You are on page 1of 16

Borlunun tiraz Sebepleri ile Bal Olmas Borlu; deme emrine itiraz ederken hibir sebep bildirmemise, sadece

itiraz idaresini ortaya koymusa, takip bir adi senede dayanmaktaysa adi senet altndaki imzay kabul etmi saylr. Bu durumda borlu itirazn kesin kaldrlmas iin icra mahkemesine gittiinde ancak alacaklnn dayand adi senet metninden anlalabilen itiraz sebeplerini ileri srebilir. rnein; zamanam itiraz, senetteki borcun muaccel olmad itiraz, senet metninde tahrifat yapld itiraz. Borca itiraz ederken sebep bildirmemi olan borlu, itirazn kaldrlmas aamasnda icra mahkemesinde senet metninden anlalamayan itiraz sebeplerini ileri sremez. rnein; imza itiraznda bulunamaz, takas defi ileri sremez, yetkisizlik iddiasnda bulunamaz. Borlu, deme emrine itiraz ederken sebep bildirmise bu sebepleri kural olarak deitiremez ve geniletemez. rnein, borca itirazn zamanam define dayandrm olan borlu, icra mahkemesinde itirazn kaldrlmas aamasnda imzaya itiraz edemez, yetki itiraznda bulunamaz. Fakat senet metninden anlalabilen itiraz sebeplerini ileri srebilir. rnein, senette tahrifat yapldn ileri srebilir. tirazn Geerlilik artlar tirazn geerli saylp takibi durdurucu etki yaratabilmesi iin u artlarn gereklemesi gerekir: 1) Borluya deme emrinin tebli edilmi olmas gerekir. Kural olarak borlunun kendisine deme emri tebli edilmeden itirazda bulunabilmesi mmkn deildir fakat borlu icra dairesine takip talebinde bulunulduunu renmi ve takip dosyas numarasn bildirerek kendisine daha deme emri tebli edilmeden itirazda bulunmusa itiraz geerli kabul edilir. Buna karlk alacakl henz takip talebinde bulunmam sadece borlunun mallarnn ihtiyaten haczedilmesini istemise ihtiyati hacze kar borlu tarafndan yaplan itiraz daha sonradan alacaklnn takip yapp borluya deme emri gnderilmesi durumunda deme emrine kar yaplm saylmaz. 2) Borlu itiraz iradesini aklamaldr. tiraz iin belli bir ekilde aklama yaplmas zorunlu deildir. nemli olan itiraz iradesinin anlalmasdr. cra dairesi borlunun itiraz beyann ak bulmuyorsa itiraz sresi gemeden itirazn aklatmaldr. rnein borlu sadece itiraz yazp icra dairesine bir dileke vermise buradaki itiraz sebepleri deme emrine itiraz sresi olan 7 gnlk srede aklatlmaldr. Borlu bu sre ierisinde itiraz sebeplerini geniletebilir, deitirebilir. tiraznda sebep bildirmemi olan borlu, icra mahkemesindeki savunma alann daraltm olur. Senet metninden anlalabilenler dnda bakaca bir itiraz sebebi ileri sremez. 3) Borlunun deme emrine itiraz edebilme ehliyeti olmas gerekir. tiraz eden kii borlunun bizzat kendisi veya iradi temsilcisi olabilir. 4) tirazn deme emrinin tebliinden itibaren 7 gn ierisinde yaplmas gerekir. 5) Borlu, ksmi itirazda bulunacak ise itiraznn geerli saylabilmesi iin itiraz ettii bor miktarnn ayrca ve aka anlalmas gerekir. rnein, Alacaklnn talep ettii 100.000 TL nin 30.000inini daha evvel dediim iin sadece 70.000 TL borluyum. Takibin 30.000 TL lik ksmna itiraz ediyorum. eklindeki itiraz geerlidir. Buna karlk benim bu kadar borcum yok,borcumun bir ksmn dediim iin bu ksma itiraz ediyorum eklinde, ak olmayan ifadelerle itirazda bulunulur ise bu ksmi itirazlar geerli olmaz, hi yaplmam saylr ve takibi durdurucu etki dourmazlar. svire Hukukunda ksmi itirazn aka anlalamamas durumunda borlu alacan tmne itiraz etmi saylmaktadr. Trk Hukukundaki ar yaptrm orada geerli deildir. Borlu geerli bir ekilde ksmi itirazda bulunmusa itiraz ettii kesim

45

bakmndan takip durur. tiraz etmedii kesim bakmndan ise icra takibi kesinleir. Alacakl bu kesim bakmndan haciz isteyebilir. Borlunun deme emrine itiraz etmesi durumunda bu itirazn 3 gn ierisinde alacaklya bildirilmesi gerekir. Bu bildirim iin gerekli tebligat gideri alacaklnn yatrd gider avansndan karlanr. tirazn Yaplmas tiraz, icra dairesine yaplr. cra dairesi yerine icra mahkemesine yaplan itiraz geersizdir; hkm ve sonu dourmaz. tirazn kural olarak deme emrinin tebli edildii icra dairesine yaplmas gerekir. Fakat borlu, takibin yapld yer icra dairesine gnderilmesi iin gerekli masraflar yatrmak kaydyla baka bir yer icra dairesine de itirazda bulunabilir. Bu itiraz giderlerini borludan tahsil etmeyen memur, bundan ahsen sorumludur. Bu durumda itiraz, borlunun baka bir yer icra dairesine bildirdii tarihte yaplm saylr. tiraz yazl veya szl olarak yaplabilir. Dileke ile yaplan itiraz derhal dileke tutanana geirilir. Dilekedeki tarih itiraz tarihi deildir. Dilekenin tutanaa ilendii tarih, itiraz tarihi saylr. tiraz dilekesinde borlunun veya kanuni temsilcisinin veya iradi temsilcisinin imzas bulunur. Dileke postayla gnderilmise itiraz tarihi yine dilekenin tutanaa ilendii tarihtir. tiraz szl olarak yapldnda derhal tutanaa geirilir. Tutanak borlu veya vekili ve icra mdr tarafndan imzalanr. Borlu veya vekili itiraz ederken borluya ait yurtiinde bir adres bildirmek zorundadr. Keza adresini deitiren borlu, yeni adresini bildirmelidir. Eer borlu adres deiikliini bildirmezse veya yurtiindeki adresi tespit edilemezse borlunun itiraznda bildirdii adrese gnderilen tebligat, kendisine yaplm saylr. Borlu itiraz ettiinde kendisine bedava ve pulsuz bir itiraz belgesi verilir. Borlu itirazndan her zaman vazgeebilir. Bu durumun icra tutanana ilenip altnn icra mdr ve borlu tarafndan imzalanmas gerekir. Bu durumda alacakl takibe devam edebilir yani haciz isteyebilir. tiraz Sresi: deme emrinin tebliinden itibaren 7 gndr. Bu sre hak drc sredir. Kural olarak deme emrinin tebliinden itibaren 7 gn ierisinde borlu itiraz etmezse deme emri kesinleir. Ancak bu srenin son gn bir tatil veya talik gnne rastlarsa itiraz sresi tatil veya taliin sona ermesinden sonra bir gn daha uzatlm olur. cra mdr, itirazn sresi ierisinde yaplp yaplmadn tespit ederse deme emri kesinleir. Alacaklnn haciz talebinin icra mdr tarafndan kabul edilmesi gerekir. Gecikmi tiraz ( K m.65) Borlunun kusuru olmakszn bir engeli, mazereti sebebiyle sresi ierisinde deme emrine itiraz edememi olmas gerekir. artlar: 1. Borlunun bir engelinin, mazeretinin bulunmas: Borlu, kendi kusuruna dayanmayan, iradesi dnda meydana gelen bir sebebi mazeret olarak gsterebilir. rnein, borlunun ar hastal, yangn, deprem, yer kaymas, sel gibi nedenlerle itiraz edememesi Borlu, adresinde bizzat bulunamad iin deme emri onun adna tebligat kabul etmeye yetkili bir kimseye tebli edilmi fakat borlu, bir engeli dolaysyla tebligat adresine dnemediinden tebligat kabul eden kii, deme emrini borluya verememise gecikmi itirazda bulunabilir. Tebligat usulsz ise( rnein; tebligat kabul etmeye yetkili olmayan kk bir ocua, kar komuya veya kapcya tebligat yaplmsa daha sonradan tebligatn renilmesi durumunda bavurulacak yol, gecikmi

46

itiraz deildir. Bu durumda borlunun usulsz tebligat rendiini bildirdii tarih, tebligat tarihi saylr ve itiraz sresi bu tarihten itibaren balar. Borlu 7 gnlk sre ierisinde normal itiraz yoluna bavurur. 2. Borlunun kanuni temsilcisinin kusuruna dayanmayan engeli nedeniyle gecikmi itirazda bulunmas mmkndr. Gecikmi itiraz icra mahkemesine yaplr. Gecikmi itirazda bulunan borlunun sresi ierisinde itiraz etmesine engel olan mazeretini, itirazn ve itiraz sebeplerini mazeretini gsterir delillerle birlikte icra mahkemesine bildirmesi gerekir. cra dairesine yaplm gecikmi itiraz hkm ve sonu dourmaz. Gecikmi itiraz iki ayr sreye tabidir: Borlu engelin ortadan kalkt tarihten itibaren 3 gnlk sre ierisinde gecikmi itirazn bildirmelidir. Gecikmi itiraz, borlunun haczedilebilen tm mallarnn paraya evirme ilemi tamamlanncaya kadar yaplmaldr. Paraya evirme ilemleri tamamlanm ise gecikmi itiraz yoluna bavuramayan borlunun maddi hukuka gre borlu olmad bir paray cebri icra ad altnda demek zorunda kald gerekesiyle genel mahkemede bu paray geri almak zere istirdat davas amas gerekir. Gecikmi itiraz, icra mahkemesi tarafndan basit yarglama usulne gre incelenir. Gecikmi itiraz takibi kendiliinden durdurmad iin icra mahkemesinin ncelikle takibin durup durmayacana karar vermesi gerekir. cra mahkemesi gecikme sebebini makul grrse ihtiyati tedbir niteliinde olmak zere karar vererek geici olarak takibi durdurabilir. cra mahkemesi yapt inceleme ile borlunun mazeretini hakl bulursa gecikmi itiraz, sresinde yaplan itiraz gibi takibi durdurur. Mazeret her trl delille ispat edilebilir. Mazeretin kabulne ilikin karar sadece icra takibini durdurucu etki dourur. tiraz sebeplerinin geerlilii hakknda herhangi bir anlam ifade etmez. cra mahkemesi resen itiraz sebeplerini inceleyemez. Bu durumda duran takibin devamnn salanabilmesi iin alacaklnn bir yl ierisinde itirazn iptali davas amas ya da 6 ay ierisinde icra mahkemesinden itirazn kaldrlmasn talep etmesi gerekir. Daha nceden borlunun mallarna haciz konulmusa mazeretin kabul kararnn tefhim veya tebliinden itibaren 7 gn ierisinde alacakl icra mahkemesinden itirazn kaldrlmasn istemez veya ayn srede genel mahkemeden itirazn iptali davas talebinde bulunmazsa haciz kalkar. ( m.65/5) cra mahkemesi borlunun mazeretini kabul etmezse gecikmi itiraz talebini reddeder. Daha evvelden takibin durdurulmasna ilikin bir ihtiyati tedbir karar alnmsa bu karar kalkar ve takibe kalnd yerden devam edilir. Normal tiraz ile Gecikmi tiraz Arasndaki Farklar 1. deme emrine normal itiraz, icra dairesine yapld halde gecikmi itiraz icra mahkemesine yaplr. 2. deme emrine normal itirazda borlunun itiraz iradesini aklamas yeterlidir. Gecikmi itirazda borlu dilekesinde itiraz iradesini ve sebeplerini, mazeretini ve mazeretinin haklln ortaya koymaya yarayan ispat aralarn da belirtmek zorundadr. 3. Normal itiraz, deme emrinin borluya tebliinden itibaren 7 gn ierisinde yaplr. Gecikmi itiraz ise en ge paraya evirme ilemi bitinceye kadarki dnem ierisinde olmak kaydyla mazeretin ortadan kalkmasndan itibaren 3 gn ierisinde yaplr. 4. Normal itirazda sresi ierisinde itirazda bulunulmas halinde bu itiraz ister imzaya, ister borca ilikin olsun takip kendiliinden durur. Buna karlk gecikmi itirazda bulunulmas takibi durdurmaz, icra mahkemesi borlunun mazeretinin hakllna karar verdii anda takip durur. tirazn Etkisi tiraz zerine icra takibi kendiliinden durur. Bunun iin itirazn sresinde ve usulne uygun bir biimde yaplmas gerekir. tiraz eden borlunun mal beyannda bulunma zorunluluu yoktur. tiraz hkmden drlnceye kadar

47

icra takibi durmaya devam eder. Ksmi itirazda sadece itiraz edilen alacak ksm bakmndan icra takibi durur. tiraz edilmeyen alacak ksm bakmndan icra takibine devam edilebilir. Alacakl bu ksm bakmndan haciz talebinde bulunabilir.

tiraz ve ikyet Arasndaki Farklar

1. tiraz daha ok maddi hukuka dayanan sebeplere ilikindir. Buna karlk ikyet daha ziyade icra iflas hukukuna ilikin hkmlerin uygulanmamas veya yanl uygulanmas sebeplerine dayanr. 2. tirazda borlu alacaklnn alacana veya takip yapma yetkisine kar koyduu halde ikyette ikyet eden, icra dairesi grevlilerinin ilemlerine kar kmaktadr. 3. ikyet icra mahkemesine yaplr. tiraz ise kural olarak icra dairesine yaplr. stisna: gecikmi itiraz, icra mahkemesine yaplr. 4. tiraz ve ikyet sreleri kural olarak 7 gn olmakla beraber bu srelerin balangc farkldr. tiraz, deme emrinin tebliinden itibaren 7 gn ierisinde; ikayet ise ikayet konusu ilemi renme tarihinden itibaren 7 gn ierisinde yaplr. 5. tiraz kural olarak icra takibini kendiliinden durdurur. stisna: gecikmi itiraz, mazeretin icra mahkemesi tarafndan kabul halinde takibi kendiliinden durdurur. Buna karlk ikyet, icra takibini kendiliinden durdurmaz. 6. tirazda bulunma hakk borluya aittir. Buna karlk ikyet yoluna bavurmakta menfaati olan herkes ( alacakl, borlu ve nc kiiler ) ikyet yoluna bavurabilir. 7. tirazn taraflar alacakl ve borludur. ikyette ise icra dairesi ikyet edilir konumda bulunmaldr. 8. tiraz sresinin karlmas halinde gecikmi itiraz yoluna bavurulabildii halde ikyet sresinin karlmas halinde eski hale getirme yoluna bavurulamaz. 9. Ksmi itiraz diye bir kurum olduu halde ksmi ikyetten bahsedilemez. 10. Sresi ikyet olduu halde sresiz itiraz diye bir kurum mevcut deildir. tirazn Hkmden Drlmesi Borlunun deme emrine itiraz etmesi zerine duran takibe devam edilebilmesinin salanmas iin kanun koyusu alacaklya iki imkn vermitir: tirazn iptali davas ve itirazn kaldrlmas yolu. tirazn Kaldrlmas Yolu: tirazn kaldrlmas yolu; dava deil, takip hukukuna zg bir hukuki aredir. tirazn kaldrlmas iin icra mahkemesine bavurulur. Bu yola bavurmak iin alacaklnn elinde K m.68 anlamnda bir belge bulunmas gerekir. Elinde m.68 anlamnda bir belge bulunan alacaklnn seim hakk vardr. Dilerse itirazn kaldrlmas yoluna, dilerse itirazn iptali davas ama yoluna bavurabilir. Fakat elinde m.68 anlamnda bir belge bulunmayan alacaklnn itiraz hkmden drmek iin bavuraca yegane yol, itirazn iptali davas amaktr.

tirazn ptali Davas: K m.67 de dzenlenen bu dava; borlunun itiraz zerine duran takibin devamn salayan, bunun dnda takip hukukuna zg birtakm farkl sonular (icra inkr tazminat) douran bir dava trdr. Doktrinde ve yarg uygulamasnda bu davann hukuki niteliine ilikin olarak farkl grler vardr;

48

Birinci gre gre itirazn iptali davas, bir eda davasdr. Bu gr uyarnca itirazn iptali davas kabul edildiinde mahkeme borlunun itirazn kabul etmekte ve takibin devamna kabul vermektedir. Ancak ayrca alacaklnn alacann tahsiline de hkmetmektedir. kinci gre gre ise (Yargtay itihatlarnn ou bu ynde) itirazn iptali davas, bir tespit davasdr. Zira mahkeme davay kabul ettiinde alacaklnn alacann tahsiline karar vermemekte sadece borlunun itiraznn hkmszln tespit edip itirazn iptaline karar vermektedir. Yargtay itihatlarnda alacaklnn itirazn iptali davasyla birlikte tahsil talebinde bulunmas halinde alacaklya talebinin ne olduunun aklatlmas gerektii, itirazn iptali davasyla birlikte tahsil davas alamayaca gr hakimdir. Hocaya gre birinci gr daha akla yatkndr. tirazn iptali davas, eda davas olarak nitelendirilirse bu dava sonucunda alacaklnn alaca ilam bir eda emri ierdii iin ilaml icraya bavurabilme imkan verir. Tespit hkmleri ilaml icraya konu olamaz. Buna karlk eda hkmleri ilaml icraya konu oluturabileceinden alacakl bu para alaca iin ilaml icraya bavurur ve borluya bir icra emri gnderilmesini salar. Borlu bu icra emrindeki borcu demezse alacakl K m.177/4 uyarnca borlunun dorudan doruya iflasn isteyebilir. Byle bir zmleme usul ekonomisine de uygun der. Zira aksi halde ilaml icra takibi yaplabilmesi iin alacaklnn ayrca bir alacak davas amas gerekir. Davann Almas Davann davacs alacakl, davals borludur. Bu davay aarken alacakl u taleplerde bulunabilir: 1. Alacann varlna ve borlunun borcunu demesine (tahsil talebi) 2. tirazn iptaline ve takibin devamna 3. (stee bal) Borlunun icra inkar tazminatna mahkum edilmesine karar verilmesini talep eder. Grevli ve yetkili mahkeme, genel hkmlere gre belirlenir. tirazn iptali davas, itirazn alacaklya tebliinden itibaren bir yl ierisinde almaldr. Davac alacakl, bir yllk sre ierisinde at davada aka bu nitelendirmeyi yapmam olsa dahi at dava itirazn iptali davas olarak nitelendirilir. Bir yllk sre dolduktan sonra itirazn iptali davas adyla dava alamaz. Eer alrsa Yargtayn farkl itihatlar vardr. Birinci gre gre sre getikten sonra alan dava reddedilmelidir. kinci gre gre usul ekonomisi ilkesi gerei eer alacakl davay aarken tahsil talebinde bulunmusa bu dava, alacak davas olarak nitelendirilmelidir. Tahsil talebinde bulunmamsa dava reddedilmelidir. Bu durumda davac alacaklnn davann reddini engellemek iin bavurabilecei iki yol vardr: Kar tarafn rzasn alarak veya davasn slah ederek talep sonucunu deitirebilir. Kanun koyucu, bir yllk genel sreden baka gecikmi itirazda ve ihtiyati hacizde haczin hkmsz hale gelmesini engellemek iin itirazn iptali davas amak zere 7 gnlk zel bir sre ngrmtr. tirazn iptali davas genel hkmlere gre harca tabidir. Ancak bu dava aldnda alacaklnn takip talebinde bulunurken yatrd binde be pein har kendisine iade edilir veya alacakl isterse itirazn iptali davas harcna mahsup edilir. Yarglama Usul tirazn iptali davas genel hkmlere, yani HMK daki yarglama usulne tabidir. ddia ve savunmann geniletilmesi ve deitirilmesi yasa geerlidir. Borlu deme emrine itiraz ederken bildirmi olduu itiraz sebepleri ile bu davaya kar verecei cevap ve ikinci cevap dilekelerinde bal deildir. Borlunun itiraz ederken bildirdii sebebin itirazn iptali davasnda geerli bir savunma arac olmas iin cevap ve ikinci cevap dilekesinde bunu mutlaka bildirmesi gerekir. Mahkeme genel hkmlere gre m.68 anlamnda bir belgeyle ispat art olmakszn delil incelemesini yapar.

49

Davann Sonular Davann Kabul: Mahkeme yapt inceleme sonucunda borlunun borlu olduu kansna varrsa borluyu borcunu demeye mahkm eder ve itirazn iptaline hkmeder. Ayrca borluyu, yarglama giderleri ile veklet creti demeye de mahkm eder. Davann kabul edilmesi halinde ortaya kan temel sonular u ekilde sralarz; I. Takibin Devam: Borlunun itiraz iptal edildii iin alacakl, genel mahkemenin itirazn iptali hakkndaki kararn icra dairesine vererek takibin devamn ve borlunun mallarnn haczedilmesini isteyebilir. II. cra nkar Tazminat: Davann takip hukuku bakmndan en nemli sonucudur. Borlunun itiraznn hakszlna karar verilirse borlu, alacaklnn talebi zerine talep edilen meblan en az %20 si orannda icra inkr tazminat demeye mahkum edilir. Bu yaz yaplan 6352 sayl kanun deiikliinden nce icra inkar tazminatnn oran %40 idi ve hangi deer zerinden hesaplanaca konusunda farkl itihatlar vard. Yaplan deiiklik ile Trkiyedeki enflasyon oranlar dikkate alnarak tazminatn asgari tutar %20 ye indirilmitir. K m.67nin son fkrasna eklenen cra inkar tazminatnn tespitinde takip talebi veya davadaki talep esas alnr. fadesi ile hangi oran zerinden hesap yaplaca netletirilmitir. cra nkar Tazminatnn artlar: 1. Geerli bir icra takibi yaplm olmaldr. 2. Borlu sresi ierisinde, usulne uygun bir ekilde deme emrine itiraz etmi olmaldr. 3. Alacakl sresi ierisinde itirazn iptali davas amaldr. 4. Alacaklnn dava dilekesinde, borlunun icra inkar tazminat demeye mahkum edilmesini aka istemi olmas gerekir. 5. Borlunun itiraznn hakszlna karar verilmi olmas gerekir. Dava devam ederken borlunun borcunu demesi ile veya baka bir sebeple asl alacak sona ermi olsa bile mahkemenin talep edilen icra inkar tazminatna ilikin olarak davaya devam etmesi gerekir. Mahkemenin borlunun itiraznn iptaline karar vermesiyle itirazn hakszlna karar vermesi farkl kavramlardr. yle ki borlunun itiraz ederken haksz saylmas iin alacan likit olmas gerekir. Likit alacak ile kastedilen borlu tarafndan alacan gerek miktarnn bilinmesi veya bilinebilecek bir durumda olmasdr. 6. Borlunun icra inkar tazminatna mahkum edilebilmesi iin deme emrine kt niyetle itiraz etmi olmas kural olarak art deildir. Borlu iyi niyetle, rnein muhasebe kaytlarndaki hata yznden borcunu dediini zannederek itiraz etmi olsa dahi, icra inkr tazminatn demeye mahkum edilir. Ancak borlunun velisi, vasisi, kayym veya mirass deme emrine itiraz etmise icra inkar tazminat iin kt niyet art aranr. cra nkar Tazminatnn Miktar: cra inkar tazminat hkmedilen alacan %20 sinden aa olamaz. Ancak kanun koyucu tazminatn miktar iin bir st snr ngrmemitir. Alacakl %20 den fazla bir alacann olduunu iddia ve ispat ederse mahkeme buna da karar verebilir.

50

cra nkar Tazminatnn Hukuki Nitelii: 1. Tazminat Gr: Borlar Hukuku anlamnda borlunun haksz fiilinden kaynaklanan zarar gidermek amacyla alnan tazminat olabilir. Bu gr eletirenlere gre tazminat bir zenginleme arac olamaz. Zarardan fazlasna karar verilemez. Buradaki icra inkar tazminat miktar alacaklnn urad zarardan genellikle daha fazla olduu iin Borlar Hukukundaki tazminat messesesine benzetilemez. 2. Para Cezas: Takip hukuku kurallarna aykrlktan kaynaklanan bir para cezas olduunu iddia edenler vardr. Para cezalarnn alacakls devlettir. Bu ceza ise alacaklya dendiinden normal para cezalarndan farkllar. 3. Medeni Ceza: cra inkar tazminat, takip hukukuna zg bir medeni cezadr. Medeni ceza grnn altnda icra inkar tazminatnn takip hukuku kurallarnn ilemesini salayc nitelii vardr. tirazn iptali davas tahkim yoluyla bir hakem heyetinde alacak olursa bu hakem heyetinin icra inkar tazminatna hkmetmesi konusunda Yargtayn deiik itihatlar vardr. Eski itihatlara gre icra inkar tazminat, cebri icra hukukuna ilikin bir yaptrm (medeni ceza) tekil ettii iin tahkime elverili bir konu deildir. Bu yzden hakem heyeti icra inkar tazminatna hkmedemez. Yeni itihatlarna gre ise hakem heyeti icra inkar tazminatna hkmedebilir. III. Mal Beyannda Bulunma: tirazn iptali davasnn kabul kararnn tefhim veya tebliinden itibaren 3 gn ierisinde borlunun mal beyannda bulunmas zorunludur. (K m.75) tirazn ptali Davasnn Reddi Mahkeme yapt inceleme sonucunda takip konusu alacan mevcut olmad kansna ularsa davay reddeder. Bu kararn kesinlemesiyle alacaklnn balatm olduu takip iptal edilir. Ret kararn veren mahkeme alacaklnn kt niyetle icra takibinde bulunduu ve itirazn iptali davas at kansna varrsa alacakly reddolunan alacak miktarnn %20 sinden aa olmamak zere borlunun talebiyle tazminata mahkum eder. Uygulamada bu tazminata haksz takip tazminat da denir. tirazn Kaldrlmas K m. 68 70 arasnda dzenlenmitir. Alacaklnn alacana bir an evvel kavumasn salayacak ekilde abukluk ve basitlik ilkelerine uygun hukuki aredir. tirazn kaldrlmas bir dava deildir. Borlunun borlu olup olmad takip hukuku prosedr ierisinde tespit edilir. Bu yzden icra mahkemesinin itirazn kaldrlmasna ilikin yapt inceleme snrldr. Sadece m.68 anlamnda belgeler incelenebilir. Bu sebeple itirazn kaldrlmasna ilikin olarak icra mahkemesinin vermi olduu kabul veya ret kararlar maddi anlamda kesin hkm tekil etmez. Bu karar aleyhine olan taraf, genel mahkemede tekrar dava aabilir. Ayrca alacakl itirazn kaldrlmas yoluna bavurmu ve fakat olumlu sonu alamayacan dnmse bu yolu brakp sresi ierisinde itirazn iptali davas aabilir. Ancak itirazn iptali davasn aan alacakl, bu yolu brakp itirazn kaldrlmas yoluna bavuramaz. tirazn kaldrlmas iin alacakl, itirazn kendisine tebliinden itibaren 6 ay ierisinde icra mahkemesine bavurmaldr. 6 ay ierisinde itirazn kaldrlmas istenmezse ve 1 yllk srenin sonunda da itirazn iptali davas almazsa tekrar ayn alacak iin icra takibi yaplamaz. Yaplrsa icra mdrnn bu takibi reddetmesi gerekir. tirazn kaldrlmas borlunun itiraznn niteliine gre iki ekilde dzenlenmitir: Alacaklnn; borlu borca itiraz etmise itirazn kesin kaldrlmas yoluna, borlu imzaya itiraz etmise itirazn geici kaldrlmas yoluna bavurmas gerekir.

51

A. tirazn Kesin Kaldrlmas: m.68 de borlunun borca itiraz etmi olmas halinde alacaklnn bavurabilecei bir yol olarak dzenlenmitir. Alacaklnn bu yola bavurabilmesi iin alacann m.68 de belirtilen belgelerden birine bal olmas gerekir. m.68 anlamnda belgeler unlardr; Alacaklnn gstermesi gereken belgeler a. mzas krar Edilmi Adi Senet: Resmi makamlarn katlm olmakszn dzenlenen senet, adi senettir. m.68 anlamnda belge saylabilmesi iin: i. Bor ikrar ifadesi olmas gerekir. Bor ikrarnda sebep gsterilmesi zorunluluu yoktur. ii. Bor ikrarnn kaytsz ve artsz olmas gerekir. Ancak bor ikrar arta bal ise alacakl artn gerekletiini m.68 anlamndaki belgelerden biri ile ispat edebiliyorsa bu senet, itirazn kesin kaldrlmasnda kullanlabilir. iii. Bor ikrar belli bir miktar para borcu hakknda olmaldr. iv. Adi senet, belge niteliinde olmaldr. Bir yaz ve imza iermelidir. Elektronik ortamda hazrlanan belgelerin m.68 anlamnda belge nitelii tamas iin gvenli elektronik imza ile imzalanmas gerekmektedir. , Buradaki adi senedin, alacaklnn takip talebini balatrken icra dairesine asln veya onayl rneini verdii senet olmas gerekir. Eer alacakl takip talebinde herhangi bir senede dayanmam fakat itirazn kesin kaldrlmas srasnda bir adi senet sunmu ise borlu bu yeni ileri srlen senet altndaki imzay inkar edebilir. Senedin alacakls takip alacakls olmaldr. Fotokopi, faks metni ve mikrofilm adi senet deildir. Mutlaka itirazn kesin kaldrlmas aamasnda adi senedin aslnn mahkeme tarafndan incelenmesi gerekir. Fotokopi ve faks, delil balangc saylabilir. Ancak icra mahkemesinin tank dinleme yetkisi olmad iin itirazn kesin kaldrlmasnda kullanlamaz. Ticari defterler de itirazn kesin kaldrlmasnda delil olarak dinlenemez. Borlunun adi senet zerinde tahrifat yapld iddiasnda bulunup bulunamayaca tartmaldr. Ancak doktrin ve yarg uygulamasnda egemen olan gre gre borlu, itirazn kesin kaldrlmas aamasnda daha evvel ileri srmemi olsa bile senet metninden anlalabilen itiraz sebeplerini ileri srebilecei iin senette tahrifat yapld iddiasn da ileri srebilir. Ancak bu durumda icra mahkemesinin senette tahrifat yapldna ilikin itiraz, bilirkii incelemesi yaptrmak suretiyle ele almas gerekir. Yaplan inceleme sonucunda iki ihtimal ortaya kar: Birinci ihtimale gre; tahrifat nedeniyle senet kaytsz artsz bir bor ikrar olmaktan km ise icra mahkemesi itirazn kaldrlmas talebini reddeder. kinci ihtimale gre; senet zerinde tahrifat yapldnn anlalmasna ramen senet kaytsz artsz belli bir miktar para borcu ikrar niteliini srdrmekte ise icra mahkemesi senedi tahrif edilmeden nceki ekli ile dikkate alr. rnein; senedin asl 10.000 TL olmasna ramen bataki 1 zerinde oynama yaplarak 4 haline getirilmi ve 40.000 TLlik takip yaplm ise bu tahrifat bilirkii incelemesi neticesinde ortaya ktnda icra mahkemesi 10.000 TLlik alacak bakmndan itirazn kaldrlmasna, 30.000 TLlik alacak bakmndan ise itirazn kaldrlmas talebinin reddine karar verir. Alacakl, birden fazla belgeye dayanarak alacan ispat edebilir. Bu durumda belgeler zinciri sz konusudur. rnein, sat szlemesinde maln teslim edildii yazlmamsa bor ikrar kaytsz artsz olmaz. Alacaklnn, sat szlemesinin yan sra mal borluya teslim ettiine ilikin ikinci bir belge sunmas gerekir.

52

b. mzas Noterlike Onaylanm Senet: Eer noter senedi dzenleme biiminde ise ve kaytsz artsz belli bir miktar para borcu ikrar ieriyorsa K m.38e gre ilam niteliinde belgedir. Alacakl bu belgeye dayanarak ilaml icra takibi balatabilir. Ancak zorunlu deildir; dilerse ilamsz icra takibi de balatabilir. Onaylama biiminde noter senetleri ise kaytsz artsz belli bir miktar para borcu ikrar ieriyorlar ise m.68 anlamnda belge nitelii tarlar ve itiraz kesin kaldrc nitelie sahiptirler. Onaylama biimindeki noter senedi zerindeki imzaya itiraz edilirse, imza inkarnda bulunulursa icra mahkemesi bunu incelemeye yetkili deildir. nk imzas noterce onaylanm senetler, sahtelii sabit oluncaya kadar geerlidir. Sahtelik iddiasna ramen icra mahkemesinin, borlunun itirazlarn m.68 anlamnda belgelerle ispat edememesi durumunda itirazn kesin kaldrlmasna karar vermesi gerekir. Borlu bu durumda genel mahkemede noter senedindeki imzann sahte olduuna ilikin bir menfi tespit davas aabilir. c. Resmi Dairelerin veya Yetki Makamlarn Yetkileri Dahilinde ve Usulne Uygun Verdikleri Belgeler: Bu belgelerin en tipik rnei bor demen kesin aciz vesikas ve kesin rehin a belgesidir. Bu belgelerde borlunun belli bir miktar borcu olduu resmi bir makam veya yetkili bir merciin hazrlad evraktan anlalmaktadr. Tek bana resmi makamlar verdii makbuzlar, deme belgeleri m.68 anlamnda belge deildir. d. Borlunun Resmi Daireler ve Memurlar Huzurunda Bor krarnda Bulunmas: Borlu icra tutanaklarnda bor ikrarnda bulunmu olabilir. Tutanan alt borlu tarafndan ve icra dairesi tarafndan imzalanm ise bu tutanak m.68 anlamnda belge saylr. Uygulamada zellikle ihtiyati haciz srasnda bu tr tutanaklarn tutulduu grlmektedir. Konkordato komiseri huzurunda borlu, konkordato projesi veya bilanosunda bor ikrarnda bulunursa konkordato projesinin tasdik edilmemesinden sonra alacakllarn balattklar ilamsz takiplerde konkordato projesi ve bilano m.68 anlamnda belge saylr. htiyar heyeti tarafndan onayl belgelerde imza edemeyen veya yaz bilmeyen bir borlunun parmak izi veya mhr m.68 anlamnda belge saylr. e. Kredi Kurumlarnn Dzenledii Belgeler: Kredi kurumlar, kredi szlemelerinde kararlatrlan dnemlerde kredi kullanan borluya noter araclyla hesap zeti gnderir. Hesap zetinin, tahakkuk dnemini takip eden 15 gn ierisinde gnderilmesi gerekir. Krediyi kullanan borlu, hesap zetinin gnderildii tarihten itibaren 1 ay ierisinde itiraz ermezse hesap zeti ve ihtarnameler krediyi kullandran taradn usulne uygun dzenledii dier belge ve makbuzlar m.68 anlamnda belge saylr. Alacakl, yukarda saylan belgelerin biri ile alacan ispat ederse borlunun da itirazn ispat etmesi gerekir. Borlu itirazn ispat edemezse icra mahkemesi itirazn kesin kaldrlmasna karar verir. Borlunun itiraz nitelii bakmndan belgeye balanmas mmkn olmayan bir itiraz ise icra mahkemesinin bunu incelemeye yetkili olup olmadna bakmak gerekir. Yetki itiraz, borlu mflisin yeni mal iktisap etmedii itiraz nitelii gerei belgeye balanamaz fakat icra mahkemesi bu itirazlar inceleyebilir. Ancak bor senedinin hata, hile veya tehdit nedeniyle geerli olmad, borlunun senedi imzalarken fiil ehliyetine sahip olmad, satlan maln aypl olduu ynndeki itirazlar icra mahkemesi tarafndan incelenemez. cra mahkemesinde tank dinlenmez ve yemin de teklif edilemez. cra mahkemesinin byle bir durumda, alacakl alacan m.68 anlamnda bir belge ile ispatlad iin, itirazn kesin kaldrlmasna karar vermesi gerekir. cra mahkemesi kararlar maddi anlamda kesin hkm tekil etmedii iin borlu bu iddialarn ayr bir menfi tespit davas aarak genel mahkemede ileri srebilir. Eer borlunun itiraz belge ile ispatlanabilir nitelikte ise borlunun bunu m.68 anlamnda bir belge ile ispatlamas gerekir. Fakat itiraz, alacaklnn dayand adi senet metninden anlalabilen bir itiraz ise ayr bir belge gstermeye gerek yoktur. rnein; zamanam itiraz, senet metninde tahrifat yapld itiraz, borcun meccel olduu itiraz alacaklnn dayand senetle ispatlanabilir.

53

Buna karlk borcun dendii, takas ile son bulduu, bedelsiz bir senet olduu, takibin derdest bir takip olduu m.68 anlamnda belgeler ile ispatlanmaldr. cra mahkemesine yaplan itirazn kesin kaldrlmas bavurusu, yazl veya szl olabilir. tirazn kesin kaldrlmasn talep eden alacakl, kar taraf ise borludur. cra mahkemesi itirazn kesin kaldrlmasn basit yarglama usulne gre inceler. Durumal inceleme yaplr. Taraflardan biri durumaya gelmez ve gelen taraf da devam etmek istemez veya her iki taraf da durumaya gelmezse icra mahkemesi dosyann ilemden kaldrlmasna karar verir. cra mahkemesi ncelikle usule (yetki itiraz, derdestlik itiraz) ve takip hukukuna (yeni mal iktisap edilmedii itiraz) ilikin itirazlar inceler. Bu itirazlar hakl bulursa iin esasna girmeden itirazn kaldrlmasna karar verir. Bu itirazlar yerinde bulunmazsa maddi hukuka ilikin itirazlar inceler. spat yk alacakldadr. Alacaklnn ncelikle m.68 anlamnda bir belge ile alacakl olduunu ispatlamas gerekir. Alacakl m.68 anlamnda bir belge ile alacan ispat ederse ispat yk borluya geer. Borlu, deme emrine itiraz ederken ileri srd itiraz sebepleri ile kural olarak baldr. Bu itirazlarn m.68 anlamnda bir belge ile ispatlamaldr. Ancak istisnaen borlu deme emrine itiraz ederken ileri srmemi olsa dahi senet metninden anlalabilen itiraz sebeplerini itirazn kesin kaldrlmas durumas srasnda ileri srebilir. rnein; zamanam, borcun meccel olduu gibi. Borlu itirazn m.68 anlamnda bir belge ile ispatlarken alacakl bu belgedeki imzaya itiraz edebilir. rnein borlu borcu dedii itiraznda bulunmu ve borcu dediini gsteren, zerinde alacaklnn imzas bulunan bir adi senet ileri srmse alacakl bu adi senet altndaki imzaya itiraz edebilir. cra mahkemesi, K m.68/aya gre imza incelemesi yapar. nceleme sonucunda imzann alacaklya ait olduu sonucu ortaya karsa icra mahkemesi itirazn kaldrlmas talebini reddeder. Ayrca haksz yere imza inkarnda bulunan alacakly belgedeki miktarn %10u orannda para cezasna mahkum eder. Alacakl genel mahkemede dava aarsa para cezasnn tahsili bu davann sonuna braklr. Alacakl davay kazanrsa para cezas kalkar. cra mahkemesi, yapt inceleme sonucunda itirazn kaldrlmas talebini haksz bulursa ret karar verir. Bununla birlikte takip son bulur. Alacakl ayn alacak iin yeniden icra takibi yapamaz. Ancak icra mahkemesi karar maddi anlamda kesin hkm tekil etmedii iin genel mahkemede, alacakl olduuna ilikin ayrca bir alacak davas aabilir. Ayrca itirazn kesin kaldrlmas talebi esasa ilikin nedenlerle reddedilmise alacakl borlunun talepte bulunmas artyla takip konusu alacan %20sinden az olmamak zere tazminata mahkum edilir. Alacaklnn kt niyetli olmas art aranmaz. tirazn Kesin Kaldrlmasnn Sonular 1. cra mahkemesi inceleme sonucunda itirazn kesin kaldrlmasna karar verirse itiraz hkmden drlr. Alacakl icra takibine devam edebilir. Yani haciz isteyebilir. Kararn temyiz edilmesi sattan baka ilemleri durdurmayaca iin haciz ilemi yaplabilir. 2. Eer alacakl talep etmise borluyu haksz kt miktarn %20sinden az olmamak zere icra inkar tazminatna mahkum eder. 3. tirazn kesin kaldrlmas kararnn borluya tefhim veya tebliinden itibaren 3 gn ierisinde borlunun mal beyannda bulunmas gerekir. 4. cra mahkemesi kararlar maddi anlamda kesin hkm tekil etmediinden borlu genel mahkemede menfi tespit veya borcun icra dairesine denmesinden sonra istirdat davas aabilir. B. tirazn Geici Kaldrlmas: Borlunun sresi ierisinde usulne uygun olarak imzaya itiraz etmesi durumunda alacakl itirazn geici kaldrlmasn icra mahkemesinden isteyebilir. tirazn geici kaldrlmas, itirazn alacaklya tebliinden itibaren 6 ay ierisinde icra mahkemesinden istenmelidir. Alacakl itirazn geici

54

kaldrlmas yerine itirazn iptali davas da aabilir. tirazn geici kaldrlmasnn talep edilebilmesi iin itiraz edilen senedin bir adi senet olmas; bu adi senedin kaytsz artsz belli bir miktar para borcu ikrarn iermesi ve borlunun ayrca ve aka, sresinde ve usulne uygun bir biimde adi senetteki imzay inkar etmi olmas gerekir. tirazn Kaldrlmas Usul: Borlunun imzaya itiraz ettiini renen alacakl, itirazn geici kaldrlmas talebinde bulunmadan evvel derhal icra dairesine bavurarak borlunun uygulamaya elverili imzasn getirtmesini isteyebilir. Uygulamaya elverili imza, borlu tarafndan atlan ve borlu tarafndan atld resmi makamlar tarafndan onaylanan imzalardr. rnein, borlunun nikah czdanndaki imzas veya daha evvel noterde imzalad bir evrak, tapu sicilindeki imzas gibi. cra mahkemesi, imza incelemesini basit yarglama usulne gre yapar ve mutlaka durumal inceleme yapar. Borlu durumada bizzat hazr bulunmak zorundadr. Geerli bir mazereti bulunmakszn hazr bulunmazsa icra mahkemesi baka bir inceleme yapmakszn yalnz bu nedenle itirazn geici kaldrlmasna ve imzas inkar edilen senet metnindeki alacak tutarnn %10u orannda para cezasna mahkum edilir. Bu kararlarn verilebilmesi iin borluya gnderilen duruma davetiyesinin meruhatl olmas, yani durumaya geerli bir mazeret bildirmeksizin katlmamas durumunda doacak sonularn ihtar edilmesi gerekir. Borlu, icra dairesinin yetki evresi dnda ise durumada bizzat bulunmak zorunda deildir. stinabe yoluyla bulunduu yerdeki icra mahkemesinde yaplan durumaya katlmak zorundadr. Borlunun durumaya katlmasyla birlikte icra mahkemesi, itirazn geici kaldrlmas talebini incelemeye balar. ncelikle her iki taraftan da izahat alnr. zahat neticesinde borlu daha evvel inkar ettii imzay ikrar ederse geici kaldrma talebi kesin kaldrmaya dnr. Borlunun bakaca bir itiraz yoksa icra mahkemesi itirazn kesin kaldrlmasna karar verir. Borlunun baka itirazlar varsa, daha evvel deme emrine itiraz ederken dile getirmemise sadece sent metninden anlalabilen itirazlar ileri srebilir. Borlu verdii izahatta imza inkarna devam ederse icra mahkemesi bu durumda imza incelemesi yapar. Bu inceleme HMK m.208 ve 211e gre yaplr. Borlunun tatbike medar (karlatrmaya elverili) bir imzas varsa bu imza ile adi senetteki imza karlatrlr. Borlunun uygulamaya elverili bir imzas bulunmazsa borlu istiktab edilir. Yani kendisine yaz yazdrlr. Bu suretle elde edilen imzalar ile adi senetteki imza karlatrlr. cra mahkemesi hakimi iki imza arasnda ilk bakta grlebilecek derecede bir uygunluk veya benzerlik tespit ederse karlatrmay kendisi yapar. Ancak imzalar ok farkl ise veya taklit edilebilmesi ok kolay bir imza sz konusu ise bilirkii incelemesi yaplr. Bilirkiinin raporu neticesinde karar verilir. Tank deliline bavurulamaz, yemin teklif edilemez. Borlu adi senetteki imza hakknda ayrca bir sahtelik davas amsa icra mahkemesinin sahtelik davasndaki sonucu bekletici mesele yapmas gerekir. cra mahkemesi inceleme sonucunda alacaklnn dayand adi senet altndaki imzann borluya ait olmad kanaatine varrsa itirazn geici kaldrlmas talebinin reddine karar verir. Ayrca borlunun talep etmi olmas halinde alacakly takip konusu alacan %20sinden az olmamak artyla tazminata mahkum eder. cra mahkemesi yapt inceleme sonucunda imzann borluya ait olduu kanaatine varrsa veya borlu durumaya gelmezse itirazn geici kaldrlmasna karar verir. Ayrca borluyu, takip konusu alacan %10u orannda para cezasna ve alacaklnn talep etmesi durumunda alacan %20si orannda tazminata mahkum eder. tirazn Geici Kaldrlmasnn Sonular: 1. Alacakl geici haciz isteyebilir. Geici haczin kesin hacizden fark, alacaklya sat talep edebilme yetkisi vermemesidir. 2. Borlu, geici kaldrma kararnn kendisine tefhim veya tebliinden itibaren 3 gn ierisinde mal beyannda bulunmak zorundadr. Borlu mal beyannda bulunmam olsa dahi alacakl, geici haciz isteyebilir.

55

3. Bortan Kurtulma Davas: tirazn geici kaldrlmas zerine mallarna geici haciz konulan borlunun bu haczin kesin hacze dnmesini engellemek zere, genel mahkemede, geici kaldrma kararnn tefhim veya tebliinden itibaren 7 gn ierisinde aaca davaya bortan kurtulma davas denir. Hukuki nitelik olarak menfi tespit davas niteliindedir. Borlu, bu davay aarak borlu olmadnn tespitini istemektedir. Eer 7 gnlk sre ierisinde bu dava almazsa daha sonradan alan dava bir menfi tespit davas olacaktr. Fakat bu menfi tespit davas geici haczin kesin hacze dnmesine engel olmayacaktr. Borlu, tirazn geici kaldrlmasna karar verilmeden evvel genel mahkemede bir menfi tespit davas am ise geici kaldrma karar zerine artk ayr bir bortan kurtulma davas amasna gerek yoktur. Fakat daha nceden at menfi tespit davasnn bortan kurtulma davas gibi sonu dourabilmesi iin bortan kurtulma davasna ilikin zel dava artn (%15 teminat) salamas gerekir. Bortan kurtulma davasnda yetkili mahkemeler; a. Alacaklnn yerleim yeri mahkemesi b. cra takibinin yapld yer mahkemesidir. Bu yetki kurallar kesin nitelik tamad iin taraflar (eer tacir veya kamu tzel kiisi iseler) yetki szlemesi yapabilirler. Grevli mahkeme HMKdaki genel kurallara gre belirlenir. Bir zel mahkeme grevli deilse AHM grevlidir. Dava ama sresi itirazn geici kaldrlmas kararnn borluya tefhim veya tebliinden itibaren 7 gndr. Bu sre hak drc niteliktedir. Mahkeme tarafndan resen gzetilir. Bu dava borlu tarafndan alacaklya kar alr. Dolaysyla davac borlu, daval ise alacakldr. Bu davann grlebilmesi iin zel bir dava art ngrlmtr. Buna gre davac borlu, dava alacann %15ini ilk duruma gnne kadar mahkeme veznesine nakden iletmezse veya mahkemece kabul edilecek ayn derecede bir teminat gstermezse bu dava, dava art yokluundan reddedilir. Ancak doktrin, usul ekonomisi asndan dava artnn gerekletirilememesi halinde bu davann alelade bir menfi tespit davas olarak nitelendirilmesi ve grlmesi gerektii grndedir. Dava genel hkmlere gre grlr. Bortan kurtulma davasnda ispat yk, menfi tespit davasnda olduu gibidir. Daval alacakl, alacan varln ispat etmekle ykmldr. spat ederse ispat yk borluya geer. Bortan kurtulma davasnda iki tr karar verilebilir: Birinci htimal Borlu davay kazanrsa borlu olmad tespit edilir. tirazn geici kaldrlmas karar ve bu karara dayanlarak verilmi %20 tazminat ve %10 para cezas kendiliinden hkmsz hale gelir. Alacakl artk takibe devam edemez. Ayrca borlunun hakl kmas zerine dava konusu alacan %20sinden az olmamak zere alacakl tazminata mahkum edilir. Bu tazminat iin alacaklnn kt niyetli olmas art aranmaz. Bu noktada tartma konusu, tazminata karar verilmesi iin talebe gerek olup olmaddr. Zira K m. 69/5 herhangi bir talepten bahsetmemitir. Bu durumda mahkemenin resen tazminat karar vermesi beklenir. Borlunun davay kazanmas halinde yarglama giderleri ve avukatlk creti alacaklya ykletilir. kinci htimal Borlu davay kaybederse geici kaldrma karar, kesin kaldrma kararna dnr. Alacakl daha evvelden geici haciz talep etmise bortan kurtulma davasnn borlu tarafndan kaybedilmesi, reddedilmesi ile birlikte geici haciz kendiliinden kesin hacze dnr. Alacakl sat talebinde bulunabilir. Bortan kurtulma davasn kaybeden borlu, borlu olduu tespit edilen tutarn %20sinden az olmamak zere tazminata mahkum edilir. Bu durumda borlunun, itirazn geici kaldrlmas karar ile birlikte %20 oranndaki tazminat ve %10 oranndaki para cezasn demesi gerekir. Davay aarken dedii %15 oranndaki teminattan bu tazminat mahsup edilir.

56

Bortan kurtulma davasnda verilen hkm kesinleirse maddi anlamda kesin hkm tekil eder. Bu sebeple bu davay kaybeden alacakl bir alacak davas aamayaca gibi davay kaybeden borlu da borlu da menfi tespit veya istirdat davas aamaz. cra Takibinin ptali, Ertelenmesi, Zamanam Nedeniyle Geri Braklmas Hakknda deme emri kesinleen borlu, artk baka bir aresi kalmadn dnerek borcunu demi olabilir. Bu demeden sonra alacaklnn icra takibine devam etmemesi gerekir. Ancak kendisine yaplan demeye ramen kt niyetli olarak icra takibine devam eden alacakllara kar borluyu korumak amacyla kanun koyucu, icra takibinin iptal edilmesi messesesini ngrmtr. 1. tfa Sebebi ile cra Takibinin ptali: tfa borcu sona erdiren, sndren btn sebepleri kapsar. Bu balamda deme, hibe, ibra, takas, af, terkin bir itfa sebebi olarak belirtilebilir. Buradaki itfa teriminden sadece borcun denmesi deil, borcu sona erdiren her trl sebebin anlalmas gerekir. tfa nedeniyle takibin iptal edilebilmesi iin deme emrinin kesinlemesinden sonraki dnemde borcun itfa edilmesi gerekir. Zira deme emri kesinlemeden evvel borlunun deme emrine itiraz edebilme, itiraz etmise itirazn hkmden drlmesi evrelerinde itfa olgusunu ileri srebilme imkan vardr. Borlu borcunu icra dairesine deil, alacaklya demi olmaldr. 5 Ocak 2013ten sonra deme emri zerine borlunun demeyi icra dairesinin deme emrinde belirttii banka hesabna yatrmas gerekir. Borlu banka hesabna deil de icra dairesi dnda alacaklya deme emri yaparsa bu demenin icra takibinin iptali sonucunu dourabilmesi iin icra mahkemesi tarafndan incelenmesi gerekir. cra takibinin iptali borlu tarafndan, takibin yapld icra dairesinin bal bulunduu icra mahkemesinden istenir. Kanun koyucu bir sre art ngrmtr. Borlunun paralarn paylatrlmas evresine kadar icra takibinin iptalini istemesi gerekir. Paralarn paylatrlmasndan sonra icra takibi son bulur. Byle bir durumda maddi hukuka gre borlu olmad bir paray cebri icra tehdidi altnda demek zorunda kalan borlu istirdat davas aabilir. cra takibinin iptalinin icra mahkemesi tarafndan incelenebilmesi iin borlunun kanunda saylan belgelerden biri ile itfa olgusunu ispat etmesi gerekir. Bu belgeler; Alacakl tarafndan verilmi, imzas noterlike onayl bir belge ve mzas alacakl tarafndan ikrar edilmi adi senettir. Basit yarglama usulne gre yaplan yarglama sonucunda itfa olgusu ispat edilirse icra mahkemesi takibin iptaline, ispat edilemezse takibin iptali kararnn reddine karar verir. cra mahkemesinin iptale ilikin karar maddi anlamda kesin hkm tekil etmedii iin hak iddiasnda bulunan alacakl veya borlu, genel mahkemede iptal davas aabilir. Takibin iptal edilmesi halinde takip olduu yerde durur. ptal kararnn kesinlemesiyle birlikte o zamana kadar yaplm tm icra takip ilemleri geri alnr. rnein; mallar zerindeki haciz kalkar, mallar paraya evrilmise sat bedeli borluya verilir. 2. hmal Nedeniyle cra Takibinin Talik Edilmesi (Sre Verilmesi Sebebiyle Takibin Ertelenmesi) : Borlu, takibin kesinlemesinden sonra borcu ifa iin alacakl tarafndan kendisine bir sre verilmi olduunu iddia ederek icra mahkemesinden takibin ertelenmesini talep edebilir. Ancak bunun iin borlunun elinde sre verildiine ilikin, alacakl tarafndan verilmi, imzas noterlike onayl bir belge veya imzas alacakl tarafndan ikrar edilmi bir belge olmas gerekir. Dava basit yarglama usulne gre yaplr. cra mahkemesi, borlunun gsterdii belgeden alacaklnn borluya bir sre verdii kanaatine ularsa icra takibinin bu sre boyunca ertelenmesine karar verir. Bu karar ile icra takibi durur. Sre boyunca borluya kar icra takip ilemi yaplmaz. Srenin sonunda icra takibi kald yerden ilemeye devam eder. 3. Zamanam Nedeniyle crann Geri Braklmas: cra takibinin kesinlemesinden sonra alacan zamanamna uramas halinde borlu her zaman icra mahkemesine bavurup takibin geri braklmasn isteyebilir. Takibin

57

kesinlemesinden sonra zamanam sebebiyle takibin geri braklmasn istemek herhangi bir sreye tabi deildir. Buna karlk takip kesinlemeden nce alacak zamanamna uramsa bu hususun deme emrine itiraz yoluyla ileri srlmesi gerekir. Zamanam sreleri, zamanamn kesen nedenler Borlar Kanununda be Trk Ticaret Kanununda dzenlenmitir. Zamanam sresi genellikle 10 yldr. Alacakl, takibe ilikin son ilem tarihinden itibaren borcun tabi olduu zamanam sresi dolduktan sonra yenileme talebinde bulunursa borlu, alacan zamanamna urad iddiasn ileri srebilir. Ancak deme emri kesinletii iin bunu deme emrine itiraz yoluyla yapamaz. Bu halde borlunun icra mahkemesine bavurarak zamanam nedeniyle icra takibinin geri braklmasn istemesi gerekir. Bu bavuruda borlunun zamanam iddiasn ispatlamak zere herhangi bir belge ibraz etmesine gerek yoktur. Zira takip dosyasndaki son ilem tarihine bakarak takibin zamanamna urayp uramad anlalabilir. Eer takip dosyasndaki son ilemden itibaren borcun tabi olduu zamanam sresi gemi ise borlu zamanam iddiasn ispat etmi saylr. Bu durumda zamanamnn kesildiini veya durduunu ispat yk alacaklya geer. Alacakl, zamanamnn durduunu veya kesildiini resmi belgelerle veya imzas borlu tarafndan ikrar edilmi adi bir belge ile ispat edebilir. cra mahkemesi yapt inceleme neticesinde takibin kesinlemesinden sonraki evrede alacan zamanamna urad sonucuna varrsa icrann geri braklmasna karar verir. Bu kararn kesinletiinin alacaklya tebli edilmesinden itibaren 7 gn ierisinde alacakl, zamanamnn dolmadnn ve alacann ispat iin dava aabilir. Eer 7 gnlk sre ierisinde genel mahkemede byle bir dava amazsa icra mahkemesinin karar kesin hkm tekil eder. Artk genel mahkemede dava almaz. cra mahkemesi, yapt inceleme sonucunda zamanam sresinin dolmadna karar verirse icrann geri braklmas talebini reddeder. Mahkemenin bu karar borlu tarafndan temyiz edilebilir. Menfi Tespit ve stirdat Davalar Bir kimsenin maddi hukuk bakmndan borlu olmamasna ramen icra takibi tehdidi ile kar karya kalmas halinde borlu olmadn tespit etmek zere aaca dava menfi tespit davasdr. Bir kimse maddi hukuka gre borlu olmad halde kendisine gnderilen deme emrine eitli sebeplerle itiraz etmeyi ihmal etmi olabilir ya da itiraz etmesine ramen elinde m.68 anlamnda belge bulunmad iin icra mahkemesi itirazn kesin kaldrlmasna karar verebilir. Byle bir durumda gerekte maddi hukuka gre borlu olmad halde deme emri kesinletii iin o kii borcu demek zorunda kalr. Byle bir durumda gerekte borlu olmayan kiiyi korumak iin bir hukuki yol ngrlmelidir. Ancak bu hukuki yol, alacaklnn menfaatlerini de zedelememelidir. Zira deme emrinin kesinlemesinden sonra bu hukuki yola bavuran kt niyetli borlular, alacaklnn alacana daha da ge kavumasn salayarak bu hukuki yolu zarar verme arac olarak kullanabilirler. te bu menfaatler dengesini koruyabilmek iin menfi tespit ve istirdat davalar ngrlmtr. Menfi Tespit Davas: Borlunun takip konusu alacan borlusu olmadnn tespiti iin at dava, menfi tespit davasdr. Borlunun borlu olmamas ok eitli sebeplere dayanabilir. rnein borlu, takip talebinden evvel borcu demi olmasna ramen deme emrini ciddiye almayarak itiraz etmemi olabilir veya borcun dayanan oluturan adi senet ayrt etme gc noksanl, hata, hile, tehdit nedeniyle geersiz olabilir. Bu husustaki itirazlar ileri srlmemi olabilir veya ileri srlm olmalarna ramen m.68 anlamnda bir belgeye balanabilme imkanlar olmad iin icra mahkemesi, itirazn kesin kaldrlmasna karar vermi olabilir. Borcun dayanan oluturan sat szlemesindeki maln aypl olmas nedeniyle borlu, mal teslim edip hi para dememesi gerektii iddiasnda bulunabilir. Takibin dayanan oluturan senet, hatr senedi olabilir. Bunlar da bir menfi tespit davas sebebidir.

58

Borlu deme emrine itiraz etmemi veya itiraz etmesine ramen itiraznda veya icra mahkemesindeki inceleme srasnda borcun zamanamna uradn ileri srmemise takip konusu alacan takip talebinden evvel zamanamna urad iddiasyla menfi tespit davas aamaz. Buna karlk icra mahkemesinde itirazn kaldrlmas incelemesi srasnda zamanam defini ileri srm fakat icra mahkemesi bu itiraz yerinde bulmayarak itirazn kesin kaldrlmasna karar vermise borlu, takip konusu alacan takip talebinden evvel zamanamna urad iddiasyla menfi tespit davas aabilir. Kanun koyucu, menfi tespit davasn ald zamana gre ikiye ayrm ve bu zaman dilimleri bakmndan alan menfi tespit davasnn hkmlerini ayr ayr dzenlemitir. 1) cra Takibinden nce Alan Menfi Tespit Davas : Borlu henz kendisine kar bir icra takibi balatlmadan evvel cebri icra tehdidi ile kar karya kalmamak iin maddi hukuka gre borlu olmadnn tespit edilmesi iin menfi tespit davas aabilir. K m.72de dzenlenen menfi tespit davasnda kanun koyucu, ayrca hukuki yararn varlnn ispat artn aramamtr. Zira cebri icra tehdidi bakmndan bu davay amakta hukuki yararn bulunduunu kabul etmitir. rnein; alacakl olduunu iddia eden kii, borluya kar bir protesto ekip bir borcun denmesini talep edebilir. Bu protestoya ramen borlu olmadn dnen kii, alacakl olduunu iddia eden kiiye kar bir menfi tespit davas aarak borlu olmadnn tespitini isteyebilir. Ancak menfi tespit davas alm olmasna ramen alacakl olduunu iddia eden kii, borluya kar ayrca bir icra takibi balatabilir. Menfi tespit davasnn alm olmas, icra takibini nlemez veya icra takibini kendiliinden durdurmaz. Fakat menfi tespit davasna bakan mahkeme, alacan %15i orannda yatrlacak teminat karlnda verecei ihtiyati tedbir karar ile takibin durdurulmasna karar verebilir. Borlunun teminat yatrd her durumda mahkemenin ihtiyati tedbir karar vermesi gerekmez. htiyati tedbir karar vermek konusunda mahkemenin takdir yetkisi vardr. Mahkeme, menfi tespit davasnda borlunun haksz kaca kanaatindeyse ihtiyati tedbir talebini reddetmelidir. Alacakl, takibin durdurulmasna ilikin ihtiyati tedbir karar verildikten sonra icra mahkemesinden itirazn kaldrlmasn talep edemez fakat tedbir kararndan nce itirazn kaldrlmasn talep etmise icra mahkemesi bu noktada menfi tespit davasnn sonucunu bekletici mesele yapmaldr. 2) cra Takibinden Sonra Alan Menfi Tespit Davas : Borlu kendisine kar bir icra takibi balatldktan sonra borlu olmadnn tespiti iin genel mahkemede bir menfi tespit davas aabilir. Bu menfi tespit davas icra takibini kendiliinden durdurmaz. Uygulamada en byk sorun, adi senetteki imzann sahteliinin iddia edilmesi bakmndan ortaya kar. Sahtelik davas da bir menfi tespit davasdr. HMK m.209a gre adi senetteki imzann sahtelii ileri srlrse bu senet hibir ileme esas alnmaz. Yargtay 6. Hukuk Dairesinin kararna gre adi bir senetteki imza inkar edildiinde bu konuda bir karar verilinceye kadar o senet hibir ileme esas alnmaz hkm, icra takiplerinde uygulanmaz. nk K imzaya itiraz ayrca dzenlemitir. HMK m.209a gre zel hkm niteliinde olduundan K hkmlerinin HMK m.209 ile deitirildii sylenemez. Buna gre sahtelik davas icra takibini kendiliinden durdurmaz. Ancak menfi tespit davasna bakan mahkeme, gecikmeden doan zararlar karlamak ve alacan %15inden aa olmamak kaydyla gsterecei teminat karlnda icra veznesindeki parann alacaklya verilmemesi iin ihtiyati tedbir karar verebilir. Ancak borlu, mallarnn haczedilmesini ve satlmasn nlemek iin alacann tamamn karlayacak nakit paray icra dairesine deyerek bu parann alacaklya denmemesi ve fakat alacaklnn alacana ge kavumasndan kaynaklanan zararlar tazmin etmek zere %15 orannda teminat yatrarak alaca ihtiyati tedbir karar ile takibin durdurulmasn salayabilir.

59

60