnia e trups s komisionerve me administratn e KQZ-s Kodi Zgjedhor e konsideron organin e KQZ-s si nj organ kolegjial, i cili duhet t funksionoj si nj trup e vetme, organike dhe funksionale. N kt funksionim padyshim pjesa e efikasitetit dhe e rendimentit t administrats zgjedhore sht komponenti m i rndsishm. N ndryshim me krkesat e Kodit Zgjedhor, prgjat mbledhjeve t zhvilluara t trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve, edhe kur ishte e prbr me shtat edhe kur ishte e prbr me katr antar, u konstatua se komisionert komunikonin me administratn si me nj trup t huaj. Komunikimi dhe bashkpunimi midis tyre nuk rezultoi si ai i nj institucioni t vetm, por si nj marrdhnie midis dy trupash t ndryshme. T gjitha palt (komisionert dhe prfaqsuesit e partive politike n KQZ) kishin nj komunikim dhe sjellje interoguese dhe intimiduese ndaj administrats s KQZs. Prve antarve t KQZ-s, prfaqsuesit e subjekteve politike nuk mund dhe nuk duhej ti drejtoheshin drejtprsdrejti administrats prgjat mbledhjeve t KQZ-s. Ky komunikim duhej gjithmon t kalonte nga tavolina e trups s KQZ-s .

[S HQ

IP TA

RJ

A. C

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]
45

ligjshmrin dhe vlefshmrin e dokumentit zyrtar t lshuar nga Ministria e Brendshme. Rrjedhimisht, vendimmarrja e KQZ mbi kt informacion ishte thjesht nj shtje e qart dhe teknike.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

4.2.1.9 Sjellja e administrats s KQZ-s gjat jets institucionale

Administrata e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve, sipas parashikimit t kuadrit ligjor, sht nj trup ekspertsh dhe teknokratsh n funksion dhe n ndihm t trups s komisionerve. Gjat vzhgimit t ecuris, n funksionimin e administrats s KQZ-s u vrejtn nj sr shqetsimesh. Materialet paraprake q prgatiti administrata pr tu shqyrtuar dhe aprovuar n mbledhjet e KQZ-s, n disa raste nuk ishin t plota dhe u bn shkak pr t shtyr vendimmarrjen n nj moment t dyt.

4.2.1.10 Cnimi i ceremonialitetit gjat mbledhjeve t trups s KQZ-s Ceremonialiteti i mbledhjeve t Komisionit Qndror t Zgjedhjeve sht nj aspekt shum i rndsishm n ruajtjen dhe primin e seriozitetit si dhe t rritjes s rendimentit t puns s KQZ-s. Ky solemnitet dhe efikasitet i trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve sht cnuar leht ose rnd n vazhdimsin e punimeve t ktij institucioni. - U konstatua se mbledhjet gjithmon nuk nisnin n orn e paralajmruar, por rreth 10 apo 15 minuta me vones. - Kryetarja e KQZ-s nuk arrinte t ruante rregullin dhe baraspeshn gjat diskutimeve. Shpesh her disa pal ishin m t toleruara n koh dhe n ndrhyrje sesa t tjerat. - Pushimet q krkoheshin n mes t mbledhjeve, me arsyetimin pr tu konsultuar apo qetsuar, shkonin prtej kohs s deklaruar. - Shpesh prgjat mbledhjeve konstatoheshin biseda t zhurmshme apo lvizje t shumta npr sall t t pranishmve.

[S HQ
46

IP TA

U vrejtn lapsuse t shpeshta n materialet paraprake q dorzoheshin n mbledhjet e KQZ-s. Administrata komunikonte vetm m Kryetaren dhe jo me antart e tjer t KQZs.

RJ

Ka edhe raste kur si pasoj e pasaktsive t administrats, KQZ rimori n shqyrtim aktet e miratuara m par, pr t marr nj vendim t ri. Si sht rasti i rimarrjes s vendimit pr shprndarjen e fondeve partive politike. Pr shkak t marrjes gabim t shums totale t fondit n dispozicion, vendimi i marr nga KQZ m datn 15 janar u rimorr edhe nj her n datn 5 shkurt. Prsri n rishqyrtimin e dyt, pas trheqjes s vmendjes nga antart e KQZ-s pr pasaktsi, administrata krkoi koh n dispozicion pr ti ripar edhe njher materialet paraprake.

A. C

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]

Gjithashtu u vrejt se administrata e KQZ-s kishte lidhje vetm dhe direkt me Kryetaren e KQZ-s, ndrkoh q kjo marrdhnie duhet t ishte me t gjith komisionert.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

- Mbledhjet e KQZ-s jan t hapura dhe transmetohen live n internet, dhe shpesh edhe nga televizionet. Kjo situat shpesh prdorej nga komisionert pr t br deklarata publike gjat zhvillimit t mbledhjes, si bri n disa raste nnkryetari i KQZ-s, ndrkoh q komisionert duhet t sillen dhe ushtrojn funksionin e tyre njsoj sikur mediat t mos jen aty.

4.2.1.11 Mosrespektimi i afateve n vendimarrjen e trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve KQZ si organi m i lart i administrimit t zgjedhjeve duhet t ushtroj autoritetin dhe kompetencat e dhna nga ligji pr t detyruar t gjith hallkat n varsi apo institucionet e tjera t ngarkuara nga ligji pr prgatitjen e infrastrukturs zgjedhore, q t zbatojn me korrektsi afatet ligjore t parashikuara. Vet Komisioni Qendror i Zgjedhjeve, n mjaft raste nuk ka respektuar afatet ligjore pr vendimmarrje t parashikuara n Kodin Zgjedhor si dhe n Planin orientues t veprimit (kalendarin e puns) t miratuar me vendim nga vet KQZ-ja. Dy shembujt m tregues, ku mosrespektimi i afateve solli jo vetm problematika, por dhe vet mos realizimin e detyrave t rndsishme t ngarkuara prej Kodit Zgjedhor, ishin dy projektet pilot SEV (Sistemi Elektornik i Verifikimit) dhe SEN (Sistemi Elektronik i Numrimit). 4.2.1.12 Mosndarja e Zonave t Administrimit Zgjedhor prej KQZ-s 50 Ndarja e Zonave t Administrimit Zgjedhor (ZAZ-t) sht nj akt prej t cilit varet s teprmi ecuria e organizimit t proesit zgjedhor dhe q Kodi Zgjedhor ia ngarkon si detyr vetm trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve. Kodi Zgjedhor parashikon q jo m von se data 7 Dhjetor 2012, Komisioni Qndror i Zgjedhjeve duhet t kishte kryer ndarjen e Zonave t Administrimit Zgjedhor. KQZ-ja jo vetm q u tregua e pazonja t plotsonte kriterin koh t ktij detyrimi, por u dorhoq fare prej tij me argumentimin se mungesa e numrit t krkuar ligjrisht t votave pro sjell si pasoj, q projekt-akti i paraqitur pr ngritjen e 89 ZAZ-ve t rrzohet. 51
50

[S HQ

Neni 27, pika 5 e Kodit Zgjedhor:Zonat e Administrimit Zgjedhor miratohen nga KQZ-ja jo m von se 9 muaj para prfundimit t mandatit t Kuvendit, mbi bazn e numrit t shtetasve me t drejt vote n datn e fundit t periudhs zgjedhore pr caktimin e zgjedhjeve, sipas t dhnave t Drejtoris s Prgjithshme t Gjendjes Civile. 51 Vendimi Nr. 20, dat 21.12.2012 i KQZ-s: Pr mosmiratimin e ndarjes se re t zonave t administrimit zgjedhor pr Zgjedhjet pr kuvendin 2013. Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

- Prgjat mbledhjeve t KQZ-s, shpesh vreheshin ngritje tonesh gjat debateve midis komisionerve, si shkak, n prgjithsi, i qendrimeve kmbngulse dhe jo argumentuese. Ndrhyrjet e komisionerve gjat fjalimit q mbante gjithsecili, ishin shqetsuese, sepse debati nuk ndiqte nj rrjedh dhe argumentimet e nisura nuk arrinin t artikuloheshin t plota, ka e bnte t vshtir arritjen e marrveshjes n marrjen e vendimit.

OM ]
47

- N jo pak raste prgjat mbledhjeve, u krijuan situata hilariteti ndrmjet vet komisionerve. Madje shpesh u vu re nj munges e theksuar vmendje e nj/disa komisionerve ndaj njri-tjetrit, n momentin kur ata kishin fjaln.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

M dat 03.01.2013, me vendimin Nr. 1, Kolegji Zgjedhor vendosi: a. Pranimin e pjesshm t padis. b. Shfuqizimin e Vendimit Nr. 20 dat 21.12.2012 t Komisionit Qndror t Zgjedhjeve. c. Miratimin e ndarjes s re t Zonave t Administrimit Zgjedhor pr Zgjedhjet pr Kuvendin 2013, n 89 (tetdhjet e nnt) Zona t Administrimit Zgjedhor (ZAZ), sipas propozimit t paraqitur nga Komisioni Qndror i Zgjedhjeve. 4.2.1.13 Moscaktimi i numrit t mandateve pr do zon zgjedhore prej KQZ-s 53 Caktimi i numrit t mandateve pr do zon zgjedhore sht nj akt prej t cilit varet jo vetm ecuria e proesit zgjedhor, por edhe shum parime kushtetuese si ai i barazis s vots, t cilin Kodi Zgjedhor ia ngarkon si detyr vetm trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve. Kodi Zgjedhor parashikon se jo m von se data 24 Nntor 2012, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve duhet t kishte kryer caktimin e mandateve pr do zon zgjedhore. KQZ-ja jo vetm q nuk arriti t zbatonte afatin e prcaktuar n Kod, por hoqi dor fare me argumentimin se: mungesa e numrit t krkuar ligjrisht t votave pro sjell si pasoj, q projekt-akti i paraqitur Pr caktimin e numrit t mandateve pr do zon zgjedhore t zgjedhjeve pr Kuvendin e Shqipris t vitit 2013, t mos miratohet. 54. Pas ksaj vendimmarrje t trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve, caktimi i numrit t mandateve pr pr do zon zgjedhore u krye prej Kuvendit t Shqipris. Nj vendimmarrje kjo q u ankimua n Gjykatn Kushtetuese, por u prapsua prej saj.

[S HQ
52

Vendimi Nr. 20, dat 21.12.2012: Pr mosmiratimin e ndarjes se re t zonave t administrimit zgjedhor pr Zgjedhjet pr kuvendin 2013. 53 Neni 76, pika 2 e Kodit Zgjedhor: Jo m von se 15 dit nga marrja e t dhnave, KQZ-ja kryen llogaritjen pr caktimin e mandateve pr do zon zgjedhore, sipas kritereve dhe procedurave t prcaktuara n nenin 75 t ktij Kodi dhe ia drgon menjher Kuvendit. Kuvendi, me proedur t prshpejtuar, miraton me vendim ndarjen e mandateve. 54 Vendimi Nr. 15, dat 23.11.2012, Pr caktimin e numrit t mandateve pr do zon zgjedhore t zgjedhjeve pr Kuvendin e Shqipris t vitit 2013. (Pr m tepr, shih Letrn e Hapur t KVV-s, dat 19.01.2013 tek: http://www.zgjedhje.al/index.php?idart=37&gj=sh )

48

IP TA

RJ

A. C

M datn 26.12.2013 Partia Demokratike ngriti padi n Kolegjin Zgjedhor me pal t paditur Komisionin Qndror t Zgjedhjeve me kto objekte: a. Kundrshtimi i Vendimit t KQZ-s Nr. 20 dat 21.12.2012. b. Miratimin e ndarjes s re t Zonave t Administrimit Zgjedhor, pr Zgjedhjet pr Kuvendin 2013, sipas propozimit t paraqitur nga Partia Demokratike e Shqipris n KQZ (100 zona t administrimit zgjedhor)

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]

N mbledhjen e dats 21.12.2012, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve kishte n rendin e dits miratimin e ndarjeve t ZAZ-ve. Pr shkak se nuk arriti t siguronte nj ndarje t numri t ZAZ-ve q t mbshtetej nga votat e 5 komisionerve, KQZ-ja me Vendimin Nr. 20 52 mori nj qndrim omnisioni duke u trhequr nga detyrimi pr t marr vendim. Nj vendim problematik, q edhe vet Kolegji Zgjedhor do ta kritikonte m pas.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

4.2.1.14 Mosrealizimi i teknologjive t reja informative SEV dhe SEN 55 Nj nga risit kryesore q kishte organizimi i Zgjedhjeve t 23 Qershorit ishte prdorimi i teknologjis s verifikimit t votuesve n Qarkun Tiran dhe e teknologjis s numrimit t votave n Qarkun Fier. Prdorimi i teknologjis n proeset zgjedhore do ishte sht nj standard m shum pr besueshmrin dhe saktsin e organizimit t dits s zgjedhjeve. Tejkalimi i afateve t parashikuara n Kodin Zgjedhor solln mosrealizimin e dy projekteve pilot SEV dhe SEN. Pavarsisht se teknologjit e reja (Sistemi Elektronik i Verifikimit dhe Sistemi Elektronik i Numrimit) ishin projekte pilot, ato ishin mjaft t rndsishme pasi suksesi ose jo i tyre kushtzonte mundsin e prdorimit t tyre n t gjith vendin n t ardhmen. N lidhje me kto dy proese u shkeln dhe u tejkaluan t gjitha afatet e parashikuara. Ndrkoh shqetsues mbeti fakti i mungess s transparencs n lidhje me kt proes, i cili u vu disa her n dukje edhe nga prfaqsuesi i Partis Socialiste, sipas t cilit edhe pse kishte br krkesa zyrtare pran sekretaris s KQZ-s, nuk kishte marr sqarime zyrtare.

4.2.1.15 Ngri i krijuar n Komisionin Qendror t Zgjedhjeve Muaji prill ishte nj periudh q riformatoi jo vetm gjendjen politike, por solli ndryshime edhe n Komisionin Qndror t Zgjedhjeve dhe n Komisionet Zonale t Administrimit t Zgjedhjeve. Pas largimit t Lvizjes Socialiste pr Integrim nga koalicioni mazhoritar dhe t rradhitjes si forc opozitare, Partia Demokratike investoi Kuvendin e Shqipris n lirimin e Komisionerit Muho me argumentimin se me rikonfigurimin politik t ndodhur, edhe KQZ-ja kishte nevoj pr rikonfigurim. Kuvendi i Shqipris n seancn parlamentare t dats 15.04.2013 nprmjet nj proedure joligjore votoi pr lirimin nga detyra t komisionerit Ilirian Muho, me nj projekt-vendim q u ndryshua tre her n prmbajtje, me motivacionin si person i shkarkuar nga funksioni publik i prokurorit me dekret t Presidenit t Republiks nr. 3727 dat 13.03.2003, duke i fshehur Kuvendit, gjat edur pro s s emrimit, deklarimin e fakteve q pengonin emrimin n detyrn e antarit t KQZ. N vend t tij Kuvendi po n kt seanc emroi z. Klement Zguri si kandidatur e propozuar nga Partia Republikane, si forca e dyt m e madhe mazhoritare n parlament. Pas ksaj vendimmarrje t Kuvendit, n mnyr t njpasnjshme dhan dorheqjen n shenj proteste pr kt ndrhyrje q u quajt e paligjshme n veprimtarin e KQZ-s, komisionert Denar Biba, Albana Shtylla dhe m pas Jani Jani. Pas vakancave t krijuara, forcat politike opozitare PS dhe LSI nuk paraqitn n Kuvend kandindaturat e tyre pr tre vendet vakante n KQZ, n zbatim t afatit ligjor t

[S HQ
55

Neni 179/1, pika 6 e Kodit Zgjedhor: Proedurat pr blerjen e shrbimit dhe/ose pajisjeve t SEN-it dhe SEV-it kryhen me operator t mirnjohur q ofrojn teknologji t provuara me sukses n fushat respektive. Procedurat e prokurimit, si rregull, duhet t prfundojn jo m von se 6 muaj prpara zgjedhjeve pr Kuvendin t vitit 2013. Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

OM ]
49

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

parashikuar prej 48 orsh, duke e ln deri n fund t proesit zgjedhor trupn e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve vetm me katr antar. Sipas deklarimeve publike t kryera nga prfaqsues t opozits, propozimet nuk bheshin pasi krkohej rikompozimi i gjith KQZ-s, duke e ln kshtu prfundimisht funksionimin e ksaj t fundit vetm me katr 4 antar. N vijmsi, Komisioni Qndror i Zgjedhjeve vendosi lirimin e komisionerve t KZAZ-ve t przgjedhur nga Partia Bashkimi pr t Drejtat e Njeriut dhe emrimin e komisionerve t propozuar nga Partia Republikane.

Pamaturia e legjislatorit vihet re edhe tek terminologjia e prdorur n dispozitn e cila prcakton se si przgjidhen antart e Komisionit Qndror t Zgjedhjeve. Kodi prdor togfjalshat parti t shumics parlamentare dhe parti t opozits parlamentare, t cilat jan t paverifikueshm formalisht, dhe ligjrisht sht e pamundur t sillen si nj fakt. Edhe n traditn ton ligjore jan t pakta referencat q mund t prdoren si argumente pr t ngritur vij ndarse midis asaj se far sht njra dhe far sht tjetra. Mbi kt shtje mangsia e dyt n ligjin zgjedhor, sht se legjislatori nuk e ka t parashikuar se far ndodh, aq m tepr n nj periudh zgjedhore, kur subjektet politike nuk paraqesin kandidaturat pr vendet vakante n Komisionin Qndror t Zgjedhjeve. Ky mosparashikim i Kodit Zgjedhor, mund t prdoret lehtsisht prej subjekteve politike si nj mjet n bllokimin e veprimtaris pr KQZ-n. 56
56

[S HQ
50

Pr m tepr informacion lexo Letrn e Hapur q KVV i ka drguar Liderit t Mazhorancs z. Berisha si dhe Liderit t Opozits z. Rama m dat 14 Maj 2013 T zgjidhet ngri i pakuptimt n Komisionin Qndror t Zgjedhjeve tek: http://www.zgjedhje.al/index.php?idart=45&gj=sh . Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

Komisioni i Reforms Elektorale nisur nga kjo praktik duhej ta kishte parashikuar kt rast. Madje, vet legjislatori nse do ishte treguar m i matur dhe m i vmendshm n prvojn e patur deri m sot, i kishte t gjitha mundsit pr t mos e lejuar pikpyetjen ligjore q krijoi ngre si sht rasti se far ndodh me KQZ-n kur kemi lvizje politike. Apo, far ndodh me vakancat n KQZ kur ato nuk plotsohen nga subjektet q parashikon ligji, rast i cili sht i parashikuar disi n krijimin e vakancave n KZAZ.

RJ

Formulimi aktual i komisioneve t administrimit zgjedhor ka pr baz przgjedhjen politike apo propozimin nga partit politike, i cili sht i ngjashm me prvojn zgjedhore t viteve 1991-1997. Nj periudh, q duhej t ishte marr parasysh prgjat Reforms Elektorale n hartimin aktual t Kodit Zgjedhor, pr hir t tradits ligjore dhe prvojs n organizimin e zgjedhjeve q ofron. Ngri i cili mbetet aktual nuk do t ekzistonte nse do t ishte marr parasysh praktika e dekretit presidencial t vitit 1996 pr ndrtimin e KQZ-s. N kt dekret presidencial parashikohet qart e n mnyr t hollsishme se nse partia politike q bn pjes n grupin e koalicionit qeveritar ose t opozits largohet nga ky grup, ather edhe vendi ose vendet q i takojn asaj n KQZ rishprndahen brenda grupimit prkats.

A. C

Argumentimi i prdorur nga KQZ-ja pr kto ndryshime nuk kishte baz ligjore, por qe nj argumentim n frymn e Kodit Zgjedhor pr t ruajtur balancimin politik. Gjithsesi, faktort politik e prshndetn dhe ran dakort me kt zvendsim dhe vendimmarrje t KQZ-s.

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

4.2.1.16 Hartimi dhe saktsimi i listave t zgjedhsve Lista e Zgjedhsve sht produkt i Regjistrit Kombtar t Gjendjes Civile. Ajo prfshin t gjith shtetasit t cilt n ditn e votimit kan moshn 18 vje. Votuesi si rregull duhet t figuroj n listn e zgjedhsve t qendrs s votimit q sht ngritur pran vendbanimit t tij. Kategori t caktuara zgjedhsish (t dnuar, etj) prfshihen n listat e zgjedhsve t qendrave t posame t votimit sipas prcaktimeve q bhen n Kodin Zgjedhor. Kodi Zgjedhor parashikon me detaje proesin e prgatitjes s listave paraprake si dhe proesin e verifikimit dhe t saktsimit t tyre. Pr kto zgjedhje ka patur 5 afate t publikimit t ekstrakteve zgjedhore, do 30 dit duke filluar nga data 3 janar 2013, deri n miratimin e lists prfundimtare n 13 Maj 2013. Publikimi i Ekstraktit t Par t prbrsve zgjedhor. T gjitha njsit vendore duhej q brenda dats 3 Janar 2013 t kishin prgatitur, printuar dhe publikuar n ambientet e Zyrave t Gjendjes Civile, ose n ambientet pran tyre me akses t lir pr publikun, ekstratin e par t prbrsve zgjedhor t t gjith zgjedhsve. Nga monitorimi i kryer rezultoi se vetm pak njsi vendore i publikuan listat paraprake t plota psh. Njsia Bashkiake Nr. 3 - Tiran, Bashkia e Klcyrs - Prmet, Bashkia Burrel, etj. Disa njsi vendore i publikuan ato pjesrisht dhe po punonin pr ndreqjen e gabimeve n pjesn tjetr t listave psh. Njsia Bashkiake Nr. 4, Nr. 7 dhe Nr. 11 Tiran, etj. Kishte edhe njsi t cilat i publikuan listat duke i shprndar n vende publike pran qendrave t mundshme t votimit dhe jo pran zyrs s gjendjes civile sikundr parashikohet n ligj psh. Njsia Bashkiake Nr. 11 - Tiran, Bashkia Kuks, etj. Nj pjes e njsive vendore n kt periudh ishin duke br riformatimin e qendrave t reja t votimit n baz t Kodit Zgjedhor, i cili parashikon ndarjen e qndrave me me shum se 1000 zgjedhs dhe shkrijen e atyre me m pak se 200 zgjedhs. Kjo u konstatua kryesisht n Vlor, Tiran, Kor, etj. U konstatua se nj pjes e njsive vendore kishte probleme me bazn materiale si letr dhe boj, psh. bashkia Prmet, Njsia bashkiake nr. 5 Tiran, etj. Prgjat vzhgimit t br n at periudh, u evidentuan disa raste kur administrata e njsive vendore nuk kishte dijeni t afatit ligjor t publikimit. N ekstratin e par zgjedhor u evidentuan edhe pasaktsi t tjera, madje rezultuan qendra votimi pa asnj t dhn si ishte rasti i QV Nr. 1699 n Njsin Bashkiake Nr. 1, n Tiran. Sipas zyrtarve t Njsive Bashkiake, zyrtart e RKGJC-s kan pranuar gabimet n lista pr shkak t nj gabimi kompjuterik, madje kan qen kta t fundit q u kan krkuar NJQV-ve t ndrpresin proesin e shpalljes s listave paraprake deri n saktsimin e tyre.

[S HQ

Publikimi i Ekstraktit t Dyt t prbrsve zgjedhor. Njsit e qeverisjes vendore duhej q n datn 3 shkurt 2013 t kishin nxjerr ekstraktin e dyt t listave t zgjedhsve.
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

OM ]
51

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

N nj pjes t madhe t njsive vendore u b publikimi i listave (si n Berat, Peshkopi, Gramsh, Tepelen, Kuks, Puk, Nj. B. Nr. 10 Tiran, Sarand, etj.) si edhe prcaktimi dhe drgimi i vendndodhjes s qendrave t votimit. Ndrkoh kishte njsi vendore ku listat nuk ishin publikuar fare deri n kt dat (si n qytetet Elbasan, Gjirokastr, Kavaj, Nj. B. Nr. 2 Tiran, listat ende nuk ishin publikuar; n Shkodr, prej njsis vendore u tha se listat ishin publikuar npr qendrat e votimit, por nuk gjendeshin t shpallura n kto t fundit; n Vlor listat ishin saktsuar dhe shpallur pjesrisht). U evidentuan njsi vendore, ku u publikuan me vones listat e ekstratit t par, por nuk ishin publikuar listat e korrigjuara t ekstratit t dyt t 3 shkurtit (si n qytetin e Bajram Currit, Kors, Nj.B. Nr. 2, 6, 8, 9 dhe 11 Tiran, Prmet, etj.). Po ashtu u evidentuan Njsi t Qeverisjes Vendore ku ende nuk ishte br prcaktimi i QV-ve dhe drgimi i tyre Komisionit Qendror t Zgjedhjeve (si n Durrs, Librazhd, Fier, Bilisht, etj.).

N kt faz t tret t publikimit t listave u vrejt nj numr i madh votuesish me kodin 999 (votuesit pa adres) dhe nuk pati asnj udhzim se si do operohet me kta zgjedhs. Njsia Bashkiake Nr. 2 n Tiran nuk i kishte publikuar fare listat. Po ashtu n bashkin e Prmetit nuk ishin afishuar asnjher listat paraprake t zgjedhsve. Kishte ende njsi vendore, t cilt nuk kishin njohuri mbi detyrimin ligjor, si ishte Komuna Dajt, etj. N datn 3 mars 2013, prvese duhet t ishin publikuar lista t reja me korrigjimet prkatse, duhet t kishte prfunduar edhe lajmrimi me shkrim i do zgjedhsi pr qendrn e votimit, vendndodhjen dhe adresn e saj, si dhe numrin rendor t zgjedhsit n listn e zgjedhsve t asaj qendre votimi. Kodi Zgjedhor n nenin 52 pika 4, parashikon q Kryetart e Njsive t Qeverisjes Vendore duhet t raportojn pr prmbushjen e ktij detyrimi, sipas Udhzimit t Ministrit t Brendshm, ndrkoh q n Udhzimin Nr. 374 dat 10.12.2012 "Pr proedurat e hartimit t listave t zgjedhsve pr zgjedhjet pr Kuvendin", nuk kishte asnj parashikim pr mnyrat e raportimit apo t verifikimit nse sht prmbushur apo jo nj detyrim i till ligjor. Pr m tepr, nga monitorimet e bra edhe n ato njsi t cilat i kishin shpallur listat, proesi i njoftimit t qytetarve nuk filloi prpara dats 3 Mars, pasi Regjistri 52
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

[S HQ

IP TA

Publikimi i Ekstraktit t Tret t prbrsve zgjedhor. Edhe publikimi i ktij ekstrakti u shoqrua me problematika t ndryshme. Vazhdoi t mbes problematik mosfurnizimi i zyrave t gjendjes civile pran njsive vendore me bazn materiale. N Njsin Bashkiake Nr. 7, kishte nj qendr votimi pa lista dhe me antar t s njjts familje t ndar n QV t ndryshme.

RJ

A. C

OM ]

Edhe n afatin e dyt t publikimit t listave paraprake , u konstatua me shqetsim se ende nj pjes e konsiderushme e Drejtuesve t Institucioneve Vendore dhe atyre Qendrore t prfshira n kt proes, trajtuan me nj munges t lart prgjegjshmrie afatet ligjore t parashikuara, pavarsisht arsyeve teknike (objektive ose jo) q ata parashtruan.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Kombtar i Gjendjes Civile nuk kishte gjeneruar pran Njsive t Qeverisjes Vendore "Modelin nr. 1", t prcaktuar me udhzim pr njoftimin e qytetarve. Njkohsisht, Ministria e Brendshme akoma nuk i kishte kaluar Njsive t Qeverisjes Vendore fondin prkats pr mbulimin e shpenzimeve pr njoftimin, sikundr parashikohet ne nenin 52, pika 5 t Kodit Zgjedhor.

Pas dats 3 Mars raportohet se u gjenerua modeli i njoftimit t qytetarve dhe filloi proesi i njoftimit t tyre. Ky njoftim ndryshe nga sa ishte parashikuar n Kod, u b vetm duke ln njoftimin n banesn q mendohet se banon zgjedhsi, dhe nuk u mor kundrfirma e tij.

Mosprmbushja e detyrave ligjore nga Ministria e Brendshme N deklaratn e fundit, t dats 13.05.2013, Zv/ Ministri i Brendshm z. Ferdinand Poni deklaroi se nuk ka zgjedhs n Republikn e Shqipris pa adres zgjedhore t identifikuar dhe se ky numr sht zero. Sipas auditit teknicien z. Dashamir Cali n raportin e dats 10.04.2013, numri i personave me kod t baness s panjohur brenda qendrs s votimit sht 403 387 persona. Ndrsa auditi teknicien z. Genti Malko nuk jepte shifr n raportin e tij mbi kt tem. Nga t dhnat q jep Ministria e Brendshme dhe njri prej auditve teknicien n muajin prill, bhet fjal pr rreth 1/10 e votuesve q t jen me kod t baness s panjohur brenda qendrs s votimit. Sipas katr raportimeve t auditit teknicien z. Dashamir Cali, gjat ktyre muajve ekzistonin dy shqetsime t mdha. Dy shqetsime qe kan t bjn me t dhnat e personave t dyshuar si t dubluar dhe personat q n ekstraktin e prbrsve zgjedhore kan rubrika t parregullta.

4.2.1.17 Ngritja dhe funksionimi i Komisioneve Zonale t Administrimit Zgjedhor. Zgjedhjet Parlamentare t 23 Qershorit 2013 u administruan n nivelin e dyt nga 89 Komisione Zonale t Administrimit Zgjedhor (numri i ZAZ-ve ndryshoi nga 66 q ishin n 2009 n 89 ZAZ). Vendndodhja e 81 KZAZ-ve dhe rrjedhimisht edhe e Vendeve t Numrimit t Votave (VNV) n kto zgjedhje ishte n qytet, ndrsa e 8 t tjerave ishte n fshat. Prbrja e KZAZ-ve N prbrjen e tyre KZAZ-t kishin shtat antar, t cilt emrohen sipas nj formule prfaqsimi q synon t garantoj balancn politike 57. Antari i shtat n KZAZ-t me
57

[S HQ

Neni 29 pika 1 e Kodit Zgjedhor: KZAZ-ja prbhet nga 7 antar dhe sekretari, t cilt emrohen nga KQZ-ja, sipas procedurs s mposhtme: a) dy antar propozohen nga partia kryesore e shumics parlamentare, dy antar propozohen nga partia kryesore e opozits parlamentare, nj antar propozohet nga partia e dyt e shumics parlamentare dhe nj antar propozohet nga partia e dyt e opozits parlamentare. N rast se nuk arrihet baraspeshimi politik, sipas ksaj shkronje, grupi prkats kompensohet me kandidaturat e partis kryesore deri n baraspeshimin politik shumic-opozit; Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

Ky proes u zhvillua, sipas informacioneve t marra, mbi bazn e udhzimeve me goj nga Ministria e Brendshme, ndrkoh q nuk pati asnj dispozit ligjore mbi t ciln t mbshtetej ky proes, pasi afati i zbatimit t dispozits ishte deri m datn 3 Mars 2013.

OM ]
53

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Me katr antar, Komisioni Qndror i Zgjedhjeve shqyrtoi n vazhdim rikonfigurimin e ktyre komisioneve. KQZ me vendimin nr. 272, dat 24.04.2013, liroi nga detyra t gjith antart e ZAZ-ve t propozuar nga Partia Bashkimi pr t Drejtat e Njeriut, dhe me vendimin nr. 273, dat 25.04.2013 emroi n do KZAZ antart e propozuar nga Partia Republikane. KVV n ecurin e ksaj shtjeje ka vrejtur se pavarsisht legjitimitetit n frymn e Kodit, formalisht Kodi Zgjedhor i liston n mnyr shteruese t gjitha rastet pr shkarkimin apo lirimin e komisionerve t KZAZ-ve, dhe nuk parashikon argumentimin e prdorur nga KQZ n lidhje me kt shtje 59. M pas deri n prfundim t procesit, KZAZ-t funksionuan me kt prbrje: dy antar t propozuar nga Partia Demokratike (plus nj antar n KZAZ-t me numr ift dhe nj sekretar n KZAZ-t me numr tek), 2 antar t propozuar nga Partia Socialiste (plus nj antar n KZAZ-t me numr tek dhe nj sekretar n KZAZ-t me numr ift), 1 antar i propozuar nga Partia Lvizja Socialiste pr Integrim dhe 1 antar i propozuar nga Partia Republikane.

Problematika gjat funksionimit t KZAZ-ve

Trajnimi i antarve t KZAZ-ve N lidhje me procesin e trajnimit t antarve t KZAZ-ve, KVV vren se ai ka qen i vonuar. Kodi Zgjedhor n nenin 21 pika 9 t tij 60 parashikon se KQZ-ja organizon

[S HQ
54

b) antari i shtat propozohet n gjysmn e KZAZ-ve nga partia e par e shumics parlamentare, kurse gjysma tjetr nga partia e par e opozits parlamentare, sipas kritereve objektive t bazuara n: i) przgjedhjen rastsore; ii) shprndarjen e barabart n territorin zgjedhor; c) sekretari i KZAZ-s duhet t jet jurist dhe propozohet nga partia, e cila propozon zvendskryetarin e KZAZ-s; 58 Vendimi Nr. 3, dat 7.01.2013 i KQZ-s: Pr shpalljen e rezultatit t shortit pr caktimin e partis q do t propozoj antarin e shtat t KZAZ-ve 59 Ligji Nr. 10019, dat 29.12.2008 (ndryshuar me Ligjin nr. 74/2012) Kodi Zgjedhor i Republiks s Shqipris, Neni 32 Shkarkimi dhe lirimi i antarve dhe i sekretarit t KZAZ-s. 60 Neni 21 pika 9 e Kodit Zgjedhor: KQZ kryen, me shpenzimet e veta, kurse trajnimi jo m von se 30 dit pas emrimit t antarve t KZAZ-ve dhe n prfundim t tyre, pas kryerjes s testimeve, u jep atyre dshmin prkatse. Pr antart e KQV-ve kryen, me shpenzimet e veta, sesione kualifikimi pr legjislacionin zgjedhor. KQZ-ja merr masa dhe organizon edhe programe pr edukimin zgjedhor t shtetasve. Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

Pas dorzimit nga ana e partive politike t listave t antarve t KZAZ-ve, KQZ bri verifikimet prkatse dhe n mbledhjen e dats 25 mars 2013 vendosi konstituimin e tyre. Prbrja e tyre n momentin e konstituimit i referohej balancave politike n Kuvendin e Shqipris. Por, lvizjet q ndodhn brenda koalicionit t maxhorancs n parlament n fillim t muajit prill, t cilat u pasuan me shkarkimin e nj prej antarve t KQZ-s dhe emrimin n vend t tij t nj antari t propozuar nga nj force tjetr politike, u pasqyruan edhe n prbrjen e KZAZ-ve.

OM ]

numr tek u propozua nga Partia Socialiste, ndrsa n KZAZ-t me numr ift u propozua nga Partia Demokratike 58. Numri total i antarve t 89 KZAZ-ve q u ngritn dhe funksionuan pr zgjedhjet e 23 qershorit 2013, ishte 623 komisioner dhe 89 sekretar, pra n total 712 persona.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Zvendsimi i antarve t KZAZ-ve Partit politike shfrytzuan n mnyr t konsiderueshme t drejtn e tyre pr t zvendsuar antart e KZAZ-ve. Mbi bazn e krkesave t ardhura prej, KQZ mori 35 vendime pr zvendsimin (lirim-emrimin) e 265 komisionerve t KZAZ-ve ose e 37.2% t tyre. Punsimi i antarve t KZAZ-ve N nj pjes t madhe t KZAZ-ve 62 antart e tyre ishin punonjs t administrats lokale dhe qndrore si: nnkryetar Komune, Drejtor i Zyrs s Hipoteks, Drejtor i Ndrmarrjes s Trajtimit t Studentve, Drejtor i Autoritetit t Ushqimit, etj, si edhe npuns t thjesht t institucioneve t tjera (bashki, komuna, ujsjells, tatim-taksa, institucionet arsimore, etj). Koalicioni e konsideron si mjaft shqetsues angazhimin si antar t KZAZ-ve t punonjsve t administrats publike. Ky fenomen prvese politizon n mnyr t skajshme funksionimin e administrats publike, por cnon rnd edhe funksionimin normal t saj n ofrimin e shrbimit ndaj qytetarve, kur dihet q KZAZ-t fillojn mbledhjet dhe funksionimin e tyre q tre muaj prpara dits s zgjedhjeve. Probleme me listat e zgjedhsve N disa prej KZAZ-ve 63 jan paraqitur 5-10 persona t cilt nuk e gjenin emrin n lista apo kishin probleme n lidhje me kt shtje. KZAZ-t n trsi iu ka dhn informacionin e duhur pr kto raste. Kuotat gjinore n prbrjen e KZAZ-ve N nenin 29, pika 1, grma 64 parashikohet se 30 pr qind e antarve t propozuar prkatsisht nga partia m e madhe e shumics dhe partia m e madhe e opozits, n shkall vendi, duhet t jen nga secila gjini. N propozimet e para t bra nga partit politike pr antar t KZAZ-ve, rezultoi se Partia Socialiste ka propozuar 80 antare gra nga 267 gjithsej, Partia Demokratike 89 gra nga 267 antar gjithsej, partia LSI 8 gra nga 89 gjithsej dhe PBDNJ 14 gra nga 89 antar gjithsej.

[S HQ
61 62

KZAZ-t nr. 28, 49, 43, 70, 79, 84, 85, 86, 5 dhe 37. KZAZ-t nr. 1, 2, 5, 7, 15, 17, 19, 21, 23, 28, 34, 35, 36, 37, 45, 46, 51, 52, 54, 55, 71, 78, 84 dhe 85. 63 KZAZ-t nr. 3, 5, 7, 11, 35, 51, 56, 78, 83 dhe 85 64 Nenin 29 pika 1 grma e Kodit Zgjedhor: 30 pr qind e antarve t propozuar prkatsisht nga partia m e madhe e shumics dhe partia m e madhe e opozits, n shkall vendi, duhet t jen nga secila gjini. Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

Mungesa e infrastrukturs dhe e materialeve logjistike Sipas raportimeve t vzhguesve t KVV n teren, ka patur mungesa t materialeve t nevojshme logjistike (printer, faks, linj telefonike, lidhja e internetit, fotokopje, letr, boj printeri, materiale t ndryshme kancelarike, munges automjetesh n dispozicion pr t verifikimin e problematikave q mund t hasen n QV, etj) n shum prej KZAZve. 61

OM ]
55

trajnimin dhe teston antart e KZAZ-ve, jo m von se 30 dit nga dita e emrimit t tyre, pra jo m von se data 24 prill 2013. Por, trajnimi i trajnerve t KZAZ-ve, sht br n datat 26 dhe 27 prill 2013. KQZ ka trajnuar 48 trajner t cilt duhet t trajnonin antart e KZAZ-ve. Sipas raportimeve t bra nga vzhguesit e KVV-s n terren, trajnimet e antarve t KZAZ-ve jan br n datat 16, 17 dhe 18 maj 2013.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

4.2.1.18 Ngritja e Komisioneve t Qendrave t Votimit

Komisionet e Qendrave t Votimit n piramidn e administrimit t zgjedhjeve prfaqsojn nivelin e tret t komisioneve, pas KQZ-s dhe KZAZ-ve. Proesi i votimit i dats 23 qershor u administrua n 5508 qendra votimi. Kto ishin qendra t vendosura n godina publike dhe n godina private. Nga numri total i qendrave, duke iu referuar adresave t tyre, 4959 qendra ishin t vendosura n godina publike dhe 549 qendra ishin t vendosura n godina private. Problematika t shumta e kan shoqruar gjith proesin e ngritjes s ktyre Komisioneve, ku ndr t tjera prmendim:

- Trajnimi i komisionerve t qendrave t votimit, srish sipas Planit t Veprimit t Komisionit Qendror t Zgjedhjeve, do t duhej t kryhej deri jo m von se 15 dit para dits s zgjedhjeve, pra deri n datn 08.06.2013. Ndrkoh trajnimi i komisionerve t Komisioneve t Qendrave t votimit nisi me dat 13.06.2013 66. - Funksionimi i ktyre komisioneve, pavarsisht vonesave t ngritjes dhe t kohs s trajnimit t tyre, u rndua akoma m shum nga mospjesmarrja e plot e komisionerve n trajnimet e kryera nga Komisioni Qendror i Zgjedhjeve 67.
65 66

[S HQ
56

KZAZ nr. 5, 8, 11, 13, 15, 23, 35, 37, 41, 52, 73, 83, 85 dhe 86 Deklarat pr shtyp e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve dat 18.06.2013: http://cec.org.al/index.php?option=com_content&vie=article&id=487%3Anjoftim-per-shtyp17062013&catid=51%3Adeklarata-2010&Itemid=158&lang=sq 67 Deklarat pr shtyp e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve dat 18.06.2013: Pjesmarrja n trajnime e komisionerve sipas qarqeve: Berat - pjesmarrja ka qen 50% (konkretisht rrethi Kuovs 25%, Skraparit -15%; Berati -60% ); Dibr - pjesmarrja ka qen 50 % (rrethi Matit - 60%, rrethi Dibrs - 40%); Kuks pjesmarrja ka qen (rrethi Tropoj 50%); Kor pjesmarrja ka qen 50 %( rrethi Pogradecit 50%; Kolonjs 40%; Kors 60%); Tiran pjesmarrja ka qen 60 %; Durrs - (Rrethi Krujs -10%; rrethi Durrs - 0 ); Elbasan 15%; Fier - 5 %; Gjirokastr 30% (konkretisht: Rrethet Tepelen dhe Prmet-60%, Rrethi Gjirokastr 0%); Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

- Manuali i Komisioneve t Qendrave t votimit u miratua n mbledhjen e KQZ-s s dats 03.06.2013. Nj akt q sipas Planit t Veprimit t Komisionit Qendror t Zgjedhjeve do t duhej t miratohej jo m von se 03.04.2013.

RJ

A. C

Vzhguesit Pran KZAZ-ve, prpos vzhguesve t partive politike dhe t kandidatve t pavarur t propozuar nga nj grup zgjedhsish ishin t atashuar edhe vzhgues t pavarur vendas 65 (si: Komiteti Shqiptar i Helsinkit e Aleanca Gjinore pr Zhvillim) si dhe vzhgues t organizmave ndrkombtar (OSBE/ODIHR). N 6 prej 89 VNV-ve vzhguesit e KVV nuk u lejuan t ndjekin procesin e numrimit t votave n fillim t tij, n shkelje t hapur t t drejtave q siguron Kodi Zgjedhor.

OM ]

Por, pavarsisht respektimit fillestar t kuots gjinore, me vendimmarrjen e KQZ gjat muajit qershor pr ndrrimin e komisionerve t KZAZ-ve, rezultoi q n prfundim pr Partine Socialiste ishin 79 komisionere gra, numr q e oi prqindjen e prfaqsimit t grave nn kuotn 30%. Ndrkoh, prsa i prket Partis Demokratike, nga 267 antar t caktuar n fillim 89 ishin gra. Me ndryshimet e bra, ky numr u ul n 84.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

4.2.1.19 Ndryshimi i vendndodhjes s qendrs s votimit me propozim t policis Kodi Zgjedhor e parashikon qartsisht se n cilin moment Policia e Shtetit sillet si agjent elektoral apo si aktor n organizimin e proesit zgjedhor.

Policis s Shtetit n lidhje me QV-t, i ngarkohet prej kuadrit ligjor vetm ruajtja e rendit pran qendrave t votimit gjat dits s votimit dhe shoqrimi i materialeve t votimit pran VNV-ve prkatse.

Trupa e KQZ-s ra dakort me kt krkes t Drejtoris s Policis s Qarkut Shkodr duke ndryshuar vendimin e saj Nr. 458, dat 21.05.2013 dhe duke i krkuar kryetarit t njsis vendore t sugjeroj nj tjetr qendr votimi.

4.2.1.20 Administrimi dhe rregullimi i fushats zgjedhore prej KQZ-s Trups Komisionit Qendror t Zgjedhjeve, n trsin e detyrave t saj Kodi Zgjedhor i njeh edhe tagrin e rregullatorit t fushats zgjedhore n t gjith aspektet dhe shqetsimet q mbart ajo, si sht edhe administrata publike. Prdorimi i burimeve t administrats prgjithsisht n t gjitha proceset zgjedhore t organizuara n Shqipri ka qen nj shqetsim q sht ngritur prher prej palve t prfshira. Subjektet zgjedhore dhe media kan br publike shpesh raste t ndryshme ku sht vrejtur ky fenomen. Ky fenomen sht lejuar t rndohet prgjat viteve dhe nga nj munges efikasiteti e sistemit ton t drejtsis. Prokuroria n njrn an nuk sht treguar aktive n ndjekjen e indicieve t ardhura nga brjet publike t rasteve ose ka reaguar pak ndaj denoncimeve t ardhura prej subjekteve zgjedhore dhe palve t prfshira.

[S HQ

Lezh 5 % (Rrethi Mirdits 10 %, Rrethi i Lezhs 0%); Shkodr - 25% (konkretisht: Rrethi Puks 50 %; Rrethet Shkodr dhe Malsi e Madhe 0% ); Vlora 5%; Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

N konsideratn e KVV-s, kjo vendimarrje e KQZ-s nuk sht korrekte dhe n prputhje me Kodin Zgjedhor. sht e vrtet q Policia e Shtetit mban prgjegjsi pr sigurin e dits s zgjedhjeve, por nuk mund t jet ajo nismtare e vendimmarjes s KQZ-s dhe ti sugjeroj sesi t kryej administrimin e proesit zgjedhor. Vet Kodi Zgjedhor nuk e parashikon at si aktor n administrimin e proesit, por n funksion t siguris.

A. C

N mbledhjen e dats 14.06.2013, trupa e Komisionit Qendror i Zgjedhjeve pati n rendin e saj t dits krkesn e Drejtorit t Policis s Qarkut Shkodr, Aleks Hajdari, pr t ndryshuar Qendrn e Votimit Private Nr. 0216 n Komunn Brdic. Me shkresn Nr. 5318, dat 12.06.2013, argumentohej se Policia e Shetit duke qen prgjegjse pr sigurin e organizimit t dits s zgjedhjeve, i sugjeronte ndryshimin e vendodhjes s Qendrs s Votimit Private Nr. 0216 me arsye se gjendet mundsia q n at qendr ditn e zgjedhjeve t cnohet ecuria dhe siguria e proesit.

OM ]
57

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

N lidhje me kt shtje, pra t prdorimit t administrats shtetrore, zgjedhje parlametare t 23 qershorit u organizuan me nj kuadr ligjor t prmirsuar n disa pika, si n Kodin Zgjedhor ashtu edhe n Kodin Penal. Kto Kode jan pasuruar me dispozita m t plota, mbi eksperiencn e fituar n zgjedhjet e organizuara deri m sot.

[S HQ
58

Neni 88 i Kodit Zgjedhor: Ndalimi i prdorimit t burimeve publike n mbshtetje t subjekteve zgjedhore pika 1: Me prjashtim t rasteve t parashikuara me ligj, nuk mund t prdoren ose t vihen n mbshtetje t kandidatve, t partive politike ose t koalicioneve n zgjedhje burime t organeve apo enteve publike n nivel qendror ose vendor, apo do lloj enti tjetr ku shteti zotron kapitale apo kuota ose/dhe emron shumicn e organit mbikqyrs apo organit administrues t entit, pavarsisht nga burimi i kapitalit ose pronsia. 69 Neni 88 i Kodit Zgjedhor: Ndalimi i prdorimit t burimeve publike n mbshtetje t subjekteve zgjedhore pika 3: Gjat fushats zgjedhore ndalohet marrja n pun, pushimi nga puna, lirimi, lvizja dhe transferimi n detyr n institucionet apo entet publike, me prjashtim t rasteve t prligjura. Konsiderohen raste t prligjura rastet kur lvizja apo lirimi nga puna vjen si rrjedhoj e shkeljeve, sipas legjislacionit prkats, ose marrja n pun bhet brenda strukturs dhe organiks n fuqi prpara fushats zgjedhore nga institucioni apo enti publik n prmbushje t misionit t tij. Bjn prjashtim rastet e emergjencave pr shkak t ngjarjeve t paparashikuara q diktojn marrjen n pun. 70 Pr disa shtesa dhe ndryshime n Ligjin N. 7895, dat 27.1.1995 Kodi Penal i Republiks s Shqipris, t ndryshuar. 71 Neni 326/a, Dmtimi me dashje i materialit zgjedhor, Kodi Penal i Republiks s Shqipris Neni 327/a, Votimi m shum se nj her ose pa u identifikuar, Kodi Penal i Republiks s Shqipris Neni 328/a, Detyrimi pr pjesmarrje n veprimtari politike, Kodi Penal i Republiks s Shqipris Neni 330/a, Braktisja e detyrs nga antart e komisioneve t zgjedhjeve, Kodi Penal i Republiks s Shqipris 72 Neni 328/a, Detyrimi pr pjesmarrje n veprimtari politike, Kodi Penal i Republiks s Shqipris, Detyrimi i shtetasve nn varsi administrative, kundr vullnetit t tyre apo nn kanosjen e prdorimit t masave administrative, pr t marr pjes n veprimtari zgjedhore t nj subjekti zgjedhor prbn kundrvajtje penale dhe dnohet me gjob ose me burgim gjer n gjasht muaj. Detyrimi apo organizimi pr t marr pjes n veprimtari elektorale t nj subjekti zgjedhor i nxnsve t arsimit parauniversitar nga punonjs q kryejn nj detyr shtetrore n arsimin publik, ose detyr a Koalicioni i Vzhguesve Vendor

68

IP TA

RJ

Kuadri ligjor n organizimin e zgjedhjeve prgjat viteve sht pasuruar edhe n aspektin penal. N Kodin Penal, i kushtohet nj pjes e veant veprave penale t kryera kundr dhe gjat administrimit t proesit zgjedhor. N kreun e tij t dhjet me titull Vepra penale q prekin zgjedhjet e lira dhe sistemin demokratik t zgjedhjeve, nenet 325-332 listojn disa standarte n mbrojtjen e zgjedhjeve prej krimit zgjedhor. Amendimi i fundit q iu b Kodit Penal n shtjet zgjedhore ishte me ligjin N. 23/2012, dat 01.03.2012 70. Ndryshimet e vitit 2012 e prekn tr kreun e Kodit Penal kushtuar krimit zgjedhor dhe iu shtuan katr dispozita t reja 71, ku ndr t tjera veojm nenin 328/a, me objekt t tijin penalizimin e detyrimit t administrats publike pr t marr pjes n veprimtari politike 72.

A. C

Neni 88 n Kodin Zgjedhor ofron nj garanci pr ruajtjen e administrats shtetrore prej prdorimit t saj n fushatn zgjedhore 68. Gjithashtu n kt nen sigurohen punonjsit e administrats prej vendosjes nn presionin e shit-blerjes s vots n kmbim t ruajtjes s vendit t puns ose t fitimit t vendit t puns 69.

OM ]

N ann tjetr edhe gjyqsori ka treguar nj toleranc ose paaftsi n vendimmarrjen e tij duke krijuar kshtu preedent negativ dhe duke e humbur besimin e palve zgjedhore n dhnien e drejtsis.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Prve Prokuroris dhe Gjykats, Kodi Zgjedhor ngarkon edhe Komisionin Qendror t Zgjedhjeve si gardian t mbarvajtjes s fushats zgjedhore.

Kodi Zgjedhor n pjesn e trembdhjet t tij Prgjegjsit dhe Sanksionet, n nenin 172 pika 1 prcakton se KQZ merr mas administrative 74 me gjob pr shkelje t ndonjrit prej parimeve t prgjithshme t prcaktuara n nenet 3, 4 ose 5 t ktij Kodi, n rastet kur shkelja nuk ka ndikuar n rezultatin e zgjedhjeve 75. Ndrkoh n nenin 3 t Kodit Zgjedhor pika 7 sanksionohet se: me prjashtim t rasteve t parashikuara n ligj, ndalohet vnia n prdorim t subjekteve zgjedhore i mjeteve, fondeve dhe materialeve t ndryshme pron publike, si dhe i burimeve njerzore t administrats publike t do niveli. Pra, t tra shkeljet q i bhen krkesave t neneve 3, 4 dhe 5 ku prcaktohen parime t prgjithme, vlersohen si kundrvajtje administrative dhe Kodi Zgjedhor vlerson se sht detyr e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve q t marr mas administrative me gjob. Konkretisht, legjislatori me kt kuadr ligjor i jep tagr KQZ-s t gjobis ato subjekte zgjedhore q prdorin burime t administrats shtetrore n funksion t fushats zgjedhore. Kodi Zgjedhor n kt pik i jep dy funksione Komisionit Qendror t Zgjedhjeve, si trup gjyqsore dhe si trup ekzekutive. N funksionin e saj si trup gjyqsore, KQZ-ja parashikohet nga Kodi Zgjedhor t investohet dhe vlersohet si trup gjyqsore. N nenin 21, ku prshkruhen kompetencat e KQZ-s, n pikn 17 Kodi Zgjedhor prcakton se: (KQZ-ja) shqyrton dhe zgjidh ankesat e subjekteve zgjedhore pr zhvillimin e proesit zgjedhor, n prputhje me rregullat e ktij Kodi. Ndrsa n pikn 20 t po ktij neni, legjislatori e vazhdon m tej kt funksion duke prcaktuar se (KQZ-ja) vendos sanksione administrative kundr personave, q kryejn

[S HQ

funksion n arsimin jopublik, prbn kundrvajtje penale dhe dnohet me burgim nga tre muaj gjer n nj vit. 73 Pr m tepr lexo http://zgjedhje.al/index.php?idart=50&gj=sh 74 Neni 172, pika 1, Kodi Zgjedhor, Shkelja e ndonjrit nga parimet e prgjithshme t prcaktuara n nenet 3, 4 ose 5 t ktij Kodi, n rastet kur kjo shkelje nuk ka ndikuar n rezultatin e zgjedhjeve, prbn kundrvajtje administrative dhe dnohet me gjob nga 100 000 deri n 500 000 lek. 75 Neni 3, Parime t prgjithshme, Kodi Zgjedhor Neni 4, Emrimi dhe detyrat e npunsit ndrlidhs, Kodi Zgjedhor Neni 5, Ndalimi i prdorimit t forcave dhe strukturave t posame, Kodi Zgjedhor Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

Koalicioni vuri n dukje se ekziston nj kuadr i plot ligjor q i jep mundsin Komisionit Qendror t Zgjedhjeve q t mbikqyr nga afr dhe t marr masat e parashikuara ndaj t gjith shkelsve t ligjit e n veanti ndaj prdorimit t burimeve t administrats shtetrore prgjat fushats elektorale.

OM ]
59

Edhe n kto zgjedhje u evidentuan fakte pr prdorimin e administrats shtetrore t cilat s bashku me publikimet e bra prej medias dhe subjekteve zgjedhore i dhan shkas KVV-s pr t br publike edhe nj deklarat me dat 07.06.2013. N kt deklarat nxitej ndrhyrja e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve pr t qen m aktive n rregullimin e fushats zgjedhore mbi bazn e nj kuadri ligjor q ia jepte kt tagr dhe prgjegjsi 73.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

kundrvajtje administrative n lidhje me zgjedhjet, si dhe bn kallzim penal pr vepra penale n lidhje me zgjedhjet. N lidhje me sa m sipr Koalicioni konstaton se legjislatori ka prcaktuar nj kuadr t plot ligjor duke e vendosur KQZ-n si nj trup q mund t investohet n ankimimet q mund t dorzojn subjektet zgjedhore mbi ecurin e proesit zgjedhor.

KVV konstatoi se KQZ qndroi pasive n rolin e saj t rregullatorit t fushats zgjedhore. Nga ana tjetr edhe vet subjektet zgjedhore nuk iu drejtuan asaj pr t ngritur ankimimet e tyre, t cilat i bn shpesh publike n media prgjat periudhs s fushats elektorale.

4.2.1.21 Rregullimi prej KQZ-s i pasqyrimit t fushats zgjedhore n mediat audio-vizuale Kuadri ligjor e parashikon Komisionin Qendror t Zgjedhjeve edhe si nj rregullator t pasqyrimit t fushats zgjedhore t subjekteve politike garuese prej operatorve audio-vizual publik dhe privat. Neni 84 i Kodit Zgjedhor rregullon fushat zgjedhore n radiot dhe televizionet private. Ky nen vendos rregullat pr pasqyrimin e fushats zgjedhore prej operatorve mediatik privat. Ai prcakton kriteret kohore, financiare, e transmetimit dhe cilat do jen sanksionet pr mosrespektimin e tyre. N pikn e par t ktij neni preket shtja e prcjelljes s fushats zgjedhore t subjekteve politike n edicionet informative n radiot dhe televizionet private. N lidhje me informacionet mbi aktivitete t fushats t bazuar n materiale t vna n dispozicion nga subjektet zgjedhore, dispozita krkon nj udhzim prej KQZ-s q ta rregulloj m specifikisht: N radiot dhe televizionet private, pasqyrimi i fushats zgjedhore bhet vetm n edicionet e zakonshme dhe t posame informative. Radiot dhe televizionet private nuk vn koh transmetimi n dispozicion t subjekteve politike pr pasqyrimin e fushats zgjedhore t tyre. Informacionet mbi aktivitete t fushats zgjedhore, q prgatiten dhe transmetohen n edicionet informative, bazuar n materiale t vna n dispozicion nga subjektet zgjedhore, duhet t identifikohen qart, n prputhje me udhzimet e KQZ-s. (neni 84/1 i Kodit Zgjedhor). Ky rregullim q i bn Kodi Zgjedhor bashkpunimit n prcjelljen e fushats zgjedhore ndrmjet operatorve mediatike dhe subjekteve zgjedhore, bhet n funksion t mediave t vogla. Edhe n logjikn e reforms zgjedhore, interesi i ktij rregullimi ishte ardhja n ndihm t mediave t dobta n infrastuktur dhe n mbulim gjeografik.

[S HQ
60

IP TA

RJ

A. C

Ndrkoh n funksionin e saj si trup ekzekutive, KQZ-ja parashikohet si nj trup e cila vepron automatikisht kur vren shkelje, duke ndrhyr dhe gjobitur shkelsit. N kt pik ngrihet shqetsimi sesi KQZ-ja do ta siguroj dhe do ta administroj provn, pr t ciln Kodi nuk i sqaron instrumentat proedurial, duke mbetur vetm n afirmimin e tagrit t KQZ-s. N kt pik sht me vend q KQZ-ja n t ardhmen t rregullonte me akt t posam veprimtarin e saj n kt mekanizm.

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Ky sqarim mbi objektin e ktyre dispozitave duhet theksuar, sepse mund t krijohen keq interpretime. Ashtu si dhe prvoja e ka treguar, kjo ardhje n ndihm pr mediat e vogla prej legjislatorit, sht shfrytzuar nga subjektet zgjedhore duke u prpjekur pr t vn nj diktim t tyrin n transmetimet e mediave.

N mbledhjen e dats 03.06.2013, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve miratoi Vendimin N.503 Pr pasqyrimin e fushats zgjedhore n radiotelevizionin privat bazuar n materialet e vna n dispozicion nga subjektet zgjedhore. N at vendim, do t vendosej si vijon: Operatort radioteleviziv privat, n informacionet pr pasqyrimin e fushats zgjedhore t prgatitura mbi bazn e materialeve t vna n dispozicion nga vet subjekti zgjedhore duhet t zbatojn proeduart e mposhtme: a) Informacionet mbi aktivitet e fushats zgjedhore, q prgatiten dhe transmetohen n edicionet informative bazuar n materiale t vna n dispozicion nga subjketet zgjedhore, duhet t identifikohen qart. b) Logoja e partis politike apo koalicionit zgjedhor, duhet te jet e dukshme, jo m e vogl se logoja e operatorit audioviziv q e transmeton dhe t qndroj ne ekran jo m pak se nj e treta e kohs s transmetimit t materialit, spotit apo reklams zgjedhore. c) N rast se operatori refuzon t transmetoj materialet e prgatitura nga vet subjekti zgjedhor, operatori njofton menjher dhe ia v n dispozicion menjher Bordit t Monitorimit t Medias kto materiale pr ti verifikuar. Bordi i Monitorimit t Medias vlerson materialin dhe i propozon raportin prkates pr miratim KQZ-s brenda 12 orve. BMM nse vlerson se materiali plotson kriteret teknike i propozon KQZ-s transmetimin e materialit nga operatori, n prputhje me rregullat e Kodit Zgjedhor dhe akteve t KQZ-s. BMM nse vlerson se ky material nuk i plotson kriteret teknike i propozon KQZ-s kthimin e materialit subjektit zgjedhor. KQZ merr vendim brenda 24 orve n lidhje me propozimin e BMM. BMM monitoron zbatimin e vendimit t KQZs.

[S HQ
76 77

Neni 84, Fushata zgjedhore n radiot dhe televizionet private, Kodi Zgjedhor Kolegji Zgjedhor me vendimin e dats 03.06.2011, me padi t ngritur nga Partia Socialiste, do t shfuqizonte Vendimin N.460, dat 23.04.2011, t Komisionit Qendror t Zgjedhjeve, i cili shprehej se ...Subjektet zgjedhore duhet t prcaktojn ndarjen e kohs s pasqyrimit t fushats n dispozicion t subjekteve zgjedhore midis fushats kombtare dhe fushats s kandidatve pr kryetar bashkie/komune. Me qllim t plotsimit t detyrimit pr pasqyrim t barabart t fushats zgjedhore midis subjekteve zgjedhore, n rast t pamundsis s mbulimit me resurset e veta, televizioni i ilustron aktivitetet e fushats me filmimet e aktiviteteve t vna n dispozicion nga kandidatt/subjektet prkatse.

IP TA

RJ

A. C

N zgjedhjet vendore t vitit 2011 pati nj problematik n lidhje me materialet e subjekteve zgjedhore q iu jepeshin operatorve privat. Prej operatorve mediatike pati nj reagim t madh n numr, pr nj diktim t ushtruar prej subjekteve politike pr t pasqyruar materiale t prgatitura prej vet atyre. Vendimarrja e asaj kohe prej KQZ-s, q e mundsonte kt sjellje t subjekteve zgjedhore, u rrzua m tej n Kolegjin Zgjedhor 77.

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]
61

Q pamundsia e ktyre mediave pr t mbuluar trsisht fushatn zgjedhore t mos bhet shkak pr mos balancim n transmetimet e tyre, krkes kjo e Kodit Zgjedhor 76, legjislatori sht munduar ti vij n ndihm me kt rregullim ligjor.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Nj shqetsim i dyt, ngrihet edhe pr vet prmbajtjen e ktij vendimi t KQZ-s. N kt vendim nuk parashikohet sesi do t jen materialet informative (materialet audiovizive) q do ti dorzohen operatorve privat prej subjekteve zgjedhore.

Duke patur parasysh edhe preedentin negativ t zgjedhjeve vendore t vitit 2011, ky vendim i ri i KQZ-s duhet par akoma m shum me sy kritik, pasi mund t prdoret prej subjekteve zgjedhore pr interesat e tyre, duke cnuar ndr t tjera objektivitetin e prcjelljes s infromacioneve nga operatort mediatik. Duhet thn se gjat ktyre nuk pati denoncime raste t bra publike pr presione ndaj mediave n lidhje me prcjelljen n mnyre t vazhdueshme t materialeve t prgatitura. N kuadrin e rndsis me t ciln duhet trajtuar kjo shtje KVV sjell n vmendje ecurin e diskutimit q u b n mbledhjen e KQZ-s pr miratimin e ktij akti. Projekt-akti i prgatitur nga administrata ndryshon me at q miratoi trupa e KQZ-s. Administrata n materialin e saj parashikonte edhe nj grm tjetr n akt q u hoq gjat diskutimit t aktit. Ajo dispozit e vendosur prej administrats, n konsideratn e KVV-s, do e bnte vendimin e plot dhe do t largonte do shqetsim pr vendosjen e medias nn presion. Dispozita e hequr parashikonte se: Materiali q prgatitet nga subjekti zgjedhor dhe i dorzohet operatorit pr transmetim duhet t jet i paprpunuar, me kodin e kohs t vazhdueshm. Pr shkak t propozimit nga prfaqsuesi i nj prej partive kryesore gjat diskutimit t projekt-aktit, ajo pik e rndsishme u hoq. Prfaqsuesi i Partis Demokratike krkoi q n udhzimin q po diskutohej, t citohej vetm Kodi Zgjedhor. Administrata dhe trupa e KQZ-s ran dakort me kt krkes duke vendosur heqjen e dispozits s siprprmendur, por pa dhn arsye pr t ndryshuar projekt-aktin. 62
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

[S HQ

IP TA

RJ

Nga ana tjetr, mediat do tiu duhet t bien dakort me kt shfrytzim prej subjekteve zgjedhore, sepse do ishte nj humbje e madhe energjie replika pr materialet me Bordin e Monitorimit t Mediave.

A. C

Ky vendim nuk sqaron nse materialet do t jen t prgatitura prej subjekteve zgjedhore apo do t jen t pa prgatitura. Ama parashikon se n rast se operatori refuzon t transmetoj materialet e prgatitura nga vet subjekti zgjedhor, operatori njofton menjher dhe ia v n dispozicion menjher Bordit t Monitorimit t Medias kto materiale pr ti verifikuar. ka do t thot q nse subjektet zgjedhore ia pamundsojn gazetarve marrien e informacionit, ata do iu duhet t prdorin materialet e ofruara nga subjektet zgjedhore.

OM ]

Fillimisht, shqetsimi q ngrihet pr kt akt t nxjerr prej KQZ-s sht forma ligjore me t ciln sht hartuar. Kodi Zgjedhor n nenin 84, t siprcituar, krkon shprehimisht q informacionet mbi aktivitete t fushats zgjedhore, q prgatiten dhe transmetohen n edicionet informative, bazuar n materiale t vna n dispozicion nga subjektet zgjedhore, duhet t identifikohen qart, n prputhje me udhzimet e KQZ-s. Pra, Kodi Zgjedhor krkon q akti t ket formn e Udhzimit, kur realisht KQZja miratoi nj Vendim.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

4.2.1.22 Prdorimi i administrats shtetrore Prdorimi i npunsve dhe i burimeve t administrats shtetrore pr qllime elektorale ose n funksion t fushats zgjedhore sht nj shkelje n kundrshtim jo vetm me Kodin Zgjedhor, por edhe me Kodin Penal. N nenin 88 t Kodit Zgjedhor 78 ndalohet prdorimi i burimeve t administrats pr qllime elektorale. Sikurse sht raportuar m hert, si nga KVV ashtu edhe media t ndryshme n vend, gjat ksaj fushate elektorale, si n periudhn jasht ligjore edhe gjat asaj ligjore, administrata qendrore dhe lokale, me burimet e saj logjistike dhe njerzore sht shfrytzuar pr qllimet e fushats elektorale. Po ashtu, edhe faqet zyrtare t ministrive jan shfrytzuar nga ministrat pr fushat. Faqja zyrtare e Kshillit t Ministrave prdoret pr t pasqyruar do detaj t aktivitetit t elektoral t Kryeministrit n pozicionin e Kryetarit t Partis Demokratike. Kryetart e Njsive t Qeverisjes Vendore kan br fushat gjersisht n krah t kryetarve t forcave politike t cils ata i prkasin. Gjithashtu u vu re se prpos detyrimit pr t marr pjes n mitingje, administrata u detyrua edhe t punonte npr zyrat elektorale t partive politike gjat apo edhe pas orarit zyrtar t puns. Gjat pasqyrimit t fushats zgjedhore, media t ndryshme reflektuan gjersisht n edicionet informative apo n programacionet e tyre raste t ndryshme, ku nprmjet fakteve apo intervistave t ndryshme, ngriheshin akuza pr prdorim t burimeve t administrats shtetrore.

Vzhguesit e Koalicionit u prballn me raste bindse dhe shum t tjera t dyshimta t prdorimit t administrats shtetrore dhe t prfshirjes s administrats, si qendrore dhe vendore, n fushatn zgjedhore 79.

[S HQ

Neni 88 i Kodit Zgjedhor: Me prjashtim t rasteve t parashikuara me ligj, nuk mund t prdoren ose t vihen n mbshtetje t kandidatve, t partive politike ose t koalicioneve n zgjedhje burime t organeve apo enteve publike n nivel qendror ose vendor, apo do lloj enti tjetr ku shteti zotron kapitale apo kuota ose/dhe emron shumicn e organit mbikqyrs apo organit administrues t entit, pavarsisht nga burimi i kapitalit ose pronsia. N kuptim t ktij neni, burime quhen asetet e luajtshme dhe t paluajtshme, t parashikuara n nenin 142 t Kodit Civil, si dhe do burim njerzor i institucionit. Me prdorim t burimeve njerzore kuptohet prdorimi i detyruar n fushat zgjedhore i administrats s institucionit brenda orarit t puns pr qllime zgjedhore, si dhe prdorimi i detyruar dhe i organizuar brenda orarit msimor i nxnsve t sistemit shkollor parauniversitar n fushat zgjedhore 79 Vlen t theksohet se gjetjet e prmendura n kt raport krkojn s pari faktim dhe m pas nxitje t autoriteteve shtetrore pr t vn para drejtsis shkelsit e ligjit. Ndr rastet e raportuara prej vzhguesve t KVV-s prmendim: - N Kurbin, raportohet se drejtuesit e institucioneve shtetrore, arsim, shndetsi dhe drejtuesit e njsive vendore n mnyr t drejprdrejt apo trthorazi jan t angazhuar n fushat pr subjekte t caktuara politike. - N Elbasan, raportohet se administrata bashkiake sht e prfshir gati e gjitha n fushatn e Partis Socialiste dhe administrata e Prefekturs s bashku me at t drejtorive t tjera shtetrore (Drejtoris Arsimore Rajonale Elbasan, drejtort e shkollave, punonjsit e Aluizni-t, etj) jan vn n funksion t fushats s Partis Demokratike. Koalicioni i Vzhguesve Vendor

78

IP TA

N lidhje me kto akuza publike, Koalicioni konstatoi se n asnj rast nuk pati reagim zyrtar prej autoriteteve t akuzuar apo t prfshir n kto kronika ku t prgnjeshtroheshin faktet apo akuzat e ngritura nga media.

RJ

A. C

OM ]
63

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

4.2.1.23 Prdorimi i fmijve dhe incidentet gjat fushats zgjedhore

[S HQ
64

Gjithashtu, raportohet se Kryetari i Bashkis Elbasan ka qn pjes aktive n disa takime elektorale t Partis Socialiste. Raportohet se npunsit e administrats detyrohen t marrin pjes n mitingjet e Partis Demokratikesi dhe n zyrat elektorale t rajoneve t Elbasanit, kur bhen mbledhjet apo aktivitete t tjera politike. - N Lushnje, raportohet se kryetart e komunave jan t prfshir aktivishjt n fushatn elektorale t forcave politike respektive. Madje, raportohet se Kryetari i Bashkis s Lushnjs drejton fushatn e Partis Socialiste n kt qytet. - N Kor, Kryetari i Bashkis Kor sht i prfshir aktivisht n fushatn elektorale n mbshtetje t kandidatit t Partis Socialiste. - N Gjirokastr, raportohet se Prefekti, Kryetart e Bashkive dhe t Komunave jan t pranishm n fushatn q po zhvillojn kandidatt e t dyja forcave politike. Madje, n mitingjet dhe takimet e organizuara marrin edhe fjaln pr t tiu br thirrje qytetarve pr t votuar forcat respektive. N fushatat e partive respektive nuk mungon pjesmarrja e konsiderueshme e punonjsve t administrats lokale. - N Vlor raportohet se Kryetari i Bashkis Orikum, Kryetari i Bashkis Himar, drejtor t shkollave t ndryshme t ksaj zone, kan prdorur punonjsit pr mitingjet q kan kryer t dyja partit e mdha. Njsit q administrohen nga Partia Socialiste prdorin punonjsit dhe mjetet e administrats pr fushatn e ksaj partie. Kjo e evidentuar me qerat e papaguara t sallave pr mitingjet e hapjes s fushats, fonit e prdorura pr takimet, makinat, etj. Partia Demokratike prdor punonjsit e institucioneve q kjo parti drejton nprmjet marrjes s mungesave dhe hartimit t lists pr qytetart q jan n marrdhnie pune n takimet dhe mitingjet q organizon. Po ashtu evidentohet edhe prdorimi i mjeteve publike t institucioneve. Madje n nj prej institucioneve, ka siguri, q t punsuarve iu mbahet shuma prej 1000 lek n muaj si form kontributi pr fushatn. - N Kuks raportohet se kryetart e njsive vendore kryejn fushat zgjedhore n favor t kanditatve t subjekteve politike. 80 Pr m shum shih deklaratn Kodi Zgjedhor i mjaftueshm pr t ndaluar prdorimin e burimeve t administrats shtetrore gjat fushats elektorale, tek: http://.zgjedhje.al/uploads/File/KVVDeklarate-KodiZgjedhorENdalimiPerdorimitTeBurimeveTeAdministrates%20-07-06-2013.pdf 81 N kanalin zyrtar t Partis Demokratike n Youtube pdfushata n datn 9 qershor 2013 sht publikuar nj video ova nj letr mu n post, ku nj grup fmijsh prdoren si dhns mesazhi ndaj liderit t opozits z. Edi Rama. Pr m shum tek: http://.youtube.com/atch?v=d07brOhq2s&feature=share

IP TA

RJ

Prdorimi fmijve Prdorimi i fmijve ishte nj veprim i denoncuar nga t gjith aktort qysh n fillimin e hert t fushats elektorale. Pr fat t keq, u konstatua se prdorimi i fmijve vazhdoi t ishte prezent ndjeshm tek thuajse t gjitha subjektet elektorale. N mitingjet e zhvilluara fmijt ishin prezent duke u prdorur jo vetm si dekor, por edhe si pjes e stafeve asistuese e organizative, si pr mbajtjen e materialeve t ndryshme propagandistike, si postera, flamuj, etj, apo edhe pr tu shfrytzuar drejtprdrejt n dhnien e mesazheve politike ndaj njri-tjetrit 81.

A. C

Legjislacioni n trsi sht i qart n ndalimin e prdorimit qoft t fmijve pr fushat elektorale, qoft t lejimit t incideneteve prgjat saj. Megjithse nga forcat politike dhe aktort e tjer t shoqris sht pranuar gjersisht se kto fenomeve sduhet lejuar t prsriten, prgjat fushats elektorale prfshir edhe periudhn prpara fillimit zyrtar t saj, vet kto subjekte elektorale dhe lidert e tyre nuk dnuan asnj her publikisht prsritjen e ktyre fenomeneve edhe n kto zgjedhje.

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]

Nisur nga raportimet e marra, Koalicioni m datn 7 Qershor 2013, nprmjet nj deklarate 80 trhoqi vmendjen e aktorve institucional pr t luajtur rolin e tyre dhe pr t kontribuar seriozisht n ndalimin e ktyre shkeljeve.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Gjuha e egr elektorale e prdorur nga drejtuesit politik gjat fushats zgjedhore, shpesh her bhet nxitse pr konflike apo shfaqje dhune ndrmjet ndjeksve t subjekteve zgjedhore. Ndonse kjo fushat zgjedhore nuk u karakterizua nga tone t forta dhune, nuk mund t thuhet se episodet e dhuns fizike apo t dmtimeve t materialeve propagandistike munguan 82.

4.2.1.24 Gjuha e prdorur dhe premtimet n fushatn zgjedhore

Etika e ndjekur gjat ecuris s fushats zgjedhore prej subjekteve politike mbart dy element t rndsishm si gjuha politike e prdorur dhe premtimet e ofruara nga subjektet zgjedhore. T dy kto element, ndonse kuadri ligjor nuk i rregullon duke mos patur n brendsi t vetn Kodin e Etiks dhe Sjelljes s Mir, mund t vlersohen pr nga vlerat demokratike q prcolli fushata zgjedhore pr Zgjedhjet e 23 Qershorit. Gjuha e prdorur Nga pasqyrimi n media, por edhe nga vzhgimi n terren vihet re se prpos arritjeve apo mosarritjeve t deritanishme dhe premtimeve pr t ardhmen nga kandidatt potencial pr qeverisjen e vendit, nj pjes e mir e diskutimeve dhe e fjalimeve t tyre u prqendrua n denigrimin e figurs s kandidatve kundrshtar 83. Retorika dhe gjuha e prdorur e polarizoi edhe m tej situatn dhe marrdhniet mes palve. N takimet elektorale t kryera u vu re nj prqndrim i konsiderueshm i diskutimeve dhe fjalimeve pikrisht tek sharjet dhe denigrimi i kundrshtarit 84 sesa n programin respektiv apo n premtime konkrete ndaj qytetarve.
Ndr incidentet m serioze t raportuara mund t prmendim: - N Fier, raportohet se me dat 10 Qershor sht rrahur kandidati pr deputet i Partis Fryma e Re Demokratike, Mithat Hoxha. Sipas tij ai sht krcnuar edhe m par pr shkak t kandidimit madje i sht krkuar t trhiqet nga gara. Ndrkoh sipas t dhnave paraprake t deklaruara nga forcat e policis, ka dyshime t forta q bhet fjal pr motive politike. - N Vlor, raportohet se kandidatit t PD-s Ardian Kollozi i sht vendosur nj sasi eksplozivi pran baness, duke shkatuar fatmirsisht vetm dme materiale. Policia ende po heton shtjen n disa pista, por shtja ka marr ngjyrim politik. - N Kor, raportohet se nj prej zyrave elektorale t Lvizjes Socialiste pr Integrim sht dhunuar. 83 M datn 27 Maj, n nj miting t organizuar n Shkodr, Lideri i Mazhorancs z. Sali Berisha shprehet kundrejt Liderit t Opozits: U thua qytetarve, se NATO-ja sht nat, je i smur psikik, apo i biri i t atit? Kur ti u thua sot 40 mij msuesve se jan injorante, je i smur psikik, apo i biri i t atit q urren njerzit e lir? Nga Shkodra t pyes kur ti, nga bunkeri yt ke zemr ti quash nxnsit dele q hyn n klas, je i smur apo i biri t atit?. Pr m shume tek : http://gazetashqip.com/lajme/2013/05/27/berisha-ne-shkoder-rama-po-shetit-me-bunkerin-e-tij-mavi-mandati-i-treteveper-juaja-do-marrim-8-deputete/ 84 - M 28 Maj, gjat prezantimit t kandidatve pr deputet n Peqin, kryeministri Berisha sulmon kandidatin pr deputet z. Alfred Peza dhe bashkshorten e tij. Ndr t tjera kryeministri Berisha i drejtohet: ... Tani Alfred nse karakteri i burrit ekziston, mund t them se paske defiit t lindur. N kohn kur Alfredi irrej n televizion pr regjimin e Berishs, Alfredica ishte drejtoresh n regjimin tim ... .. Pr m shum tek: http://.balkaneb.com/*pd/2767/peqin-berisha-sulmon-kandidatet-e-psalfred-peza-shan-regjimin-tim-ku-e-shoqja-ben-drejtoreshen-134419.html - M 28 Maj n nj takim elektoral t kreut t opozits z. Edi Rama n qytetin e Sarands, gjat prezantimit t kandidatve per deputet n kt rreth, kreu i opozits lshoi akuza t rnda ndaj drejtuesve Koalicioni i Vzhguesve Vendor
82

[S HQ

IP TA

RJ

A. C

OM ]
65

Incidentet Incidentet e ndryshme shoqruan edhe kt fushate elektorale, duke u konkluduar si n dhun fizike dhe dmtime t materialeve zgjedhore si: postera, flamuj, zyra elektorale, etj.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

4.2.1.25 Prdorimi i SMS-ve si pjes e fushats zgjedhore t subjekteve garuese

Kjo praktik n vetvete, por gjithashtu dhe shkalla e gjer n t ciln aplikohet, ngre disa pikpyetje t natyres ligjore dhe etike. N radh t par, duhet vn n dukje lloji i informacionit q prbn numri i telefonit celular, i cili n kndvshtrimin e KVV-s sht pa dyshim nj e dhn personale n kuptimin ligjor t shprehjes. Ligji Pr mbrojtjen e t dhnave personale n prkufizimin q ai jep pr kto t fundit si: do informacion n lidhje me nj person fizik, t identifikuar ose t identifikueshm, direkt ose indirekt, n veanti duke iu referuar nj numri identifikimi ose nj a m shum faktorve t veant pr identitetin e tij fizik, fiziologjik, mendor, ekonomik, kulturor apo social. Pika thelbsore n kt nocion sht identifikimi ose identifikueshmria e personit nprmjet t dhns, dhe sht evidente se numri i celularit e plotson kt kusht. sht argumentuar se nj metod e mundshme pr drgimin e sms-ve sht ajo e gjenerimit rastsor t numrave telefonike nprmjet nje programi kompjuterik, pa patur paraprakisht asnj baz t dhnash t lidhura me to (emr, mbiemr etj.), duke ruajtur kshtu anonimatin e personit t cilit i drejtohet mesazhi. Mirpo, shtja qndron tek mundsia potenciale pr identifikim, apo tek t qenit i identifikueshm, si e prmend vet ligji n prkufizimin e siprcituar (neni 3, pika 1). Pra tek mundsia pr t arritur tek indentiteti i personit nprmjet numrit, q sht nj mundsi reale. Sidoqoft, prtej hamendsimeve, shqetsues sht fakti se nuk dihet asnj detaj zyrtar mbi mnyrn se si jan mbledhur kto t dhna (numra). Mbi t gjitha, duke qen se partit politike disponojn nj lloj t till informacioni (dhe n nj sasi shum t konsiderueshme, duke llogaritur shkalln n t ciln i prdorin smst) ato klasifikohen si kontrollues dhe prpunues t dhnash personale. Ksaj kategorie ligji i ngarkon ndr t tjera dy detyrime kryesore: S pari, detyrimin pr informimin e subjektit t t dhnave (qytetarit) mbi fushn dhe qllimin, pr t cilin do t prpunohen t dhnat personale, mbi personin q do ti prpunoj t dhnat, mbi mnyrn e prpunimit , prve rastit kur subjekti i t dhnave sht n dijeni t ktij informacioni (neni 18, pika 1). Ky detyrim sht i lidhur ngusht

[S HQ
66

t policis s shtetit: ... Krimi ka dal rrugve. Krimi bn ligjin dhe policia sht tradhtuar e braktisur nga nj kupol, atje n Ministrin e Brendshme, q sht e lidhur me krimin .... Pr m shum tek: http://.top-channel.tv/artikull.php?id=257868&ref=ml 85 Premtime si: hapja e 500 mij vendeve t reja t puns; falja e gjobave t marra gjat dy muajve t fundit, shtja e pronave, etj. Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

Prej vitesh tashm sht br i pranishm fenomeni i prdorimit t sms-ve prej partive politike si mjete propagandistike gjat periudhave elektorale.

OM ]

Premtimet Premtimet e shumta t prdoruara gjat ksaj periudhe t fushats, kryesisht t shprehura nga kryetart e partive politike, ishin t paqarta dhe shpesh her jo t argumentuara n lidhje me mnyrn se si do t realizoheshin konkretisht n t ardhmen. Nj pjes e tyre rezultuan t ekzagjeruara, madje kishte raste kur kto premtime anashkaluan edhe kuadrin ligjor dhe at institucional duke vn pikpyetje mbi vazhdimsin institucionale e zbatimin dhe ligjit 85.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

me nj parashikim tjetr n nenin 6, pika 1 a), sipas t cilit T dhnat personale prpunohen vetm nse subjekti i t dhnave personale ka dhn plqimin. S dyti, detyrimin pr njoftimin e Komisionerit pr Mbrojtjen e t Dhnave Personale pr faktin e prpunimit t t dhnave, pr t cilat kontrolluesi sht prgjegjs. Njoftimi duhet t bhet para se kontrolluesi t prpunoj t dhnat pr her t par (neni 21, pika 1). Thn kjo, asnj nga partit politike nuk rezulton t ket marr n konsiderat pozicionin e saj si kontrolluese e prpunuese t dhnash personale dhe pr pasoj as t ket zbatuar ndonj nga detyrimet e msiprme. N regjistrin q Komisioneri mban pr subjektet kontrollues nuk figuron deri m sot asnj parti politike. Gjithashtu, lidhur po me Komisionerin, duhet t prmendim faktin se ndr prgjegjsit q ligji i ka caktuar bn pjes kontrolli i prpunimit t t dhnave, n prputhje me ligjin, kryesisht ose me krkes t nj personi edhe, kur nj prpunim i till sht i prjashtuar nga e drejta e informacionit dhe vnien n dijeni t personit se kontrolli sht kryer, si dhe verifikimin nse procesi sht i ligjshm ose jo (neni 31, pika 1 e). Pra sht e qart se ky institucion vihet n lvizje jo vetm prej ankimeve t subjekteve, por edhe me iniciativn e tij. N do rast, duhet patur nj lloj kontrolli mbi fenomenin e drgimit t mesazheve nga partit, duke marr parasysh edhe faktin se telefonia celulare sht nj kanal komunikimi ngushtsisht privat dhe individt kan t drejt t shprehin plqimin e tyre, nse duan ose jo t marrin mesazhe t ksaj natyre.

4.2.1.26 Transparenca e financimit t partive politike

I pari prcakton rregulla mbi kontrollin e prvitshm financiar, ndrsa Kodi prqndrohet kryesisht tek veprimtaria dhe mbikqyrja e t ardhurave dhe shpenzimeve gjat periudhave elektorale. Sidoqoft, ajo q vihet re sht se n t dyja rastet disa prej ktyre garancive minimale ose nuk prmbushen, ose nuk respektohen afatet e zbatimit t tyre. N radh t par prmendim detyrimin q rrjedh nga pika 2 e nenit 90 t Kodit, sipas s cils: Dhurimi i fondeve jopublike me vler m t madhe se 100 mij lek duhet t bhet vetm n nj llogari t posame t hapur n nj bank nga subjekti zgjedhor. Prgjegjsi i financs s subjektit zgjedhor, jo m von se tre dit nga fillimi i fushats zgjedhore, deklaron numrin e llogaris bankare t hapur pr kt qllim. Numri i llogaris bankare pr do subjekt politik publikohet n faqen zyrtare t KQZ-s. Ky informacion u pasqyrua vetm pas dits s zgjedhjeve n faqen e internetit t KQZs dhe vetm pr 15 parti politike nga 66 parti q garuan n zgjedhjet e 23 qershorit. Pr sa i prket auditimit t fondeve t prfituara dhe t shpenzuara nga partit politike sht dy llojsh: 1) auditim i t ardhurave dhe shpenzimeve t vitit kalendarik; dhe 2) auditim i fondeve dhe shpenzimeve t fushats zgjedhore. Lidhur me llojin e par, mund t themi se proedura e caktimit me short t ekspertve kontabl (q sht detyr e KQZ-s), t cilt do t kryejn auditimin e partive pr vitin
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

[S HQ

IP TA

Ligji Pr partit politike s bashku me Kodin Zgjedhor, parashikojn disa detyrime pr partit dhe pr vet KQZ-n, n kuadr t transparencs s aktivitetit financiar t subjekteve zgjedhore.

RJ

A. C

OM ]
67

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Ndrsa n lidhje me auditimin e fondeve dhe shpenzimeve gjat fushats zgjedhore, shorti pr caktimin e auditve u b n mbledhjen e dats 2 gusht 2013 me vendimin nr. 752 t KQZ-s. N kt short kishin shprehur interesin pr t marr pjes vetm 9 audit t liencuar. KQZ-ja vendosi auditimin e 66 partive politike dhe t dy kandidatve t pavarur nga vetm 9 ekspert audit, ndrkoh q Kodi Zgjedhor parashikon investimin e KQZ-s n kt vendimmarrje vetm me nj minimum prej 20 ekspertw audith n dispozicion (neni 92/2).

Nga ana tjetr, sht e pakuptimt marrja e ktij vendimi n datn 2 gusht, kur Kodi parashikon marrjen e ktij vendimi jo m von se 5 dit pas shpalljes s rezultatit prfundimtar t zgjedhjeve, vendim i cili sht marr n datn 6 gusht 2013.

4.2.1.27 Vendimet e dhna nga Kolegji Zgjedhor

N rastin e vendimeve t dhna nga Kolegji Zgjedhor, prmbajtja e tyre sqarohet n nenin 159 t Kodit Zgjedhor 87.

[S HQ
68

Ligji Nr. 9877, dat 18.02.2008, Pr organizimin e pushtetit gjyqsor n Republikn e Shqipris Neni 25, Solemniteti i gjykimit 1. Gjyqtari, gjat gjykimit t shtjes, duhet t respektoj solemnitetin e gjykimit dhe t mbaj veshje t posame. 2. Rregullat n lidhje me solemnitetin e gjykimit dhe veshjen prcaktohen me vendim t Kshillit t Lart t Drejtsis. 87 Neni 159, Kodi Zgjedhor, Prmbajtja e vendimeve t Kolegjit Zgjedhor 1. Vendimet e Kolegjit Zgjedhor prmbajn hyrjen, pjesn prshkruese-arsyetuese dhe pjesn urdhruese. 2. N hyrjen e vendimit prmenden: a) gjykata, trupi gjykues dhe sekretari; b) koha dhe vendi i dhnies s vendimit; c) palt, duke u shnuar identiteti dhe cilsia e tyre si padits, i paditur, pal e interesuar, si dhe prfaqsuesit e tyre; ) objekti i padis; dhe d) krkimet prfundimtare t palve. 3. N pjesn prshkruese-arsyetuese t vendimit prmenden: a) rrethanat e shtjes, ashtu si jan konstatuar gjat gjykimit dhe prfundimet e nxjerra nga gjykata; b) provat dhe arsyet, n t cilat mbshtetet vendimi; dhe c) dispozitat ligjore, n t cilat bazohet vendimi. 4. N pjesn urdhruese t vendimit, ndr t tjera, duhet t prmenden: a) far vendosi gjykata; dhe b) sipas rastit, kujt i ngarkohen shpenzimet gjyqsore. 5. Vendimi shoqrohet me mendimin e pakics ose mendimin alternativ t nnshkruar nga gjyqtart q e mbshtesin at. Koalicioni i Vzhguesve Vendor

86

IP TA

RJ

Solemniteti sht nj shtje e forms tepr i rndsishm n do proces ligjor 86. Aq i rndsishm sa cnimi i tij mund t sjell zhbrjen e tr procesit, sado i sakt dhe i drejt t ket qen n prmbajtje. Nj nga elementt e forms sht dhe hartimi i akteve, si sht ai i aktit t vendimit n fund t gjykimit gjyqsor.

A. C

OM ]

2012, sht mbyllur vetm n dat 03.05.2013. Ndrkoh q n baz t piks 2 t nenit 23/2 t ligjit Pr partit politike, caktimi i ekspertve kryhet n fillim t do viti kalendarik.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

S pari, vihet re q n prmbajtjen e akteve t vendimeve nuk gjendet tr elementt e krkuar nga Kodi Zgjedhor, t prshkruara n nenin 159. T pakta jan ato vendime n t cilat prmbajtja e akteve sht n prputhje me prshkrimin ligjor t dhn nga Kodi Zgjedhor. Problematika e dyt, e lidhur ngushtsisht me t parn, ka t bj me nj mungese t unifikimit t forms s akteve t vendimeve. Aktet ndryshojn s shumti njri nga tjetri n form dhe n pasqyrimin e elementve t krkuar nga Kodi Zgjedhor.

4.2.2 MEDIA DHE FUSHATA ZGJEDHORE

Kodi Zgjedhor prmban nj kuadr ligjor t prmirsuar pr pasqyrimin e fushats elektorale nga mediat, e cila ishte parashikuar q t zhvillohej prej dats 24 maj deri n 21 qershor 2013.

Megjithse n nj situat joligjore media transmetoi gjersisht takimet elektorale t subjekteve zgjedhore si dhe spotet elektorale t disa prej tyre. Transmetimi i parakohshm i spoteve elektorale preku barazin n kohn e transmetimit t spoteve elektorale midis subjekteve zgjedhore, duke favorizuar n koh mediatike subjekte t caktuara. Transmetimi gjat asaj periudhe ndodhi n nj boshllk ligjor, pasi sipas Kodit Zgjedhor vetm pas dats 24 Maj, kur fillonte zyrtarisht periudha e fushats zgjedhore, Bordi i Monitorimit t Medias por edhe vet operatort mediatik n zbatim t dispozitave dhe kohs s parashikuar pr do subjekt, kujdeseshin q koha mediatike t ishte e barabart dhe n respekt t dispozitave ligjore t parashikuara. Po ashtu megjithse ishte trsisht e ndaluar nga Kodi Zgjedhor, disa media audiovizive shfaqn nj spot (reklam televizive) t Ministris s Mbrojtjes mbi antarsimin e Shqipris n NATO. Ky transmetim ishte n shkelje t hapur t Kodit Zgjedhor, i cili n Nenin 84 pika 10 sanksionon se institucioneve publike n nivel qndror dhe vendor, 60 dit prpara dits s zgjedhjeve, u ndalohen reklamat, me prjashtim t atyre q i shrbejn qllimit t ndrgjegjsimit t zgjedhsve pr aspekte t procesit zgjedhor ose njoftime t tjera t parashikuara nga ligji.
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

[S HQ

IP TA

Megjithse Kodi Zgjedhor prcakton qart se fushata 30 ditore fillon m datn 24 Maj, kjo fushat nisi gjersisht m hert nga pothuajse t gjitha partit politike, e veanrisht prej dy partive t mdha.

RJ

Pikrisht pr monitorimin e pasqyrimit t fushats elektorale nga operatort mediatik m datn 3 maj 2013 u ngrit Bordi i Monitorimit t Mediave (BMM) me vendimin nr. 278 t KQZ-s, ndrkoh q sipas Kodit Zgjedhor ai duhej t ishte ngritur q m datn 13 prill 2013.

A. C

OM ]
69

Jan vrejtur dy problematika gjat vendimeve t dhna nga Kolegji Zgjedhor n lidhje me animimet apo rekurset e subjekteve zgjedhore pr procesin zgjedhor t zgjedhjeve t 23 Qershorit 2013.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Gjat fushats elektorale u vu re se fjalimet e mbajtura nga liderat e partive politike si edhe nga drejtues t lart t tyre, ishin shpesh me nota fyese dhe denigruese pr kundrshtarin politik 88. Media n trsin e saj i pasqyroi me objektivitet diskutimet dhe takimet nga drejtuesit e klass politike, por fare pak mbajti qndrim ndaj formave apo zhargoneve fyese t prdorura.

N nj krahasim t thjesht me fushatat e kaluara elektorale, duhet permendur se kjo fushat sht trasmetuar pothuajse e gjitha direkt nga kanalet televizive t formatit informativ pr 24 or, situat kjo q rrit prgjegjsin nga ana e liderave politike. N pasqyrimin e takimeve elektorale n media t ndryshme, u vu re se disa prej tyre nuk i shptuan dot toneve polarizuese. Madje, n disa prej tyre, kjo tendenc e politikave editoriale preku edhe element parimor si balancn n transmetimin e lajmit apo objektivitetin n pasqyrimin e tij. Prsa i prket mediave lokale, n nj pjes drrmuese t tyre u konstatua nj transmetim jo i balancuar i aktiviteteve t fushats, n favor t njrs apo tjetrs forc politike apo kandidati, n varsi t interesave t pronarve t tyre, t lidhjeve familjare t tyre me kandidat n gar apo kontratave financiare t firmosura me subjektet elektorale. Nga ana tjetr objektiviteti i lajmeve t transmetuara vihej n pikpyetje kur pr pasqyrimin e takimeve t ndryshme elektorale, prdoreshin kasetat e gatshme t fabrikuara nga shtabet elektorale t partive.

88

[S HQ
70

- Ministrja e Integrimit Znj. Majlinda Bregu n konventn kombtare pr punsimin t Partis Demokratike dat 30 Mars 2013: A e dini se socialistt jan ziliqar dhe mendjepalar?. Pr m shum tek: http://www.gazetatema.net/web/2013/03/30/lajm-i-fundit-e-turpshme-konventa-e-pd-per-punesiminkthehet-ne-arene-sharjesh-per-edi-ramen/ - Kreu i PS-s z. Edi Rama reagon n Twitter pas deklaratave t Berishs nga Gjirokastra m dat 20 Maj 2013: S'di te fitoje pa vjedhur, sdi te qeverise pa vjedhur sdi te ike ndryshe vese duke iu prvjedhur te vrtetave te hidhura te keqqeverisjes! Bredh neper Shqipri e gnjen gjith ditn! Ndalet ne Berat gnjen. Ikn ne Vlore gnjen. Zbret ne Gjirokastr gnjen. Dhe rrudhet prdit! . Pr m shume tek: http://www.panorama.com.al/2013/05/20/rama-berishes-do-genjesh-dhe-nje-muaj-e-do-ikeshsi-genjeshtari-me-i-madh-qe-shqiptaret-paten-mbi-krye/ - Kryeministri Sali Berisha n fjaln e mbajtur para banorve t zons s Lezhs m dat 29 Prill deklaron: Aleanca tjetr cila sht? Jua them un, si ka thn kryetari, por si do ju vinte ta thoja un Sali Berisha. Do thoja fundrrina bashkohuni kundra qelbsirs. Aleanca e tyre nuk sht e vrtet, 4 parti komuniste, 3 partie serial-killerash e hajdutsh. Pr m shum tek: http://www.balkanweb.com/kryesore/1/berisha-aleanca-e-majte-qelbesirat-bashke-kundra-meje-halat-elalzit-do-u-ngecin-ne-fyt-130298.html Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

T gjitha mediat luajtn nj rol ky n kt proces zgjedhor. Mir apo keq, her duke iu prmbajtur seriozitetit profesional dhe her duke u br pre e simpative partiake mediat (gazetat dhe televizionet) kan qen t pazvendsueshme n prcjelljen e fushats dhe imazhit t forcave politike.

OM ]

Gjat fushats elektorale (t parakohshme), Koalicioni i kushtoi vmendje edhe gjuhs s prdorur nga aktort politik si dhe pasqyrimin e saj n median audio-vizive dhe n at t shkruar.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

KVV vlerson rolin madhor t medias n realizimin e misionit t informimit dhe edukimit qytetar, si dhe maturin dhe objektivitetin me t cilin ato kan pasqyruar kt proces zgjedhor, q nga fillimi i hershm i fushats, procesi i votimit, procesi i numrimit si dhe nxjerrja dhe publikimi i rezultatit prfundimtar.

Prdorimi i mediave sociale Vlen t prmendet prdorimi i konsiderueshm i mediave sociale prej politikanve dhe subjekteve elektorale pr nj komunikim akoma m t shpejt, intensiv e dinamik me publikun. Madje nga partit politike iu dha nj rndsi jo e vogl ksaj forme t komunikimit me simpatizantt apo antart e tyre. Shtabet elektorale u angazhuan fort, pr t prcjll do detaj t takimeve elektorale (foto, vodeo, fjalime, etj) qofshin kto dhe n takime jozyrtare q kandidatt zhvillonin.

4.2.3 PJESMARRJA E GRAVE

[S HQ

Kuadri ligjor pr pjesmarrjen e gruas parashikon n neni 67 pika 6 t Kodit Zgjedhor se Pr do zon zgjedhore, t paktn tridhjet pr qind e lists shumemrore dhe nj n tre emrat e par t lists shumemrore duhet ti prkas secils gjini. Ndrkaq, sipas nenit 164 nse nj deputet, nga gjinia m pak e prfaqsuar q e ka fituar mandatin sipas piks 6 t nenit 67, dorhiqet ather ai zvendsohet nga kandidati n rradh i s njjts gjini pavarsisht pozicionit se ku ndodhet n list. N rastin konkret, nse nj grua deputete dorhiqet, Kodi siguron q ajo t zvendsohet me nj grua, pavarsisht se kush sht n rradh n listn e kandidatve. Po ashtu, n.q.s. kushti q nj n tre emrat e par ti prkas secils gjini (n rastin konkret t jet grua) nuk sht zbatuar, edhe n rast se deputeti q dorhiqet mund t jet burr, KQZ e zvendson at me t parn grua q vjen n listn e kandidatve pavarsisht radhs n listn e emrave, dhe pavarsisht se KQZ mund t ket marr mas administrative dnim me gjob ndaj subjektit politik pr mosprmbushjen e kushtit t parashikuar. Gjithashtu, edhe n lidhje m antarsin n Komisionet Zonale t Administrimit Zgjedhor, Kodi Zgjedhor n nenin 29 pika 1/ t tij, detyron dy partit e mdha (PD dhe PS) q n listat e tyre pr antar t KZAZ-ve 30 % e tyre t jen t secils gjini, pra n rastin konkret t jen s paku 30% gra.
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

Ndonse rritja e pjesmarrjes s gruas, prgjat periudhs s Reforms Elektorale gjat vitit 2012 ishte kryefjala e t gjith aktorve vendor t shoqris civile, organizmave t huaj por edhe e aktorve politik, n amendimet finale q iu bn Kodit Zgjedhor rezultoi se garancit dhe detyrimet ligjore n lidhje m kt shtje ishin m t vogla se ato t mparshmet. Madje gjat diskutimit n KQZ, prfaqsuesit e forcave politike, administrats s KQZs si dhe nga vet Komisionert u pohua e kundrta.

RJ

A. C

OM ]
71

Paraqitja e mitingjeve t partive politike n media Ka patur nj diskutim shum t madh, n lidhje me dhnien e kasetave te gatshme nga partit pr televizionet, ka sht interpretuar si nj transparenc e munguar. Nisur nga monitorimet q vzhguesit e KVV kan br gjat mitingjeve n terren dhe nga pasqyrimi i tyre n media, n shume raste vihet re lehtsisht nj diferenc jo e vogl, midis pjesmarrjes reale dhe asaj t perceptuar npr kronikat televizive.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Megjithat, megjithse gjat fushats elektorale premature apo edhe n disa konventa t organizuara nga partit kryesore politike, kryefjala e liderve dhe partive politike ishte rritja e pjesmarrjes dhe e prfaqsimit t grave n politik dhe n parlament, pas paraqitjes s listave t kandidatve pr deputet rezultoi nj prfaqsim m i ult, nga sa pritej n opinion publik.

Nga listat e depozituara rezultoi se n 140 kandidat t paraqitur nga Partia Demokratike 90 vetm 36 ishin gra ose 25.7%, n 140 kandidat t paraqitur nga Partia Socialiste vetm 38 ishin gra ose 27.1%, ndrsa n 140 kandidat t paraqitur nga Partia Lvizja Socialiste pr Integrim vetm 44 ishin gra ose 31.4% e kandidaturave. Pjesa m e madhe e partive t tjera m t vogla e kan zbatuar kuotn gjinore, por edhe disa prej tyre kan dshtuar n kt pik 91. Rezultuan qarqe ku partit politike nuk propozuan asnj kandidatur t gjinis femrore si qarku i Kuksit ku PS dhe LSI nuk kishin asnj grua n listn e kandidaturave t propozuara dhe qarku i Gjirokastrs ku PS nuk kishte asnj kandidatur grua n listn e kandidatve. Prsa i prket prfaqsimit t grave n Komisionet Zonale t Administrimit Zgjedhor, n momentin e konstituimit t tyre u konstatua respektimi i kuots gjinore prej 30% n rang vendi, pr dy partit kryesore PD dhe PS, sikundr parashikohet n ligj. N propozimet e para pr antar t KZAZ-ve, rezultoi se Partia Socialiste kishte propozuar 80 antare gra nga 267 gjithsej, Partia Demokratike 89 gra nga 267 gjithsej, Partia Lvizja Socialiste pr Integrim 8 gra nga 89 antar gjithsej dhe PBDNJ 14 gra nga 89 antar gjithsej.

[S HQ
72

Partia Socialiste e Shqipris u gjobit me 6 milion lek, pr gjasht zona zgjedhore: Tiran, Durrs, Elbasan, Kuks, Gjirokastr dhe Dibr. Partia Demokratike e Shqipris u gjobit me 4 milion lek pr katr zona zgjedhore: Elbasan, Dibr, Berat dhe Kuks. Lvizja Socialiste pr Integrim u gjobit me 4 milion lek pr katr zona zgjedhore, Berat, Kuks, Durrs dhe Gjirokastr. Partia Popullore Kristian Demokrate u gjobit me 8 milion lek, pasi n listat e saj nuk u respektua balanca gjinore (pr prezencn e burrave). Kjo parti apeloi vendimin e KQZ n Kolegjin Zgjedhor por u rrzua prej tij. 90 Kjo shifr i referohet burimeve t para zyrtare prpara dits s zgjedhjeve. Ndrkoh n listn finale t publikuar n faqen zyrtare t KQZ-s, Partia Demokratike ka n listn e saj 44 gra, por nga ana tjetr ajo figuron me nj numr total prej 150 kandidatsh n list. Theksojm se n kohn e publikimit t ktij raporti, KVV ende nuk e ka marr prej KQZ-s listn nominale t kandidatve t propozuar nga t gjith subjektet, n mnyr q t ket nj tablo t qart n lidhje me kt pasaktsi. 91 Shihni pr m shum tek Aneksi III tabeln e prqindjes s grave n listn shumemrore t kandidatve t partive politike q konkurruan n zgjedhjet e 23 qershorit sipas rajoneve zgjedhore (qarqeve). Koalicioni i Vzhguesve Vendor

89

IP TA

RJ

A. C

Pas depozitimit t listave shumemrore pr kandidat n Kuvend, rezultoi se Partia Socialiste nuk e kishte zbatuar kuotn gjinore 30% dhe vendosjen e nj gruaje kandidate ndr tre emrat e par n list n 6 qarqe nga 12, Partia Demokratike nuk e kishte zbatuar n 4 qarqe nga 12 dhe Lvizja Socialiste pr Integrim n 4 qarqe nga 12. Si rrjedhoj e moszbatimit t kuots gjinore, pr qarqet e caktuara KQZ vendosi gjob ndaj ktyre partive 89.

OM ]

Gjat fushats elektorale u vu re nj pjesmarrje m e gjer e grave si n takimet apo mitingjet elektorale t zhvilluara nga forcat politike, ashtu edhe n drejtimin e grupeve t puns t ngritura pran tyre, ndryshe nga fushatat e mparshme ku kjo pjesmarrje ka qen m e ult.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Pas rezultateve prfundimtare t zgjedhjeve t 23 qershorit rezulton se n Parlamentin e ri t Republiks s Shqipris aktualisht jan 25 gra deputete, ku 14 jan t Partis Socialiste, 9 t Partis Demokratike dhe 2 jan t Partis Lvizja Socialiste pr Integrim.

4.2.4 MINORITETET

[S HQ
92

Kushtetuta dhe kuadri ligjor garanton maksimalisht t drejtat dhe lirit e minoriteteve, megjithat pr to nuk ka ende nj numr apo prqindje t sakt t popullsis. Ndr to prmendim minoritetin grek, rom, maqedonas, serbo-malazez, boshnjak, arumun dhe egjiptian. Disa prej minoriteteve prfaqsohen n nivel politik nga disa parti politike t cilat konkurruan edhe n zgjedhjet e 23 qershorit, si: Partia Bashkimi pr t Drejtat e Njeriut (PBDNJ) dhe partia e Minoritetit Etnik Grek pr t Ardhmen (MEGA) t minoritetit grek; Partia Aleanca Maqedonase pr Integrimin Europian (PAMIE) dhe Partia

T cilat mbajn postet ministrore t: Ministrit t Mbrojtjes; Ministrit t Integrimit Evropian; Ministrit t Zhvillimit Urban dhe Turizmit; Ministrit t Arsimit dhe Sportit; Ministrit t Kulturs si dhe Ministrit pr Inovacionin dhe Administratn Publike. Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

KVV si dhe organizatat partnere t tij kan n fokusin e tyre t veant rritjen e pjesmarrjes s grave n t gjitha nivelet e angazhimit publik n kuadr t aktiviteteve t shoqris civile, e konkretisht edhe n vzhgimin e zgjedhjeve. N aksionin e vzhgimit t ktyre zgjedhjeve, 43% e vzhguesve t KVV-s n nivelin e KZAZ-ve ishin gra, ndrsa n pjesn tjetr t vzhguesve 42% e tyre ishin gra. N stafin organizator dhe t menaxhimit t projektit 62% ishin gra. Po ashtu 71% e organizatave partnere t KVV-s jan organizata t cilat drejtohen nga gra.

RJ

N Kshillin e Ri t Ministrave t mandatuar m datn 15 shtator 2013, jan 6 gra ministre 92. Ndrkoh q n parlamentin e mparshm kishte 23 deputete gra, ndrsa n Kabinetin Qeveritar vetm nj grua ishte ministre.

A. C

Nga vzhgimi me baz statistikore i br gjat dits s votimit, sipas t dhnave t raportuara nga vzhguesit, dhe t prgjithsuara n rang vendi m nj nivel besimi prej 95% dhe marzh gabimi prej 3.54 pik prqindje, evidentohet se prqindja e grave si antare t Komisioneve t Qendrave t Votimit sht 18.7%. E ndar sipas partive politike q i propozojn antart e KQV-ve rezulton se prqindjen m t lart t komisionereve femra e kishte Lvizja Socialiste pr Integrim, e cila n antarsin e ofruar si komisioner t 5508 Qendrave t Votimit, 22% t tyre i kishte femra, ndrkoh q Partia Demokratike, Partia Socialiste dhe ajo Republikane kishin respektivisht 20%, 19% dhe 12% t totalit t ofruar si komisioner.

OM ]
73

Por, pavarsisht respektimit fillestar t kuots gjinore, pas propozimeve t partive prkatse KQZ nprmjet 35 vendimeve t marra bri zvendsimin e 265 komisionerve t KZAZ-ve, pa u kujdesur pr ruajtjen kuots gjinore pr antart e PD dhe PS-s. Kshtu rezultoi se n prfundim PS kishte vetm 79 antare t KZAZ-ve pra m pak se 30%, ndrsa PD kishte 84 antare t KZAZ-ve duke mbetur mbi kuotn prej 30%.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Toleranca e Re e Shqipris (PTRSH) t minoritetit maqedonas; Partia Aleanca pr Barazi dhe Drejtsi Europiane (PABDE) e minoritetit arumun. Megjithse se sistemi proporcional rajonal q ka adoptuar Shqipria favorizon konkurrimin e Partive t vogla q e kan t prqndruar elektoratin e tyre n rajonet zgjedhore sikundr sht n prgjithsi prqndrimi i popullsis s minoriteteve etnike, ato morn pjes n Zgjedhjet Parlamentare t 23 Qershorit si pjes e dy koalicioneve t mdha t cilat drejtoheshin nga dy partit e mdha ajo demokratike (PD) dhe ajo socialiste (PS). Kshtu PBDNJ, PTRSH dhe PABDE ishin pjes e Koalicionit Aleanca pr Shqiprin Europiane (ASHE) q drejtohej nga PS, ndrsa MEGA, PAMIE ishin pjes e Koalicionit Aleanca pr Punsim, Mirqenie dhe Integrim (APME) q drejtohej nga PD.

Nga kto parti vetm PBDNJ arriti t merrte vota mjaftueshm pr t siguruar nj deputet n Parlamentin e Shqipris, ka e l n nj shkall t ult nivelin e prfaqsimit t minoriteteve n parlament. Gjat fushats elektorale shtjet e minoriteteve jan trajtuar fare pak dhe vetm nga partit prfaqsuese t ktyre minoriteteve. Nga raportimet e vzhguesve n terren gjat gjith periudhs s fushats elektorale, nuk ka patur asnj miting apo aktivitet t madh pr minoritetet. Problematikat e tyre jan trajtuar shum pak n takime t ngushta elektorale t prfaqsuesve t forcave t ndryshme politike me grupe t ktyre komuniteteve. Nga ana tjetr, edhe Partit prfaqsuese t minoriteteve nuk bn publike ndonj platform programore apo strategji elektorale t plot pr at ka ato do t realizonin apo do tiu ofronin minoriteteve q prfaqsojn, pr t mos folur pr nj platform programore prtej interesave t komuniteteve minoritare, n mnyr q t zgjojn interesin apo marrin mbshtetje edhe nga pjest e tjera t shoqris. Komisioni Qendror i Zgjedhjeve m datn 5 mars 2013 miratoi me vendim Strategjin pr Edukimin Zgjedhor t Shtetasve. N kt strategji KQZ parashikon ndrmarrjen e hapave konkret pr informimin dhe sensibilizimin e veant t disa grupimeve t prcaktuara 93 shoqrore, prfshir ktu edhe minoritetet etnike dhe etnokulturore. N lidhje me minoritetet, strategjia prcakton informimin dhe pajisjen e tyre me informacionin e nevojshm zgjedhor (kush konkurron, procedurat dhe mnyrat e votimit, rndsia e pjesmarrjes n votime, etj) n gjuht respektive t tyre. Pavarsisht angazhimit t treguar dhe miratimit me vendim t Strategjis s lartprmendur, KQZ-ja nuk arriti t shprndante n kto zgjedhje materialet informuese zgjedhore n gjuht respektive t minoriteteve dhe as mundi t prodhoj reklama apo spotet publicitare informuese n kto gjuh. Aplikimi i programeve informative dhe sensibilizuese, n nj gjuh lehtsisht t kuptueshme dhe n gjuht amtare, sht nj detyrim primar pr kto grupe t popullsis i cili ndikon drejtprdrejti n prfshirjen e tyre aktive n jetn politiko-shoqrore t vendit. Problematika q shoqroi kt proces zgjedhor u has edhe nga komunitetet minoritare sikundr nga t gjith zgjedhsit shqiptar.
93

[S HQ
74

Minoritetet, votuesit e rinj, personat me aftsi t kufizuara, shtetasit shqiptar me banim jasht shtetit, grat dhe shtpiaket. Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

N aksionin e vet t vzhgimit, edhe KVV kishte n prbrje t vet individ dhe organizata t minoriteteve, sikundr sht angazhimi i dy organizatave 94 n prbrje t KVV-s, si dhe i nj grupi prej 30 t rinjsh rom e egjiptian, pjes e nj programi edukimi Akademia Politike Rome e mbshtetur nga OSFA Soros, pa prmendur ktu individ t ndryshm t cilt i prkasin komuniteteve t ndryshme minoritare dhe q ishin pjes e trups s vzhguesve.

4.2.5 VZHGUESIT

Kodi Zgjedhor n nenin 6 t tij parashikon t drejtn pr vzhgimin e zgjedhjeve duke nnkuptuar vzhgimin e t gjitha elementve q prbjn nj proces zgjedhor. Kjo e drejt u jepet vzhguesve vendas (si vzhgues t pavarur akreditohen nga KQZ-ja organizatat jofitimprurse q punojn n fushn e demokracis dhe t drejtave t njeriut; si vzhgues politik akreditohen nga KZAZ-t prfaqsuesit e caktuar nga partit politike/koalicionet q garojn apo kandidatt e pavarur t propozuar nga nj grup zgjedhsish) si dhe vzhguesve t huaj (si prfaqsues t misioneve ndrkombtare, misioneve diplomatike, mediave t huaja, etj). Subjektet zgjedhore kur garojn kan t drejt t emrojn vzhgues n KZAZ, KQV dhe pr do tavolin numrimi n nj VNV. N rast se partit politike garojn t vetme kan t drejt t emrojn vetm nj vzhgues pran do operatori t msiprm. N rast se ato konkurrojn si koalicion ather koalicioni ka t drejt t caktojn jo m shum se 3 vzhgues, por n kt rast e drejta e caktimit t vzhguesve i takon koalicionit. do organizat joqeveritare shqiptare nuk mund te ken m shum se nj vzhgues n nj qendr votimi n t njjtn koh, ndrkoh q do organizat e huaj apo ndrkombtare nuk mund t ken m shum dy vzhgues t huaj n nj qendr votimi n t njjtn koh. E njjta logjik sht pr do KZAZ dhe tavolin numrimi pran VNV-ve. Totali i vzhguesve vendas t akredituar pran KQZ ishte 7763, nga t cilt 2433 ishin vzhgues afatgjat, 5312 ishin vzhgues afatshkurtr dhe 18 prkthyes. Prve organizatave apo grupimeve t ndryshme t shoqris civile, t drejtn pr t patur vzhgues e kan edhe mediat. Ne Zgjedhjet e 23 qershorit KQZ akreditoi 796 vzhgues t organeve mediatike, prej t cilave 775 ishin t mediave vendase dhe 21 nga media t huaja. Po ashtu u akredituan 633 vzhgues t huaj nga t cilt 128 ishin vzhgues afatgjat dhe 505 ishin vzhgues afatshkurtr, ndrkoh q 212 ishin prkthyes.

[S HQ
94

Kto organizata prbhen dhe drejtohen nga individ t komuniteteve minoritare. Ndrkoh si pjes e KVV-s jan edhe shum organizata t tjera t cilat n fokusin e puns s tyre kan shtjet dhe t drejtat e minoriteteve. Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

OM ]
75

KVV sjell n vmendje fenomenin e blerjes s votave, i cili sipas burimeve t besueshme, sht vrejtur ndjeshm tek komuniteti rom dhe egjiptian duke iu faturuar tre forcave kryesore politike.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

N KQZ n total u akreditua nj numr prej 9439 vzhguesish (vendas dhe t huaj) ka i bn kto zgjedhje, zgjedhjet m t vzhguara deri tani n Shqipri.

KVV ka atashuar pran KQZ-s, qysh prej fillimit t puns prej saj, dy vzhgues afatgjat. Pran KQZ-s muajin e fundit ka patur edhe vzhgues t tjer ndrkombtar 95. Nga raportimet e vzhguesve t KVV n terren rezultoi se puna e KZAZ-ve sht ndjekur nga vzhgues vendas n rreth 22% t tyre, dhe procesi i votimit sht ndjekur nga vzhgues vendas 96 n 14.4 % t QV-ve. Prpos vzhguesve vendas, ka patur vzhgues ndrkombtar 97 n 78% t KZAZ-ve dhe n 18.7% t QV-ve.

4.2.6 ANKIMET N KOLEGJIN ZGJEDHOR PARA DITS S ZGJEDHJEVE Deri n datn e zgjedhjeve Kolegji Zgjedhor ka trajtuar nj sr procesesh ankimore t natyrave t ndryshme. - Ndr ankimet m t rndsishme, sht ankimi i paraqitur nga Partia Demokratike e Shqipris 98 kundr vendimit t KQZ-s pr ndarjen/caktimin e numrit t ZAZve. Prpos pranimit t pjesshm t padis nga ana e Kolegjit 99, gjat ecuris s ktij procesi u konstatuan kto problematika: a. Inkoherenca e pals s paditur, Komisioni Qndror i Zgjedhjeve, e cila krkoi pranimin e pjesshm t padis dhe miratimin e ndarjes s territorit n 89 ZAZ, sipas propozimit t administrats s saj. b. Vet paditsi, Partia Demokratike, n argumentim pohoi shprehimisht se vendimi i msiprm i KQZ-s pr mosmiratimin e ndarjes s re t ZAZ-s sht marr n kundrshtim me ligjin, pasi ky i fundit prcakton si detyr absolute t vet KQZ-s, ndarjen e re t zonave zgjedhore dhe jo mos ndarjen 100.
95

[S HQ
76

Vzhguesit jan prfaqsues t organizatave ndrkombtare si: Instituti Demokratik Amerikan, Kshilli i Europs, OSBE/ODHIR dhe IFES (International Foundation for Electoral Systems). 96 Komiteti Shqiptar i Helsinkit, Aleanca Gjinore pr Zhvillim, Fondacioni Shqiptar pr t Drejtat e Personave me Aftsi t Kufizuara. 97 OSBE/ODHIR; NDI; KDI; COD; OSBE; AP KiE; etj. 98 M datn 26.12.2013 Partia Demokratike ngriti padi n Kolegjin Zgjedhor me pal t paditur Komisionin Qndror t Zgjedhjeve me kto objekte: a. Kundrshtimi i Vendimit t KQZ-s Nr. 20 dat 21.12.2012. b. Miratimin e ndarjes s re t Zonave t Administrimit Zgjedhor, pr Zgjedhjet pr Kuvendin 2013, sipas propozimit t paraqitur nga Partia Demokratike e Shqipris n KQZ (100 zona t administrimit zgjedhor). 99 M dat 03.01.2013, me vendimin Nr. 1, Kolegji Zgjedhor vendosi: a. Pranimin e pjesshm t padis. b. Shfuqizimin e Vendimit Nr. 20 dat 21.12.2012 t Komisionit Qndror t Zgjedhjeve. c. Miratimin e ndarjes s re t Zonave t Administrimit Zgjedhor pr Zgjedhjet pr Kuvendin 2013, n 89 (tetdhjet e nnt) Zona t Administrimit Zgjedhor (ZAZ), sipas propozimit t paraqitur nga Komisioni Qndror i Zgjedhjeve. 100 Vendimi Nr. 1, faqe 2 i Kolegjit Zgjedhor, dat 03.01.2013. Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

OM ]

Edhe ambasadat e huaja ndoqn me vmendje kt proces zgjedhor nprmjet 139 vzhguesve nga 16 ambasada, prej t cilve 4 vzhgues ishin afatgjat dhe 135 ishin vzhgues afatshkurtr, si edhe 23 prkthyes.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Po, n t njjtn padi, PD i drejtohet Kolegjit Zgjedhor q t bj nj ndarje t ZAZ-ve, pra q t bj nj gjykim n themel t shtjes. 101 c. Kolegji Zgjedhor, ndonse i jep t drejt Partis Demokratike 102 se sht KQZ-ja q ka tagr pr ndarjen e ZAZ-ve, vendos ti ndaj vet ZAZ-t. d. Kolegji Zgjedhor, pr t br ndarjen e ZAZ-ve e vlerson se po bn gjykim n themel, sipas Nenit 158/1/a. Ndrkohe q, n kt rast si shprehet qart n Kod: Kolegji Zgjedhor vetm mund t detyroj KQZ-n q t marr vendim.

- shtja e lirimit nga detyra t antarve t KZAZ-ve t PBDNJ-s pas kalimit t LSI-s si forc opozitare. N lidhje m kt shtje Partia Bashkimi pr t Drejtat e Njeriut ankimoi n Kolegj vendimin e KQZ-s Nr. 272, dat 25.04.2013. Pavarsisht faktit se ky PBDNJ u trhoq gjat procesit, duke krkuar pushimin e gjykimit 105, shtja n vetvete paraqet interes pr problematikn q evidentohet n t:
101

Neni 158, pika 1, grma b. Kolegji Zgjedhor mund t vendos gjykimin e shtjes n themel. 102 Vendimi Nr. 1, faqe 6 i Kolegjit Zgjedhor, dat 03.01.2013: sht e qart se n zbatim t ligjit sht detyr e KQZ-s caktimi i numrit t ZAZ-ve, por n munges t formalizimit t vullnetit t KQZ-s pr shkak t kuorumit t krkuar prej 5 votash, me t drejt propozimi q nuk sht miratuar, ka marr trajtn e vendimit, sikundr rezulton jo vetm nga akti i zbardhur, por edhe nga procesverbali i mbajtur n KQZ, n faqen 118 t t cilit pasqyrohet se nuk miratohet akti! Vendimi N.20.
Partia Kristian Demokrate (Vendimi Nr. 2, dat 22.04.2013), Dritan Broka (Vendimi Nr.3, dat 26.04.2013), Partia e Pajtimit Kombtar (Vendimi Nr.4, dat 26.04.2013), Partia e Prosperitetit Demokratik (Vendimi Nr.5, dat 26.04.2013), Partia Demokratike e Bashkimit Mysliman t Shqipris (Vendimi Nr.6, dat 26.04.2013), Partia e Emigracionit Shqiptar (Vendimi Nr.7, dat 26.04.2013), Partia Alternativa Liberale e Shqipris (Vendimi Nr.9, dat 26.04.2013) 104 Neni 64 pika 2 e Kodit Zgjedhor: Pr tu regjistruar si subjekt zgjedhor pr do lloj zgjedhjeje, nj parti politike duhet t paraqes n KQZ: a) vrtetimin q partia sht regjistruar n Gjykatn e Rrethit Gjyqsor, Tiran; b) emrin, mbiemrin dhe adresn e kryetarit t partis, i cili sht personi i autorizuar pr t paraqitur kandidatt; c) emrin zyrtar, shkronjat nistore dhe adresn e partis; ) specimenin e vuls s partis; d) emrin, mbiemrin dhe adresn e financierit t partis; dhe dh) emrin, mbiemrin dhe adresn e personit prgjegjs pr komunikimin me KQZ-n. 105 Vendimi Nr.10, dat 06.05.2013 i Kolegjit Zgjedhor Koalicioni i Vzhguesve Vendor
103

[S HQ

IP TA

RJ

- Ankime t tjera kan t bjn me padit e ngritura prej nj sr partish politike 103 t cilat sulmojn vendimet e KQZ-s pr mosregjistrimin e tyre si subjekte zgjedhore, vendime n t cilat argumentohet se ato nuk plotsojn kushtet e parashikuara nga Neni 64, pika 2 e Kodit Zgjedhor 104. Nga kto padi, tre u pranuan nga Kolegji (padit e: Partis Kristiandemokrate, Partis s Emigracionit Shqiptar, si dhe te Partis s Prosperitetit Demokratik), ndrsa t tjerat u rrzuan.

A. C

e. Kolegji e quan q ka pranuar pjesrisht padin e PD-s dhe e kryen ndarjen e ZAZ-ve sipas propozimit q ka br KQZ-ja. Ky veprim del jasht objektit t padis, sepse Kolegji Zgjedhor ose mund ta rrzonte ose ta miratonte propozimin e PD-s, dhe jo t miratonte propozimin e t paditurit (KQZ-s).

OM ]
77

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

- Nj tjetr ankim pr tu vn re sht ai i Partis Kristiandemokrate kundr vendimit t KQZ-s Nr 373, dat 14.05.2013, nprmjet t cilit kjo e fundit cakton sanksionin e gjobs n vlern 8 milion lek ndaj partis s siprcituar me argumentin e mosrespektimit t piks 6, t nenit 67 107, pr mosrespektim t kuotave gjinore. Kolegji me vendimin e tij Nr. 11, dat 24.05.2013, pranoi padin.

[S HQ
78

Neni 32 i Kodit Zgjedhor pika 2: Antart dhe sekretari i KZAZ-s lirohen nga detyra me vendim t KQZ-s kur: a) kan marrdhnie krushqie t afrt ose gjinie deri n shkall t katrt me ndonjrin nga kandidatt q konkurrojn n zon; b) jan n marrdhnie pune me ndonjrin prej kandidatve t prfshir n listn shumemrore t nj partie apo koalicioni q konkurron n zon; c) nuk plotsojn m kushtet pr t qen zgjedhs; ) nuk kan m vendbanimin e tyre n zonn zgjedhore; d) subjekti zgjedhor q i ka propozuar krkon zvendsimin e tyre. 3. Antari dhe sekretari i KZAZ-s lirohen/shkarkohen nga detyra nga KQZ-ja, kryesisht ose me propozim t subjekteve zgjedhore, vetm pr shkaqet e parashikuara n kt nen. N do rast, krkesa pr lirim ose shkarkim duhet t prmbaj edhe argumente dhe fakte pr shkeljen e pretenduar. N rastin e parashikuar n shkronjn d t piks 2 t ktij neni ky rregull nuk zbatohet dhe krkesa pranohet n do rast. 107 Neni 67, i Kodit Zgjedhor pika 6: Pr do zon zgjedhore, t paktn tridhjet pr qind e lists shumemrore dhe nj n tre emrat e par t lists shumemrore duhet ti prkas secils gjini. Subjekti paraqits i lists deklaron vendet, sipas kuots gjinore, me qllim zbatimin e prjashtimit, sipas piks 2 t nenit 164 t ktij Kodi. 108 Vendimi Nr. 12, dat 03.06.2013 Koalicioni i Vzhguesve Vendor

106

IP TA

RJ

- S fundmi, edhe pse nuk i prket praktiks ankimore t ndjekur nga Kolegji Zgjedhor, vlen t prmendet ankimi i paraqitur n Gjykatn Kushtetuese nga nj grup deputetsh t Partis Socialiste kundr Vendimit t Kuvendit t Shqipris nr. 2/2013, dat 31.01.2013 Pr caktimin e numrit t mandateve n do zon zgjedhore t zgjedhjeve pr Kuvendin e Shqipris t vitit 2013, i cili vjen si rrjedhoj e nj propozimi t pamiratuar me shumicn e duhur prej 5 antarsh t KQZ-s. Gjykata Kushtetuese e rrezoi krkesn ankimore n fjal duke mos i pranuar pretendimet pr antikushtetutshmrin e vendimit t Kuvendit.

A. C

- Padia e Partis Socialiste kundr vendimit Nr. 458, dat 21.05.2013 t KQZ-s Pr miratimin e disa qendrave t votimit n ndrtesa private, pr zgjedhjet pr Kuvend, t dats 23 qershor 2013. Kolegji e pranoi 108 kt padi, pasi ambientet private t caktuara pr tre qendra votimi nga KQZ-ja nuk i plotsonin kushtet ligjore pr t shrbyer si t tilla, ndrkoh q kishte t paktn nj alternative tjetr ligjrisht t pranueshme.

OM ]

lirimi nga detyra, n mnyr t pambshtetur n ligj, i antarve t KZAZ-ve t propozuar nga kjo forc politike. Kjo pasi dispozita e Kodit Zgjedhor, pika 2 e nenit 32 106, sht shum e qart lidhur me rastet e lirimit nga detyra t antarve t KZAZ-ve, ndrsa KQZ-ja n vendimin e saj nuk citon asnj prej tyre.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

4.3 GJETJE GJATE PROCESIT TE VOTIMIT DHE NUMERIMIT Gjetjet e mposhtme jan t derivuara nga vzhgimi n terren i vzhguesve fiks dhe i atyre t lvizshm. Bazuar n shprndarjen rastsore t vzhguesve fiks, gjetjet e raportuara n form prqindjesh jan t derivuara nga vzhguesit fiks dhe jan t prgjithsueshme n nivel kombtar me nj marzh gabimi prej +/- 3.54 pik prqindje. Ndrsa gjetjet e raportuara n form frekuencash (rastesh) nuk jan t prgjithsueshme pasi t raportuara n prqindje ato jan posht marzhit t gabimit. Raportimi fokusohet tek problematikat e vrejtura dhe jo tek QV-t apo VNV-t ku kto problematika jan vrejtur. Kjo prqasje sht n linj me filozofin dhe qndrimin e Koalicionit si dhe t gjetjeve n trsi t tij prgjat ktij procesi zgjedhor, ku shqetsues mbetet prhapja e fenomenit apo shtjes q evidentohet dhe jo rasti konkret ku shfaqet (QV-ja ku vihet re apo Komisioneri apo administratori q e manifeston). N trsi, gjat dits s votimit mbizotroi nj atmosfer e qet, me prjashtim t incidenteve sporadike, nj prej t cilve me pasoj shum t rnd, vdekjen e nj qytetari dhe plagosjen e dy t tjerve. Ky incident dhe t tjer q u shfaqn t izoluar, megjithat, nuk prekn n mnyr t qensishme mbarvajtjen e procesit n prgjithsi. Problematikat q u vrejtn gjat ksaj dite ishin prgjithsisht teknike, dhe q n trsi rrodhn nga moszbatimi n koh i afateve ligjore t parashikuara n Kod nga nj pjes e konsiderueshme e aktorve t prfshir n proces, si: KQZ, KZAZ-te, partit politike, Ministria e Brendshme, njsit e qeverisjes vendore, etj. Ndr problematikat kryesore q mund t veohen jan: votimi familjar apo n grup, i cili edhe n kto zgjedhje ishte problematik; mungesa e informacionit nga ana e qytetarve mbi procedurat e votimit apo mbi vendndodhjet e qendrs prkatse t votimit; aktiviteti elektoral jasht qendrave t votimit ditn e zgjedhjeve, neglizhenca e komisionerve t qendrave t votimit mbi element t procedurs; mosrealizimi i mundsis pr zgjedhsit e verbr apo t tjer zgjedhs me aftsi t kufizuara pr ta shprehur vullnetin e tyre lirshm, etj.

4.3.1 DITA E VOTIMIT 4.3.1.1 Procesi i hapjes

[S HQ

4.3.1.1.1 Hapja e Qendrave t votimit a. Prezenca e antarve t komisioneve t qendrave t votimit n momentin e hapjes s QV-s Sipas Kodit Zgjedhor, Komisioni i Qendrs s Votimit (KQV) duhet t paraqitet nj or para hapjes s votimit (06:00) pr t kryer rregullimin e QV-s. M pas, me vendim t KQV-s nis votimi. Vendimi pr nisjen e votimit duhet t merret me s paku katr vota pro, pra duhet t jen t pranishm t paktn 4 antar t KQV-s q t mundsojn procesin e vendimmarrjes. Nse jan t pranishm m pak se 4 antar, KQV-ja duhet t njoftoj menjher KZAZ-n.
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

OM ]
79

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Nga Qendrat e Votimit q nuk u hapn me prezencn e t gjith antarve t Komisionit t Qendrs s Votimit rezulton se 58% e ishin n zona rurale dhe 42% ishin n zona urbane. b. Orari i hapjes s Qendrave t Votimit

Kodi Zgjedhor parashikon se procesi i votimit pr kt periudh zgjedhore duhet t nis n orn 07.00 deri n orn 19.00. N asnj rast prvese rasteve t parashikuara n ligjin zgjedhor nuk lejohet q ky proces t nis apo t mbyllet ndryshe nga sa sht parashikuar n Kod. Nga vzhgimi rezultoi se 86.8% e QV-ve n rang vendi u hapn n orarin e parashikuar nga Kodi Zgjedhor (n orn 07:00), 12.2% u hapn pas ors 7:30 dhe pati vetm 7 raste t QV-ve t hapura nj or pas nisjes s votimit (pra pas ors 08:00) 109.

4.3.1.1.2 Ecuria e prgatitjes s Qendrave t Votimit sipas kritereve t parashikuara Kodi Zgjedhor parashikon se prpara hapjes s Qendrs s Votimit pr zgjedhsit dhe nisjes s procesit t votimit, KQV-ja, nn drejtimin e kryetarit dhe sekretarit si dhe n prani t vzhguesve t subjekteve, nj or prpara hapjes s votimit kryen veprimet e mposhtme: - kontrollon t gjitha materialet e marra n dorzim; - vendos tryezat, karriget dhe dhomat e fshehta n mnyr t till q t sigurohet lvizja e shpejt dhe e lirshme e zgjedhsve gjat procesit t votimit; - heq materialet propagandistike q mund t ndodhen n qendrn e votimit si dhe prreth saj n nj rreze prej 150 m; - u tregon vzhguesve kutit e votimit t zbrazta dhe i mbyll ato; - vulos kutit e votimit me kodet e siguris dhe numrat e vulave t siguris i shnon n Procesverbalin e Vulosjes s kutive t votimit si dhe n Librin e Protokollit t Mbledhjeve t KQV-s. Origjinali i procesverbalit mbyllet n zarfin ku sht shkruar Zarfi i Procesverbalit t Vulosjes, i cili futet n kutin e votimit pr subjektet zgjedhore para fillimit t procesit t votimit; Vetm n 13 QV vzhguesit gjykojn se Komisionet e Qendrave t Votimit nuk i vendosn tryezat, karriget dhe dhomat e fshehta n mnyr t till q t sigurohej lvizja e shpejt dhe e lirshme e zgjedhsve. a. Heqja e materialeve propagandistike n / prreth Qendrave t Votimit
109

[S HQ
80

Nj ndr arsyet e voness s hapjes s QV-ve ka qen ndryshimi i komisionerve n momentin e fundit.
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

37.9% e qendrave t votimit q u hapn pas orarit t prcaktuar n Kodin Zgjedhor (pas ors (07:00) ishin n zona rurale dhe 62.1% ishin n zona urbane.

A. C

OM ]

Nga vzhgimi i kryer rezultoi se 85.9% e Qendrave t Votimit u hapn n prani t t shtat antarve t Komisionit t QV-ve; 11.2% e tyre u hapn n prani t 6 antarve dhe vetm 2.9% e QV-ve u hapn me 5 ose 4 antar. N asnj QV procesi i votimit nuk nisi n kundrshtim me Kodin Zgjedhor (pra me m pak se 4 antar t pranishm).

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

41.4% e qendrave t votimit n t cilat komisioni nuk i hoqi materialet propagandistike prreth qendrs s votimit ishin n zona rurale dhe 58.6% ishin n zona urbane. Duke qndruar n kt linj, n lidhje me materiale publicistike me natyr elektorale, vzhguesit e KVV-s kan konstatuar mbajtjen e ktyre elementve n brendsi t 4 QV-ve nga antar t KQV-ve apo vzhgues partiak, (p.sh. byzylyk apo akmak). b. Vulosja e kutive dhe futja e procesverbalit n kutit e votimit

N trsi vzhguesit raportojn se kutit e votimit u mbylln, u vulosn dhe Procesverbali i Vulosjes s tyre u plotsua n t gjitha Qendrat e Votimit konform Kodit Zgjedhor. Vetm n 7 raste vzhguesit raportojn se nuk sht respektuar rigorozisht procedura e t treguarit t kutive t votimit t gjith antarve t QV-ve dhe vzhguesve prpara mbylljes s saj me kodet e siguris, konform procedurs s parashikuar n dispozitat ligjore. c. Pajisja me materialet e nevojshme pr votim Rezultoi se 4 qendra votimi nuk ishin t pajisura me t gjitha materialet e nevojshme n momentin e hapjes s tyre 111. N 1 QV materiali q mungonte ishte lista zgjedhsve; n 1 ishte boja pr timbrosje112 dhe n 2 mungonin zarfet pr dokumentacionin. N 4 Qendra Votimi u vu re gjat procesit t votimit se kishte m pak flet votimi sesa zgjedhs n listn e zgjedhsve. Prgjithsisht diferenca mes numrit t fletve t votimit dhe numrit t zgjedhsve ka qen e vogl 113. d. Gjykimi i prgjithshm mbi respektimin e procedurave t hapjes s QV-ve

[S HQ
110

Vzhguesit raportojn se komisionert kan hequr vetm materialet propagandistike t cilat ndodheshin shum pran qendrave t votimit. 111 N disa ZAZ materialet e votimit jan shprndar me vones, deri n ort e mngjesit, duke sjell q disa Qendra Votimit t hapen me vones. 112 sht votuar gjat gjith dits s votimit pa bojn e timbrosjes. 113 Nj rast ekstrem ka qen qendra e votimit 2085/1 n t ciln kishte vetm 100 flet votimi, ndrkoh q n listn e zgjedhsve qen t regjistruar 536 zgjedhs.
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

Pr nj zbatim korrekt dhe efikas t ksaj dispozite n mnyr q t shmanget do lloj influence e mundshme ndaj votuesit, sht e nevojshme nj dispozit udhzuese e veant si dhe parashikimi i strukturave t posame pr heqjen e ktyre materialeve, t cilat n jo pak raste prbjn nj barr t lodhshme dhe t pamundur pr antart e KQV-ve.

OM ]
81

Rezultoi se n 89,1% t Qendrave t Votimit, Komisionet e QV-ve i hoqn materialet propagandistike q ndodheshin prreth tyre, ndrkoh q n 10,9% t tyre ky veprim nuk u ndrmor 110. Duhet thn se kriteri ligjor pr heqjen n nj rreze prej 150 m prreth Qendrs s Votimit sht shpesh praktikisht i paarritshm sidomos n zonat urbane. N kuptim t ktij kriteri ligjor KQV-t marrin masa pr heqjen e materialeve t cilat ndodhen n afrsi t Qendrs s Votimit.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

4.3.1.2 Procesi i votimit 4.3.1.2.1 Persona t pranishm brenda Qendrave t Votimit

a. Prfaqsimi gjinor n Komisionet e Qendrave t Votimit

KVV i ka kushtuar nj rndsi t veant shtjeve t barazis gjinore n t gjith aktivitetin e vet dhe nj nga fokuset e vzhgimit ka qen edhe angazhimi i grave si antare t Komisioneve t Qendrave t Votimit, pavarsisht faktit se ky nuk prbn detyrim ligjor pr subjektet politik q formojn Komisionet e Qendrave t Votimit. N total, vetm 18.7% e antarve t Komisioneve t Qendrave t Votimit ishin femra. Prqindjen m t lart t komisionereve femra e kishte Lvizja Socialiste pr Integrim, e cila n antarsin e ofruar si komisioner t 5508 Qendrave t Votimit, 22% t tyre i kishte femra, ndrkoh q Partia Demokratike, Partia Socialiste dhe ajo Republikane kishin respektivisht 20%, 19% dhe 12%. Prqindja e femrave antare t komisionit pr t gjitha partit n zona rurale ishte 29.3% ndrsa n zona urbane 70.7%. b. Persona t paautorizuar n Qendrn e Votimit

Kodi Zgjedhor i liston se cilt jan personat q mund t qndrojn n Qendrn e Votimit gjat procesit t votimit. Ata jan: antart e Komisionit t Qendrs s Votimit, zgjedhsit q jan duke kryer procedurat e votimit deri n prfundim t tyre, vzhguesit e akredituar shqiptar dhe t huaj (t pajisur me kartn e akreditimit t marr nga KQZja) dhe vzhguesit partiak t pajisur me kartn e akreditimit nga KZAZ-ja prkatse. N 8% t Qendrave t Votimit n rang vendi jan vrejtur persona t paautorizuar n mjediset e QV-s. Kta persona t paautorizuar, n 48 prej QV-ve ku sht vrejtur fenomeni ishin persona q prfaqsonin subjektet elektorale n gar dhe q nuk kishin tagr pr t qen prezent brenda Qendrs s Votimit dhe n 8 raste kan qen punonjs administrate 114 N 35 QV ka qen e pamundur pr vzhguesit t verifikojn identitetin e personave t paautorizuar n brendsi t Qendrs s Votimit 115. N zonat rurale prezenca e personave t paautorizuar n Qendrat e Votimit ishte 48.1% ndrsa n zonat urbane 51.9%.
114

[S HQ
82

N tri raste punonjsit kan qen n nivele t larta drejtuese t administrats, lokale apo qndrore: Kryetari i Bashkis Kamz, Prefekti i Qarkut Fier dhe Kryetari i Komuns Aliko, n rrethin e Sarands. 115 N t njjtn QV n disa raste jan vrejtur m shum se nj person i paautorizuar q u prkisnin kategorive t ndryshme.
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

Kodi Zgjedhor sanksionon plotsimin e kuots gjinore prej 30% vetm n komisionet e nivelit t dyt (KZAZ) dhe jo n ato t qendrave t votimit.

OM ]

N gjykimin e vzhguesve n terren n 58.9% t QV-ve n rang vendi procedurat e hapjes s Qendrs s Votimit u kryen shum mir; n 37.9% t tyre procedurat u kryen mir dhe vetm n 21 QV procedurat e hapjes ishin problematike.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

c. Largimi i kryetarit t KQV-s nga Qendra e Votimit Kodi Zgjedhor parashikon q n rastet kur kryetari i Qendrs s Votimit largohet nga qendra, ai i kalon Vuln e Kryetarit t QV-s pr prdorim antarit tjetr me t njjtn prkatsi politike deri n astin e rikthimit t tij, n mnyr q procesi i votimit t vazhdoj normalisht. N 31,5% t Qendrave t Votimit, Kryetari i QV-s sht larguar nga QV-ja s paku nj her duke mos e kaluar vuln pr prdorim tek antari tjetr me t njjtn prkatsi politike. d. Vzhguesit vendas dhe t huaj

N 18,7% t Qendrave t Votimit ka patur vzhgues t huaj 116 prezent n s paku nj moment gjat procesit t votimit. N 14.4% ka patur vzhgues t organizatave vendore t shoqris civile 117. N 94,5% t QV-ve ka patur vzhgues t partive politike. N 21,7% t Qendrave t Votimit ka patur n s paku nj moment vizita t prfaqsuesve t medias.

4.3.1.2.2

Situata brenda Qendrave t Votimit

a. Vendosja e dhoms s fsheht dhe e kutis s votimit Kutia e votimi dhe dhoma e fsheht n Qendrn e Votimi duhet t vendosen n mnyr t till q t mund t shihen nga t gjith antart e komisionit dhe vzhguesit prezent n QV. Njkohsisht, vendosja duhet t jet e till q t garantoj fshehtsin e vots, pra q askush t mos arrij t dalloj se pr k po voton zgjedhsi n dhomn e fsheht, por nga ana tjetr t gjith komisionert dhe vzhguesit t ken mundsi t shohin t gjith veprimet e zgjedhsit brenda dhoms s fsheht si dhe n momentin kur zgjedhsit hedhin flett n kutit e votimit. N gjykimin e vzhguesve n 12,6% t Qendrave t Votimit dhoma e fsheht ishte e vendosur n nj pozicion ku nuk lejonte q t gjith vzhguesit dhe Komisionert e QVve t shihnin veprimet e zgjedhsit brenda saj, ndrkoh q n 6,2% t QV-ve kutia e votimit ndodhej n nj pozicion ku nuk mund t shihej nga t gjith me lehtsi

[S HQ
116

Organizata e institucione ndrkombtare q kishin vzhgues gjat procesit t votimit ishin gjasht 117 Organizatat vendore q kishin vzhgues n QV-t e mbuluara prej KVV gjat procesit t votimit ishin tet.
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

Vzhguesit e KVV, raportojn se n 15 QV ka patur n momente t ndryshme mosmarrveshje apo acarime t situats. Mosmarrveshjet kan qen mes Komisionerve t QV-ve dhe votuesve n 6 raste, mes Komisionerve n 7 raste dhe mes Komisionerve dhe Vzhguesve n 2 raste.

RJ

Situata brenda Qendrave t Votimit ka qen prgjithsisht e qet, me incidente e mosmarrveshje t rralla, t cilat nuk e kan ndikuar n mnyr domethnse procesin e votimit.

A. C

OM ]
83

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

b. Situata t rrmujshme dhe ndrprerja e procesit t votimit

N 10,4% t qendrave t votimit, n gjykimin e vzhguesve n terren, pati s paku nj moment n t cilin u shkaktua rrmuj e madhe si pasoj e numrit t lart t zgjedhsve q ndodheshin n brendsi t QV-s n t njjtin moment.

Rezulton se n 14,1% t Qendrave t Votimit u ndrpre procesi i votimit s paku nj her gjat dits s zgjedhjeve. N 20% t rasteve t ndrprerjes s votimit votimi sht ndrprer pr pushim t Komisionit t Qendrs s Votimit (prgjithsisht n momentin e dreks). 51.3% e QV-ve ku u ndrpre votimi s paku n nj moment ishin n zonat rurale dhe 48.7% ishin n zonat urbane. c. Presione dhe ndrhyrje n punn e antarve t KQV-ve

Sipas t dhnave t prpunuara nga vzhgimi n terren rezulton se n 23 QV jan vrejtur persona q i kan br presion antarve t Komisioneve t Qendrave t Votimit. N shumicn e rasteve (n 14 QV) personat q u kan br presion komisionerve kan qen militant ose mbshtets t partive politike, ndrsa n 3 raste ata kan qen npuns t administrats. N 6 raste vzhguesit nuk kan mundur t identifikojn se prfaqsonin personat q kan ushtruar presion ndaj Komisionit t QV-s. N 9 raste personat q i kan br presion komisionerve kan qen prkrahs t Partis Demokratike, n 3 raste rezultojn prkrahs t Lvizjes Socialiste pr Integrim, si dhe n 2 raste ishin prkrahs t Partis Socialiste. Nj tjetr fenomen i vrejtur n 20 QV ka qen gjithashtu drejtimi i Komisioneve t Qendrave t Votimit nga njerz t paautorizuar 118. N 5 QV kta persona ishin mbshtets t nj subjekti zgjedhor dhe n 4 QV nuk ka qen e mundur nga ana e vzhguesve identifikimi i prkatsis s tyre. N 5 QV rezultuan vzhguesit partiak ata q drejtonin punn e Komisionit t Qendrs s Votimit t cilt i prkisnin PD-s, n 3 prej tyre PS-s, 2 LSI-s dhe 1 PDIU-s.
118

[S HQ
84

Me drejtim t Qendrs s Votimit nuk nnkuptohet q personat e identifikuar n kt pyetje kan marr tagrin e Kryetarit t QV-s, por pyetja sht ln n gjykimin e vzhguesit. N ato raste ku vzhguesi ka vn re se antart e Qendrs s Votimit krkonin vazhdimisht kshill dhe aprovim nga nj person jo antar i KQV-s (qoft vzhgues apo nj person jasht QV-s) sht konsideruar drejtim i puns s Komisionit nga persona t paautorizuar.
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

Kur n qendrn e votimit rrezikohet rendi ose zhvillimi i rregullt i votimit, KQV-ja njofton organet e Policis s Shtetit dhe KZAZ-n, si dhe plotson procesverbalin e pezullimit t votimit pr kt qllim. N procesverbal shnohet detyrimisht ora e njoftimit dhe e pezullimit t votimit.

OM ]

Ndrkoh, n 3.1% t QV-ve dhoma e fsheht qe e vendosur n nj pozicion n t cilin nuk garantohej fshehtsia e vots, pra mund t dallohej se pr k po votonte zgjedhsi brenda saj.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

4.3.1.2.3

Situata e prgjithshme jasht Qendrave t Votimit

Kodi Zgjedhor parashikon se fushata zgjedhore mbyllet 24 or prpara dits s zgjedhjeve. Prej atij momenti e deri n mbylljen e votimit n t gjitha Qendrat e Votimit n rang vendi do aktivitet elektoral apo tentativ e do lloji pr t drejtuar vullnetin e zgjedhsve sht e paligjshme. a. Aktivitet elektoral n afrsi t Qendrave t Votimit

N baz t vzhgimit rezulton se n 8.9% t Qendrave t Votimit sht vrejtur aktivitet elektoral apo forma t tjera q kishin pr synim t ndikonin vullnetin e zgjedhsve.

Nga kto aktivitete elektorale 65.4% u vrejtn n afrsi t Qendrave t Votimit n zonat rurale ndrsa n 34.6% t rasteve jan vrejtur n zonat urbane. N shumicn e rasteve (93.3%) kta persona ishin militant t nj partie politike ndrsa n 4 raste jan identifikuar nga vzhguesit si npuns t administrats. N rreth 40 raste militantt partiak i prkisnin PD-s, n 28 raste PS-s, n 14 raste LSI-s dhe t tjera parti nga 1 rast secila (PDIU, AKZ, FRD dhe PR) 119.

b. Afishimi i lists s zgjedhsve

Lista finale e zgjedhsve hartohet s paku 40 dit prpara dits s zgjedhjeve dhe iu drgohet KZAZ-ve prkatse t cilat, jo m von se 35 dit para dits s zgjedhjeve i afishojn kto lista n nj ambient me akses t lir pr publikun pran Qendrave prkatse t Votimit. Rezultoi se n 5,7% t Qendrave t Votimit nuk ishte afishuar lista e zgjedhsve. 68.4% e ktyre QV-ve ndodheshin n zonat rurale ndrsa pjesa tjetr prej 31.6% ishin n zonat urbane. c. Respektimi i t drejtave t Personave me Aftsi t Kufizuara N 63,3% t Qendrave t Votimit nuk kishte aftsi lvizjeje pr zgjedhs me aftsi t kufizuara. Pr sa i prket zgjedhsve t verbr, Komisioni Qndror i Zgjedhjeve drgon n qendrat e votimit flet votimi t posame me alfabetin Braille ku ka t till t regjistruar pasi merr nga njsit e qeverisjes vendore numrat e qendrave t votimit ku kta zgjedhs votojn. N kto zgjedhje, asnj qendr votimi nuk u pajis me t tilla flet votimi duke i

[S HQ
119

N nj qendr votimi raportohet se vzhguesi i Partis Demokratike dilte jasht qendrs dhe kthehej me grupe zgjedhsish t cilt i shoqronte gjat kohs q ata votonin deri pran Qendrs s Votimit. Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

N 12% t Qendrave t Votimit ka patur materiale elektorale n nj rreze prej m pak se 150 metra nga Qendra e Votimit, n kundrshtim me Kodin Zgjedhor q i ngarkon komisioneve t qendrave t votimit detyrn pr t hequr kto materiale prpara nisjes s votimit. Madje n 1 Qendr Votimi prezenca e materialeve propagandistike n mjediset rrethuese t QV-ve, sht kthyer n objekt debati mes komisionerve dhe vzhguesve.

A. C

OM ]
85

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

detyruar kta zgjedhs t prdorin domosdoshmrisht asistencn e dikujt tjetr n momentin e votimit 120.

4.3.1.2.4

Respektimi i procedurave t votimit

a. Kontrolli i identitetit t zgjedhsve

Kryetari, pasi verifikon se t dhnat e identitetit t zgjedhsit prputhen me t dhnat n listn e zgjedhsve dhe se zgjedhsi sht i njjt me personin n dokumentin e identitetit, shnon n listn e zgjedhsve llojin dhe numrin e seris t dokumentit t identitetit dhe i heq viz emrit t zgjedhsit n kt list. M pas zgjedhsi nnshkruan n listn e zgjedhsve anash emrit t tij. N 18.7% t Qendrave t Votimit jan paraqitur zgjedhs pr t votuar pa dokumentet e msiprme. N 7 QV sht vrejtur s paku nj rast n t cilin procedura e verifikimit t identitetit t zgjedhsve nuk sht respektuar konform Kodit Zgjedhor nga Komisionet e Qendrave t Votimit 121.

57.5% e QV-ve n t cilat jo do zgjedhs ka firmosur vet n listn e zgjedhsve ndodheshin n zona rurale dhe 42.5% ndodheshin n zona urbane. b. Kontrolli nse zgjedhsi sht timbruar m par Zgjedhsi kontrollohet n t dy duart nse sht i timbruar m par me bojn e posame, para marrjes s flets s votimit. N rast se zgjedhsi paraqitet n QV i timbruar, antari i KQV-s q verifikon faktin ia bn t ditur menjher kt fakt antarve t tjer t KQV-s, t cilt e verifikojn menjher.
120

[S HQ
86

N nj QV komisioni i qendrs s votimit ka ndihmuar personat me aftsi t kufizuara q paraqiteshin dhe krkonin shoqrim. N nj rast t nj zgjedhsi t verbr i cili ka kmbngulur t shoqrohej nga familjari i vet , komisioni i ka krkuar familjarit nj vrtetim q ishte kujdestari ligjor i atij personi, n kundrshtim me Kodin Zgjedhor (do person ka t drejt t krkoj ndihmn e nj zgjedhsi tjetr q sht i regjistruar n at QV, mjafton q kjo t shnohet n Librin e Protokollit t QV-s dhe q personi q e shoqron t nnshkruaj nj deklarat q do t respektoj vullnetin e zgjedhsit q po shoqron dhe t mos ket shoqruar asnj zgjedhs tjetr deri n at moment). 121 N shumicn e rasteve nuk sht respektuar procedura e parashikuar, ku Komisionert duhet ti heqin viz emrit t zgjedhsit n listn e zgjedhsve, por mjaftoheshin vetm me firmn e zgjedhsit n krah t emrit t vet n list. 122 N t gjitha rastet e vrejtura personi tjetr q firmoste ishte nj familjar i zgjedhsit.
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

N 7.9% t Qendrave t Votimit sht vrejtur se jo do zgjedhs ka firmosur vet n listn e zgjedhsve, por dikush tjetr ka firmosur pr t 122.

RJ

A. C

Sipas Kodit Zgjedhor, procedura e votimit krkon q pas hyrjes s zgjedhsit n qendrn e votimit zgjedhsi t thot emrin dhe t paraqes para KQV-s nj nga dokumentet zyrtare t vlefshme t identitetit me t dhna biometrike (letrnjoftim ose pasaport). N asnj rast nuk lejohet q zgjedhsi t votoj pa dokument ose me nj dokument t ndryshm nga sa m sipr.

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Emri dhe mbiemri i ktij zgjedhsi shnohen n Librin e Protokollit t Mbledhjeve t KQV-s dhe atij nuk i jepet flet votimi. N 4,5% t Qendrave t Votimit jo t gjith zgjedhsit kontrolloheshin nse ishin timbruar m par, n kundrshtim me procedurn e parashikuar n Kodin Zgjedhor. Ndrkoh, n 4 Qendra Votimi jan paraqitur pr t votuar zgjedhs t cilt rezultuan se ishin timbruar m par. N t katrt kto raste zgjedhsit jan paraqitur n qendrn e votimit pasi kan shkuar paraprakisht n nj tjetr qendr ku mendonin se figuronin n listn e zgjedhsve dhe pasi jan timbruar aty sht vn re se emri i tyre nuk figuronte n list por votonin n nj tjetr qendr. T gjitha rastet e vrejtura nuk jan lejuar t votojn pasi kan qen t timbruar, si pasoj e mosrespektimit t procedurs nga ana e komisionerve t qendrave t votimit ku kishin shkuar m par (Kodi Zgjedhor sanksionon q fillimisht emri i zgjedhsit duhet t kontrollohet n listn e zgjedhsve dhe m pas ai timbroset). c. Vulosja e fletve t votimit

Fleta e votimit vuloset n pjesn e pasme t saj me vuln e KQV-s dhe vuln e Kryetarit t KQV-s dhe zgjedhsi timbroset me bojn e posame n dorn e majt. N 1 QV 123 ka ndodhur q zgjedhsit t pajiseshin me flet votimi me vetm njrn nga vulat, ka e bn votn e tyre automatikisht t pavlefshme, ndrkoh q n 10 QV jan vrejtur zgjedhs t cilt jan lejuar t votojn pa u timbruar me bojn e posame prpara se t votonin. d. Zgjedhsit q kan votuar me vendim gjykate

N 2 qendra votimi jan paraqitur pr t votuar zgjedhs me vendim gjykate. N 27.2% t Qendrave t Votimit ka patur s paku nj zgjedhs i cili nuk ka mundur t votoj pasi sht paraqitur n QV. N 68.3% t QV-ve ku sht vrejtur kjo problematik arsyeja ka qen se zgjedhsi nuk kishte dokument identifikimi t vlefshm pr t votuar, n 54.4% t tyre arsyeja ka qen se nuk e gjente emrin n listn e zgjedhsve t asaj QV-je 124 dhe n 3 raste zgjedhsit nuk kan votuar pasi kan refuzuar tu lyhej gishti me bojn speciale. Nj problem i vzhguar n 29 raste ka qen ai i mosprputhjes s mbiemrit t zgjedhsve n kartn e identitetit me at n listn e zgjedhsve. Kjo rezultoi si pasoj e ndryshimit t statusit civil t zgjedhseve, t cilat n listn e zgjedhsve kishin mbiemrin pas martess/divorcit ndrkoh q n kartn e identiteti vazhdonin t figuronin me mbiemrin para se statusi i tyre civil t ndryshonte. Komisionet e Qendrave t Votimit n pak raste i kan lejuar t votojn kto zgjedhse, vetm pasi ato kan paraqitur ertifikata martesore n t cilat vrtetohej se mbiemri i
123 124

[S HQ

QV nr. 3259. N 3 QV ka patur zgjedhs t cilt kan pretenduar se emri i tyre ka qen n listat paraprake t zgjedhsve ndrkoh q n ditn e zgjedhjeve nuk e kan gjetur emrin e tyre n listn e asaj Qendre Votimi.
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

Kur prpara KQV-s paraqitet nj zgjedhs, i cili nuk sht regjistruar n listn prfundimtare t zgjedhsve, por sht i pajisur me vendim gjykate, i cili i jep t drejt t votoj n at Qendr Votimi, KQV-ja shnon emrin e zgjedhsit n nj regjistr t posam, numrin e dokumentit t identifikimit dhe bashklidh vendimin e gjykats.

RJ

A. C

OM ]
87

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

tyre i vajzris prputhej me mbiemrin n kartn e identitetit t paraqitur para komisionit.

4.3.1.2.5

Parregullsi t vrejtura gjat procesit t votimit

a. Votimi familjar

N 34.6% t Qendrave t Votimit 125 n rang vendi sht vrejtur fenomeni i votimit n grup ose familjar. Duhet theksuar se n do rast kur n dhomn e fsheht futet m shum se nj zgjedhs n t njjtin moment konsiderohet si votim n grup apo familjar 126. 60.4% e QV-ve n t cilat sht vrejtur fenomeni i votimit familjar ishin n zona rurale, ndrkoh q 39.6% ishin n zona urbane. Ndrkoh, n 3,7% t qendrave t votimit jan vrejtur zgjedhs t cilt kan tentuar t votojn jasht dhoms s fsheht, n kundrshtim me Kodin Zgjedhor. b. Votimi pr nj person q nuk sht prezent n qendrn e votimit do zgjedhs voton vetm pr vete. N asnj rast Kodi Zgjedhor nuk lejon q t votohet pr nj person tjetr prvese n rastet kur zgjedhsi, pr arsye fizike nuk sht n gjendje t kryej vet procedurat e votimit. N kto raste zgjedhsi mund t krkoj ndihmn e nj familjari ose t nj zgjedhsi tjetr, por q sht n listn e zgjedhsve t asaj Qendre Votimi. N ksi rastesh, t dy zgjedhsit duhet t jen t pranishm n Qendrn e Votimit kur zhvillohet ky proces, ndrkoh q nj person mund t ndihmoj vetm nj tjetr me pamundsi fizike pr t votuar. Antarve t Komisionit t Qendrs s Votimit n asnj rast nuk u lejohet t ndihmojn kta zgjedhs.

[S HQ
125

N shum raste votimi apo tentativat pr votim familjar jan br shkak pr konflikte mes antarve t KQV-s apo mes komisionerve dhe zgjedhsve, deri n ndrprerjen e procesit t votimit. 126 N nj numr t lart t rasteve t votimit familjar t identifikuar, jo vetm q personat kan hyr s bashku n dhomn e fsheht, por sht konstatuar edhe rasti kur nj person votoi pr personat e tjer (kryefamiljari q voton pr bashkshorten ose fmijt dhe n raste t rrall edhe pr prindrit). 88
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

Kodi Zgjedhor parashikon se zgjedhsi pasi merr fletn e votimit, hyn i vetm n dhomn e fsheht. N fletn e votimit zgjedhsi shnon n krah t emrit t subjektit zgjedhor apo partis pjestare t nj koalicioni shenjn x ose + apo nj shenj tjetr q tregon qart zgjedhjen e br prej tij. Nse shnimi n fletn e votimit bhet jasht dhoms s fsheht, zgjedhsi nuk lejohet t fus fletn/flett e votimit n kuti dhe i jepet nj tjetr flet votimi. Nse srish shnimi bhet jasht dhoms s fsheht, edhe fleta e dyt konsiderohet e pavlefshme dhe zgjedhsit nuk i jepet mundsi tjetr t votoj, dhe emri i tij shnohet n Librin e Protokollit t QV-s.

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

N 2 QV sht vrejtur s paku nj rast i zgjedhsve q kan votuar pr dik tjetr q nuk ishte prezent 127. c. Asistimi n votim i personave me aftsi t kufizuara fizike dhe t pamundurve fizikisht N 13.9% t Qendrave t Votimit jan vrejtur persona q kan ndihmuar m shum se nj zgjedhs me aftsi t kufizuara apo t pamundur fizikisht pr t votuar, ndrkoh q n 9,9% t tyre jan vrejtur antar t Komisionit t Qendrave t Votimit q kan ndihmuar zgjedhsit pr t votuar, n kundrshtim nga sa parashikon Kodin Zgjedhor. 67.8% e QV-ve n t cilat nj zgjedhs me aftsi t kufizuara sht asistuar nga m shum se nj person ishin n zona rurale dhe 32.2% ishin n zona urbane. d. Prdorimi i telefonave celular n brendsi t QV-s apo n dhomn e fsheht N Qendrn e Votimit nuk lejohet prdorimi i telefonave celulare nga ana e zgjedhsve. Po ashtu ndalohet q zgjedhsi t votoj duke mbajtur aparatin telefonik n dor. Nse nj zgjedhs mban n dor telefonin celular n dhomn e fsheht, Komisioni i Qendrs s Votimit e konsideron t pavlefshme votn e tij dhe zgjedhsit i jepet nj flet e dyt votimi duke e paralajmruar q t mos e prdor telefonin n dhomn e fsheht. Kjo me qllim q t evitohet fotografimi i vots prej zgjedhsve. N 12.9% t Qendrave t Votimit u vrejtn zgjedhs me telefon celular n dor n brendsi t dhoms s fsheht 128, ndrkoh q n 14.8% t Qendrave t Votimit zgjedhsit kan prdorur telefonat celular n mjediset e Qendrs s Votimit. e. Gjykim i prgjithshm mbi mbarvajtjen e procedurave t votimit N gjykimin e vzhguesve n terren n 61.9% t QV-ve n rang vendi atmosfera e prgjithshme e votimit ishte shum e mir dhe n 36.9% t tyre ishte e mir. Vetm n 7 raste vzhguesit e kan konsideruar atmosfern e prgjithshme me probleme. N gjykimin e vzhguesve n terren n 62.7% t QV-ve procedurat e votimit u zbatuan shum mir dhe n 35.3% t tyre u zbatuan mir. Vetm n 13 QV zbatimi i procedurave t votimit sht konsideruar si problematike. N gjykimin e vzhguesve n terren n 52% t QV-ve kualifikimi i antarve t komisionit u konsiderua shum i mir dhe n 47,2% u konsiderua i mir. N 5 QV kualifikimi u konsiderua si i dobt. N gjykimin e vzhguesve n terren vetm n 27.3% t qendrave t votimit njohja e rregullave t votimit prej zgjedhsve konsiderohet si shum e mir dhe n 63.4% t tyre zgjedhsit kishin njohuri t mira.
127

[S HQ

N 1 QV personi q ka votuar pr dik tjetr ka qen antari i komisionit q prfaqsonte Partin Republikane i cili ka paraqitur 4 karta identiteti dhe ka votuar pr katr vet. 128 N disa raste fakti q zgjedhsit kan fotografuar votn sht br arsye pr konfrontime mes vzhguesve dhe komisionerve apo edhe mes vet komisionerve. N nj Qendr Votimi konflikti mes zgjedhsit q ka fotografuar votn dhe Komisionerve sht br shkak pr ndrprerjen e votimit pr m shum se 30 minuta dhe ndrhyrjen e forcave t rendit pr t normalizuar situatn.
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

OM ]
89

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

N 7,1% t QV-ve niveli i njohuris s zgjedhsve pr procedurat e votimit sht konsideruar si problematike dhe n 14 QV si shum problematike.

4.3.1.3 Mbyllja e Qendrave t Votimit 4.3.1.3.1 Procedura e mbylljes s Qendrave t Votimit

a. Orari i mbylljes

Qendra e Votimit mbyllet n orn 19:00, nse nuk ka votues n rradh q presin pr t votuar. Rezultoi se 89,4% e QV-ve u mbylln n orn 19:00 dhe 7,4% e tyre u mbylln pas ors 19:00. N 3,2% t QV-ve votimi ka vazhduar pr m tepr se nj or nga momenti zyrtar i mbylljes dhe jan mbyllur pas ors 20:00. 50% e QV-ve t cilat jan mbyllur pas afatit t prcaktuar n Kodin Zgjedhor ndodheshin n zona rurale dhe 50% n zona urbane. b. Votimi i zgjedhsve n radh pas mbylljes s Qendrave t Votimit

Rezultoi se n 91% t QV-ve nuk ka patur zgjedhs q prisnin n rradh pr t votuar pas ors 19:00 dhe n 9% t tyre ka patur t till. Ndrkoh, n 3 QV jan vrejtur zgjedhs q kishin mbrritur para ors 19:00 dhe nuk jan lejuar t votojn. Ndrsa n 3.7% t Qendrave t Votimit sht vrejtur se zgjedhs q kishin mbrritur pas ors 19:00 jan lejuar t votojn, n kundrshtim nga sa parashikohet n Kodin Zgjedhor 129.

4.3.1.3.2

[S HQ
129

Pasi Komisioni i Qendrs s Votimit merr vendim pr mbylljen e votimit, brenda Qendrs s Votimit mund t qndrojn vetm antart e KQV-s, si dhe vzhguesit e akredituar shqiptar dhe/ose t huaj, si dhe prfaqsuesit e akredituar t medias. a. Vzhgues t subjekteve

N Qendrn e Votimit 4444, Komisionert e saj refuzuan t lejojn t votojn 2 zgjedhs t cilt kishin mbrritur pas ors 19:00. Por pak minuta m von kur kta zgjedhs jan kthyer t shoqruar me t tjer persona, kan mundur t hyjn n Qendrn e Votimit dhe kan votuar pavarsisht se kishin kaluar rreth 20 minuta nga mbyllja e Qendrs s Votimit. 90
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

Persona t pranishm n QV gjat procedurave t mbylljes

RJ

Nse ka ende zgjedhs n rradh q presin pr t votuar n orn 19:00 (or n t ciln duhet t mbyllet procesi i votimit), nj nga antart e KQV-s grumbullon dokumentet e identifikimit t t gjith zgjedhsve q kan mbrritur para ors 19:00 dhe q gjenden n rradh n at ast. Kta zgjedhs jan t vetmit q lejohen t votojn dhe nse ka zgjedhs q mbrrijn pas ors 19:00 ata nuk lejohen t votojn.

A. C

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Vzhgues partiak prezent gjat procedurave t mbylljes ka patur n 95,8% t Qendrave t Votimit b. Persona t paautorizuar

4.3.1.3.3

Respektimi i procedurave t administrimit dhe nisjes pr n KZAZ t materialeve zgjedhore

T gjitha kto procedura jan zbatuar sipas Kodit Zgjedhor n t gjitha Qendrat e Votimit 130. N prfundim t veprimeve t parashikuara m sipr n kutin e materialeve zgjedhore mbyllen: - zarfi Flet votimi t paprdorura; - zarfi Flet votimi t dmtuara; - lista e zgjedhsve, prfshir edhe regjistrin e posam;
130

[S HQ

N 1 Qendr Votimi procedurat e mbylljes kan zgjatur pr m tepr se nj or pasi kishte mosprputhje t shifrave t fletve t votimit. Pas prputhjes s shifrave dhe plotsimit t Procesverbalit nj nga antart e Komisionit ka gjetur brenda dhoms s fsheht, n tok, nj flet votimi t vulosur dhe t plotsuar n mnyr t vlefshme pr nj subjekt partiak. Duke qen se rakordimi i numrave t fletve q kishte n dispozicion QV-ja, me numrin e personave q kishin votuar dhe t fletve t paprdorura ishte kryer Komisioni nuk arrinte t gjente arsyen pse ajo flet votimi gjendej aty. Vendimi i Komisionit t QV-s u morr pr ta shpallur t pavlefshme. Fleta e votimit u gris (n kundrshtim me far sanksionon Kodi Zgjedhor pr flett e pavlefshme t cilave duhet thjesht tu shkruhet pas e pavlefshme) dhe n kutin e materialeve t votimit u fut nj shnim me shkrim dore mbi ngjarjen ka nuk parashikohet n asnj udhzim apo dispozit ligjore.
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

Pas marrjes s vendimit pr mbylljen e votimit, kryetari, nn vzhgimin e t gjith antarve t KQV-s: - shnon numrin e zgjedhsve q kan votuar, bazuar n nnshkrimet e bra n listn e zgjedhsve, si dhe atyre q jan n regjistrin e posam; - pasqyron n Procesverbalin pr Mbylljen e Votimit dhe n Librin e Protokollit t Mbledhjeve t KQV-s, numrin e plot t fletve t votimit t Qendrs s Votimit, numron flett e votimit t paprdorura dhe ato t dmtuara dhe i fton t gjith antart e komisionit dhe vzhguesit t verifikojn rezultatet e ktyre veprimeve. Nse ndonj antar i komisionit apo vzhgues ka pretendime apo nuk sht dakord me shifrat e deklaruara, kto pretendime shnohen n Procesverbalin pr Mbylljen e Votimit dhe n Librin e Protokollit t Mbledhjeve.

RJ

A. C

N 11 QV jan vrejtur persona t paautorizuar prezent n Qendrat e Votimit pas prfundimit t votimit dhe gjat kryerjes s procedurave pr mbylljen e votimit. N 7 raste kta persona t paautorizuar ishin prkrahs t partive q garonin, n 4 rastet e tjera vzhguesit nuk kan mundur t identifikojn prkatsin politike apo identitetin e ktyre individve.

OM ]
91

N 3.2% t Qendrave t Votimit ka patur vzhgues ndrkombtar prezent gjat procedurave t mbylljes s votimit, ndrsa vzhgues t akredituar nga OJF vendase ka patur n 8,4% t Qendrave t Votimit.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

N gjykimin e vzhguesve n terren, n 55.8% t QV-ve jan zbatuar shum mir procedurat e mbylljes s QV-s, n 41% kto procedura jan zbatuar mir dhe n 3.2% ka patur probleme n zbatimin e procedurave.

4.3.2

PROCESI I NUMRIMIT T VOTAVE

N prgjithsi, procesi i numrimit t votave ka shkuar mir, por nuk kan munguar problematika t vrejtura edhe n t tjera raunde zgjedhore t tilla si paprshtatshmria e mjediseve n t cilat numroheshin votat pr kt proces (mjedise shum t vogla n t cilat numri i lart i vzhguesve e vshtirsonte punn e numruesve dhe komisionerve), munges rregulli brenda VNV-ve (ndrhyrje t vzhguesve t subjekteve zgjedhore duke mos respektuar procedurn e ngritjes s dors), etj. Fenomeni i zgjatjes s procesit t numrimit t votave prtej afatit t parashikuar n ligj 131 u verifikua srish edhe n Zgjedhjet e 23 Qershorit. Procesi i numrimit ka ecur ngadal, me vonesa t theksuara n shum raste dhe me pushime pr or t tra n nj pjes t konsiderueshme t vendeve t numrimit t votave.

4.3.2.1 Respektimi i procedurave t marrjes n dorzim dhe i verifikimit t materialeve zgjedhore nga KZAZ-t 4.3.2.1.1 Situata e prgjithshme gjat marrjes n dorzim t materialeve zgjedhore

[S HQ
131

KZAZ-ja cakton pr marrjen n dorzim t kutis/kutive t votimit me flett e votimit dhe t kutis/kutive me materialet e votimit nj ose m shum grupe t marrjes n dorzim. Grupet e marrjes n dorzim prbhen nga 2 antar t KZAZ-s me prkatsi t ndryshme politike, t propozuar prkatsisht nga kryetari dhe zvendskryetari i KZAZs.

Kodi Zgjedhor sanksionon se tabela prmbledhse e rezultatit t zgjedhjeve pr zonn e administrimit zgjedhor duhet t nxirret nga KZAZ-ja jo m von se ora 22:00 e dits s nesrme t votimit.

92

IP TA

Nj problem i vrejtur n shum VNV ka qen prezenca e personave t paautorizuar, pa bexhet e akreditimit. N 20 VNV sht krkuar n s paku nj rast ndrhyrja e forcave t rendit pr t vendosur rregullin gjat procesit t numrimit t votave. Ndrhyrja n pothuajse t gjitha rastet ka qen si pasoj e rrmujs s shkaktuar ka ka br q antart e KZAZ-s t krkojn ndrhyrjen e forcave t rendit pr t nxjerr jasht t gjith vzhguesit nga VNV-ja dhe ka rifilluar pasi vzhguesit jan lejuar t hyjn pas rivendosjes s rendit. N disa nga kto raste vzhguesve t KVV nuk u sht lejuar t hyjn menjher duke i ln jasht edhe pr or t tra.

RJ

A. C

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]

- origjinalet e vendimeve t KQV-s dhe formulart tip t paprdorur t vendimeve t KQV-s; - vula e KQV-s; - vula e kryetarit t KQV-s; - vulat me kodet e siguris t paprdorura; - vulat me kodet e siguris t dmtuara; dhe - Libri i Protokollit t Mbledhjeve.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

N 46% t VNV-ve u krijua rradh gjat marrjes n dorzim t materialeve t votimit prej KZAZ-ve dhe n 34.8% t tyre procedura eci shpejt dhe nuk pati rradh t gjata. Gjat marrjes n dorzim, grupet e marrjes n dorzim (a) shnojn n Procesverbalin e Marrjes n Dorzim numrat e kodeve t siguris s vulave, me t cilat sht mbyllur kutia e votimit me flett e votimit dhe kutia me materialet e votimit; (b) verifikojn n ast prputhjen e numrave t kodeve t siguris s vulave, me t cilat jan mbyllur kutit e votimit dhe kutia e materialeve t votimit me numrat e kodeve t siguris, sipas procesverbalit t mbajtur pr Qendrn e Votimit prkatse dhe n rast mosprputhjeje t ktyre kodeve, grupi i marrjes n dorzim informon KZAZ-n pr mosprputhjen duke i krkuar asaj q kutia t shnohet Kuti e parregullt. N 100% t VNV-ve n t cilat vzhguesit u lejuan t vzhgojn (77 VNV), procedurat e marrjes n dorzim t materialeve t votimit u kryen n prputhje t plot me Kodin Zgjedhor. 4.3.2.1.2 Verifikimi i materialeve zgjedhore

N 73% t VNV-ve nuk pati raste t klasifikimit t kutive si Kuti e Parregullt gjat procedurave t marrjes n dorzim t materialeve zgjedhore prej KZAZ-ve 133134.
132

[S HQ

N 11 VNV, n kundrshtim m Kodin Zgjedhor vzhguesit e KVV-s nuk u lejuan t hyjn n VNV pr t vzhguar procesin e marrjes n dorzim t materialeve zgjedhore. 133 Prve 11 VNV-ve n t cilat vzhguesit e Koalicionit nuk jan lejuar t hyjn gjat procesit t dorzimit t materialeve mungon informacion edhe pr 6 VNV t tjera n t cilat gjat procesit t dorzimit t materialeve ishte e pamundur pr vzhguesit t vzhgonin procesin e dorzimit t materialeve si pasoj e mjedisit shum t ngusht t VNV-s q nuk lejonte q vzhguesit t ishin mjaftueshm pran grupit t marrjes n dorzim pr t ndjekur procedurn me saktsi. 134 Arsyet e klasifikimit t kutive si t parregullta ishin mosprputhje e mir e kapakut t kutis, kutit ishin kapur me vula rezerv n vend t vulave origjinale, mungesa e vuls s QV-s n kutin e materialeve zgjedhore, ishin ngatrruar kutit e fletve t votimit me kutin e materialeve zgjedhore dhe anasjelltas. Pothuajse t gjitha, prve kutis me kapakun e paputhitur mira jan rivlersuar nga KZAZ-ja dhe jan numruar.
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

N rast se gjat marrjes n dorzim t kutive t votimit me flett e votimit dhe t kutis me materialet e votimit, grupi i marrjes n dorzim konstaton se: a) mungojn ose jan kputur nj ose m shum vula me kode sigurie; b) vendosja e vulave me kode sigurie sht br n mnyr t till q lejon hapsira midis trupit t kutis dhe kapakut t saj; c) kutia ka n trupin ose n kapakun e saj thyerje ose arje q lejojn futjen apo nxjerrjen e fletve t votimit ose materialit tjetr t votimit; ose ) kutia sht e llojit, forms ose prmasave t ndryshme nga ato t prcaktuara nga KQZ-ja; ather grupi i marrjes n dorzim informon menjher pr parregullsin KZAZ-n dhe i krkon asaj q kutia t shnohet Kuti e parregullt.

RJ

A. C

OM ]
93

N gjykimin e vzhguesve n Vendet e Numrimit t Votave ku u vzhgua marrja n dorzim e materialeve prej KZAZ-ve, n 83.1% t tyre kishte hapsir t mjaftueshme pr marrjen n dorzim t tyre, ndrkoh q n 4,4% t tyre nuk kishte hapsir t mjaftueshme 132.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

N 2 VNV ka patur s paku nj rast n t cilin antart e Komisionit nuk kan marr nj kopje t procesverbalit.

4.3.2.2 Numrimi i votave 4.3.2.2.1

Flett e votimit t stivuara numrohen nga numruesi i par, i cili, n prfundim t numrimit, ia bn t ditur shifrn antarve t grupit dhe vzhguesve t subjekteve zgjedhore. Shifra e deklaruar verifikohet me shifrn pr pjesmarrjen e zgjedhsve t shnuar n Procesverbalin e Mbylljes s Votimit. Nse shifrat nuk prputhen ose nse krkohet nga ndonj prej antarve t Grupit t Numrimit t Votave, numruesi i par sht i detyruar t rifilloj edhe nj her numrimin e fletve t votimit.

4.3.2.2.2

Respektimi i procedurave t numrimit nga Grupet e Numrimit t Votave dhe Komisionet Zonale t Administrimit Zgjedhor

Prpara se t nis numrimin e votave, Grupi i Numrimit t Votave kryen procedurat e verifikimit t t dhnave n Procesverbalin e Mbylljes s Votimit dhe n rast se Procesverbali i Mbylljes s Votimit gjendet n kuti dhe sht plotsuar n mnyrn e duhur numrimi vazhdon normalisht. N t kundrt, hapet kutia e materialeve zgjedhore. N 8 VNV pati raste t Qendrave t Votimit n t cilat u hap kutia e materialeve zgjedhore pasi n kutit e votimit mungonte apo ishte plotsuar gabim Procesverbali i Mbylljes s Votimit. Pas nxjerrjes s Procesverbalit t Mbylljes s Votimit apo plotsimit t Procesverbalit t Konstatimit, numruesi i par dhe antart e Grupit t Numrimit nxjerrin nga kutia flett e votimit dhe zarfin me Procesverbalin e Vulosjes, i shpalosin flett e votimit dhe i vendosin mbi tryez me pjesn e pasme t flets nga ana e siprme. Flett e votimit t stivuara numrohen nga numruesi i par, i cili, n prfundim t numrimit, ia bn t ditur shifrn antarve t grupit dhe vzhguesve t subjekteve zgjedhore. Shifra e deklaruar verifikohet me shifrn pr pjesmarrjen e zgjedhsve t shnuar n Procesverbalin e Mbylljes s Votimit. Nse shifrat nuk prputhen ose nse krkohet nga ndonj prej antarve t Grupit t Numrimit, numruesi i par sht i detyruar t rifilloj edhe nj her numrimin e fletve t votimit. 94
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

[S HQ

IP TA

KZAZ-ja merr vendim pr fillimin e numrimit t votave vetm pasi t ket marr n dorzim t gjitha kutit e votimit me flett e votimit dhe kutit e materialeve t votimit nga t gjitha qendrat e votimit nn juridiksionin e saj. N asnj VNV nuk ka nisur numrimi i votave prpara se t kishte mbaruar procedura e marrjes n dorzim t t gjitha qendrave t votimit.

RJ

A. C

Procedurat e verifikimit t materialeve zgjedhore nga Grupet e Numrimit t Votave

OM ]

Antart e grupit t marrjes n dorzim, Kryetari dhe Sekretari i KQV-s, si dhe punonjsi i policis i caktuar pr shoqrim nnshkruajn Procesverbalin e Marrjes n Dorzim. Origjinali i procesverbalit mbahet nga KZAZ-ja dhe nj kopje t tij marrin Kryetari, Sekretari dhe punonjsi i policis.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

4.3.2.2.3

Funksionimi i tekniks mbshtetse gjat numrimit t votave

N rast se grupi i numrimit t votave funksionon me 2 antar sipas prcaktimit t nenit 95 pika 3 t Kodit Zgjedhor, detyrimisht ky proces duhet t jet i regjistruar nga kamerat e teknologjis mbshtetse t instaluara n ambientet e VNV-s. N rast se regjistrimi me kamera nuk funksionon pr fardo arsye dhe numrimi i kutis nuk ka prfunduar, ather numruesit prfundojn numrimin e ksaj QV dhe procesi ndrpritet deri n vnien n funksionim t teknologjis mbshtetse (kamerave), ose plotsimin e grupit t numrimit t votave. N 15 VNV teknika mbshtetse pati probleme gjat funksionimit, n 13 pati defekte teknike dhe n 2 135 pati ndrprerje t energjis elektrike gjat numrimit ka e nxori jasht prdorimit teknikn mbshtetse pr periudha t kufizuara kohore. 4.3.2.3 Mbyllja e procesit t numrimit t votave Pas prfundimit t numrimit KZAZ-ja plotson Tabeln Prmbledhse t Rezultateve t Zgjedhjeve pr zonn q administron, n t ciln pasqyrohen rezultatet e do subjekti pr do Qendr Votimi, sipas origjinaleve t tabelave t rezultateve pr do Qendr Votimi t plotsuar nga Grupet e Numrimit t Votave.

[S HQ
135

N 10 KZAZ tabela prmbledhse u miratua me shumic votash n momentin e par dhe n 79 me konsensusin e t gjith antarve t KZAZ-s. VNV-t e ZAZ-ve 66 dhe 33 95

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

Sipas udhzimit t KQZ-s, t vitit 2009 i cili sht ende n fuqi, n rast se sistemi i teknologjis mbshtetse t numrimit t votave, ka defekt n nj apo m shum tavolina numrimi, nuk pengohet procesi i numrimit t votave. KZAZ-ja njofton ndihmsit teknik dhe KQZ-n pr defektin e ndodhur. GNV-t vazhdojn procesin e numrimit t votave. N kt rast KZAZ-ja lejon vzhguesit e koalicioneve q nuk kan antar n GNV t afrohen pran tavolins s numrimit t votave. Kjo procedur dhe ora e sakt e ndrprerjes dhe rifillimit t funksionimit t teknologjis mbshtetse t numrimit, shnohet n librin e protokollit t mbledhjeve.

A. C

Pr t ndjekur nga afr procesin e numrimit t votave prej GNV, Kodi Zgjedhor parashikon prdorimin e tekniks mbshtetse. KQZ-ja vendos prdorimin e kamerave regjistruese dhe t monitorve (ekraneve) pr shfaqjen e fletve t votimit prpara vlersimit t tyre. Kamerat me rezolucion t lart instalohen mbi tavolinn e numrimit n mnyr t till q bjn t mundur regjistrimin e vlersimit t do flete votimi. Regjistrimi filmik transmetohet n koh reale n monitor t vendosur prball vzhguesve t subjekteve zgjedhore. Regjistrimi filmik i procesit ruhet n medie elektronike dhe dorzohet n KQZ s bashku me materialet e tjera zgjedhore

OM ]

N 6 VNV pati s paku nj rast t kutive t votimit n t cilat numri i gjetur n kuti nuk prputhej me shifrn e pasqyruar n Procesverbalin e mbylljes s votimit pr numrin e zgjedhsve q kishin votuar. N 55.5% t rasteve problemi u zgjidh nprmjet rinumrimit t fletve t votimit dhe n 45.5% me ndrhyrjen e KZAZ-s.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

4.3.3 PENGESAT NDAJ VZHGUESVE T KVV Vzhguesit e KVV prgjithsisht jan lejuar t kryejn detyrn e tyre pa pengesa dhe kan patur bashkpunimin e Komisioneve t Qendrave t Votimit. N 32 QV vzhguesit kan raportuar pengesa n kryerjen e vzhgimit, pengesa t cilat n 17 raste kishin t bnin me numrin e lart t votuesve n QV n t njjtin moment ka pengonte vzhgimin efektiv. Ndrkoh n 10 raste vzhguesit kan hasur n mosbashkpunimin e antarve t Komisioneve t Qendrave t Votimit n lidhje me marrjen e informacioneve (t tilla si identiteti i personave t paautorizuar n qendr apo marrja e informacionit mbi prqindjen e zgjedhsve q kishin votuar). N 5 QV vzhguesit e KVV jan nxjerr jasht nga ana e komisionit t qendrs s votimit n momentin e mbylljes s procesit t votimit (ora 19:00) dhe nuk jan lejuar t vzhgojn procedurat pr mbylljen e Qendrs s Votimit n kundrshtim t hapur me Kodin Zgjedhor, i cili sanksionon se vzhguesit kan t drejt t vzhgojn pa penges t gjitha aspektet e prgatitjes dhe zhvillimit t zgjedhjeve dhe t gjitha fazat e procesit zgjedhor. Shqetsuese ka qen situata gjat procesit t numrimit t votave ku n 11 VNV vzhguesit jan ndaluar t vzhgojn procesin e dorzimit t materialeve zgjedhore me pretendimin nga ana e antarve t KZAZ-ve se vzhguesit kan t drejt t vzhgojn vetm procedurat e numrimit dhe jo ato t marrjes n dorzim t materialeve zgjedhore, srish n kundrshtim t hapur me Kodin Zgjedhor. Gjat procedurave t numrimit t votave, n s paku 7 raste kur KZAZ-t kan ndrprer numrimin e votave pr t vendosur rregull dhe kan nxjerr t gjith vzhguesit jasht pr ti rifutur ata n VNV nj nga nj duke kontrolluar dokumentet. N kto VNV vzhguesit e KVV-s jan ln jasht me pretendimin se vendi ishte i kufizuar dhe nuk mund t lejoheshin t gjith vzhguesit. N t gjitha rastet sht tentuar t negociohet nga Qendra Operative e KVV-s me Kryetarin apo Sekretarin e KZAZ-ve prkatse, duke u sqaruar pozicionin e vzhguesve dhe duke i vn n dijeni se veprimet e tyre ishin n kundrshtim me Kodin Zgjedhor. Pas negociatave nga vet vzhguesit dhe nga Qendra Operative n t gjitha rastet sht arritur q vzhguesit t rilejohen t vzhgojn por n 5 raste ata jan ln jasht VNV-s pr or t tra.

[S HQ
96

IP TA

RJ

A. C

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

4.4 ADMINISTRIMI NGA KQZ DHE KZAZ GJAT DITS S VOTIMIT 4.4.1 Administrimi nga KQZ-ja

Shqetsimi i ndrrimit t komisionerve t Komisioneve Zonale t Administrimit Zgjedhor e shoqroi kt proces zgjedhor deri n ditn e zgjedhjeve. Komisioni Qendror i Zgjedhjeve miratoi n vendimmarrjen e saj ndrrimin e komisionerve n datat 21.06.2013 136, 22.06.2013 dhe prfshi ditn e zgjedhjeve (deri n ort e fundit t dits s votimit) 137. Prpos lirimit dhe emrimit t tejzgjatur n koh t komisionerve t KZAZ-ve, n datn 22.06.2016 u vrejt prej trups s KQZ-s nj problem edhe m madhor. Disa KZAZ t shprndara n t gjith territorin ende nuk ishin ngritur ose akoma m keq subjektet zgjedhore ende nuk kishin kryer propozimet e tyre pr komisioner 138.

Pr rrjedhoj t ktij ngri t paarsyeshm dhe superimit t afateve ligjore, n kto KZAZ pati edhe vonesa n dorzimin e materialeve zgjedhore. Gjithashtu, edhe n ato raste ku KZAZ-t ishin t ngritura pati vonesa t paarsyeshme n dorzimin e materialeve zgjedhore 139. Ndr shqetsimet q u bn pjes e rendit t dits s veprimtaris s KQZ-s ditn e zgjedhjeve prmendim: 1) N mbledhjen e ors 11:00. N Qendrn e Votimit 2547, n ZAZ-n 46, u vrejt q mungonin flett e votimit. KQZ-ja mori vendimin pr ti drguar flett e votimit t nevojshme ksaj QV-je, duke vendosur edhe hetimin pr zhdukjen e fletve q duhej t kishte komisioni i ksaj qendre. 2) N mbledhjen e ors 11:00. Sipas shqetsimit t ngritur prej njrit prej prfaqsuesve t subjekteve zgjedhore, u ngrit shqetsimi se n Komunn Shal, n ZAZ-n 2, n nj qendr votimi mungonte baza materiale dhe n tr komunn nuk kishte filluar procesi i votimit. Ndrsa sipas administrats votohej n qendrn e votimit t fshatit Theth dhe n tre qendra votimi nuk kishin mbrritur materialet zgjedhore. shtja u zgjidh n ort n vazhdim. 3) N mbledhjen e ors 12:00. Sipas administrats s KQZ-s, n ZAZ-n 15, q prej ors 08:30 ishin pes qendra votimi, n t cilat ishte ndalur procesi i votimit, pr shkak t largimit t komisionerve t przgjedhur prej PS-s dhe LSI-s, duke marr me vete edhe vulat n ngarkim 140. Trupa e KQZ-s vendosi zvendsimin e vulave t ktyre qendrave t votimit. Prfaqsuesi i Partis Socialiste n KQZ-s, deklaroi q komisionert ishin kthyer dhe ishin gati pr t vazhduar procesin. 4) N mbledhjen e ors 12:00. Administrata e KQZ-s propozoi draftin pr vendimin q lejonte drgimin e kutive t fletve t votimit rezerv n ZAZ-t 17, 18, 30 dhe 81. Ky propozim vinte me shkakun se ishte vrejtur mbushje e plot e kutive n disa qendra votimi, q i ishin dorzuar komisioneve.
136

[S HQ

Mbi bazn e shkresave Nr. 5579 t dorzuara nga Partia Socialiste, Nr. 5583 t dorzuar nga Partia Republikane dhe asaj t dorzuar nga Partia Demokratike, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve, miratoi lirimin dhe emrimin e 2 komisionerve t KZAZ-ve t Partis Socialiste, 10 komisionerve t Partis Republikane dhe 3 komisionerve t Partis Demokratike. 137 Mbi bazn e shkress Nr. Ekstra, Prot, dat 23.06.2013, t dorzuar nga Partia Demokratike, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve, miratoi lirimin e komisionerit Roland Coniku dhe miratimin e Shefiko Mullai. Gjithashtu u miratua ndrrimi dhe miratimi i komisionerve t KZAZ-s 45, Fier. 138 Nuk ishin emruar ende komisionert n ZAZ-t 5, 6, 7, Shkodr; ZAZ-n 44, Peqin; ZAZ-t 82, 83, 84, 85, Vlor. 139 Pati vonesa n drgimin e materialeve zgjedhore n KZAZ-t 23, 24, 25; Durrs; n KZAZ-n 33, Tiran; n KZAZ-t 37, 38, Elbasan. 140 ZAZ 15, Qendrat e Votimit Nr. 0858, 0858/1, 0859, 0859/1 dhe 0860. Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

OM ]
97

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

4.4.2 Administrimi i procesit nga KZAZ-t

Ndrkoh ecuria e marrjes n dorzim t materialeve zgjedhore nga qendrat e votimit sht zhvilluar prgjithsisht mir dhe shpejt. Prgjat ktij procesi nuk kan munguar as incidente si ka qen rasti i nj konflikti fizik midis prfaqsuesve t forcave t ndryshme politike pran VNV n ZAZ 26, ku pati edhe t shtna me pistolet q sipas deklarimeve t punonjsve t policis, ishin qlluar nga ata vet pr t mos lejuar me tej degjenerimin e konfliktit. Gjat ktij procesi n disa prej VNV nuk u lejuan vzhguesit e ndryshm prfshir ata t Koalicionit, me arsyetimin se ata duhet t jen prezent n momentin kur fillon procesi i votimit dhe jo kur materialet zgjedhore merren n dorzim, n kundrshtim kjo me t drejtat dhe detyrimet e parashikuara n Kodin Zgjedhor. sht shqetsues fakti i voness pa shkak t nisjes s procesit t numrimit, prej KZAZve ndrkoh q kishte prfunduar marrja n dorzim e materialeve zgjedhore. Madje n 6 raste nga t 89 VNV-t, vzhguesit e Koalicionit nuk u lejuan t ndiqnin procesin e numrimit t votave n fillimin e tij, duke shkelur hapur Kodin Zgjedhor. Interesimit t mtejshm, Kryetart prkats t KZAZ-ve i jan prgjigjur me heshtje apo mbyllje t telefonit pa dhn asnj argument, ndrkoh q nj nga kryetart e KZAZ-ve, konkretisht Kryetari i KZAZ Nr. 73 Znj. Natalie Velo n Pogradec, ka deklaruar se nuk i njeh akreditimet e KQZ-s me t cilt jan t pajisur vzhguesit e Koalicionit pasi ato jan t falsifikuara.

[S HQ
98

IP TA

RJ

Administrimi i procesit prej Komisioneve Zonale te Administrimit Zgjedhor sht kryer n prgjithsi mir dhe n kohn e duhur prsa i prket shprndarjes s materialeve zgjedhore n qendrat e votimit dhe t administrimit n trsi t procesit prgjat gjith dits s votimit. Megjithat jan vrejtur edhe anomali n shprndarjen e materialeve zgjedhore n qendrat e votimit, sikundr sht rasti i QV 2547 n ZAZ 47 ku ka pasur munges t fletve t votimit, problem i cili u zgjidh me ndrhyrjen e KQZ-s.

A. C

5) N mbledhjen e ors 18:00. Administrata e KQZ-s propozoi draftin pr vendimin q lejonte drgimin e fletve votimit shtes n dy qendra votimi t vendosura n Burgun e Femrave Nr. 325 dhe Burgun e Vaqarit. Ktyre dy qendrave t votimit, Nr. 1690 dhe Nr. 2110/3, iu lejua t trheqin respektivisht prej qendrave t votimit Nr. 1688 dhe Nr. 2110/1, nga 30 dhe 25 flet votimi. Ky veprim u krkua prej vet Komisioneve t Qendrave t Votimit, pr pamjaftueshmri t krijuar prej vlersimit jo t sakt t numrit t t burgosurve. Trupa e KQZ-s do e miratonte kt akt t hartuar prej administrats. 6) N mbledhjen e ors 19:30. Prej administrats s KQZ-s u ngrit shqetsimi s n dy qendra votimi, Nr. 1596 dhe Nr. 1596/1, prej dy orsh ishte ndalur votimi, por nuk dihej arsyeja. N mbledhjen e radhs, administrata u shpreh q problematika kishte gjetur zgjidhje prej vet komisionerve.

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

4.5 PROCESI I ANKIMIMIT N KOMISIONIN QENDROR T ZGJEDHJEVE DHE N KOLEGJIN ZGJEDHOR T APELIT 4.5.1 ECURIA E ANKIMIMEVE 4.5.1.1 Ankimimi pr rezultatin e qarkut Kuks

Ndrkoh, prfaqsuesi i Partis Demokratike pran KQZ-s n kundrshtim me dy prfaqsuesit e tjer, argumentoi se Kodi Zgjedhor shprehet se mbledhjet e KQZ-s jan t vlefshme kur marrin pjes jo m pak se 4 antar t saj, me prjashtim t rasteve kur krkohet shumic e cilsuar pr marrjen e vendimit, sipas nenit 24 t Kodit 143. Sipas tij, n nenin 24 t Kodit Zgjedhor, nuk prfshihej pranimi i shqyrtimit t ankimimit. Ajo far listohet n grmn b t piks 1 t nenit 24 t Kodit Zgjedhor,
141

[S HQ
142
143

Vendimi Nr. 740, dat 15.07.203 i Komisionit Qendror t Zgjedhjeve: Sipas ankuesit, mbledhja e KQZ-s pr shqyrtimin e ankesave ankimore nuk sht e vlefshme kur t pranishm jan katr antar t saj. Sipas nenit 22, pika 5, t Kodit Zgjedhor, mbledhjet e KQZ-s jan t vlefshme kur marrin pjes jo m pak se katr antar t saj me prjashtim kur krkohet shumic e cilsuar pr marrjen e vendimit, sipas nenit 24 t ktij Kodi. Sipas nenit 24, pika 1, grma b konsiderohen t miratuara, kur votojn pro jo m pak se pes antar t KQZ-s vendimet lidhur me pranimin e ankimit kundr vendimit pr miratimin e tabels prmbledhse pr rezultatin e zgjedhjeve t zons zgjedhore, sipas nenit 123 t ktij Kodi vendimet lidhur me ankimet kundr vendimeve t KZAZ-ve pr rezultatin e zgjedhjeve pr qeverisjen vendore. Sipas dispozitave t siprprmendura sipas ankuesit mbledhja e KQZ-s n kt rast sht e pavlefshme.

Diskutimi i prfaqsuesit t LSI-s pran KQZ-s z. Ilirian Muho: sht njsoj si me nj trup gjyqsore. Nuk mund t filloj gjykimi me dy gjyqtar dhe n fund t krkohet nj i tret. () Me katr vet, procesi sht i paragjykuar. N do rast, dihet rezultati.
Neni 22, pika 5 e Kodit Zgjedhor: Mbledhjet e KQZ-s Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

Sipas tyre, trupa e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve ishte jokompetente pr t ndrmarr procesin ankimor, pasi n kushtet kur KQZ-ja prbhej vetm nga katr antar, vendimmarrja e saj pr kt ankimim ishte e kushtzuar. Ky kushtzim vinte pr shkak se Kodi Zgjedhor krkon votat pro t 5 antarve pr t patur pranimin e ankimimit t ngritur. E gjendur n kto kushte, e konstituar vetm me katr antar, vendimmarrja e trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve ishte gati e paraditur dhe n asnj rast nuk mund t sillte pranimin e krkess ankimore 142.

RJ

N mbledhjen e dats 15.07.2013, trupa e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve e pranoi me votat pro t katr antarve shqyrtimin e krkess ankimore t ktij subjekti zgjedhor. Kjo vendimmarrje e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve u shoqrua me diskutime t forta nga prfaqsuesit e vet Partis Lvizja Socialiste pr Integrim q kishte br ankimimin si dhe t Partis Socialiste 141.

A. C

Partia Lvizja Socialiste pr Integrim me shkresn nr. 5936 prot., dat 08.07.2013 iu drejtua Komisionit Qendror t Zgjedhjeve duke i paraqitur krkesn ankimore nr. 21 me objekt: 1- Kundrshtimin dhe ndryshimin e vendimit t KQZ-s nr. 666, dat 03.07.2013 Pr nxjerrjen e rezultatit t votimit t zons zgjedhore Qarku Kuks. 2- Kundrshtimin e Vendimit t Ndrmjetm nr. 114, dat 25.06.2013, t KZAZ nr. 9, Pr miratimin e tabels prmbledhse t rezultatit t ZAZ nr. 9 : 3- Rinumrimin dhe rivlersimin e fletve t votimit t Qendrave t Votimit nr. 0524, QV 0445, QV 0465, QV 0462, QV 0454, QV 0446, QV 0441, QV 0473, QV 0504, QV 0442, QV 0455, QV 0447, QV 0443, QV 0518 dhe QV 0444.

OM ]
99

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Ndonse fillimisht, prfaqsuesit e Partis Socialiste dhe t Lvizjes Socialiste pr Integrim u shprehn se do qndronin inaktiv dhe nuk do t prfshiheshin n procesin ankimor dhe n dhnien e provave, n vazhdim t trajtimit t procesit ankimor prej KQZ-s, ata u bn pjes e tij duke parashtruar argumentet dhe provat e tyre.

144

[S HQ
146

Vendimi Nr. 740, dat 15.07.2013 i Komisionit Qendror t Zgjedhjeve: Pala e interesuar Partia Demokratike prapsoi pretendimin e ankuesit me arsyetimin se KQZ sht duk shqyrtuar ankesat krkimore dhe n mbshtetje t nenit 22, pika 5 dhe nenit 24 t Kodit Zgjedhor ky nuk sht nga rastet e cila krkon shumic t cilsuar. Shumic t cilsuar krkon vendimi pr pranimin e ankimit kundr vendimit pr miratimin e tabels prmbledhse t rezultatit t zons zgjedhore prkatse. Sipas pals s interesuar PD pretendimi ankuesit nuk qndron. KQZ-ja ka t drejt t shqyrtoj ankimet duke patur t pranishm katr antar t saj. Diskutim i antares s KQZ-s Znj. Vera Shtjefni: Nuk sht njsoj shqyrtimi dhe gjykimi. Prej shqyrtimit mund t dalin vendimmarrje t ndryshme dhe jo vetm pranim i krkess ankimore. 145 Vendimi Nr. 740, dat 15.07.2013 i Komisionit Qendror t Zgjedhjeve: Sipas ankuesit LSI, Koalicioni Aleanca pr punsim, mirqenie dhe integrim ka marr m pak vota sa jan pasqyruar n tabelat e rezultatit pr kto 15 QV. Pretendimet e tyre ankuesi i mbshtet n faktin se gjat kqyrjes s palve filmike t numrimit t votave n ZAZ nr. 9 rezulton se rezultati i votimit t pesmbdhjet qendrave t votimit t siprprmendura sht i ndryshm nga rezultati i pasqyruar nga grupet e numrimit n tabeln e rezultatit t ktyre t QV-ve.

Vendimi Nr. 740, dat 15.07.2013 i Komisionit Qendror t Zgjedhjeve: ... Nga hetimi rezultoi se n dokumentacionin zgjedhor t administruar n cilsin e provs pr sa i prket pretendimit t palve ankuese, pr rinumrimin e votave n kutit e votimit t QV nr. 0524, QV 0445, QV 0465, QV 0462, QV 0454, QV 0446, QV 0441, QV 0473, QV 0504, QV 0442, QV 0455, QV 0447, 0443, QV 0518 dhe QV 0444, dhe numrimin e votave m kampione nuk gjendeshin prova dhe indicie t mjaftueshme q KQZ t hetonte m tej. Nga kqyrja e dokumentacionit rezulton se asnj prej antarve t KZAZ-s apo antart e Grupeve t Numrimit nuk kan pasqyruar asnj vrejtje n dokumentacionin zgjedhor si Libri i Protokollit t Mbledhjes, Procesverbal Konstatimi Tabelat e Rezultatit t KZAZ-s dhe Grupeve t Numrimit. ... Po sipas procedurave t prcaktuara n nenin 116, pika 7 dhe 118 t Kodit zgjedhor kto kontestime duhet t pasqyrohen n dokumentacionin zgjedhor si kundr sht Procesverbali i Konstatimit dhe Libri i Protokollit t Mbledhjeve t KZAZ-s. N kt rast, votat e kontestuara, n mbshtetje t nenit 118 t Kodit Zgjedhor, duhet t futen n zarfin e fletve t votimit t kontestuara.

100

IP TA

RJ

Administrata dhe trupa e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve argumentuan se t vetmet indicie dhe prova q mund t shrbejn pr hetim administrativ jan dokumentacionet e materialit zgjedhor 146. Ndrkoh, n lidhje me materialin video t ofruar si prov prej ankuesit, administrata dhe trupa e KQZ-s nuk u shprehn, duke e mos e vlersuar aspak si prov gjat vendimmarrjes, duke e prapsuar kshtu krkesn e Partis Lvizja Socialiste pr Integrim.

A. C

Prfaqsuesi i Partis Lvizja Socialiste pr Integrim e mbshteti ankimimin e br mbi materiale pamore (video) t skanimit t fletve t votimit gjat procesit t numrimit. Kto materiale video ishin marr prej arkivit t regjistrimeve t mbajtura nga administrata e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve. Sipas tij, kishte nj mosprputhje ndrmjet rezultateve t dala prej grupeve t numrimit dhe atyre t dala nga numrimi n materialin video 145.

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]

kur krkohet shumic e cilsuar, sht pranimi i ankimit kundr vendimit pr miratimin e tabels prmbledhse pr rezultatin e zgjedhjeve t zons zgjedhore. Pra, sipas tij, procesi i ankimimit nuk sht nj vendimmarrje e cilsuar, por vetm n nj rast t caktuar Kodi Zgjedhor krkon nj votim t cilsuar 144.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

N seancn e dats 23.07.2013, Kolegji Zgjedhor shqyrtoi ankimimin e Partis Lvizja Socialiste pr Integrim pr Qarkun Kuks. Prfaqsuesi ligjor i Partis Lvizja Socialiste pr Integrim argumentoi se trupa e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve nuk mund ta shqyrtonte ankimimin e tyre, pr shkak se i mungonte kuorumi. Prfaqsuesja ligjore e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve u shpreh se duke u bazuar n dokumentacionin prkats (libr protokolli, procesverbal konstatimesh, etj.), trupa e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve vendosi se nuk kishte indicie pr t filluar procesin e hetimit administrativ 149.

[S HQ
150

Nr. 2111 Prot. dat 18.07.2013, Gjykata e Apelit, Kolegji Zgjedhor Nr. 2111 Prot. dat 18.07.2013, Gjykata e Apelit, Kolegji Zgjedhor 149 Vendimi Nr. 21, dat 27.07. 2013, Gjykata e Apelit, Kolegji Zgjedhor: KQZ-ja e gjeti t pambshtetur n prova dhe ligj krkesn e Partis Lvizja Socialiste pr Integrim pr rinumrim dhe rivlersim. N mbshtetje n nenit 138 t Kodit Zgjedhor, krkesa duhet mbshtetur n prova t cilat pasqyrojn se gjat procesit t numrimit dhe rivlersimit t votave sipas prcaktimeve t nenit 116, 116/1, 118, 119 t Kodit Zgjedhor ka pasur shkelje t konstatuara pr numrim jo t sakt t votave pr do subjekt zgjedhor, ose gjat vlersimit t votave ka pasur kundrshtim nga ndonj prej antarve t grupeve t numrimit apo vzhguesve t subjekteve zgjedhore; sipas procedurave t prcaktuara n nenin 116, pika 7 dhe 118 t Kodit Zgjedhor kto kontestime duhet t pasqyrohen n dokumentacionin zgjedhor sikundr sht procesverbali i konstatimit dhe libri i protokollit t mbledhjeve t KZAZ-s. N kt rast, votat e kontestuara, n mbshtetje n nenit 118 t Kodit Zgjedhor, duhet t futen n zarfin e fletve t votimit t kontestuara; nga verifikimi i dokumentacionit zgjedhor administruar si prov n hetimin administrativ, rezultoi se nuk ka prova t mjaftueshme t cilat t shrbenin si shkak pr thellimin e hetimit administrativ dhe rinumrimin dhe rivlersimin e votave n kutit e votimit t pretenduara nga pala ankuese Partia Lvizja Socialiste pr Integrim.
148

147

Skanimi i fletve t votimit duhet t kryhet n t dy ant e flets. Duhet t skanohet ana ku jan t radhitura subjektet politike me kutizat prkrah ku vendoset shenja e votuesit, dhe ana e pasme ku gjendet dy vulat e komisionit t qendrs s votimit.
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

E pyetur prej njrit prej gjyqtarve n lidhje me materialet video t dorzuara prej Partis Lvizja Socialiste pr Integrim, prfaqsuesja e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve u shpreh se ato nuk vlejn, pasi nuk identifikohet se cils qendre votimi i prkasin ato flet votimi. N filmimet e paraqitura, skanimet e fletve t votimit ishin kryer vetm n njrn an t flets 150, ka n fakt, sipas prfaqsueses ligjore t KQZ-s , sht nj parregullsi e grupeve t numrimit gjat procesit t numrimit t fletve t votimit.

RJ

A. C

N kt ankimim Lvizja Socialiste pr Integrim krkoi: 1- Gjykimin e shtjes n themel. 2- Ndryshimin e vendimit Nr. 740, dat 15.07.2013 t Komisionit Qendror t Zgjedhjeve dhe pranimin e krkes padis s paraqitur nga ana jon duke rinumruar dhe rivlersuar flett e votimit n 15 qendrat e votimit t prmendura n krkesn ankimore 148.

OM ]
101

N vazhdn e s t drejts s ankimimit, Partia Lvizja Socialiste pr Integrim dorzoi n Kolegjin Zgjedhor t Gjykats s Apelit ankimimin n lidhje me Qarkun e Kuksit 147. Ky ankimim kishte pr objekt: Kundrshtimi i vendimit Nr. 740, dat 15.07.2013 t Komisionit Qendror t Zgjedhjeve Pr shqyrtimin e krkesave ankimore Nr. 21 t Lvizjes Socialiste pr Integrim pr ndryshim e vendimit Nr. 666, dat 03.07.2013 t Komisionit Qendror t Zgjedhjeve pr nxjerrjen e rezultatit t votimit n zonn zgjedhore Qarku Kuks.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

N fund t diskutimit, trupa e Kolegjit Zgjedhor vendosi marrjen n shqyrtim t materialit video t parashtruar 151. N funksion t ksaj, u krkua caktimi i dy ekspertve, t zgjedhur prej Partis Lvizja Socialiste pr Integrim dhe Partis Demokratike, t cilt do t kryenin vlersimin e materialeve video t ofruara si prov prej pals paditse 152. N kontekstin e procedurave t caktimit te ekspertve pr vlersimin e ktyre materialeve filmike, KVV gjykon se do t kishte qen e prshtatshme q edhe KQZ, si pal e paditur n kt proces, t kishte propozuar ekspert, krahas atyre t krkuar nga paditsi dhe nga pala e interesuar. Sidoqoft, n baz t Kodit t Procedurs Civile 153, caktimi i ekspertit i prket gjykats pasi ajo t ket marr edhe mendimin e palve pjesmarrse n gjykim, ka nnkupton q palt, sipas rastit e interesave t tyre, mund t shfaqin pretendime t ndryshme lidhur me caktimin e ekspertit, prfshir ktu edhe mospropozimin e tij. Megjithat, duke marr parasysh pozicionin e KQZ-s si pal e paditur n kt gjykim dhe njkohsisht si institucioni prgjegjs pr ecurin e zgjedhjeve, KVV vlerson se do t ishte me vend q KQZ t tregonte interesimin e duhur mbi administrimin e provave gjat procesit gjyqsor dhe jo t qndronte indiferente ndaj tyre.
151

[S HQ
152

Vendimi Nr. 21, dat 27.07. 2013, Gjykata e Apelit, Kolegji Zgjedhor: N kushtet kur pretendimet e pals ankuese / pals paditse referonin n nj pjes t materialit zgjedhor, si sht regjistrimi filmik i procesit t numrimit e rivlersimit t votave n qendrat e votimit t kontestuara, duke qen se pr konstatimin dhe sqarimin e atyre fakteve t pretenduara krkoheshin njohuri t posame n fushn e teknologjis s informacionit dhe teknologjis audiovizive, njohuri t cilat nuk i prkasin sfers juridike dhe njohurive t zakonshme ekskluzive t nj gjyqtar, Kolegji, ne seancn e dats 23.07.2013, vendosi kryerjen e nj ekspertimi, me ekspert t fushs prkatse, n referim t nenit 155 t Kodit Zgjedhor, si dhe dispozitave t Kodit t Procedurs Civile, nenet 213, 224/a e vijues.

Eksperti i caktuar nga Partia Lvizja Socialiste pr Integrim ishte z. Ardian Pollo dhe ai i caktuar nga Partia Demokratike ishte z. Zamir Hoxha. 153 Neni 225 i Kodit t Procedurs Civile: Caktimi i ekspertit bhet nga gjykata duke marr edhe mendimin e palve dhe t pjesmarrsve n gjykim. 102
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

Prsa i prket mekanizmit sesi parashikohet q funksionon procesi i ankimimit, sipas prfaqsuesit t LSI-s, nuk mund ti lihet integriteti i tr procesit t numrimit katr personave q prbjn Grupin e Numrimit t Votave. Sidomos n rastin kur diferencn n rezultat e bjn pak vota, nuk insinuohet vetm mundsia e t paturit t nj vullneti manipulues, por prfshihet edhe mundsia e gabimit njerzor.

A. C

Prfaqsuesi ligjor i Partis Lvizja Socialiste pr Integrim u shpreh se ndonse nuk shihet ana e pasme e fletve t votimit, mund t prcaktohet qendra e votimit pr flett e votimit q shfaqen n materialin video. Kutit e fletve t votimit i shprndahen grupeve t numrimit n nj mnyr t caktuar prej Kodit Zgjedhor, prej t cils mund t kuptohet se cilat qendra votimi ka numruar secili grup numrimi.

OM ]

Sipas prfaqsuesit t Partis Demokratike, ankimimi i Partis Lvizja Socialiste pr Integrim kishte nj kontradikt n krkesn e paraqitur n Kolegjin Zgjedhor. Sipas tij, mund t krkohet ose pavlefshmria e vendimit t trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve, ose gjykimi n themel i shtjes nga Kolegji Zgjedhor. T dyja krkesat bashk n t njjtin ankimim nuk qndrojn. M tej, po sipas prfaqsuesit t Partis Demokratike, Kodi Zgjedhor pr rinumrimin dhe rivlersimin e votave, krkon vetm dy kategori provash: shnime n materialin zgjedhor dhe shnime n tabelat e rezultateve. Procesi i ankimimit sht nj mekanizm q funksionon vetm n bazn e gjurmve n procesin zgjedhor. Ai nuk lejon kthimin pr gjetjen e provave.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

N fund t seancs, trupa e Kolegjit Zgjedhor vendosi rinumrimin e kutive t fletve t votimit t 15 QV-ve t krkuar nga Partia Lvizja Socialiste pr Integrim. U vendos q rinumrimi t bhej n salln e Kolegjit Zgjedhor. N seancn e dats 27.07.2013, n salln e gjyqit t Kolegjit Zgjedhor, punonjsit e administrats s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve numruan 15 kutit e fletve t votimit. Gjat numrimit rezultoi se n 2 prej kutive kodet e mbylljes s kutive nuk prkonin me kodet e mbylljes t shnuara n tabelat e rezultatit t votimit pr kto qendra votimi t plotsuara nga grupet e numrimit t votave (konkretisht pr kutin e QV nr. 0441 dhe QV nr. 0446). Trupa e Kolegjit Zgjedhor, me gjith krkesn pr pavlefshmri t prfaqsuesit ligjor t Partis Lvizja Socialiste pr Integrim, vendosi vazhdimin e numrimit pr t dy kutit 156.

154

Vendimi Nr. 21, dat 27.07. 2013, Gjykata e Apelit, Kolegji Zgjedhor: Eksperti kishte identifikuar 41 flet votimi t shnuara m shum se nj shenj t vendosur nga zgjedhsi n rubrikn n krah t emrave t subjekteve zgjedhore apo partive pjestare t nj koalicioni, ashtu sikundr edhe 187 flet votimi q, sipas ekspertit, nuk prmbanin asnj shenj n rubrikn n krah t emrave t subjekteve zgjedhore apo partive pjestare t nj koalicioni.
Njri prej gjykatsve pyeti ekspertin n lidhje me kt deklarim t tij, sesi sht e mundur q pr shikimin e lir t duket q flett mos t jen t shnjuara, kur ato filmime kryhen pikrisht q vzhguesit q jan prezent n sallat e numrimit ti kqyrin ato madje nga nj largsi jo e vogl. 156 Vendimi Nr. 21, dat 27.07. 2013, Gjykata e Apelit, Kolegji Zgjedhor: Kolegji vlersoi t pabazuar pretendimin e pals paditse LSI pr mos hapjen e ktyre kutive dhe pr mos rinumrimin e rivlersimin e votave t ndodhura n to, duke gjetur t drejt pretendimin e paraqitur n kt rast nga pala e interesuar PD se n rastin konkret kishte ndodhur nj gabim njerzor n dokumentimin e kodeve t mbylljes s ktyre kutive t votimit nga ana e grupeve t numrimit. Kshtu, Kolegji konstatoi se kodet e mbylljes s ktyre kutive prputheshin me kodet e mbylljes s pasqyruara n procesverbalin e dorzimit t ktyre kutive t votimit n KQZ, nga ana e prfaqsuesve t KZAZ-s Nr. 9. Po kshtu Kolegji konstatoi se n rastin e kutis me flet votimi t qendrs s votimit Nr. 0446, kodet e mbylljes s saj n fakt ishin t njjta me kodet q n procesverbalin e dorzimit t kutive ishin shnuar si kode t mbylljes s kutis s materialeve zgjedhore t ksaj qendre votimi, ka linte t kuptoje se nga ana e grupit t numrimit duhet t ishte br gabim njerzor n pasqyrimin n tabeln prkatse t kodeve t mbylljes s kutive t ksaj qendre votimi. Nga ana tjetr, Kolegji vlersoi se nga hapja e kutive t votimit pr kto dy qendra votimi mund t rezultonin t dhna t vlefshme n lidhje me kt mosprputhje t kodeve t mbylljes s ktyre kutive, referuar faktit se, sipas Kodit Zgjedhor, brenda ktyre kutive duhet t ishin dhe procesverbalet e mbylljes s kutive t hartuara nga grupet e numrimit. Koalicioni i Vzhguesve Vendor
155

[S HQ

IP TA

Pas rinumrimit t kryer prej Kolegjit Zgjedhor t 15 qendrave t votimit, u pa se diferenca ndrmjet rezultateve t dala nga numrimi i par dhe prej rinumrimit thuajse nuk ekzistonte.

RJ

A. C

OM ]
103

N seancn e dats 26.07.2013, dy ekspertt parashtruan para trups gjykuese vlersimin e dal nga ekspertiza e tyre. Eksperti i caktuar nga Partia Lvizja Socialiste pr Integrim u shpreh se sipas materialeve video 187 flet votimi rezultonin boshe (pa shenj), ndrkoh q n rezultatet e grupeve t numrimit figuronin t vlersuara si t shnjuara 154. N kundrshtim me t, eksperti i caktuar nga Partia Demokratike u shpreh se ndonse me shikim t lir mund t ngjanin si t pashnuara ato sipas ekspertizs s tij ishin t shnjuara 155. N fund t relacionit t tij, u shpreh se pr shkak t kohs s pamjaftueshme t vn n dispozicion, n shqyrtim kishte marr vetm filmimet pr 4 qendra votimi prej 15 QVve n total.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

4.5.1.2 Ankimimi pr rezultatin e qarkut Fier

Kandidati i mbshtetur nga zgjedhsit z. Dritan Prifti dorzoi n dat 09.07.2013 n Komisionin Qendror t Zgjedhjeve ankimimin, ku argumentonte se sipas materialeve video t skanimit t fletve t votimit gjat numrimit, t marra nga arkivi i mbajtur nga administrata e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve, n 90% t Qarkut Fier nuk kishte prputhje me rezultatet e dala nga grupet e numrimit me ato t nxjerra nga filmimet. Edhe n kt rast administrata dhe trupa e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve me vendimin nr. 749, dat 16.07.2013, u shpreh se si indicie apo prova shrbejn vetm dokumentacioni i materialit zgjedhor. N prfundim KQZ vendosi pr prapsimin e ankimimit t ngritur prej z. Prifti.

N seancn e dats 25.07.2013 n Kolegjin Zgjedhor, gjykimit t ktij ankimimi iu bashkngjit dhe ankimimi i Partis Kristian Demokrate pr Qarkun Fier. Prfaqsuesi ligjor i t dy paditsve argumentoi se t dyja palt nuk kan patur antar n komisionet zgjedhore, por vetm vzhgues. N t shumtn e rasteve, kta vzhgues nuk ishin lejuar t ishin prezent n vendet e numrimit. Edhe ather kur u b e mundur prezenca e tyre, vrejtjet e tyre nuk ishin br pjes e materialit zgjedhor 158. Sipas prfaqsueses ligjore t Komisionit Qendror t Zgjedhjeve, dy paditsit kan patur vzhgues kshtu e kan patur mundsin t dorzonin vrejtjet e tyre n Komisionet Zonale t Administrimit Zgjedhor. Duke pretenduar se n 90% t qendrave t votimit n tr Qarkun e Fierit ishin vn re mosprputhje ndrmjet rezultateve t dala nga Grupet e Numrimit t Votave dhe rezultateve t prllogaritura prej materialeve video t skanimit t fletve t votimit, u krkua prej prfaqsuesit ligjor rinumrimi i fletve t votimit t gjith Qarkut Fier 159.

[S HQ
157
158

Akti Nr. 18, dat 25.07.2013, Gjykata e Apelit, Kolegji Zgjedhor

Ai do t veonte se duke par procesverbalet vihej re q numrimi i fletve kishte vazhduar kur nuk ishte n prdorim pr arsye teknike sistemi i skanimit t fletve t votimit. 159 Zonat e Administrimit Zgjedhor me numr: 54, 55, 56, 57, 58, 59, 60 ,61, 62, 63.

104

IP TA

N vazhdim, kandidati i mbshtetur prej zgjedhsve z. Dritan Prifti iu drejtua Kolegjit Zgjedhor me nj ankimim i cili kishte si objekt: 1- Shfuqizimin e vendimit t KQZ-s Nr. 749, dat 16.07.2013. 2- Anulimin e vendimit t ndrmjetm t dats 15.07.2013 pr mospranimin e krkess pr rinumrim dhe rivlersim t votave t t gjithave QV-ve t KZAZ-ve me Nr. 54, 55, 56, 57, 58, 59, 60, 61, 62 dhe 63 n zonn zgjedhore Qarku Fier. 3- Rinumrimin dhe rivlersimin e votave t t gjithave QV-ve t KZAZ-ve Nr. 54 - 63 t zons zgjedhore Qarku Fier. 4- Ndryshimin e vendimeve t KZAZ-ve pr miratimin e tabels prmbledhse t ZAZ (model 40-13 V), t KZAZ-ve Nr. 54 - 63 t zons zgjedhore Qarku Fier dhe t vendimit t KQZ-s Nr. 673, dat 04.07.2013 Pr nxjerrjen e rezultatit t votimit pr zonn zgjedhore Qarku Fier, pr Zgjedhjet pr Kuvend dat 23.06.2013 duke prfshir n to rezultatin e dal nga rinumrimi dhe rivlersimi i votave t ktyre QV-ve 157.

RJ

A. C

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]

N fund Kolegji Zgjedhor la n fuqi vendimin e trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve, Vendimin Nr. 666, dat 03.07.2013, Pr nxjerrjen e rezultatit t votimit pr zonn zgjedhore Qarku Kuks, pr Zgjedhjet pr Kuvendin, 23 Qershor 2013.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Prfaqsuesi ligjor i Partis Demokratike, si pal e interesuar n proces, u shpreh se pamjet filmike shrbejn pr t prballur vrejtjet n materialin zgjedhor dhe jo si prov m vete. N prfundim t argumentimit t tij, n kundrshtim prsa u shpreh, ai i krkoi trups s Kolegjit Zgjedhor pranimin e ankimimit dhe rinumrimin e tr fletve t Qarkut Fier.

4.5.1.3 Ankimimi pr rezultatin e qarkut Lezh N mbledhjen e dats 10.07.2013, trupa e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve kishte n rendin e dits miratimin e vendimit Pr nxjerrjen e rezultatit t votimit pr zonn zgjedhore t Qarkut Lezh pr Zgjedhjet pr Kuvendin 2013. Prej administrats s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve u deklarua se gjat verifikimit t tabelave origjinale t qendrave t votimit, me tabeln prmbledhse t rezultatit t ZAZ nr. 13 u konstatua se KZAZ nr. 13 pr Qendrat e Votimit nr. 07051, nr. 0708, nr. 07081, nr. 0725, nr. 0762, nr. 0763, nr. 0764, nr. 0765, nr. 0769 dhe nr. 0770 nuk ka depozituar n KQZ kopje origjinale t tabelave t rezultatit 161.

[S HQ
160 161

Akti Nr. 18, dat 25.07.2013, Gjykata e Apelit, Kolegji Zgjedhor Vendimi Nr. 701, dat 10.07.2013 i Komisionit Qendror t Zgjedhjeve, ... Nga verifikimi rezultoi se pr qendrat e votimit t siprprmendura jan dorzuar n KQZ fotokopje t tabelave t rezultatit t Qendrave t Votimit t cilat kan vuln e KZAZ-s. KZAZ apo Grupi i Numrimit pasi kan plotsuar tabelat origjinale sipas modelit dhe llojit t letrs t miratuar nga KQZ kan br fshirje te rezultatit pr disa subjekte zgjedhore dhe ndryshim te rezultatit pr disa subjekte t tjera zgjedhore, kan fotokopjuar kt tabel dhe e kan dorzuar n KQZ. Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

N prfundim, trupa e Kolegjit Zgjedhor vendosi: 1- Konstatimin e pavlefshmris absolute t vendimit Nr. 749, dat 16.07.2013, t Komisionit Qendror t Zgjedhjeve si dhe t vendimit t ndrmjetm dat 15.07.2013 pr mospranimin e krkess pr rinumrim dhe rivlersim t votave t t gjithave QV-ve t KZAZ Nr. 54 - KZAZ Nr. 63 t zons zgjedhore t Qarkut Fier. 2- Rrzimin e padive lidhur me rinumrimin dhe rivlersimin e votave t t gjithave QVve t KZAZ-ve t siprcituara. 3- Rrzimin e padive pr ndryshimin e vendimeve t KZAZ-ve pr miratimin e tabels prmbledhse t ZAZ-ve t msiprme. 4- Rrzimin e padive pr ndryshimin e vendimit t KQZ-s Nr. 673, dat 04.07.2013, Pr nxjerrjen e rezultatin t votimit pr zonn zgjedhore Qarku Fier, pr Zgjedhjet e Kuvendit 2013. 160

RJ

A. C

Trupa gjykuese e Kolegjit Zgjedhor vendosi ta vazhdonte hetimin pr Zonat e Administrimit Zonal Nr. 54 - 63, por duke marr n shqyrtim vetm dokumentacionin shkresor. Prsa i prket materiali video t trhequr prej administrats s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve t skaniminit t fletve t votimit gjat procesit t numrimit, trupa e Kolegjit Zgjedhor nuk pranoi ta vlersonte me argumentin se paditsi nuk e kishte t provuar q ishte materiali origjinal i trhequr prej arkivit t Komisionit Qendror t Zgjedhjeve.

OM ]
105

Sipas prfaqsuesit ligjor t Partis Socialiste t Shqipris, si pal e interesuar n kt proces, u shpreh se duke patur parasysh precedentt e vendimmarrjes s Kolegjit Zgjedhor pr zgjedhjet e vitit 2009, t mbajtura me nj Kod Zgjedhor m tolerant prsa i prket mundsis s rinumrimit, i krkoi trups s Kolegjit Zgjedhor prapsimin e ankimimeve t dy paditsve.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Pr rezultatin prfundimtar n Qarkun Lezh, n Komisionin Qendror t Zgjedhjeve dorzuan ankimime nga subjektet Partia Socialiste e Shqipris dhe Partia Demokratike e Shqipris. Kto dy ankesa u bashkuan prej trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve duke qen se kishin t njjtin objekt.

N mbledhjen e dats 17.07.2013, prfaqsuesi i Partis Socialiste krkoi hapjen e kutive t materialeve zgjedhore pr 6 qendra votimi 162 ndrsa Partia Demokratike krkoi hapjen e kutive t fletve t votimit pr 10 qendra votimi. Kto dy krkesa u pranuan prej trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve. N mbledhjen e dats 19.07.2013, pas rinumrimit t kutive t fletve t votimit t 10 qendrave t votimit, KQZ me argumentimin q rezultatet e dala prej ktij rinumrimi kishin nj mosprputhje t konsiderueshme me rezultatet prfundimtare, vendosi rinumrimin e tr kutive t fletve t votimit t tr Qarkut Lezh. N mbledhjen e dats 22.07.2013, Kryetarja e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve u shpreh se Ministria e Brendshme ende nuk kishte kthyer prgjigje n lidhje me krkesn e Partis Socialiste pr verifikimin mbi bazn e sistemit TIMS, nse personat e gjendur n listat e votuesve t 6 qendrave t votimit, realisht kishin votuar.

Partia Socialiste dorzoi n Kolegjin Zgjedhor m datn 26.07.2013 ankimimin, me pal t paditur Komisionin Qendror t Zgjedhjeve, i cili prmbante 5 pika: 1- Konstatimin e prfundimit t afatit ligjor pr shqyrtimin e ankimit t subjektit Partia Demokratike e Shqipris me objekt Kundrshtimi i vendimit t KQZ-s Nr. 701, dat 10.07.2013 Pr nxjerrjen e rezultatit t vendimit pr zonn zgjedhore Qarku Lezh, pr Zgjedhjet pr Kuvendin 2013. 2- Rinumrimin dhe rivlersimin e votave t QV-ve Nr. 07051, 0708, 07081, 0725, 0762, 0763, 0764, 0765, 0769, 0770, t KZAZ-s Nr. 13, t zons zgjedhore Qarku Lezh. 3- Ndryshimin e vendimit t KQZ-s Nr. 701, dat 10.07.2013, Pr nxjerrjen e rezultatit t votimit pr zonn zgjedhore Qarku Lezh, pr Zgjedhjet pr Kuvendin 2013, duke prfshir rezultatin e dal nga rinumrimi dhe rivlersimi i votave si msiprm. Gjykimin n themel, duke vendosur pranimin e krkesave. 4- Rinumrimin dhe vlersimin pr t gjitha QV-t e KZAZ-ve Nr. 12, 13, 14 dhe 15 t zons zgjedhore Qarku Lezh. 5- Ndryshimin e vendimit t KQZ-s Nr. 701, dat 10.07.2013, Pr nxjerrjen e rezultatit t votimit pr zonn zgjedhore Qarku Lezh, pr Zgjedhjet pr Kuvendin 2013, duke prfshir: a) Rezultatin e sakt t secils qendr votimi t dal nga kqyrja e kutive t votimit n KQZ
162

[S HQ
106

Qendrat e Votimit me numr: 0907, 0910/1, 0856, 0857/1 dhe 0857.


Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

Kryetarja u shpreh se n pritje t prgjigjes nga Ministria e Brendshme, pezullohej hetimi administrativ pr Qarkun e Lezhs.

RJ

A. C

OM ]

KQZ vendosi t miratonte me vendim Tabeln Prmbledhse t Rezultatit pr Zonn Zgjedhore Qarku Lezh, m shifrat e korrigjuara, mbshtetur n origjinalet e tabelave t rezultateve t 248 QV-ve t ksaj zone zgjedhore, t plotsuar nga grupi i numrimit t votave dhe pr 10 QV-t me nr. 07051, 0708, 07081, 0725, 0762, 0763, 0764, 0765, 0769, 0770 t ksaj zone zgjedhore mbi bazn e t dhnave t administruara nga KQZ n bazn elektronike t t dhnave.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

N seancn e dats 22.07.2013, prfaqsuesit ligjor t Partis Socialiste argumentuan se vendimi i Komisionit Qendror t Zgjedhjeve pr pranimin e shqyrtimit t ankesave pr Qarkun e Lezhs sht absolutisht i pavlefshm. Sipas tyre, trupa e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve e konstituar me 4 antar e ka t pamundur q t pranoj ankimime, t ndrmarr hetim administrativ dhe n fund t ket vendimmarrje 164.

N prfundim t seancs, trupa e Kolegjit Zgjedhor vendosi:

4.5.1.4 Ankimimi pr rezultatin e qarkut Shkodr

[S HQ
168

Vendimi Nr. 24, dat 31.07.2013, Gjykata e Apelit, Kolegji Zgjedhor. Prfaqsuesi ligjor i Partis Socialiste z. Eridian Salianji, i parashtroi Kolegjit Zgjedhor se trupa e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve nuk duhej t vazhdonte hetimin administrativ dhe krkesat e paraqitura prej vet Partis Socialiste duhej t refuzoheshin, si pr shembull ajo drejtuar Ministris s Brendshme pr t patur krahasimin ndrmjet sistemit TIMS dhe listave t zgjedhsve n disa qendra votimi t Qarkut Lezh. 165 Megjithse KQZ sht pala e paditur, prfaqsuesja e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve Znj. Dshira Pasko, nuk qndron n bankn e pals s paditur, ku duhej t qndroj, por vendoset n karriget q jan pr publikun. N bankn e pals s paditur, n vendin ku duhej t qndronte prfaqsuesja e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve, qndrojn prfaqsuesit e Partis Demokratike. 166 Prfaqsuesi i Partis Demokratike z. Ivi Kaso argumentoi se procesi i ankimimit kalon n katr pika; regjistrimi i ankess, shqyrtimi paraprak i ankimimit, shqyrtimi n prmbajtje i ankimimit (hetimi administrativ) dhe marrja e vendimit. Sipas tij, shqyrtimi paraprak sht nj moment formal n t cilin vlersohen vetm tre element t forms: objekti i ankimimit, kompetenca e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve dhe legjitimiteti i ankimuesit pr t ngritur ankimimin. 167 Vendimi Nr. 24, dat 31.07.2013, Gjykata e Apelit, Kolegji Zgjedhor
164

163

Gjat diskutimeve t seancs prmendim diskutimet e Kryetares s KQZ-s n lidhje me kt shtje Znj. Lefteri Lleshi: Lezha zbuloi nj realitet t ri., si dhe t antarit t
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

Partia Republikane e Shqipris dorzoi pran KQZ-s n dat 10.07.2013 ankimin me objekt: Kundrshtimin e vendimit t KQZ nr. 675, dat 05.07.2013 Pr nxjerrjen e rezultatit t votimit n zonn zgjedhore Qarku Shkodr. N mbledhjen e dats 19.07.2013, prfaqsuesi i Partis Republikane pohoi se ishin vrejtur 79 raste shkeljesh n Qarkun e Shkodrs, rreth 18% e gjith qarkut. N prfundim t fjals s tij, prfaqsuesi i Partis Republikane krkoi rinumrimin e kutive t fletve t votimit t 79 qendrave t votimit 168. M pas, duke sjell si shembull rastin e Qarkut Lezh sugjeroi rinumrimin e tr Qarkut Shkodr.

RJ

1- Kolegji vendosi pranimin pjesrisht t krkes padis. 2- Ndryshimin e vendimit Nr. 701, dat 10.07.2013, Pr nxjerrjen e rezultatit t vendimit pr zonn zgjedhore Qarku Lezh, pr Zgjedhjet pr Kuvendin 2013, sipas tabels prmbledhse pjes prbrse e ktij vendimi 167.

A. C

Prfaqsuesit e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve, si pal e paditur 165, dhe ata t Partis Demokratike, si pal e interesuar, argumentuan se trupa e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve e kishte ligjrisht t mundur t pranonte pr shqyrtim ankesat e dorzuara. Sipas tyre, procesi i ankimimit n Komisionin Qendror t Zgjedhjeve nuk sht nj vendimmarrje e cilsuar, e cila kategorizohet n nenin 24 166. Po sipas tyre, vetm n rastin e pranimit t ankimimit t ngritur, jan t nevojshme 5 vota pro.

OM ]
107

b) Rezultatin e dal nga rinumrimi dhe rivlersimi i votave pr QV-t Nr. 07051, 0708, 07081, 0725, 0762, 0763, 0764, 0765, 0769, 0770, t KZAZ-s Nr. 13, dhe t 248 QV-ve t tjera t zons zgjedhore Qarku Lezh nga ana e Kolegjit Zgjedhor 163.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

4.5.1.5 Ankimime t tjera

Kolegji me t drejt argumentoi se subjektet e msiprme nuk mund ti drejtohen Kolegjit duke ankimuar sanksionet administrative t vendosura ndaj tyre, pasi shqyrtimi i shtjeve te tilla do t dilte jasht fushs s veprimtaris s tij. Pr kto arsye, Kolegji vendosi pushimin e gjykimit dhe drgimin e ktyre shtjeve Gjykats s Rrethit Gjyqsor Tiran, si gjykata kompetente pr shqyrtimin e tyre.

[S HQ
169

KQZ-s z. Hysen Osmanaj: Po t kishte qen Lezha para Kuksit dhe Fierit, sht e sigurt q do t ishin hapur kutit.

Neni 145 i Kodit Zgjedhor E drejta e ankimit n gjykat, pika 1: Subjektet zgjedhore kan t drejt t bjn ankim n Kolegjin Zgjedhor t Gjykats s Apelit, Tiran kundr vendimeve t KQZ-s, kur ato cenojn interesat e tyre t ligjshm brenda afatit t prcaktuar n nenin 152 t ktij Kodi. T drejtn e ankimit, sipas ktij neni, e kan edhe individt ose partit politike, t cilve u sht refuzuar krkesa pr regjistrim si subjekt zgjedhor. 2. Subjektet zgjedhore kan t drejt t bjn ankim n Kolegjin Zgjedhor pr mosmarrje t vendimit brenda afatit ligjor nga KQZ-ja. N kt rast Kolegji Zgjedhor nuk e gjykon shtjen n themel dhe, kur pranon krkesn, vendos detyrimin e KQZ-s pr t marr vendim. Prjashtim nga ky rregull bjn vendimet e KQZ-s pr rrzimin e krkess ankimore n lidhje me vendimet t marra n prputhje me shkronjat a, b, c dhe t nenit 24 t ktij Kodi. 3. T drejtn e ankimit, sipas ktij neni, e kan edhe subjektet e prmendura n nenin 6 t ktij Kodi, t cilve u sht refuzuar krkesa pr akreditimin e vzhguesve. N rastet kur akreditimi i vzhguesve u delegohet KZAZ-ve, ather e drejta e ankimit, sipas ksaj pike, fillon me ankimin administrativ, n prputhje me nenin 124 t ktij Kodi.

108

IP TA

Kolegji Zgjedhor, duke analizuar dispozitat e Kodit q prcaktojn subjektet e legjitimuara pr ta vn at (Kolegjin) n lvizje 169, n vendimin e tij Nr. 39, dat 22.08.2013, si dhe n ato Nr. 40 dhe Nr. 41, dat 03.09.2013, konstatoi moskompetencn e tij pr trajtimin e shtjeve n fjal.

RJ

Kolegji Zgjedhor morri n shqyrtim edhe ankimime t tjera si ai Kryetarit t Bashkis Sukth, Kryetarit t Komuns rrav dhe i Kryetarit t Bashkis Prrenjas. Kto padi ishin n kundrprgjigje t vendimmarrjes s KQZ-s pr caktimin e sanksionit administrativ gjob mbi personat e siprprmendur, si pasoj e mosprmbushjes n koh nga ana e tyre t detyrimeve q rrjedhin nga neni 51 i Kodit Zgjedhor (dispozita q trajton publikimin e ekstraktit t prbrsve zgjedhor). Konkretisht, kta kryetar njsish t qeverisjes vendore, nuk kan drguar informacion mbi QV-t (ose e kan drguar me vones at, si rasti i Kryetarit t Bashkis Prrenjas).

A. C

N prfundim, nga procesi i rinumrimit t votave t ksaj zone zgjedhore nuk rezultoi t kishte diferenc t qensishme n numrin e votave t secilit subjekt, krahasuar me tabelat zyrtare t mparshme. Ndryshimi ishte i vogl dhe nuk ndikonte n shprndarjen e mandateve. KQZ nuk mori asnj vendim prfundimtar ne kuadr t ankimimit t Partis Republikane.

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]

Vendimi pr pranimin pr shqyrtim t ankimimit t ngritur nga Partia Republikane dhe rinumrimi i tr fletve t votimit n Qarkun Shkodr, u ankimua n Kolegj prej Partis Socialiste t Shqipris, nj ankimim q n seancn e dats 26.07.2013 do t trhiqej prej prfaqsuesit ligjor t Partis Socialiste t Shqipris. Argumenti i br publik prej prfaqsuesve t Partis Socialiste t Shqipris ishte se tanim rinumrimi i tr fletve t votimit n Qarkun Shkodr kishte mbaruar dhe duhej prshpejtuar mbyllja e tr procesit zgjedhor.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

4.5.2 VLERSIMI MBI PROCESIN ANKIMOR N KOMISIONIN QENDROR T ZGJEDHJEVE DHE N KOLEGJIN ZGJEDHOR T GJYKATS S APELIT Ecuria e trajtimit t praktiks ankimore t paraqitur pr shqyrtim n KQZ dhe n Kolegjin Zgjedhor sht prshkuar nga nj sr problematikash.

Problemet e evidentuara nga KVV gjat procesit ankimor n raport me kuadrin ligjor q rregullon aktivitetin e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve dhe t Kolegjit Zgjedhor jan: 4.5.2.1 Kompetenca e KQZ-s pr t shqyrtuar administrativisht ankimet kundr vendimeve t miratimit t tabelave prmbledhse pr rezultatet e zonave zgjedhore. Kjo shtje ka qen n thelb t nj sr pretendimesh e argumentesh t parashtruara n krkesat ankimore. Kodi Zgjedhor e prcakton vendimin e pranimit t nj ankimi t till (pra t ankimit pr tabeln prmbledhse), si nj vendimmarrje q krkon t paktn 5 vota pro pr tu konsideruar e miratuar (Neni 24, pika 1 b) 171.
170

[S HQ

Duhet sqaruar se n kt rast nuk bhet fjal pr moskompetenc lndore (si ajo e parashikuar nga neni 158, pika 2 e Kodit Zgjedhor), por pr moskompetenc n kuptimin e paaftsis vendimmarrse t Komisionit Qendror t Zgjedhjeve pr shkak t mungess s kuorumit.
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

S dyti, u evidentuan interpretime jokorrekte t ligjit si edhe qndrime jokoherente t ktyre dy institucioneve. Prmendim si shembull konkret mohimin nga ana e KQZ-s s vlers provuese t materialeve video; si dhe qndrimet e ndryshme q ka mbajtur Kolegji Zgjedhor n lidhje me marrjen e po ktyre regjistrimeve si prov: i ka administruar gjat shqyrtimit t ankimit pr Zonn Zgjedhore Kuks, ndrsa nuk ka pranuar ti marr n konsiderat gjat ankimimit pr Zonn Zgjedhore Fier.

RJ

S pari, u evidentuan shqetsime serioze mbi ligjshmrin dhe rregullshmrin e procesit ankimor, t cilat konstatohen si n aspektin thelbsor ashtu edhe n at procedural. Treguesi kryesor i ktyre problemeve ka qen fenomeni i t vepruarit n kushtet e moskompetencs 170, i cili sht evidentuar: a. n aktivitetin e KQZ-s gjat shqyrtimit t ankimeve kundr vendimeve pr miratimin e Tabelave Prmbledhse, pa qen kuorumi i nevojshm i antarve t Komisionit; si dhe b. n aktivitetin e Kolegjit Zgjedhor, me marrjen e vendimeve pr shprndarjen e mandateve n zonat zgjedhore nga ana e ktij t fundit, pas ankimit t subjektit Partia Socialiste e Shqipris. (T dyja shtjet trajtohen hollsisht vijim).

A. C

OM ]
109

Pavarsisht se Kolegji Zgjedhor rezultoi jokompetent pr trajtimin e ktyre ankimeve, procesi prmbajti parregullsi procedurale pr sa i prket: S pari, tejkalimit t afatit n paraqitjen e padis nga ana e ankuesve (vendimet e KQZs pr vendosjen e sanksioneve administrative jan marr n dat 22.02.2013, ndrsa padit jan paraqitur disa muaj me von); dhe se dyti tejkalimit t afatit 10 ditor t shqyrtimit t padis nga ana e Kolegjit.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

4.5.2.2 Ankimet ndaj vendimeve t KQZ-s pr kalimin n shqyrtim t krkesave ankimore. Lidhur me konkluzionin e arritur msiprm mbi moskompetencn e KQZ-s, pavarsisht bazueshmris s tij, jan konstatuar disa probleme t natyrs procedurale lidhur me mnyrn se si ajo sht prdorur gjat ecuris s ankimeve. Konkretisht, duke u nisur nga arsyet e siprprmendura, subjektet zgjedhore kan paraqitur ankim n Kolegjin Zgjedhor kundr vendimeve t KQZ-s pr kalimin e krkesave pr shqyrtim, ndrkoh q hetimi administrativ ishte akoma n zhvillim e sipr. I till sht rasti i ankimit t Partis Socialiste kundr aktit t kalimit pr shqyrtim t krkess ankimore ndaj vendimit t KQZ-s pr miratimin e Tabels Prmbledhse t Zons Zgjedhore Lezh. Duhet t theksohet se ankimi n Kolegj ndaj nj akti t till, n rrethanat kur shtja sht ende n shqyrtim n KQZ, nuk gjen mbshtetje ligjore pasi askund n ligjin zgjedhor nuk parashikohet kjo mundsi. Subjekteve zgjedhore Kodi u njeh t drejtn q t ankimojn vendime t ndrmjetme t KQZ-s, vetm duke ia bashkangjitur ato ankimit ndaj vendimit prfundimtar t KQZs pr t njjtn shtje. I till sht rasti i parashikimit t nenit 138, pika 5 : Vendimet e KQZ-s, sipas pikave 3 dhe 4 t ktij neni, mund t ankimohen s bashku me vendimin e KQZ-s 173,
171

[S HQ
172
173

Neni 24, pika 1 e Kodit Zgjedhor: Konsiderohen t miratuara, kur votojn pro jo m pak se 5 antar t KQZ-s, vendimet lidhur me: b) pranimin e ankimit kundr vendimit pr miratimin e tabels prmbledhse pr rezultatin e zgjedhjeve t zons zgjedhore, sipas nenit 123 t ktij Kodi dhe vendimet lidhur me ankimet kundr vendimeve t KZAZ-ve pr rezultatin e zgjedhjeve pr qeverisjen vendore

Mungesa e vazhdueshme e tre antarve t KQZ-s (e shkaktuar prej dorheqjes s tyre).

Neni 138 i Kodit Zgjedhor Kqyrja e materialit zgjedhor pika 3: KQZ-ja, me krkes t palve ose kryesisht, kur mon se pr dhnien e vendimit sht i nevojshm rinumrimi dhe/ose rivlersimi i votave t caktuara, kryen, n pranin e palve, rinumrimin dhe/ose rivlersimin e votave dhe pasqyron prfundimin n procesverbalin e mbledhjes s KQZ-s dhe vendimin prkats t saj. Vota t caktuara jan votat e identifikuara ose t kontestuara, sipas procedurave t neneve 116 dhe 118 t ktij Kodi, pr t cilat sht kontestuar vlersimi ose numri i tyre gjat procesit t numrimit, si dhe votat e tabels s rezultatit t kundrshtuar, sipas piks 2 t nenit 119 t ktij Kodi. N rast se krkesa pr rinumrimin dhe/ose rivlersimin e votave t caktuara bhet nga dy antar t KQZ-s, ajo sht e detyruar t bj rinumrimin dhe/ose rivlersimin e votave t krkuara. Pika 4: Kur objekt i ankimit jan kutit e votimit, t konstatuara si KUTI T PARREGULLTA nga KZAZ-ja, sipas nenit 115 t ktij Kodi, KQZ-ja sht e detyruar t kryej hetim administrativ gjat

110

IP TA

RJ

A. C

N kt kuptim, argumenti sipas t cilit KQZ mund sidoqoft ta kaloj pr shqyrtim ankimin, pasi vetm pr pranimin e tij krkohen pes vota, nuk gjen mbshtetje ligjore, sepse n kushtet kur ka vakanc t deklaruar t tre antarve t Komisionit172, vet mbledhja e ktij t fundit pr shqyrtimin administrativ t nj shtje t till sht e pavlefshme.

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]

Prpos ksaj, neni 22, si dispozita ligjore q trajton mbledhjet e KQZ-s, lidhur me vlefshmrin e tyre shprehet si vijon: Mbledhjet e KQZ-s jan t vlefshme kur marrin pjes jo m pak se 4 antar t saj, me prjashtim t rasteve kur krkohet shumic e cilsuar pr marrjen e vendimit, sipas nenit 24 t ktij Kodi. Duket qart se jo vetm vendimi prfundimtar i KQZ-s mbi shtjet e listuara nga neni 24, por edhe vet mbledhjet e zhvilluara pr to, jan t vlefshme vetm nse sht e pranishme premisa e nj pjesmarrje minimale prej pes antarsh t Komisionit.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

(ku bhet fjal pr vendimet mbi rinumrimin apo rivlersimin e votave t caktuara, ose mbi numrimin fillestar t votave n kutit e parregullta). N asnj rast Kodi Zgjedhor nuk parashikon ankimin ndaj vendimeve t ndrmjetme apo ndaj vendimit pr shqyrtimin e krkesave, para marrjes s vendimit prfundimtar nga KQZ. Madje pr t krijuar nj tablo sa m t qart t situats, edhe n legjislacionin shqiptar n trsi (pa u kufizuar n at zgjedhor), ky ankimim i shkputur sht i nj lloji t veant dhe njihet vetm n raste prjashtimore kur ligji e parashikon shprehimisht kt mundsi pr vendime t ndrmjetme t prcaktuara qart. Duke u rikthyer n kontekstin e procesit ankimor zgjedhor, n kushtet kur ligji zgjedhor nuk ua njeh palve nj t drejt t till (pr asnj lloj vendimi t ndrmjetm, aq m pak pr vendimin e kalimit n shqyrtim t krkess ankimore), e vetmja mundsi sht ajo e parashtrimit t pretendimeve n fjal n prmbajtjen e ankimit ndaj vendimit prfundimtar t KQZ-s, n respektim t rregullave standarde t procedimit. Vetm n kt mnyr Kolegji mund t gjykoj mbi moskompetencn e Komisionit pr shqyrtimin e ankimit kundr Tabels Prmbledhse dhe eventualisht t vendos pr shfuqizimin e vendimit prfundimtar t tij.

4.5.2.3 Provat gjat procesit ankimor.

Nj tjetr problem i evidentuar ka t bj me mnyrn e administrimit t provave, si dhe me vet kompetencn e KQZ-s pr marrjen e tyre si t tilla. N radh t par shtrohet shtja se far do t konsiderohet prov gjat procesit t shqyrtimit t ankimeve. Kodi Zgjedhor n pikn 1/b t nenit 136 174 t tij, prcakton se si prov do t merret gjithka q sht parashikuar si e till n Kodin e Procedurs Civile. Pra, edhe gjat procedimit administrativ n kuadr t ankimeve n KQZ, vlejn t njjtat lloje provash si:
shqyrtimit t ankess pr at zon zgjedhore, sipas nenit 124 t ktij Kodi. Hetimi nuk kufizohet vetm n kqyrjen nga jasht t kutis, duke vlersuar n trsi faktet dhe rrethanat q kan uar n konstatimin e kutis si KUTI E PARREGULLT, por edhe nse kto parregullsi kan ndikuar n materialin zgjedhor. Nse KQZ-ja, kryesisht ose me krkes t subjektit zgjedhor, shprehet me vendim se jan kuti t rregullta, KQZ-ja kryen numrimin fillestar t votave n kto kuti. Votimi n qendrat e votimit, kutia/kutit e t cilave jan konstatuar si KUTI T PARREGULLTA, sipas nenit 115 t ktij Kodi dhe pr t cilat nuk sht br ankim, sipas nenit 124, konsiderohet i pavlefshm. Pika 5: Vendimet e KQZ-s, sipas pikave 3 dhe 4 t ktij neni, mund t ankimohen s bashku me vendimin e KQZ-s. 174 Neni 136 i Kodit Zgjedhor Paraqitja e pretendimeve dhe krkimi i provave pika 1: N prfundim t veprimeve t prcaktuara n nenin 135 t ktij Kodi, KQZ-ja fton palt t paraqesin pretendimet e tyre dhe: a) t japin shpjegime rreth krkesave t parashtruara n ankim; b) t tregojn faktet dhe provat, mbi t cilat mbshtesin pretendimet e tyre. Llojet e provave prcaktohen n Kodin e Procedurs Civile; Koalicioni i Vzhguesve Vendor

[S HQ

IP TA

RJ

Prvese sa m sipr, n lidhje me kt fenomen t procesit ankimor, u evidentua gjithashtu nj situat kontradiktore prsa i prket vet pals q ka vn n lvizje Kolegjin Zgjedhor. Kshtu, n rastin e siprcituar t praktiks ankimore kundr Tabels Prmbledhse t qarkut Lezh, i njjti subjekt zgjedhor (Partia Socialiste) q ka vn n lvizje KQZ-n, ka paraqitur ankim m pas n Kolegj pr vet aktin e pranimit t krkess s tij pr shqyrtim, ka nga ana ligjore sht absurde.

A. C

OM ]
111

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Ndaj, n rast se ato nuk administrohen si prova materiale gjat procesit, s paku duhet t merren parasysh si indicie pr t vendosur rinumrimin e votave.

175 176

Neni 225 - 230 i Kodit t Procedurs Civile Neni 231 - 245 i Kodit t Procedurs Civile 177 Neni 246 - 280 i Kodit t Procedurs Civile 178 Neni 281 - 285 i Kodit t Procedurs Civile 179 Neni 286 - 291 i Kodit t Procedurs Civile
180

[S HQ
112

Neni 94 i Kodit Zgjedhor Vendndodhja dhe prgatitja e Vendeve t Numrimit t Votave pika 4: KQZ-ja vendos prdorimin e kamerave regjistruese dhe t monitorve (ekraneve) pr shfaqjen e fletve t votimit prpara vlersimit t tyre. Kamerat me rezolucion t lart instalohen mbi tavolinn e numrimit n mnyr t till q bjn t mundur regjistrimin e vlersimit t do flete votimi. Regjistrimi filmik transmetohet n koh reale n monitor t vendosur prball vzhguesve t subjekteve zgjedhore. Regjistrimi filmik i procesit ruhet n media elektronike dhe dorzohet n KQZ s bashku me materialet e tjera zgjedhore. KQZ-ja ose, kur sht e mundur, edhe KZAZ-ja, duhet t riprodhoj kopje t tyre dhe ti vr n dispozicion t subjekteve zgjedhore kundrejt pagess s nj tarife q mbulon koston e riprodhimit. 181 Neni 118 i Kodit Zgjedhor Vlersimi i votave pika 2: Numruesi i par i Grupit t Numrimit, n rast se nuk ekziston asnj nga rrethanat e prcaktuara n pikn 1 t ktij neni, mon dhe pastaj u propozon pr vlersim antarve t tjer se cils partie politike apo kandidati i sht hedhur vota. Numruesi i par sht i detyruar tia tregoj flett e votimit antarve t grupit t numrimit, si dhe t mundsoj leximin e flets nga ana e kamers regjistruese t vendosur sipas piks 4 t nenit 94 t ktij Kodi. Nse antart e Grupit t Numrimit dhe vzhguesit e subjekteve zgjedhore n numrim jan dakord me vlersimin e numruesit t par, fleta e votimit ndahet sipas vlersimit dhe numruesi i par merr fletn tjetr t votimit. Nse ndonj antar i grupit t numrimit ose ndonj prej vzhguesve t subjekteve zgjedhore ssht dakord me vlersimin e numruesit t par, ky i fundit e vendos fletn e votimit t kundrshtuar n nj vend t veant pr flett e votimit t kontestuara dhe vijon me fletn tjetr t votimit. Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

Duke u nisur nga fakti se sht vet Kodi Zgjedhor ai q prcakton prdorimin e kamerave regjistruese 180 (neni 94, pika 4), si dhe detyrimin e numruesit t fletve t votimit pr t mundsuar leximin e flets nga ana e kamers 181 (neni 118, pika 2), gjykohet leht se vlera e materialeve filmike n hetimin administrativ sht kriter ligjor dhe jo nj element vlersimi i cili lihet n diskrecionin e KQZ-s.

A. C

Duke qen se flett e votimit prbjn pa dyshim provn m t krkuar dhe m t debatuar nga palt gjat proceseve ankimore, kriteret e vendimmarrjes s KQZ-s pr rinumrimin e votave kan rndsi t veant. KQZ-ja ka konsideruar si indicie t vlefshme pr t justifikuar marrjen e fletve t votimit si prov (rinumrimin e tyre), vetm t dhnat q dalin nga aktet shkresore apo tabelat e KZAZ-ve, duke mohuar kshtu vlern e regjistrimeve filmike t procesit t numrimit (si n rastin e ankimit t Kandidatit Dritan Prifti kundr vendimit t KQZ-s pr miratimin e Tabels Prmbledhse t Qarkut Fier).

OM ]

Ekspertimi 175 si raport i ekspertit t nj fushe t caktuar mbi materialet e nj shtje, Thniet e dshmitarve 176, Shkresat 177, Pohimet e palve 178, Kqyrja e personave, sendeve, Kqyrja n vend (t cilat konsistojn n vzhgimin, kontrollin e sendeve, apo personave, me vendim t gjykats, n prani ose jo t nj eksperti teknik) dhe Eksperimentimi 179 (riprodhimi me urdhr t gjykats i nj fakti t caktuar, me qllim verifikimin e ekzistencs s tij, duke siguruar prova me an t fotografive apo filmimeve).

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

N vijim, Kolegji arsyeton se regjistrimet video, t vlersuara nga ekspertt prkats, mund t merren si indicie pr t vendosur ose jo rinumrimin/rivlersimin e fletve t votimit.

Nj tjetr shtje e evidentuar gjat procesit ankimor ka t bj me mnyrn se si duhet ti vlersoj KQZ-ja indiciet e lidhura me Qendra Votimi specifike, n raport me Zonn Zgjedhore n trsi. A ka KQZ-ja t drejt, duke u nisur nga t dhna pr Qendra Votimi, apo kuti votimi, t veanta, t ekstrapoloj duke e prezumuar procesin zgjedhor si t dyshimt n t gjith Zonn Zgjedhore? Dhe pr pasoj t vendos rinumrimin e fletve t votimit t t gjith qarkut? Sa diskrecionale sht kompetenca q ka KQZ-ja pr vlersimin e nj situate t till? Nga nj vzhgim i Kodit vihet re se dispozitat t cilave mund tiu drejtohemi pr ti dhn prgjigje ktyre pyetjeve jan pikat 2 dhe 6 t nenit 136. Sipas piks 2: Pas paraqitjes s pretendimeve t palve, KQZ-ja, me krkes t secils prej tyre ose kryesisht, mund t vendos marrjen e provave t tjera kur mon se marrja e tyre sht n dobi t gjykimit. Duket qart se kjo norm i jep mundsin KQZ-s pr t administruar do prov q ajo e konsideron t arsyeshme. Prve ksaj, ligji i njeh t drejtn KQZ-s pr ta ndrmarr nj hap t till kryesisht (pra me iniciativn e vet dhe jo domosdoshmrisht me krkesn e palve. Por n do rast, dispozita n fjal duhet par n kontekstin e gjykimit t nj ankimi administrativ t caktuar dhe me nj objekt t prcaktuar qart. Kompetenca e KQZ-s pr t vendosur marrjen e provave t tjera duhet kuptuar si e drejta e saj pr t krkuar mjete t tjera provuese pr t njjtin objekt t kufizuar n krkesn ankimore. N rast se n nj ankim t paraqitur pr shqyrtim, dyshohet ligjshmria e procesit n nj QV t caktuar, KQZ mund t krkoj marrjen e do prove q ajo gjykon t nevojshme pr qartsimin e situats s asaj QV-je, por jo t krkoj rinumrimin e votave edhe n QV-t e tjera, pasi kshtu do t dilte jasht objektit t ankimit. Gjithashtu, duke marr n konsiderat pikn 6 (t nenit 136): Pavarsisht nga prcaktimet e bra n kt nen, kur KQZ-ja mon se nj fakt, rrethan ose ngjarje ka ndodhur, ajo merret si prov, pavarsisht nse nuk sht pasqyruar n ndonj dokument zgjedhor, mund t themi se ky paragraf sht i aplikueshm brenda kufijve t ankimit t paraqitur nga subjekti zgjedhor. Pra, KQZ-ja mund t marr si prov do fakt q ajo e mon se ka ndodhur, por q ka lidhje vetm me hetimin e qendrave t votimit q jan objekt i ankimit.
182

[S HQ

Vendimi Nr. 21, dat 27.07.2013 i Kolegjit Zgjedhor, fq. 14. 113

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

4.5.2.4 Detyrimi pr t mos dal nga objekti i ankimit.

OM ]

Lidhur me vlern provuese t regjistrimeve, konstatohet nj interpretim kontradiktor i Kolegjit Zgjedhor n arsyetimin e nj vendimi t tij 182, ku nga njra an i konsideron kto materiale si prov n kuptim t ligjit; ndrsa m tej shprehet se ato: nuk prbjn prov n funksion t vrtetimit t rezultatit t votimit n qendrat e votimit objekt padie dhe m tej, n bazueshmrin ligjore dhe faktike t vendimit objekt gjykimi t KQZ-s.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

N t kundrt, KQZ-ja praktikisht do t niste nj hetim administrativ t ri dhe nuk ka asnj norm n Kod q tia akordoj nj kompetenc t till.

4.5.2.5 E drejta e Kolegjit pr t kryer rinumrimin e votave.

Nisur nga zhvillimet e ankimeve n Kolegjin Zgjedhor, KVV sjell n vmendje mundsin q ka Kolegji Zgjedhor pr t kryer rinumrimin e votave. N nenin 155 t Kodit Zgjedhor, n pikn 1 t tij saktsohet se: N shqyrtimin gjyqsor t krkes-padive pr t gjitha veprimet procedurale q nuk rregullohen nga ky Kod, Kolegji Zgjedhor zbaton dispozitat e Kodit t Procedurs Civile pr gjykimin e shtjeve n shkalln e par. N kt kuptim, Kodi i ka dhn mundsin Kolegjit q t ushtroj t gjitha funksionet q ushtron normalisht gjykata gjat nj procesi civil (nga pikpamja procedurale). Kjo do t thot q Kolegji mund t vendos t marr n administrim t gjitha provat e njohura si t tilla nga ligji, pr pasoj edhe flett dhe kutit e votimit, por duke patur parasysh far u shqyrtua n pikn m sipr lidhur me t kufizuarit tek objekti i ankimimit, pasi edhe pr hetimin gjyqsor vlen i njjti parim pr administrimin vetm t provave q jan n funksion t padis konkrete.

4.5.2.6 Kompetenca n shprndarjen e mandateve. Koalicioni ka br publik m datn 6 Korrik nj deklarat 183 ku trajton shtjen e institucionit kompetent pr marrjen e vendimit t shprndarjes s mandateve zgjedhore, duke adresuar mesazh konkret aktorve prgjegjs. KVV vlerson srish se kjo vendimmarrje bn pjes n funksionet e KQZ-s dhe n baz t prcaktimit t piks 1/a t nenit 24 t Kodit Zgjedhor 184, duhet t votohet pro nga jo m pak se 5 antar t Komisionit pr t qen e vlefshme. Rrjedhimisht, vetkuptohet se ky akt sht i pamiratueshm n kushtet kur institucioni n fjal ka vetm 4 antar n detyr. Spekulimet mbi mundsin e kalimit t ktij roli Kolegjit Zgjedhor, n pamundsi pr tu realizuar nga KQZ-ja, nisn q prej momentit t dorheqjes s tre antarve t
183

[S HQ
114

Koalicioni i Vzhguesve Vendor Deklarat: Ankimimet dhe shpallja e rezultateteve t procesit zgjedhor t 23 Qershorit 2013, publikuar m 6 Korrik 2013. 184 Neni 24 i Kodit Zgjedhor Vendimmarrja n KQZ pika 1: Konsiderohen t miratuara, kur votojn pro jo m pak se 5 antar t KQZ-s, vendimet lidhur me: a) shprndarjen e mandateve pr do zon zgjedhore, sipas neneve 162, 163 dhe 166, pika 3 t ktij Kodi; Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

Kolegji Zgjedhor nuk mund t vendos rinumrimin e t gjitha kutive t nj Zone Zgjedhore n rast se padia ka pr objekt vendimet e KQZ-s pr ankimet mbi QV apo ZAZ specifike (duke qen se n ankimet kundr vendimit pr miratimin e Tabels Prmbledhse t Zons Zgjedhore, subjekti zgjedhor duhet ti referohet ZAZ-ve dhe QVve specifike, ku ai pretendon se ka patur parregullsi).

RJ

A. C

OM ]

KVV gjykon se ky sht i vetmi interpretim ligjrisht korrekt i ktyre dispozitave, pasi ato jan konceptuar n kuadrin e normave q rregullojn ankimin administrativ (i cili sht kreu i Kodit n t cilin ato bjn pjes) dhe nj ndr parimet baz t procedimit administrativ (por qoft edhe t atij gjyqsor) sht ai i t prmbajturit tek objekti i ankimit.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Komisionit dhe m von u bn realitet kur shpallja e vendimeve pr shprndarjen e mandateve nga ana e Kolegjit Zgjedhor u shndrrua n nj shtje fakti. Koalicioni vlerson se nj transferim i till kompetencash sht i pambshtetur n ligj, pasi nuk parashikohet n asnj prej dispozitave t Kodit q trajtojn ndarjen e mandateve. sht KQZ-ja organi prgjegjs pr kt vendimmarrje 185 dhe Kolegjit Zgjedhor i takon vetm t shqyrtoj ankimet e subjekteve zgjedhore kundr saj 186 (Neni 163, pika 7). Kolegji Zgjedhor nuk mund t zvendsoj KQZ-n n funksionet e saj parsore, sepse sht nj organ gjyqsor dhe pr pasoj vepron vetm n kuadr t proceseve ankimore kundr vendimeve t KQZ-s.

Dispozita e siprcituar prmend n pjesn e fundit t saj edhe rastet prjashtimore, kur ajo nuk gjen zbatim. Kto raste jan raste t lidhura me ankimet e rrzuara nga KQZ dhe jo me vendimmarrjen n vetvete (apo m sakt me mosmarrjen e vendimeve). N mnyr paradoksale, pikrisht kjo norm sht prdorur nga Kolegji Zgjedhor si baz ligjore pr t mbshtetur vendimmarrjen e tij pr ndarjen e mandateve. N prmbajtjen e vendimeve 187 q ai ka marr pr ndarjen e mandateve, argumentimi i prdorur pr t justifikuar marrjen prsipr t kompetencave q i prkasin KQZ-s sht abstrakt, spekulativ dhe i zhveshur nga do referenc e qensishme n ligj.
185

[S HQ
187

Neni 162 i Kodit Zgjedhor Prllogaritja e mandateve t subjekteve zgjedhore pika 1: Jo m von se 3 dit nga prfundimi i procesit t ankimit kundr vendimit pr miratimin e rezultateve t zons zgjedhore apo pavlefshmris s zgjedhjeve, sipas ktij Kodi, KQZ-ja prllogarit shprndarjen e mandateve pr do zon zgjedhore, mbi bazn e numrit t votave t vlefshme q subjektet kan marr n nivel zone zgjedhore. Pr zgjedhjet pr Kuvendin, prjashtohen nga shprndarja e mandateve partit politike q konkurrojn m vete dhe q kan marr m pak se 3 pr qind dhe koalicionet q kan marr m pak se 5 pr qind t votave t vlefshme n zonn zgjedhore prkatse. 186 Neni 163 i Kodit Zgjedhor Ndarja e mandateve brenda koalicionit pika 7: Shprndarja e mandateve, sipas nenit 162 dhe ktij neni pr do zon zgjedhore miratohet me vendim. Vendimi nxirret pr do zon zgjedhore m vete. Vendimi mund t ankimohet n Kolegjin Zgjedhor, sipas procedurave t pjess XI t ktij Kodi, nga subjektet e parashikuara n pikn 1 t nenit 124, prfshir edhe kandidatt e lists shumemrore.

Vendimet Nr. 26 Nr. 37, dat 02.08.2013 t Kolegjit Zgjedhor. 115

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

Pra, n do rast, Kolegji mund ta detyroj KQZ-n t ushtroj kompetencat e saj, por jo ti marr vet ato prsipr. Prpos ksaj, duhet vn edhe nj her n dukje fakti se ky vendim i Kolegjit mund t vij vetm si pasoj e nj ankimi nga ana e nj subjekti zgjedhor, ka do t thot se ai nuk mund t veproj kryesisht duke e marr vet iniciativn pr ta detyruar KQZ-n (ka kuptohet nga vet natyra e ktij organi).

RJ

Kodi Zgjedhor i njeh ktij kolegji s shumti t drejtn pr ta detyruar KQZ-n t marr vendim pr nj shtje t caktuar, n ato raste kur kjo nuk sht kryer brenda afateve ligjore dhe gjithmon pasi sht vn n lvizje prmes ankimimit t subjekteve zgjedhore. Konkretisht pika 2 e nenit 145 t Kodit Zgjedhor parashikon se: Subjektet zgjedhore kan t drejt t bjn ankim n Kolegjin zgjedhor pr mosmarrje t vendimit brenda afatit ligjor nga KQZ-ja. N kt rast Kolegji Zgjedhor nuk e gjykon shtjen n themel dhe kur pranon krkesn, vendos detyrimin e KQZ-s pr t marr vendim. Prjashtim nga ky rregull bjn vendimet e KQZ-s pr rrzimin e krkess ankimore n lidhje me vendimet e marra n prputhje me shkronjat a, b, c, t nenit 24 t ktij Kodi.

A. C

OM ]

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

E vetmja referenc e prdorur sht norma e siprcituar (fjalia e fundit e piks 2 t nenit 145 t Kodit Zgjedhor), e cila si u vu n dukje m par sht krejtsisht e pavend.

Nj shtje tjetr interpretimi ligjor q evidentohet n arsyetimet e ktyre vendimeve t Kolegjit Zgjedhor, ndryshe nga sa sht interpretuar nga KQZ-ja, sht ajo lidhur me momentin e ndarjes s mandateve pas prmbylljes s procesit ankimor pr tabelat prmbledhse.

4.5.2.7 Prmbajtja e objektit t padive t paraqitura

Gjykohet leht se pavlefshmria e vendimit pr marrjen n shqyrtim t ankimit do t pas-sillte pavlefshmrin e do akti t ndrmarr m tej n t njjtin proces. Pr pasoj, krkimi i ndrprerjes s t gjitha veprimeve qe po kryhen n KQZ sht i pakuptimt.

[S HQ
116

IP TA

Konstatohet se ka nj sr defektesh n parashtrimin e objekteve t padive t paraqitura n Kolegj. Kshtu, jan vn re kryesisht krkime t mbivendosura, ose t teprta pr shkak t mangsive logjike t tyre. Si shembull marrim krkes-padin e Partis Socialiste kundr vendimit t KQZ pr nxjerrjen e rezultatit t votimit n Zonn Zgjedhore Shkodr, n objektin e s cils listohen ndr t tjera: - Konstatimi i pavlefshmris absolute t Vendimit t KQZ pr kalimin n shqyrtim t krkess s saj ankimore; dhe nga ana tjetr: - Ndrprerja e t gjitha veprimeve q po kryhen n KQZ pr shqyrtimin administrative n kuadr t t njjtit ankim.

RJ

Nj tjetr problematik e vrejtur nga Koalicionit ka t bj me pasaktsit q lidhen me mnyrn se si palt paraqesin pretendimet e tyre n proceset ankimor.

A. C

Kolegji Zgjedhor, n nj interpretim korrekt t ligjit e ka konsideruar si t gabuar qndrimin e mbajtur nga KQZ, sipas t cilit vendimmarrja pr ndarjen e mandateve t Zons Zgjedhore t veant kryhet pas prfundimit t ankimeve t lidhura me at zon, duke argumentuar se n baz t piks 1, t nenit 162 t Kodit Zgjedhor, kjo vendimmarrje nis pas konkludimit t procesit ankimor n trsi (pra pr t gjitha zonat zgjedhore).

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]

Prgjat arsyetimit t tij, Kolegji evokon parimin e shqyrtimit reformues, si parimi q sipas tij i mundson kryerjen e rolit t KQZ-s, por nuk tregon burimin ligjor t ktij parimi duke mos prmendur asnj dispozit ku ai t jet i parashikuar.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

V. KONKLUZIONE 5.1. Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (Komisionert dhe Administrata)

a) Vendimmarrja e Komisionerve pr shtje thelbsore dhe me ndikim politik ka qen n bllok sipas linjave politike (n varsi t dy kampeve politike nga t cilat komisionert ishin propozuar) dhe bllokuese (duke mos arritur vendimmarrje t cilsuar me pes vota).

Nj atmosfer e till diskutimi e nxirrte vendimmarrjen e KQZ-s prej shtratit institucional duke i vendosur kshtu Komisionert prball sulmeve politike. Gjuha e prdorur prej Komisionerve dhe prfaqsuesve politik prball administrats s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve ka qen n t shumtn e rasteve nj krkes llogarie madje dhe interoguese. Nj gjuh e atill e cila e vendoste personelin e administrats n nj presion t vazhdueshm.

c) Gjat jets s saj institucionale administrata e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve ka ceduar s shumti prsa i prket transparencs n brjen publike t dokumentacionit t prgatitur prej saj si dhe n dhnien e sqarimeve publike mbi veprimtarin e KQZ-s. Kodi Zgjedhor parashikon se administrata e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve ka detyrimin q vendimet e trups s KQZ-s ti bj publike n faqen e saj zyrtare n internet brenda nj afati t caktuar. Ky detyrim ligjor sht i lidhur ngusht jo vetm me transparencn e ktij institucioni, por edhe si detyrimi i parashikuar n disa dispozita si forma t t brit t njohur zyrtarisht pr vendime apo njoftime t caktuara, t nevojshme pr tu prdoruar nga subjektet elektorale gjat procesit zgjedhor. U vu re se vendimet e KQZ-s n mjaft raste u publikuan jasht afatit me vonesa t pajustifikueshme, madje ka edhe vendime t cilat nuk jan publikuar fare.

[S HQ

188 Komisioneri Ilirian Muho me Jani Janin, Komisioneri Vera Shtjefni me Iridian Salijanjin, Kryetarja Lefteri Lleshi me Komisionerin Denar Biba.

IP TA

Koalicioni i Vzhguesve Vendor e ka konsideruar ecurin institucionale t KQZs n kto kushte si trsisht n kundrshtim me Kodin Zgjedhor. Legjislacioni zgjedhor nuk e parashikon n asnj rast trupn e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve t konstituar me m pak s 7 antar. Madje, n frymn e Kodit Zgjedhor, trupa e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve si nj organ administrativ q duhet t nxis besimin dhe zbatimin e ligjit, nse nuk sht e konstituar me 7 antar, mbetet n do rast inkompetente pr do vendimmarrje.

RJ

b) Prej krijimit t tre vakancave n KQZ n muajin prill dhe me mos dorzimin n vazhdim t kandidaturave n Kuvendin e Shqipris nga subjektet politike Partia Socialiste dhe Partia Lvizja Socialiste pr Integrim, trupa e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve vazhdoi t funksiononte e paplot vetm me katr antar.

A. C

N periudhn kur trupa e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve ishte e plot dhe e prbr nga shtat antar, komunikimi midis vet Komisionerve dhe komunikimi i Komisionerve me prfaqsuesit politik n shum raste ishte i ashpr, me tone t larta, madje n disa raste edhe me natyr fyese 188.

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]
117

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Prsa i prket transparencs n lidhje me ecurin e zbatimit t dy projekteve pilot t Komisionit Qendror t Zgjedhjeve pr qarqet Tiran dhe Fier, respektivisht Sistemi Elektronik i Verifikimit (SEV) dhe Sistemi Elektronik i Numrimit (SEN), deri n momentin kur u konfirmua zyrtarisht dshtimi i tyre, administrata n daljet publike rreth ktyre projekteve ka servirur informacion t prcipt, t paplot dhe gjithmon duke siguruar pr nj ecuri pozitive t zhvillimit t tyre, t cilat n fund rezultuan q nuk ishin aspak n prputhje me t vrtetn. Dy prej zyrtarve m t rndsishm n hierarkin e administrats s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve (Sekretari i Prgjithshm - posti m i lart i administrats s KQZ-s dhe Drejtori i Departamentit t Teknologjis posti m i rndsishm n vnien n zbatim t dy projekteve pilot dhe t gjith infrastrukturs teknologjike dhe informatike q duhet t ket KQZ-ja prgjat t procesit zgjedhor, u larguan nga postet e tyre n prag t dats s zgjedhjeve, n kulmin e prgatitjes t infrastrukturs parazgjedhore. Administrata nuk e pa t nevojshme t jepte asnj informacion n lidhje me kto ndryshime t rndsishme t strukturave t drejtuese t saj, megjithse n prag t dits s zgjedhjeve. d) sht vrejtur n disa raste se administrata e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve sht treguar e pasakt dhe jo profesionale n qndrimin e saj si dhe n hartimin e materialeve t paraqitur pr vendimmarrje prpara trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve. Prmendnim ktu rastet kur projekt-vendimet dhe t dhnat e servirura jan prgatitur me gabime nga administrata t cilat kan detyruar shtyrjen e vendimmarrjeve prkatse nga KQZ-s si dhe konsumim t panevojshm energjish dhe kohe. Madje n gjykimin e KVV-s, rezultoi se n disa raste administrata ka br shtrembrim apo interpretim t gabuar t dispozitave ligjore apo t fryms s Kodit, si pr shembull rasti i kuotave gjinore pr listn e kandidatve t subjekteve elektorale apo marrja si prov e materialeve filmike nga kamerat q skanonin flett e votimit prgjat procesit t numrimit t votave. Gjithashtu vlen t prmendet qndrimi i trhequr dhe shpesh n kufijt e indiferentizmit i administrats s KQZ-s gjat proceseve ankimore n Kolegjin Zgjedhor, madje duke ia len edhe fizikisht vendin e vet pals s interesuar n proces (subjektit politik PD), ndrkoh q vet sht pal e paditur, e lidhur drejtprdrejt me procesin gjyqsor q po shqyrtohet.
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

[S HQ
118

IP TA

RJ

A. C

Vlen t prmendet se n dy raste faqja zyrtare e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve u hack-ua duke u br kshtu pr pak koh jo funksionale. N kto raste nuk pati asnj dalje publike prej administrats pr t dhn shpjegime rreth ngjarjes apo informacion se kur mund t vihej n funksion srish faqja zyrtare. Po ashtu nuk pati asnj njoftim apo udhzim t veant se si duhet t vepronin subjekte t interesuar pr t marr materiale apo informacione t cilat prezumoheshin t gjendeshin apo shkarkoheshin nga faqja e internetit, ndrkoh q faqja vazhdonte t ishte jofunksionale.

OM ]

Edhe n rastet kur vendimet jan publikuar n faqen e internetit dhe vendimi ka si pjes t tij t bashkngjitur nj material t lidhur, ky i fundit n asnj rast nuk gjendet i publikuar n faqen zyrtare.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

N jo pak raste gjat zhvillimit t mbledhjeve t trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve, gjuha e prdorur gjat diskutimeve ka qen e ashpr ose edhe me shkmbime batutuash duke sjell cnim t seriozitetit t mbledhjeve.

g) Komisioni Qendror i Zgjedhjeve konsideroi akte t miratuara m par me shumic t cilsuar si ende n fuqi, ndrkoh q Kodi Zgjedhor prcakton t kundrtn dhe krkon q kto akte t votohen srish. Rregullorja pr organizimin dhe funksionimin e KQZ-s, sht rasti m flagrant q administrata dhe nj pjes e trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve e vlersuan si ende n fuqi megjithse ajo sht miratuar mbi bazn ligjore t Kodit Zgjedhor t vitit 2005, ndrkoh q vet Kodi Zgjedhor n fuqi kishte vn si detyrim miratimin e domosdoshm t ksaj rregulloreje brenda nj afati 60 ditor nga mbledhja e par e KQZ-s, afat i cili skadoi n datn 26 Dhjetor 2012. h) Ndonse Kodi Zgjedhor i mundson Komisionit Qendror t Zgjedhjeve t jet rregullator i fushats zgjedhore, ai qndroi totalisht inaktiv gjat zhvillimit t saj duke pohuar se nuk ishte n tagrat e tij.

5.2. Ministria e Brendshme (Drejtoria e Prgjithshme e Gjendjes Civile) a) Ministria e Brendshme nuk ka respektuar n vazhdimsi detyrat dhe afatet q Kodi Zgjedhor i ngarkon ktij institucioni n procesin e hartimit dhe saktsimit t listave t zgjedhsve (ekstraktit t prbrsve zgjedhor). Procesi i hartimit t listave t zgjedhsve sht nj ndr mekanizmat m t mirndrtuar prej Kodit Zgjedhor. Ky mekanizm kalon n 5 etapa t njpasnjshme dhe sht nj bashkpunim ndrmjet tre operatorve: Ministris s Brendshme, Njsit e Qeverisjes Vendore dhe Komisionit Qendror t Zgjedhjeve. Ministris s Brendshme n kt proces i ngarkohen disa detyra prej Kodit Zgjedhor si: i. ndrtimi i software-it (programit kompjuterik) pr ndarjen e votuesve sipas qendrave t votimit n prputhje me kriteret e krkuara prej Kodit Zgjedhor; ii. saktsimi i listave t zgjedhsve (pastrimi i dublikatave, i personave t vdekur, etj.); iii. prditsimi i listave t zgjedhsve, mbi bazn e gjetjeve t pasaktsive prej Drejtoris s Prgjithshme t Gjendjes Civile (n varsi t Ministris s Brendshme) dhe ankimimeve t qytetarve, i cili duhej t kryhej do nj muaj 119

[S HQ

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA

RJ

A. C

f) Ndonse n deklarimet publike t Komisionit Qendror t Zgjedhjeve u pohua se mos realizimi i dy projekteve pilot SEV dhe SEN erdhi pr shkak t arsyeve objektive duke e konsideruar se sht ende hert pr prdorimin e ktyre teknologjive n vendin ton, n vlersimin e KVV-s ky moment rezulton si nj munges e qart vullneti dhe profesionalizimi.

OM ]

e) Gjat jets institucionale sht vrejtur nj munges solemniteti n sjelljen e trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve, prfaqsuesve t subjekteve politike dhe palve t tjera pjes e procesit zgjedhor.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Zyrat e Gjendjeve Civile dhe Njsit Vendore pr t realizuar shpalljen e listave t zgjedhsve dhe njoftimin me shkrim t do votuesi, kan t nevojshme bazn materiale (letr, boj printimi, etj.) dhe mbshtetjen financiare pr shprndarjen e njoftimeve, nj mbshtetje q legjislacioni ia ngarkon Ministris s Brendshme. Nga monitorimi i kryer dhe kontaktet e marra me Kryetart e Njsive Vendore, kjo mbshtetje materiale dhe financiare iu dha n ditt e para t muajit mars, kur kishin kaluar publikimet e muajve janar dhe shkurt dhe kishte kaluar afati pr kryerjen e njoftimit me shkrim t zgjedhsve. Njoftimi me shkrim i zgjedhsve vazhdoi m pas sipas diskrecionit apo vullnetit t Kryetarve t Njsive t Qeverisjes Vendore dhe jo n prputhje me krkesat e Kodit Zgjedhor (si ishte pr shembull marrja e kundr-firms s personit n momentin e marrjes s njoftimit me shkrim).

[S HQ
120

b) Ministria e Brendshme n deklaratat e saj zyrtare n lidhje me prgatitjet e procesit zgjedhor n mjaft raste ka prdorur gjuh politike dhe nj pozicionim jo bashkpunues pr t sqaruar apo trajtuar akuzat apo pretendimet e ngritura prej forcave opozitare n lidhje me procesin zgjedhor.

IP TA

N lidhje me saktsimin e listave t zgjedhsve pati nj polemik shum t gjat publike ndrmjet forcave politike, Ministris s Brendshme dhe auditve teknicien t Komisionit Qendror t Zgjedhjeve. Ministria e Brendshme nga ana saj si organi prgjegjs nuk pati argumentime objektive dhe sqaruese n lidhje me pretendimet e ngritura prej forcave politike dhe njrit prej auditve teknicien.

RJ

Publikimi i par (ai q duhej t kryhej n 3 janar 2013) u pezullua prej Zyrave t Gjendjeve Civile npr Njsit e Qeverisjes Vendore me krkes t vet Ministris s Brendshme. Ndonse nuk pati komunikim shkresor me Njsit Vendore dhe as nj deklarat zyrtare t Ministris s Brendshme pr kt pezullim t publikimit t listave pr kt muaj, nga kontaktet e vzhguesve t KVV-s me Kryetart e Njsive Vendore dhe Zyrat e Gjendjeve Civile pran tyre, u b e ditur se software-i pr kryerjen e ndarjes s votuesve npr Qendra Votimi kishte br nj ndarje jo n prputhje me kriteret e Kodit Zgjedhor. Me kt argumentim atyre iu ishte komunikuar gojarisht se nuk duhej t shpallnin listat pr muajin janar, pra ekstraktin e par t prbrsve zgjedhor.

A. C

N t tr kto prgjegjsi t ngarkuara prej Kodit Zgjedhor, Ministria e Brendshme ka toleruar ose nuk i ka respektuar afatet, apo edhe nuk i ka plotsuar detyrimet ligjore t parashikuara.

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]

pr pes muaj rresht dhe duhej t shpallej n ambientet prreth Zyrave t Gjendjeve Civile pran Njsive t Qeverisjes Vendore pr tu par e kontrolluar prej zgjedhsve. iiii. mbshtetja me baz materiale dhe financiare e Zyrave t Gjendjeve Civile respektivisht pr publikimin e listave t zgjedhsve dhe pr njoftimin e zgjedhsve; iv. parashikimin e nj mekanizmi kontrolli ndaj Njsive t Qeverisjes Vendore pr prmbushjen e detyrimit t njoftimit me shkrim t zgjedhsve q banojn n territorin e Njsive t tyre;

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

5.3. Njsit e Qeverisjes Vendore (Kryetart dhe Administrata)

b) Kryetart e Njsive t Qeverisjes Vendore kan prgjegjsi direkte pr ndarjen e Qendrave t Votimit, prditsimin e listave t zgjedhsve dhe m pas drgimin e lists s QV-ve me numrin e zgjedhsve pr do QV n Komisionin Qendror t Zgjedhjeve. Pjesa m e madhe e tyre nuk e respektoi afatin e parashikuar n Kodin Zgjedhor, ndrkoh q pr 139 prej tyre, t cilt po bheshin penges serioze n ecurin e mtejshme t procesit, u morn masa administrative duke u gjobitur me gjob.

c) Kryetart e Njsive t Qeverisjes Vendore si prgjegjs pr drgimin n KQZ t listave t sugjerimeve pr vendndodhjen e Qendrave t Votimit private t shoqruara me dy vendndodhje alternative, n pjesn m t madhe t propozimeve t tyre nuk e zbatuan kt detyrim ligjor.

5.4. Subjektet Zgjedhore

a) Pas krijimit t tre vakancave n trupn e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve, Partia Socialiste dhe Partia Lvizja Socialiste pr Integrim n kundrshtim me Kodin Zgjedhor nuk drguan kandidaturat e tyre pr plotsimin e vakancave n Kuvendin e Shqipris. Kjo shkelje e detyrimit q parashikon Kodi Zgjedhor nga kto dy parti solli dy probleme madhore n ecurin e organizimit t zgjedhjeve. S pari, mosplotsimi i tre vakancave e la trupn e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve n nj inkompetenc trsore pr vendimmarrje. S dyti, vazhdimi i vendimmarrjes s trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve vetm me katr antar vendosi nj pikpyetje t madhe mbi ligjshmrin dhe legjitimitetin e procesit zgjedhor. N nj rast eventual, t vn re n prvoja t mparshme, kjo situat mund t prdorej politikisht pr mos njohjen e gjith procesit zgjedhor.

[S HQ

IP TA

Ky mosplotsim i krkess s Kodit Zgjedhor prej Kryetarve t Njsive Vendore e mbingarkoi s teprmi dhe n mnyr t panevojshme punn e trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve. Madje, n rastet kur propozimet e para rrzoheshin prej KQZ-s, vendimi shtyhej pr nj moment t dyt n pritje t sugjerimeve t reja t Kryetarve t NjQV-ve apo t Inspektorve t Komisionit Qendror t Zgjedhjeve.

RJ

A. C

a) Nga vzhgimi i kryer prej KVV-s u vrejt se Kryetart dhe n trsi Administrata e Njsive t Qeverisjes Vendore n mjaft raste ishin t pa informuar pr detyrat e tyre n lidhje me detyrimet q i ngarkon ligji pr procesin zgjedhor.

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]
121

N daljet zyrtare t Zdhnsit pr Shtyp dhe t Zv/Ministrit t Brendshm sht prdorur shpesh gjuh politike duke mos adresuar problemet apo shtjet e ngritura nga forcat opozitare, duke ngritur pikpyetje mbi besimin e qytetarve mbi integritetin e institucionit dhe t organizimit t elementve t procesit zgjedhor prej ktij institucioni. Ky qndrim, ve t tjerash, u shoqrua me nj munges transparence t ktij institucioni mbi ecurin dhe problematikat q mbarti procesi i hartimit t listave t zgjedhsve.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Ndonse reforma e fundit zgjedhore kishte si qllim t sajin konstituimin e nj trupe t Komisionit Qendror t Zgjedhjeve t pavarur dhe jo politike, prej t cils debati politik dhe politika n trsi t qndronte larg, kjo nuk ndodhi. Sulmet politike, jo vetm q nuk u kursyen prej subjekteve politike kundrejt trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve, por diskutimi me prmbajtje mirfilli politike u b pjes edhe e tavolins s komisionerve t Komisionit Qendror t Zgjedhjeve.

c) T gjitha forcat politike kan mbajtur nj qndrim dy standardesh kundrejt legjislacionit n raste identike ose t ngjashme, po ku interesat partiake ishin me kahje t ndryshme, duke shfaqur vullnetin real t tyre mbi zbatimin e ligjit dhe zhvillimin e nj procesi t rregullt ligjor. N raste t shum diskutuara mbi ligjin zgjedhor dhe ku vendosja politike ka qen trsisht e kundrt dhe agresive n ligjrimin publik, me ndryshimin e interesave partiake t momentit po t njjtat forca politike braktisn qndrimin e mparshm q mbanin, pr t mbrojtur tashm at q m par e kishin sulmuar agresivisht. Rasti m tipik dhe m domethns sht mundsia dhe interpretimi i kuadrit zgjedhor n lidhje me hapjen e kutive zgjedhore dhe rinumrim e fletve t votimit. T tra forcat politike n varsi t interesit pr rinumrim ose jo, bnin interpretimin q iu shkonte pr shtat.

5.5. Presidenti i Republiks

a) Dekretimi i dats s zgjedhjeve prej Presidentit t Republiks u krye n skajin e afatit ligjor, duke mos iu mundsuar operatorve zgjedhor si Ministria e Brendshme nj koh m t shumt pr paraprgatitjen dhe plotsimin e detyrave q iu ngarkon Kodi Zgjedhor. KVV prshndeti reagimin e Presidentit t Republiks pas deklarats publike t KVV-s m 23 tetor 2012 mbi caktimin sa m par t dats s zgjedhjeve, dhe mbledhjen konsultative q ai bri me prfaqsuesit e partive m datn 5 nntor 2012 pikrisht pr caktimin e dats s zgjedhjeve. Por pavarsisht se dekretimi i ksaj date m 3 dhjetor 2012 ishte brenda afatit ligjor, mbetet e pakuptimt vonesa prej gati nj muaji e Presidentit n caktimin e dats, ndrkoh q mediatikisht u b e ditur se t gjitha forcat politike ishin dakord pr caktimin e dats 23 qershor 2013 si data e mbajtjes s zgjedhjeve parlamentare. Caktimi m i shpejt i dats, jo vetm do t ndihmonte t gjith operatort n prgatitjen e procesit parazgjedhor, por do t shmangte probleme t panevojshme, si ishte konkretisht ngri q ndodhi n vendimmarrjen e KQZ-s pr ndarjen e numrit t mandateve pr do zon zgjedhore. Kjo pasi PD dhe PS n kohn e ksaj vendimmarrje mund t kishin caktuar auditt e tyre pran Ministris s Brendshme, duke patur kshtu informacionin e
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

[S HQ
122

IP TA

RJ

A. C

OM ]

b) Komisioni Qendror t Zgjedhjeve sht vn n vazhdimsi prball nj presioni t fort politik prej forcave politike , madje kto t fundit e kan br shpesh at pjes t ligjrimit t tyre partiak.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

5.6. Prokuroria e Prgjithshme

a) Ndonse n disa raste forcat politike iu drejtuan prokuroris pr denoncimin e pretendimeve t tyre pr shkelje n fushatn zgjedhore dhe n shum raste ishte media q ngriti shqetsime t shumta t faktuara pr parregullsi n organizimin e procesit zgjedhor, n asnj rast nuk pati aktivizim t prokuroris.

a) Media n prgjithsi luajti nj rol t muar n pasqyrimin e detajuar dhe t gjithanshm q i bri fushats zgjedhore. Veanrisht vlen t prgzohet roli i saj investigues, dokumentues dhe denoncues pr shkelje t ndryshme nga aktort politik apo institucional gjat periudhs s fushats elektorale b) N prgjithsi mediat ruajtn ekulibrin n pasqyrimin e fushats, por pati edhe media t cilat u shfaqn hapur n mnyr t njanshme, veanrisht disa prej televizioneve lokale ku dhe kontrolli inspektorve t Bordit t Monitorimit t Medias sht m i vogl.

5.8. Kolegji Zgjedhor

b) N vlersimin e Koalicionit t Vzhguesve Vendor, n disa raste arsyetimi ligjor i prdorur prej trups s Kolegjit Zgjedhor ka qen jo profesional dhe deri jo logjik. Konkretisht, n nj nga vendimet lidhur me ndarjen e Zonave t Administrimit Zgjedhor, n arsyetimin e prdorur prej trups s Kolegjit Zgjedhor vihen re kontradikta t forta ligjore dhe logjike n brendsi t vendimit.

[S HQ

c) Gjat seancave t gjykimit t ankimimeve n Kolegjin Zgjedhor t subjekteve politike pr vendimet e trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve pr tabelat e rezultateve t numrimit t votave, u cnua ceremonialiteti. Gjat seancave n Kolegjin Zgjedhor, ku pal e paditur ishte Komisioni Qendror i Zgjedhjeve, prfaqsuesi ligjor i ktij t fundit qndronte n vendet pr publikun, ndrsa n bankn e t paditurit qndronin prfaqsuesit e Partis Demokratike.

IP TA

a) N disa raste vendimmarrja e Kolegjit Zgjedhor i sht mbivendosur qartazi kompetencave eksplicite q Kodi Zgjedhor ia ngarkon trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve. N rastin e ndarjes s Zonave t Administrimit Zgjedhor dhe shprndarjes s mandateve t deputetve, ku vendimmarrja u krye prej Kolegjit Zgjedhor, Kodi Zgjedhor ia njeh kt tagr n mnyr t qart dhe vetm trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve.

RJ

A. C

5.7. Mediat

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]
123

krkuar mbi lvizjet demografike, ka u b shkas pr mosmiratimin e ksaj vendimmarrje prej KQZ-s, dhe miratimin e mvonshm antikushtetues t saj nga Kuvendi i Shqipris.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

5.9. Kuvendi i Shqipris a) N vlersimin e Koalicionit t Vzhguesve Vendor, n rastin e caktimit t mandateve n baz qarku, Kuvendi i Shqipris iu mbivendos kompetencs eksplicite t Komisionit Qendror t Zgjedhjeve. Kuvendi i Shqipris vendosi prdorimin e ndarjes s mandateve t miratuar nga KQZ-ja pr Zgjedhjet Parlamentare t vitit 2009, jo vetm duke mos marr parasysh dhe shkelur procedurat e parashikuara n Kodin Zgjedhor, por duke konsumuar dhe shkeljen antikushtetuese t barazis s vots, pasi ndarja e mandateve t vitit 2009, sipas informacioneve zyrtare t pranuara nga KQZ, nuk i prgjigjet prfaqsimit real t shprndarjes s popullsis s nntorit t vitit 2012.

b) N rastin e shkarkimit t Komisionerit t trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve t propozuar prej Partis Lvizja Socialiste pr Integrim dhe emrimit m pas t Komisionerit t propozuar nga Partia Republikane, Kuvendi i Shqipris pati vendimmarrje me logjik totalisht politike, t njanshme dhe aspak ligjore. Pas largimit t Lvizjes Socialiste pr Integrim nga koalicioni mazhoritar dhe radhitjes si forc opozitare, Partia Demokratike investoi Kuvendin e Shqipris n lirimin e Komisionerit t propozuar nga kjo parti. Kuvendi i Shqipris n seancn parlamentare t dats 15.04.2013 nprmjet nj procedure joligjore votoi pr lirimin nga detyra t Komisionerit, me nj projektvendim q u ndryshua tre her n prmbajtje. N vend t tij Kuvendi po n kt seanc emroi Komisionerin tjetr t propozuar nga Partia Republikane, tashm si forca e dyt m e madhe mazhoritare n parlament.

[S HQ
124

IP TA
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

RJ

A. C

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

VI. REKOMANDIME Zgjedhjet Parlamentare t 23 qershorit shnuan procesin zgjedhor m t ndjekur dhe m t vzhguar n vend. Problematika q shoqroi prgatitjen dhe ecurin e procesit deri n finalizimin e tij, shtron urgjentisht prball t gjith aktorve n vend e veanrisht prball aktorve politik nj sfid madhore, ka sht njkohsisht dhe nj ndr gurt themelor t funksionimit t nj shteti demokratik, zbatimin pa ekuivok t ligjit dhe rritjen e besimit t qytetarve n t.

Por n kt pik Koalicioni gjykon se sht i domosdoshm mosndryshimi i elementve kryesor t Kodit pr s paku zgjedhjet pasuese. Por kto ndryshime t hyjn n fuqi n zgjedhjet q pasojn ato t rradhs. Me bindjen se nj proces korrekt, ligjor dhe i drejt mund t realizohet vetm kur zgjedhjet t administrohen teknikisht nga nj trup jopolitike administratorsh n t gjitha nivelet, KVV rekomandon q reforma elektorale t mund t zhvillohet me dy synime: afatgjat dhe afatshkurtr, e konkretisht q synojn prkatsisht zgjedhjet parlamentare t vitit 2017 dhe ato lokale t vitit 2015. Prsa i prket synimit afatgjat t adresohen nj sr shtjesh si: administrimi totalisht jopolitik i procesit. Partit politike t mos ken dor n administrimin e procesit por vetm si vzhgues n t; prcaktimin n kushtetut t elementve kryesor organizativ q prbjn procesin zgjedhor; prekjen e sistemit elektoral n mnyr q t bhet m prfaqsues dhe njkohsisht t mbshtes dhe t nxis demokracin e brendshme n partit politike duke krijuar nj lidhje direkte t kandidatit me votuesin, ka do t ul influencn e padiskutueshme q kan kryetart e partive politike n prcaktimin e kandidatve pr deputet. Psh. adoptimi i sistemit kombtar proporcional me lista t hapura, etj; adoptimin e teknologjive t reja q t lehtsojn realisht administrimin e procesit zgjedhor si dhe t rrisin transperencn dhe besimin e publikut n t; diskutimin e gjer dhe nj prcaktim t qart t mnyrs s konstituitimit dhe t funksionimit t nivelit m t lart administrativ t procesit zgjedhor, t KQZ-s; Miratimin dhe adoptimin e nj Kodi Zgjedhor Procedurial. N Kodin aktual ka mjaft dispozita proceduriale, pr t cilat nuk nevojiten nn akte t hartuara prej KQZ-s pasi jan tejet t detajuara sikur t ishin udhzime apo nn akte t tjera. Kjo kontradit q mbart n vetvete Kodi aktual u vu n dukje qart n tre momente t rndsishme gjat ecuris s organizimit t ktyre zgjedhjeve, si: kuotat gender, pozicioni i zv/Kryetarit n trupn e KQZ-s si dhe pakica e mendimit n trupn e KQZ-s. hartimin e nj mekanizmi pr krijimin e nj trupe afatgjat administratorsh t niveleve t dyta dhe t treta t procesit zgjedhor, duke parashikuar nj sistem t veant rekrutimi, przgjedhjeje dhe vlersimi; 125

[S HQ
-

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

IP TA
-

RJ

A. C

Nisur pikrisht nga mnyra se si u zhvillua, u zyrtarizua dhe u pranua rezultati i zgjedhjeve t 23 qershorit, KVV vlerson se klasa politike duhet t filloj sa m par procesin e reforms elektorale.

OM ]

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

T adresohen dhe plotsohen sa m par mangsit ligjore t vrejtura prgjat ktij procesi: o Prcaktimin e qart, detyrues t trups s KQZ-s dhe me mjetet e duhura n dispozicion pr t prmbushur rolin q i ngarkon ligji si rregullator i fushats zgjedhore, si dhe si mbikqyrs i aspektev t tjera t prgatitjes s procesit si listat e zgjedhsve, etj.; o Prcaktimin qart n Kodin Zgjedhor t detyrimeve pr sigurimin e s drejts s vots pr personat me aftsi t kufizuar, personat e verbr, dhe kategorive vulnerabl si romt, etj.

Gjithashtu t prcaktohen detyrime pr prgatitjen e informacioneve dhe fushatave sensibilizuese lehtsisht t kuptueshme pr kto kategori, prfshir edhe ato n gjuhn e pakicave q jetojn n vend. o Heqjen e dispozitave q kan ngelur gabimisht pas reforms zgjedhore t kryer m par si ato q parashikojn ende pozicionin e Zv/Kryetarit t Qendrs s Votimit;

o Plotsimin e dispozitave t qarta pr prcaktimin e dats s zgjedhjeve t parakohshme nga Presidenti i Republiks;

[S HQ
126

IP TA

o Parashikimin e dispozitave q t rregullojn kryerjen e fushats nprmjet sms-ve, veanrisht n periudhn e heshtjes zgjedhore. o Parashikimi i dispozitave pr t ndaluar transmetimin e spoteve elektorale prpara fillimit t fushats zgjedhore; o Parashikimin e eventualiteve t mundshme q mund t ndodhin si: ndryshimi i koalicioneve politike me reflektimin q sjell n trupn q administron hallkat e procesit zgjedhor, veanrisht n rastin e KQZ-s; mosplotsimi i vakancave t antarve t trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve prej subjekteve politike, pas kalimit t afateve t parashikuara; prcaktimi sa m t qart n lidhje me vendimmarrjet e prcaktuara si t cilsuara; mosmiratimi i rregullores s trups s Komisionit Qendror t Zgjedhjeve; ndarja e zonave t administrimit zgjedhor; prllogaritja e caktimit t mandateve n baz t qarqeve zgjedhore; shprndarja e mandateve t deputve;

RJ

o T rishikohet ose t plotsohet vendimi pr transmetimin e materialeve zgjedhore t prgatitura nga subjektet zgjedhore pr mediat, duke prcaktuar dorzimin e ktyre materialeve n gjendje t paprpunuar si dhe kodin e kohs t vazhdueshm, sikundr e kishte prgatitur n projekt-vendim edhe administrata e KQZ-s;

A. C

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]

Prsa i prket synimit afatshkurtr me synim prgatitjen e kuadrit ligjor t plot pr zgjedhjet e ardhshme lokale t 2015, KVV sugjeron q:

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

reduktimin e s drejts s partive politike pr ndryshimin e antarve t komisioneve t ZAZ-ve dhe KQV-ve, apo edhe t GNV-ve;

mos ndjekja e trajnimeve t KQZ-s prej antarve t komisioneve t qendrave t votimit apo t grupeve t numrimit t votave; punsimin n administratn publike t antarve t KZAZ-ve;

t adresohen element q kan t bjn me organizimin e procesit zgjedhor edhe jasht periudhave zgjedhore si: o prgatitja dhe trajnimi i komisionerve t nivelit t dyt dhe t tret; o ndrmarrja prej administrats s KQZ-s t fushatave sensibilizuese pr edukimine votuesve e n veanti pr kategorit vulnerabl t shoqris.

Partit politike t angazhohen pr nisjen e reforms duke qen t hapur n brjen pjes t saj t t gjith aktorve institucional t interesuar. Nisur edhe nga rekomandimi i Komisionit t Venecias pr mos ndryshim t ligjit zgjedhor nj vit prpara dats s zgjedhjeve, si dhe pr t mos prsritur srish nj reform t minuts s fundit, aktort kryesor politik duhet t gjejn gjuhn e prbashket dhe t marrin prsipr prgjegjsit q u takojn pr t nisur sa m par kt reform.

[S HQ

IP TA
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

RJ

o Organizimi i konferencave, trajnimeve, seminareve, etj pr shtje t veanta t administrimit t procesit, etj, veanrisht duke patur n fokus forcimin e kapaciteteve t adminstrats s KQZ-s;

A. C

OM ]
127

caktimi i plot i dispozitave n lidhje me vendet pr ngritjen e Qendrave t Votimit, kushteve q duhet t plotsojn si dhe statusin q duhet t ken kto objekte pasi t jen prcaktuar si t tilla;

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

VII. AKSIONI I KOALICIONIT T VZHGUESVE VENDOR

Pas ndjekjes n mnyr aktive t procesit t reforms zgjedhore (Nntor 2011 Korrik 2012), KVV vazhdoi angazhimin e vet duke filluar monitorimin e periudhs parazgjedhore prej hyrjes n fuqi t amendimeve q iu bn Kodit Zgjedhor. Qysh me konstituimin n Parlament t institucionit t Komisionit Qndror t Zgjedhjeve, KVV filloi monitorimin e tij si dhe institucioneve t tjera, veprimtaria e t cilave ka lidhje me procesin zgjedhor. Prpos ksaj KVV ka monitoruar realizimin e procesit zgjedhor edhe n nivelet e tjera t administrimit, n nivelin e ZAZ-ve prfshir punn e Komisioneve t ZAZ-ve, n nivelin e QV-ve prfshir punn e Komisionit t QV-ve si dhe situatn n VNV dhe punn e GNV-ve. KVV akreditoi 132 vzhgues afatgjat dhe 1502 vzhgues afatshkurtr, duke angazhuar n terren 1401 prej tyre dhe duke prdorur pr her t par metodn e vzhgimit me baz statistikore.
189 Aksioni i par i KVV ka qen n vitin 2000 n mnyr jo formale nn ombrelln e Shoqats pr Kultur Demokratike. N vitin 2003 me mbshtetjen e OSBE-s grupimi u quajt Forumi i Vzhguesve Vendor duke prmbledhur 18 nga organizatat m t njohura n fushn e vzhgimit t zgjedhjeve dhe t t drejtave t njeriut dhe prej vitit 2005 sht quajtur Koalicioni i Vzhguesve Vendor duke patur kryesisht mbshtetjen e Programit DGA t USAID, Ambasads t Shteteve t Bashkuara t Ameriks n Tiran dhe OSFA Soros. Koalicioni ka koordinuar aksionet m t gjera t vzhguesve vendor n vend n vitet 2005, 2007, 2009 dhe 2011 duke akredituar, trajnuar dhe shprndar rreth 2500 vzhgues n qendra votimi n secilin prej raundeve t vzhgimit n t gjith territorin e vendit. N kto aksione jan mbuluar rreth 45% e qendrave t votimit dhe 100% e vendeve t numrimit t votave n t 12 qarqet e Shqipris. Nga nj raund zgjedhor n tjetrin prbrja dhe metodologjia e vzhgimit t adoptuar kan ndryshuar n proporcion t drejt me rritjen e profesionalizmit t vzhguesve t angazhuar dhe Koalicionit si i tr. Pr sa i prket metodologjis, n do aksion t ndrmarr nga Koalicioni nga viti n vit ai sht prbr nga organizata t ndryshme q ndajn t njjtat vlera pr zgjedhje t lira e t ndershme, n respekt t standardeve demokratike. Prej 2005 n 2009 Koalicioni ka qen i prbr nga 6-8 organizata, t cilt n bashkpunim miratuan nj plan paraprak aksioni, nn drejtimin dhe koordinimin e Institutit Demokratik Kombtar (NDI) (2005 dhe 2007) dhe Partners Albania (2009). Duke synuar rritjen e kapaciteteve t aktorve t vzhgimit, ngritjen e nj trupe vzhguesish vendor t prhershm si dhe prfshirjen e nj numri sa m t madh t mundshm qytetarsh aktiv n kt proces, tri organizatat drejtuese hartuan nj strategji q synonte zgjerimin e Koalicionit me partner lokal t cilat ndajn t njjtin vizion dhe vlera mbi mnyrn se si duhet t zhvillohen zgjedhjet dhe q nnshkruajn Memorandumin e Mirkuptimit t hartuar dhe miratuar bashkrisht. Bazuar n filozofin e msiprme, Zgjedhjet Lokale t vitit 2011 u vzhguan nga Koalicioni nn drejtimin e tri organizatave drejtuese dhe me bashkpunimin e 15 organizatave lokale (18 n total). Pr her t par qysh prej krijimit t KVV-se, Zgjedhjet Vendore t Majit 2011 u vzhguan bazuar n nj strategji e cila u konceptualizua, hartua, menaxhua dhe realizua duke prdorur vetm kapacitetet e organizatave antare t Koalicionit. 190 Gjat do deklarate dhe aksioni KVV respekton parimet e pavarsis dhe paansis. Kto parime shkojn krahas objektivitetit ka ndihmon n vlersimin e drejt t situats dhe dhnien e nj pamjeje t qart t situats dhe problematikave t vrejtura. Diskriminimi sht nj shtje shum e ndjeshme dhe KVV gjat gjith aksioneve t veta sht prpjekur ta vr n dukje dhe ta luftoj at. Kjo do t thot se pjesmarrja sht e ndrtuar n respekt t plot t gjinis, etnis apo prkatsive t tjera. Pr sa u prket shtjeve gjinore, prve ruajtjes s tradits pr angazhimin e m shum se 50% t aktivistve gra dhe vajza, wshtw synuar qw nw tw gjitha materialet e publikuara prej KVV gjat aksionit t vitit 2013 t respektohet dhe reflektohet barazia dhe balanca gjinore. Gjithashtu, funksionimi i brendshm i zyrs ka nj qasje pro-mjedisore. 191 Qndra Shqiptare e Ambjentit-Tiran; Shoqata e Gruas" Kucov; Pr Grat dhe Fmijt Lushnj "Gruaja n Zhvillim" Shkodr; Ligji, Biznesi dhe Gruaja Rurale Tirane; Forumi i Gruas Elbasan- Elbasan; Lvizja Rinore pr Demokraci- Puk; Kshilli Rinor Sarand- Sarand ; Qndra Kshillimore pr Njerzit me Aftsi te Kufizuar- Shkodr; Parlamenti Rinor Lezh, -Lezh; Dyert e s Ardhmes Fier; Qndra pr Zhvillimin e Shoqris Civile Malsi e Madhe ; Qndra Rajonale "Syri i Medias s Re"- Gjirokastr; Qndra komunitare- Gjirokastr; Qndra Kulturore Mediatike Antigonea- Gjirokastr; Qndra Un Gruaja Pogradec; Shoqata Per Mbrojtjen e t drejtave t gruas Fshatare dhe Qytetare Berat; Qendra pr Grat dhe Vajzat- Kuks; N Dobi t Gruas Shqiptare Elbasan; Qndra pr Zhvillimin e Shoqeris Civile- Durrs; Qndra pr Zhvillimin e Shoqeris Civile- Korc; Shoqata Pr Kultur Demokratike- Elbasan; Qndra Rinore Vlor; Qndra T Drejtat e Njeriut n Demokraci; Qndistaret Kor; Mjedisi dhe Zhvillimi Social Fier; Grupimi S Bashku Sarand; Voice of Roma in Albania-Fier; Qendra Argitra Peshkopi; Shoqata Gruaja n Zhvillim Korc. Keto organizata kan pranuar dhe nnshkruar nj Memorandum Mirkuptimi ku qartsohen rregullat dhe termat q duhet t respektojn si antar t KVV gjat gjith kohzgjatjes s aksionit, n respekt t Kodit t Etiks dhe Sjelljes s Mir t Vzhguesve Vendor n Shqipri.

[S HQ
128

IP TA

RJ

A. C

N kuadr t aksionit t vzhgimit t Zgjedhjeve Parlamentare t Qershorit 2013, KVV drejtuar nga tri organizata Shoqata pr Kultur Demokratike, Shoqata KRIIK Albania dhe Shoqata pr Grat dhe Fmijt, n bashkpunim me 31 organizata lokale 191, ka vzhguar kt proces zgjedhor n t gjitha fazat e realizimit t tij. Nga 18 organizata antare q numronte n aksionin monitorues t Zgjedhjeve Lokale t 2011, n zgjedhjet parlamentare KVV numroi 34 organizata.

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]

Koalicioni i Vzhguesve Vendor (KVV 189), sht nj aleanc organizatash jo-qeveritare dhe jopolitike thelbi i aktivitetit t t cilave sht zhvillimi i demokracis n Shqipri, veanrisht vzhgimi i proceseve elektorale, aktivitet t cilin e kan kryer prej vitit 2005 (nn sigln KVV) duke e konsideruar vzhgimin e zgjedhjeve si garancin m t mir pr t siguruar lirin dhe besueshmrin e zgjedhjeve. Filozofia dhe strategjia e KVV bazohet n tri shtylla: pavarsi, paansi dhe objektivitet n respekt total t mosdiskriminimit 190.

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Pr vzhgimin e Zgjedhjeve Parlamentare t 23 Qershorit 2013 KVV adoptoi nj metodologji t re e cila kombinonte dy nga praktikat m t mira ndrkombtare e vendore: vzhgimin me grupe lvizs dhe vzhgimin me vzhgues fiks n qendra votimi t przgjedhura n mnyr rastsore, ka mundsoi prgjithsueshmrin e gjetjeve prsa i prket pjess s dits s votimit n nivel kombtar. Nj tjetr risi n qasjen e adoptuar prej KVV n kt raund zgjedhjesh, ishte intensifikimi i marrdhnieve me publikun dhe aktort e prfshir n procesin zgjedhor, duke prdorur disa kanale komunikimi, q nga mediat sociale, faqen web t KVV-s, median e shkruar dhe vizive, komunikimin nprmjet email-it dhe deri tek drgimi i raporteve t printuar t shoqruar me nj letr prcjellse tek t gjith aktort prgjegjs n mbarvajtjen e procesit si dhe tek aktort e tjer t interesuar, vendas dhe t huaj. Kjo jo vetm pr t kontribuar sa m shum n prmirsimin e ecuris s procesit si i tr, por edhe pr t kontribuar n rritjen e peshs dhe rolit q duhet t ken aktort vendas t vzhgimit t procesve zgjedhore.

[S HQ

GNV KQV KQZ KVV KZAZ LSI PBDNJ PD PS QV SEN SEV VNV ZAZ RKGJC NJQV NJ. B BMM NATO ASHE APMI PBDNJ MEGA PAMIE PTRSH PABDE ToT

Grup i Numrimit t Votave Komisioni i Qndrs s Votimit Komisioni Qndror i Zgjedhjeve Koalicioni i Vzhguesve Vendor Komisioni Zonal i Administrimit Zgjedhor Levizja Socialiste pr Integrim Partia Bashkimi pr t Drejtat e Njeriut Partia Demokratike Partia Socialiste Qnder Votimi Sistemi Elektronik i Numrimit Sistemi Elektronik i Verifikimit Vend i Numrimit t Votave Zon e Administrimit Zgjedhor Regjistri Kombtar i Gjendjes Civile Njsit e Qeverisjes Vendore Njsi Bashkiake Bordi i Monitorimit t Medias Organizata e Traktatit t Atlantikut Verior Aleanca pr Shqiprin Europiane Aleanca pr Punsim, Mirqnie dhe Integrim Partia Bashkimi pr t Drejtat e Njeriut Partia e Minoritetit Etnik Grek pr t Ardhmen Partia Aleanca Maqedonase pr Integrimin Europian Partia Toleranca e Re e Shqiperis Partia Aleanca pr Barazi dhe Drejtsi Europiane Trajnimi i Trajnerve

IP TA

RJ

VIII. FJALORTH

A. C

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]
129

Pas procesit t votimit dhe t numrimit, KVV monitoroi procesin e ankimimeve n KQZ dhe n Kolegjin Zgjedhor. Gjetjet dhe rekomandimet pr prmirsimin n vazhdimsi t procesit KVV i ka br publike nprmjet tre raporteve t ndrmjetm para dits s zgjedhjeve, nj tjetr t nesrmen e dits s zgjedhjeve, si edhe nprmjet 12 deklarata pr shtyp dhe tri letrave t hapura, pa prmendur nj sr intervistash apo emisionesh televizive ku prfaqsues t KVV-s jan ftuar pr t br publik qndrimin e tyre.

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

SHTOJCA

[S HQ
130

IP TA
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

RJ

A. C

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

ANEKS I PARAQITJE GRAFIKE

E PROCESIT T VOTIMIT DHE NUMRIMIT T VOTAVE Dita e Votimit Procesi i hapjes Hapja e Qendrave t votimit

Prania e antarve t komisioneve t qendrave t votimit n momentin e hapjes


3% 11%

RJ
86%

[S HQ

IP TA
42% Koalicioni i Vzhguesve Vendor

QV ku kishte s paku nj komisioner q mungonte - zona urbane dhe rurale

58%

A. C

OM ]
7 antar 6 antar 4 antar zona urbane zona rurale

131

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Oraret e hapjes s qendrave t votimit


1% 12%

IP TA
38% 62%

QV q u hapn me vones - zona urbane dhe rurale

RJ
zona urbane zona rurale

87%

[S HQ
132

A. C
n koh (07:00) pas ors 07:30 pas ors 08:00 Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Ecuria e prgatitjes s Qendrave t Votimit sipas kritereve t parashikuara

Heqja e materialeve propagandistike afr qendrave t votimit

A. C

11%

89%

IP TA
41% Koalicioni i Vzhguesve Vendor

QV ku nuk u hoqn materialet propagandistike - zona urbane dhe rurale

RJ
zona urbane zona rurale 59%

[S HQ

OM ]
po jo

133

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Parregullsi gjat hapjes s QV-ve


13

7 4

IP TA
3% 38% 59%

Gjykimi i vzhguesve mbi mbarvajtjen e procedurave t hapjes s QV-ve

RJ
shume mire mire problematike Koalicioni i Vzhguesve Vendor

mosvendosja e mostregimi I kutive t QV q s'qen pajisur tryezave dhe votimit konform me t gjitha karrigeve n mnyr procedurave t Kodit materialet e t till q t Zgjedhor nevojshme mundsojn lvizjen e shpejt t zgjedhsve

[S HQ
134

A. C

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Procesi i votimit Persona t pranishm brenda Qendrave t Votimit

Balanca gjinore n komisionet e QV-ve

19%

IP TA
PD PS 20 19 PD PS Koalicioni i Vzhguesve Vendor

% e femrave n komisionet e QV-ve sipas partive


LSI PR

RJ
22 12 LSI PR

81%

[S HQ

A. C

OM ]
femra meshkuj

135

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Balanca gjinore n komisionet e QV-ve - zona urbane dhe rurale

29%

71%

IP TA
8% 92%

QV ku ka patur persona t paautorizuar

RJ
po ka patur jo nuk ka patur

[S HQ
136

A. C
zonat ruruale zonat urbane Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

QV ku ka patur persona t paautorizuar - zona urbane dhe rurale

48% 52%

IP TA
48 Partiak Koalicioni i Vzhguesve Vendor

QV ku ka patur persona t paautorizuar gjat votimit

[S HQ

RJ
35 T paidentifikuar

A. C

OM ]
zona rurale zona urbane

137

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Largimi i kryetarit nga QV duke marr vuln me vete

69%

IP TA
19% 81% 138

QV ku kan vizituar vzhgues t huaj

RJ
po jo
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

[S HQ

A. C
po jo

31%

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

QV ku ka patur vzhgues vendor

14%

86%

IP TA
6% 94%
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

QV ku ka patur vzhgues partiak

RJ
po jo 139

[S HQ

A. C

OM ]
po jo

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

QV ku ka patur vizita nga prfaqsues t medias

22%

78%

Situata brenda Qendrave t Votimit

IP TA
3% 97%

QV ku fshehtsia e vots nuk garantohej

RJ
jo po Koalicioni i Vzhguesve Vendor

[S HQ

140

A. C
po jo

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

QV ku dhoma e fsheht qe vendosur n mnyre q nuk lejonte t vzhgohej

87%

IP TA
6% 94% Koalicioni i Vzhguesve Vendor

QV ku kutia e votimit qe vendosur n mnyre q nuk lejonte t vzhgohej

RJ
po jo

[S HQ

A. C

13%

OM ]
po jo

141

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

QV ku ka patur mosmarrveshje / acarime t situats


15

total

IP TA
10% 90%

QV ku ka patur rrmuj nga numri i lart i vzhguesve

RJ

komisioner votues

komisioner komisioner

[S HQ

142

A. C
2 komisioner vzhgues po jo Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

QV ku ka patur ndrprerje t votimit

14%

A. C
49%

86%

IP TA
51% Koalicioni i Vzhguesve Vendor

QV ku ka patur ndrprerje t votimit - zona urbane dhe rurale

RJ
zonat rurale zonat urbane

[S HQ

OM ]
po jo

143

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Presione / ndrhyrje n punn e KQV-s - parti politike


14

total

PD

LSI

Situata e prgjithshme jasht Qendrave t Votimit

IP TA
9% 91%

QV ku sht vrejtur aktivitet elektoral jasht

RJ
po jo Koalicioni i Vzhguesve Vendor

[S HQ
144

A. C
2 PS

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

QV ku sht vrejtur aktivitet elektoral jasht QV-s - zona urbane dhe rurale

65%

IP TA
40 28 14 1 PD PS LSI PDIU Koalicioni i Vzhguesve Vendor

Aktivitet elektoral jasht QV-s - parti politike

RJ
1 AKZ 1 FRD 1 PR

[S HQ

A. C

35%

OM ]
zona urbane zona rurale

145

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

QV ku ka patur materiale propagandistike n nj rreze prej 150 m

12%

88%

IP TA
6% 94%

QV ku nuk qe afishuar lista e zgjedhsve

RJ
po jo

[S HQ

146

A. C
po jo Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

QV ku nuk qe afishuar lista e zgjedhsve - zona urbane dhe rurale

32%

68%

IP TA
63% Koalicioni i Vzhguesve Vendor

QV ku nuk kishte mundsi lvizje pr personat me aftsi t kufizuara

RJ
37% po jo

[S HQ

A. C

OM ]
zona rurale zona urbane

147

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Respektimi i procedurave t votimit

QV ku jan paraqitur zgjedhs pa dokument identifikimi biometrik

19%

81%

IP TA
8% 92%

QV ku jo do zgjedhs ka firmosur vet

RJ
po jo

[S HQ

148

A. C
po jo Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

QV ku jo do zgjedhs ka firmosur vet - zona urbane dhe rurale

43%

57%

IP TA
5% 95% Koalicioni i Vzhguesve Vendor

Kontrolli nse zgjedhsit ishin timbruar m par

RJ
po jo

[S HQ

A. C

OM ]
zona rurale zona urbane

149

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

QV ku ka patur s paku nj zgjedhs i cili nuk ka mundur t votoj

27%

73%

IP TA
7 4 2 votues t timbruar m par

Verifikimi i identitetit t zgjedhsve


29

[S HQ

mosrespektim i procedurs s identiteti t zgjedhsit

150

RJ
zgjedhs me vendim gjykate Mosprputhje mes emrit n kart dhe atij n list Koalicioni i Vzhguesve Vendor

A. C
po jo

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Parregullsi t vrejtura gjat procesit t votimit

QV ku ka patur votim n grup ose votim familjar

A. C
35%

65%

IP TA
40% Koalicioni i Vzhguesve Vendor

Votimi familjar - zona urbane dhe rurale

RJ
zona urbane zona rurale 60%

[S HQ

OM ]
po jo

151

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

QV ku s paku nj zgjedhs ka tentuar t votoj jasht dhoms s fsheht

4%

96%

QV ku ka patur persona q kan ndihmuar m shum se nj zgjedhs me aftsi t kufizuara

IP TA
14% 86%

RJ
po jo

[S HQ

152

A. C
po jo Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

QV ku ka patur persona q kan ndihmuar m shum se nj zgjedhs me aftsi t kufizuara - zona urbane dhe rurale

32%

68%

IP TA
10% 90% Koalicioni i Vzhguesve Vendor

QV ku ka patur antar t qendrave t votimit q kan ndihmuar zgjedhsit me aftsi t kufizuara

RJ
po jo

[S HQ

A. C

OM ]
zona urbane zona rurale

153

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

QV ku jan vrejtur zgjedhs me celular n dor brenda dhoms s fsheht

13%

87%

IP TA
15% 85%

QV ku jan vrejtur zgjedhs q kan prdorur celularin n mjediset e QV-s

RJ
po jo

[S HQ

154

A. C
po jo Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Atmosfera e prgjithshme e votimit


1%

37%

62%

IP TA
2% 35% Koalicioni i Vzhguesve Vendor

Zbatimi i procedurave t votimit

RJ
shume mire mire problematik 63%

[S HQ

A. C
mire

OM ]
shume mire problematike

155

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Kualifikimi i antarve t komisionit


1%

47% 52%

IP TA
2% 7% 27% 64%

Njohja e rregullave t votimit prej zgjedhsve

[S HQ
156

RJ
shume mire mire problematike shume problematike Koalicioni i Vzhguesve Vendor

A. C
mire keq

shume mire

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Mbyllja e Qendrave t Votimit Procedurat e mbylljes s Qendrave t Votimit

Oraret e mbylljes s QV-ve

8%

3%

IP TA
50% Koalicioni i Vzhguesve Vendor

QV q jan mbyllur pas afatit t prcaktuar n Kodin Zgjedhor - zona urbane dhe rurale

RJ
50% zona rurale zona urbane

89%

[S HQ

A. C
19:00

OM ]
pas ores 19:00 pas ores 20:00

157

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

QV ku ka patur zgjedhs n rradh pas prfundimit t votimit

9%

91%

[S HQ

IP TA
25 lejuar t votojn kur kan mbrritur pas ors 19:00

Zgjedhs pas mbylljes s QV-s

158

RJ
3 mbrritur para ors 19:00 nuk jan lejuar t votojn Koalicioni i Vzhguesve Vendor

A. C
po jo

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Persona t pranishm n QV gjat procedurave t mbylljes

Vzhgues ndrkombtar prezent gjat procedurave t mbylljes s votimit


3%

A. C
8%

97%

IP TA
92% Koalicioni i Vzhguesve Vendor

Vzhgues t akredituar nga OJF vendase gjat procedurave t mbylljes s votimit

RJ
po jo

[S HQ

OM ]
po jo

159

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Vzhgues partiak prezent gjat procedurave t mbylljes

4%

96%

IP TA
11 7 total partiak

Persona t paautorizuar n QV gjat procedurave t mbylljes

[S HQ

160

RJ
4 t paidentifikuar Koalicioni i Vzhguesve Vendor

A. C
po jo

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Gjykim i prgjithshm mbi procedurat e mbylljes s QV-s


3%

41%

56%

[S HQ

IP TA
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

RJ
161

A. C
mire

OM ]
shume mire problematike

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Procesi i Numrimit t votave

Respektimi i procedurave t marrjes n dorzim dhe i verifikimit t materialeve zgjedhore nga KZAZ-t Situata e prgjithshme gjat marrjes n dorzim t materialeve zgjedhore

4%

13%

RJ
83%

IP TA
19% 35%

U krijua rradh gjat marrjes n dorzim t materialeve t votimit prej KZAZ-ve

[S HQ

46%

162

A. C
po jo NA po jo NA Koalicioni i Vzhguesve Vendor

Kishte hapsir t mjaftueshme pr marrjen n dorzim te materialeve n VNV

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Verifikimi i materialeve zgjedhore

Pati raste t klasifikimit t kutive si Kuti e Parregullt gjat procedurave t marrjes n dorzim t materialeve zgjedhore prej KZAZ-ve

19% 8%

73%

Numrimi i votave

Procedurat e verifikimit t materialeve zgjedhore nga Grupet e Numrimit t Votave

IP TA
14

VNV ku jan verifikuar probleme me kutit e fletve t votimit


18

[S HQ

VNV n t cilat u hap nj kuti VNV n t cilat nj kuti nuk e materialeve zgjedhore prputhej numri I fletve me shifrat e Procesverbalit t mbylljes

RJ
163

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

A. C
NA

OM ]
kuti te rregullta kuti te parregullta

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

[S HQ
164

IP TA
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

RJ

A. C

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

ANEKS II Tabelat e akreditimeve 192 pr

organizmat vendase dhe t huaja q vzhguan procesin e zgjedhjeve

Tabela 1.
Nr. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 Qendra Polit On

Numri i Vzhguesve t Organizatave Vendase t Akredituara


Organizatat Emrtimi SHNDNJ Polit On SHGPS KSHH KVV MBE Afatgjat 520

Shoqria Ndrkombtare pr t Drejtat e Njeriut Shoqata e Grave me Probleme Sociale Komuniteti Shqiptar i Helsinkit Koalicioni Vzhguesve Vendor Shoqata Miqsi dhe Bashkpunim me Europn Qendra Aleanca Gjinore pr Zhvillim Shoqata Albanian Life Quality Union

A. C
0 188 132 444 366 0 QAGJZH ALQU Banka e Ideve FSHDPAK GSHDNJ DNDLNJ QDNJD 0 0 79 90 14 144 0 0 0 6 0 0 388 0 0 0 0 0 15 0 0 2433 SHNDNJ QZHMGH SFIDA QKJ ISHSH CIVITAS PSHM Q. Transparenc SHIZI SHEZHE Mid'had Frshri Horizon i Hapur DKZ IKA INSIZ ACA

Grupi Shqiptar I t Drejtave t Njeriut

RJ

Fondacioni Banka e Ideve Fondacioni Shqiptar pr t Drejtat e Personave me Aftesi t Kufizuara

Shoqata e Drejta Ndrkombtare e t Drejtave dhe Lirive t Njeriut Qendra T Drejtat e Njeriut n Demokraci Grupet e Marxhinalizuara Shoqata SFIDA Qendra pr Kulture Juridike Fondacioni Civitas Shoqria Ndrkombtare pr t Drejtat e Njeriut

IP TA

Instituti Shqiptar I Shkencave

Qndresa Pr nj Shoqri m t Mir Qendra pr Transparence

Shoqata pr Integrimin e Zonave Informale Shoqata pr Edukim dhe Zhvillim Elektoral Shoqata Mid'had Frashri Shoqata Horizont i Hapur Informacion-Kulture-Art

Shoqata Demokristiant e Zgjedhur t Shqipris

[S HQ

Instituti Shqiptar pr Zhvillimin e Sistemit t Zgjedhjeve Kshilli Atlantik t Shqipris TOTALI TOTALI i akredituar nga OJF-t

192

Burimi: Komisioni Qndror i Zgjedhjeve. Numri i vzhguesve afatgjat tek Tabela 1, (rrjedhimisht dhe numri total i vzhguesve vendas) t akredituar n kt tabel sht korrigjuar pasi n totalin e raportuar nga KQZ pr t njjtn tabel rezulton se shuma sht br gabim. Nga 2417 afatgjat q raporton zyrtarisht KQZ, nga brja e shums rezulton nj numr prej 2433 vzhgues afatgjats.

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]
Afatshkurtr Prkthyes 0 0 0 0 1502 132 0 99 206 128 0 150 0 0 340 500 16 0 19 955 0 414 339 161 55 62 0 97 47 5312 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 18 7 763 47 62 28 18

165

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

Tabela 2.
Nr. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 A1 REPORT Gazeta Shqiptarja.com Gazeta Panorama UTV Nes Gazeta Shqip Gazeta Shekulli ATSH ABC Nes Gazeta RD RTSH TV ALSAT SCAN TV TOP CHANNEL Media Vizion NEWS 24 Fokus Tv TV KLAN Media vendase

Organe mediatike t akredituara


Emrtimi A1 REPORT Shqiptarja.com Panorama UTV Gazeta Shqip SHEKULLI ATSH ABC Nes RD RTSH ALSAT SKAN TV VIZION

Afatshkurtr

TOP CHANNEL NEWS 24 TV KLAN

RJ
TV FOKUS Totali Media t huaja Emrtimi Afatshkurtr Aljazeera Financial Times RTV REUTERS TRT ANADOLE AJANSI Totali

Nr. 1 2 3 4 5 6

Televizioni Aljazeera International Financial Times (Zyra e Athins) Agjensia REUTERS Radiotelevizioni 21 Kosov Radiotelevizioni turk TRT ANADOLE AJANSI

IP TA

[S HQ

Totali i prgjithshm i akreditimeve nga mediat

166

A. C
29 69 18 10 183 47 10 85 57 4 24 775 120 7 3 5 2 1 3 21 796

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]
33 24 38 11 13

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

Tabela 3.
Nr. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 OSBE/ODIHR Organizata

Organizata ndrkombtare t akredituara


Emrtimi OSBE/ODIHR NDI FNDLNJ KDI COD IFES OSBE Afatgjat 52 10 50

Instituti Demokratik Amerikan Forumi Ndrkombtar pr t Drejtat dhe Lirit e Njeriut Instituti Demokratik i Kosovs Komiteti pr Demokraci t Hapur Fondacioni Ndrkombtar pr Sistemet Elektorale Asambleja Parlamentare e OSBE Asambleja Parlamentare e Kshillit t Europs Komisioni Zgjedhor Shtetror i Maqedonis Komisioni Qendror i Zgjedhjeve t Republiks s Kosovs Paneli Zgjedhor pr Ankesa dhe Parashtresa t Kosovs

A. C
0 0 0 7 0 0 128 Afatgjat 0 0 0 0 4 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 4 Afatshkurtr

AP KiE

SEC Macedonia KQZ Kosov PZAP Totali

Tabela 4.
Nr 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Ambasada Ambasada Italiane Ambasada e Republiks s ekis Prezenca e OSBE-s Ambasada e Hungaris

RJ
Emrtimi Amb. Italiane Amb. eke OSBE Amb. Hungareze Amb. Hollandeze Amb. Norvegjeze Amb. Greke Amb. Gjermane Amb. Franceze Amb. Maqedonase Amb. Britanike Amb. Ruse Amb. Amerikane Delegacioni i BE Amb. Sllovene Amb. Suedeze Totali

Ambasada t huaja t akredituara pr vzhgim


Prkthyes 8 3 14 4 0 7 5 2 2 1 3 8 68 5 1 4 135 8 3 0 0 0 0 1 0 3 0 0 0 0 6 0 2 23

Ambasada e Mbretris s Hollands Ambasada e Mbretris s Norvegjis Ambasada e Greqis Ambasada e Republiks Federale t Gjermanis Ambasada e Francs Ambasada e Republiks s Maqedonis Ambasada Britanike

[S HQ

Ambasada e Rusis Ambasada e Shteteve t Bashkuara t Ameriks Delegacioni i Bashkimit Europian Ambasada e Republiks s Sllovenis Ambasada e Suedis

IP TA

Koalicioni i Vzhguesve Vendor

OM ]
Afatshkurtr Prkthyes 266 210 0 0 0 4 2 0 0 0 0 0 0 0 0 0 212 9 0 136 48 26 0 16 9 505

167

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

27 Shtator 2013

[S HQ
168

IP TA
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

RJ

A. C

OM ]

27 Shtator 2013

Zgjedhjet Parlamentare 2013 Raporti prfundimtar i vzhgimit

IP TA
Koalicioni i Vzhguesve Vendor

RJ
Kontakt: i Koalicionit t Vzhguesve Vendor Gerta Meta (Shoqata pr Kultur Demokratike) mob. 0692469393 Rajmonda Prifti (Shoqata pr Grat dhe Fmijt) mob. 0682152667 Premto Gogo (KRIIK Albania) mob. 0682039297 Tel/fax: E-mail: Website: + 355 4 2245078; info@zgjedhje.al koalicioni2013@gmail.com; www.zgjedhje.al; 169

[S HQ

A. C

OM ]