Ν Α Ζ ΙΣΜ Ο Σ ΚΑΙ Ε Ρ ΓΑ Τ ΙΚ Η ΤΑ Ξ Η

Könemann. Σεπτέμβριος 1928.Τίτλος πρωτοτύπου: Nazismo e Classe Operaia 1933-1993. φωτογραφία εξωφύλλου: Γερμανοί Κομμουνιστές αντιφασίστες. Ιούνιος 1993. 1920s. (Από το gettyimages. 1998 Λονδίνο) . Βερολίνο. εκδ. Η επιμελημένη εκ νέου από τον Bologna έκδοση μεταφράστηκε στα αγγλικά υπό τον τίτλο Nazism and the Working Class τον Ιανουάριο του 1997.

SERGIO BOLOGNA ΝΑΖΙΣΜ ΟΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΤΙΚ Η ΤΑΞΗ Κ ΡΙΣΗ . ΚΡΑΤΟΣ Π ΡΟ Ν Ο ΙΑ Σ ΚΑΙ Α Ν ΤΙΦ Α Σ ΙΣΤ ΙΚ Η ΒΙΑ Σ ΤΗ ΓΕΡΜΑΝΙΑ Τ Ο Υ Μ ΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ .

Σε αυτή την περίπτωση θα εκτιμούσαμε την αναφορά σε τούτη την έκδοση.Το κείμενο του Sergio Bologna Ναζισμός και Εργατική Τάξη κυκλοφόρησε από τις εκδό­ σεις antifa scripta σε 1. Πρόκειται για τη διάλεξη που έδωσε ο Sergio Bologna στο συνέδριο που διοργανώθηκε στο Εργατικό Κέντρο του Μιλάνο στις 3 Ιουνίου 1993.000 αντίτυπα τον Σεπτέμβριο του 2011. βαγγέλης επιμέλεια. σελιδοποίηση: άγγελος. Η αναπαραγωγή του κειμένου για κινηματι­ κούς σκοπούς είναι ελεύθερη. πόλυ εξώφυλλο: νεκτάριος . μετάφραση από τα αγγλικά: άλκης. με αφορμή τα 60 χρό­ νια από την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία.

Walter Benjamin. 1940 . θέσεις για τη φιλοσοφία της ιστορίας. εάν αυτός νικήσει. Και ο εχθρός αυτός δεν έχει σταματήσει να νικά.Ούτε ακόμη και οι νεκροί δεν θα ναι ασφαλείς από τον εχθρό.

.

..............................58 Η δομή του εργατικού δυναμικού στο τέλος της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης...................................................................................................................................... 65 Το Κομμουνιστικό Κόμμα και οι άνεργοι εργάτες................45 Η δουλειά του Timothy Mason και η διαμάχη μεταξύ των Γερμανών ιστορικών......................... 62 Το παζλ των μικροεπιχειρήσεων...... 13 Εισαγωγή των Sergio Bologna και Primo Moroni.........................52 Η διαμάχη πάνω στον “εκσυγχρονισμό”.................. 39 Η ιστορική έρευνα στη Γερμανία σήμερα............Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Πρόλογος των εκδόσεων antifa scripta............ 47 Το κίνημα των ιστορικών της καθημερινότητας........................................................................................................42 Καταναγκαστική εργασία στη ναζιστική περίοδο: παραδείγματα έρευνας........................... 27 Οι εργάτες που ψήφισαν τον Χίτλερ: ο νέος ιστορικός ρεβιζιονισμός................ 67 ........

.......................................................................... 161 ........111 Από τη συνθηκολόγηση των συνδικάτων στα πρώτα μέτρα της χιτλερικής κυβέρνησης για τη βιομηχανία.................................................70 Η Πρόνοια ως σύστημα ελέγχου........................................................................................Ο κατακερματισμός των ανέργων και οι διασπάσεις του εργατικού κινήματος......................................................................85 Τα χρόνια του ακήρυχτου εμφυλίου...............94 Μαχητές του δρόμου και "wilde Cliquen ποιος πολέμησε στους δρόμους του Βερολίνου............................... 126 Βιβλιογραφικό σημείωμα....... 76 Το στρώμα των “αντι-κοινωνικών”: από τα γραφεία της Πρόνοιας στα Lager.....................................102 Kneipen Kampagne: η καμπάνια για τον έλεγχο των καπηλειών...................

.

.

σημειω τέον. το θ έ μ α στα όσ α ακολουθουν ε ίναι η κ α τάσταση τη ς ε ρ γα τικ ή ς τά ξη ς. σ τά­ θ ηκ ε το τελ ευ ταίο ε μ π ό δ ιο σ την ά ν ο δο του Εθνικοσοσ ιαλιστικου Κ ό μμα το ς στην εξουσία. είναι ενδεικτικός των περ ιεχο μένω ν. Ο υπό τιτλο ς (που. επ ιλ έχθη κ ε α π ό εμάς). το κρ άτος π ρ ό ν ο ια ς κα ι η α ντιφ α σ ισ τική βία στη Γ ερ μ ανία κα τά τη δ ιά ρ κ ε ια τω ν χρόνω ν πο υ π ρ ο η γ ή θ η κ α ν τ η ς ανόδου του Χ ίτλερ σ την εξουσία. αλλά ότι η ο ρ ­ γ ανω μένη ερ γα τικ ή τά ξη . Ό ν τω ς . Ο Μ πολόνια θ α υ πο σ τη ρ ίξει κα ι θ α α π ο δ ε ίξ ε ι ότι ό χι μόνο δεν ισ χύει η θ έσ η σ ύμ­ φ ω να με την ο π ο ία ο βασικό ς υ πο σ τη ρ ικτή ς του Χ ί­ τλ ερ ήταν η γ ερ μ α ν ικ ή ερ γα τικ ή τά ξη . θ α ή ταν χ ρ ή σ ιμ ο εδώ να π ά ρ ει ο αναγνώ στης μ ια ι­ [ 13] . στην π ρ α γμ α τικ ό τη τα .ΠΡΟΛΟΓΟΣ τ ων εκδόσεω ν a n tifa scrip ta Τ ο κείμ ενο που κα τα λα μ β ά νει το μεγαλύτερ ο μ έρ ος α υτού του βιβλίου είναι το π ρ ο ϊό ν τη ς α π ο μ α γνη τοφ ώ ν η σ η ς μ ια ς δ ιά λεξη ς που π ρ α γμ α το π ο ίη σ ε ο Σ έρτζιο Μ πολόνια [Sergio B ologna] στο Ε ργατικ ό Κ έντρο του Μ ιλάνο σ τις 3 Ιουνίου του 1993.

δέ α για το μ έγεθο ς κα ι τη δ ιά ρ κ ε ια τω ν επεισ οδίω ν
στα ο π ο ία α ν α φ έ ρ ετ α ι ο Μ πολόνια. Ό π ω ς λ ο ιπόν δ ια ­
βάζουμε σε μ ία α π ό τις β ασικές π η γές γ ια το θέμ α ,
κα θώ ς τα βασικά ριζο σ πα στικ ά κό μ μ α τα έμ πα ιναν
σε φάση πλήρους δραστηριοποίησης, το Zusammenstoss
[βία] ά ρ χισ ε να εξαπλώ νεται με ανησυχητικούς
ρ υθμο ύς και να α π ο κ τά νέα χ α ρ ακ τηρ ισ τικά. Ο ι α ­
ρ ιθ μ ο ί θυμάτω ν που π α ρ α δέχ ο ντα ι τα ίδ ια τα κόμ­
μ ατα γ ια την π ε ρ ίο δ ο 1924 - 1929 υποδηλώ νουν την
ύ π α ρ ξη μ ια ς ε πίμ ο νη ς σύγκρουσης, η ο π ο ία ωστό­
σο κατά κανένα τρ ό π ο δεν θ α μ π ορούσ ε α κ ό μ η να
χ α ρ α κ τη ρ ισ τεί καθολική. Σ ύμφ ω να λ οιπόν με το Εθ νικοσ οσιαλιστικό Κ όμμα (NSDAP), 30 α π ό τα μέ­
λη του κατέληξαν έπειτα α π ό σ υγκρούσεις με κομ­
μουνιστές κα τά τη δ ιά ρ κ εια τη ς περιόδου. Α ντίστοι­
χ α οι τρ α υ μ α τίες ήταν 1.241 μόνο για την περ ίο δ ο
1928-1929. Σ ύμφ ω να με τις πη γές του Κ ομμουνι­
σ τικού Κ όμμα τος Γ ερ μανίας (KPD) α π ό την άλλη,
κατά τη διά ρ κ ε ια τη ς περ ιό δ ο υ α π ό το τέλος του
1923 έως τις α ρ χ ές του 1930, 92 ερ γά τες σ κοτώ θη­
καν και 239 τρ αυ μ ατίσ τηκ αν α π ό “φ ασ ίσ τες” (ξέ­
χω ρ α α π ό τις αντίσ τοιχες α π ώ λειες που α π ο δ ό θ η ­
καν στην αστυνομία). Ό σ ο για τις υπό λ ο ιπες ο ρ γ α ­
νώσεις, τα μέλη των Stalhelm που έπεσ αν στη μ ά χ η
εναντίον του κομμουνισμού σ ύμφ ω να με μια πη γή
υ πολογίζονται σε 26, ενώ η Reichsbanner έχασε 13
μέλη μεταξύ του 1924 και του 1928'.
[ 14]

Κ ατά τ η δ ιά ρ κ ε ια τ η ς περ ιό δ ο υ που α κ ολούθησε
όμω ς, ο α ρ ιθ μ ό ς τω ν θυ μάτω ν αυ ξά ν ετα ι δ ρ α μ α τι­
κά. Τ ο NSDAP α ν α φ έ ρ ει 17 ν εκ ρ ο ύς κα ι π ά νω α ­
π ό 2 .500 τρ α υ μ α τίες το 1 9 3 0 ,4 2 ν εκ ρ ο ύς κα ι 6.300
τρ α υ μ α τίες το 1931· τα α ντίσ το ιχα ν ο ύμ ερ α για το
τελ ευ ταίο έτος προ το ύ ο Χ ίτλερ κ α ταλά βει την ε­
ξου σ ία είν α ι 84 κα ι 9.7 1 5 . Η κο μ μ ο υν ισ τικ ή
Ε ρ υθ ρά Β ο ήθεια, μ ια ο ρ γά νω σ η που ασ χολούνταν
με τη ν ο μ ικ ή β ο ή θεια κα ι τη γενικ ή υ πο σ τή ρ ιξη
τω ν θυ μάτω ν τη ς π ο λ ιτική ς β ία ς κα ι τω ν ο ικ ογε­
ν ειώ ν το υ ς, υπολόγιζε τ α θ ύ μ α τα τω ν Ν α ζί σ ε 44 το
1930, 52 το 1931 κα ι 75 μόνο στο π ρ ώ το μισ ό του
1932, ενώ ο ι τρ α υ μ α τίες γ ια τα έτη 1930 κα ι 1931
α ν έρ χο ν τα ι σε 18.000 (...).2
Η α ντιφ α σ ισ τική μ ά χ η στη Γ ερ μ ανία του μεσ οπολ έ­
μου δό θ η κ ε α π ό τη ν ε ρ γα τική τά ξη με σ υνείδη σ η τη ς
σ η μ α σ ία ς της, υ π ή ρ ξε μα κ ρ ό χ ρ ο νη , π ικ ρ ή κα ι α ιμ α τη ­
ρ ή , και χ ά θ η κ ε με τη ν κ α θο λικ ή στρ ατιω τική κα ι πολ ι­
τικ ή ήττα του 1933. Αυτή είναι η ισ το ρ ία που θέλ ει να
α φ η γ η θ ε ί ο Μ πολόνια. Μ όνο που υ π ά ρ χ ε ι ένα ζήτη μα.
Αντί να ξεκινήσ ει με αυτό που θ α ’λεγε κα νείς πω ς εί­
ν α ι “το ζο υ μ ί”, δ η λ α δ ή με τη σ υν α ρ πα σ τικ ή π α ρ ά θ ε σ η
τω ν ε πεισ ο δίω ν τη ς αν τιφ α σ ισ τικ ή ς βίας, το κείμ ενο
ξεκινάει με μ ια α π ρ ό σ μ ε ν η κρ ιτική α ν α δ ρ ο μ ή στην
ισ το ρ ιο γ ρ α φ ία τ η ς π ερ ιό δ ο υ, έπ ε ιτα εκτιμ ά την “τε χν ι­
κή σ ύνθεσ η” τη ς γ ερ μ α ν ικ ή ς ερ γα τικ ή ς τά ξη ς του μ ε­
σοπο λέμ ο υ, ακ ολούθω ς συνεχίζει με μ ια π ερ ιή γ η σ η
[ 15]

στο κρ άτο ς Π ρ ό ν ο ια ς κα ι τα ε π ιδ ό μ α τα α ν ε ρ γία ς στη
δη μ ο κ ρ α τία τη ς Β α ϊμ ά ρ η ς κα ι μόνο κ α τό πιν κα ταλή­
γει να α σ χο λείτα ι με τις μ ά χ ε ς στο δρ ό μ ο .
Α ρχικά αυτή η δο μ ή ξενίζει. Α φοΰ η “ισ το ρ ιο γ ρ α ­
φ ία ” είναι η γ ρ α φ ή τω ν ισ τορικώ ν έργω ν, οι “α ν α δ ρ ο ­
μές στην ισ το ρ ιο γ ρ α φ ία ” δεν μ π ο ρ εί π α ρ ά να είναι
π α ρ α θ έ σ ε ις ονομάτω ν σ υγγρ αφ έω ν που δεν το υ ς ξέρ ει
η μά ν α τους κα ι τίτλω ν βιβλίων που δεν θ α δ ια β ά σ ο υ ­
με ποτέ. Μ α πόσ ο βαρετό! Άσε π ια τη γέννησ η του
γ ερμ α νικο ύ “κράτους Π ρ ό ν ο ια ς ” και τη σ χέσ η τη ς με
την α ν τιφ α σ ισ τικ ή βία. Μ α υ π ά ρ χ ε ι τέτο ια σ χέση;
Α πό τη μ ε ρ ιά μ α ς θ α θέλ αμε να υπο σ τηρ ίξο υ μ ε ότι
α υ τή η με τη ν π ρ ώ τη μ α τιά π α ρ ά ξε νη δο μ ή είν α ι ένα
α π ό τ α β α σ ικ ά π ρ ο τ ε ρ ή μ α τ α το υ κ ειμ έν ο υ του
Μ πολόνια. Ας μιλήσ ουμε π ρ ώ τα για τη “β α ρ ετή α ν α ­
δ ρ ο μ ή στην ισ το ρ ιο γ ρ α φ ία ”. Τ ο ε γ χ είρ η μ α τη ς “α ν α ­
θ ε ώ ρ η σ η ς” τη ς γ ερ μ α ν ικ ή ς ισ το ρ ία ς ξεκίνησε τη δε κ α ­
ετία του ’80, απ έκ τη σ ε πολιτικό ν ό η μ α και μ α ζ ί ο ρ μ ή
έ π ε ιτα α π ό την πτώ ση του Τ ε ίχ ο υ ς του Β ερολίνου και
ε ίχε σ υνειδη τό σ τόχο το γκ ρ έμ ισ μ α τω ν ιδ εο λ ο γ η μ ά ­
τω ν που είχ α ν σ υνοδεύσει το “γερ μ α ν ικ ό θ α ύ μ α ” (την
αναγέννησ η του γ ερμ α νικο ύ κρ άτο υς μ ετά τον Δ εύτερο
Π α γ κ ό σ μ ιο Π όλεμ ο) και την αντικ α τά σ τα σ ή του ς με
καινο ύ ρ ια. Φ υσ ικά , εφ όσον αυ τό ς που έκανε το γκ ρ έ­
μ ισ μ α ή ταν οι ιδεο λό γο ι του κεφ αλαίου, τα κα ινού ρ ια
ιδ εολ ο γή μ α τα ήταν για χ ρ ή σ η δική τους και τω ν α φ ε ­
ντικώ ν τους. Ο ι “νέο ι ισ το ρ ικο ί” έβ αλα ν σ κο πό να π α ­
[ 16]

λέψ ουν με τα γ ερ μ α ν ικ ά “ε νο χικά σ ύ ν δρ ο μ α ” που συ­
νόδευα ν κά θε ενα σχό ληση με την ισ το ρ ία του Δ ευτέ­
ρου Π α γκο σ μ ίο υ Π ολέμ ου, να α π ο κα τα σ τή σ ο υν την
π ε ρ η φ ά ν ια του γερμ ανικο ύ έθνους, να ξεπλύνουν την
α σ τική τά ξη κα ι να ενο χο π ο ιή σ ο υν τη ν ε ρ γα τική τά ξη
γ ια τη ν ά ν ο δο του Χ ίτλερ στην εξουσ ία. Τ ο έρ γο τους
λ οιπό ν δεν ήταν α σ ήμ αντο · ούτε λίγο ούτε πολύ, θέλ η­
σ αν (και α κ ό μ η θέλουν) να κατασκευάσουν μια νέα κυρίαρ­
χ η ιδεολογία κο μ μ ένη κα ι ρ α μ μ έν η γ ια τις α ν ά γκες του
μ ετα ψ υχρ ο π ο λεμ ικ ο ύ γ ερμ α νικο ύ ιμπ ερ ια λ ισ μ ο ύ.
Ό π ω ς ό μ ω ς ανα κα λύ πτο υ μ ε δια β ά ζο ν τα ς το “β α ρ ε ­
τ ό ” π ρ ώ το μ έρ ο ς του κειμένου, οι ν έο ι ιδεο λ ό γοι του
γερμ α νικο ύ ιμ π ερ ια λ ισ μ ο ύ ε ξα ρ χ ή ς β ρ ή κα ν α π έν α ν τί
τους σ κληρο ύ ς α ντίπ α λο υ ς κα ι ο Μ πολόνια φ ιλ ο δο ξεί
να είν α ι ένα ς α π ό αυτούς. Ο Μ πολόνια θέλ ει να δια σ ώ ­
σει την ερ γα τικ ή τά ξη α π ό τις ευθύνες που τή ς α π ο δ ί­
δο ν τα ι γ ια τη ν ά ν ο δο του Ν αζισμο ύ , θέλει να α π ο δ ε ί­
ξει ότι η ε ρ γα τικ ή τά ξη ή ταν το τελ ευ ταίο κα ι ίσως το
μ ο ν α δ ικ ό ε μ π ό δ ιο μεταξύ του Ν αζισμο ύ και τη ς εξου­
σ ίας. Ό χ ι α π λ ά γ ια λόγους υ σ τερ ο φ η μ ία ς και τα ξικ ή ς
π ε ρ η φ ά ν ια ς, αλλά γ ια να δια σ ώ σ ει μ α ζ ί τις ση μερινές
α ντιλή ψ εις γ ια το τι ήταν ο φ α σ ισ μ ό ς κα ι π ώ ς κ υ ρ ιά ρ ­
χησ ε. Δ ιασ ώ ζοντας τη ν γε ρ μ α ν ικ ή ερ γα τικ ή τά ξ η του
μ εσ ο π ο λ έμ ο υ α π ό τ η ρ ε τσ ιν ιά το υ Ν α ζισ τή , ο
Μ πολόνια σ υνειδη τά π ρ ο σ π α θ εί να δ ια μ ο ρ φ ώ σ ει τις
α ν τιλ ή ψ εις μ α ς γ ια τις κοινωνίες όπου ζούμε σή μερα,
κα ι μ α ζ ί τις α ν τιλ ή ψ εις μ α ς γ ια τ ο ν φ ασ ισ μ ό , τις δυνα[ 17]

Α ντιθέτω ς. α ν ό χι μεγαλ ύτερ η. Ο π ό τε το π ρ ώ το μ έρ ο ς του κειμ ένου δεν είναι ούτε ά τοπ ο . είναι μ ια συζήτη ση που έχει να κά νει με το π α ρ ό ν γ ι’ αυτό κα ι εκτός α π ό σ υν α ρ πα σ τικ ή . ό χι μό νο άντλησε τη μ εθο δ ο λο γικ ή τη ς έ­ μπ νευ ση α π ό τις α ν τίσ το ιχες γ ε ρ μ α ν ικ έ ς ε μ π ε ιρ ίες. Π ο υ θεν ά δεν θ α β ρούμ ε τη ν εικό να του κ ρ ά ­ [ 18] . τις δυ νατό τητές μ α ς να το ν αντιπ α λέψ ουμ ε. είν α ι σ τόχοι σ η μ ερ ινο ί. Εδώ κ α ταλα βα ίνο υ μ ε ότι η α ντίσ το ιχη σ υζήτηση που έχει ξεκινήσ ει σχετικά μ ε τ ψ ελ λ η ν ικ ή ιστορία α π ό τ ο 2000 κα ι μ ε τά 3. Η ε ι­ κόνα πο υ μ α ς π α ρ ο υ σ ιά ζετα ι εδώ είναι το λ ιγό τερο π α ­ ρ άξενη. Κ αταλ αβ αίνο υ με ότι η ενα σχόληση μ ε τη ν ισ το ρ ία του φ α σ ισ μ ο ύ κα ι τη ς αν τιφ α σ ισ τική ς β ία ς κα τά τη δ ιά ρ κ ε ια του μεσ ο πο λ έμ ο υ κα ι του Δ εύ­ τερ ου Π α γκο σ μ ίο υ Π ολέμ ου δεν είναι α π λ ά μ ια διασ κεδα σ τική αν α π ό λ η σ η πα λιώ ν κα το ρ θω μ ά τω ν (ή ηττημ ένω ν εγχειρη μ ά τω ν. αλ­ λά και ότι είχε ε ξα ρ χ ή ς αντίσ το ιχο υ ς πολ ιτικο ύ ς σ τό­ χου ς γ ια σ ή μ ερ α . π ο λ ιτική σ η μ α σ ία χ α ρ α ­ κ τηρίζει το επ ό μ εν ο μ έρ ο ς του κειμ ένου πο υ ασ χολείτ α ι με τη ν ε μ φ ά ν ισ η κα ι τις ε ιδικ ές μ ο ρ φ έ ς του κ ρ ά ­ του ς Π ρ ό ν ο ια ς στη Γ ερ μ ανία του μ εσ ο πο λέμ ο υ. Γ ιατί εδώ ανα κα λύ πτο υ μ ε ότι ο ι ιδεολ ό γο ι του κεφ αλαίο υ έχουν πολλά να πουν γ ια το θ έ μ α του χιτλ ερ ικο ύ Ν αζισ μ ο ύ κα ι ότι ο ι σ τό χοι τους είν α ι σ τό χο ι πολ ιτικο ί. ούτε βαρετό.τότη τές μ α ς ν α αναγνω ρ ίζο υ με έγ κ α ιρ α τ ην ε π α ν ε μ φ ά ­ νισή του. αναλ ό γω ς τω ν πρ οτιμήσ εω ν). Η ίδ ια . είν α ι και ε μ π ό λ εμ η κα ι πο λ ιτικά ζω τική4.

η συ­ νήθω ς ά ρ ρ η τη π α ρ α δ ο χ ή αυτώ ν τω ν σ υζητήσεω ν είναι ότι η κα τα σ τρο φ ή του κρ άτο υς π ρ ό ν ο ια ς που εξελίσσ ε­ τα ι γύρω μ ας. η ζο φ ερ ή α φ ή γ η σ η του Μ πολόνια μ ά ς π ε ρ ιγ ρ ά φ ε ι ένα κρ άτο ς Π ρ ό ν ο ια ς που στα π ρ ώ τα του β ή μ α τα είχε για βασικό του σ τόχο τη δια ίρ ε σ η κα ι για βασική του λειτο υρ γία τη σ τρ α τιω τι­ κή δ ια χ ε ίρ ισ η του π ρ ο λ εταρ ιάτο υ. τη δ ίψ α για [ 19] . Ε ίναι και α υτή μ ια γνώ ση γ ια σ ή μ ερ α . το γερ μ α ν ικ ό κρ ά το ς Π ρ ό ν ο ια ς του μ ε ­ σ οπο λέμ ο υ μ α ς πα ρ ο υσ ιά ζετα ι.τους Π ρ ό ν ο ια ς ως μεγάλου π α τέ ρ α στην ο π ο ία μ α ς έ­ χει σ υνηθίσ ει η αρ ισ τερ ά . Α ντίθετα με αυτούς τους κοινούς τό π ο υς. ακ ριβ ώ ς δ η λ α δ ή σ τις ν ο μ ο θ ε ­ σ ίες που έθεταν τις πρ ώ τες β ά σ εις τη ς γ ερμ α ν ικ ή ς π ρ ο ν ο ια κ ή ς πολιτικής. ω ς κ ρ α τικά ο ρ γ α ν ω μ έ­ νος α ν τίπ α λο ς τω ν αντιφ ασ ισ τώ ν εργατώ ν. ό χι ως α γ α θ ό ς π α τέ ­ ρ α ς. Ε δώ λ ο ιπόν. αλλά ως α π ερ ιό ρ ισ τα κα κόβουλο σύσ τημα δ ια χ ε ί­ ρ ισ η ς τη ς ερ γα τικ ή ς δύ να μ η ς. γνώ ση που λ είπει α π ό τις σ η μ ερ ινές σ χετικές συζητήσεις πο υ θέλουν το κράτος Π ρ ό ν ο ια ς τω ν πρ ο ηγο ύ μ ενω ν δεκ α ετιώ ν να είναι α ν τι­ κείμ ενο υ π ε ρ ά σ π ισ η ς με κά θε θυσία. Ο Μ πολόνια φ τάνει να ανιχνεύ σ ει την ισ το ρ ική πρ ο έλευσ η τω ν γερμ ανικώ ν σ τρ α το πέδ ω ν σ υγκέντρω σ ης σ τις ερ γα τικές ν ο μ ο θ εσ ί­ ες τη ς δ ε κ α ετ ία ς του '20. έχει σ αν α ιτία α π λ ά και μόνο τη θέληση τω ν αφ εντικώ ν για π ε ρ ισ σ ό τερ α κ έρ δη . Π ρ ά γ μ α τι. π ο υ θεν ά δεν θα βρούμ ε τη λα τρ εμ ένη “κα τάκτη σ η τω ν ερ γα τικώ ν αγώ νω ν” που π ρ έ π ει να φ υ λάσ σεται ως κόρη ο φ θαλ μο ύ .

Α πό τ η ν ά λ ­ λη όμω ς. κα τα γ ρ α φ ή ς. έχο υμ ε εδώ μ ια ισ το ρ ική τεκμ η ρ ίω σ η τη ς θέσ ης που είχε δια τυ π ώ σ ει ο Τ ζω ρ τζ Κ αφ έντζις [G eorge C aflentzis] α π ό το 1980: Ο “πό λ εμ ο ς” κα ι η “ά μ υ ν α ” απ ο τελο υ ν β ασικό. Υ πή ρξα ν κ α ιρ ο ί και -μ ά λ ισ τα α υ το ί οι κ α ιρ ο ί ήταν οι κ α ιρ ο ί τω ν α π α ρ χ ώ ν του κρ άτο υς πρόν ο ια ς .που η κ ρ α τική ενα σχό ληση με τη ν α ν α π α ρ α γ ω ­ γή τη ς ε ρ γα τικ ή ς δύ ν α μ η ς διέθ ετε μ ια σ κοτεινή α ν ά ­ σ τρ οφ η ό ψ η . δεν ήταν π ά ντα κα ι α π α ρ α ιτή τω ς μ ια ενα ­ σ χόλη σ η με την α ν α π α ρ α γω γή τω ν εργα τώ ν ω ς β ιολο­ γικώ ν όντων. έχει να μ α ς π ει κάτι επιπ λ έον. το Μ πάλσεν ήταν ε ρ γο ­ σ τάσια εξόντω σ ης τω ν ο πο ίω ν το π ρ ο ϊό ν .“ιδ ιω τικ ο π ο ίη σ η ”. τη θέλ ηση να ανα λ ά β ει η ε ρ γα τική τά ξη το κόστος τη ς α ν α π α ρ α γω γή ς της. με άλλα λό για η κ ρ α ­ τικ ή ενα σχό ληση με την α ν α π α ρ α γω γή τη ς ερ γα τικ ή ς δύ ν α μ η ς. Κ ατά τη γνώ ­ μη μ α ς όλα αυτά ενέχουν κ ά π ο ια αλή θεια . κ α τα ­ σ τολής κα ι τελ ικά εξόντω σ ης τω ν εργατώ ν. Με λ ίγα λό­ γ ια. Η α ν α π α ρ α γω γή τ η ς ε ρ γα τικ ή ς δύ ν α μ η ς δεν π ρ έ π ει να θεω ρ είτα ι [ 20] . Τ ο Ά ουσβιτς. το δ ίδ α γ μ α που κο μ ίζει ο Μ πολόνια α π ό το ναζισ τικ ό πα ρ ελ θό ν. αν και πα ρ α γν ω ρ ισ μ έν ο . μέρ ο ς τη ς α ν α π α ρ α γω γή ς τη ς ερ γα τικ ή ς δύ ν α μ η ς το ο π ο ίο μ π ο ρ εί ν α φ τάσ ει να επιβ ά λ λ ει το ν θά ν α το ε κα το μ μ υ ρίω ν εργατώ ν.υ π ή ρ ξε θεμ ελ ιώ δη ς σ τιγμ ή τη ς ναζισ τικής “ερ γα τικ ή ς π ο λ ιτικ ή ς”. Ό ­ τι τ ο λ εγόμενο κρ ά το ς Π ρ ό ν ο ια ς. το Ν ταχάο υ . μ ια ό ψ η δια ίρ ε σ η ς.η θ α ν ά ­ τω σ η με α σ φ υξία και η α π ο τέφ ρ ω σ η ε κ α το μ μ υ ρ ί­ ων σ ω μ ά τω ν.

αλλά “π ο λ ιτικές”: θ α τις βρούμ ε στο “κρ άτο ς Π ρ ό ­ ν ο ια ς” τη ς δ η μ ο κ ρ α τία ς τη ς Β α ϊμ ά ρ η ς. ότι ο ι λειτουργίες που ε κ φ ρ ά ζει είχ α ν στο πα ρ ελ θό ν μ ια αν ά σ τρ ο φ η ό ­ ψ η. το κείμενο του Μπολόνια μ ά ς μ ε τα φ έρ ει στα π ρ ώ τα δια τα κ τικ ά π ε ιρ ά μ α τα γύρω α π ό τη ν “ο ρ γάνω σ η τη ς π α ρ α γω γή ς ” ως ο ρ γάνω σ η τη ς εξόντω σης. Ε πιπλέον. θ α μ π ο ρ ο ύσ ε λ οιπόν να υ π ο π τευ θ εί κα νείς ότι ε ί­ ναι αυ τή η α ν ά σ τρ ο φ η ό ψ η που ε μ φ α ν ίζετα ι και σ ή μ ε­ ρ α με τό σ ο π ά τα γ ο γύρω μας.. 'Ο τι αυτό που εξελίσσ ε­ τ α ι σ ή μ ερ α δεν είν α ι α π λ ά κα ι μόνο η “ε γ κ α τά λ ειψ η ” [ 21] .. σ τις ν ο μ ο θε­ σ ίες που το κα τασκ εύασ αν κα ι στο ερ γα τικ ό δυ ναμ ικ ό που το λειτουργούσε. ίσω ς ό μω ς χ ρ ε ιά ­ ζε τα ι ν α το ξε κ α θ α ρ ίσ ο υ μ ε λ ίγο π α ρ α π ά ν ω . Κ αι μ α ς α π ο κ α λ ύπ τει ότι οι α π α ρ χ ές των ε ρ γο σ τα σ ίω ν ε ξό ντω σ ης δεν ήτα ν “σ τρ α τιω τ ικ έ ς ”. ότι το κρ άτο ς Π ρ ό ν ο ια ς σ τις α π α ρ ­ χές του λειτουργούσε θα ν α τη φ ό ρ α .ταυ τό σ ημ η με την α ν α π α ρ α γω γή τω ν “ανθρ ώ π ινω ν σ ω μάτω ν” κα ι τω ν “α ν θρ ώ π ινω ν ό ντω ν”. Ο Μ πολόνια α π ο δεικ ν ύ ει ότι οι λειτο υρ γίες του κράτους Π ρ ό ν ο ια ς έχουν στο πα ρ ελ θό ν υ π ά ρ ξε ι π ε ιθ α ρ χ ικ έ ς και κα τασταλτικές.)5 Αν λ ο ιπό ν σ ύμφ ω να με τον Κ αφ έντζις τα “ερ γο σ τάσ ια εξόντω σ η ς” έ φ τασ αν στο μέγισ το τη ς π α ρ α γω γή ς και τ η ς π α ρ α γω γικ ό τη τά ς τους κα τά τη δ ιά ρ κ ε ια του Δ ευ­ τέρου Π α γκο σ μ ίο υ Π ο λέμ ου. Τ ο δ ίδ α γ μ α είναι γ ια ε μ ά ς σ αφ ές. οι κρα τικές δαπάνες για την Π ρόνοια μπορούν τα υ­ τόχρονα να είνα ι δαπάνες για την άμυνα (.

τη ν εκ­ πα ίδευ σ η . Π ρ ά γ μ α τι β έβα ια. Γ ιατί αν τη ν υιο θετήσο υ με δεν μ π ο ρ ο ύ μ ε πια να ελπ ίζουμε σε αυτό που ελπίζουν οι δ ιά φ ο ρ ες ε κ φ ά ν ­ σ εις τη ς α ρ ισ τε ρ ό ς. Αυ­ τές οι ε π ο χ ές έχουν π ερ ά σ ει α ν επ ισ τρ επ τί. όλο και π ε ρ ισ σ ό τερ ο κα ταλή γουν στον κ ά λαθο τω ν αχρήσ τω ν.του κ ρ ά το υς Π ρ ό ν ο ια ς στα χ έ ρ ια “τω ν ιδ ιω τώ ν”. αυτή η δ ια δ ικ α σ ία β ρ ίσ κ εται σε ε­ ξέλιξη και α φ ο ρ ά τις λ ειτο υρ γίες που εμ είς έχουμ ε συ­ νη θίσ ει να ο νο μάζο υ με π ρ ο ν ο ια κ ές (την υ γεία. που δεν εκ ­ [ 22] . το κα πιτα λ ισ τικ ό κρ άτο ς δεν θ α εγκα τα λ είψ ει την ενα σχό ληση με την α ν α π α ρ α γω γή τη ς ερ γα τικ ή ς δ ύ ν α ­ μης. αλλά η ανάγκη για την αναπαραγω γή της ερ ­ γα τικ ή ς δύναμ ης στους καιρούς της κα π ιτα λιστικής κρ ί­ σης κα ι αυ τή είναι μ ια στρα τη γικ ή ανά γκη . σ την ε π ισ τρ ο φ ή δ η λ α δ ή στο π α ­ ρελθόν του κράτους Π ρ ό ν ο ια ς ως αγ α θο ύ πα τέρα . Μ όνο που όλο κα ι π ε ρ ισ σ ό τερ ο θ α εννο εί α υτή τη δια δ ικ α σ ία με τον αν ά σ τρ ο φ ο τρ ό π ο που θ α δο ύ μ ε να π ε ρ ιγ ρ ά φ ε τα ι π α ρ α κ ά τω γ ια την περ ίπ τω σ η τη ς “δ η ­ μ ο κ ρ α τικ ή ς” Γ ερ μ ανίας του μ εσ οπολέμ ου. οι α ντιλ ή ­ ψ εις τω ν καπιταλισ τικ ώ ν κρατώ ν σ χετικά με τη ν α ν α ­ πα ρ α γω γή τη ς ερ γα τικ ή ς δύ ν α μ η ς αλλάζουν δίχ ω ς γυ­ ρισ μό . Ο ι πο λιτικές σ υνέπειες α υ τή ς τη ς θέσ η ς είναι σ η μ α ­ ντικές. όντω ς. Ό σ ο ό μ ω ς α υ τό το π έ τα μ α στα σ κ ο υ π ίδια θ α εξελίσσ ε­ τα ι. τη σύνταξη) και οι ο πο ίες. ακ ριβ ώ ς γ ια τί στη βάση τους δεν β ρ ίσ κ ο νται α ­ πλά τακ τικές εμ πνεύσ εις ό π ω ς η “δ ίψ α για α κ ό μ η π ε ­ ρισ σό τερ ο κ έ ρ δ ο ς” ή η ανα ζή τη σ η τη ς “α π ο τελεσ μ ατικότη τα ς”.

Αυτό είναι έρ γο για τους σ ημερ ινο ύ ς ανθρ ώ π ο υς. εκείνη η α ντιφ α σ ισ τική μ ά χη ήταν λυσ σασ μένη και σ υνειδητή. Α πό την άλ­ λη.κ ι εδώ που τα λέμε κα νέ­ να β ιβ λ ίο . Ό π ω ς α π ο δεικ ν ύ ετα ι.δεν μ π ο ρ ε ί να μ α ς μ ά θ ει πο ιο ς είναι ο “σω­ στός” δ ρ ό μ ο ς τη ς τα ξικ ή ς πά λης. Μ αθαίνουμε λ ο ιπό ν κάτι α π ό αυτό τ ο ισ τορικό β ιβλί­ ο: ότι ο δρ ό μ ο ς γ ια να πολεμήσ ουμ ε τη ν κα τάρ ρ ευ σ η του κράτους Π ρ ό ν ο ια ς δεν είν α ι η ανα ζή τη σ η τρ όπ ω ν επ ισ τρ ο φ ή ς στο κα πιταλ ισ τικ ό πα ρ ελ θό ν. έ ρ γο γ ια το σ η μ ερ ινό πρ ολ εταρ ιάτο . αλλά είναι σ υνυφ ασ μένη με την ισ το ρ ική π ε ρ ίο δ ο πο υ δ ια ­ νύει το κα πιτα λ ισ τικ ό σ ύσ τημα κοινω νικής ο ρ γ ά ν ω ­ σης.η ισ τορ ία δεν επ α ν α λ α μ β ά ν ετα ι. Ο Μ πολόνια α π ό τη μ ε ρ ιά του. Τ α ό σ α εξελίσσ οντα ι γύρ ω μ α ς δεν έχουν γ υ ρ ι­ σμό. πό σ ο μάλλον όταν το μόνο ε ρ γα λείο που π α ρ έχ ε ­ τα ι γ ια το ν γ υρ ισ μ ό είν α ι οι κα τά ρ ες. Σ ή μ ερ α δεν μ π ο ρ ε ί καν να ελπ ίζει κα νείς στην επ α ν ά λ η ψ η αυ τής τη ς χ α μ έ ν η ς μ ά χ η ς . τα πα ρ α κ ά λ ια και η επίκ λη σ η τη ς “λ ο γικ ή ς”. μ π ο ρ εί να μ α ς π ε ρ ιγ ρ ά φ ε ι ο ρ ισ μ ένα α π ό τα ε π ίτη δ ε ς ξ εχ α σ μ έ­ να ε π εισ ό δια τη ς πολ ύ χρο νης α ντιφ α σ ισ τική ς μ ά χ η ς που σ υντάρ αξε τη Γ ερμανία α π ό το 1925 έω ς τ ο 1933. κα νένα ισ τορικό βιβλίο . Μ ας μ ένει μόνο η κλη­ ρ ο ν ο μ ιά τω ν ξεχασ μένω ν α δ ελ φ ώ ν που α ν τιμ έτω π ο ι με [ 23] .π ορ εύ ετα ι α π ό το υ ς ε ιδικο ύ ς κα ι τις ιδ έες το υ ς. Δ όθηκε α π ό ε ρ γά τες κα ι α ν έρ γο υ ς που για να ηττηθ ο ύν χ ρ ειά σ τη κε η ε π ι­ στράτευσ η ολόκληρου του κρατικο ύ κα ι π α ρ α κ ρ α τι­ κού μη χανισ μο ύ .

Eve Rosenhaft. Η Reichsbanner ήταν οργάνωση αυτοάμυνας που συνδέθηκε με το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα. ό πω ς κα ι να να ι οι ερ μ η ν είες μ α ς. Ιδρύθηκε το 1924 και διαλύθηκε το 1933. Ευχαριστούμε τον σύντροφο Ν. που μας προμήθευσε αυτό το βιβλίο. 3.Ο ι Stalhelm [Χαλυβδόκρανοι] ήταν εθνικιστική παραστρα­ τιωτική οργάνωση που ιδρύθηκε το 1918. 1929-1933. Ε ίναι δικ ή μ α ς δουλειά ν α δια κ ρ ίν ο υ μ ε τους α σ τερ ισ μ ο ύς κα ι να κα τα λα β α ί­ νουμ ε τ ι μ α ς διδάσ κο υ ν. σελ. Το 1934 ενσωμα­ τώθηκε στα SA. άλλο τόσο· αλ ή θ ε ια ε ί­ ν α ι ότι το κά θε φ ο ρ ά π α ρ ό ν σ χη μ α τίζει ασ τερ ισμ ούς με τις επ ο χ έ ς που πα ρ ή λθα ν . < Σε κά θε περ ίπ τω σ η .τη χ ε ιρ ό τε ρ η κ ρ α τική βία κρ ά τη σ α ν την α ξ ιο π ρ έ π ε ιά του ς κα ι το μίσ ος το υ ς μ έ χ ρ ι τέλους. Κ αι δεν υ π ά ρ χε ι σ υνταγή γ ια τη χ ρ ή σ η α υ τή ς τη ς κλ ηρ ο νο μ ιάς. εκτός α π ό εκείνη πο υ μ α ς υ π έδειξε ο Β άλτερ Μ πέντζα μιν στη δια θ ή κ η του: ότι δη λ α δ ή . όσο είναι α λ ή θεια ότι η ισ τορ ία δεν ε π α ν α λ α μ β ά ν ετα ι. antifa scripta 9/2011 Σ η μ ε ιύ ο ε ις Ι. 2. Cam bridge University Press. το βιβλίο του Μ πολόνια είναι γεμ ά το τέτοιου ς ασ τερ ισμ ο ύς. 6. Δεν είναι εδώ ο τόπος να αναφερθούμε σε αυτή τη συζή­ τηση. 1983 (2008). θ α αρκεστούμε να αναφέρουμε ότι στους βασικούς [ 24] . Beating the Fascists? The German Communists and Political Violence.

79 . σελ. Energy. που με ορισμένες τιμητικές ε­ ξαιρέσεις αντιμετωπίζουν μάλλον χαμηλότερης ποιότητας α­ ντίλογο α π’ ό. “Μεθοδολογικές Προϋποθέσεις της Μελέτης του Δωσιλογισμού” στο "Εχθρός” εντός των ταχών: Οψεις τον Δωσιλογισμού σ ιψ Ελλάδα της Κατοχής. “T he Work/Energy Crisis and the Apocalypse”. η οποία κυκλοφορεί στα ίδια σημεία που κυκλοφορεί το βιβλίο αυτό. Φλάισερ (επ.).net >προηγούμενα τεύχη. Ο τονισμός στο πρωτότυπο. Τ ο κείμε­ νο υπάρχει και στο internet. War. Επί­ σης σχετική είναι και η εισήγηση για την εκδήλωση “Ο φασι­ σμός χωρίς Σβάστικα" της αντιφασιστικής συνέλευσης autonome antifa που έγινε το Νοέμβριο του 2010. Midnight Oil: Work. Ελληνικά Γράμματα. 1973 .τι οι Γερμανοί τους συνάδελφοι.Έλληνες “αναθεωρητές” συγκαταλέγονται ο Στάθης Καλύ­ βας. στο Midnight Notes.90. Μιχαηλίδης. στις διάφορες συ­ νέχειες της μόνιμης στήλης “Σπουδές σιο Γαλανόμαυρο".· George Caffentzis.1992. Ορισμένα δικά μας σχετικά κείμενα βρίσκονται στη διεύ­ θυνση antifascripta. 2006. 227. αμφότεροι τακτικοί αρθρογράφοι του ελληνικού τύπου και ειδικά της φιλόξενης “Καθημερινής”. 4. καθηγητής στο πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Μια καλή α­ φετηρία για να πάρει κανείς μια ιδέα είναι το: Στάθης Καλύ­ βας. σελ. 1992. [ 25] . καθηγητής στο πανεπιστήμιο του Yale και ο Νίκος Μαραντζίδης. Autonomedia. Νικολακόπουλος. 5.

Είναι κι αυτή με τον τρόπο της μια χρήσιμη γνώση. οπότε θα μπορούσε να είναι πιο επίκαι­ ρο και βέβαια πάσχει από έλλειψη της πιο προσιτής για εμάς αγγλικής βιβλιογραφίας. Η εισα­ γωγή των Σέρτζιο Μπολόνια και Πρίμο Μορόνι [Primo Moroni] μεταφράστηκε από τα ιταλικά. για δυο λόγους.. Πρώτον. Αυτό το βιβλιογραφικό σημ'είωμα είναι γραμμένο το 1993. [ 26] . ακόμη και ένα μικρό σχετικά βιβλίο.. Από τα ιταλικά με­ ταφράστηκε και το βιβλιογραφικό σημείωμα με το οποίο κλείνει το βιβλίο. γιατί απαριθμεί τα '“μη πανεπιστη­ μιακά ερευνητικά κέντρα” που βοήθησαν στην έρευνα. πρέπει να αντλεί και να βασίζεται στη δουλειά άλλων. Παρόλ' αυτά το συμπεριλάβαμε. γιατί μας φαίνεται πως δείχνει τον τεράστιο βαθμό στον οποίο. Δεύτερον και κυριότερο. πόσο μάλλον που τώρα τελευταία το χαρακτηριστικά ελληνικό φαινόμενο του “μοναδικού συγγράμματος" έχει αρ­ χίσει να παρατηρείται και στα εγχώρια κινηματικά πράγμα­ τα με όλες τις ζοφερές συνδηλώσεις του. περιγράφοντας ένα φαινόμενο ενδιαφέρον και εντελώς άγνωστο στην Ελλάδα. Μοναδικό ελαφρυντικό εδώ είναι ότι η προηγούμενη κατάσταση ήταν εκείνη του καθόλου συγγράμματος.Δ ιεν κ ρ ιν ή σ εις Το κυρίως κείμενο μεταφράστηκε από τα αγγλικά. η γνωστή και ως “κούτρα”.

π ε ρ ιο δ ικ ά και τη λ εο πτικ ές ε κ π ο μ π έ ς β ρ ήκαν την ε υκ α ιρ ία ν α πα ρ α θέσ ο υ ν β ιασ τικά τις α π ό ψ ε ις τους γυρω α π ό την ά ν ο δο του Χ ίτλερ στην εξουσία. Ο Ν αζισμό ς ξαναγυρνοΰσε στ’ α λ ήθεια. σ τα κρ άνη τω ν π α ρ ασ τρ ατιω τικ ώ ν τη ς ν έα ς α ν ε ξά ρ τη ­ της Κ ρ ο ατία ς. Ή τ α ν η εξηκοσ τή ε πέτειο ς α π ό αυτό το σ η μ α ντικό γεγονός και στην κοινή γνώ μη δεν είχε α κ ό μ η κ α ταλα γιάσει η τ ρ ο ­ μ ερ ή εντύπω ση που είχε πρ ο κ αλέσ ει το κύμα νεοναζισ τική ς κα ι ξενο φ ο βική ς β ία ς το ο π ο ίο είχε συνταρ άξει την επανενω μένη Γ ερ μανία στο δεύ τερ ο μισ ό του 1992 και είχε επ ισ η μ α ν θ ε ί με τον π ιο εμ φ α τικ ό τρ ό π ο α π ό τα ίδ ια μέσα. Γερμανών.Ε Ι Σ Α Γ Ω Γ Η τω ν S ergio B ologna κα ι P rim o M o ro n i Στα τέλη του Γ ενάρη με α ρ χ έ ς Φ λεβ ά ρ η του 1993. Ο ύγγρω ν. αλλά και στα μ π ο υφ ά ν νεα ρώ ν Ρώσων. Ή δ η α π ό τ ο Φ θ ιν ό π ω ρ ο του 1992 είχ α μ ε οργανώ σει μία εκδήλω σ η με θέ μ α τον γ ερ μ α ν ικ ό νεο ναζισμ ό σε [ 27] . Α μερικανώ ν και π ά ει λέγοντας. σ τα σ αλόνια τ η ς μεγάλ η ς πο λ ιτικής αλλά και στα πεζο­ δ ρ ό μ ια · οι α γκυλω τοί σ τα υ ρ ο ί πολλαπλασ ιάζονταν. εφ η ­ μ ερ ίδ ες.

Ο ι έρ ευ νες που είχ α μ ε χ ρ η σ ιμ ο π ο ιή σ ε ι σε εκείνη την εκδή λω σ η . ε π εσ ή μ α ιν α ν ένα κο ινω νιολογικό γεγονός που α ξίζει τη ν π ρ ο σ ο χ ή μας: το 50% τω ν νέω ν που σ υμ μ ετείχα ν σε ε π ε ισ ό δ ια ν εο ναζισ τικής κα ι ξενοφ οβικής β ία ς ή ταν ε ρ γά τες ή μ α θ η τευό μ εν ο ι ερ γά τες. μόνο που τότε ο τύ π ο ς ε ί­ χε επιλ έξει να τη ν αγνο ήσει. Η α φ ο ρ μ ή ή ταν οι ε π ιθ έσ ε ις που είχαν δ ε χ θ ε ί τα π α ιδ ιά του κέντρου α π ό ακ ρο δ εξιο υ ς τη ς μιλανέζικης ε π α ρ χ ία ς. β α σ ι­ σ τήκαμ ε σε σ το ιχεία γύρω α π ό το φ α ιν ό μ εν ο του νεο ­ ναζισ μού σ την πρ ώ ην α νατο λ ική Γ ερ μανία. Σε εκείνη την εκδήλω σ η. Κ ατ’ αυτόν τον τρ ό π ο . είτε για τη Μ όσχα. είτε για τ ο Β ερολίνο π ρ ιν κα ι μ ετά τη ν πτώ ­ [ 28] . κ α θώ ς κα ι ότι η κα τάσταση στη Γ ερ μ ανία δεν ήταν σ ο β α ρ ό τερ η α π ό εκείνη τω ν α ­ μέσ ω ς πρ ο ηγο υ μένω ν ετών. γ ια να επιση μ ά νο υμ ε ότι το φ α ιν ό μ εν ο είχε β α θ ιές ρ ίζες εκεί. για την κρ ίσ η τη ς ερ γα τικ ή ς ταυ τό τητα ς κα ι πά νω α π ’ όλα για τα π ρ ο β λ ή μ α τα τη ς νεολαία ς. είτε επρ ό κ ειτο για το Λος Ά ντζελες.συνεργα σ ία με το Κ οινω νικό Κ έντρο τη ς οδού Κονκέτα [C onchetta]. ό ­ τι το κομ μουνισ τικ ό κα θεσ τώ ς το είχε υ πο τιμ ή σ ει και υ πό μ ία έννοια αν εχθεί. Δεν ήταν δυ νατόν λ ο ιπό ν να μιλ ήσ ει κα νείς γ ια τον α κ ρ ο ­ δεξιό ε ξτρ εμ ισ μ ό δίχ ω ς να μιλ ήσ ει γ ια την κρ ίσ η τη ς β ιο μ η χ α ν ικ ή ς ερ γα σ ία ς. ο κίνδυνος μ ια ς α να β ίω σ η ς του νεο ναζισμ ο ύ στη Γ ερ μ α ­ νία μ π ο ρ ο ύσ ε να γίνει αν τιλ η π τό ς εντός ενός ευρ ύ τε­ ρου πλ αισ ίου· δεν υ π ή ρ χ α ν π ε ρ ισ σ ό τερ ο ι λόγοι α νησ υ ­ χία ς α π ό όσ ους υ π ή ρ χ α ν τα π ρ ο η γ ο ύ μ ενα χρ ό νια .

Αλλά ο ι κοινω νικο π ο λιτισμ ικές αναλ ύσ εις πο υ α φ ο ρ ο ύ ν το σ ή μ ε ­ ρ α δεν επαρ κ ο ύν. Ε ίναι β έβα ια α λ ή ­ [ 29] . Αλλά ο “α ρ ­ ν η τισ μ ό ς” είναι μόνο μ ία ό ψ η (και για να λέμ ε την α ­ λ ήθεια. Π ρ έ π ε ι να σ η μειώ σ ουμε ότι μεταξύ τω ν π ο λ ιτισ μ ι­ κών ρευμ άτω ν που πρ ο ετο ίμ α σ α ν την ε π α ν εμ φ ά ν ισ η ενός δεξιο ύ εξτρ εμισ μο ύ που χ ρ η σ ιμ ο π ο ιεί τη χιτλ ερ ι­ κή σ ημειο λο γία . α κ ό μ η κα ι στη σο σιαλισ τική π α ρ ά δ ο σ η . ό λοι το υ ς α ξιο σ έβ α σ τες μ ο ρ φ ές του δυτικού α κ α δη μ α ϊκ ο ύ κόσμου. α π ο δο μ ο ύ ν το σύ­ σ τημα κανόνω ν πο υ μ έ χ ρ ι πρ ό τινο ς δ ιείπ ε τη ν ισ τορ ι­ κή μ ν ή μ η του Ε θνικοσ οσιαλισμού. οι ο π ο ί­ οι δηλώ νουν α ν ο ιχ τά τη ν α π ο σ τρ ο φ ή τους. Αυτοί ο ι μελετητές. κεντρική θέσ η κα τέχει ο λ εγόμενος “α ρ ν η τισ μ ό ς”.ση του Τ είχ ο υ ς. Ε ξίσου (ή μ ή π ω ς κυρίως.) αν α γ κ α ίο είναι να α ν α μ ετρ η θο ύ μ ε γ ια άλλη μ ια φ ο ρ ά με την ι­ σ τορ ία κα ι τα ειδ ικ ά χ α ρ α κ τη ρ ισ τικ ά του χιτλερικού Ε θνικο σ ο σιαλισμο ύ . Ο πρ ω ταγω νιστές του ισ τορικού α ν α θ ε ω ρ η τι­ σμού δεν είν α ι δηλ ω μ ένο ι νεο ναζιστές ιδ εολόγοι. είτε τέλος για το Μ ιλάνο. αλλά ισ τορ ικο ί με α ν α φ ο ρ έ ς στη φ ιλ ελεύ θερ η και δ η μ ο κ ρ α ­ τικ ή. τό σ ο α π έ ­ ναντι στο δε ξιό εξτρ εμ ισ μ ό . όσο κα ι α π έν α ν τι σ τις δ ιά ­ φ ο ρ ες μ ο ρ φ έ ς ολο κλ ηρ ω τικ ή ς διακυ βέρ νη σ η ς. το ψ ευ δο ϊσ το ρ ιο γ ρ α φ ικ ό ρ εύμ α που ασ χολείται με τη ν ά ρ ν η σ η του εβ ρα ϊκο ύ ολοκαυτώ μα τος και άλλες π α ρ ο μ ο ίο υ ε π ιπ έ δο υ α νο ησίες. η λιγό τερο π ερ ίπ λ ο κ η ό ψ η) ενός ευρύτερου ρ εύμ α το ς που είν α ι γνω στό ω ς “ισ το ρ ικό ς α ν α θ ε ω ρ η τι­ σ μ ό ς”.

η π α ρ α δ ο σ ια κ ή ιδ έα σ ύμφ ω να με την ο π ο ία ο Ε θνικο σ ο σιαλισμό ς ήταν ένα κ ίνη μ α τω ν μ εσ αίω ν σ τρ ω μάτω ν που α ν δρ ώ θ η κ ε με τη ν υ π ο σ τή ρ ιξη του μεγάλου κεφ αλαίου. Η ά ρ ρ η τη πρ ο ϋ π ό θεσ η που β ρ ίσκ εται στη βάση αυ τή ς τη ς δ ια δ ικ α σ ία ς είναι ακ ριβ ώ ς η ά ρ ν η σ η των πα λιώ ν πα ρ α δ ε ιγ μ ά τω ν πά νω στα ο π ο ία είχε δ ια μ ο ρ ­ φ ω θ ε ί η ισ το ρ ική μν ή μ η κα τά τη δ ιά ρ κ ε ια τ η ς α ν τιφ α ­ σιστικής πά λης.θε ια ότι αυ τή η ισ το ρ ική μ ν ή μ η είχε μ εν δ ια μ ο ρ φ ω θ ε ί κα τά τη δ ιά ρ κ ε ια τη ς α ν τιφ α σ ισ τικ ή ς πά λης. αλλά ε ί­ χε μ ετέπειτα τα ρ ιχ ε υ θ ε ί γ ια να π α ρ ά ξε ι μ ια σ ειρ ά κοι­ νών τό π ω ν ενα ντίον τω ν ο π ο ίω ν α ρ κ ε το ί μελετητές ε ί­ χα ν υψ ώ σ ει δικ α ίω ς τη φ ω νή τους. Έ ν α βασικό σ χετικό ζή τη μ α είν α ι η σχέσ η μεταξύ ε­ θνικο σ ο σιαλισμο ύ κα ι ερ γα τικ ή ς τά ξη ς. Π α ρ ά όλ’ αυ τά. δεν είν α ι π α ­ ρ ά μ ια μ ετα γ ρ α φ ή με ισ το ρ ιο γ ρ α φ ικ ο ύ ς όρ ο υς ενός ι­ δεολογικού σ χή μ α το ς που κατασκ ευ άσ τη κε α π ό τον σ ταλινισμό. τουλά χιστον α ­ π ό ένα σ η μ α ν τικ ό κ ο μ μ ά τι τη ς φ ιλ ελεύ θερ η ς πολιτειο[ 30] . για να γίνει έ π ειτα σ ιω π η ρ ά απ ο δεκ τό . ε ί­ ναι α δ ια μ φ ισ β ή τη το ότι ο “ισ τ ο ρ ικ ό ς 'α ν α θ ε ω ρ η τ ι­ σ μ ό ς” για τον ο π ο ίο μ ιλάμ ε έχ ει σ υνεισφ έρ ει σ την επαν α ν ο μ ιμ ο π ο ίη σ η τη ς χιτλ ερ ικ ή ς ε μ π ε ιρ ία ς στη συλλο­ γική σ υνείδησ η κα ι έχει δη μ ιο υ ρ γ ή σ ει μ ια σ ειρ ά νέων πα ρ α δ ε ιγ μ ά τω ν που β ρ ίσ κ ο νται στο κέντρο τω ν π ο λ ι­ τισ μικ ώ ν απ ο σκευ ώ ν τη ς ν έα ς ευρ ω π α ϊκ ή ς μ εσ α ία ς τ ά ­ ξης. Κ ατά τη γνώ ­ μ η τω ν νέω ν “αν α θεω ρ η τώ ν ”. αν όχι α π ό τ ο σύνολο τ η ς ισ το ρ ιο γ ρ α φ ία ς.

τι η Δ υτική Γ ερ μανία. οι ισ τορ ικοί “α ν α θ ε ω ρ η τέ ς” πρ ο σ π α θ ο ύ ν να απ ο δείξο υ ν ότι ο Ε θνι­ κοσ ο σιαλισμό ς ήταν ένα φ α ιν ό μ εν ο π ε ρ ισ σ ό τερ ο ε ρ ­ γ ατικ ό π α ρ ά μικ ρ ο αστικό . η α ­ νάγνω ση κ α ι η ε ρ μ η ν εία το υ ς είναι π ερ ίπ λ ο κ ο π ρ ό β λ η ­ μα. σ ή μ ερ α . Αυτού του είδο υ ς η ανάγνω ση του ναζισ τικού φ α ιν ό ­ μενου δεν α π έ χ ε ι πολύ α π ό την ιδ έα ότι το “ερ γα τικό κ ρ ά το ς” τη ς πρ ώ η ν α να το λ ική ς Γ ερ μ ανίας θ α π ρ έ π ει να θ ε ω ρ είτα ι ο π ρ α γμ α τικ ό ς κληρ ο νό μο ς του χ ιτλ ερ ι­ κού καθεσ τώ τος. μετά την πτώ ση του Τ ε ίχ ο υ ς. εδώ κα ι κ ά π ο ια χρ ό ν ια . αλλά π α ρ ά γο ν τα συνέ­ χ εια ς με το πα ρ ελθό ν. κυρίω ς εκλογικού τύπου. Δεν είν α ι π ά ντα α λ ή θ ε ια ότι ο ι α ρ ιθ μ ο ί μιλούν α π ό [ 31] . ο ι ισ το ρ ικ ο ί “α ν α θ ε ω ρ η τέ ς” π α ρ α θέτο υν ένα ν εντυπ ω σιακό όγκο σ τοιχείω ν. Π ρ ο κειμ έν ο υ να υπο σ τηρ ίξο υ ν τη θέσ η ότι ο Ε θνικο­ σ οσ ιαλ ισ μ ό ς β ρ ήκε σ τή ρ ιγ μ α π ρ ώ τα α π ’ όλα στην ε ρ ­ γ ατικ ή τά ξη . σ τρ έφ ετα ι ενά ντια στους εμπνευ στές της. Ε ίναι πα σίγνω σ το ότι τα νο ύ μ ερ α δεν μ π ο ρ εί κα νείς να τ α α μ φ ισ β η τή σ ει εύκολα· πα ρ ό λ α αυτά. εν π ά σ η π ε ρ ιπ τώ σ ει πολύ π ερ ισ σ ότε­ ρο α π ’ ό. Α ντιθέτω ς.λογίσς. μ ια θέσ η που υ πο σ τη ρ ίχ θη κ ε σ χετικά με τη Γ ερ μ ανία του Α ντενάουερ α π ό τη ν κομ μουνισ τικ ής έμ πνευ σ η ς ισ το ρ ιο γ ρ α φ ία κα ι ό χ ι μόνο. ο ι ν εα ρ ο ί ερ γά τες που β ρ ίσ κ ο νται σ ή μ ερ α μεταξύ τω ν νεοναζιστώ ν δεν απ οτελο ύ ν π α ρ ά γο ν τα ρ ή ξη ς. Κι έτσι. Σ υνεπώ ς. η θέσ η π ε ρ ί “σ υνέχεια ς” μεταξύ π ρ ο π ο λ ε μ ικ ή ς κα ι μετα π ο λεμ ικ ή ς Γερ μανίας.

μ όνοι τους. Θ α π ρ έ π ει όμω ς να το κάνουμε με “π ά θο ς πολιτικό”. αλλά η λεγάμενη π α νεπ ισ τη μ ια κ ή έρευνα είναι το μακ ρ ινό τερο πρ ά γμ α α π ό αυτό το π ά θο ς που μ π ο ρ εί να φ αντασ τεί κανείς. με εκείνο το ε ίδο ς δ ια νο η τική ς έντασης που χ α ρ α κ τη ρ ί­ ζει όσ ους γνω ρίζουν ότι διεξάγουν μ ια μ ά χ η πρ ώ τα και κύρια πολιτική. κα ι μ α ζ ί να σκε[ 32] . αν θέλουμε να α ν α μ ετρ η θ ο ύ μ ε με τη ν ανάλυσ η του σ η μ ε ­ ρινού νεο ναζισμ ο ύ δίχ ω ς να κα ταφ εύγο υμ ε σε β εβ ια ­ σ μένες α να λ ο γίες με το πα ρ ελ θό ν . Η σ η μ ε­ ρινή ισ το ρ ιο γρ α φ ική κουλτούρα είναι μ ια κουλτούρα α κ α δη μ α ϊκ ή . Χ ώ ρια πο υ η ίδ ια η έννοια τη ς ε ρ γα τική ς τά ξη ς δεν είναι πά ντα μονοσή μαντη. Για να κ α ταλά βο υ με κα λύτερα αυ τό το σ η μ είο μ π ο ­ ρούμ ε να σ κεφ τούμ ε το π α ρ ά δ ε ιγ μ α του Μ ιλάνο. Κ αι εδώ β ρίσκ εται τ ο ζήτη μα. είτε αυτές π ρ ο έ ρ χ ο ­ ντα ι α π ό το υ ς ιστο ρ ικο ύ ς “α ν α θ ε ω ρ η τέ ς”. α ντιθέτω ς π ρ έ π ει να τις δια β ά σ ου μ ε πρ οσ εκτικ ά . μ ια ς πόλ ης ό π ο υ β ρ ίσκουμ ε την έ δ ρ α ούτε λίγο ούτε πολύ πέντε ξεχω ρισ τώ ν πα νεπ ισ τη μ ίω ν . να τις φ έρ ο υ μ ε σε α ν τιπ α ρ ά θ ε σ η με άλλες έρ ευ νες που πολύ σ υχνά αγνοούνται. Μ πο ρ εί λο ιπό ν “π ά θο ς πολιτικό ” να χ α ­ ρ α κτη ρ ίζει τον πρ α γμ α τικ ό κόσμο. είτε α π ό την τα ρ ιχ ευ μ ένη ισ το ρ ική μν ή μ η . θ α π ρ έ π ει να ξανανοίξουμε τ η δ ια μ ά χ η γύρω α π ό τη ν ισ το ρ ία του Ε θνικοσ ο­ σιαλισμ ού. Με λίγα λόγια. Π ρ έ π ε ι λ ο ιπό ν να ξετυλίξουμε το κ ο υ β ά ρ ι' δεν π ρ έ ­ π ει ό μ ω ς να α π ο ρ ρ ίψ ο υ μ ε αυ τές τις νέες έρ ευ νες εκ τω ν πρ ο τέρ ω ν.

ένταξη στο μισ θο λ ό γιο δ ιε φ θ α ρ μ έ ­ νων πολιτικώ ν κα ι επ ιχ ειρ ή σ εω ν σε α π ο σ ύ νθεσ η -αυτό είναι όλο κι όλο πο υ έχουμ ε να θ υ μ ό μ α σ τε α π ό τον μιλανέζικο α κ α δ η μ α ϊκ ό κόσ μο τη ς δ ε κ α ετία ς του ’80. δεν απ ευ θυ νθή κ α μ ε σε κ ά π ο ιο π α νεπ ισ τη μ ια κ ό ίδ ρ υ μ α . χ ρ εια σ τή κ α μ ε βο ή θεια . και μίζα). τη δ εκ α ετία του σ κανδάλου Τ αντζεντόπολι*. Γ ιατί ά ρ α γ ε ο υ δέπ ο τε ο α κ α δ η μ α ϊκ ό ς κόσ μος του Μ ιλάνο δεν κ α τέδειξε το γεγο νό ς ότι το κομ μ α τικ ό σ ύσ τημα α φ ά ν ιζε α ρ γ ά α ρ γ ά τ όσ ο τη δ η μ ο ­ κρ α τία όσο κα ι τη ν ο ικ ο νο μ ία. τη δ ε κ α ετία τ η ς “α ν τι­ π ρ οσ ω π ευ τικ ή ς δ η μ ο κ ρ α τία ς ” πο υ τώ ρ α επ ιδ εικ ν ύει ό ­ λη τη μ ιζέρ ια τη ς μέσ α και έξω α π ό τις α ίθο υ σ ες τω ν δικασ τηρ ίω ν. (σ. αλλά σε τέσσ ερ α •Α να φέρετα ι στην κα τα ιγίδα σκανδάλω ν που ξέσπασε μεταξύ 1992 και 1996 στην Ιτα λία . Η ό ­ λη δ ια δ ικ α σ ία κατέληξε στην κα τά ρ ρ ευση του ιταλικού πο λ ι­ τικού συστή μ α τος. Για να τα β ρούμ ε όλα αυτά.φτούμε τη δ ε κ α ετία πο υ μό λις τελειώ νει.μ) [ 33] . Κ αλ ο πλ η ρ ω μένες υ π η ­ ρεσ ίες σ υμβούλου.τ. Στο επίκεν τρ ο β ρέθηκε η δ ια φ θ ο ­ ρ ά του Χ ρ ιστια νοδη μ ο κρ α τικ ο ύ Κ όμ μ ατος. στη δ ικ ασ τικ ή δίω ξη και κ α τα δίκη πρώ ην π ρ ω θυπουργώ ν και στην ε μφ ά νιση του Μ περλουσκόνι. Στη π ρ ο σ π ά θ ειά μ α ς να ξανανο ίξο υ με τη δ ια μ ά χ η γύρω α π ό τη ν ισ το ρ ία του Ε θνικοσ οσιαλισμού στη Γ ερ μανία κα ι ειδ ικ ά γύρω α π ό τ η σ χέσ η του Ν αζισμού με τα ερ γα τικ ά σ τρ ώ ματα . αλλά οι α πο κ α λύ ­ ψ εις έφ τα να ν μ έχ ρ ι το ρόλο των μυστικών υπηρεσιώ ν στις β ομ βιστικές ε π ιθ έσ εις του τέλους τη ς δ εκ α ετία ς του '60. σ υμβουλές. μεταξύ άλλων. υλικό πο υ π ρ ο έ ρ χ ε τα ι α π ό τη σ κέψ η άλ­ λων. Η λέ­ ξη “Tangentopoli” μ π ο ρ ε ί να μ ετα φ ρ α σ τεί κατά λέξη ως “ Μιζούπολη" (tangente στα ιτα λικά σ η μ α ίνει.

Τ ο ν Κ αρλ Χ άινς Ροθ [K arl H ein z Roth] κ α ι τ ην Α νγκέλικα Έ μ π ιν χ α ο υ ς [A ngelika E b binghaus] του “Ιδ ρ ύ μ α το ς γ ια τη ν Κ οινω νική Ισ το ρ ία του 20ου Α ιώνα" του Α μβούργου. σε κ ά π ο ιο ό ρ γ α ν ο τη ς δ η μ ό σ ια ς διο ίκη σ η ς. Για να μ ιλ ή ­ σουμε σε ένα π ρ ο σ εκτικ ό κοινό π ρ ο σ π α θ ή σ α μ ε να α ­ ποφ ύ γο υμ ε τό σ ο το υ ς ειδικο ύ ς. το ν κα θη γη τή Τ ό μ α ς Κ ρ έμερ Μ πα ντό νι [T h o m as C räm er-B ad o n i]. έχο υμ ε πολλούς να ευχα ­ ρ ισ τή σουμε. Για να ο ρ γανώ σο υ με τη σ υζήτηση δεν α π ευ θ υ νθ ή κ α μ ε σε κ ά π ο ια α π ό τ ις φ ρ ά ξ ιε ς τ η ς μιλα νέζικη ς π ο λ ιτισ μ ική ς ζω ής. τ ρ ία γ ε ρ μ α ν ι­ κά κα ι ένα ιταλικό. Ο ι π ρ ώ το ι δεν θ α μ α ς ά κ ο υγαν. εκ δ ό ­ τ η τη ς ε π ιθ ε ώ ρ η σ η ς τω ν ισ το ρ ικ ώ ν τη ς β ά σ η ς "Werkstatt Geschichte” κα ι σ υνεργάτη του “Ε ρευνητικού Κέντρου γ ια τη ν Ισ το ρ ία του Ε ργατικού Κ ινήματος στην ε π α ρ χ ία του Α μβ ο ύ ρ γο υ ”.μη π α νε π ισ τη μ ια κ ά ερ ευ νητικ ά κέντρα. δ ιδ ά ­ σ κοντα ασ τικ ή ς κοινω νιολογίας στο π α νε π ισ τή μ ιο τη ς [ 3 4] . α ς συνεχίσουν να συχνάζουν σ τις κο­ σ μ ικές εκδηλώ σ εις τους κι ο θεό ς να μ α ς φ υ λά ει α π ό δαύτους! Σε αυτό το σ η μ είο λο ιπό ν. το υ ς Ί ν γ κ ε Μ άρσ ολεκ [Inge M arßolek] κ α ι Τ ιλ Σ ελ τζ Μ π ρ ά ν τε ν μ π ο υ ρ γ κ [Till S chelz -B ra n d e n b u rg ] του “Ε ρ ευνητικού Κ έντρου για τη ν Ισ το ρ ία του Ε ργατικού Κ ινήματο ς σ την ε π α ρ χ ία τ η ς Β ρ έ μ η ς”. τον Μ ίκαελ Βιλντ [M ichael W ildt]. σε κά π ο ιο ν εκδ ό τη. όσο κα ι το υ ς κα τα ν α ­ λ ω τές πολιτισμού. τους ενδ ια φ έ ρ ε ι μόνο η συζήτη ση α ν α μ ετα ξύ τους. Ό σ ο για του ς δεύ τερ ο υς.

στον Αλντο Μ πο νό μι [Aldo B onom i]. Ε ίμα στε ε ιδικ ά υ π ο χρ εω μ έν ο ι στον Τ σ έζα ρ ε Μ περ μ ά νι [C esare B erm an i] που μαγνητο φ ώ νησ ε κα ι κα τέγρ α ψ ε τ ο κείμ ενο τ η ς εκδή λω σ ης.Βρέμης. Στο κείμ ενο πο υ π ρ ο έκυ ψ ε. Ό λ ο ι τους έθεσ α ν στη δ ιά θ ε σ ή μ α ς τόσ ο τις β ιβ λιο θήκες τω ν ιδ ρ υμ άτω ν τους. στον Ρικ άρ ντο Τ έ ρ τσ ι [R iccardo Terzi]. π ρ ο σ θέσ α μ ε ένα μάλλον [ 35] . επέλ εξαν κα ι φ ω το τύπ η σ α ν υλικό κα ι π α ρ είχα ν σ υμβ ο υ λές κ α ι π α ρ α τη ρ ή σ ε ις . όσο και τις δικές τους. διευ θυ ντή του Ινστιτούτου Γκέτε του Μ ιλάνο. στα μέλη του πολιτιστικού συλλόγου του C alusco και το υ ς ν έο υ ς το υ Κ ο ινω νικο ύ Κ έντρ ο υ τη ς ο δο ύ C o n c h e tta 18 πο υ μ α ς βο ή θη σ α ν να ο ρ γανώ σο υ με την εκδήλω σ η πο υ έλαβε χ ώ ρ α σ την α ίθο υ σ α B uozzi του Ε ρ γατικού Κ έντρου του Μ ιλάνο σ τις 3 Ιουνίου του 1993. γ ρ α μ μ α τ έα τη ς C G IL τη ς Λ ο μ βα ρ δ ία ς. Π ρ ο φ α ν ώ ς β έβ α ια . στην ανάγνω ση κα ι την επεξε ρ γ α σ ία του υλικού α κ ο ­ λ ουθή σ αμε τη δικ ή μ α ς ε ρ μ η ν ε ία η ο π ο ία ε νδ εχο μ έ­ νω ς δεν σ υμ φ ω νεί με τις α ν τίσ το ιχες τω ν ερευνητώ ν που μ α ς β ο ήθησ αν. Τ ο α π ο τέλεσ μ α τη ς α π ο μ α γ νη το φ ώ ν η σ η ς έγινε α ντικ είμ ενο νέα ς ε π ε ­ ξερ γ α σ ία ς κα τά τη δ ιά ρ κ ε ια τη ς ο π ο ία ς ενσ ω μ α τώ θη­ καν κα ι ο ι π ιο σ η μ α ν τικές α π ό τις π α ρ α τη ρ ή σ ε ις που εκφ ρ ά σ τη κα ν στη σ υζήτηση πο υ ακολούθη σε. Είμα στε ε π ίσ η ς ευγνώ μονες στον Δ ρα Χ ανς Π έτερ Χ έμπελ [H a n s P e te r H ebel]. διευ θυ ντή του ερ ευ νη­ τικού ινστιτούτου A aster κα ι τη ς ε π ιθ εώ ρ η σ η ς “ Ite r”.

Sergio Bologna. Ε λπίζουμε να α π ο τελέσ ει β ο η θη τικ ό ε ρ γα λείο γ ια όσ ους θ α ήθελ αν να εμβ αθυ νο υ ν στο ζή τη μ α . που π ά ντα α κ ο λο υ θεί κ α ι υ πο σ τη ρ ίζει τις πρω το β ο υλ ίες που θε ω ρ ε ί πω ς ασ χο λο ύ νται κρ ιτικά κα ι α δ ιά λ λα κ τα με το ναζισ τικ ό πα ρ ελ θό ν. ενός άλλου μη π α νεπ ισ τη μ ια κ ο ύ ερευνητικ ού κέντρου πο υ επ ίσ η ς π ρ έ π ει να πα λ έ ψ ε ι γ ια τη ν επιβ ίω σ η με δε δ ο μ έ νη τη σ π ά ν η τω ν πό ρ ω ν. είτε είν α ι μελετητές. Τ έλο ς.ογκώ δ ες “β ιβ λιο γρ α φ ικ ό σ η μ είω μ α ". το ο π ο ίο πά ντω ς δεν φ ιλ ο δ ο ξε ί να είν α ι εξαντλητικό. 31 Δεκεμβρίου 1993 [ 36] . π α ρ ό λ ’ αυ τά δεν π α ύ ει να α π ο τελεί π η γή πρω τοβουλιώ ν. είτε ε­ ρ ευνητές. Η β ασ ικότερ η σ υν εισ φ ο ρ ά εδώ π ρ ο έ ρ χ ε τα ι α π ό τ ο ν 'Π ιε ρ Π άολ ο Π ότζιο [P ier Paolo Poggio] τη ς “ Β ιβ λ ιο θήκης κα ι Α ρ­ χείου L uigi M icheletti” τη ς Μ πρ έσ ια. είτε α π λ ά ε ν δ ια φ ερ ό μ εν ο ι. γενικ ό π ρ ό ξεν ο τη ς R F T στο Μ ιλάνο. ο φ είλο υμε ειδικές ε υ χ α ρ ισ τίε ς σ το ν Δ ρ α Μ ά ν φ ρ ε ντ Σ τ ά ιν κ ιο υ λ ε ρ [M an fred Stein k ü h ler]. με τελ ευ τα ία ένα σ εμ ινά ρ ιο για τον “α ρ ν η τισ μ ό ” κα ι τη ν εο ναζιστική δ ε ξ ιά πο υ έλαβε χώ ρ α στη Μ πρ έσ ια σ τις 9 Δ εκεμβ ρ ίο υ του 1993 με πλ η θ ώ ρ α συμμ ετεχόντω ν. Primo Moroni Μιλάνο.

.

.

ΝΑΖΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΤΙΚΗ ΤΑΞΗ Οι ερ γ ά τ ε ς η ο υ ψ ή φ ισ α ν τον Χ ίτλ ε ρ : ο νέο ς ιστορικός ρε β ιζ ιο ν ισ μ ό ς Τ α εκλο γικά α π ο τελέσ μ α τα τη ς δ ε κ α ετία ς του ’30 ά ρ ­ χισ αν να γ ίνο νται αν τικ είμ ενο α νάλυσ ης ή δ η α π ό τις α ρ χέ ς τη ς δ ε κ α ετία ς του ’80. Στο π ιο π ρ ό σ φ α το ά ρ θ ρ ο του. π α ρ ο υσ ία σ ε τα α ρ χ ικ ά α π ο τελέσ μ α τα τη ς έρ ευνάς του το 1986 στο π ερ ιο δ ικ ό του Ιδρ ύ μ α το ς F rie d ric h E b e rt -ο ρ γ α ν ισ μ ο ύ που π ρ ό σ κειτα ι στο Σ ο­ σ ια λ δη μ ο κ ρ α τικ ό Κ ό μμα. πο υ δη μ ο σ ιεύ τη κε σ τις α ρ χ έ ς του χρ ό ν ο υ 1 στο π ε ­ ρ ιο δ ικ ό Geschichte und Gesellschaft2. έχο ντα ς πλέον κ α ταλή ξει στο ακ ό λο υ θο σ υ μ π έρα σ μ α : τα εκλογικά π οσ οστά του Ν αζιστικου Κ ό μμα το ς πο υ π ρ ο έρ χον τα ν α π ό τη ν ερ γα τικ ή τά ξ η αυ ξάνο νταν συνεχώ ς κα τά την π ε ρ ίο δ ο πο υ πρ ο η γ ή θ η κ ε τ η ς κα τά λη ψ η ς τη ς εξουσ ίας α π ό τους Ν αζί. ο Φ άλ τερ π α ρ ο υ σ ί­ [ 39] . Ο Γ ιουργκεν Φ ά λ τερ (Jü rg en F alter]. Η α νάλυσ η αυ τή α ν α β α θ ­ μ ιζόταν κα ι εμπλο υ τιζό τα ν δια ρ κ ώ ς. έ­ ν ας α π ό το υ ς ισ τορικούς πο υ ερ εύ νη σαν το φ α ιν όμ εν ο σε β άθο ς.

Αυτή. τω ν μεσοστρωμάτων.ασε τα τελικά α π ο τελέσ μ α τα τη ς έρ ευ νάς του σε 42. Κ ο μβ ικ ή ς σ η μ α σ ία ς γ ια το εν λόγω ρ εύμ α του ρεβι[ 40] . όσο και κα τό πιν αυτής. Π ρ ό κειτα ι γ ια ένα σ υμ π έρα σ μ α που φ ιλ ο δο ξεί να κάτσει στη μύτη τη ς π α ρ α δο σ ια κ ή ς ερμηνείας. είναι η μία εκδο χή του προβλήματος. Αυτό που βλέπουμε να ξεδιπλώ νεται εδώ είναι μια ερ ­ μηνεία του Ν αζισμού ω ς φ αινό μενο εντός του οποίου το συστατικό τη ς ερ γα τικής τ ά ξη ς είναι εξαιρ ετικ ά ισχυρό -α ν ό χι καθοριστικό. α π ό τις ο π ο ίες πρ ο έκυ πτε πω ς πά νω α π ό το 40% τω ν μελών ήταν εργά τες. Π ρ ό κειτα ι. για μ ια ά π ο ψ η που -κ ινο ύ μ εν η πά νω σ’ αυτή τη ν υ ποτιθέ­ μενη γ ρ α μ μ ή του εξισ ω τισ μ ο ύ . δηλ α δ ή . λοιπόν.00 0 κά ρτες μελών του Ν αζιστικού Κ ό μμα το ς. η ο π ο ία αντιλαμβ άνεται τ® ναζιστικό Κ όμ­ μα ω ς το Κ όμμα τη ς Mittelstand. Α πό τη ν πτώ ση του Τ είχ ο υ ς κι έπειτα . τόσ ο κατά την περ ίο δ ο που πρ ο η γή θη κ ε τη ς ανόδου του στην εξου­ σία.μ ετα τρέπ ει τον Χίτλερ σε α υθεντικό “σ ο σ ια λ επα να σ τά τη ” του 20ου αιώ να. κα θώ ς έ τειναν σ την ά μβλυνσ η τω ν διαχω ρισ τικώ ν γρ α μ μ ώ ν με τους μεσοαστούς. Κ ατά τ η γνώ μη μου υ π ά ρ χ ε ι α κ ό μ α ένα β ασικό ζήτη­ μα. στη Γ ερμα­ νία έκανε τη ν εμ φ ά νισ η τη ς με αξιο σ ημείω τη εκδοτική δυ ναμ ικ ή μ ια πλ η θώ ρ α ά ρ θρ ω ν και βιβλίων που σ τό­ χευαν ν’ α π ο δείξο υ ν πω ς το ερ γα τικό σ τοιχείο ήταν κα­ θορ ισ τική ς σ η μ α σ ία ς για το Ν αζισμό. Κ αι πω ς οι πολιτικές του ναζιστικού καθεστώ τος ήταν ευνοϊκές για την ερ γα τική τάξη .

α ξίζει να κα τα δείξο υ μ ε το γεγο νό ς πω ς σ χεδόν τ ο 90% τη ς β ιβ λιο γρ α φ ία ς που α φ ο ρ ά στη σ χέ­ ση ερ γα τικ ή ς τά ξη ς κα ι Ν αζισμο ύ στη Γ ερ μανία δεν α ­ π ο δ έχ ετα ι τη ν ε ρ μ η ν εία πο υ π ρ ο α να φ έ ρ α μ ε . α π ο τελο ύ μενη α π ό α π ο σ π ά σ μ α τα λόγων και κειμένω ν του Χ ίτλερ δίχω ς την π α ρ α μ ικ ρ ή έρευνα αρ χ εια κ ώ ν πηγώ ν. 'Ο τι εγκαινίασ ε κάποιες εξα ιρ ετικ ά πρ ο χ ω ρη μ ένες πο λιτικές άμβλυνσ ης των κοινω νικώ ν αντιθέσ εω ν μέσ ω του έμμεσ ου μισθού. λ ο ιπόν. η εκδ ο τική μ α ς β ιο μ η χ α ν ία ε πιλ έγει να α γ ν ο εί α υ ­ τό το γεγο νό ς κα ι π ρ ο ω θ εί με ζέση. όσα βιβ λία α μ φ ισ β η το ύ ν τις α π ο δ ε κ τέ ς ισ το ρ ικές ε ρ ­ μηνείες. Ξ αναλέω πω ς όλα αυτά δεν β ασ ίζο νται σε μ ια π ρ ο ­ σ εκτική εξέτασ η τω ν ισ τορικώ ν δεδ ο μ ένω ν. Selbstverständnis eines Revolutionärs”s στο ο π ο ίο κα ι θ α αν α φ ερ θο ύμ ε. κ α θώ ς αρ έσ κ ετα ι να α κ ο λο υ θεί τις πο λιτιστικές μ ό δ ες. Η ιτα λικ ή Α ρισ τερά επίσ η ς. Σ το κείμ ενο του Τ σ ίτελμ αν. μέσ ω τω ν μήντια . Εντού­ τοις. Π ρ ιν ό μ ω ς α σ χ ο λ η θ ο ύ μ ε με τις θ έ σ ε ις του Τ σ ίτελμ αν. θ α έλε­ [ 41 ] .ζιονισμού α π ο τε λ ε ί το βιβλίο του Ρ άινερ Τ σ ίτελμ αν [R a in e r Z ite lm a n ] “Hitler. Ε πιπλέον. έχει κι αυτή με τη σ ειρά τη ς μ ε τα τ ρ α π ε ί σε π α π α γ α λ ά κ ι του εν λόγω ι­ σ το ρ ιο γρα φ ικ ο ύ ρ εβιζιονισ μού. αλλά στα γ ρ α π τά κα ι τους λόγους του Χ ίτλερ. Η βασική του θέση είν α ι πω ς ο Χ ίτλερ υ π ή ρ ξε ένα ς α λ ηθινός η ­ γέτης τη ς ερ γα τικ ή ς τά ξη ς που ενδ ια φ ερ ό τα ν ειλικρινά για τ η ν κοινω νική α να β ά θ μ ισ ή της. έχουμ ε να κά­ νουμε με μ ια α τεκμ η ρ ίω τη δουλειά.

Η α ν τιπ α ρ ά ­ θεσ η ξεκίνησ ε το 1986 και έω ς τ ο 1989 είχε ή δη κάνει τον κύκλο τη ς. ό π ω ς π ε ρ ιγ ρ α φ ό τα ν κατά β άση στη δουλειά του Ε ρνστ Ν όλτε [E rn st N olte]. Η ισ το ρ ικ ή έρ ευ ν α στη Γ ε ρ μ α ν ία σ ή μ ε ρ α Η πτώ ση του Τ ε ίχ ο υ ς π έ ρ α α π ό το ότι δ η μ ιο ύρ γη σ ε νέες α ν τιπ α ρ α θ έ σ ε ις.γα πω ς έχουμ ε να κά νουμε με ένα νέο ε ίδο ς ισ τορ ιο­ γ ρ α φ ία ς σε σ χέσ η με την ισ το ρ ιο γ ρ α φ ία γύρω α π ό την ο π ο ία α ν α π τ ύ χ θ η κ ε το ζή τη μ α το υ λ εγά μ εν ου Historikerstreil4. Η νέα πο λ εμ ικ ή στην ο π ο ία α ν α φ έ ρ ο μ α ι δεν έχει φ τά σ ει α κ ό μ α σ την Ιτα λ ία . αφ εν ό ς ε π ε ιδ ή είχε ξεθυ μάνει. Π ρ ο κειμ ένο υ . α φ ε τέ ­ ρου ε π ε ιδ ή το 1989 σ η μ α δεύ τη κε α π ό τη ν πτώ ση του Τ ε ίχ ο υ ς του Βερολίνου. να α π ο φ ύγο υμ ε τη ν α ­ μυντική σ τάση σ την ο π ο ία θ α π ρ ο σ π α θ ή σ ε ι να μ α ς ω ­ θή σ ει αυ τό ς ο ρ εβιζιο ν ισ μ ό ς. μ α πιστεύω πω ς θ α το κ ά ­ νει σ ύντομα. Τ ο γεγονός αυ τό εγκαινίασ ε μ ια νέα ο λόκληρη σ ειρ ά α ν τιπ α ρ α θ έ σ ε ω ν πο υ α ν α π ό ­ φ ευκ τα αντανακλ ό νταν στην ιστοριογραφία. Κ αι οφ είλ ο υμ ε να μ ην β ρ εθ ο ύμ ε π ρ ο εκπλήξεω ς. λ ο ιπόν. κα τέσ τησ ε πρ ο σ β ά σ ιμ ο ένα ν τε ­ ρ ά σ τιο όγκο νέου ισ τορικού υλικού -απ οτελούμενου α ­ π ό τ α α ρ χ ε ία τ η ς πρ ώ η ν Λ αϊκής Δ η μ ο κ ρ α τία ς τ η ς Γερ­ [ 4 2] . χρ ε ιά ζε τα ι να α ν τιδ ρ ά σουμε πρ ο κ α τα β ο λ ικ ά ώστε να α π ο σ α φ η ν ίσ ο υμ ε δ η ­ μοσ ίω ς το υ ς ό ρ ο υς τη ς ν έα ς δ ια μ ά χ η ς. Τ ο ζή τη μ α αυ τό αφ ο ρ ο ύ σ ε στη δ ια μ ά ­ χη γυρω α π ό τη φ ύση του Ν αζισμο ύ κα ι τ η ν ενο χή του γ ερμ α νικο ύ λαού.

κ α τά φ ερε να κ α τα δε ίξε ι τις β α ρ ιές ευ­ θύνες τη ς Daimler Benz κα ι τ η σ υμ μ ετο χή τη ς στην π ρ ο ­ ετο ιμ α σ ία τη ς ναζισ τικ ής π ο λ εμ ικ ή ς μ η χ α ν ή ς μέσω τη ς κα τα να γκ α σ τική ς ερ γα σ ία ς. αλλά κα ι γ ια το υ ς ισ το ρ ικο ύ ς γενικ ό τερ α. Τ ο υλικό αυτό είναι α νεκτίμ η το για την α π ο κ α τά σ τα σ η τ η ς π ρ ο λ ετα ρ ια κ ή ς ζω ής κ α ι ερ γα σ ία ς ε π ί Ν αζισμού. υ λο π ο ιή θη κε α π ό το Ί ­ δρ υ μ ά μ α ς (κυρίω ς α π ό το ν Κ αρλ Χ άινς Ροθ [K arl H ein z R oth]) κα ι απ έκ τη σ ε ευρ εία α π ή χ η σ η . Ε πίσης. ή δη α π ό τις α ρ χέ ς τη ς δ ε κ α ετία ς του ’80 μ ια σ ειρ ά α π ό μεγάλες β ιο μ η χ α ν ίες στη Δ υτική Γ ερ μ ανία ά νο ιξα ν τα α ρ χ ε ία τους ό χ ι μόνο γ ια το υ ς μελετητές τη ς β ιο μ η χ α ν ικ ή ς ι­ σ τορ ία ς.κ α ι σ το ο ποίο θ α επ α ν έ λ θ ω α ρ γ ό τε ρ α . "The Daimler Benz-Buch” 5. Τ ο δεύ τε­ ρ ο. Τ ο δεύ τερ ο αυ τό έ ρ ­ γο. Α π ο δ εί­ χτηκε σ η μ α ν τικ ό γ ια τί επ έ φ ε ρ ε το α ν α γ κ α ίο ρ ή γ μ α στον το ίχ ο σ ιω π ή ς που περ ιέβ αλ λε το ζή τη μ α τη ς κ α ­ τα ν α γκα σ τικ ή ς ερ γα σ ία ς ε π ί Ν αζισμού . α ν ά γ κ α σ ε την Daimler Benz να α π ο λ ο γ η θ ε ί δη μ ο σ ίω ς γ ια τη σ ιω πή κα ι τους α ν τιφ α τικο ύ ς ισ χυρ ισ μ ο ύ ς τω ν “επ ίσ η μ ω ν ” [ 43] . αντιθέτω ς. Η ε­ τ α ιρ ε ία Daimler Benz α π ο τε λ ε ί ενδ εικτικό πα ρ ά δ ε ιγ μ α : το 1987 δ η μ ο σ ιεύ τη κα ν σ χεδ ό ν ταυ τό χ ρ ο ν α δυο ερ ευ ­ ν ητικά π ρ ό τζεκτ που αφ ο ρ ο ύ σ α ν τη σ υγκεκρ ιμ ένη ε­ τα ιρ εία .μ α ν ία ς που αφ ο ρ ο ύ σ α ν β ιο μ η χ α ν ικ ά και ο ικ ο νομ ικά σ τοιχεία τη ς να ζισ τικ ή ς π ερ ιό δ ο υ. Τ ο π ρ ώ το υ λο π ο ιή θη κε α π ό μ ια ο μ ά δ α ερ ευ ­ νητώ ν πο υ η β ασική τους έγνο ια ή ταν να π α ρ ο υ σ ιά ­ σουν μ ια εξω ρ α ϊσ μ ένη εικόνα τη ς ετα ιρ εία ς. Ε πιπ λ έο ν .

Κ οντολογίς.ισ τορικώ ν τ η ς. εφ ιστώ ντας τη ν π ρ ο σ ο χ ή σ ας σε όλη αυτή τη ν έρευνα. Α υτοκρι­ τικ ή που είχε κυρίω ς να κά νει με τ ο πώ ς α ντιμ ετώ πιζαν τη σ χέσ η μεταξύ Ν αζισμού κ α ι ε ρ γα τικ ή ς τάξη ς. Η πρ ό θ ε σ ή μου. ό πω ς κ α ι τ η β α θ ιά άγνοια όσων επιλέγο υν να εκδώ σουν τ α βιβ λία του.τ ο διόλου ευκ α τα φ ρ ό ν η το π ο ­ σό τω ν 20 ε κα το μ μ υ ρίω ν μ άρ κ ω ν ως απ ο ζη μ ίω σ η στους ε πιβ ιώ σ α ντες ε ρ γά τες κα ι τις οικογένειας τους. τέθη κ α ν ο ι β ά ­ σ εις γ ια τη σ υνέχιση τη ς ενδελεχο ύ ς έρ ευ νας τω ν α ρ ­ χείω ν κα ι τω ν ντοκουμέντω ν τη ς να ζισ τικ ή ς περ ιόδ ου. Κ άτι πο υ με τη σ ειρ ά του ο δή γη σ ε σε μ ια α ν θ η ρ ή εκ­ δ οτική δρ α σ τη ρ ιό τη τα . ό πω ς ε π ίσ η ς κ α ι να δ α π α ν ή σ ε ι . α π ό το 1989 κι έ π ειτα . είναι η εξής: να σ ας κα ταστήσω ικ ανούς να κρίνετε οι ίδ ιο ι τη ν α β α σ ιμ ό τη τα κα ι την αν ειλικρ ίν εια πο υ χα ρ α κ τη ρ ίζο υ ν τις νέες φ ω νές του ισ τορικού α να θεω ρ η τισ μ ο ύ . Η ε ρ ευ νητικ ή δο υ λ ειά τω ν δύο αυτώ ν δεκ αετιώ ν έχει π α ρ ά ξ ε ι σ υ μ π ε ρ ά σ μ α τα τ α ο π ο ία πολύ δύσκ ολα θ α κα το ρ θώ σ ει να ξερ ιζώ σει ο ρεβ ιζιονισ τικ ός μ ηχανισ μ ό ς. Η πτώ ση του Τ ε ίχ ο υ ς κα ι τ α π ε ρ ιρ ρ έ ο ν τα γεγονότα τα ρ α κ ο ΰνη σ α ν τις δ ο μ ές τη ς ισ το ρ ική ς έρ ευ νας στην πρ ώ ην Α νατολική Γ ερ μ ανία κα ι ώ θη σ αν σε α υ το κ ρ ιτι­ κή πολλούς Α νατο λικο γερ μανο ύς ισ τορικούς.γ ια λό­ γους δ η μ ό σ ιο υ π ρ ο φ ίλ . [ 44] .

Ο Ο υ λρ ιχ Χ έρ μ π ερ τ ε ί­ ναι δ ιά σ η μ ο ς ισ το ρ ικό ς (ειδικά στην Ιταλία). ελάχιστοι α π ό α υτούς έχουν α σ χολη­ θ ε ί με την έρευνα τη ς κοινω νικής ισ τορίας του Ν αζι­ σμού. Μ ια ιστορική αποτίμηση και κάπσια ανερεννψα ζητήματα". Δυστυχώς. α π ο τε λ ε ί κα ι το α ν τικ εί­ μενο τη ς έρ ευ νας πολλών Ιταλώ ν ιστορικώ ν.Κ α τα ν α γ κ α σ τικ ή ε ρ γ α σ ία π α ρ α δ ε ίγ μ α τα έρ ευν α ς σ τη ν α ζ ισ τικ ή περίοδ ο: Π ρ ώ ιμ ο π α ρ ά δ ε ιγ μ α τη ς έρ ευ να ς α υ τή ς α π ο τε λ ε ί ένα ά ρ θ ρ ο του Ο ύ λρ ιχ Χ έρ μ π ερ τ [U lrich H e rb e rt]. γνω στός για τη δο υ λ ειά του στο πα ρ α γν ω ρ ισ μ έν ο ζή τη μ α τω ν ξένων ερ γα τώ ν στη γερ μ α ν ικ ή ο ικ ο νο μ ία α π ό το 1938 κι έπειτα . Π ρ ο σ φ ά τω ς. με τον τ ί­ τλο "Εργάτες και εθνικοσοσιαλισμός. το ζή τη μ α τη ς κα τα να γκ α σ τική ς ερ γα σ ία ς ήταν α π ό τα β ασικά σ η μ εί­ α τη ς έρ ευ να ς του Κ αρλ Χ άινς Ροθ πά νω στην ισ τορ ία τη ς Daimler Benz. όμω ς. Επίσης. 1930-1939". [ 45] . διευ θυ ­ ντή του Κ έντρου Σπ ουδώ ν τη ς Ν αζιστική ς Π ερ ιό δο υ στο Α μβούργο. Η μελέτη του Γ κουσιάβο Κ όρνι [G ustavo C orni] με τίτλο “Η αγροτική πολιτική του Εθνικοσοσιαλισμού. Τ ο ά ρ θ ρ ο αυ τό είχε δ η μ ο σ ιευ τεί στο π ερ ιο δ ικ ό “Geschicte u nd Gesellschaft" το 1979. καθώ ς και το έ ρ γο του Μ προυνέλο Μ αντέλι [B ru n e llo M antelli] “Camerati del Lavoro”6 σ χετικά με τη χ ρ ή σ η καταναγκασ τικής ερ γα σ ία ς α π ό τη γ ερμ ανική πολεμική ο ικονομ ία. ό π ω ς ε ίπ α και π α ρ α π ά ν ω . Γι’ αυτό τ ο λ όγο χρήζουν α ν α φ ο ρ ά ς δυο π ρ ό σ φ α ­ τες δουλειές α π ό Ιταλούς ερευνητές.

με το [ 46] . την ανελαστικ ότητα που χ α ρ α κ τή ρ ιζε τ ην εθνική τ η ς δ ια σ τρ ω μ ά τω ­ ση κα ι το γεγονός ότι το 80% τω ν ερ γα τώ ν δούλευαν υ πό κα τα να γκ α σ τικό καθεστώ ς. Α ντιθέτως. Η δουλειά του Μ π ερ μ ά νι ά νο ιξε νέους ο ρ ί­ ζοντες στην κα τανό ησ η τη ς κα θ η μ ε ρ ιν ή ς ζω ής στη ναζισ τικ ή Γ ερ μανία. β ασ ιζό μ ενη σε ένα πα ρ α γν ω ρ ισ μ έν ο ε π ε ισ ό δ ιο τω ν σ χέσεω ν μεταξύ του Τ ρ ίτο υ Ρ ά ιχ και τη ς φ α σ ισ τική ς Ιταλ ίας: τη ν π α ρ ά δ ο σ η κά πο υ μισού εκ α ­ τ ο μ μ υρ ίο υ Ιταλώ ν εργα τώ ν με α ντάλ λα γμ α π ρ ο μ ή ­ θ ειες καυσίμων. η ανταλλα γή εργα τικού δυναμικού έγινε μέσω επ ίσ η μ η ς δια κ ρ α τικ ή ς συμφω νίας.τι α φ ο ρ ά τη ν π ο ­ λυεθνική σύνθεση τη ς ερ γα τικ ή ς τά ξη ς. Ό π ω ς έλεγα. Π ρ ό κ ειτα ι για ένα ε ξ α ιρ ετικ ά α ν ώ μ α ­ λο ε π εισ ό διο στη ισ το ρ ία τη ς Ιτα λ ική ς μετανάσ τευσ ης. η π ρ ο ο δ ευτικ ή γ ε ρ μ α ν ικ ή ισ το ρ ιο γ ρ α ­ φ ία μ ά ς έδω σε μ ια χ ρ ή σ ιμ η ο π τικ ή τω ν χρ ό νω ν τη ς πολ εμ ικ ή ς ο ικ ο νο μ ία ς -κ υ ρ ίω ς σε ό. μ ια ς κα ι π ρ ιν το ν Β’ Π α γκό σ μ ιο Π ό λ εμ ο η μ ετα ν ά ­ στευση ήταν α υ θ ό ρ μ η τη και μ η ελέγξιμ η.Α υτές οι μελέτες του Μ αντέλι εξελίσσ οντα ν π α ρ ά λ ­ ληλα με μ ια άλλη μελέτη του Ιδρ ύ μ α τό ς μ α ς πά νω στη μ ε τα φ ο ρ ά Ιταλώ ν ερ γα τώ ν στη ν α ζισ ιικ ή Γ ερ μ ανία -επρ ό κ ειτο για ένα πρ ο τζεκτ π ρ ο φ ο ρ ικ ή ς ισ το ρ ία ς κυρί­ ως υ πό τη ν ευθύνη του Τ σ έ ζ α ρ ε Μ π ερ μ ά νι [Cesare Berm an i]. Αυτό ακ ριβ ώ ς το σ το ιχείο τη ς κα τα να γκ α σ τική ς ε ρ ­ γ α σ ία ς έχει π α ρ ά ξ ε ι ένα νέο π ε δ ίο έρευνας. σ την π ε ρ ίπ τω σ η που εξετάζο υ ν οι Μ π ε ρ μ ά νι κα ι Μ αντέλι.

Η θ έσ η του Μ έισον υ πο σ τη ρ ίζετα ι α π ό μ ια ε ξα ιρ ε τι­ [ 47] .ο π ο ίο κα τα πιά σ τη κ ε ό χι μόνο το Ί δ ρ υ μ ά μ α ς αλλά και άλλοι ερ ευ νητές.πω ς στη ναζισ τικ ή Γερ­ μ α ν ία κα τά τη ν π ε ρ ίο δ ο α π ό το 1936-37 κι έπ ε ιτα (ει­ δικ ά σ τις γ ρ α μ μ έ ς τ η ς ερ γα τικ ή ς τά ξη ς κα ι μάλ ισ τα ό ­ χι μό νο στα ερ γο σ τάσ ια) υ π ή ρ ξε πα θ η τικ ή αντίσ τασ η. Η δ ο υ λ ε ιά το ν T im o th y M a s o n κα ι η δ ια μ ά χ η μ ε τα ξ ύ των Γ ερμα νώ ν ιστορικώ ν Κ ομβική δο υ λ ειά πά νω στη σ χέσ η του Ν αζισμού και τη ς ερ γα τικ ή ς τά ξη ς α π ο τε λ ε ί το βιβλίο του Τ ίμ ο θ υ Μ έισον [T im o th y W. Κ άπου στα μέσ α τη ς δ ε κ α ετία ς του ’70. Με αυτό τον τ ρ ό π ο ο Μ έισον αν έτρ εψ ε ο λοκληρω τικά την κ υ ρ ία ρ χ η ά π ο ψ η ότι δεν υ π ή ρ ξε αντίσ τασ η στους Ν α ­ ζί π α ρ ά μόνο στους πρ ώ το υς μή νες τη ς ανόδου τους στην εξουσία. το ο π ο ίο ρ ιζο σ πα σ τικ ο ποίη σ ε τη ν αν τίλ η ψ ή μ α ς γ ια τη σ υ μ π ε ρ ιφ ο ρ ά τη ς ε ρ γα τική ς τά ξη ς κα τά τη ναζισ τικ ή π ερ ίο δ ο . ό πω ς ο ι α π ερ γ ίε ς. M ason] με τίτλο “Η εργατική τάξη και η 'εθνική κοινότητα”*7.σ ε α ντίθεσ η με κά θε πρ ο η γ ο ύ μ ενη θ έ σ η . σ τις ο π ο ίες το καθεσ τώ ς α ­ να γκα ζό τα ν να α π α ντή σ ε ι με κ α τασταλτικά μέτρ α . Αυτή η αντίσ τασ η έ π α ιρ νε συχνά κα ι π ιο δυ να μ ικ ές μ ο ρ φ ές. π α ρ έχ ο ν τα ς μ ια θεμ ελ ιώ δη β άση για τη ν κ α τανό η σ η τω ν σχέσεω ν μεταξύ του Ν αζισμού και τ η ς ερ γα τικ ή ς τά ξη ς. ο σ υγγρ α φ έα ς χρ η σ ιμ ο π ο ίη σ ε α δ η ­ μ οσ ίευτα ντοκουμέντα για να α π ο δ ε ίξ ε ι .

μέσ α α π ό το διάλογο που πυροδότη σε ο σ που­ δα ίο ς ισ τορικός α π ό το Α μβούργο.π έ ρ α α π ό τη μελέτη τη ς υ ποκειμ ενικ ής συ­ μ π ερ ιφ ο ρ ά ς τω ν Γερμανών ερ γα τώ ν . η ο π ο ία αφ εν ό ς εγκαινίασ ε την έ να ρ ξη π ε ρ α ι­ τέρ ω σ χετικώ ν ερευνώ ν. Τ ο νέο ρ εύμ α του ρεβιζιονισ μού α π ο ρ ρ ίπ τε ι εξ ολο­ κλήρου το έρ γο του Μέισον. [ 48] . Α πό εκείνη τη σ τιγμ ή κι έ π ειτα κά θε ισ το ρ ική έρ ευ ­ να α να γκα ζό τα ν να α ν α μ ε τρ η θ ε ί με τη δουλειά του Μ έισον.εμφ ανίσ τηκε μόνο μία φ ο ρ ά . Φ ρ ιτζ Φ ίσ ερ [Fritz Fischer]. Κ άτι αντίσ τοιχο στη Γερμανία -το υ λάχιστο ν μ έχρ ι τα μέσ α τη ς δεκ α ετία ς του ’7 0 .έγκειται στον ε­ π α να π ρ ο σ δ ιο ρ ισ μ ό τη ς ισ το ρ ιο γρ α φ ία ς του Ν αζισμού.300 σ ελ ίδ ω ν.που κυ κλ οφ όρ η­ σε το 1975.κά πλούσια τεκ μ η ρ ίω σ η που κα λύ πτει τ α τ ρ ία τέτα ρ τα του βιβλίου του -τω ν 1. Η α ξία ωστόσο τη ς δου ­ λ ειάς του . υπό το ν τίτλο "La politica sociale del leruo reich”®. ακολουθώ ντας τους κανόνες τη ς -τ υ ­ φ λής σε κοινω νικά φ α ινό μ ενα ευρ είας κ λ ίμ α κ α ς.α κ α ­ δη μ α ϊκ ή ς ιστο ρ ιο γρ αφ ίας. α φ ετέρ ο υ γέννησε μ ια σ κληρή α ντιπολίτευσ η. Δυστυχώς το μ ο να δ ικό κο μ μ άτι του που μετα φ ρ ά σ τη κ ε στα ιτα λικά ήταν η εισ αγω γή του. η δυτική ισ το ρ ιο γρ α φ ία συνέχιζε α ­ πλά να ξεφ ουρνίζει βιβλία για το Ν αζισμό ως ολοκλη­ ρω τικό μοντέλο. μ ια έκδοση πο υ δυστυχώ ς α π ο σ ύ ρ θη κ ε α π ό την κυκλο­ φ ο ρ ία μ ετά τη χρ ε ο κ ο π ία του εκδό τη της. Η μ ετά φ ρ α σ η έγινε το 1980 α π ό τον εκδο τικό οίκ ο De D onato . Έ κ το τε.

ό πω ς τα μ α ζικ ά σ οσιαλ ισ τικά κό μ μ ατα. κα θώ ς η πρ α γμ α τικ ή δύ ναμ η πα ρ έμ ενε στα χ έρ ια τω ν ίδιω ν μπ λοκ εξουσίας. οι μεταβ άσ εις α π ό τη μ ο ν α ρ χ ία στη δη μ ο κ ρ α ­ τία κι α π ό κει στη δικ τα το ρ ία απο τελο ύ σαν αλλαγές πρ οσ ω π είο υ κα ι μόνο. Ο ι ισ το ρ ικ ο ί α υ τοί αντέτασ σαν στα επ ιχ ε ιρ ή μ α τα του Φ ίσ ερ την αντίλ η­ ψ η ότι η κοινω νική δυ να μ ικ ή π ρ έ π ει να α ναλύεται εξετάζο ντας τ ις τ α ξικ ές σ χέσ εις και τ η ν εμ φ ά ν ισ η σ χη ­ ματισμ ώ ν. Κ ατά σ υνέπεια.Π α ρ ά το γεγονός πω ς α κ ό μ α και ο ίδ ιο ς ο Φ ίσ ερ α ν ή ­ κε σε αυτή τη σ χολή. Γενικά μ ι­ λώντας. η ο π ο ία κατά [ 49] .ήταν ο ισ το ρ ικό ς Γιούργκεν Κ όκα IJürg en Kocka] που θ ε ω ρ είτα ι εκ τω ν ιδρυτώ ν τη ς κοι­ νω νικής ισ το ρ ία ς στη Γ ερ μανία. πολ λ ο ί ήταν οι ισ το ρ ικο ί που έσπευσαν να εξαπολύσουν τ η ν πο λ εμ ικ ή τους ενά ντια σε μ ια τέτοια ε ρ μ η ν ε ία τη ς ισ τορίας.κ ι αυτό είναι κάτι που μ α ς φ έ ρ νε ι στο π ε δ ίο τω ν εν­ δια φ ερό ν τω ν μ α ς . η σ υνεισφ ο ρ ά του έγκειται στο ό­ τι έθεσε το ζήτη μα τη ς “σ υνεχούς τω ν ελίτ” στη γ ε ρ μ α ­ νική ισ τορία. Έ ν α ς α π ό το υ ς πρ ω ταγω νιστές τη ς πο λ εμ ικ ή ς αυ τής . Επρ ό κ ειτο γ ια μ ια αν τίλ η ψ η που ερ χό τα ν σε α ν τιπ α ρ ά ­ θεσ η με τη “σ τα τικ ή ” ά π ο ψ η του Φ ίσ ερ . μια ς συνεχούς που α ν α π α ρ α γό τα ν ανενό­ χλητη κατά τη μ ετάβ ασ η α π ό τη β ιλχελμια νή στη βαϊμ α ρ ινή κι α π ό εκεί στη ναζισ τικ ή περ ίο δ ο . Τ ο συνεχές τω ν μπ λο κ εξουσ ίας (και ειδικά στο π εδ ίο τη ς ο ικονο­ μικ ής εξουσίας) είχε ω ς απ ο τέλεσ μ α τη ν ακύρω σ η τη ς σ η μ α σ ία ς τη ς εκάστοτε θεσ μ ική ς αλλαγής.

οι θ έσ εις του Φ ίσ ερ απ ο τέλεσ α ν βασικό ερ μ η νευτικ ό εργα λείο. γ ια μ ία τά σ η που α π ο μ α κ ρ υ ν ό τα ν α π ό την κλασ ική ισ το ρ ία πο υ λειτουργούσε μέσ α α π ό τ ο σ χή μ α ε ρ γα τικ ή τά ξ η = σ υ ν δ ικ ά τα . ωστόσο. κ α θώ ς. δη μ ιο ύ ρ γ η ­ σαν ένα ρ ή γ μ α μεταξύ του κ υ ρ ίαρ χο υ ρ εύμ α το ς του Γιούργκεν Κ όκα α π ό τη μ ία κα ι τω ν “νέω ν” ισ τορικώ ν α π ό τη ν άλλη. ειδικ ό τερ α δε να [ 50] . α π έ δ ιδ α ν μ εγαλύτερ η α ξία σ την “ισ τορ ία τη ς κ α θ η μ ε ρ ιν ό τη τα ς”9. ο ισ το ρ ικό ς ο φ είλ ει να αναλύει όλες τις δια ιρ έ σ ε ις και τις ανισ ό τητες μέσ α στην κοινω νία. ερ γα τικ ή τά ξη σ ή μ α ιν ε νέτα-σ κέτα “μ ισ θω το ί ερ γά τε ς”· γ ια το υ ς ισ τορικούς τη ς κα θη μ ερ ιν ό τη τα ς η αν τίλ η ψ η αυ τή ήταν σ τείρ α και μονο λ ιθική . Τ η ν ίδ ια σ τιγμή. σ ύμφ ω να με τη ν π ρ ο σ έγγισ ή τους. επ έ φ ε ρ α ν ω σ τόσο σ ημ αντικές ε­ π ιπτώ σ εις στην ισ το ρ ιο γ ρ α φ ία τη ς ν α ζισ τικ ή ς π ε ρ ιό ­ δου κα ι ε ιδικ ό τερ α στην α ν τιπ α ρ ά θ ε σ η α ν ά μ ε σ α στους ίδ ιους το υ ς ισ τορικούς.τη γνώ μη το υ ς π α ρ έμ εν ε εγκλω βισμ ένη στην ανάλυση π ε ρ ί ηγεμο νικώ ν ελίτ. κ α θώ ς ξεπ ή δ η σ α ν α π ό τα κινή μ α ­ τα του ’68. Για τον Κ όκα κα ι τ η σ χο λή του. Π ιο σ υγκεκρ ιμ ένα. Ο ι δ ια μ ά χ ε ς που α κ ο λο ύ θησα ν δεν είχα ν να κάνουν ε ιδικ ά με το Ν αζισ μ ό . ο υσιασ τικ ά. Κ αθώ ς η δ ια μ ά χ η εξελισσ όταν α ν α δύ θη κ α ν νέες. κ α ταρ γώ ντας τους δ ια χ ω ρ ι­ σ μούς μεταξύ π ρ ο σ ω π ικο ύ κα ι πολιτικού. πο υ . γ ια τον Κ αρλ Χ άινς Ροθ κα ι τ η δο υ λ ειά του Ιδρ ύ μ α το ς του Α μβούργου. δ ια φ ο ρ ετικ έ ς α ν τιλ ή ψ εις για τη ν “ερ γα τικ ή τά ξ η ”. Ε πρ όκ ειτο.

τότε προ κ ύπ τει ένα εντελώς διαφ ο ρ ο πο ιημ ένο πεδίο για να αξιολογήσουμε τη στάση του γερμανικού πληθυσμού γενικότερα και του πρ ολεταριάτου ειδικότε­ ρα. Αν υιοθετήσουμε τη μονολιθική έννοια τη ς εργα τικής τάξη ς. λο ιπό ν. θα καταλήξουμε α ν α π ό ­ φ ευκτα σε μια σχη ματικ ή κριτική για τη σ χέση τη ς με το ναζιστικό καθεστώ ς -το σ τήριξε/δεν το στήριξε. Α πεναντίας. Γιατί σ υμβαίνει αυτό. Αυτή η δ ια μ ά χ η . α κ όμ α και ό ταν αυτές δεν είναι π ρ ω τα ρ χ ικ ά κ α θο ρ ισ μ ένες α ­ πό τη μ ισ θω τή εργα σ ία . Ο ι ισ τορι­ κοί αυ τής τη ς τάσ η ς τείνουν να ταυτίζουν την τάξη με το Κ όμμα. η α ­ ντίληψη του Κ όκα (κοντινή με αυτήν πολλών Ιταλών ιστορικώ ν φ ίλα προσκείμενω ν στο πρ ώ ην Κ ομμουνιστι­ κό Κ όμμα Ιταλίας) α π ο δίδ ει κεντρικό ρόλο στις π α ρ α ­ δοσ ιακές εργα τικές οργανώ σεις. του αντιστάθηκε/δεν του α νιισ τάθηκ ε. ό πω ς τ ο Κ όμμα και το συνδικάτο στην ισ τορία τη ς εργα τικής τάξη ς.αναλύει όλες τις πτυχές τη ς κ α θη μ ερ ιν ή ς ζω ής. Έ ν α πεδ ίο που θα μ α ς ε πιτρ έψ ει να εξάγουμε πιο σ υμπ αγή και γειω μένα σ υμπ ερά σμα τα. αν χρ η ­ σιμοποιήσουμε την εξαιρετικά δια φ ο ρ ο π ο ιη μ έν η οπτι­ κή τη ς π ο λ υ επ ίπ εδ η ς ταξικής σ ύνθεσης και αναλύσουμε τις κ α θημερ ινές σ υμ π εριφ ο ρ ές ως πολιτικές σ υμ π ερι­ φ ορ ές. Ε πιπλέον. Α ντιθέιω ς. οι ισ τορικοί τη ς κα θημερ ινό τητας ε­ πιδιώ κουν να δώ σουν έμφ ασ η στην “αυ το νο μία” τ η ς ερ ­ γατικής τά ξη ς α π ό το Κ όμμα και την ιδεολογία του και [ 51] . έχει σ ημ αντικές σ υνέπειες πά νω στο ζή τη μ α τη ς σ χέσης μεταξύ ε ρ γα τικ ή ς τά ξη ς και Ν αζισμού.

το ο ­ π ο ίο κάλλιστα μ π ο ρ εί να θ ε ω ρ η θ ε ί κ ο μ μ ά τι του κινή ­ μ α το ς τω ν Bürgerinitiativen (λαϊκώ ν συνελεύσεων) και του κ ινήμ ατο ς γ ια τα πο λ ιτικά δ ικ α ιώ μ α τα . κ α θώ ς το β ασικό ε ν δ ια φ έρ ο ν του [52] . κα θιστώ ντας έτσι εφ ικτή την α π ο κ α τά σ τα σ η τη ς π ρ ο ­ λ ετα ρ ια κ ή ς ισ το ρ ία ς. Ο ι Alltagshistoriker12 α π ό τη ν άλλη. α ν α κ ά λυ ψ α ν στον Μ έισον ένα πολύ ε ν δ ια φ έρ ο ν σ η μ είο α ν α φ ο ρ ά ς. ήταν ένα σ π ο υ δα ίο κί­ νη μ α γ ια τί α π έτ ρ ε ψ ε την α π ο μ ά κ ρ υ ν σ η κα ι τη δ α ιμ ο νοπο ίη σ η του γ ερμ α νικο ύ ναζισ τικού πα ρ ελ θόντος. Π άνω α π ’ όλα όμω ς. στα τέλη τη ς δ ε κ α ετία ς του ’70. Ό ­ π ω ς κα ι αλ λο ύ . Κι έτσι. ε π ρ ό κ ε ιτο γ ια ένα κ ίν η μ α μηεπα γγελμ α τιώ ν ισ τορικώ ν τη ς κα θη μ ερ ιν ό τη τα ς. στο β α θμ ό που υ π ερ α σ π ίσ τη κ ε το δικ α ίω μ α τω ν το π ικώ ν κοινω ­ νιών να γνω ρίζουν και να κα τανοούν το ίδ ιο τους το πα ρ ελ θό ν. σε γενικ ές γ ρ α μ μ έ ς αξιολογούσ αν α ρ ν η τι­ κά τ η στάση τ η ς ερ γα τικ ή ς τά ξη ς και έκρ ινα ν κα τ’ ε π έ ­ κτα σ η τη δ ο υ λ ειά το υ Μ έισ ον υ π ε ρ β ο λ ικ ή .στην “α π ό σ τα σ η ” που χω ρίζει την κουλτούρα (ή καλύτε­ ρ α τις κουλτούρες) των δια φ ό ρ ω ν εργατικώ ν και προλε­ ταρια κώ ν ομάδω ν α π ό την κουλτούρα του Κ όμματος και του σ υνδικ άτου10. Το κ ίν η μ α των ιστορικώ ν τη ς κ α θ η μ ε ρ ιν ό τη τα ς 11 Ο ι ισ το ρ ικο ί τ η ς τά σ η ς του Κ όκα που ασ χολούνταν με το Ν αζισμό. η Γ ερ μανία είδε τη ν α ν ά δ υ σ η ε νό ς νέου κ ιν ή μ α το ς -α υ τ ό τω ν Geschichtswerkstatten ή τω ν “Ε ρ γαστη ρίω ν Ισ τ ο ρ ία ς”.

αναγορεύοντάς τις. Οι πρώτοι κατηγορούσαν τους δεύτερους πως α­ ντικαθιστούν την έννοια της “τάξης” (δηλαδή έναν κοι­ νωνικό σχηματισμό που ορίζεται από ένα σύνολο υλι­ κών συνθηκών ποσοτικά επαληθεύσιμων) με την έν­ νοια της “κουλτούρας". ανα­ βαθμίζοντας με τον τρόπο αυτό την κομματική και συνδικαλιστική ιδεολογία. Την ίδια στιγμή. Μία από τις αιχμές της αντιπαράθεσης ανάμεσα στους κλασικούς ιστορικούς και αυτούς της “καθημε­ ρινότητας” είχε να κάνει με τον ορισμό της “κουλτού­ ρας”. Έφτασε στην ακμή της την περίοδο ’83-’84 και σήμερα βρίσκει την έκφρασή της σε δύο έντυπα: το Geschichtswerkstatt και το Werkstatt Geschichte13. ήταν η μία εκδοχή των neue soziale Bewegungen (των “νέων κοινωνικών κινημάτων”) στη δεκαετία του ’80. λοιπόν. Αυτή. μα αυτή των “λησμονημένων”. σε αποκλειστικό στοιχείο της συλλογικής εργατικής κουλτούρας. υποστηρίζοντας πως οι κλασικοί ιστο­ ρικοί επιθυμούν να περιορίσουν τα χαρακτηριστικά της κοινωνικής τάξης στα αυστηρώς ποσοτικά. εξελισσόταν κι άλ­ λη μία σχετικά με τη χρήση των προφορικών πηγών [ 53] . που αποτελεί ένα συνονθύλευ­ μα υποκειμενικών και “μη υλικών” στοιχείων που τεί­ νουν να διαλύσουν την “ταξική” ταυτότητα. συνεπώς. Παράλληλα με τη διαμάχη αυτή. οι ιστορικοί της καθημερινότητας επέστρεφαν τις κατηγορίες.κινήματος δεν ήταν η Ιστορία των Μεγάλων Πρωτα­ γωνιστών.

βρισκόμαστε σε μια ιστορική στιγμή όπου αναδύεται ένα πρότζεκτ διάχυτης. Οπότε. που εστίαζαν σε μια συγκεκριμένη περι­ φέρεια. που αφενός δικαιώνει τις θέσεις του Μέισον. Ό πω ς είπα και προηγουμένως. Αυτό όμως που ήταν το πραγματικά ενδιαφέρον με την περίπτωσή της. Σε αυτά τα πλαίσια ήταν που πραγματοποιήθηκαν και τα δυο μεγάλα πρότζεκτ προφορι­ κής ιστορίας (σε επιμέρους περιοχές) ως προσπάθειες καλύτερης κατανόησης της στάσης του γερμανικού λα­ ού υπό το Ναζισμό: η έρευνα του Λουτζ Νιιτχάμερ [Lutz Niethammer] για τη βιομηχανική επικράτεια της Ρουρ και η μελέτη του Μάρτιν Μπρόσζατ [Martin Broszat] για την (βασικά αγροτική) περιοχή της Βαυα­ ρίας στην οποία ο Ναζισμός γνώρισε τις πρώτες του ε­ πιτυχίες. αφετέρου αναδεικνύει την αμφι­ θυμία της εργατικής στάσης και συμπεριφοράς. Αντιθέτως. πόλη. χωριό. αλλά ταυτόχρο­ να τοπικά εστιασμένης έρευνας. ακολούθησαν πολλές αντίστοι­ χες δουλειές. οι δύο αυτές μελέτες δεν ήταν και οι μοναδικές. Φυσικά. είχε να κάνει με τα συμπεράσματα που κατέκτησε πατώ­ ντας στο στέρεο έδαφος της έρευνας πάνω σε ντοκου­ μέντα και μνήμες. Επρόκειτο για μια σημαντική μεθοδολογική διαμάχη με την έννοια πως εγκαινίασε μια νέα περίοδο μελετών για τη σχέση της εργατικής τάξης με το Ναζισμό. εργοστάσιο ή ακόμα και παρέα. γειτονιά.στα πλαίσια της ιστορικής έρευνας. ένα μέρος της διαμά­ χης είχε να κάνει με την αντίθεση ανάμεσα στην προ­ [ 54] .

Κάποιες από τις έρευνες υποστήριξαν πως η κουλτούρα του Κόμματος ήταν ξέ­ νη στη βάση του. θ α ήταν λάθος για τον εκάστοτε μελετη­ τή -κ ι αυτό είναι κάτι που συναντάται πολύ συχνά στη δουλειά των ερευνητών της εργατικής ιστορίας.να πε­ ριορίσει την έρευνά του μόνο στο βιομηχανικό προλε­ ταριάτο που πολιτιστικά ήταν δεμένο με το σοσιαλδη­ μοκρατικό κόμμα και το συνδικάτο. εργοστάσια. μια υποκουλτούρα. Μάλιστα για να την περιγράφουν εισήγαγαν το νεολογισμό Wissensozialismus (σοσιαλισμός της αφηρημένης γνώσης). θεωρούσαν πως η ιστορία της κουλτούρας [ 55] . Η τάση των “ιστορικών της καθημερινότητας” υποστήριζε πως η προλεταριακή κουλτούρα γεννιέται σε συγκεκριμένα περιβάλλοντα (σε γειτονιές. οι εν λόγω ιστορικοί υποστήριζαν πως η ιστορία της εργατικής τάξης θα πρέπει να αναλυθεί σε όλο το εύρος του κατακερματισμού που έχει υποστεί η τάξη. πράγμα που με τη σειρά του σημαίνει πως την ιστορία της εργατικής τάξης θα πρέ­ πει να την αντιλαμβανόμαστε εξίσου ως ιστορία από αλληλένδετες υποκουλτούρες. Είναι.λεταριακή κουλτούρα και την κουλτούρα των κομμά­ των και των συνδικάτων. Η ιστοριογραφι­ κή αυτή καινοτομία θεμελιώνει μια ριζοσπαστική κρι­ τική στην έννοια της κουλτούρας με τον τρόπο που την εννοεί η σοσιαλδημοκρατία. σε αυτή την περίπτωση. αν θέ­ λετε. τοπικές κοινότητες) αποτελώντας μια gruppenspezifisch1* κουλτούρα. Οι ιστορικοί. Παράλληλα.

πρέπει να ερευνάται στις νοοτροπίες της εργατικής τά­ ξης στο μαζικό επίπεδο. και ειδικότερα τη μνήμη του παρελθόντος τους υπό το Ναζισμό. φέρνοντας στην επιφάνεια τα ιστορικά τους απομεινάρια και αποκαθιστώντας σε συγκεκριμένους τόπους (σε πόλεις ισοπεδωμένες από τον πόλεμο και χτισμένες από την αρχή) τη μνήμη του παρελθόντος τους. είτε αυτές ήταν γειτονιές. θα μπορούσε να διαφωνήσει με τις προαναφερθείσες θέσεις. είναι πως υπήρξαν εξαιρετικά πρωτοποριακές κι έθεσαν σε κίνηση μια σειρά από καρποφόρες ερευνητικές δου­ λειές που αποσκοπούσαν στην εδραίωση της σχέσης α­ νάμεσα στην ιστορική μνήμη και τις νέες γενιές των Γερμανών. Έτσι λοιπόν έχουμε στη διάθεσή μας μια ιστοριογρα­ φία που αποκαλύπτει την αληθινή ιστορία των περιο­ χών όπου διαδραματίστηκαν τα γεγονότα. με τη λογική πως σε συγκεκρι­ μένες ιστορικές περιόδους το χάσμα ανάμεσα στην κουλτούρα της βάσης και σε αυτή των κομματικών στελεχών γίνεται τεράστιο. Μπορούμε ενδεικτικά να αναφέρουμε τις πρωτο­ βουλίες που αποκάλυψαν τα ίχνη στρατοπέδων συγκέ­ ντρωσης ή άλλων μικρότερων στρατοπέδων εργασίας. χωρίς τη μεσολάβηση της αποστειρωμένης ακαδημαϊκής αυθεντίας ή των κομματικών στελεχών. όπως και τις πρωτοβουλίες συλλογής και ανασυγκρό­ τησης της μνήμης κοινοτήτων που είχαν διασπαρεί στα χρόνια του πολέμου. ωστόσο. Κάποιος. φυσικά. εί­ [ 56] . Η αλήθεια.

η Ρωσία και η Τσεχοσλοβακία. Οπότε καταλαβαίνουμε πως η ανάδειξη του παρελθόντος και η ιστορική μνήμη είναι ουσιώδη στοιχεία για την πολιτική νοηματοδότηση και δράση. άτι μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο είχαμε μεγάλες μετακινήσεις πληθυσμών λόγω της (ε­ ξωτερικής και εσωτερικής) μετανάστευσης και της επι­ στροφής περιοχών -που άλλοτε ανήκαν στην επικρά­ τεια του Τρίτου Ράιχ. τα Βαλκάνια και την Τουρκία είχαν κι αυτά σαν απο­ τέλεσμα τη διαρκή πληθυσμιακή ανακατανομή πολ­ λών περιοχών. Σημαίνει πως είτε το θέλουμε είτε όχι. η ιστορία έχει πολιτική λειτουργία. είτε χωριά. Ή . όπως αναφέρεται και στον τίτλο της πρόσφατα δημοσιευμένης συλλογής “Geschichte als demokratische Auftrag" (Η ιστο­ ρία ως δημοκρατικό διακύβευμα). Φυσικά αναφερόμαστε σε έναν ορισμό της ιστορίας σε πλήρη αντί­ θεση με τον ακαδημαϊκό. όπως η Πο­ λωνία. Επιπλέον. η διατήρηση και η επεξεργασία της μνήμης θα πρέπει να είναι μία από τις βασικές δεσμεύσεις της δημοκρατίας. όσο και στον τόνο και τη γλώσσα.τε εργοστάσια. τόσο όσον αφορά στη μέθο­ δο και τις προθέσεις. Ας σημειωθεί ότι δεν ήταν λίγες οι περιπτώσεις που αυτές οι πρωτοβουλίες βάσης βρήκαν στήριξη από το­ πικά σωματεία και δημοτικές αρχές.σε γειτονικά κράτη. Τι σημαίνει αυτό. κάτι το οποίο α[ 57] . Ας σημειωθεί δε. ο χω­ ρισμός της Γερμανίας σε δύο κράτη και τα μεγάλα μεταναστευτικά κύματα εργατών από τη Νότια Ευρώπη.

Η δια μά χη πάνω στον “εκ σ υγχρ ο νισ μ ό ” Έ να από τα ζητήματα που έχει κινητοποιήσει τους ι­ στορικούς τα τελευταία δέκα χρόνια είναι η διαμάχη γύρω από το λεγόμενο ζήτημα του “εκσυγχρονισμού”.ποτέλεσε πρόκληση για το ακαδημαϊκό κατεστημένο. επίσης. ακόμη. αλλά και. αρκετούς επαγγελματίες ιστορικούς να εγκαταλείπουν την απομόνωση και να εμπλέκονται σε τέτοιου είδους πρωτοβουλίες· εργοστασιακά συμ­ βούλια να οργανώνουν συγκεντρώσεις και ηχογραφή­ σεις προσωπικών αφηγήσεων. ιερείς να συνεργάζονται στα πλαίσια τέτοιων ε­ ρευνών ώστε να γίνουν προσβάσιμα τα αρχεία της Εκ­ κλησίας. επιπλέον. Είδαμε. Είδαμε. Ό πω ς και να ’χει.να προτρέ­ πουν τις εταιρείες ν’ ανοίξουν τα αρχεία τους. το σημείο στο οποίο θέλουμε να καταλήξουμε είναι το εξής: μέχρι και τα μέσα της δεκαετίας του ’80 υπήρξε στη Γερμανία ένα κίνημα βάσης ικανό να ελέγχει και να επηρεάζει την πανεπι­ στημιακή ιστορική έρευνα. Έ να κίνημα που κατάφερε να προσθέσει πολλά κομμάτια στο ιστορικό παζλ της προλεταριακής ζωής τόσο επί Βαϊμάρης όσο και επί Ναζισμού. Είδαμε. ο Εθνικοσοσιαλισμός μακριά από το να θεωρείται ιστορική οπισθοδρόμηση -όπω ς τον α[58] . Με άλλα λόγια. δασκάλους και κοινωνι­ κούς λειτουργούς να συμμετέχουν ενεργά σε τέτοιες προσπάθειες.

κα­ θώς αν κάποιος παραδέχεται πως το ναζιστικό καθε­ στώς υπήρξε όντως πρωτοποριακό και εκσυγχρονιστι­ κό.γίνεται εδώ α ­ ντιληπτός ως μια περίοδος ριζικών καινοτομιών σε ό­ λα τα επίπεδα.ντιμετώπιζαν παλαιότερες ερμηνείες. τότε είναι πιθανό να καταλήξει έχοντας μια ευνοϊ­ κή άποψη γι’ αυτό. αναλόγως των απόψεών τους γύρω απο την ιδέα της ιστορικής προόδου. Είναι περιττό. να πούμε πως μια τέ­ τοια θεώρηση ψαρεύει στα θολά (φασιστικά) νερά. Ο Καρλ Χάινς Ροθ. διαχείρισης των μήντια και πάει λέγοντας. Το πρόβλημα στην προκειμένη περίπτωση έχει να κάνει με την ασάφεια όρων όπως “σύγχρονο” και “εκ­ συγχρονισμός” και με τις αξίες που τους έχουν προσδώσει διάφοροι ιστορικοί. μας δίνει μια λεπτομερή περιγραφή των φά­ σεων και των απόψεων γύρω από τη συγκεκριμένη δια­ [ 59] . όχι μόνο από τεχνολογική και οικονο­ μική σκοπιά αλλά και με όρους κοινωνικής και βιομη­ χανικής πολιτικής. φυσικά. Σε αυτή του τη δουλειά. Πρό­ κειται όμως για ένα πρόβλημα που μας αφορά άμεσα μιας και το τελευταίο διάστημα έχει σχετιστεί με το ζή­ τημα της κοινωνικής πολιτικής και πιο συγκεκριμένα με τον τρόπο που η ναζιστική πολιτική στόχευε στην “ενσωμάτωση” της εργατικής τάξης. στην πιο πρόσφατη δουλειά του που πρόκειται να εκδοθεί από το Ίδρυμά μας. έχει επιδοθεί στη συλλογή ντοκουμέντων από το Ινστιτούτο Επιστήμης της Εργασίας του DAF15.

Αξίζει να αναφέρουμε μία από τις σημάντικότερες συ­ νεισφορές στο θέμα. αυτή του νεαρού ιστορικού (που δυστυχώς μας άφησε πρόσφατα) Ντέτλεφ Πόυκερτ [Detlev Peukert]. καταπίεσης και κα­ ταστροφής της εργατικής τάξης. αλλά επεκτείνεται και στη Δημοκρατία της Βαϊμάρης. υιοθετώντας παράλληλα μια θέση κατηγορημα­ τικά αντίθετη με αυτήν του εκσυγχρονισμού. Ο Πόυκερτ ασχολήθηκε. σε μια ανοιχτή εκδήλωση α­ [ 6 0] . Ό λες αυτές οι αντιπαλότητες. ο Ροθ αντί να βλέπει στο ναζιστικό καθεστώς πολιτικές “ενσωμάτωσης” του προλεταριάτου. με την αντιναζιστική δράση της νεολαίας και των εργατών. η διαμάχη δεν λαμ­ βάνει χώρα μόνο σε σχέση με τη ναζιστική περίοδο. ανάμεσα σε άλλα. Ό π ω ς καταλαβαίνουμε φυσικά. ο οποίος επινόησε τη φράση “η πα­ θολογία του Μοντέρνου” για να περιγράφει τις οπισθοδρομικές διαστάσεις του βαϊμαρινού και χιτλερι­ κού καθεστώτος. Με άλλα λόγια. Το βιβλίο του με τίτλο "Η κοινωνική Ιστο­ ρία τον Τρίτον Ράιχ" εκδόθηκε στα ιταλικά το ’89 και οι συνάδελφοί του δημοσίευσαν στη μνήμη του μια σειρά άρθρων πάνω στην έννοια του “εκσυγχρονισμού” και τη χρήση του από τους ιστορικούς16. εντοπί­ ζει απεναντίας πολιτικές ελέγχου. και οι πολυεπίπεδες έ­ ρευνες που τις τροφοδότησαν. ήταν το πρώτο βήμα για να απαντηθούν τα θεμελιώδη ερωτήματα του Μέισον: γιατί η παθητική αντιναζιστική αντίσταση δεν μετατράπηκε σε ενεργητική.μάχη.

Για υπερβολές της πολεμικής. Ή μή­ πως έχει να κάνει με αυτό που θα έλεγαν οι περισσότε­ ροι. σε δυο βασικά στοιχεία της περιόδου που καλύπτει τη μετάβαση από τη Βαϊμάρη στο Ναζι­ . ωστόσο. Είναι ο διαχωρισμός που θέτει μεταξύ “αντίθεσης” και “αντίστασης” τεχνητός. βασιζόμενος στη δουλειά που έχει γίνει από άλλους ιστορικούς στη Γερμανία και αλλού. Πρόκειται για ιστορικό ρεβιζιονισμό. κοντινοί στο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (όπως ο Γκούντερ Μάι [Günther Mai] σε άρθρο του που δημο­ σιεύτηκε στα τέλη της δεκαετίας του ’80) να γράφουν πως: “Η μπουρζουαζία έφερε τον Χίτλερ στην εξουσία. Γιατί οι όποιες αντιστάσεις στο καθεστώς ηττήθηκαν ολοσχερώς. θ α περιο­ ριστώ. Μήπως παρερμήνευσε τα ντοκουμέντα. Ή μήπως αποτελεί το λογικό συμπέρα­ σμα που προκύπτει από την ανάγνωση των ντοκουμέ­ ντων. Είναι ιδε­ ολογική στάση. ότι δηλαδή η αντίσταση υπήρξε τόσο ασήμαντη και μειοψηφική που δεν μπορούσε παρά να αποτελεί ένα περιφερειακό και ασήμαντο επεισόδιο. Και πώς είναι δυνατόν “αριστεροί” ιστορι­ κοί. θ α ήθελα να επιχειρήσω να απαντήσω σε αυτά τα ε­ ρωτήματα. η εργατική τάξη τον κράτησε εκεί”. Είναι αποτέλεσμα της τάσης υποβιβα­ σμού του ρόλου της εργατικής τάξης σήμερα. τέτοιος ώστε να επιβιώσει ως κομμάτι της συλλογικής της μνήμης.νταγωνισμού και γιατί δεν υπήρξε ένας αγώνας αυτο­ θυσίας εκ μέρους της εργατικής τάξης. Είναι πια ο Μέισον παρελθόν.

Winkler] στον τρίτο τόμο της μνημειώ­ δους δουλειάς του πάνω στο εργατικό κίνημα της Βαϊ[ 62] . Ας ξεκινήσουμε.σμό: τη διαχείριση της ανεργίας από το καθεστώς και τη βίαιη σύγκρουση με τις ναζιστικές συμμορίες. θα προσπαθήσω να αναδιατυπώσω τα ερωτήματα. με την τεχνική σύνθεση της τάξης. Το δεύτερο αφορά την οργάνωση της αυτοάμυνας και τις ένοπλες συγκρούσεις ανάμεσα στις ναζιστικές συμμο­ ρίες και το γερμανικό προλεταριάτο. λοιπόν. ίσως. τη βιομηχανική ανάκαμψη και την πολιτική συ­ μπεριφορά της εργατικής τάξης τα πρώτα χρόνια του ναζισιικού καθεστώτος. Ποια ήταν η εργατική τάξη στο τέλος της Δημο­ κρατίας της Βαϊμάρης. με την ελπίδα να αναδείξω πτυχές της ιστορίας του γερμανικού προλετα­ ριάτου που είναι. Η δομή τον εργα τικ ο ύ δυνα μ ικού στο τέλος της Δημοκρα τίας της Β α ϊμά ρης Μετά το μακροσκελή αυτό πρόλογο θα περάσω στο προκείμενο. προτού ο Χίτλερ πάρει την εξουσία. Το τρίτο θίγει τις πολιτικές απασχόλη­ σης. στο παράδειγμα του Βερολίνου. άγνωστες στο ευρύ Λοινό. Καλύτερα όμως από το να δώσω απαντήσεις. Έχω χωρίσει το κυρίως σώμα του κειμέ­ νου σε τρία μέρη: το πρώτο μιλάει για την ταξική σύν­ θεση και τη δομή του εργατικού δυναμικού την περίο­ δο της Κρίσης. Αν εξετάσουμε τις στατιστικές που συγκεντρώθηκαν από τον Χάινριχ Βίνκλερ [Heinrich A.

8 εκατομμύρια από ένα συνολικό 18.000 από ένα συνολικό αριθμό 14. όταν μιλάμε για την εργατική τάξη στην τελευταία περιόδο της Βαϊμάρης. Σε αυτά τα πλαίσια. ο αντίστοι­ χος αριθμός ήταν 6. Σύμφωνα με τον Χάχτμαν [Hachtmann]. αν η Δημοκρατία της Βαϊμάρης υπήρξε ένα εντυπωσιακό εργαστήρι του εκσυγ­ χρονισμού.αποκέντρωση της παρα­ γωγής. το ποσοστό των οποίων αυξήθηκε από 15. μιλάμε για μια ιδιαίτερα κονιορτοποιημένη εργατική τάξη που εργαζόταν σ’ ένα κατακερματισμέ­ νο εργοστασιακό περιβάλλον. ακολούθησε το δρόμο της αποκέ­ ντρωσης ώστε να πετύχει ένα στιβαρότερο πολιτικό και συνδικαλιστικό έλεγχο του εργατικού δυναμικού. υποταγμένη σε μια -πρώ ιμη για την εποχή τη ς. περίπου δηλαδή το 50% του εργατικού δυναμικού. Οπότε.5 εκατομμυρίων.000. με το συνο­ λικό ποσοστό των εργατών να παραμένει σταθερό στο 46%.9% του εργατι­ κού δυναμικού το 1925 σε 16.4% το 1933. ο αριθμός των εργατών που δούλευαν σε βιοτεχνίες με λιγότερους από 10 υπαλλήλους ανερχόταν στα 7.μάρης17.5 εκατομμυρίων (δηλαδή 34%). λίγα στοιχεία επαρκούν για να περιγράφουν την κατάσταση: στο τέλος της Δημοκρατίας. συγγρα­ [ 63] . ήταν σε κάποιο βαθμό εξαιτίας αυτού του είδους της παραγωγής: σε αντίθεση με το πνεύμα των καιρών και τη συγκεντροποίηση του μεγάλου φορντικού εργοστασίου. Την ίδια στιγμή πρέπει να συνυπολογίσουμε και τη μαζική παρουσία αυτοαπασχολούμενων εργατών. Το 1925.

Αντιθέτως. Βρισκόμαστε. λοιπόν.φέα ενός βιβλίου για το βιομηχανικό προλεταριάτο στο Τρίτο Ράιχ (1989). μπροστά σε μια κα­ τακερματισμένη εργατική τάξη που κινείται σε ένα σχετικά ασταθές περιβάλλον απασχόλησης.χωρίς σταθερή απασχόληση σε κανέναν από τους κλάδους αυτούς. οι στατιστικολόγοι της εποχής. οι αυτοαπασχολούμενοι αντι­ προσώπευαν το 17. Οι ιστορικοί έχουν δώσει ελάχιστη προσοχή σε αυτή τη φιγούρα. Τα στοιχεία που αφορούν την ανεργία ανά κλάδο έ­ χουν στην κορυφή της λίστας τους -ακριβώς πιο πάνω από τους εργαζόμενους στα επαγγέλματα μετάλλουμια περίεργη εργατική φιγούρα. α ­ κριβότερα α π’ ό.τι θα μπορούσαν να κάνουν αν παρέ­ μεναν σε έναν συγκεκριμένο τόπο εργασίας).1% όσων εργάζονταν στις μεταφορές. τεχνίτες) και το 25. από τη βιομηχανία στις μεταφορές και από τις αγροτοκαλλιέργειες στις υπηρεσίες. όντας εξαιρετικά προχωρημένοι ερευνητές και με βαθιά κατανόηση του κόσμου της εργασίας. εί­ χαν εντυπωσιαστεί από την εμφάνιση αυτής της φιγού­ ρας του χειρώνακτα εργάτη (δεν επρόκειτο μόνο για α­ νειδίκευτους εργάτες αλλά και για ειδικευμένους που πουλούσαν την εργατική τους δύναμη εδώ κι εκεί. η οποία αναφέρεται ως Lohnarbeiter wechselnder Art· ο όρος αυτός περιγράφει τον κινητικό μισθωτό εργάτη που μετακινείται από τον έναν τομέα στον άλλο -α πό την κλωστοϋφαντουργία στις κατασκευές.1% των ειδικευμένων εργατών (μά­ στορες. Οπότε οι [ 64] .

η ανεργία της οποίας υπολογιζό­ ταν το 1931 σε 900.000. ό­ λη εκείνη η τεράστια περιοχή του μικρο-εργοστασίου ήταν μια περιοχή όπου κυριαρχούσαν άγραφοι κανό­ νες και σχέσεις οικογενειακού τύπου. ενώ στο Βερολίνο ή σε περιοχές σαν το Κρόυτσμπεργκ -στην ακμή της Κρίσης.296.άγγιξε το 45% και 48% αντίστοιχα. για εργασιακές συνθήκες που χαρακτηρίζο­ νταν είτε από την απομόνωση. Επρόκειτο.στατιστικολόγοι εισήγαγαν τον όρο Lohnarbeiter wech­ selnder Art. Το ηαζλ των μ ικ ροεηιχειρήσεω ν Υπάρχει. και συγκεκριμένα οι Σοσιαλδημο­ κράτες αλλά και τα Καθολικά και σοσιαλιστικά συνδι­ κάτα. σ’ ένα εργατικό δυναμικό τόσο κατακερματισμέ­ νο. περιπλανώμενη μάζα. λοιπόν. το 1933 σε 1. διάσπαρτο και κινητικό. είτε στην καλύτερή τους φάση από στιγμές μιας ανοργάνωτης συνοχής.000. για να περιγράφουν αυτή την ασταθή. Το σοσιαλδημοκρατικό συνδικάτο είχε εστιάσει τις προσπάθειές του στο κομ­ μάτι της εργατικής τάξης που δούλευε στα μεγάλα ερ­ γοστάσια ή στο δημόσιο τομέα όπου οι συμβάσεις γί­ νονταν λίγο ως πολύ σεβαστές. ένα πολύ συγκεκριμένο πρόβλημα που προκύπτει από τις παραπάνω στατιστικές: τι πά­ τημα θα μπορούσαν να έχουν οι οργανώσεις του εργα­ τικού κινήματος. Από την άλλη όμως. ου­ σιαστικά. Αυτή η περιοχή λοιπόν δεν ερευνήθηκε παρά ελάχι­ στα από τους ιστορικούς εξαιτίας της πίστης τους στην [ 65] .

στη μεσαία τάξη. η ιστοριογραφία κουβαλά τις ίδιες προκαταλήψεις των ιστορικών του σοσιαλδημοκρατι­ κού εργατικού κινήματος. Με αυτόν τον τρόπο.παλιά εκείνη αντίληψη πως οι μικροεπιχειρήσεις αποτελούσαν προκαπιταλιστικού. σύμφωνα με την οποία μόνο το μεγάλο εργοστάσιο είναι σε θέση να εισαγάγει διαδι­ κασίες εκσυγχρονισμού. κυρίως. επιμένοντας να βλέπουν το βιοτεχνικό τομέα σαν προκαπιταλιστικό απομεινάρι και όχι σαν αποτέλεσμα της αποκέντρωσης της παραγωγής του μεγάλου εργοστασίου και του ε[ 66] . η προκατάληψη αυτή τύφλωσε κυριολεκτικά τους ιστο­ ρικούς πάνω στην αληθινή φύση της αποκεντρωμένης παραγωγής μέσω της οποίας ο καπιταλισμός χτύπησε από πολύ νωρίς τη συνοχή και τη συνδικαλιστική ενό­ τητα της εργατικής τάξης18. Το πρόβλημα είναι πως ακόμα και σήμερα. Το αποτέλεσμα είναι πως οι ιστορικοί έλαβαν υπόψη τους μόνο τα “μικροαφεντικά” και όχι τους υπαλλήλους τους. και άρα ήταν όλοι αντιδραστικοί. τύπου βιοτεχνί­ ες και πως οι μικροεπιχειρηματίες και οι μάστορες α­ νήκαν στη Mittelstand. οι οποίοι θεωρούσαν ως ερ­ γατική τάξη μόνο όσους δούλευαν στα μεγάλα εργο­ στάσια και είχαν αφιερώσει την έρευνά τους στον αντί­ στοιχο τομέα. δημιουργώντας μια παραγω­ γική αστική τάξη από τη μια. και μια συνδικαλισμένη εργατική τάξη από την άλλη. Η πεποίθηση αυτή βασιζόταν σε μια απόλυτη αντί­ ληψη περί προόδου.

Α­ πόδειξη πως έχουμε να κάνουμε με ένα “μοντέρνο” φαινόμενο (ή με μια “παθολογία του μοντέρνου” όπως θα το έθετε ο Πόυκερτ) και όχι με κάποιο προκαπιταλιστικό απομεινάρι. ο αριθμός των εργαζομένων σε μικρές επι­ χειρήσεις με λιγότερους από δέκα εργάτες παρέμεινε σταθερός. Το Κ ομμ ο υνισ τικό Κ ό μ μ α και οι ά νεργο ι εργά τες Θ α επιστρέφω τώρα στο ερώτημα της κοινωνικής βά­ σης του Κομμουνιστικού Κόμματος. όταν ο τεράστιος πληθωρισμός είχε μόλις αντιμετωπιστεί μέσω μιας νο­ μισματικής μεταρρύθμισης και ειδικότερα με τη βοή­ θεια των Αμερικάνων. [ 67] . όταν σι τεϋλορικές μέ­ θοδοι άρχισαν να εισάγονται μαζικά στη Γερμανία -και άρα υπήρχε όντως μια διαδικασία εκσυγχρονισμού του κεφαλαίου-. Και θα το κάνω αρχίζοντας από τη φάση της ορθολογικοποίησης της παραγωγής που ξεκίνησε το 1924. Η παραγωγικότητα στη βαριά βιομηχανία αυξήθηκε κατά 30% την περίοδο 1925-1928 και κατά 25% στον τομέα των καταναλωτικών αγαθών.σκεμμένου κατακερματισμού της εργατικής τάξης. Πρόκειται για τη “χρυσή εποχή” της Βαϊμάρης η οποία όσο κι αν ήταν τέτοια για μερικά τμήματα της “νέας αστικής τάξης” δεν υπήρξε καθόλου “χρυσή” για την εργατική τάξη. είναι το γεγονός ότι στην περίοδο της αποκαλούμενης “ορθολογικοποίησης” της παρα­ γωγής (μετά το 1925 δηλαδή).

όπως επίσης και το ότι στο οργανωτικό συνέδριο του Βερολίνου (προπύρ­ γιο του Κόμματος) οι 878 από τους 940 αντιπροσώ­ πους ήταν κι αυτοί άνεργοι. με πολλά από τα μέλη του ν’ α­ ποχωρούν. που σε συνδυασμό με την επόμενη περίοδο της Κρίσης προκάλεσε σημαντικές αυξομειώ­ σεις στη βάση του Κ. το γερμανικό Κ. με την έννοια της επιρροής του επί των μηχανισμών εξουσίας. Μιας και αποτελούνταν στη μεγάλη του πλειοψηφία [ 68] .Κ. δεύτερο χρόνο της Κρίσης. χρειάζεται να εξετάσουμε το εξής: ποια ήταν βάσει της κοινωνι­ κής θέσης των μελών και των υποστηρικτών του η αλη­ θινή δύναμη του Κομμουνιστικού Κόμματος. Την ίδια στιγμή.Κ. Σε αυτή την περίοδο λοιπόν. για να μην αναφέρουμε το πλήθος των μισθολογικών βαθμίδων. Καθώς κάθε εκλογική νί­ κη ή αποτυχία τείνει πάντα να μεταφράζεται σε ποσο­ στό “κοινωνικής δύναμης” του Κόμματος.Οι μισθοί (εκτός από ελάχιστες περιπτώσεις) παρέμειναν κατά μέσο όρο κάτω από τους αντίστοιχους του 1913. αλλά αντιθέτως ξεκίνησε ο συστηματικός διωγμός από τα εργοστάσια των πιο μαχητικών στελεχών του Κομμουνιστικού και του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμμα­ τος. αποτελούνταν κατά 80% από ανέργους. Κατάσταση. αλλά και πολλά νεαρά άτομα να πυκνώνουν ξανά τις γραμμές του. όχι μό­ νο δεν βελτιώθηκαν οι συνθήκες για την εργατική τά­ ξη. Ενδεικτικό είναι πως το 1931. τα χρό­ νια της Κρίσης αποτέλεσαν για το Κόμμα χρόνια εντυ­ πωσιακής εκλογικής ανόδου.

“πολιτι­ στική”. αλλά αποτελούσε . δεν ήταν σε θέση να έχει συνδικαλιστική δύναμη.θα όφειλε να στρέφεται σε πιο απτές και χειροπιαστές λύσεις: την ικανοποίηση των πιο βασικών ανθρώπινων αναγκών. Αυτή η παράδοξη θέση ενός εργα­ τικού Κόμματος χωρίς συνδικαλιστική δύναμη ήταν έ­ νας από τους λόγους της αυξανόμενης “ιδεολογικοποίησής” του σε μια περίοδο που η συλλογική οργάνωση -κ αι σαν αποτέλεσμα της Κρίσης. Είναι προφανές πως για ένα Κόμμα που ήταν βαθιά προσκολημμένο στην “εργατίστικη” αντίληψη (σύμ­ φωνα με την οποία ο αντικαπιταλιστικός αγώνας θα κερδιζόταν στους εργασιακούς χώρους. Και γι’ αυτό αναγκαζόταν να περιοριστεί στην προπα­ γάνδα με την ελπίδα πως όσα από τα στελέχη του επι­ βίωναν ακόμα σε εργασιακούς χώρους θα μπορούσαν να λειτουργήσουν σαν κινητήριοι μοχλοί συγκρούσεων. δίνοντας κατά συνέπεια με­ γαλύτερη βαρύτητα στην “προπαγανδιστική”. Την ίδια βέβαια στιγμή. “ιδεολογική” και βασικά εκλογοκεντρική πλευ­ ρά της δράσης του. σε μαζικές καμπάνιες που ήταν τόσο θορυβώ­ δεις όσο και αφηρημένες. το Κ. η ανεργία δεν ήταν απο­ κλειστικό πρόβλημα του Κόμματος. Κ.Κ.από ανέργους (εργάτες που απολύθηκαν. αλλά και νέ­ ους που αναζητούσαν για πρώτη φορά δουλειά). ένιωθε αναγκασμένο να στραφεί σε “ευρύτερα” κοινωνικά πεδία. Το Κ. εντός των πα­ ραγωγικών σχέσεων) μια τέτοια κατάσταση ήταν πε­ ρισσότερο από ανησυχητική.

ένα χρόνο μετά εί­ χε ανέβει στους 5. οι οποίες μεγάλωναν ακόμα περισσότερο λαμβάνοντας υπόψη την επιρροή του στη νεολαία των μεγάλων πόλεων. σε κάθε περίπτωση μιλάμε μό­ νο για τους “επίσημους” ανέργους. λοιπόν: το τελευταίο τετράμηνο του 1930 οι άνεργοι έφταναν τους 3. Ο κατακερματισμ ός των ανέργω ν και σι διασπάσεις του εργα τικ ο ύ κινήματος Μερικά στατιστικά στοιχεία θα επαρκούσαν γιά να δώσουμε μια ιδέα της έκτασης που είχε πάρει η ανερ­ γία και της δραματικότητας που χαρακτήριζε τα χρό­ νια της Μεγάλης Κρίσης. όσους δηλαδή εί[70] .100. πράγμα που σήμαινε πως το Κόμμα διέθετε κοινωνική δύναμη και δυνατότητες για κινητοποίηση. με τους άνεργους να μην είναι πια περιθωριακό κομμάτι της κοινωνίας. Έχουμε και λέμε. Το Κ.είχε φτάσει στο υψηλότερο σημείο.000. την αντίστοιχη περίοδο του 1931 ο α­ ριθμός τους άγγιζε τους 5.699.000. Κ.000 ενώ το πρώτο τετράμηνο του ’33 -κ ι ενώ ο Χίτλερ ήταν ήδη στην εξουσία. των “μακροχρόνια ανέργων”.καθολική συνθήκη. αλλά να αγγίζουν το 30% του συνολικού πληθυσμού. δηλαδή στους 6. όταν τόσο το Κομμουνιστικό όσο και το Ναζιστικό Κόμμα κέρδιζαν τα μεγαλύτερα εκλογικά ποσοστά τους. ήταν με αυ­ τή την έννοια η πιο δυνατή οργάνωση ενός νέου κοινω­ νικού στρώματος.353.060. Εκρη­ κτικός προοπτικά συνδυασμός αν το σκεφτεί κανείς.000. Και φυσικά.

Τότε.5% χωρίς επίδομα). 6.6 % χωρίς επίδομα) και 7. υ­ πήρχαν επιπρόσθετοι λόγοι που συνέβαλαν στο να κρα­ τούνται οι άνεργοι μακριά από τα Γραφεία Εργασίας. Η εξατομικευμένη διάρθρωση του εργατικού δυναμι­ κού στις μικροεπιχειρήσεις και η παρουσία μιας περι­ φερόμενης μάζας από επισφαλείς εργάτες σήμαινε πως υπήρχε ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων που δεν είχε δουλέψει αρκετά ώστε να δικαιούται το επίδομα α­ νεργίας.6% των οποίων χωρίς επίδομα). υπόψη την κρυμμένη αυτή α­ νεργία φτάνουμε στα ακόλουθα στοιχεία: 4.704.781. Οι ιστορικοί ε­ ρευνούσαν αυτά τα νούμερα μέχρι πριν από δέκα πε­ ρίπου χρόνια. και όπως θα δούμε παρακάτω. λοιπόν. Ταυτόχρονα.5% ζούσε χωρίς το επίδομα. Χωρίς πολλά-πολλά δηλαδή. εκ των οποί­ ων το 32.000 το 1931 (33.943.115.χαν κσταγραφεί στα γραφεία ανεργίας. η προσο­ χή στράφηκε σε στοιχεία της περιόδου που συνηγο­ ρούσαν υπέρ της ύπαρξης ενός “κρυμμένου" στρώμα­ τος ανέργων.000 το πρώτο τετράμηνο του 1933 (το 31.000 το τρίτο τετρά­ μηνο του 1932 (37. χάρη στη μελέτη της ερευνήτριας Χάιντρουν Χόμπουργκ [H eidrun Homburg]. αν προ­ σθέσουμε την “κρυμμένη” ανεργία στην επίσημη τότε έχουμε μια αύξηση των ανέργων της τάξης του ενός με ενάμισι εκατομμυρίου ανθρώπων. 5.000 ά­ νεργοι στο τελευταίο τετράμηνο του 1930. Η δουλειά δε της Χόμπουργκ έθεσε τη βάση για την ανακατασκευή της θέσης του Βίνκλερ19. Κι όπως ήταν ανα­ [ 71] . Παίρνοντας.

μέσω του οποίου δημιουργούσε ένα συνεκτικό κοινωνικό ιστό. την ίδια στιγμή που οι Σοσιαλδημοκράτες έστιαζαν στην τοπι­ κή αυτοδιοίκηση και κυρίως στους τομείς της υγείας και της Πρόνοιας -με άλλα λόγια σ’ εκείνους τους το­ μείς που εξακολουθούσε να υπάρχει (έστω και μικρή) δυνατότητα παρέμβασης. Το Κομμουνιστικό Κόμμα άρχισε να στρέφεται όλο και περισσότερο σε προπαγανδιστικές δράσεις. Βρισκόμαστε. ανέργων που δεν έ­ παιρναν το επίδομα. Το πρώτο ρήγμα ήταν μετα­ ξύ εργαζομένων και ανέργων. και κατά συνέπεια ανά­ μεσα στη βάση του Σοσιαλδημοκρατικού και του Κομ­ μουνιστικού Κόμματος. λοιπόν. μπροστά σε μια κατάσταση κατά την οποία τόσο το Κομμουνιστικό όσο και το Σο­ σιαλδημοκρατικό Κόμμα είχαν βαθύτατα χτυπηθεί α­ πό τη μαζική ανεργία. μια ανεργία τέτοιας κλίμακας προκάλεσε βαθιά ρήγματα στην τεχνική σύνθεση της εργατικής τάξης και επηρέασε εξίσου βαθιά τις ιδέες και την πο­ λιτική συμπεριφορά της. Η ανεργία εξασθένησε το θεσμό του συνδικάτου και το ρόλο του επί του κοινωνικού ελέγχου.μενόμενο. με την έννοια της υπεράσπι­ [ 72] . μία μεσολάβηση ανάμεσα στα σχετικά εξασφαλισμένα κοινωνικά στρώματα και τα αντίστοιχα περιθωριακά. γεγονός που επηρέαζε την ικα­ νότητα παρέμβασής τους μέσα στην κοινωνία. ενώ το δεύτερο ήταν μεταξύ α ­ νέργων που έπαιρναν το επίδομα. αλλά είχαν κάποιου είδους προ­ σωπική στήριξη και ανέργων που δεν είχαν καμία στή­ ριξη.

Η γενεαλογία της ρήξης τους βρίσκεται πίσω στην επανάσταση του Νο­ εμβρίου του 1918 και τα συνακόλουθα γεγονότα: τη ρήξη μεταξύ Σοσιαλδημοκρατών και Σπαρτακιστών.” αναπαράγουν τη σύγχυση. είχαν τόσο διαφορετικές θέσεις. λοιπόν. που μας είναι δύσκολο να τα δούμε ως κομμάτια ενός ενιαίου “εργατικού κινήματος”. και το Σ.Κ. εξαιτίας της παράλυσης που εί­ χε προκαλέσει η Κρίση στη συνδικαλιστική δραστη­ ριότητα στο εργοστάσιο. εξαθλιωμένους. είχε να προσφέρει κάτι στους (νεαρούς. αυτό ήταν η Ουτοπία της κατάληψης της εξουσίας ή με άλλα λόγια η καταστροφή της Δημοκρα­ τίας της Βαϊμάρης και η εγκαθίδρυση μιας σοβιετικού τύπου δημοκρατίας. 'Οταν. Και όλα αυτά.Κ. φυσικά. Εντωμεταξύ βέβαια.Κ. Πρόκειται. και το Σ.σης των θέσεων εργασίας των μελών τους σε αυτούςαλλά και στους τομείς διαχείρισης δημόσιων πόρων. για ένα ιστορικό σφάλμα στο οποίο είναι εύκολο να υποπέσει κανείς. όμως.Κ. [ 73] . περιφερόμενους. γιατί αν το Κ. Κάτι το οποίο δεν ήταν τυχαίο.Κ. υπήρχε τεράστια απόσταση ανάμεσα στη νοοτροπία ενός μέ­ σου στελέχους του Σοσιαλιστικού Κόμματος που ταυτι­ ζόταν (και όχι μόνο ιδεολογικά) με τη γραφειοκρατία της Βαϊμάρης και σε αυτή ενός μέσου μέλους του Κομ­ μουνιστικού. Το Κ. οι άνθρωποι σήμε­ ρα μιλάνε για τα “δύο κόμματα του εργατικού κινήμα­ τος. το Κ. άνερ­ γους. αόρατους) α­ γωνιστές του. διαπράττουν ένα ιστορικό σφάλμα.

Ο Έ ριχ Φρομ [Erich Fromm]. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να ξεριζώ­ νονται οι κομμουνιστές από τα εργοστάσια μέσω συ­ στηματικών απολύσεων που προωθούσε αυτή ακριβώς η συνεργασία συνδικάτων-αφεντικών). τα συνδικάτα αποπειράθηκαν να στήσουν με την εργοδοσία δομές συνδιαχείρισης.Τη δολοφονία των Ρόζα Λουξεμπουργκ και Καρλ Λίμπκνεχτ. Τη διάσπαση ανάμεσα στα σοσιαλδημοκρα­ τικά συνδικάτα και τους εργοστασιακούς πυρήνες του Κομμουνιστικού Κόμματος κατά την περίοδο του “εξορθολογισμού” (κατά τη διάρκεια αυτής της περιό­ δου. όπως αυτός μεταξύ εργαζομέ­ νων και ανέργων. Δεν επρόκειτο απλά για ζήτημα δύο διαφορετικών στρατηγικών από ηγεσίες που βρίσκο­ νταν στα μαχαίρια. και μάλιστα σε τέτοιο βαθμό. Υπήρχαν. βαθιές πληγές οι οποίες όχι μόνο δεν επουλώνο­ νταν. δύο εχθρικών μεταξύ τους αντιλήψε­ ων. αλλά για ζήτημα δύο διαφορετι­ κών πολιτισμών. ήταν εξίσου (αν όχι περισσότερο) δύσκολο να επιτευχθεί με την ε­ νότητα σε επίπεδο ηγεσίας. λοι­ πόν. μα αντίθετα βάθαιναν με τα χρόνια. ή με άλλα λόγια η ενότητα που μπορεί να γεννηθεί πάνω σε ζητήματα επιβίωσης. που η “ενότητα στη βάση”. Πληγές στο σώμα της εργατικής τάξης που επιδείνωναν τους υπό­ λοιπους διαχωρισμούς. όταν δούλευε στο πε­ ρίφημο “Ινστιτούτο της Φρανκφούρτης για την Κοινω­ [ 74] . την ίδια στιγμή που οι κομμουνιστικοί πυρήνες είχαν κηρύξει πόλεμο στον εξορθολογισμό.

εξαιτίας της απολυταρχικής χροιάς που είχαν οι απαντήσεις των ερωτώμενων. Και η αλήθεια είναι πως η ανάγνωση των αποτελεσμάτων της έρευνας (που επανεκδόθηκε το 1983) επιβεβαίωσε την αρχική αυτή υποψία.κα­ τάφεραν να εκδώσουν τη δουλειά τους κατά τη διάρ­ κεια της εξορίας τους στις ΗΠΑ. Υπήρχε για καιρό η υποψία ότι η Βάις και ο Φρομ υπήρξαν διατακτικοί στο να προχωρήσουν στην έκδοση το 1931. οι οποίοι ήταν κυρίως μέλη ή συνο­ δοιπόροι του Σοσιαλιστικού Κόμματος. είχε το 1929 την ιδέα να οργανώ­ σει μια εργατική έρευνα με σκοπό να εξετάσει τις από­ ψεις συνηθισμένων ανθρώπων της εργατικής τάξης.νική Έρευνα". οπότε τα αποτελέσματα της έρευνας (η οποία τερματίστηκε το 1931 με ένα περιορισμένο δείγμα των μόλις 700 συ­ μπληρωμένων ερωτηματολογίων) δεν κατάφεραν να εκδοθούν. Για να το κάνει αυτό εφάρμοσε μια ψυχανα­ λυτική μεθοδολογία βασισμένη στην ανάλυση της οι­ κογένειας. ώ­ στε να εντοπίσει πιθανές παρεκκλίσεις προς τον αυταρχισμό. Παρά το γεγονός πως η δειγματοληψία υπήρξε πε­ [ 75] . υπό τη διεύθυνση του Μαξ Χορκχάιμερ [Max Horkheimer]. Ωστόσο οι μέθοδοί του δεν έγιναν αποδε­ κτές από τους κοινωνιολόγους του Ινστιτούτου. Μόλις το 1939 ήταν που ο Φρομ και η συνεργάτιδά του Χίλντε Βάις [Hilde Weiss] -η οποία έκα­ νε την περισσότερη δουλειά και γι’ αυτό θα πρέπει να θεωρείται η πραγματική συγγραφέας της έρευνας.

η εν δυνάμει ισχύς του Κόμματος προέκυπτε από το γεγονός ότι αποτελούσε την οργάνωση με τη μαζικότερη παρουσία εντός του άνεργου πληθυσμού.ριορισμένη.Κ. Ό πω ς προαναφέραμε. όμως.Κ. στις οποίες ένα 50% απαντούσε “δεν ξέρω/δεν απαντώ”. για να εξετάσουμε τις δυσκολίες που αντιμετώπιζε ακόμα και τη στιγμή της μεγαλύτερης εκλογικής του νίκης. και ενός αγωνιστή του Κ. στο Κ. μπορεί κανείς να διακρίνει ξεκάθαρα τις διαφορές ανάμεσα στην νοοτροπία ενάς μέσου στελέ­ χους του Σ.Κ.Κ. Επρόκειτο για έναν δαιδαλώδη μηχανισμό που αποτελούσε παράλληλα έναν από τους πυλώνες του κράτους της Βαϊμάρης. Κάτι που με τη σειρά του σήμαινε πως ο θεσμικός φο­ ρέας με τον οποίο το Κόμμα έπρεπε να διαπραγμα­ τεύεται ήταν το διοικητικό τμήμα του Υπουργείου Ερ­ γασίας που οργάνωνε τη διανομή του επιδόματος α­ νεργίας. έπρεπε να απο­ [ 76] . Είναι επίσης εντυπωσιακό πως οι απαντήσεις που δίνονταν σε δυο κατηγορίες ερωτήσεων (η πρώτη είχε να κάνει με ζη­ τήματα που αφορούσαν στη γυναικεία απελευθέρωση. Η Π ρόνοια ως σύστημα ελ έ γχ ο υ Ας επιστρέφουμε. ένδυση και σεξουαλική συμπεριφορά και η άλλη στην ανατροφή των παιδιών) ήταν πολύ πιο λεπτομερείς α ­ πό εκείνες που δίνονταν σε ερωτήσεις πάνω στον “εξορθολογισμό” και τις εργασιακές συνθήκες στα εργο­ στάσια. Το Κ.

αλλά στην αρένα της κοινωνικής Πρόνοιας. όχι στην οργάνωση και την καθοδήγηση των αγώνων στους εργασιακούς χώρους. το σύστημα της Πρόνοιας μετατράπηκε από “υπηρεσί­ α επιδομάτων” σε “υπηρεσία πληροφοριών”. Χρησιμοποίησαν μάλιστα το σύστημα ασφάλισης των ανέργων με χυδαίο κυνισμό και καλοζυγισμένη αποτελεσματικότητα ώστε να παράξουν το μέγιστο δυνατό κατακερματισμό του άνεργου πληθυσμού. Και δεν θα αποτελοΰσε υπερβολή να πούμε πως στα μάτια του απλοΰ πολίτη το μοναδικό αναγνωρίσιμο πρόσωπο του Κράτους υ­ πήρξε αυτός ακριβώς ο μηχανισμός. λοιπόν. Η σπειροειδής άνοδος της ανεργίας έδωσε κατά την τελευταία περίοδο της Βαϊμάρης τεράστιες εξουσίες στο μηχανισμό της Πρόνοιας. Μέσω της σταθε­ ρής επέκτασης των (κάποτε διακριτικών) εξουσιών του. αν θέλουμε να κατανοήσουμε την κρίση της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης και τη μετάβα­ ση στο Ναζισμό είναι θεμελιώδες να κατανοήσουμε τους μηχανισμούς ελέγχου και πειθάρχησης που η Πρόνοια είχε στη διάθεσή της. Οι τελευ­ ταίες κυβερνήσεις της Βαϊμάρης (του Μπρούνινγκ [Brüning]. του Φον Πάπεν [Von Papen] και του Φον Σλάιχερ [Von Schleicher]) είχαν πλήρη επίγνωση των ελεγκτικών δυνατοτήτων του μηχανισμού Πρόνοιας.δείξει την αξία του. Η πολιτική αυτή τέθηκε σε λειτουργία μέσω μιας σειράς διαταγμάτων (και μιας διαδικασίας που ουσια­ [ 77] . Την ίδια στιγμή.

όπως οι πιο ασθενικοί αλλά και οι πιο απείθαρχοι. Σε κάθε πε­ ρίπτωση. για παράδειγμα. ακό­ μα και σε εκείνη την περιοχή των κοινωνικών δικαιω­ [ 78] . Κατ’ αυτόν τον τρόπο. Σε πολλές περιπτώσεις τα διατάγματα αυτά (που μεταξύ άλλων δημιούργησαν τεράστια γραφειο­ κρατική σύγχυση αλλά και μια απέραντη αίσθηση α­ νασφάλειας) εφαρμόστηκαν με σκοπό να χαρτογρα­ φηθούν συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες που προορί­ ζονταν για αποκλεισμό από το επίδομα ή την κοινωνι­ κή ασφάλιση και για περιόδους που μπορεί να ήταν προσωρινές. αλλά και συγκεκριμένες κατηγορίες εργατών. Ταυτό­ χρονα. ή για πάντα. οι νεαρές γυναίκες που δεν είχαν παιδιά. Τέτοιες ομάδες υπήρξαν. με σκοπό το βάθεμα των κοινωνικών διαχωρισμών.στικά παρέκαμπτε το κοινοβούλιο) με τα οποία οι προ­ ϋποθέσεις για την απόκτηση του επιδόματος ανεργίας άρχισαν σταδιακά να αλλάζουν. αυτές οι περικοπές συνοδεύονταν από “δωράκια” σε άλλες κοινωνικές ομάδες. ®ι νέοι κάτω των 21. μιλάμε για περικοπές (ή αποκλεισμούς) που σχεδόν πάντα δικαιολογούνταν από την “αναγκαιότη­ τα για τη μείωση του δημόσιου ελλείμματος”. ή έστω μέχρι το επόμενο διάταγμα. βέβαια. εκατομμύρια ανέργων έφτασαν να ζουν υπό ένα καθεστώς διαρκούς απειλής. Οι αλλαγές αυτές εί­ χαν ως αποτέλεσμα πολλές κοινωνικές ομάδες είτε να υποστούν περικοπές στο επίδομα είτε να αποκλει­ στούν.

την ίδια στιγμή που άλλοι αναγκάζονταν να καταθέτουν διαρκώς αιτή­ σεις για επιδόματα τα οποία δεν ήταν ποτέ σίγουρο ότι θα πάρουν.Κ. ήθελε την κατα­ στροφή και την αντικατάστασή του.μάτων που είχε χτιστεί με τη συμβολή τους. Το σύστημα της Πρόνοιας είχε δομηθεί σε τρεις βαθμίδες. Εκατομμύ­ ρια απλών ανθρώπων που είχαν απελπιστεί από τη μα­ κροχρόνια περίοδο ανεργίας ένιωθαν πως η κυβέρνη­ ση παίζει ρουλέτα με τη φτώχεια τους. Η Αριστερά ήταν αποδυναμωμένη: το Σ. Η πρώτη ήταν το Arbeitslosenunterstvtzung (ALU). ο κατακερματισμός των ανέργων απέτρε­ πε την κοινωνική τους ανασύνταξη προς την Αριστερά. Οι αδιάκοπες επιπλέον αλλαγές στους κανονισμούς της Πρόνοιας συνέβαλαν τα μέγιστα στην άνοδο του ποσοστού της “κρυμμένης” ανεργίας. Και παρόλο που η ανασφάλεια και η οργή ενάντια στο καθεστώς μεγάλωναν.Κ. Επρόκειτο για ένα επί­ δομα που αφορούσε μόνο όσους είχαν καταβάλει τις αναγκαίες εισφορές για ένα συγκεκριμένο χρονικό [ 79] . υπερα­ σπιζόταν το Βαϊμαρινό καθεστώς ως το “δημοκρατικό καθεστώς που είχε κερδηθεί μέσα από εργατικούς α­ γώνες”. το επίδομα ανεργίας που δινόταν κατόπιν νό­ μου που είχε ψηφιστεί το 1927 σχετικά με την “υπο­ χρεωτική ασφάλιση ανεργίας”. με ολοένα αυξα­ νόμενο αριθμό ανθρώπων να αποκλείεται από οποιουδήποτε τύπου κοινωνική ασφάλιση. την ίδια στιγμή που το Κ.

Η διαφορά του με τα άλλα επι­ δόματα. το τρίτο αυτό επίδομα ( Wohlfartsunterstvtzung. Επρόκειτο για ένα επίδομα που θεσπίστηκε. έγκειτο στο ότι όσοι δεν είχαν την απαραίτη­ τη προϋπηρεσία που απαιτούσε ο νόμος του ’27 έπε­ φταν πάνω σε αυτή τη μορφή επιχορήγησης. μιας και κατοχυρώθηκε από νόμο του 1924 που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί £αι ως “νόμος για τους φτωχούς”. επίδομα που δινόταν σε ει­ δικές περιπτώσεις οικονομικών προβλημάτων που α­ ντιμετώπιζαν συγκεκριμένες βιομηχανικές περιφέ­ ρειες ή εργοστάσια ως αποζημίωση απόλυσης. Ωστόσο επρόκειτο για μια επιχορήγηση που δεν ήταν κομμάτι του συστήματος ασφάλισης. Ή ταν μια παροχή διαθέσιμη κυρίως στους εργάτες που δεν είχαν συμπληρώσει τις απαραίτητες εισφορές για να πάρουν το ALU. επί­ σης. με το νόμο του 1927. WU) καταβαλλό­ ταν από τους Δήμους. Ενόσω οι άλλες επιχορηγήσεις διανέ­ μονταν από τα γραφεία ανεργίας και αποτελούσαν τμήμα του κρατικού συστήματος ασφάλισης. Το τρίτο επίδομα ήταν το πιο παλιό.διάστημα. αλλά αποτελούσε περισ­ σότερο μια κίνηση φιλανθρωπίας των Δήμων που δινό­ [ 80] . ή αλλιώς σε επισφαλείς εργάτες που δεν μπορούσαν να εξασφαλίσουν σταθερή εργασία και ζούσαν με εναλλασσόμενες περιόδους ανεργίας-εργασίας. Η δεύτερη βαθμίδα ήταν το Krisenunterstvtzung (KRU). ή με άλλα λόγια όσους βρίσκονταν υπό κα­ θεστώς διαρκούς απασχόλησης για έναν ορισμένο α­ ριθμό ετών.

Με λίγα λόγια. το εκάστοτε δημοτικό συμβούλιο αποφάσιζε για το αν θα δώσει το επίδομα ή όχι. στην περίοδο της Κρίσης οι εργάτες μετατρέπονταν από ά­ νεργοι σε “φτωχούς-που-έχρηζαν-βοηθείας” και την α ­ πόφαση για το αν. και σε ποιο βαθμό χρειάζονταν ό­ ντως αυτή τη βοήθεια δεν την έπαιρνε πια η υπουργι­ κή γραφειοκρατία. Τ α τοπικά συμβούλια βρέθηκαν μπροστά σε μια κα­ τάσταση στην οποία είχαν να διαχειριστούν μια πρωτοφανή πληθώρα αιτήσεων. Ανάλο­ γα με την προσωπική κατάσταση του αιτοΰμενου. είτε ύστερα από παρατεταμένα διαστήματα ανεργίας έχαναν εντελώς αυτό το δικαίωμα. Φυσικά. η οποία συν τοις άλλοις ήταν απροετοίμαστη να διαχειριστεί τον τερά­ στιο όγκο αιτήσεων που την κατέκλυζαν καθημερινά.ταν στη βάση της διακριτικής τους ευχέρειας. Προσέξτε λοιπόν το εξής: κατά τη διάρκεια της Κρίσης η ανεργία εξελίχθηκε σε μαζικό φαινόμενο μακράς διαρκείας. το οποίο συν τοις άλλοις είχε και τη μορφή δανείου και συνεπώς θα έπρεπε κάποια στιγμή να αποπληρωθεί από τον επιχορηγούμενο. αλλά η δημοτική. όλο και πιο πολλοί εργάτες είτε εξέπιπταν των προϋποθέσεων που απαιτούσαν τα δύο πρώτα επιδόματα και συνωστίζονταν για την απόκτη­ ση του τρίτου. για τις ύστερες κυβερνήσεις της Βαϊμάρης η [ 81] . Και δεδομένου ότι το σύστημα Πρόνοιας είχε σχεδιαστεί έτσι ώστε να αποτελείται από τρεις βαθμίδες.

Η ύπαρξη του “κράτους Πρόνοιας” υπήρξε πολύ ση­ μαντική για τη σοσιαλδημοκρατία και τα συνδικάτα. και ειδικά για εκείνον τον πυρήνα της εργα­ τικής τάξης που μέσω του προνοιακοΰ συστήματος υποβιβάστηκε στο επίπεδο των φτωχότερων και πιο περιθωριοποιημένων κοινωνικών ομάδων. ενσταλάζοντας παράλληλα την πίστη στους θεσμούς της. Η ένταξη των άνεργων σε ένα σύ­ στημα δημοτικής Πρόνοιας δημιούργησε μια στρατιά ανθρώπων υποχρεωμένων να ζητιανεύουν ελεημοσύνη από κάποιον γραφειοκράτη. η Δημοκρατία δεν αντιπροσώ­ πευε παρά ελάχιστα στα μάτια του βασικού πυρήνα της εργατικής τάξης. Και τι θα μπορούσε να σημαίνει κάτι τέτοιο για τους άνεργους. κάθε φορά που το προλεταριάτο κατηγορείται πως δεν υπερασπίστηκε τη Δημοκρατία. με την έννοια πως έδινε μια αίσθηση πολιτικών δι­ καιωμάτων στην εργατική τάξη της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης. ο δεσμός αυτός άρχισε να θρυμ­ ματίζεται και το αποτέλεσμα ήταν μια περαιτέρω αί­ σθηση αποξένωσης των ανέργων στη σχέση τους με το κράτος. ο οποίος συχνά έκρινε τις [ 82] . θα πρέπει κανείς να αναλογίζεται πως. μέχρι το σημείο που έχουμε εξετάσει. Οπότε. Σήμαινε πως σι εργάτες μετατράπηκαν σε “φτωχούς” όχι απλά με υλικούς αλλά και με νομικούς όρους.κατάσταση αυτή ήταν πλεονεκτική. γιατί μεταβίβασε το πρόβλημα των κοινωνικών παροχών από τον κεντρι­ κό κρατικό σχεδιασμό στο τοπικό δημοτικό επίπεδο. Ό μω ς.

Ό πω ς προαναφέραμε. Επιπλέον. Ωστόσο. καθώς η Κρίση οξυνόταν. Πιο συγκεκριμένα: στις αρ­ χές της Κρίσης. Με άλλα λόγια. ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων βρέθηκε δεσμευμένος με μακροχρόνια δά­ νεια απέναντι στις αρμόδιες αρχές (σημειωτέο ότι ο Χίτλερ σε μια επιτήδεια κίνησή του κατήργησε όλα αυτά τα χρέη το 1935 με σχετικό διάταγμα). οικονομι­ κού. η προσωπική ζωή όλων αυτών των ανθρώπων καταγρα­ φόταν λεπτομερώς (κάτι που υπήρξε εξαιρετικά σημα­ ντικό για το μεταγενέστερο ναζιστικό καθεστώς).ανάγκες τους στη βάση των υποκειμενικών του εντυ­ πώσεων. τα επιδόματα που δίνονταν από τα δημοτικά συμβούλια θα έπρεπε κάποια στιγμή να α­ ποπληρωθούν. Οι άνεργοι μπορούσαν να αποκτήσουν κοι­ νωνική ασφάλιση μόνο εφόσον κατάφερναν να πείσουν τον αρμόδιο σε μια πρόσωπο-με-πρόσωπο συνέ­ ντευξη. Αυ­ τές είναι εξάλλου και οι ρίζες του πολιτικού. κοινωνικού και στατιστικού προβλήματος της αποκαλούμενης “κρυμμένης ανεργίας” κατά τη διάρ­ κεια της Μεγάλης Κρίσης. το πρόβλημα δεν σταματούσε εκεί. Οι συνθή­ κες αυτές εξηγούν και το γιατί. η συντριπτική πλειοψηφία των ανέρ­ γων διατηρούσε το δικαίωμά της στην είσπραξη του [ 83] . με αποτέλεσμα χιλιάδες άνθρωποι να γίνουν πρόσφοροι σε κάθε είδους εκβιασμό. ένας ολοένα αυξανόμενος αριθμός ατόμων επέλεγε να μην πάρει κανένα επίδομα και κατά συνέπεια να μην καταχωρείται στις επίσημες λίστες ανεργίας.

Η συντριπτική πλειοψηφία κατέ­ ληξε στον τρίτο λάκκο κι εξαρτιόταν από το έλεος της τοπικής αυτοδιοίκησης. Αυτή η κατηγορία είναι που στελέχωσε με αυξη­ τικούς ρυθμούς την “κρυμμένη ανεργία”. Σε όλα αυτά πρέπει να προσθέσουμε και εκείνη την κατηγορία ανέργων που αρνήθηκε να υποβληθεί σε τέ­ τοιες διαδικασίες διακρίσεων και κατά συνέπεια να καταγραφεί.ALU. κουβαλώντας ταυτόχρονα και την υπο­ χρέωση αποπληρωμής του πενιχρού επιδόματος-δανείου. έχουμε μια κατά­ σταση όπου τα πιο αδύναμα κομμάτια του προλετα­ ριάτου είτε είχαν υποβληθεί σε ένα σύστημα φακελώ­ ματος και εκβιασμού. το 37% το 1932 και το 36.6% στα τέλη του 1933 (θα πρέπει να έχουμε κατά νου πως η μικρή αυτή πτώση κατά τη διάρκεια του 1933. οφειλόταν στο σύστημα της καταναγκαστικής εργασίας που εισήγαγαν οι Ναζί.5% επί του συνόλου όσων θα μπορούσαν να διεκδικήσουν το επίδομα το 1930. μέχρι το Μάρτη του 1933. με τον Χί­ τλερ να βρίσκεται ήδη στην εξουσία και την ανεργία να καλπάζει. Στην περίοδο της Κρίσης. είτε αρνούνταν να πάρουν το ε­ πίδομα. πράγμα που είχε σαν συνέπεια να μην έχουν κανένα κοινωνικό ή θεσμικό σημείο αναφοράς εκτός [ 84] . το ALU δεν δινόταν παρά μόνο σε μια μειοψηφία ανέργων. θ α έλεγ<^ πως οι συγκεκριμένοι άνθρωποι αντιπροσώπευαν το 32. λοιπόν. θέμα στο οποίο θα επανέλθουμε σύντομα). Αντιθέτως.

κι αυτό ακριβώς υποδεικνύουν οι πρόσφατες έρευ­ νες που έγιναν για εκείνη την περίοδο της Κρίσης. Το στρώμα των "αντι-κοινωνικών": από τα γραφεία Πρόνοιας στα L ager Ορισμένα σύγχρονα ερευνητικά πρότζεκτ κατέδειξαν τους τρόπους με τους οποίους το γερμανικό προλετα­ ριάτο αντιστάθηκε στη γραφειοκρατία της Πρόνοιας. Α­ νάμεσα στις οργανώσεις αυτές. στό­ χευε συνειδητά στον κατακερματισμό των προλετάριων. ας το επαναλάβουμε ώστε να είμαστε απόλυτα ξεκάθαροι: ο καθοριστικός παράγοντας δεν ήταν απλά το πρόβλημα της ανεργίας. που είχαν και τις μεγα­ λύτερες εκλογικές επιτυχίες τόσο στις εθνικές όσο και στις δημοτικές εκλογές.(για μια μειοψηφία) από τις πολιτικές οργανώσεις. Στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού “Werhstaügeschkhte" παρατίθενται μια σειρά μαρτυριών από ανθρώπους που περιγράφουν τις προσωπικές τους οδύνες όταν ως άνεργοι αναγκάζονταν να στήνονται στις ουρές των γραφείων ανεργίας τη δεκαετία του 1920. Αυτό το σύστημα διαχείρι­ σης. την περί­ [ 85] . Οι μαρτυρί­ ες αυτές καλύπτουν τρεις διαδοχικές περιόδους: την περίοδο του Μείζονος Πληθωρισμού (1923). Τέλος. οι δυο πιο δημοφιλείς στις μάζες των ανέργων ήταν το Εθνικοσοσιαλιστικό και το Κομμουνιστικό Κόμμα. αλλά η διαχείριση της ανερ­ γίας (και των επιδομάτων).

από την πρώτη κιόλας στιγμή θέσπισης του συστήματος Πρόνοιας. έπρεπε να πηγαί­ νουν και να πείθουν τις αρμόδιες αρχές για την εγκυρότητα των αιτημάτων τους και να επαναλαμβάνουν την προσωπική τους ιστορία με δόσεις εξευτελισμού και δουλικότητας. μία φορά την εβδομάδα ή μία φορά το μήνα. άπορα νεαρά ζευ­ γάρια. Σαν αποτέλε­ σμα λοιπόν της κομμουνιστικής προπαγανδιστικής [ 86] . Σε κάθε περί­ πτωση τα όσα ξεδιπλώνονται μέσα από τις μνήμες των ανθρώπων αυτών φανερώνουν μια συγκρουσιακή σχέ­ ση με τους γραφειοκράτες της Πρόνοιας. αλλά με τον αέρα ανθρώπων που διεκδικούν τα νόμιμα δικαιώματά τους. ξεκίνησε δουλειά ανάμεσα στους δικαιούχους των επιδομάτων και τους κινητοποίησε στην κατεύθυνση της συλλογι­ κής δράσης.οι οποίοι αναγκάζονταν να σταθούν στην ίδια ου­ ρά μαζί με γέρους. Η Κρίση υ­ ποβίβασε στο επίπεδο της φτώχειας άτοματιου προέρ­ χονταν από μια γκάμα κοινωνικών στρωμάτων -για παράδειγμα υπαλλήλους. Μία φορά τη μέρα. πρώην πόρνες. ανύπαντρες μητέρες και ανάπηρους. και την περίοδο της Κρίσης (1929-1933). Σκοπός του ήταν να να τους μάθει να ξε­ περνούν τις διασπαστικές απόπειρες της γραφειοκρα­ τίας και να πηγαίνουν στις αρμόδιες υπηρεσίες όχι με σκυμμένο κεφάλι. άνεργους βιομηχανικούς εργάτες. Το Κομμουνιστικό Κόμμα.οδο του Μεγάλου Εξορθολογισμού (1924-1928). καταστηματάρχες και τεχνί­ τες.

συγκρούσεων και απειλών στους αξιωματικούς της Πρόνοιας που κατέ­ ληγαν στην επέμβαση της αστυνομίας.δουλειάς (αλλά όχι αποκλειστικά αυτής). Δεν θα πρέπει να ξεχνάμε. προκαλώντας τις αντιδράσεις των υπαλλήλων της Πρόνοιας και κάνοντας το σύστημα α­ κόμα πιο ανελαστικό. το ύψος των επιδομά­ των. Πρόκειται για επεισόδια που συνέθεταν την καθημερινότητα στη Δη­ μοκρατία της Βαϊμάρης και ειδικά στις μεγάλες πό­ λεις. δε. Αυτό σήμαινε πως στους μικρούς δήμους (όπου ζούσε και η συ­ ντριπτική πλειοψηφία του γερμανικού πληθυσμού) οι πόροι για την κοινωνική ασφάλιση ήταν εξαιρετικά περιορισμένοι. ήταν τα δημοτικά συμβούλια αυτά που διαχειρίζονταν τα επιδόματα με βάση τις δικές τους οικονομικές δυνατότητες. υπήρχε το μεγάλο πρόβλημα των χιλιά­ δων εσωτερικών μεταναστών που ταξίδευαν από το έ­ να μέρος στο άλλο και αναγκάζονταν να ζητούν το επί­ δομα όχι από την αρμόδια αρχή της ιδιαίτερης πατρί­ [ 87] . η συμπεριφο­ ρά μιας μερίδας ανέργων γινόταν ολοένα πιο απαιτη­ τική και επιθετική. Το ίδιο τεύχος έχει καταγεγραμμένα δεκάδες επεισόδια επιθέσεων. αλλά και η μορφή του επιδόμα­ τος (μπορούσε εν μέρει να παρέχεται σε είδος ή ως α­ ντάλλαγμα για κάποια κοινωφελή εργασία) διέφεραν από περιοχή σε περιοχή και από δήμο σε δήμο. Επιπλέον. πως παρόλο που το κράτος ήταν αυτό που έδινε τις επιδοτήσεις και χάρα­ ζε τα γενικά κριτήρια λήψης τους. Κατά συνέπεια. οι προϋποθέσεις.

αλλά από εκείνη της περιοχής στην οποία βρίσκονταν τη δεδομένη στιγμή. Το Ίδρυμά μας έχει κάνει εξαιρετικά σημαντική δουλειά στον το­ μέα αυτό και πιο συγκεκριμένα πάνω στην ιστορία της δημοτικής Πρόνοιας στο Αμβούργο20. Τι αποκαλύπτει . Με την πόλωση της σχέσης μεταξύ διοικητικής δο­ μής και ανέργων κατά τη διάρκεια της Κρίσης.δας τους. Ή ταν σε εκείνο ακριβώς το ση­ μείο που ο ρόλος του συστήματος της Πρόνοιας ως συ­ στήματος ελέγχου και επιτήρησης ήρθβ στο προσκή­ νιο. διαχωρισμών και υποτίμησης. Αυτά. ήταν τα θεμέλια του ναζιστικού συστή­ ματος. η Πρό­ νοια έχασε προοδευτικά όλα σχεδόν τα χαρακτηριστι­ κά της ως κοινωνική υπηρεσία και μετατράπηκε σε συ­ μπληρωματικό όργανο αστυνόμευσης της εργατικής τάξης. Μετατράπηκε. ΓΓ αυτό κι ένα από τα κύρια στοιχεία της έρευ­ νας για τις περιθωριοποιημένες πληθυσμιακές ομάδες κατά την τελευταία περίοδο της Βαϊμάρης είχε να κά­ νει με το ρόλο του συστήματος Πρόνοιας. το οποίο πε­ ρισσότερο από οτιδήποτε άλλο επικύρωνε θεσμικά τις κοινωνικές αντιθέσεις. Κι αν η κατάσταση αυτή προκαλουσε εντάσεις και αναταραχές κατά την περίοδο πριν από τη Μεγάλη Ύ φεση. λοιπόν. μπορούμε εύκο­ λα να φανταστούμε τι παρήγαγε με την έλευση της κρί­ σης. τη ραγδαία αύξηση της ανεργίας και *η μεταβί­ βαση της ευθύνης ενίσχυσης των ανέργων από το εθνι­ κό στο τοπικό επίπεδο. σε όργανο δια­ κρίσεων. με άλλα λόγια.

Πληροφορίες που ωθούσαν στην επέμβαση των αρχών με σκοπό το διαχωρισμό και τη φυσική ε­ ξόντωση των ατόμων αυτών (με πιο συνήθη πρακτική τον εγκλεισμό τους σε στρατόπεδα εργασίας ή “ψυχια­ τρικές κλινικές” όπου και υποβάλλονταν σε εξαναγκα­ στικές στειρώσεις και άλλες ευγονικές επεμβάσεις). “α­ ντικοινωνικοί” με άλλα λόγια. επειδή είχαν διαπράξει μικροεγκλήματα. Και οι λόγοι ήταν πολ­ λοί: επειδή είχαν μείνει άνεργοι για πολύ καιρό. 'Οταν οι Ναζί ήρθαν στην εξουσία. παρέλαβαν το ίδιο σχεδόν προσωπικό και του ζήτησαν να συνεχί­ σει να δουλεύει όπως πριν.η έρευνα αυτή. Αποδεικνΰει πως το -γυναικείο κατά βάση. Την ίδια στιγμή.προσωπικό της Πρόνοιας προσχώρησε χωρίς μεγάλη δυσκολία από τους Σοσιαλδημοκράτες στους Ναζί. ήταν σε θέση να παρέχει πληροφο­ ρίες για μια πληθώρα πολιτών ή “μεμονωμένων περι­ πτώσεων”. καταγραφής και κατηγοριοποίησης που είχαν ήδη μπει σε κίνηση την προηγούμενη περί­ οδο. Η πλειοψηφία των κατάλληλων για γκετοποίηση και αφανισμό ανθρώπων ήταν περιπτώσεις που για μια πληθώρα λόγων είχαν χαρακτηριστεί ως asozialen. η δομή της Πρόνοιας. ασκώντας τις ίδιες λειτουρ­ γίες επιτήρησης. επειδή είχαν μπλε­ [ 89] . η ναζιστική κυβέρνηση έστηνε μια παράλληλη δομή με σκοπό την καταγραφή και το διαχωρισμό ατόμων στη βάση βιολογικών και φυλετι­ κών κριτηρίων. που στε­ λεχωνόταν πλέον από “φυλετικά καθαρούς” διοικητι­ κούς υπαλλήλους. Έτσι.

Με αυτόν τον τρόπο. επειδή είχαν κατ’ εξακολούθηση επιδείξει αγωνιστική συμπεριφορά είτε στον εργασιακό τους χώ­ ρο είτε απέναντι σε εκπροσώπους του κράτους (αυτό α­ φορά την πλειοφηφία των φιλοκομμουνιστών). Οι περισσότεροι από αυτούς ε­ νταφιάστηκαν στα στρατόπεδα που δημιουργήθηκαν τα πρώτα χρόνια του καθεστώτος. στην ουσία συνθλίβο­ νταν κάτω από έναν μηχανισμό φυλετικής αλλά και κοινωνικής διαλογής. χαρακτηρισμένοι ως asozialen. επειδή υπέφεραν από ασθένειες που θεωρούνταν κληρονομικές. δηλαδή “απόβλη­ τους”. τεράστιοι αριθμοί φτωχών και περιθωριοποιημένων χαρακτηρίζονταν “αντικοινωνι­ κοί”. επειδή ο σεξουαλικός τους βίος ήταν α­ συνήθιστος.χτεί με την πορνεία. στη βάση πληροφοριών που είχαν συλλεχθεί από τα γραφεία Πρόνοιας και καταχωρηθεί στους προσω­ πικούς τους φακέλους. Ακόμα και το 1941 υπήρχαν 110. επειδή διέθεταν σοβαρή αναπηρί­ α.000 μη-Εβραίοι Γερμανοί κρατούμενοι στα στρατόπεδα συγκέντρω­ σης. αλλά σαν εργα­ [ 90] . επειδή άλλαζαν υπερβολικά συχνά τόπο κατοικίας ή απλά ε­ πειδή τους είχαν πιάσει πάρα πολλές φορές να επιβαί­ νουν στα μέσα μαζικής μεταφοράς χωρίς εισιτήριο. Πρόκειται για ένα πολύ σημαντικό δεδομένο γιατί αποδεικνύει πως η πο­ λιτική του φυλετικού διαχωρισμού δεν ξεκίνησε με τον αντισημιτισμό ή για εθνικούς λόγους. Ή ταν αυτοί που οι ναζί αρχικά αποκαλούσαν “αντικοινωνικά στοιχεία” και αργότερα gemeinschaftsfremde. Κι έτσι.

βασίστηκε πάνω στο νόμο του 1924 περί υποχρεωτικής εργασίας. Α­ πό τη στιγμή. το έκανε στη βάση του παλιού αυτού νόμου. οι παροχές σε είδος που απολάμβανε (με άλλα λόγια.λείο διαχείρισης του κοινωνικού ζητήματος. Κι εδώ είναι που θα πρέπει να αναζητήσουμε την κατα­ γωγή των ναζιστικών στρατοπέδων συγκέντρωσης. προ[ 91] . ο νόμος του 1933 “Για τη Μείωση της Ανεργίας” (Gesetz zur Verminderung von Arbeitslosigkeit). Ο ίδιος ο νόμος του 1924 που εισήγαγε την κοινωνι­ κή ασφάλιση για τους φτωχούς. είχε επίσης εισαγάγει και την καταναγκαστική εργασία. σίτιση και στέγαση) θεωρούνταν. 'Οταν λοιπόν ο Χίτλερ θεσμοθέτησε τα πρώτα μέτρα καταναγκαστικής εργασίας ώστε να μειώσει την ανεργία. Ο σκοπός ήταν η φυσική εξόντωση των περιθωριοποιημένων. ένας από τους πιο καθοριστικούς στη διαμόρφωση της ναζιστικής εργα­ σιακής πολιτικής. Επρόκειτο για άμισθη εργασία συνδεδεμένη με την Πρόνοια και έξω από το νομικό πλαίσιο που ρύθμιζε τις εργασιακές σχέσεις. λοιπόν. απλά. Αυτό ήταν που οδήγησε στην εφαρμογή της “ευγονι­ κής” ή της -<5πως ονομαζόταν. τα πρώτα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Στο ίδιο πλαίσιο. ήταν οι “οίκοι εργασίας” (Arbeitshäuser) ή τα οικοτροφεία στα οποία ζούσαν όσοι εξωθούνταν σε καταναγκαστική εργασία με αντάλλαγμα το επίδομα της Πρόνοιας.“δημογραφικής” πολι­ τικής (Bevölkerungspolitik). που ο εργάτης δεν είχε δικαίωμα μισθού. Πιο συγκεκριμένα. τα πρώτα “Lager".

επιπλέον. πως κατάφερε να απορροφήσει κάπου 8. όπως οι αυτοκινητόδρομοι (Autobahnen). Αυτή ήταν εξάλλου και μία από τις βασι­ κές αιτίες της αυξανόμενης δυσαρέσκειας που κέρδιζε έδαφος ανάμεσα στους εργάτες και που την περίοδο 1935-1936 γέννησε αυτό που κάποιοι ονόμασαν “κύ­ κλο απεργιών”. [ 92] . Δε θα πρέπει να ξε­ χνάμε. Οι αστυνομικές αρχές και τα όργανα του Κόμματος κατέγραψαν την περίοδο εκείνη 260 πε­ ριπτώσεις στάσεων εργασίας. Είναι. ωστόσο.νοιακές παροχές που προβλέπονταν από τους αντίστοι­ χους διοικητικούς κανονισμούς.000. έστω και μικρή.000 α­ νέργους σε διάστημα δύο χρόνων. σι περισσότερες από τις οποίες λάμβαναν χώρα στα εργοτάξια των αυτοκινητο­ δρόμων ή σε άλλα δημόσια έργα. Το ναζιστικό καθεστώς καυχιόταν. Μέσω τέτοιων μέτρων κατάφερε συνεπώς η χιτλερική κυβέρνηση να “μείωσει” την ανεργία μέσα στα επόμενα δύο χρόνια. για παράδειγμα. και ότι το εργατικό δυναμικό που απασχολούνταν στα έργα αυτά υπαγόταν στο νόμο περί υποχρεωτικής εργασίας (Pflichtarbeit). εν­ δεικτικό πως τα λίγα στοιχεία που υπάρχουν σχετικά με τους υποκινητές αυτών των στάσεων σημαίνει πως η πλειοψηφία των εργατών που πρωτοστατούσαν στις εν λόγω διαμαρτυρίες είχαν ήδη μία. εμπειρία από τα στρατόπεδα εργασίας. πως περίπου το 70% των θέσεων εργα­ σίας που δημιουργήθηκαν από το καθεστώς ήταν στα πλαίσια του προγράμματος δημόσιων έργων.

σε ένα περιβάλλον στρατιωτικοποιημένης εργασίας. πιο ακριβές να πούμε πως το καθεστώς συνδύαζε έναν α­ ριθμό λειτουργιών που θα μπορούσαμε να τις ονομά­ σουμε κεϋνσιανές (με την έννοια της χρηματοδότησης δημοσίων έργων για τη δημιουργία θέσεων εργασίας) με προνοιακού τύπου μηχανισμούς κληρονομημένους από τη Βαϊμάρη· και όλα αυτά ταγμένα στην υπηρεσί­ α ενός συστήματος βίας και καταπίεσης που είχε τοπο­ θετήσει τα στρατόπεδα συγκέντρωσης στο κέντρο της εργασιακής του πολιτικής. θ α ήταν. αντίθετα. μα στη στρατιωτικοποίησή της. το ξόδεμα δημοσίου χρήματος στην κατεύθυνση της μείωσης της ανεργίας λειτούργησε μόνο στα πλαίσια μιας εργασια­ κής πολιτικής όπου τεράστιες περιοχές της εργασίας είχαν εκπέσει των διατάξεων του αστικού κώδικα και είχαν περιέλθει στη διακριτική ευχέρεια των εκτελε­ στικών μηχανισμών.Ό λ α τα παραπάνω. η κυρίαρχη στάση του Ναζισμού απέναντι στην εργατική τάξη δεν οδήγη­ σε στην αναβάθμιση ή τη χειραφέτησή της (όπως ισχυ­ ρίζεται ο Τσίτελμαν). Δηλαδή. μαζί με το γεγονός πως η συντρι­ πτική πλειοψηφία των εργατών δούλευε σε θέσεις λίγο ως πολύ καταναγκαστικής εργασίας. καθιστούν εν πολλοίς αναξιόπιστη τη θεωρία πως το ναζιστικό καθε­ στώς αποτελούσε μια αναβαθμισμένη εκδοχή ενός ε­ φαρμοσμένου Κεϋνσιανισμού. Έτσι. Με λίγα λόγια. [ 93] .

να θίξω ένα πρόβλημα που έχει απα­ σχολήσει πολλές φορές τους ιστορικούς και συμπυ­ κνώνεται στο εξής ερώτημα: γιατί η γερμανική εργατι­ κή τάξη δεν εξεγέρθηκε (με οδοφράγματα. κατακτώντας κομμάτι κομμάτι νέα εδάφη. αλλά και έχοντας δημιουργήσει αυτόνομες μορφές αυτοάμυνας. καταλήψεις εργοστασίων. Προ­ βληματισμών που κατασκευάστηκαν από μια συγκε­ κριμένη μερίδα ιστορικών πάνω στην προσπάθειά τους να αποκρυψουν μια σημαντική αλήθεια. επιχείρησε με κάθε μέσο να αντισταθεί στους Ναζί κατά τα τελευταία χρό­ νια της Βαϊμάρης. Γιατί δεν όρθωσε μια αξιοπρεπή αντίσταση την προγενέστερη περίοδο. τώρα. σιδηροδρομικών σταθμών κλπ) εναντίον του Χίτλερ το 1933. Σε μια προσπάθεια να “υπερασπιστούν” τη γερμανι­ κή εργατική τάξη από την ατιμωτική κατηγορία πως “δεν σήκωσε κεφάλι”. γενικές α ­ περγίες. κάποιοι ιστορικοί υποστήριξαν πως το προλεταριάτο που θα μπορούσε υποθετικά να [94] . Κ.οργανωμένο εν μέρει από το Κ. Η αλήθεια είναι πως το ερώτημα αυτό ανή­ κει σ’ ένα ρεπερτόριο ψευδών προβληματισμών. Το ότι έ­ να τμήμα του γερμανικού προλεταριάτου -ειδικά στα μεγάλα αστικά και βιομηχανικά κέντρα. Μια απόπειρα που έλαβε χώρα την ίδια περίοδο που οι ομάδες κρούσης του Χίτλερ και οι πυρήνες Ναζιστών στα εργοστάσια γίνονταν μέρα με τη μέρα όλο και πιο επιθετικοί.Τα χ ρ ό νια τον αχήρνχτον εμ ψ ν λ ίο ν Θα ήθελα.

η διάρκειά του θα ήταν εξαιρετι­ κά εφήμερη. κι αυτό δε συμβαίνει μόνο επειδή μελετούν τους αστυνο­ μικούς φακέλους και τα σχετικά αρχεία. και με αντίπαλο μια πάνοπλη κρατική δομή που διέθετε όλα τα αναγκαία μέσα για την υπεράσπιση του νόμου και της τάξης. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά σύνθετο ζήτημα μιας και έχει να κάνει με την έρευνα ενός πολύ ιδιαίτερου φαινομένου: αυτού της πολιτικής βίας. ζούσε μια ζωή τόσο φριχτά φτωχική (δεδομένου πως αποτελείτο σχεδόν εξολοκλήρου από μακροχρόνια ανέρ­ γους). οι ιστορικοί εξετάζουν το θέμα από την οπτι­ κή του υπουργείου Εσωτερικών και της αστυνομίας.ορθώσει κατά τόπους αντιστάσεις στους Ναζί. Σε γενικές γραμμές. δηλαδή. εν μέ­ σω μιας κατάστασης με έντονα στοιχεία κοινωνικής α­ ποσύνθεσης. ακόμα κι έτσι όμως εξακολουθεί να αποφεύγει το ακανθώδες ερώτημα. ΓΥ αυτό θα ήταν καλύτερα να τα προσεγγίσουμε από την υπο­ κειμενική οπτική των ανθρώπων που εκείνη την περί­ οδο κλήθηκαν να πάρουν την απόφαση για το αν θα αναμετρηθούν ανοιχτά με τις ναζιστικές συμμορίες ή [ 95] . που ακόμα και να υπήρχε κάποια υποκειμενική διάθεση για αγώνα. θα μπορού­ σε να οργανωθεί η βίαιη σύγκρουση στις πόλεις. Στην πραγμα­ τικότητα τα πράγματα είναι πιο πολύπλοκα. Το πώς. Η αντίληψη αυτή μπορεί να εμπεριέχει ένα μεγάλο ποσοστό αλήθειας (εξαιτίας της λειτουργί­ ας του συστήματος Πρόνοιας που περιγράψαμε παρα­ πάνω).

ξεκινώντας από το Βερολίνο. αλ­ λά σιην ουσία κατείχαν τον έλεγχο τόσο της δημόσιας διοίκησης όσο και της κυβέρνησης. ενώ στώ χρόνια 19301933 από κεντροδεξιούς.κυβερνούσε μια κυβέρνηση που δεν αντανακλούσε τις ίδιες σχέσεις εξου­ σίας με το εθνικό κοινοβούλιο. Οπότε προτείνω σε αυτό το σημείο να κάνουμε έ­ να μικρό βήμα πίσω και να εξετάσουμε κάποιες από τις βασικές ιστορικές συνθήκες στις οποίες αναπτύ­ χθηκε η βίαιη σύγκρουση προλετάριων και Κομμουνι­ στών αγωνιστών εναντίον των Ναζί ακτιβιστών. Το πολύπλοκο αυτό σύστημα μπήκε σε κρίση το 1931-32. Στην πραγματικότητα. Ό πω ς γνωρίζουμε. η Πρωσία κυβερνιόταν από τους Σοσιαλδημοκράτες. Σε αυτή την ύστερη φάση. με ισχυρή την πα­ ρουσία των Σοσιαλδημοκρατών. η Δημοκρατία της Βαϊμάρης κυ­ βερνιόταν από την περίοδο του Μείζονος Πληθωρισμού (1924) μέχρι την έναρξη της Μεγάλης Κρίσης (1929) α­ πό κεντροαριστερούς συνασπισμούς.όχι. η Δημοκρατία της Βαϊμάρης συνχστούσε ένα περίεργο κρατικό σύστημα: η περιοχή της Πρωσίας απστελούσε πάνω από το μισό της επικράτειάς της όπου -στα πλαί­ σια του ομοσπονδιακού συντάγματος. το οποίο ήταν μεν η πρωτεύουσα του κράτους. [ 96] . η Βουλή είχε παρακαμφθεί παντελώς μιας και η διακυβέρ­ νηση βασιζόταν σε προεδρικά και κυβερνητικά διατάγ­ ματα που έτειναν να προσπερνούν τους επίσημους μηχα­ νισμούς της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. που ναι μεν μοιράζονταν την εξουσία με άλλα Κόμματα. Επιπλέον.

Φ Α Σ Ι Σ Μ Ο Σ ΚΑΙ Α Ν Τ Ι Φ Α Σ Ι Σ Μ Ο Σ ΣΤΗ ΓΕΡ ΜΑ ΝΙΑ Τ Ο Υ ΜΕΣΟΠΟ ΛΕΜ ΟΥ .

()ι·|»:ς κξι. <πο lte|x>.3.\ivo.ι «ιιό V()cii(in'() « νφ γ ίο ς m o Mine ιοι· lit ρολίνου. 1933 •1. Λνφγοι (» γ|χηρπο (ηφγΰκ. 1933 .

5. Αυτή τη φορά αιικικονίζκται ο αυξανόμενος αριθμός εργατών ιιου βρήκαν δουλειά «την καταοκευή των γερμανικών αυτο­ κινητοδρόμων. Φυοικά η ιιλειοψηφία των δεκάδ(.)ν \ι. Κι άλλη ιιροιιαγανδκπική αφίοα ίου Εθνικοοοοιαλιιπικού Κόμμα­ τος Γερμανίας. .\ιάδ<ι)ν π(>ώην ανέργων κατέληξαν (πις Autobahnen με το ζόρι.

Διαμαρτυρία ανέργων έξω από κάιιοιο γραφείο ανεργίας <πο Βερολί­ νο. Το πλακάι λέει: “Ο δήμος HrpoXivov μας η/ΗΗΗχη: δίνη μψΊαίας 72 μάρκα για κάβε άιομο. 63 μάρκα για κάθε (ευγάρι και IS μάρκα για ή ο ιιαιδί.7. Μ' ανιά ηρέηη νσ ιιιράοη νμε ίο μι/να!" .

οι τραυματίες τους 200 και οι συλληφθέντες τους 1200. Οι 200.000 διαδηλωτές χτυπήθηκαν από την αστυνομία κι έτσι η μάχη μεταφέρθηκε στις κόκκινες γειτονιές της πόλης (το Neukölln και το Wedding). Τα τελευταία οδοφράγματα διαλύθηκαν τρεις μέρες μετά. Συμπλοκές Κομμουνιστών (οε πρώτο πλάνο) με τους Ναζί και την αστυνομία (στο βάθος).9. Οι νεκροί διαδηλωτές έφτασαν τους 30. Αψηφώντας την απαγόρευση για τις δημόσιες πρωτομαγιάτικες εκδηλώ­ σεις του 1929. οι Κομμουνιστές οργάνωσαν διαδήλωση στο κέντρο της πό­ λης. . 10.

12. Εντωμεταξΰ η μάχη στα μπαλ­ κόνια. Σεπτέμβρης του 1932.11. με το σφυροδρέπανο απο τη μια και τη σβάστικα από την άλλη. . Το σύν­ θημα στο βάθος (δίπλα) γράφει: "Πρώτα ψα( κι ύστερα νοίκι". Οι ένοικοι της εργατικής πολυκα­ τοικίας στην οδό Richard­ strasse 35 κατεβαίνουν οε απερ­ γία ενοικίου με αίτημα να φύ­ γουν οι Ναζί. δείχνουν ότι το μέτωπο των ενοικιαστών δεν ήταν αυτό που θα λέγαμε ενιαίο. που σιγά σιγά κα­ ταλάμβαναν τη γειτονιά.

Ο μάδα της Κομμουνιστικής Νεολαίας Γερμανίας ( Neukölln του Βερολίνου. Γερμανοί Κομμουνιστές στους δρόμους του Βερολίνου το 1927. 14. Ιούλιος 1926.13. . Ι τ ’ «| στερά ο Ernst Thälmann εκ των ηγετ(Γ>ν του Κομμουνκπικού Κόμμαι Γερμανίας.

"θάνατος ιπο γααιυμό! Χτύπε την προλεταριακή αυτοάμυνα!" 16. μιας πολιτικής πλατφόρμας που σκόπευε να οργανώσει την αντιφασιστι­ κή πάλη ενάντια στους Ναζί. Πολΰ σύ­ ντομα (το 1932) η πλατφόρμα αυτή με­ τονομάστηκε σε Antifaschistische Aktion και απέκτησε ως μόνιμο έμβλημα τις δυ­ ο κυματιστές σημαίες. Το Κομμουνιστικό Κόμμα Γερμανί­ ας αποφάσισε σιις ταραγμένες εποχές της φασιστικής ανόδου την ίδρυση του Ενιαίου Μετώπου Δράσης (Einheitsfront Aktion). . Λφΰκι ίου Κομμουνιστι­ κού Κόμμστος Γερμανίας inn μέσα της δεκαετίας του 20.15.

S. πραγματοποίησαν στις 22 Ιανουαρίου του 1933 (δηλαδή Λίγο πριν ο Χίτλερ πάρει την εξουσία) συ­ γκέντρωση έξω από το Karl Liebknecht Haus (το σπίτι του Καρλ Λίμπκνεχτ. . Σε μια επίδειξη δύναμης τα S.17. και τα S.A. που στέγαζε τα γραφεία του Κομμουνιστικού Κόμματος Γερμανίας).

με τη σοσιαλιστική δράση για την ελευθερία..] Ενισχνστε τους κόκκινους αντιπολιτευτικούς πυρήνες. Αντιφασίστες α­ πό κάθε πολιτικό Κόμμα ενωθείτε και πολεμήστε μαζί.19. κι όχι τους Ναζί. Όποιος αντιμιλήσει οδηγείται στα στρατόπεδα συγκέ­ ντρωσης. Μην τους φοβάστε! [. στον Tergler και σ' όλους τους αντιφασίστες αγωνιστές. Α­ νάμεσα σε άλλα η προκήρυξη λέει: "Η Γερμανία έχει μαστραηεί σε μια οηλαηοθήκη.. Ενάντια στις πολεμικές προετοιμασίες και τη στρατιωτικοποίηση της νεολαίας!” . Προσπαθούν με γιορτούλες και πα­ χιά λόγια να σας κάνουν να μην ασχολείστε με την Κρίση που γιγαντώνεται και την ε­ ξαθλίωση τον προλεταριάτου. Προκήρυξη Κομμουνιστών εργατών που μοιράστηκε το 1934 στο εργο­ στάσιο Butzke Sc Co με υπογραφή “Κόκκινος Εργοστασιακός Πυρήνας”. Ενάντια στις δολοφονίες των επαναστατών εργατών! Λευτεριά στον Tählmann.

20. “Για κάθε δολοφονημένο εργάτη, θα τρώμε δυο μπάτοονς. Ζήτα το κόκκινο μέταπο. Εκδίκηση”. Το σύνθημα αυτό γραμμένο σε κάποιο τοίχο του Βερολίνου
αναφέρεται στη διπλή εκτέλεση των αρχηγών της βερολινέζικης αστυνομί­
ας Paul Anlauf και Franz Lenck στις 9 Αυγοΰστου του 1931 από μέλη του
Κομμουνιστικού Κόμματος Γερμανίας. Την επίθεση σχεδίασαν οι
Kippenberger και Neumann και εκτέλεσαν οι έφηβοι ακόμη Erich Mielke
και Erich Ziemer που στελέχωναν τις ομάδες αυτοάμυνας που είχε ιδρύσει

24. Συγκέντρωση της Antifaschistische Aktion στο Βερολίνο τον
Ιούλη του 1932. Στη μέση της φωτογραφίας διακρίνεται το πα­
σίγνωστο πια έμβλημα με τις δυο σημαίες.

25. Η μαζική οργάνωοη ίου Εθνικοοοοιαλιστικοΰ Κόμματος, ία
S.A., <πο δ ()όμο ίο 1932.

26. Συνδικαλιστές-μέλη ίων εθνικοσοσιαλιστικών πυρήνων παρελαύ­
νουν στους δρόμους του Βερολίνου ίο Μάρτη του 1933.

του Κρόυτσμπεργκ. . Επίσκεψη του Χίτλερ και του ναζιστικοΰ επιτελείου στους υπό κ σκευή αυτοκινητόδρομους στο Μόναχο (Μάρτης του 1934). 28.

Γράφει: ΒΕΡΟΛΙΝΕΖΟΙ ΣΤΟΝ ΑΙΏΝΑ! Σώαιε ά. 1933. Προπαγανδιστικό τρυκάκι.ιι μας έχει απομείνει! Σώστε ίο Βερολίνο! θάνατος στις χιτλερικές συμμορίες! Η (ωή είναι δική μας. Οι Ναζί μεταφέρουν μέσα από τους δρόμους του Βερολίνου φυλακισμέ­ νους πολιτικούς κρατούμενους.29. ίο μέλλον μας ανήκει! 30. .

αλλά και αρχηγός της βερολινέζικης αστυνομίας από το 1930. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως την περίοδο εκείνη οι Σοσιαλδημοκράτες διέθεταν σημαντική δύναμη στον τομέα της δημόσιας τάξης. τώρα. ξεκινώντας μια εξαιρετικά αποτελε­ σματική αναδιοργάνωση της αστυνομίας. άνθρωπος με δηλωμένες αυ­ ταρχικές τάσεις που θεωρούσε πως ο ρόλος της σο­ σιαλδημοκρατίας ως μέσο διατήρησης του νόμου και της τάξης περνούσε μέσα από την πρωτοκαθεδρία της κρατικής γραφειοκρατίας και τη συνεργασία συνδικά­ των και μεγάλου κεφαλαίου. με βασικό [ 97] . ο Μπράουν ήταν υπέρ της “ανακλητής δικτατορίας”. συγγραφέα ε­ νός εξαιρετικού βιβλίου πάνω στην “ακυβερνησία” της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης. κυρίως λόγω του διορισμού του Καρλ Σέβερινγκ [Carl Severing] ως Υπουργού Ε­ σωτερικών του Ράιχ το 1928. Βασικός του συνεργάτης ή­ ταν ο Άλμπερτ Γκρεζίνσκι [Albert Grzesinski] που διετέλεσε Υπουργός Εσωτερικών της Πρωσίας.αλλά παράλληλα ανήκε στην πρωσική επικράτεια. πράγμα που δημιουργούσε προβλήματα αλληλοεπικάλυψης μεταξύ εθνικής και περιφερειακής κυβέρνησης. Το Σ.Κ. Η Πρωσία. δεν κυβερνιόταν τόσο από το Σο­ σιαλδημοκρατικό Κόμμα όσο από κάποια επιφανή μέ­ λη της ακροδεξιάς του πτέρυγας που διέθεταν μεγάλη δύναμη. εκμεταλλεύτηκε το γεγονός αυτό. Πρόσωπο κλειδί στην Πρωσία ήταν ο 'Οττο Μπράουν [Otto Braun]. Σύμφωνα με τον Τεοντόρ Έσενμπουργκ [Theodor Eschenburg].

που παλινδρομούσαν ανάμεσα στη νομιμότητα και στην ανάγκη του να κάνουν μια τέ­ τοια μέρα αισθητή την παρουσία τους. Ό πω ς ίσως γνωρίζετε. λόγω της αναδυόμενης οικο­ νομικής κρίσης. Κι από την άλλη. αλλά και της ταυτόχρονης κρίσης του [ 98] . οι αναρχικοί που επιθυμού­ σαν να την μετατρέψουν σε ημέρα πάλης. Δεν χρειάζεται. σε ένα ανοι­ χτό προλεταριακό φεστιβάλ. ν’ αναφέρουμε πως τα εν λόγω σώματα δεν υπήρ­ ξαν ούτε στο ελάχιστο αποτελεσματικά όταν είχαν να κάνουν με την καταστολή του ναζιστικοΰ γκανγκστερι­ σμού. οι κοινωνικοί επαναστάτες. Κι όπως ήταν αναμενόμενο. Ο εορτασμός της συνεπώς είχε μετατραπεί σε ζήτημα υψίστης σημασίας αλλά και σε πρόβλημα δη­ μόσιας τάξης. η κατάσταση αυτή επιδείνωσε την ιστορική ρήξη μεταξύ Σοσιαλδημο­ κρατών και Κομμουνιστών. σε μια πρόκληση για το κεφάλαιο και την εξουσία. φυσι­ κά. υπήρχαν οι Σοσιαλδημοκράτες. Η Πρωτομαγιά του 1929 στο Βερολίνο βρέθηκε να διεξάγεται μέσα σε ιδιαίτερα τεταμένο κλίμα. υπήρχαν οι Κομμουνιστές. Ο Χίτλερ ήταν αυ­ τός που την ανακήρυξε σε Εργατική και αυτό μόλις το 1933. μια ρήξη που βαστούσε α ­ πό την εποχή της δολοφονίας των Λούξεμπουργκ και Λίμπκνεχτ και έφτασε στο “σημείο δίχως γυρισμό” την Πρωτομαγιά του 1929. Από τη μία. η Πρωτομαγιά δεν ήταν αρ­ γία στη Δημοκρατία της Βαϊμάρης.στόχο τη δημιουργία ειδικών σωμάτων καταστολής των μπολσεβίκικων εξεγέρσεων.

Την ίδια στιγμή που οι Σοσιαλδημοκράτες διοργάνωναν τις πρωτομα­ γιάτικες εκδηλώσεις τους σε θέατρα και κομματικά γραφεία. Ο αρχηγός της αστυνομίας στο Βερολίνο (ένας Σοσιαλδημοκράτης με το όνομα Zorgiebel) είχε ήδη απαγορεύσει όλες τις διαδηλώσεις στην πόλη από το Δεκέμβριο του 1928. Το Μάρτη του 1929 επέκτεινε την απαγόρευση σε όλη την Πρωσία για να την ανανεώσει την Πρωτομαγιά του 1929. Ό πω ς προέκυψε έπειτα από έρευνες στα αρχεία της.πολιτικού συστήματος. Θα διαδηλώσουμε στους δρόμους και αν η αστυνομία μας επιτεθεί θα καλέσουμε γενική απεργία την επόμενη μέρα”. οργανωμένη από τις ειδικές μονάδες καταστολής. οι Κομμουνιστές αντέτασσαν το “Δεν δεχόμα­ στε την απαγόρευση. αλλά παρά τις πιέσεις από πολλούς αγωνιστές του για [ 99] . η αστυνομία προχώρησε σε προσχεδιασμένη επίθεση. Η κίνηση αυτή οδήγησε στο ξέσπασμα βίαιων επεισοδί­ ων τα οποία έφτασαν να συμπεριλάβουν ακόμα και τους εργάτες που έφευγαν από τις “εσωτερικού χώρου” εκδηλώσεις των σοσιαλδημοκρατικών συνδικάτων. Συ­ νεπές στις διακηρύξεις του. το Κομμουνιστικό Κόμμα κάλεσε σε γενική απεργία την αμέσως επόμενη μέρα. ζητώ­ ντας από τα συνδικάτα να απέχουν από τις συγκεντρώ­ σεις και τις διαδηλώσεις και να οργανώσουν εκδηλώ­ σεις αποκλειστικά σε κλειστούς χώρους. Οι Κομμουνι­ στές απεναντίας αποφάσισαν να αψηφήσουν την απα­ γόρευση και να κατέβουν στο δρόμο. Κι όντως έτσι έγινε.

Οι σχέσεις Κομμουνιστών και Σοσιαλδημοκρατών είχαν πια ραγί­ σει για τα καλά και δεν σήκωναν γιατρειά. Σε αντίθεση με την περίπτωση της δολοφονίας των Λούξεμπουργκ και Λίμπκνεχτ -η οποία δεν είχε αποδοθεί πλήρως στο Noske21 αλλά και στα Freikorps22.. Ο τελικός απολογισμός ήταν εξαιρετικά βαρύς: 30 νεκροί (όλοι τους διαδηλωτές).Κ. τα οδοφράγματα που στήθηκαν στις γειτο­ νιές του Neukölln και του Wedding ανάγκασαν την αστυ­ νομία να πολιορκήσει την περιοχή επί τρεις μέρες πριν καταφέρει τελικά να επιβάλει την τάξη. παραμονές της τελικής σύγκρουσης με τα ναζιστικά τάγματα. 1. Εντούτοις. οι ευθύνες για την καταστολή της Πρωτομαγιάς του 1929 αποδόθηκαν χωρίς περιστρο­ φές στην ηγεσία των Σοσιαλδημοκρατών. 200 τραυματίες.διανομή όπλων δεν προχώρησε σε κάτι τέτοιο. Ο Πρώσος Υπουργός Εσωτερικών αδράττοντας την ευκαιρία έθεσε σε απαγόρευση όλες τις μαζικές οργα­ νώσεις του Κομμουνιστικού Κόμματος. [ 100] . εγκαταλείφθηκε οριστικά.200 συλληφθέντες. Ο Μάης του 1929 ήταν συνεπώς μια πληγή που χώρισε την γερμα­ νική εργατική τάξη στα δύο. Χρόνια αρ­ γότερα. έρευνες που βασίστηκαν σε προφορικές πηγές απέδειξαν πως τα γεγονότα αυτά εγγράφηκαν στη μνήμη πολλών αγωνιστών (και όχι αποκλειστικά Κομ­ μουνιστών) ως το “σημείο χωρίς επιστροφή”: το σημεί­ ο όπου κάθε αίσθηση συγγένειας με το Σ. εκ των οποίων οι 44 προφυλακίστηκαν.

Η μάχη συνεπώς για τον έλεγχο του Βερολίνου και της περιφέρειάς του κράτη­ σε τρία χρόνια ακολουθώντας όλες τις αναταράξεις της Κρίσης των ίδιων ετών. αυτό το μεγάλο προλεταριακό φρούριο.θ α πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας πως η γιγάντω­ ση του Εθνικοσοσιαλισμού έλαβε χώρα αρχικά στο Νότο και πιο συγκεκριμένα στη Βαυαρία. Την περίοδο εκείνη το Βερολίνο ήταν μια πόλη με πολύ ισχυρό προλεταριάτο. πρέπει να έχουμε κατα νου ότι μιλάμε για περιοχές της τάξης των 400. τόσο στο βιομηχανικό το­ μέα (ηλεκτρικών ειδών) όσο και στον τριτογενή (μετα­ φορές). Το βερολινέζικο προλεταριάτο είχε υπό τον έ­ λεγχό του ολόκληρες γειτονιές κι όταν μιλάμε για προ­ λεταριακές γειτονιές. άτομα δηλαδή με ριζοσπαστι[ 101] . αλλά και βορειοδυτικά στις καθολικές περιοχές του Μπάντεν. όπως το Neukölln και το Treptow. προτού εξα­ πλωθεί στην αγροτική περιφέρεια της Κεντροανατολικής Γερμανίας και κατόπιν βορειοανατολικά στην υφαντουργική περιοχή της θουριγγίας και της Σαξωνίας. Οι Ναζί ανέθεσαν αυτό το καθήκον σε ανοιχτόμυα­ λα στελέχη που εκπροσωπούσαν την “ακροαριστερή” πτέρυγα του Κόμματος. Η κίνησή του προς τα βόρεια έμοιαζε με κλοιό που στόχευε τις κόκκινες μητροπόλεις και τα λιμάνια του Βορρά και ειδικά το Βερολίνο. Κι αυτή τη μάχη θα περι­ γράφουμε.000 κατοίκων. της Ρηνανίας και της Βεστφαλίας.

Μ α χητές τον δρόμον και “w ild e C liquen": ποιος πο­ λέμ η σ ε στους δρόμους του Β ερολίνου..Κ. με την αστυνο­ μία. που βρίσκονταν στ’ αριστερά του Σ. Ό σ ο για τους άλλους δύο ριζοσπάστες ηγέτες της εποχής. Εκτεινόταν επίσης στην εξωκοινοβουλευτική δρά­ ση που συχνά περιλάμβανε συγκρούσεις αγωνιστών. Τ α στελέχη αυτά υιοθέτησαν μια “εργατίστικη” προ­ παγάνδα υπό την αιγίδα των NSBO (Εθνικοσοσιαλιστικών Εργοστασιακών Πυρήνων). τις επίσημες αλλά και τις παραστρατιωτικές ομά­ δες κρούσης της Δεξιάς. τον Ό ττο [Otto] και τον Γκρέγκορ Στράσερ [Gregor Strasser]. ο πρώτος εγκατέλειψε το Κόμμα το 1930 και ο δεύτερος πετάχτηκε στο περιθώριο λίγο πριν την εκλογή του Χίτλερ στη θέση του Καγκελάριου το 1933. Σε αυτές τις ομάδες είχαν αρ­ [ 102] . Καθόλη την περίοδο της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης το πεδίο της πολιτικής δεν περιοριζόταν στα Κόμμα­ τα. ο μέγας ειδικός των μήντια και της μαζικής προπαγάνδας. Η κεντρική ωστόσο φιγούρα του Ναζιστικού Κόμμα­ τος στη μάχη για τον έλεγχο του Βερολίνου ήταν ο Γιόζεφ Γκέμπελς (Josef Goebbels].κ<5 προπαγανδιστικό στυλ που στάθηκαν ικανά να τρα­ βήξουν το χαλί από τα πόδια όχι μόνο των σοσιαλδη­ μοκρατικών σωματείων αλλά και των κομμουνιστικών. συνδυάζοντάς τη με μια συστηματική πολιτική τρομοκράτησης από πο­ λιτοφυλακές και ομάδες τραμπούκων.

Το προλεταριάτο υπερασπίστηκε εκατοστό με εκατοστό εκείνες τις περιοχές και τις κοι­ νότητες που έπειτα από δεκαετίες αγώνων είχαν μετατραπεί σε εργατικά οχυρά. Είναι σημαντικό να εστιάσουμε σε αυτή την όψη του πολιτικού αγώνα στο συγκεκριμένο χώρο και χρόνο. Σε αυτό το βιβλίο θα βρούμε μια [ 103] . τελικά. όσο και για τους Εθνικοσοσιαλιστές. Οπότε θα πρέπει. Γερμανοί Κομμουνιστές και πολι­ τική βία. Είναι η πε­ ρίοδος των μεγάλων εκλογικών επιτυχιών τόσο για το Κ. παραπέμπω στην έρευνα της Αγγλίδας ιστορικού Υβ Ρόζενχαφτ [Eve Rosenhaft] που εκδόθηκε από το Cambridge University Press το 1983 υπό τον τίτλο “Beating the Fascists? The German Communists and Political Violence 1929-1933" [Τσακίζο­ ντας τους φασίστες. να απαντή­ σουμε στο ερώτημα αν το γερμανικό προλεταριάτο αντιστάθηκε ή όχι στις επερχόμενες ναζιστικές δυνά­ μεις. αντίσταση υπήρξε. Ανασυνθέτοντας τα γεγονότα των τελευταίων αυ­ τών τριών χρόνων στο Βερολίνο. και ή­ ταν μάλιστα ένοπλη. Ο χρόνος είναι τα τελευταία τρία χρόνια της Δημοκρατί­ ας της Βαϊμάρης και ο χώρος το Βερολίνο. Για περισσότερες λεπτομέ­ ρειες της αντίστασης αυτής. 1929-1933].χίσει να αποκτούν δυναμική παρουσία και οι διάφορες εθνικοσοσιαλιστικές συμμορίες.Κ. Είναι η πε­ ρίοδος της Κρίσης με τη μάχη για την κατάληψη του Βερολίνου να είναι για τον Χίτλερ κάτι περισσότερο α­ πό καθοριστική. μπορούμε να απαντή­ σουμε με σιγουριά πως ναι.

000 μέλη και διέθετε στο Βερολίνο μό­ νο. αλλά επεκτεινόταν πέρα από τις κοινότητες που αυτό έλεγ­ χε. περισσότερους από 7. αποτελώντας το “στρατιωτι­ κό” βραχίονα της πολιτικής δράσης του Κ.στη δρομίσια αυτή πάλη.Κ. κυρίως. Η μεγαλύτερη από αυτές ήταν η Kampfbund gegen den Faschismus [Αγωνιστική Ένωση ενάντια στο φασισμό]. Ό μω ς [ 104] . απο­ κτούσε όλο και μεγαλύτερο βάρος όσο η επιθετικότη­ τα των ναζιστικών συμμοριών κέρδιζε έδαφος. Ο μηχανισμός αυτός.. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα την ύπαρξη ενός εξαιρετικά περίπλοκου μηχανισμού αυτοάμυνας που προωθούνταν μεν από το Κ. ενώ το ίδιο το Κόμμα αρθρωνόταν σε μια σει­ ρά οργανώσεων. λοιπόν: Ο στρατιωτικός βραχίονας του Κομμουνιστικού Κόμματος ήταν πολύ ισχυρός (αν μη τι άλλο επειδή η δρομίσια δουλειά του ήταν ελκυστική στην άνεργη νε­ ολαία).Κ. Και ποια ήταν τα πολιτικά. Ας αναρωτηθουμε λοιπόν: πώς εξελίχτηκε αυτή η σώμα-με-σώμα σύγκρουση της προλεταριακής κοινό­ τητας (που είχε εκείνη την περίοδο υπό τον έλεγχό της ολόκληρα οικοδομικό τετράγωνα) με τους Εθνικοσοσιαλιστές. η οποία μέχρι τα τέλη του 1931 άγγιζε τα 100.λεπτομερή καταγραφή της ένοπλης σύγκρουσης μετα­ ξύ Κομμουνιστών και Ναζί στο Βερολίνο.000 αγωνιστές: αριθμός πολύ μεγάλος για πολιτική οργάνωση προσανατολισμένη στην αγωνιστική δράση. προβλή­ ματα -και λιγότερο τα στρατιωτικά. Έχουμε και λέμε.

γιατί είναι σημαντικό να έχουμε κατά νου τις δυσκολίες που έθετε την περίοδο εκείνη στο γερμανικό προλεταριάτο ο αγώνας στο επίπεδο της στρατιωτικής αντιπαράθεσης. Η πρώτη μεγάλη δυσκολία αφορούσε στις υλικές συνθήκες και το βιοτικό επίπεδο της συντριπτικής πλειοψηφίας των πρωταγωνιστών αυτού του αγώνα. Στην περιφέρεια του Βερολίνου-Βρανδεμβούργου. Η βάση των Κομμουνιστών αποτελούνταν κυρίως από ά­ νεργους κι εργάτες που δούλευαν σε μικρά εργοστάσια ή σ’ εκείνα τα τμήματα του τριτογενούς όπου κυριαρχούσε η περιστασιακή εργασία. την οποία και εξετάζουμε.000 μέλη από τα οποία μόνο το 17% δούλευε εκεί. με πο­ σοστό ανέργων που ανερχόταν στο 51%. το Κόμμα δήλωνε πως διέθετε 135. για α­ νέργους που ανήκαν στην τρίτη βαθμίδα του συστήμα­ τος Πρόνοιας: αυτό της δημοτικής κοινωνικής ασφάλι­ σης. φυσικά. Αναφέρω τούτο το πρόβλημα. ο μηχανισμός αυτοάμυνας γέννησε α­ ντιπαραθέσεις και οδήγησε σε οργανωτική κρίση το βερολινέζικο παράρτημα του Κόμματος. είχε κάπου 30. οι 88 από τους 96 εκ­ προσώπους ήταν άνεργοι. εκ των οποίων το 50% δούλευε στα εργοστάσια ενώ δύο μόλις χρόνια αργότερα. Στα τέλη του 1929.000 μέλη.160 μέλη. Πρόκειται. ενώ στο οργα­ νωτικό συνέδριο της ίδιας περιφέρειας που πραγματοποιήθηκε το Σεπτέμβρη του ’31.αναπόφευκτα. διέθετε 381. στα τέλη του 1931. Πράγμα που σημαίνει ότι ήταν οι πιο φακελωμέ­ [ 105] .

ωστόσο. οι συνθήκες διαβίωσης των Κομ­ μουνιστών και των Ναζί ακτιβιστών διέφεραν καθολι­ κά. η στρατολόγηση των δύο Κομμάτων προερχόταν από διαφορετικές περιο­ χές του κοινωνικού. Την ίδια στιγμή που οι χρηματοδοτήσεις προς το χιτλερικό Κόμμα τού έδιναν τη δυνατότητα να συγκρο­ τεί συμμορίες και να τους παρέχει μια μίνιμουμ δομή [ 106] . που δεν είχαν δουλέψει ποτέ και δεν είχαν προοπτικές να εργαστούν στο μέλλον. είναι πως παρά το γεγο­ νός της ηλικιακής συμβατότητας.Κ. Ο κόσμος συνηθίζει να λέει πως. Η αλήθεια.νοι. ταυτόχρονα. μπο­ ρούμε να αποδείξουμε πως η ναζιστική ψήφος υπήρξε σχετικά χαμηλή στις περιοχές με μεγάλη ανεργία (σε αντίθεση με την περίπτωση του Κ. για ανθρώπους που ήταν νέοι έως και ε­ ξαιρετικά νέοι. Παράλ­ ληλα. από μια άποψη. Μιλάμε. οι οποίοι έμπαιναν και έφευγαν από το Κόμμα και τις οργανώσεις του με χαρακτηρι­ στική ευκολία. από διαλυμένες οικογένειες. οι πιο ευάλωτοι σε εκβιασμούς. οι άνθρωποι αυτοί έμοιαζαν πολύ με τους συνομήλικούς τους που προσχωρούσαν στις εθνικοσοσιαλιστικές ορ­ γανώσεις. και παρά τα όποια κοινά ηλικιακά και κοινωνι­ κά χαρακτηριστικά. γι' αυτό και προκειμένου να ξεφύγουν από το κρατικό φακέλωμα ε π έ­ λεγα ν συχνά να μην πάρουν τα επιδόματα. Βάσει των “εκλογικών” ερευνών του Φάλτερ μα και άλλων Αμερικανών ιστορικών.) και αδιαμφισβή­ τητα υψηλή στις περιοχές με μικρή ανεργία.

αποτελούσε ισχυρή και καλά οργανω­ μένη δομή. πως οι συνθή­ κες για τους προλετάριους αγωνιστές που εμπλέκονταν στις καθημερινές συγκρούσεις με τους Ναζί ήταν εξαι­ ρετικά αντίξοες. Τάλμαν [Thälmann] και Ρέμελε [Remmele]. Συνέπειες που οδήγη­ σαν σε μια σειρά ανακατατάξεων κατά τις οποίες περιθωριοποιήθηκαν οι καθοδηγητές του Κόμματος Χανς Νόυμαν [Hans Neumann]. Η κρίση αποτελούσε ουσιαστικά την εξωτερί­ κευση της σύγκρουσης που μαινόταν στο εσωτερικό του Κόμματος (με ιδιαίτερα οξυμένο τρόπο μετά την εκλογική νίκη του 1930) και είχε να κάνει με τη σχέση μεταξύ μεμονωμένων βίαιων ενεργειών και μαζικής [ 107] . η κρίση που ξέσπασε στο Κόμμα το Μάη του 1932 είχε συντριπτικές συνέπειες και στη δομή του συγκρουσιακού του βραχίονα. ακόμα κι έτσι όμως πολέμησαν με θαυμαστή προσήλωση και αυταπάρνηση. ωστόσο στα τελευταία χρόνια της Βαϊμάρης επηρεάστηκε κι αυτή από την κρίση στο εσωτερι­ κό του Κόμματος). λοιπόν.μισθοφορικού στρατού. ή αλλιώς Red Aid. Αλφρεντ Χίλερ [Alfred Hiller] και Κουρτ Μύλλερ [Kurt Müller] (ηγέτες της κομμουνιστικής νε­ ολαίας). Φυσικά. οι Κομμουνιστές αγωνιστές συστρατεύονταν σε εθελοντική βάση και μπορούσαν να ελπίζουν σε οικονομική βοήθεια μόνο στην περί­ πτωση που είχαν νομικά μπλεξίματα (η Rote Hilfe23. Είναι σαφές. ενώ διαγράφηκαν οι Άλμπερτ Κουντζτ [Albert Kuntz] (γενικός καθοδηγητής στο Βε­ ρολίνο).

η ένοπλη υπεράσπιση των “κόκκινων πε­ ριοχών” από τις ναζιστικές επιδρομές μετατράπηκε σε καθημερινό στοιχείο της προλεταριακής ζωής.. η βίαιη πάλη δεν έσβησε. αλλά ακόμα και εργατών προσκείμε­ νων στους Εθνικοσοσιαλιστές. του Βιλχελμιανού Ράιχ. άρχισε να καταδικάζει τις μεμονωμένες βίαιες δράσεις και ξεκίνησε την προσπάθεια δημιουργίας ε­ νιαίου μετώπου βάσης μεταξύ αγωνιστών και συνοδοι­ πόρων του Σ. άλλαξε την τακτική του. ήδη. και ειδικά σε κάποιες από τις φτωχότερες συνοικίες. μιας και πολλοί νέοι εργάτες (που είχαν εγκαταλείψει το Κόμμα μετά την περιθωριοποίηση των αρχηγών τους και τη συνακόλουθη πρωτοκαθεδρία του Μετώπου) εί­ χαν διατηρήσει τις δομές αυτοάμυνας και τη δέσμευ­ σή τους στη βίαιη σύγκρουση. Κι αυτό συνέβη επειδή στα προλεταριακά οχυρά του Βερολίνου το βαθύ μίσος για την αστυνομία είχε μακρά παράδοση από τα χρό­ νια.Κ. Ωστόσο. την ίδια περίοδο -και υπό τη πίεση της Κομιντέρν-το Κ. Πιο συγκεκρι­ μένα.δράσης. Ε­ πίσης. οι κάτοικοι προτιμούσαν να ορ­ γανώνουν οι ίδιοι εθελοντικές πολιτοφυλακές ενάντια στην εγκληματικότητα από το να φωνάζουν την αστυ­ [ 108] . και σε πείσμα της ηγεσίας του Κόμματος. Αλλά και κατά την περίοδο της Βαϊμάρης. Η πρόσφατη εκλογική επιτυχία είχε ενισχύσει την κοινοβουλευτική τάση και απομάκρυνε ακόμα πε­ ρισσότερο την προοπτική να βρεθεί κάποια ισορροπία ανάμεσα στη νόμιμη και την ημιπαράνομη δράση.Κ. Αντιθέτως.

φορώντας τα λευκοπράσινα μπερέ τους και με προσφιλές χόμπι τις συ­ γκρούσεις με τη Hitlerjugend25. Επιπλέον. Μέσα στο 1931 τα μέλη των συμμοριών υπολογίζονταν στα 14. ενώ το 70% αντιπροσώπευε τις αποκαλουμενες “ομάδες περιπλάνησης” (Wandercliquen). Ο Ντέτλεφ Πόυκερτ έχει κάνει έρευνα πάνω στις νεολαιίστικες συμμορίες του Βερολίνου (τις αποκαλουμενες και ως Wilde Cliquen) εκείνης της εποχής. όπως ήταν για πα­ ράδειγμα οι “ομάδες ενάντια στις εξώσεις” (Mieterschutz).000. το 50% των [ 109] .νομία. πράγμα που σήμαινε πως δεν καταλάβαιναν από πράγματα όπως η κομματική πειθαρχία. Κάθε φορά που η αστυνομία σκόπευε να κάνει κάποια σύλληψη στις περιοχές αυτές έπρεπε να συνυ­ πολογίζει την πιθανή αρνητική αντίδραση των κατοί­ κων. Σε αυτήν ακριβώς την παράδοση πάτησαν και οι Κομμουνιστές24 που οργάνωσαν με τη σειρά τους πο­ λιτοφυλακές γειτονιάς και ομάδες που προστάτευαν συγκεκριμένες κατηγορίες πολιτών. Δεν επρόκειτο για συμμορίες με την παραδοσιακή έννοια του όρου: από τις 600 συμμορίες που υπήρχαν στο Βε­ ρολίνο το 1930. δεν θα πρέπει να ξεχνάμε πως μια μεγάλη μερίδα των νεαρών προλετάριων που επέλεξαν να συγκρουστούν με τους Ναζί δεν ανήκαν σε κάποια πολι­ τική οργάνωση ή ανήκαν μόνο με μια οριακή έννοια. Αυτές οι τελευταίες ήταν συμμορίες που μετακινού­ νταν μεταξύ πόλης και υπαίθρου. μόλις το 10% διατηρούσε σχέσεις με το οργανωμένο έγκλημα.

7% ξυλουργοί και επιπλοποιοί. χαρακτηρίζονταν από ελευθεριακές τάσεις. 6. Βάσει στοιχείων από την α­ στυνομία και τα δικαστήρια. είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως ανάμεσα σε αυτοΰς που συγκρουστηκαν με τη χιτλερική νεολαία εκείνης της περιόδου. Επρόκειτο για μια συμπεριφορά που δεν εί­ ναι συγκρίσιμη με αυτήν των σημερινών νεολαιίστικων συμμοριών που υπάρχουν στο Λος Άντζελες ή στις νοτιοαμερικανικές πόλεις.7% ερ­ γάτες στην ένδυση. το 25% βιομηχανικοί εργάτες. Η στάση και ο τσαμπουκάς τους ήταν η χα­ ρακτηριστική στάση και ο τσαμπουκάς μιας νεολαιίστικης κουλτούρας που πήγαζε από τον “έλεγχο της περιοχής” και τη δύναμη της “ταυτότητας της παρέ­ ας”. 1. Ε­ πιπλέον. ούτε στο επίπεδο των όπλων ούτε στο επίπεδο της βίας γενικότερα. ήταν οι αυτοοργανωμένες ομα­ δοποιήσεις του μητροπολιτικου προλεταριάτου. 8. Η Υβ Ρόζενχαφτ προσπάθησε να μετρήσει τα ποσο­ στά όσων συγκρούονταν στο δρόμο με τους Ναζί αναλόγως της εργασίας τους. 2% τυπογράφοι και βιβλιοδέτες.4% εργάτες στα τρόφιμα. ενώ υπήρχε και ένα ακαθόριστο 3%.οποίων θεωρείτο απολίτικο και μόνο το 15% οριζόταν ως φίλα προσκείμενο στη ριζοσπαστική Αριστερά. [ 110] .7% ήταν οι­ κοδόμοι. σε μια πόλη (το Βερολίνο) και σε μια περίοδο (το 1933) όπου το 63% των νέων ανδρών κάτω των 25 ήταν άνεργοι. που δίχως να είναι συνδεμένες με τις διάφορες κομμουνι­ στικές οργανώσεις. το 43% ήταν εργάτες στις μεταφορές.

Τα Kneipen. των συνοικιακών καπη­ λειών. έπαιζαν πάντοτε σημαντικό ρόλο στην ιστορία του προλεταριάτου. ή με άλλα λόγια. Αποτελούσαν ε­ στίες κοινωνικότητας. Δυστυχώς. οι άνεργοι των γειτονιών αυτών μιας και δεν είχαν πού να πάνε κατά τη διάρ­ κεια της μέρας.Κοντολογίς. Και όπως ήταν φυσικό. Μία από τις πλέον αξιοσημείωτες στιγμές της “Μάχης του Βε­ ρολίνου” υπήρξε η καμπάνια για τον έλεγχο των Kneipen. τα καπη­ λειά στις εργατικές περιοχές στηρίζονταν εκείνη την [ 111] . K n eip e n -K a m p a g n e : η καμ ηά νια γ ια τον έ λ ε γχ ο των χαηηλειώ ν Ποια τακτική χρησιμοποίησε το Ναζιστικό Κόμμα για να διεισδύσει στις προλεταριακές γειτονιές. οι εργατικές γειτονιές του Βερολίνου κατοικούνταν κυρίως από οικογένειες ανέργων με το δείκτη ανεργίας σε κάποιες από αυτές να φτάνει στο 75%. σαν σταυροδρό­ μια όπου διασταυρώνονταν πληροφορίες και οργανώ­ νονταν πρωτοβουλίες και δράσεις. οι εργάτες στον κλάδο των μεταφορών (ανάμεσα τους λιμενεργάτες. λειτουργούσαν συχνά ως σημεία συνάντησης και πολιτικών ζυμώσεων. Βλέπετε. άλλωστε. ναύτες και σιδηροδρομι­ κοί υπάλληλοι) αποτελουσαν ένα μεγάλο ποσοστό ό­ σων οργάνωσαν την αντίσταση στους Ναζί και ανέλαβαν δράσεις που δεν ήταν μόνο προπαγανδιστικές αλ­ λά και πράξεις σαμποτάζ. συνήθιζαν να μαζεύονται στις ταβέρ­ νες.

Αν και η νέα γραμμή του Κόμματος όριζε τη διεξαγωγή της ένοπλης δράσης μέσα σ’ ένα πλαίσιο παράλληλης μαζικής πά­ λης (ώστε η πρώτη να μη μετατραπεί σε καθαρή αντιτρομοκρατία). Δεν ήταν λίγες οι περιπτώσεις που η τακτική αυτή απέδωσε και η εκάστοτε επίμαχη ταβέρνα μετατρεπό­ ταν από στέκι φιλοκομμουνιστών σε στέκι Ναζιστών. η συστηματική διείσδυση των ναζιστικών συμμοριών απέκτησε ανησυχητικές διαστάσεις και τα προλεταριακά στέκια μετατράπηκαν σταδιακά σε ορμητήρια των Ναζί μισθοφόρων. που συχνά δεν είχε να πληρώσει οΰτε καν για τα λιγοστά που κατανάλωνε. η πρακτική του μαζικού αγώνα είχε γί­ ( 112] . Οι ιδιοκτήτες τους κινδύνευαν από χρεοκοπία και ενίοτε βρίσκονταν στη δυσάρεστη θέση να πουλήσουν την ταβέρνα τους σε κάποιον που δεν μοιραζόταν τις δικές τους πολιτικές προτιμήσεις. οι Ναζί υιοθέτησαν μια τακτική κατά την οποία προσέγγιζαν κι έπειθαν τους ιδιοκτή­ τες των ταβερνείων πως “αν έρχονταν με το μέρος τους θα μπορούσαν να υπολογίζουν σε ένα σίγουρο εισόδη­ μα”. Στα πλαίσια αυτά. η οποί­ α περιλάμβανε συστηματικές επιθέσεις στις ταβέρνες όπου σύχναζαν οι εθνικοσοσιαλιστές.περίοδο σε μια πελατεία με ελάχιστα στην τσέπη. την Kneipe-Kampagne. Από ένα σημείο κι έπειτα δε. Ε­ κείνη ήταν και η στιγμή που το Κομμουνιστικό Κόμμα αποφάσισε να ξεκινήσει μια εκστρατεία επαναδιεκδίκησης των χώρων αυτών. όπως θα δούμε κι από τη δουλειά της Υβ Ρόζενχαφτ.

9 υπάλληλοι. Οι ένοικοι του κτιρίου οργανώθηκαν ενάντια στα SA. Ή ταν ένα από τα μεγαλύτερα κτί­ ρια εργατικών κατοικιών στην περιοχή· χτίστηκε το 1905 και διέθετε 6 υπαίθριους χώρους και 144 δια­ μερίσματα. “Το κτίριο στον αριθμό 35 της Richardstrasse ήταν από πολλές πλευρές μια μικρογραφία της κοινωνί­ ας του Neukölln. Τα 4/5 από αυτά ήταν κλασικά εργατι­ κά διαμερίσματα με κουζίνα. θα παραθέσουμε ένα εξαιρετικά γνωστό. πωλητές και υπηρετικό προσωπικό. εικοσιένας συνταξιού­ χοι και κάπου 90 ειδικευμένοι και ανειδίκευτοι ερ­ γάτες από τα κυριότερα βερολινέζικα επαγγέλματα. δύο οικοδόμοι. Τα κατοικούσαν καμιά 12αριά μαγαζάτορες και αρχι­ μάστορες. Για του λόγου το αληθές. ένας ράφτης. όσο και κακόφημο περιστατικό. δύο ανειδίκευτοι εργάτες και ένας ανάπηρος βετεράνος.νει εξαιρετικά δύσκολη λόγω των υλικών συνθηκών με τις οποίες ερχόταν αντιμέτωπο το προλεταριάτο. ένας σωληνάς. δυο καλλιτέχνες. Στις ηγετικές φιγούρες ήταν ένας τυπογράφος. περιοχή-οχυρό της Αριστερός. σαλόνι και κοινό μπά­ νιο και στέγαζαν περί τα 500 άτομα. ένας μεταλλεργάτης. από το βιβλί­ ο της: την εξαγορά από τα SA26 ενός ιδιοκτήτη ταβέρ­ νας στο Neukölln. έ­ ναν εργολάβο που έπειτα από μια σειρά αποτυχη­ [ 113] . Στο ισόγειό του βρισκόταν μια ταβέρνα που είχε αγοραστεί τον Οκτώβρη του 1929 από τον Χάινριχ Μπόου [Heinrich Böwe].

Ό πω ς ήταν φυσικό. να πίνουν και να ξοδεύουν όπως παλιά.τι είχε απομείνει από τις οικονομίες του. λοιπόν. ο Μπόου προχώρησε σε συνερ­ γασία με τα SA. μετά τον πόλεμο. Αφότου. ενώ λίγο καιρό αργότερα γράφτη­ κε και στο Εθνικοσοσιαλιστικό Κόμμα για “επαγ­ γελματικούς λόγους".μένων επενδύσεων στην ιδιαίτερη πατρίδα του. Καθώς όμως η κρίση κάλπαζε. όταν τα SA πλησία­ σαν τον Μπόου για να του εγγυηθούν την ελάχιστη κατανάλωση ενός βαρελιού μπύρας την ημέρα σε περίπτωση που αυτός έθετε την ταβέρνα στη διά­ θεσή τους. η απόφαση για τον ιδιοκτήτη ήταν εύ­ κολη. όλο και πιο πολλοί από τους θαμώνες της ταβέρνας δυσκο­ λεύονταν να βρουν δουλειά: περνούσαν μεν τα με­ ρόνυχτά τους εκεί. αποφάσισε να ξεκινήσει μια επι­ χείρηση με ό. Οπότε. το Μαγδεμβούργο. οι τακτι­ κοί θαμώνες της ταβέρνας την εγκατέλειψαν ταχέ­ [ 114] . συμβουλεύτηκε πρώτα τον τοπικό αστυνομικό διοικητή για να βεβαιωθεί πως μια ενδεχόμενη αποδοχή της πρότασης δεν θα τον έβαζε σε κίνδυνο. Επρόκειτο για μια ταβέρνα που φιλοξενούσε αρχικά τις δραστηριότητες μιας θρησκευτικής νε­ ανικής ομάδας και αργότερα. αλλά το πενιχρό χαρτζιλίκι που έπαιρναν από το γραφείο ανεργίας και την Πρό­ νοια δεν τους επέτρεπε να τρώνε. κάτι που συνε­ χίστηκε και μετά την ανάληψη της διεύθυνσης από τον Μπόου. τις συγκεντρώσεις αριστερών ομάδων.

Την ίδια στιγμή Κομμουνιστές και Ναζί γνωρίζονταν καλά από παλιά. ειδικά όσους χρησιμοποιούσαν τους διαδρόμους του bowling". στο τέλος του Αυγούστου το Ναζιστικό Κόμμα είχε περί τα 1. Γιατί τα SA είχαν μακρά ιστορία στο Neukölln. σύμφωνα με τις πληροφορίες των ίδιων των Κομμουνιστών. παρόλο που “ο Μηόον θα κρατούσε ευχαρίστως κά­ ποιους από αυτούς. Μ’ αυτά και μ’ αυτά. Μέχρι τα μέσα του 1931. στις 26 Αυγουστου το τοπικό παράρτημα της Sturm. Ο τοπικός πυρήνας του Εθνικοσοσιαλιστικού Κόμματος λειτουργούσε από το 1926 και ο ηγέτης της Sturm. 21 (ένας 25χρονος πωλητής) ήταν μέλος του Κόμματος από την ίδρυσή του. η ραγδαία εξάπλωση των οποίων είχε ρίζες στο πα­ ρελθόν. το Neukölln διέθετε τρία Sturme και. Οι Κομμου­ [ 115] . με πε­ ρισσότερα από 100 άτομα να μαζεύονται στην αί­ θουσα που υπήρχε στο πίσω μέρος και κάπου 30 πεινασμένους άντρες των SA να εμφανίζονται κα­ θημερινά για φαγητό. Βλέπετε. οι Ναζί δεν ήταν και τόσο παρείσακτοι όσο λεγόταν. Αντανα­ κλούσε επίσης το δυνάμωμα των βερολινέζικων SA. 2127 μετακόμισε στο 35 της Richardstrasse εκπληρώνο­ ντας έτσι τις προσδοκίες του νέου ιδιοκτήτη.ως. Η εγκατάσταση της Sturm 21 στη Richardstrasse είναι ενδεικτική του τρόπου κατάληψης πολλών ταβερνείων από τα SA τους μήνες εκείνους.300 μέλη και 9 ταβέρνες-αρχηγεία.

εξαιτίας της δίκης για τη δολοφονική δράση μελών της Sturm 33 -του περιβόητου τάγματος που λυμαι­ νόταν το Σαρλότενμπουργκ29. Φυσικά το ότι τα SA είχαν παρουσία στο Neukölln δεν σήμαινε πως ήταν και καλοδεχούμενα στη Richardstrasse. ό­ ταν η πρώτη ομάδα των SA εκεί αριθμούσε 70 μέ­ λη. ένας ηγέτης των Κομμουνιστών αγωνιστών προσχώρησε στα SA. αλλά και των αισθημάτων που είχε προκαλέσει η παρου­ σία των Εθνικοσοσιαλιστών. Δεδομένων λοιπόν του χαρακτήρα και της ιστορίας του κτιρίου. Την περίοδο που η Sturm. Βέβαια. Από την άλλη βέβαια. η ένταση δεν θα αρ­ γούσε να ξεσπάσει ανάμεσα στους ενοίκους και [ 116] . 21 μετακό­ μιζε στην περιοχή. πρέπει να σημειωθεί ότι το 1931 η αντιπαλότητα ανάμεσα στα δυο Κόμματα δυνάμωσε περισσότερο τις τά­ ξεις των αντιφασιστών της Kampfund™ παρά τα SA. Ο αρχηγός των SA θεωρεί από πλευράς του ως κομβικό σημείο όξυνσης των εχθροπραξιών ανάμε­ σα στις δυο ομάδες κάποιο περιστατικό κατά την προεκλογική περίοδο του 1930. υπήρξαν και ορισμένες απώ­ λειες.νιστές αναγνώρισαν και αντιμετώπισαν τα SA ως φυσική απειλή ήδη από τον Οκτώβριο του 1929. η δημόσια προσοχή ήταν στραμμένη στα εγκλήματα των βερολινέζικων SA. όταν για παράδειγμα κατά τη διάρκεια των διώξεων που ακολούθησαν μια επίθεση στην τα­ βέρνα του Μπόου.

Η πρόταση υιοθετήθηκε και λίγες μέρες αργότερα η Rote Fahne30 μιλού­ σε για επιτυχία σε κάθε επίπεδο: η εφημερίδα πού­ λησε 300 φύλλα περισσότερα. Στις 28 Αυγούστου ο υπεύθυνος του Κ. για τον πυρήνα της Richardstrasse 35 οργάνωσε συνέλευση των κατοίκων στην οποία τέθηκε ως επιτακτική η έναρξη απεργίας ενοικίου. να κραδαίνουν τα πιστόλια τους σε παιδιά που έπαιζαν στην αυλή. η ένταση οξύνθηκε με αμφότερο τον κομματικό τύ­ πο να ρίχνει λάδι στη φωτιά. απειλώντας να πυ­ ροβολήσουν στα παράθυρα των διαμερισμάτων. Τις εβδομάδες που ακολούθησαν. ωστόσο η πρώτη απόπειρα πραγματοποί­ ησής της απέτυχε.ΙΟ ίδιος ο Γκέμπελς εξάλλου εί­ χε δώσει διαταγές να κρατηθεί η Richardstrasse με κάθε κόστος. οι Σοσιαλδημοκρά­ τες εκδήλωσαν ενδιαφέρον. Πόσο μάλλον. η ομάδα αυτοάμυνας του κτιρίου αριθμούσε ήδη 60 μέλη και οι ένοικοι συγκρότησαν επιτροπή δράσης. τα αράγματα έχουν χειροτερέ­ ψει τόσο ηου ένας άντρας των SA δεν τολμά να ξεστρατίσει [ 117] . Στις 3 του Σεπτέμβρη η Εθνικοσοσιαλιστική Der A ngriff [Επίθεση] έγρα­ φε πως "όπως και να ’χ ει.Κ. Η απόφαση έλεγε πως η απεργία θα ξεκινούσε την 1η του Σεπτέμβρη σε περίπτωση που τα SA δεν εκδιώκονταν από την περιοχή.τους νέους καλεσμένους του Μπόου. όταν λίγο μετά την άφιξη της Sturm 21 υπήρξαν α­ ναφορές για άντρες των SA να κατουράνε στους διαδρόμους.

μόνος προς τη Richardstrasse''.Κ. Την ίδια περίοδο. έχοντας προετοιμαστεί και δη­ μοσιοποιήσει την προσπάθεια τους καλύτερα από την πρώτη φορά. οι κάτοικοι συναντήθηκαν και αποφάσισαν ως ημέρα επανεκκίνησης της απεργί­ ας την 1η Οκτώβρη. Ομάδα στελεχών του Κ. η απεργία ενοικίου θα άρχιζε ξανά.Κ. Στο μεταξύ. Στην αυλή πίσω από την ταβέρνα άρχιζαν να μαζεύονται ομάδες που φώναζαν “Schlagt die Faschisten" (Τσακίστε τους φασίστες) και “Συνεχί­ στε την κόκκινη απεργία”. Στις 29 Σεπτεμβρίου. στο Βερολίνο λάμβαναν ειδοποιήσεις πως τα κορίτσια δεν είναι πλέον ασφαλή τα βράδια. Τα παράθυρα της τα­ βέρνας που έβλεπαν στην αυλή είχαν θρυμματιστεί και μέχρι τα μέσα του Οκτώβρη είχε εγκατασταθεί στη γειτονιά ειδική μονάδα της αστυνομίας που α­ παγόρευε τις συναθροίσεις στο μπροστινό μέρος του κτιρίου. Η Vorwärts31 κάλυψε ευνοϊκά το ζήτημα. τα κεντρικά γραφεία του Κ. που επισκέφτηκε τη Richardstrasse απογευματινή ώρα βρήκε το δρόμο παντελώς εγκαταλελειμμένο -εικόνα α­ συνήθιστη για εργατική συνοικία αλλά και σημάδι καθαρότερο από κάθε μπάχαλο πως κάτι πήγαινε στραβά. αναφέροντας τον τραυματισμό αντρών τόσο της Reichsbanner32 όσο και Κομμουνιστών. Κολλήθηκαν αφίσες που ανακοίνωναν την απεργία [ 118] . Η κατάσταση μύριζε μπαρού­ τι.

Κ. Πιο συγκεκριμένα. Η απειλή της έξωσης που εκτόξευε ο διαχειριστής του κτιρίου κάθε φορά που υπήρχαν σημάδια ενδεχό­ μενης δραστηριοποίησης αποτέλεσε κρίσιμο ανα­ σταλτικό παράγοντα. παρά την προετοιμασία εβδομάδων και την οργανωτική υποστήριξη από το Κ.και μοιράστηκαν πολυγραφημένα φυλλάδια που ε­ ξηγούσαν τις αιτίες αναστολής της πρώτης απόπει­ ρας. η απεργί­ α του Οκτωβρίου απέτυχε. όπως φάνηκε. Επιπλέον.. ορίστηκε συμβολαιογράφος στον ο­ ποίο θα μπορούσαν γίνονται οι καταθέσεις των ε­ νοικίων με σκοπό την υποστήριξη της απεργίας. οι ένοικοι της Richardstrasse στάθη­ καν πρακτικά αδύναμοι απέναντι στον ιδιοκτήτη. καταγγελλόταν η στάση της αστυνο­ μίας που (σύμφωνα με μαρτυρίες) είχε δηλώσει πως το κτίριο θα έπρεπε να “απολυμανθεί”33 μιας και οι μισοί ένοικοι ήταν ούτως ή άλλως εγκληματί­ ες. γιατί βασίστη­ κε σε δυνάμεις που ουσιαστικά δεν υπήρχαν καθώς. τη [ 119] . Αυτό που έσπασε. γιατί η διεύθυνση του κτιρίου έχο­ ντας υποκύψει σιις πιέσεις υποσχέθηκε να διώξει τα SA -ισχυρισμό που η ίδια η διεύθυνση αρνήθηκε. ωστόσο. Επίσης. Οι πολιορκημένοι κάτοικοι συνειδητοποίησαν πως το μόνο που τους είχε απομείνει ήταν η αλλη­ λοβοήθεια: όποιος πλήρωνε το ενοίκιο του θα θεω­ ρούνταν απεργοσπάστης και συνεργάτης των ε­ χθρών. ανέφεραν πως η απεργία είχε αναβληθεί. Ωστόσο. Κι αυτό.

Η επίθεση στην οποία αναφέρεται έλαβε χώρα στις 15 Οκτώβρη από 30 διαδηλω­ τές. πράγμα που με τη σειρά του σήμαινε πως δεν μπο­ ρούσαν να παρακρατήσουν το νοίκι τους μιας και αυτό πληρωνόταν κάθε μήνα από το αρμόδιο γρα­ φείο κατευθείαν στο διαχειριστή του κτιρίου. καταλήγοντας σε 30 συλλήψεις”.ραχοκοκαλιά της απεργίας ήταν η ύπαρξη ενός αριθμού ενοίκων που ζούσαν από την Πρόνοια. Αυτά όσον αφορά στην εξιστόρηση των γεγονότων από την Υβ Ρόζενχαφτ. Στη συ­ νέχεια. Αλλά η συνέλευση των κατοίκων που θα συζήταγε αυτά τα πράγματα στις 21 του ίδιου μήνα θα ήταν και η τελευταία της α­ περγίας. ο διαχειριστής ανα­ κοίνωσε πως έχει εισπράξει το 80% των ενοικίων. κάνοντας στη συνέχεια επίσημη πρόταση για τη λή­ ξη της. ο Μπόου υπέκυψε στα τραύματα που είχε υποστεί με­ τά από επίθεση που έγινε στην ταβέρνα του. η απόπειρα ενοποίησης της μαζι­ [ 120] . Ό πω ς βλέπουμε. Η μαζική απάντηση των εργατών του Braun­ schweig'Μστη βία των SA στις 18 του Οκτώβρη έδω­ σε μια νότα αισιοδοξίας που έκανε τους Κομμουνι­ στές να το ξανασκεφτούν. η συνέλευση των ενοίκων διαλύθηκε από την αστυνομία. Στη δέκατη όγδοη ημέρα της απεργίας. Μετά από δύο εβδομάδες απεργίας. οι οποίοι ανοίγοντας πυρ κατά της ταβέρνας τραυ­ μάτισαν κάποιους πελάτες αλλά και (θανάσιμα τελικά) τον Μπόου.

κής και της ένοπλης πάλης απέτυχε, αν μη τι άλλο επει­
δή η απεργία είχε καταστεί αδύνατη εξαιτίας αυτού του
ισοπεδωτικοΰ μηχανισμού ελέγχου που αποτελούσε το
σύστημα Πρόνοιας και τον οποίο περιγράψαμε παρα­
πάνω. Η πλειοψηφία των ενοίκων ήταν γραμμένοι στη
δημοτική Πρόνοια, η οποία κατέβαλε ολόκληρο ή τμή­
μα του ενοικίου κατευθείαν στον ιδιοκτήτη: ακόμα και
να το ήθελαν, οι άνθρωποι αυτοί δεν θα μπορούσαν να
προχωρήσουν σε απεργία ενοικίου. Η αντεκδικητική έ­
νοπλη δράση δεν ήταν δύσκολο να οργανωθεί και να
πραγματοποιηθεί, αλλά το γεγονός πως δεν ήταν αρ­
θρωμένη στη μαζική δράση έδωσε τη νίκη στους Ναζί
που από εκείνη τη στιγμή κι έπειτα έπαψαν να συνα­
ντούν οποιαδήποτε αντίσταση στο τετράγωνο της
Richardstrasse 35. Ταυτόχρονα, η ομάδα των ενοίκων
που πρωτοστάτησε στην απεργία πέρασε το κατώφλι
μιας περιόδου τρόμου, καθώς τα μέλη της είτε ήταν ύ­
ποπτα είτε ήταν υπόδικα για το θάνατο του Μπόου.
Πρόκειται φυσικά για ένα μεμονωμένο επεισόδιο, εί­
ναι ωστόσο ενδεικτικό του είδους των συνθηκών που εί­
χε να αντιμετωπίσει το γερμανικό προλεταριάτο όταν
επιχειρούσε να αντισταθεί στη ναζιστική προέλαση:
την καταστολή της σοσιαλδημοκρατικής αστυνομίας,
την πείνα και την ανέχεια της ανεργίας, τους ελεγκτι­
κούς μηχανισμούς του συστήματος Πρόνοιας, τις αντι­
φάσεις και την αναποφασιστικότητα του Κ.Κ., τη θλι­
βερή ανεπάρκεια του εξοπλισμού μπροστά σε έναν κα­
[ 121]

λύτερα αρματωμένο, πληρωμένο και οργανωμένο αντί­
παλο. Στοιχεία που φυσικά καταδεικνύουν ακόμη πιο
έντονα τον ηρωισμό και την αυταπάρνηση εκείνων των
Γερμανών εργατών που επιχείρησαν να προστατέψουν
τις “κόκκινες περιοχές” από τους εισβολείς.
Το γενικό συμπέρασμα από αυτά τα κομμάτια της ι­
στορίας είναι ότι η άποψη που υποστηρίζει πως το
γερμανικό προλεταριάτο παραδόθηκε αμαχητί είναι
ψευδής. Η ουσία του ζητήματος είναι πως οι δυνατό­
τητες της προλεταριακής αντίστασης είχαν ήδη φθα­
ρεί κατά τη διάρκεια των χρόνων της Κρίσης, όταν η
Δημοκρατία της Βαϊμάρης κυβερνιόταν με ημι-διδακτορικές μεθόδους από εκείνες που άνοιξαν το δρόμο
στον Χίτλερ. Οι δυνάμεις όσων αντιστάθηκαν συνάντη­
σαν τα όριά τους. Τ α χρόνια που προηγήθηκαν της κα­
τάληψης της εξουσίας από τους Ναζί ήταν χρόνια ενός
ακήρυχτου εμφυλίου. Στις συνθήκες που αναγκάστη­
καν να ξεδιπλώσουν την αντίστασή τους είναι πολύ δύ­
σκολο να φανταστούμε πώς θα μπορούσαν να τα έχουν
καταφέρει καλύτερα. Γι’ αυτό και η γνώμη εκείνων των
ιστορικών που λέει πως η γερμανική εργατική τάξη υ­
ποτάχτηκε στον Χίτλερ δίχως αντίσταση είναι ταυτό­
χρονα άδικη και λαθεμένη, είναι μια παρωδία της
πραγματικότητας, είναι μια θέση που αντανακλά μόνο
την άγνοια και τη μεροληψία των εκφραστών της.
Επίσης, παράλληλα με την αναγνώριση του ηθικού
και του πολιτικού σθένους στην αντίσταση του γερμα­
[ 122]

νικού προλεταριάτου ενάντια στη ναζιστική τρομοκρα­
τία, θα πρέπει επίσης να αναγνωρίσουμε πως το Κομ­
μουνιστικό Κόμμα υπήρξε η οργάνωση εκείνη που με
αποφασιστικότητα και ριζοσπαστισμό διεξήγε τον α­
γώνα αυτό χρησιμοποιώντας όλα τα αναγκαία μέσα
-ακόμα και τα παράνομα. Στα πλαίσια αυτά θα ήταν
λογικό να αναρωτηθούμε σε ποιο βαθμό η εκπαίδευση
των “στρατιωτικών στελεχών” του Κ.Κ. (εκείνων δηλα­
δή που είχαν εκπαιδευτεί στη Σοβιετική Ένωση πάνω
σε συνθήκες εμφύλιου πολέμου, ένοπλης παρανομίας
και εξέγερσης) ήταν κατάλληλη για την πολιτική-στρατιωτική κατάσταση όπου βρέθηκαν αναμεμειγμένοι.
Μια κατάσταση που καθοριζόταν από άλλου τύπου
παραβατικές προλεταριακές συμπεριφορές και από
διαφορετικές μορφές ελέγχου του μητροπολιτικού πε­
δίου. Με άλλα λόγια, μιλάμε για μια κατάσταση που
δεν είχε να κάνει ούτε με κάποιο “προ-εξεγερσιακό
στάδιο”, ούτε με τη μάχη για την κατάληψη της εξου­
σίας, ούτε με τις επιχειρήσεις του Κόκκινου Στρατού.
Είμαι βέβαιος πως σημαντικό ρόλο θα πρέπει να έ­
παιξαν και οι αυθόρμητες, ανεπίσημες μορφές αντί­
στασης, από μη κομματικούς κύκλους και νεανικές
ομαδοποιήσεις -κοντολογίς, από εκείνη την κληρονο­
μιά της αυτονομίας και της ανταγωνιστικής κουλτού­
ρας που είχε συσσωρευτεί στις προλεταριακές μητροπόλεις και εκδηλώθηκε δίχως οι φορείς της να περάσουν από κομματικές σχολές. Παράλληλα, πρέπει να
[ 123]

θυμόμαστε πως ταυτόχρονα με την ευρέως διαδεδομέ­
νη κουλτούρα των κομμουνιστικών οργανώσεων, υ­
πήρχε και μια απέραντη περιοχή του πολιτικού επηρε­
ασμένη από σοσιαλεπαναστατικές και αναρχο/ελευθεριακές κουλτούρες. Έ να ευμέγεθες κομμάτι του πολι­
τικοποιημένου προλεταριάτου εντοπιζόταν στην αναρχοσυνδικαλιστική οργάνωση Freie Arbeiter Union
(FAU), η οποία είχε φτάσει να αριθμεί μέχρι και
400.000 μέλη (κατά βάση οικοδόμους και εργάτες
στην υφαντουργία, ενώ αργότερα επεκτάθηκε σε εργά­
τες από μικρά και μεγάλα εργόστασια και στους αν­
θρακωρύχους). Επρόκειτο για μια καθαρόαιμη προλε­
ταριακή οργάνωση χωρίς διανοούμενους ή στελέχη α­
πό τα μικροαστικά ή μεσαία στρώματα.
Σε σύγκριση με αυτές τις τάσεις του κινήματος που
αντιπροσώπευαν την ενεργητική, καθημερινή, δρόμο­
το-δρόμο αντίσταση στο Ναζισμό, η δράση και η πο­
λιτική των σοσιαλδημοκρατικών οργανώσεων έτειναν
περισσότερο προς τις διαδηλώσεις και λιγότερο προς
τη σύγκρουση. Είναι, βέβαια, αλήθεια πως εκατοντά­
δες μέλη του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος και των
συνδικάτων του είχαν συμμετάσχει από ταξική αλλη­
λεγγύη σε ποικίλες ενέργειες αντίστασης στη ναζιστική
επέλαση. Ωστόσο, η κριτική μας στην ηγεσία και τους
μηχανισμούς του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος
(που μέχρι και τα τέλη του 1932 εξακολουθούσαν να
πιστεύουν πως ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την αποκα[ 124]

λουμένη Δημοκρατία της Βαϊμάρης ήταν ο Μπολσεβικισμός) δεν μπορεί παρά να είναι η καταδίκη και η πε­
ριφρόνηση για τον βαθύ αντι-προλεταριακό σεχταρι­
σμό τους, την τρομακτική πολιτική τους μυωπία και
την απύθμενη δειλία που επέδειξαν απέναντι στην
έλευση του Ναζισμού.
Ό σον αφορά δε το Κ.Κ., θεωρώ πως θα μπορούσα­
με να πούμε ότι εξαιρώντας κάποιους δισταγμούς αλ­
λά και μια μεγάλη σειρά λαθών, αγωνίστηκε αποφασι­
στικά για να ανακόψει τη ναζιστική προέλαση. Τ ο πε­
ρίεργο, ωστόσο (όσο και αντιθετικό με όλα αυτά), είναι
πως στα ιστορικά βιβλία βρίσκουμε συχνά τη θέση
πως “οι Κομμουνιστές και οι Ναζί πολέμησαν δίπλαδίπλα και ενάντια στους θεσμούς της Βαϊμάρης”. Βρί­
σκουμε μάλιστα συχνές αναφορές στα δύο επεισόδια
όπου βρέθηκαν να συμμετέχουν σε μέτωπο εναντίον
του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος: την απεργία στις
δημόσιες συγκοινωνίες στο Βερολίνο το φθινόπωρο
του 1932 και το δημοψήφισμα κατά της πρωσικής κυ­
βέρνησης υπό τον Ό ττο Μπράουν. Πάντα ακούς γι’
αυτά και σχεδόν ποτέ για τις σώμα-με-σώμα συγκρού­
σεις ανάμεσα στους οργανωμένους στο Κ.Κ. προλετά­
ριους και τις ναζιστικές συμμορίες.
Σε αυτό το σημείο, θα ήθελα να εστιάσω στον κεντρι­
κό ρόλο που έπαιξε εκείνα τα χρόνια στο Βερολίνο ο
μεγάλος αντίπαλος του Γιόζεφ Γκέμπελς, ο Βάλτερ
Ούλμπριχτ [Walter Ulbricht]. Κάνοντας κάτι τέτοιο
[ 125]

Α πό τη σ υνθηκολόγηση των συνδικάτων στα ηρώτα μέτρα της χ ιτ λ ερ ικ ή ς κυβέρνησης γ ια τη β ιο μ η χα νία Στις 30 Ιανουαρίου του 1933 ο Χίτλερ έγινε καγκελά­ ριος.5 (αν και ο αριθμός δεν είναι αντιπροσω­ πευτικός λόγω των συνθηκών). κυρίως της ομο­ σπονδίας ADGB. Στις 21 Μαρτίου τα ναζιστικά τάγματα επιτέθη­ καν σε διάφορα γραφεία συνδικάτων.δεν σκοπεύω να εξάρω τον μετέπειτα ρόλο του ως αρ­ χηγού του SED35 και πρωθυπουργού της Ανατολικής Γερμανίας.έγραφε στον Χίτλερ πως: “7α συνδικάτα δεν σκοπεύουν να δράσουν στο πεδίο που άπτεται της πολιτικής του κράτους. Σκοπός τους εί­ ναι περισσότερο να ευθυγραμμίσουν τα δίκαια αιτήματα των ερ­ γατών με τ ψ κοινωνική και οικονομική πολιτική της κυβέρνη­ σης". ο Ούλμπριχτ προτίμησε να ξεχάσει τα ηρωικά βαϊμαρινά του κατορθώματα. Γιατί η αλήθεια είναι πως με το που άγγι­ ξε την εξουσία. ο Λάιπαρτ έγραψε ξανά στον Χίτλερ για να τον ενημερώσει πως τα συνδικάτα δεν έ[ 126] . μέχρι το τέλος του 1932 είχε πέσει στα 4. μιας και η ανά­ κληση των πραγματικών γεγονότων της περιόδου αυ­ τής θα έθετε σε κίνδυνο τη σχέση του με τους Σοσιαλ­ δημοκράτες και θα αμαύρωνε το νομιμόφρον και κα­ θωσπρέπει προφίλ που ο μεταπολεμικός Κομμουνι­ σμός αναζητούσε για τον εαυτό του. ο Λάιπαρτ [Leipart] -πρόεδρος της ADGB. Λίγες μέρες μετά. η οποία αν και το 1921 είχε φτάσει τα 8 εκατομμύρια μέλη. Την ίδια ημέρα.

σαν να υπήρχε μια σιωπη­ ρή συμφωνία ανάμεσα στους επιτιθέμενους και τα θύ­ ματά τους.χουν καμία σχέση με το σοσιαλδημοκρατικό κόμμα και ότι είναι πρόθυμα να συνεργαστούν με την κυβέρ­ νηση. Μερικές μέρες αργότερα. Τα περιστατικά αντίστασης ήταν ελάχιστα [ 127] . τους διοικητές της Τράπεζας των Ερ­ γατών. τα χριστιανικά συνδικάτα αυτοανακηρΰχθηκαν “απολίτικα” και τα σωματεία των λευ­ κών κολλάρων (που ελέγχονταν από τα χριστιανικά και τα κεντροδεξιά σωματεία) ανακοίνωσαν την υποταγή τους στο καθεστώς. Εντωμεταξυ. όλα τα γραφεία του συνδικαλιστικού Τυπου. Ο ίδιος ο Λάιπαρτ συνελήφθη μαζί με όλους τους συνδικαλιστές ηγέτες επιμέρους σωματείων. κο­ μάντος των SS και της SA κατέλαβαν τα γραφεία των συνδικάτων. χωρίς να συναντήσουν αντιστάσεις. Σε όλη τη χώρα οι κομάντος των Ναζί έδρασαν με ειρηνι­ κό και πειθαρχημένο τρόπο. σε μία συντονισμένη πανγερμανική δράση. τα κεντρικά γραφεία της “Τράπεζας των Εργα­ τών. όλα τα μεσαία και ανώτερα συνδικαλιστικά στε­ λέχη και τους εκδότες του συνδικαλιστικού Τύπου. Αυτό ήταν και το σημείο της ολοκληρωτικής συνθηκολόγησης. Στις 2 Μαΐου. ο Χίτλερ ανακήρυξε την Πρωτομαγιά σε εθνική αργία και η ηγεσία της πρώην σοσιαλιστικής ομοσπονδίας ADGB κάλεσε τα μέλη της να συμμετάσχουν στους εορτασμούς. Υπαλλήλων και Διοικητικών” στο Βερολίνο καθώς και τα υποκαταστήματά της σε όλο το Ράιχ.

να μειώσει την ανεργία και σε τελικό βαθμό να δη­ μιουργήσει ένα σύστημα πειθάρχησης/αφομοίωσης του εργατικού δυναμικού. Στις σημειώσεις που ακολουθούν. τις συνδικαλιστικές κινήσεις των Εθνικοσοσιαλιστών. Κλείνοντας. θα ήθελα να σκια­ γραφήσω μερικές από τις συνθήκες που επέτρεψαν στο ναζιστικό καθεστώς να εδραιώσει την εξουσία του. Έχουν γίνει πολλές μελέτες πάνω στην εργατική πο­ λιτική των πρώτων τριών χρόνων του ναζισιικού καθε­ στώτος. Ο σκοπός της σημερινής συνάντησης είναι να α ­ νακαλέσουμε μερικούς από τους παράγοντες που κα­ τέστησαν εφικτή τη νίκη του Εθνικοσοσιαλισμού και την ήττα της γερμανικής εργατικής τάξης και των οργανώσεών της. σήμερα διαθέτουμε ένα τεράστιο υλικό που ε­ πιβεβαιώνει τις βασικές θέσεις του Τιμ Μέισον. το Γερμανικό Εργατικό Μέ­ τωπο. πριν δηλαδή από την έναρξη του “Τετραετούς Πλάνου”.και μεμονωμένα. λοιπόν. τις δομές της εργοστασιακής διοίκησης κλπ. Εν ολίγοις. Οι ερευνητές έχουν ψάξει όχι μόνο τους με­ τασχηματισμούς της βιομηχανικής εργασίας. αλλά και τις συνθήκες διαβίωσης της εργατικής τάξης. θα χρησιμοποιή­ σω τέσσερις βασικές πηγές: τη δουλειά που έγινε από [ 128] . Ακόμη και οργανώσεις με την πιο μα­ κρόχρονη παράδοση στο εργατικό κίνημα συνθηκολό­ γησαν επαίσχυντα μπροστά στη βία της δικτατορίας. τη στάση και τις συμπεριφορές της. Ό λα αυτά συνέβησαν πριν από εξήντα ακριβώς χρό­ νια.

Προκειμένου να καταλάβουμε την πολιτική του χι­ τλερικού καθεστώτος απέναντι στην εργατική τάξη δεν αρκεί να εξετάσουμε μόνο το πρόβλημα της ανεργίας [ 129] . Brot” (1993) (“Δουλειά και Ψωμί”: Μελέτες πάνω στις συνθήκες.το Ίδρ υ μά μας πάνω στο “Ινστιτούτο για την Επιστή­ μη της Εργασίας” του Γερμανικού Εργατικού Μετώ­ που και ειδικότερα την έκθεση για τις κοινωνικές πο­ λιτικές του ναζιστικού καθεστώτος από τον Καρλ Χάινς Ροθ. θ α προσθέσω στοιχεία από έρευνες πάνω σε συγκεκριμένες βιομη­ χανίες (για παράδειγμα από αυτήν του Ιδρύματός μας για το Daimler Benz-Buch) και σε συγκεκριμένες περιο­ χές (για παράδειγμα από τη “Bremen im Dritten Reich” (“Η Βρέμη στο Τρίτο Ράιχ” των Ίνγκε Μάρσολεκ [Inge Marßolek] και Ρενέ Οτ [Rene Ott]). 1933-37”). “Betriebspolitik im Dritten Reich" (1989). Το βιβλίο του Ματίας Φρέσε [Matthias Frese]. Υπάλληλοι και Κρατική Γραφειοκρατία στη Γερμανική Βιομηχανία. που πρόκειται να δημοσιευτεί το 1994. 1933-39”. Και το βιβλίο του Γκούντερ Μορς [Günther Morsch]. Το βιβλίο του Ρούντιγκερ Χάχηααν [Rüdiger Hachtmann] “Industriearbeit im Dritten Reich" (1989) (“Η βιομηχανι­ κή εργασία στο Τρίτο Ράιχ”). "Arbeit und. στάσεις και συμπεριφο­ ρές των Γερμανών εργατών. με υπότιτλο “Έρευνα για τις συνθήκες εργασίας και τους μισθούς στη Γερμανία από το 1933 μέχρι το 1945”. (“Εταιρική πολιτική στο Τρίτο Ράιχ. με υπότι­ τλο “Γερμανικό Εργατικό Μέτωπο.

Αυτό θα ήταν και το κατάλληλο σημείο για να ανοίξουμε το θέμα των ταξικών μετασχηματισμών τους οποίους. ενώ στον κλάδο των κεφαλαιουχικών αγαθών η αύξηση άγγιξε [ 130] . Τα μέ­ τρα αυτά δεν προβλήθηκαν ως μέτρα υπέρ της απασχόλησης. Έ να περιβάλλον αναδιάρθρωσης με χαρακτηρι­ στικά πολύ διαφορετικά από αυτά της περιόδου 192428 (δηλαδή της φάσης της αποκαλούμενης “ορθολογικοποίησης”. Αυτό που έχουμε εδώ είναι ένα περιβάλλον τεχνολογικών καινοτομιών και κρίσιμων αλλαγών στην οργάνωση της εργασίας (και πιο συγκεκριμένα στην εξειδίκευση). Από το 1925 ως το 1929.και τις πολιτικές που εφαρμόστηκαν για να την απορ­ ροφήσουν. της δραστικής μείωσης των θέσεων εργα­ σίας εξαιτίας της εισαγωγής των μηχανών και της ανα­ διοργάνωσης της εργασιακής διαδικασίας κλπ). Τα νούμερα που ακολουθούν δίνουν μια γεύση των επιπτώσεων της πρώτης μεγάλης περιόδου αναδιάρ­ θρωσης και σκιαγραφούν τη σύνθεση της εργατικής τάξης τη στιγμή που ο Χίτλερ κατέλαβε την εξουσία. έχουμε προσεγγίσει μόνο επιφανειακά. Πρέπει να εξετάσουμε και τα μέτρα που πάρθηκαν για τους εργάτες που είχαν δουλειά. η συνολική αύξηση της παρα­ γωγικότητας στη βιομηχανία έφτασε το 25%. μέχρι στιγμής. αλλά ως πρωτοβουλίες για την τόνωση της βιομηχανικής ανάπτυξης και για το λόγο αυτό εισήχθησαν μέσω της σφικτής συνεργασίας του κρατι­ κού μηχανισμού με το μεγάλο κεφάλαιο.

στην παρασκευή χαρτιού το 2. και στις υπηρεσίες ύδρευσης. To 1925 οι βιομηχανικοί εργάτες αντιπροσώ­ πευαν το 46% του εργατικού δυναμικού. Στο σύνολο όμως της περιόδου από το 1925 ως το 1933.3%. ένα από τα πιο χτυπητά φαινόμενα ήταν η απο­ βολή των γυναικών από την παραγωγική διαδικασία (με 12% μείωση). ηλεκτρισμού και αερίου το 1. ενώ το 1933 το 46.100 άνεργους).600 είχαν δουλειά (με άλλα λόγια ο κλάδος είχε 1.4% στα ανθρακωρυχεία. το 12.4% των εργαζομένων. ενώ τα ποσοστά των αυτοαπασχολούμενων είχαν ανέβει κατά μισή μο­ νάδα το 1933. εκ των οποίων μόνο οι 1.3%.1%. στα χημικά το 3.862. Το 1933 το 25% των βιομηχανικών εργατών δού­ λευαν στον ηλεκτρομηχανολογικό κλάδο. το 6. Δεν υπήρξε. το 9.7% στον ιμα­ τισμό. Κι αν συνεχίσουμε με αυτήν τη [ 131] .5%. δηλαδή στο 16.068.5% στην ξυλεία. στα τυπογραφεία το 2. στα κεραμοποιεία το 4.1% στην κλωστοϋφα­ ντουργία. κάποια σημαντική αλ­ λαγή στις ισορροπίες ανάμεσα στα διάφορα επαγγελ­ ματικά στρώματα: οι δημόσιοι υπάλληλοι και το στρα­ τιωτικό προσωπικό έφταναν το 17%. το 5.5% στις οικοδομές.το 30%.500 εργατών.194. Το 15% στην επεξεργασία τροφίμων.1%.9%. το 13. επίσης. καθώς το 1933 και μόνο ο εν λόγω κλάδος περιλάμβανε έναν πληθυσμό της τά­ ξης των 3. Η αλήθεια βέβαια είναι πως ο ηλεκτρομηχανολογικός τομέας συγκέντρωνε τους περισ­ σότερους εργάτες της χώρας.

ενώ οι κλάδοι της υφα­ ντουργίας και του ιματισμού χαρακτηρίζονταν από την ισχυρή παρουσία γυναικών. που άγγιζε το 70%. το 1933 οι γυναίκες αριθμούσαν το 56. Για παράδειγμα.τι αφο­ ρά τους άλλους τομείς. με έ­ να γυναικείο επίπεδο εργασίας υψηλότερο από τον ε­ θνικό μέσο όρο.002. καθώς και οι περιοχές του Βερολίνου. Από εκεί και πέρα. τους άνεργους στους εργαζόμενους του κάθε κλάδου. Έτσι. η γεωγραφική διασπορά των εργοστασίων στη Γερμανία είχε σε γενικές γραμμές ως εξής: η υφα­ ντουργία και ο ιματισμός παρουσίαζαν μεγάλη συγκέ­ ντρωση στη Σαξονία και στις γειτονικές περιοχές. Τα μεγέθη αυτά (αν και σχηματικά) μας δείχνουν πως ο βασικός πυρήνας της γερμανικής βιομηχανικής εργατικής τάξης ήταν συγκεντρωμένος στον ηλεκτρομηχανολογικό κλάδο. σε ό. Τώρα.800 εργατών. εκ των οποίων μόνο οι 1.2% στον ιματισμό. θα έπρεπε να ασχοληθεί με τους συ­ γκεκριμένους κλάδους. δηλαδή.4% του εργατικού δυνα­ μικού στην υφαντουργία και το 68. της Κάτω [ 132] .μέθοδο -να προσθέτουμε.600 είχαν δουλειά. Η περιοχή με τα μεγάλα λιμάνια του Βορρά (Αμβούργο. Βρέμη και Κί­ ελο). οι εργάτες του κλάδου των κα­ τασκευών είχαν πολύ διαφορετικά χαρακτηριστικά α ­ πό αυτούς της βιομηχανίας.θα βρούμε τον κατασκευαστικό κλάδο στη δεύτερη θέση με έναν πλη­ θυσμό των 2. αν το ναζιστικό κράτος ή­ θελε να πάρει μέτρα για την εκ νέου διαμόρφωση της εργατικής τάξης.105.

αυτά ήταν τα τρία οχυρά της βιο­ μηχανικής εργατικής τάξης που ο Χίτλερ σκόπευε να ενσωματώσει στο ολοκληρωτικό του κράτος. της κεντρικής και νότιας Γερμανίας είχαν τις μεγάλες αυτοκινητοβιομηχανίες.Σαξονίας. % Οπότε. Η βαριά βιομηχανία. με τις βαθύτε­ ρες κομμουνιστικές και σοσιαλιστικές παραδόσεις και το ισχυρότερο συνδικαλιστικό υπόβαθρο. αν εξετάσουμε την πολιτική που υιοθετήθηκε για τη βιομηχανία εκείνη την περίοδο. σε συνδυα­ σμό με τις αναδιαρθρώσεις και τις τεχνολογικές καινο­ τομίες. Έτσι. τα ναυπηγεία. ορισμένα πράγματα γίνονται προφανή. Για παράδειγμα. τα ανθρακωρυχεία και η βιομηχανία χάλυβα ήταν συγκεντρωμένα στη Ρουρ και στη μεγάλη βιομηχανική ζώνη της Βεστφαλίας και της Ρηνανίας. Ο λόγος βέβαια ήταν ότι επρόκειτο για τους πιο μαχητικούς το­ μείς της βιομηχανικής εργατικής τάξης. Γενικά μιλώντας. οι βιομηχανίες υφαντουρ­ γίας και ιματισμού δεν είχαν σημαντικές εξελίξεις και δεν γνώρισαν μεγάλους μετασχηματισμούς. Οι πιο ση­ μαντικές αλλαγές έγιναν στον μηχανολογικό κλάδο. οι βιομηχανικές περιοχές που χα­ ρακτηρίζονταν από μεγάλους αριθμούς γυναικών ερ­ γατριών (οι οποίες στα μάτια των εργοδοτών συνιστούσαν ένα όχι και τόσο επιτακτικό πρόβλημα πειθαρχί­ ας) αφήνονταν στο περιθώριο των αναδιαρθρώσεων και των καινοτομιών. τα εργοστάσια μηχανολογικού και ηλεκτρολογικού εξο­ πλισμού. [ 133] .

Πράγμα που σήμαινε πως όταν ερχόταν η ώρα για περικοπές. Κατα την περίοδο της Μεγά­ λης Ύφεσης. Ή δ η από την εποχή της δημοκρατίας της Βαϊμάρης οι γυναίκες υποβάλλονταν σε διακρίσεις. Γιατί όμως οι γυναίκες θεωρήθηκαν το πιο πειθήνιο κομμάτι της εργατικής τάξης. η κοινωνική κατάσταση του γυναικείου πληθυσμού επιδεινώθηκε ακόμα περισσότερο εξαιτίας μιας προπαγανδιστικής εκστρατείας ενάντια στις πα­ ντρεμένες γυναίκες που εργάζονταν: κατηγορούνταν πως έκλεβαν τις δουλειές των αντρών και πως είχαν δύ­ ο μισθούς. παρότι με αυτό το θέμα έχουν ήδη ασχοληθεί [ 134] . Οι μισθοί τους ήταν 30-40% μικρότεροι από τους αντρικούς. ανάμεσα στα οποία οι γυναίκες και πιο ειδικά οι νεαρές και ανύπαντρες. οι γυναίκες αυτές ήταν οι πρώτες που απολύονταν. Τώρα βέβαια δεν είναι η ώρα να θίξουμε το ζήτημα για τη γυναικεία πολιτική του εθνικοσοσιαλιστικού κράτους. το δικό τους και των συζύγων τους.και ειδικότερα στην κατασκευή μέσων μεταφοράς και μηχανημάτων. ενώ στην αυτοκινητοβιομηχανία η αμοιβή με το κομμάτι αντιστοιχούσε στο μισό της α­ ντίστοιχης αντρικής. οι τελευταίες κυβερ­ νήσεις της Βαϊμάρης είχαν περάσει νέους κανονι­ σμούς που στόχευαν στον αποκλεισμό από τα κοινωνι­ κά επιδόματα συγκεκριμένων πληθυσμιακών στρωμά­ των. Μεγάλο κομμάτι των εργαζόμε­ νων γυναικών είχε αποκλειστεί από το ασφαλιστικό σύστημα. Ό π ω ς προαναφέραμε.

8% το 1938. Στην κλωστοϋφαντουργία της Σαξονίας όπου το 70% του εργατικού δυναμικού ήταν γυναίκες.1% και 37% το 1933 στο 41. οι γύναίκες που εργά­ ζονταν στην βιομηχανία αυξήθηκαν από τις 1. η γυναι­ κεία εργασία στη βιομηχανία δεν μειώθηκε στα χρόνια πριν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο (και για να μιλήσουμε με ποσοστά.549. η γυναικεία απασχόληση αυξήθηκε. τα χρόνια πριν τον Πόλεμο σημειώθηκαν απολύσεις και μείωση μισθών. Παρόλο που η γυναίκα επί Χίτλερ παρουσιαζόταν ως ο κατεξοχήν εκτροφέας καθαρόαιμων τέκνων. Αυτό.205.ορισμένοι από τους καλύτερους ιστορικούς της ναζιστικής περιόδου. οι γυναίκες αντικαθίσταντο από άντρες. Φτάνει μόνο να αναφέρουμε ότι το χιτλερικό κράτος δεν προωθούσε τη γυναικεία εργασί­ α. της μηχανολογίας (όχι όμως στην αυτοκινητοβιομηχανία) και της ηλεκτρομηχανικής.000 το 1933 στις 1. προωθούσε την εικόνα της γυναί­ κας που είναι ολοκληρωτικά αφοσιωμένη στον άντρα της και την αναπαραγωγή. Ό πω ς επίσης και σε διάφορους κρίσιμους τομείς. Σε απόλυτους αριθμούς. από το 29.6 και 38. π.χ. έφτασε από το 40. Έ τσι οι μισθοί στην κλωστοϋφαντουργία -ακόμα και αυτοί [ 135] . Για την ακρίβεια. Κατ’ αντιστοιχία.3% το 1933 έπεσε στο 25. δεν σήμαινε πως στις περιπτώσεις όπου η γυναικεία απασχόληση ήταν υψηλή. λόγω έλλειψης πρώτων υλών που προκλήθηκε από την πολιτική των Ναζί περί αυτάρκειας. βέβαια.2% το 1938).000 το 1936.

4% των εργατών δούλευε σε ε­ πιχειρήσεις με λιγότερους από 200 υπαλλήλους και έ­ [ 136] . Ω­ στόσο. Πιο συγκε­ κριμένα: το 1925 το 30. της Θουριγγίας και της Ρηνανίας ή­ ταν περιοχές μεγάλης φτώχειας καθ’ όλη την περίοδο πριν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και οι εργάτες ενθαρρύνονταν να μετακινηθούν σε άλλες βιομηχανικές πε­ ριοχές όπου (από το 1936 και μετά) βιομηχανικοί τομείς-κλειδιά αντιμετώπιζαν έλλειψη ειδικευμένων ερ­ γατών. Αυτό σήμαινε πως οι κλωστοϋφαντουργικές περιο­ χές της Σαξονίας. πριν φέρουμε παραδείγματα από τις βιομηχα­ νίες αυτοκινήτων και αεροναυπηγικής.των ειδικευμένων άντρων. ας επιμείνουμε λίγο ακόμη σε εκείνο το σημαντικό παράγοντα που χα­ ρακτήριζε την ταξική σύνθεση στη Γερμανία την επο­ χή που ο Χίτλερ πήρε την εξουσία. Αναφερθήκαμε και προηγουμένως στο δραματικό κατακερματισμό της εργατικής τάξης. Έναν κατακερματισμό που γιγαντω­ νόταν καθόλη την περίοδο της Βαϊμάρης. Η κατάσταση συνεπώς στις υψηλά βιομηχανοποιημένες περιοχές διέφερε δραματικά από την κατάστα­ ση στις κλωστοϋφαντουργικές περιφέρειες.ήταν πέντε φορές μικρότε­ ροι από τους αντίστοιχους στην αυτοκινητοβιομηχανί­ α. λόγω μάλι­ στα της επέκτασης των τεχνολογικών καινοτομιών. Το καθεστώς εκμεταλλευόταν αποτελεσματικά τέτοιες ανισορροπίες μεταξύ διαφορετικών κλάδων ή περιοχών προκειμένου να εξασφαλίσει την πειθαρχία της εργατικής τάξης.

να ήταν άραγε κάτι αντίστοιχο με το σύγχρονο out­ sourcing. Για παράδειγ­ μα. αποθάρρυναν τους αυτοα­ πασχολούμενους και τους τεχνίτες από την άσκηση του επαγγέλματος. Ό πω ς και να ’χει. Και φυσικά εκεί ίσχυε ένα από τα πιο χτυπητά χαρακτη­ ριστικά της εργοστασιακής πολιτικής των Ναζί.3% του συνόλου των επιχειρήσεων) και τις μεγάλες εταιρίες. Αυτή η έλλειψη συνεπώς δυσχεραίνει την κα­ τανόηση των σχέσεων ανάμεσα στους εργαζόμενους σε μικρές και μεγάλες επιχειρήσεις. δηλαδή η επιμήκυνση του εβδομαδιαίου εργάσιμου χρόνου. Μέσω σχετικών διαταγμάτων. η πολιτική των Ναζί για τη βιομηχανία έτεινε σαφώς προς τη συγκεντροποίηση.να 22. ενώ ταυτόχρονα ενθάρρυναν την απα­ σχόληση στα μεγάλα εργοστάσια μιας κι εκεί -όπως θα δούμε και με στατιστικά στοιχεία παρακάτω. Αυτό αποτελεί ένα σημαντικό στοιχείο αν θέλου­ με να καταλάβουμε γιατί ο Χίτλερ δεν συνάντησε κα­ μία σημαντική δυσκολία στο να ενσωματώσει και να πειθαρχήσει την εργατική τάξη από τη στιγμή που πή­ ρε την εξουσία. προαναφέραμε οι ι­ στορικοί δεν ασχολήθηκαν με τα χαρακτηριστικά των μικρών επιχειρήσεων εκείνης της περιόδου κι έτσι δεν γνωρίζουμε τη φύση των τεχνικών και οικονομικών σχέσεων ανάμεσα στην τεράστια περιοχή των μικροεπιχειρήσεων (που κάλυπτε το 96. Ό πω ς.η εκμετάλ­ λευση ήταν πιο έντονη. [ 137] . δυστυχώς.7% οε επιχειρήσεις με το πολύ τρεις υπαλλή­ λους. πειθαρχημένη και εγγυημένη.

από το 1934-35 και μετά η εργάσιμη ημέ­ ρα επεκτεινόταν σταδιακά πολύ πέραν του οχταώρου. κάτι που σήμαινε πως οι εργάτες στις πιο εξειδικευμένες δουλειές δούλευαν κατά μέσο όρο 12 με 16 ώρες την ημέρα. με αποτέλεσμα σε κάποιες περι­ πτώσεις να γίνουν τέτοιες καταχρήσεις ώστε να ανα­ γκαστούν να παρέμβουν οι ίδιες οι ναζιστικές αρχές. Αυτό το διάταγμα άνοιξε το δρόμο για τη γενικότερη αύξηση των εργάσιμων ωρών στο σύνο­ λο της βιομηχανίας. Από ελέγχους σε εργοστάσια αποκαλύφθηκε πως οι εργάτες συχνά δούλευαν από 80 έως και 110 ώρες την εβδομάδα. στους υπόλοιπους τομείς. Η αύξηση των ωρών εργασίας.Αν αφήσουμε στην άκρη την κλωστοϋφαντουργία. Δηλαδή έκαναν 30 με 40 ώρες υπερωρίες ε­ βδομαδιαίος. Η αγορά εργασίας βρισκόταν σε κρίση. Έ να διάταγμα της 26ης Ιουλίου του 1934 επέτρεψε την επέκταση των εργάσιμων ωρών στις κατασκευές και τις υπηρεσίες μέχρι και τις 60 ανά εβδομάδα. όπου λόγω των πολιτικών αυτάρκειας ο εβδομαδιαίος εργάσιμος χρόνος είχε συρρικνωθεί στις 14 έως τις 36 ώρες. εξαιτίας του γεγονότος πως στα τελευταία χρόνια της Βαϊμάρης η μαθητεία και η επαγγελματική εκπαίδευση είχαν ατονήσει. η εργατι­ κή πολιτική του καθεστώτος ευνοούσε την επιβολή ε­ [ 138] . ταυτό­ χρονα με τη σύνδεση των μισθών με την παραγωγικό­ τητα. και ειδικά στους πιο κομβικοϋς. Με άλλα λόγια. καθιέρωναν μεταξύ άλλων σημαντικές διακρί­ σεις ανάμεσα στους εργάτες.

ο μόνος τρόπος εξασφάλι­ σης εισοδήματος και ενός αξιοπρεπούς επιπέδου δια­ βίωσης ήταν να δεχτούν τις υπερωρίες και τα δεινά της δουλειάς με το κομμάτι. ο Τσέζαρε Μπερμάνι παραθέτει μαρτυρίες όπου οι Γερμανοί ερ­ γάτες ζητούσαν από τους Ιταλούς να δουλεύουν πιο αργά. Αυτές οι αντιστάσεις εκδηλώθηκαν βέβαια στο τέλος της συγκεκριμένης περιόδου. Ό μω ς. θ α πρέπει βέβαια να θυμίσουμε πως. Το ότι οι εργάτες αποδέχτηκαν αρχικά αυτές τις συν­ θήκες συνέβη κυρίως για δυο λόγους: οι περισσότεροι από αυτούς ήταν πρωτύτερα άνεργοι και μιας και οι μισθοί ήταν πολύ χαμηλοί. η οργάνωση της εργασίας δεν βασιζόταν τόσο στη γραμμή συναρμολόγησης. γέννησαν μορφές αντίστασης μέχρι και το σαμποτάζ. δηλαδή σε μικρές ομάδες ερ­ γατών που έκαναν δουλειά με το κομμάτι. Στην έρευνά του πάνω στους Ιταλούς εργάτες στα γερμανικά εργοστάσια μετά το 1938. Μπορούμε να εντοπίσουμε και καταστάσεις μεγαλύ­ [ 139] . αυτοί ακριβώς οι λόγοι ήταν που.ντατικής εργασίας σε τέτοιο βαθμό που η γερμανική εργατική τάξη δεν είχε πιθανώς υποστεί σε όλη την ιστορία της. παρά το γεγονός ότι κατά τη ναζιστική περίοδο ο τεϋλορισμός εισαγόταν μαζικά στα περισσότερα γερμανικά εργο­ στάσια. όταν η πολεμι­ κή οικονομία είχε ήδη σταθεί γερά στα πόδια της. όπως έχει καταγράψει ο Τιμ Μέισον. από την άλλη. αλλά κυρίως σε μικρές “νησίδες” παραγωγής.

Έτσι. Πολύ λίγες από αυτές τις δράσεις όμως έγιναν σε μεγάλα εργοστάσια (εξαίρεση αποτελούν το εργο­ στάσιο της Opel στο Rvsselsheim. όπου στις 25 Ιουνίου [ 140] . Έτσι. Έτσι. To turn­ over για παράδειγμα στην αυτοκινητοβιομηχανία κυ­ μαινόταν από το 17% στο 20% και ήταν αρκετά ενδει­ κτικό του προβλήματος. την περίοδο 1936-37 καταγράφονται στα ντοκουμέντα του DAF απεργίες και “στιγμές ανυ­ ποταξίας" (π.χ. επειδή τους χρειάζονταν. οι εταιρείες έκαναν τα “στραβά μάτια”. έγιναν πάνω από 200 στάσεις εργασίας από τον Ιανουάριο του 1936 μέχρι τον Ιούλιο του 1937). Αυτή η δύναμη πή­ γαζε και από το γεγονός ότι οι εταιρείες διαμαρτύρο­ νταν για την έλλειψη ειδικευμένων εργατών κι έτσι α­ ναγκάζονταν να βελτιώσουν τους όρους και τις συνθή­ κες δουλειάς ώστε να προσελκύσουν εργάτες. την περίοδο αυτή έχουμε μια αξιοσημείωτη κί­ νηση εργατών από εργοστάσιο σε εργοστάσιο.τερης αυτονομίας της εργατικής τάξης (τουλάχιστον ο­ ρισμένων τμημάτων της) που συνειδητοποίησε τη δύ­ ναμή της ακριβώς τη στιγμή που το κράτος έστηνε με εντατικό ρυθμό την πολεμική του βιομηχανία καθιε­ ρώνοντας την πλήρη απασχόληση. Υπάρχουν μάλιστα δυσμενείς αναφορές εκ μέρους του DAF και της Γκεστάπο προς τα αφεντικά γΓ αυτή τους τη στάση. από κλάδο σε κλάδο και από περιοχή σε περιοχή. παρά το ότι πολλοί ερ­ γάτες από την εποχή της Βαϊμάρης είχαν σοσιαλδημο­ κρατικές και κομμουνιστικές απόψεις.

11. από τους οποίους 898 ήταν μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος. Οι υπόλοιπες δράσεις των εργατών έλαβαν χώρα κυ­ ρίως στα εργοτάξια των αυτοκινητοδρόμων. Arbeit und Brot [Εργασία και Ψωμί]. Την πιο αναλυτική έρευνα αυτού του κύκλου αγώνων τη βρίσκουμε στο βιβλίο του Μορς. σε μικρές και μεσαίου μεγέθους βιομηχανίες. 730 μέλη της ADGB και 473 του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος. Αξιοσημείωτο της περιόδου είναι και το φαινόμενο [1411 .294 χρόνια φυλάκιση. 14% σε “υποκίνηση”. 3. όπου ο συγγραφέ­ ας του αφιερώνει εκατό ολόκληρες σελίδες. 609 δίκες πραγματοποιήθηκαν. Επιδεικνύο­ ντας γραφειοκρατική ακρίβεια. Απέναντι σε όλα αυτά τα μέτωπα ο μηχανισμός του καθεστώτος ανέλαβε δουλειά. όπως και τα ναυπηγεία στη Βρέμη.του 1936 236 εργάτες των κεντρικών εγκαταστάσεων κατέβηκαν σε απεργία. αλλά και στις περι­ φέρειες της κλωστοϋφαντουργίας όπου βασίλευε η φτώχεια και η πείνα. η DAF έχει κατηγοριο­ ποιήσει τους εργατικούς αγώνες ανάλογα με τα αίτιά τους: 21% αποδίδονταν σε “μαρξιστική προπαγάνδα”. 15% σε "κοινωνική αναταραχή”. όπου ο Κομμουνιστής Ερνστ Νόβακ [Ernst Nowak] συνελήφθη και βασανίστηκε μέχρι θανάτου). το σωματείο των εργαζομένων στην αυτοκινητοβιομηχανία στο Βερολίνο που κατέβα­ σε σε απεργία 600 εργάτες. 25% σε “μισθολογικά ζητήματα” και τέλος το 22% σε “άλλους λόγους”.238 καταδικάστηκαν σε συνολικά 8.687 άνθρωποι συνελήφθησαν.

Ένας άλλος κρίσιμος παράγοντας που επηρέασε την ταξική σύνθεση ήταν η κρατική υποστήριξη σε τεχνο­ λογικά προηγμένους κλάδους.Κ. Επρόκειτο περισσότερο για αυθόρμητα γεγο­ νότα. η εταιρεία Focke-Wolf έφτασε από τους 300 υπαλ­ λήλους το 1933 στους 32. είχε λίγο καιρό πριν αποφασίσει τον “εισοδισμό” στις εθνικοσοσιαλιστικές οργανώσεις). Στην πραγματι­ κότητα όμως -κ αι όπως δείχνουν οι έρευνες τόσο του Μέισον όσο και του Μ ορς.500 το 1944. Έτσι από το 1936 και μέχρι τα μέ­ σα του 1937 οι Ναζί πραγματοποίησαν μια τεράστια επιχείρηση εκκαθάρισης 2. όταν το καθεστώς αναγκάστηκε να τηρή­ σει σκληρή γραμμή ακόμη και ενάντια σε πολλούς φασίστες συνδικαλιστές). όταν οι συνθήκες στα εργοστάσια και τα εργοτάξια γίνονταν αβάσταχτες. ενώ η Weser Flugzeug Bau απο τους 410 το 1934 στους 28.το Κομμουνιστικό Κόμμα δεν έπαιξε ιδιαίτερα μεγάλο ρόλο σε αυτό τον κΰκλο α­ γώνων. υποστηριζόμενα ακόμη και από μέλη των ναζιστικών σωματείων.της διείσδυσης των Κομμουνιστών στα προσκείμενα στους Ναζί σωματεία (καθώς το Κ. (Αντίστοιχες καταστάσεις παρατηρήθηκαν και στην Ιταλία το 1929-1931.000 το 1944.700 στελεχών της DAF που κσχηγορήθηκαν για εσχάτη προδοσία. Τα υπόλοιπα νευραλγικά σημεία της γερμανικής [ 142] . όπως για παράδειγμα αυτόν της αεροναυπηγικής. Για να δώσουμε μερικά στοιχεία της ανάπτυξης της αεροναυπηγικής στη Βρέμη.

η στελέχωση αυτής της βιομηχα­ νίας δεν στηρίχτηκε στο πλεονάζον δυναμικό των πρώ­ ην εργατών των ναυπηγείων αλλά στους ειδικευμένους εργάτες των μικρών βιομηχανικών μονάδων. στο Ντεσάου (Junkers) και στη Βαυαρία (Domier). Χάρη στις γενναιόδωρες κρατι­ κές παραγγελίες. μαζί με εταιρείες από τον ναυτιλιακό-εμπορικό κλάδο. μεταξύ των οποίων υπήρχαν Κομμουνιστές και Σοσιαλδημοκράτες που είχαν κατα­ φέρει να δημιουργήσουν ισχυρές βάσεις κατά την πε­ ρίοδο της Βαϊμάρης.αεροναυπηγικής βιομηχανίας βρίσκονταν στο Ροστόκ (Heinkel). το οποίο είδε σε αυτό το σχέδιο την υλοποίηση ενός εκ των βασικότε­ ρων επιδιώξεών του. Η μαζική παραγωγή αεροσκαφών και η δημιουργία μιας εργατικής τάξης-ελίτ συνάντησε την ενθουσιώδη στήριξη του ναζιστικού καθεστώτος. η πολιτική σύνθεση της τάξης έ­ θετε ένα πολύ συγκεκριμένο πρόβλημα στο καθεστώς. Ή ταν συνεπώς αυτή η μερίδα του κεφαλαίου που ανέλαβε να στήσει τη νέα βιομηχανία και μαζί της ένα νέο τύπο εργατικής τάξης. η αεροβιομηχανία της Βρέμης πα­ [ 143] . Χτυπημένα καθώς ήταν από την κρίση. αναζητούσαν νέες επενδυτικές ευκαιρίες στη βιομηχανία της αεροναυπηγικής. τα ναυπηγεία καθώς και πολλές τοπικές επιχει­ ρήσεις. Ο κεντρικός πυρήνας της εργατικής τάξης της περιο­ χής αποτελούνταν από τους βαθιά πολιτικοποιημένους εργάτες στα ναυπηγεία. Ό πω ς αποδείχτηκε. Ειδικά στη Βρέμη.

καντίνα 1. επίσης. μεγάλα ποσά πειραματιζόμενη πάνω στην τεχνολογία ελικοπτέρων και τα μοντέλα της είχαν κερδίσει πολλά βραβεία σε όλον τον κόσμο.ρουσίασε σημαντική διόγκωση. Η εταιρεία διευθυνόταν από έναν θρυλικό μηχανικό με το όνομα Τανκ [Tank] που πραγ­ ματοποιούσε μόνος του τις δοκιμαστικές πτήσεις των νέων μοντέλων υπό τις επιδοκιμασίες του προσωπικού του. παρουσία της Γκεστάπο στους χώρους εργασίας. Στα ερ­ γοστάσια της Focke-Wolf εργάζονταν υψηλά ειδικευμέ­ νοι εργάτες που επεδείκνυαν περηφάνια και αφοσίω­ ση για το έργο τους. πέρα από τη συνήθη ιδιωτική φύλαξη του εργοστασίου. ενώ η Focke-Wolf κατασκεύαζε αποκλειστικά δικά της μοντέλα. η εταιρεία ίδρυσε σχολή για αεροναυπηγούς μη­ [ 144] . αυστηρή επιτήρηση. και από την άλλη αδυσώπητος μιλιταρισμός (ταυ­ τότητες. Το 1937 και στην προσπάθεια της να τονιστεί ο ελίτ χαρακτήρας της αλλά και η στρατιωτική κατεύθυνσή της. με το πρόσχημα της φύλα­ ξης σημαντικών στρατιωτικοβιομηχανικών μυστικών). Η στάση της απέναντι στους εργαζομένους είχε δύο όψεις: από τη μια μεριά γενναιόδωρη κοινωνική πολι­ τική (σπίτια για τους εργαζόμενους. Η Weser Flugzeug Bau κατασκεύαζε κατόπιν παραγγελιών. ελεύθερη είσοδος στην 11. Η Fokke-W olf επένδυσε.000 θέσεων που παραχωρούνταν ακόμη και για κοινωνικές-πολιτικές εκδηλώ­ σεις.000 τόμων βιβλιοθή­ κη). ευχάριστο περι­ βάλλον εργασίας.

ιδρύθηκε και η σχολή Fliegertechnische Vorschule στην οποία εκπαιδεύονταν στον τομέα της προηγμένης μηχανικής οι μελλοντικοί τεχνικοί εδάφους της Luftwaffe. Παρόλ’ αυτά. σιην οποία μπορούσαν να φοιτήσουν μόνο όσοι ανήκαν σε μια ειδική κατηγορία της χιτλερικής νεολαίας. Έτσι. Λίγο αργότερα. Οι σπουδαστές αυτοί ζούσαν σε στρατώνες κοντά στο εργοστάσιο σε καθεστώς στρατιωτικής πειθαρχίας. ενώ οι κοπάνες και η άρνηση των εργατών να δουλέψουν υπερωρίες έφτασαν ακόμα και στο επίπε­ δο του 10%.χανικούς. μια αργοπορία. οι οποίοι κατά την επιστροφή τους τηρούσαν σιγή ιχθύος σχετικά με το λόγο της απουσίας τους. Μια άλλη σημαντική πτυχή των πολιτικών που στό­ χευαν στην αφομοίωση της εργατικής τάξης (και έχει [ 145] . αρκετές φορές πα­ ρατηρούνταν αδικαιολόγητες εξαφανίσεις εργατών για μήνες. μια αδικαιολόγητη απουσία ή μια θυμω­ μένη κουβέντα από έναν εργάτη για να καταλήξει σε στρατόπεδο συγκέντρωσης. η συστηματική χρήση μεθόδων αφο­ μοίωσης και μιλιταρισμού δεν εμπόδισε την εμφάνιση πασιφιστικών φυλλαδίων με το ξέσπασμα του πολέ­ μου. Περιγραφές εργατών που έζησαν τη ναζιστική περί­ οδο (και όπως αυτές έχουν καταγραφεί από σύγχρο­ νους ιστορικούς) εκθειάζουν το άριστο περιβάλλον που υπήρχε μέσα στο εργοστάσιο και τη συνεργασία μετα­ ξύ των εργατών. Ωστόσο έφτανε ένα μικρό λάθος.

Ο Χορκχάιμερ. Το φαινό­ μενο της υποταγής. μα αντίθε­ τα στόχευε σε νέους και συγκεκριμένους τομείς. της συμμετοχής και της αλλοτρίω­ σης. Έ να παράλληλο κράτος που έδειχνε ι­ διαίτερη φροντίδα για τα προβλήματα της εργαζόμε­ νης γυναίκας με παιδιά. Γεγονός που γέννησε ένα φαινό­ μενο που έχει τονιστεί από διάφορους ιστορικούς που μελέτησαν την εργατική τάξη επί Ναζισμού. την ίδια στιγμή που ο δη­ μόσιος χώρος δεχόταν την εισβολή των μηχανισμών του καθεστώτος· μηχανισμών που δεν ήταν απλώς προπαγανδιστικοί αλλά προσέφεραν όντως μια εναλ­ λακτική κοινωνία. Οπότε μπορούμε να πούμε πως η ενσωμάτωση δεν ήταν γενικού χαρακτήρα. προστατεύοντας το ρόλο της ως Αριας μητέρας. πρώην διευθυντής του Ινστιτούτου Κοινωνικής Έρευνας της Φρανκφούρτης. Πρόκειται για παρο­ χές τόσο εκτεταμένες που δεν θα ήταν λάθος να μιλή­ σουμε για ένα παράλληλο κοινωνικό κράτος στο πλάι του επίσημου. συνήθιζε να [ 146] .αναλυθεί πιο συγκεκριμένα στη βιβλιογραφία που α­ φορά τις γυναίκες εργάτριες) ήταν οι κοινωνικές παρο­ χές των μεμονωμένων εταιρειών. της εξατομίκευσης και της επιβεβλημένης απομό­ νωσης στον ιδιωτικό χώρο. Για όλους αυτούς τους λόγους η κοινωνική πολιτική των Ναζί μπορεί να χαρακτηριστεί ως ιδιαίτερα περί­ πλοκη στο βαθμό που παρενέβαινε επιλεκτικά και δια­ φοροποιημένα στα διάφορα συστατικά στοιχεία του εργατικού δυναμικού.

ωστόσο. όμως. Γιατί για εμάς. Στις μέρες μας. που έπαιξαν αποφασιστικό ρόλο. υπό την ηγεσία των αδελφών Strasser ενίσχυσε την “εξτρε[ 147] . σημειώνοντας σημαντικές επιτυχίες στους εργασιακούς χώρους. που κάποια μέρη της είναι γε­ μάτα παρανοήσεις και χωρίς καμία χρησιμότητα: τέ­ τοια είναι η συζήτηση για τον λεγόμενο “εκσυγχρονισμό" στον οποίο έχω ήδη αναφερθεί. ο πρωταρχικός στόχος ήταν. όπως για παράδειγμα τη δράση των εθνικοσοσιαλιστικών εργοστασιακών πυρήνων. Εξετάσα­ με τη φύση αυτής της κοινωνικής περιοχής που αποκαλούμε “εργατική τάξη” κατά την περίοδο της Μεγάλης Ύφεσης και θυμίσαμε πώς ένα τμήμα του γερμανικού προλεταριάτου αντιστάθηκε και πάλεψε ενάντια στην ά­ νοδο του Εθνικοσοσιαλισμού. να ανασυνθέσουμε τα βασικά βήματα στην ανοδική αυτή πορεία και να εξετάσουμε την πολι­ τική του Χίτλερ απέναντι στην εργατική τάξη. μια τέτοια συ­ ζήτηση θα μας βγάλει εκτός των σκοπών της παρούσας εκδήλωσης. Δυστυχώς. η NSBO. η σχέση μεταξύ Ναζισμού και καπιταλισμού γί­ νεται όλο και περισσότερο αντικείμενο συζήτησης. Αναγκαστήκαμε να αφήσουμε απ’ έξω σημαντικές πλευρές της περιόδου. ειδικά στα χρόνια της “μάχης του Βερολίνου”. τότε καλύτερα να μην μιλάς για το Ναζισμό”. με αφορμή την εξηκοστή επέτειο της ανόδου του Χίτλερ στην εξουσία.λέει: “αν δεν θες να μιλήσεις για τον καπιταλισμό. Η οργάνωση των ναζιστικών πυρήνων στα εργοστάσια. Μιας συζήτησης.

στο οποίο οι Να­ ζί πρόσθετον το διαρκώς αυξανόμενο στρατό των αιχ­ μαλώτων πολέμου. άρχισε σταδιακά να περι­ θωριοποιείται με ένα κομμάτι της να προσχωρεί στο DAF και το σωματειακό μηχανισμό του και το υπόλοι­ πο να διαλύεται βιαίως κατά τη διάρκεια των εκκαθα­ ρίσεων που έλαβαν χώρα από το 1934 και μετά. θα θέλαμε να ξαναγυρίσουμε σε αυτά τα γεγονότα. Παρ’ όλα αυτά. την περίοδο του Τετραετούς Πλάνου (από το 1937 και μετά) και αυτήν της μαζικής εισαγωγής ερ­ γατικού δυναμικού από το εξωτερικό. μετά την κατάληψη της εξουσίας από τους Ναζί. με σκοπό να κατασκευάσουν ένα μηχανισμό καταναγκαστικής εργασίας που όμοιό του η σύγχρονη βιομηχανική κοινωνία δεν είχε ξαναδεί. δεν θα πρέπει να παρα­ βλέπουμε τη συνεισφορά της ιστοριογραφίας της πρώ­ ην Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας. 'Οταν προσεγγίζουμε τη σχέση του Εθνικοσοσιαλι­ σμού με το κεφάλαιο. όσον αφορά τόσο στη θεωρητική αποσαφήνιση των σχέσεων αυτών (που χαρακτηριζόταν από ενδεικτικά της κουλτούρας των σοσιαλιστικών κρατών σχήματα) όσο και στην ε­ [ 148] . ή καλύτερα του ναζιστικοϋ κρά­ τους με το μεγάλο κεφάλαιο. Αν διοργανώσουμε αντίστοιχες εκδηλώσεις στο μέλ­ λον. θ α θέλαμε να αναλύσουμε πιο διεξοδικά τις κοινωνικές και βιομηχανικές πολιτικές των Ναζί στις εξής τρεις κύ­ ριες περιόδους: την περίοδο της μείωσης της ανεργίας (1933-1936).μιστική” και σοσιαλεπαναστατική πτέρυγα του χιτλε­ ρικού κινήματος.

μπειρική έρευνα. Το περιοδικό του Ιδρύματός μας είναι η μόνη έκδο­ ση που κατέγραψε με ακρίβεια και λεπτομέρειες αυτή τη διαδικασία εκκαθάρισης των ιστορικών ιδρυμάτων της πρώην Γερμανικής Δημοκρατίας. υπέστησαν ριζικές αλλαγές στο προσωπικό τους. όπως το Institutfü r Wirtschaftsgeschichte [Ινστιτούτο Οικονομικής Ιστορίας] της πρώην Ακαδη­ μίας Επιστημών του ανατολικού Βερολίνου. που ήταν εξαιρετικά πλούσια και έ­ χει παράξει αποτελέσματα ανυπολόγιστης αξίας (για παράδειγμα η έρευνα του Ντήτριχ Άιχολτς [Dietrich Eicholz] πάνω στην πολεμική οικονομία). Μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου. αναντίστοιχο μιας πολιτισμένης χώρας. που ιδρύ­ θηκε από τον Γιούργκεν Κουτσίνσκι [Jürgen Kuczynski] (έναν σπουδαίο ιστορικό που έκανε μελέ­ τες για την εργατική τάξη) και το “Ινστιτούτο για την Ιστορία του Εργατικού Κινήματος” καταργήθηκαν. όπως το Ινστιτούτο Ιστορίας του πανεπιστημίου Humboldt στο Βερολίνο. Οι ιστορικοί και οι ερευνητές της πρώην ΛΔΓ αντέδρασαν σε αυτή την κίνηση με διάφορους τρόπους: κάποιοι τα παράτησαν. [ 149] . στη διάρκεια του οποίου η ακαδη­ μαϊκή κοινότητα της Δυτικής Γερμανίας επέδειξε πνεύμα λιγοψυχίας και εκδικητικότητας. Αλλα. Ορισμένα διεθνούς φήμης ε­ ρευνητικά ινστιτούτα. ολό­ κληρο το επιστημονικό και διοικητικό κατεστημένο της πρώην ΛΔΓ χτυπήθηκε από ένα κύμα εκκαθαρίσε­ ων και απολύσεων.

Κάποιοι ξεκί­ νησαν μια διαδικασία κριτικής επανεξέτασης της ιστο­ ριογραφίας του φασισμού από τη ΛΔΓ (πάνω σε αυτό μπορεί να δει κανείς τον ενδιαφέροντα τόμο εκθέσεων με τίτλο Faschismus und. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία που προχώρησε χέρι-χέρι με άλλες αντίστοιχες προ­ σπάθειες στο δυτικό Βερολίνο. σε επιμέλεια του Βέρνερ Pop [W erner Röhr].άλλοι όμως. Αυτές οι λίγες αναφορές αρκούν για να δείξουν πως υπάρχει ένα ολόκληρο φά­ σμα ανθρώπων που δεν σκοπεύουν να παραδοθούν [ 150] . όπως ο Μάνφρεντ Κόσοκ [Manfred Kossok]. που περιλαμβάνει και τον Ντήτριχ Άιχολτς. αντιπρύτανης ίου πανεπιστημίου της Λειψίας και υπεύθυνος του In stitut fiir Universal und Kulturgeschichte [Ινστιτούτο για την Παγκόσμια Ιστο­ ρία] (τώρα κάτω από τη διοίκηση του Μάρκοφ [Markow]) αντιστάθηκαν στην επίθεση (Ο Κόσοκ. Αυτή η ομάδα ιστορικών. για να εξελίξουν τόσο την ερευνητική δουλειά όσο και τη θεωρητική/μεθοδολογική σκέψη πάνω στο ναζιστικό φαινόμενο. που είχα την τιμή να συναντήσω το περασμένο καλοκαίρι. πέθανε δυστυχίας το φετινό Φλεβάρη). 1992 Βερολίνο). όπως το Berliner Forum fü r Geschichte und Gegenwart [Βερολινέζικο Φόρουμ για το Παρελθόν και το Παρόν]. έκδοση της Akademie Verlag. Rassismus. ίδρυσαν στο Βερολίνο τη Berliner Gesellschaft fü r Faschismus und Weltkriegsvorschung [Βερολινέζικη Λέσχη για το Φασισμό και το τέλος του ΒΠΠ].

στην ηγεμονική διάθεση του ιστορικού ρεβιζιονισμού στη Γερμανία. να μην ξεχάσουμε και το περιοδικά του Ιδρύματός μας. Τέλος. ενώ οι έρευνες έχουν με κάποιο τρόπο βαλτώσει. πλουσιότε­ ρα. όμως από την άλλη βρίσκονται σε κίνηση πολλές μαχόμενες δημοκρατικές δυνάμεις. Jahrhunderts" [Εφημερίδα της Κοινωνικής Ιστορίας του 20ού και 2 Ιού αιώνα]. κατά τα άλλα. πιο σύνθετα και πιο ευκρινή ερμηνευτικά σχήματα από αυτά των δεκαετιών του ’60 και του ’70. ωστόσο.000 συνδρομητές -πολύ πε­ ρισσότερους δηλαδή από άλλες αντίστοιχες εκδόσεις. Αυτό που χρειαζόμαστε είναι νέα ιστορικά υποδείγματα και νέ­ ες ερμηνευτικές προσεγγίσεις. έρευνες.000 και πλέον α­ ναγνώστες και πάνω από 1. να πούμε πως εδώ και πολλά χρό­ νια ακόμα και η πλέον στρατευμένη ιστοριογραφία δεν έχει καταφέρει να δημιουργήσει νέα. Έτσι μπορεί μεν να υπάρχουν πολλές σκιές στη γερμα­ νική πνευματική ζωή. που έχει 3. Πρέπει. πολλές τυχοδιωκτικές και ακα­ δημαϊκές μεθοδεύσεις ανάμεσα στους ιστορικούς. μια ανησυχητική αύξηση του νεοναζιστικού φαινομένου και μια προσπάθεια για την ακύρωση της μνήμης της ΛΔΓ. Οι προ­ βληματικές έχουν παραμείνει ουσιαστικά ίδιες. Κι αυτό είναι που μας φέρνει σε μειονεκτική θέση απέναντι στα επιφανειακά [ 151] . το "Zeitschrift f u r Sozialgeschichte des 20. Αυτή άλλωστε είναι και η αδυναμία που διατρέχει πολλές εντυπωσιακές και α­ κριβείς. und 21.

τοποθετείται σε σχέση με τις αντίστοιχες γερμανικές και αγγλοσαξονικές έρευ­ νες για τη ναζιστική περίοδο. όσο για τον τρόπο που τα λέει. εκτοπίζο­ ντας τελείως το πεδίο της πολιτισμικών αντιθέσεων και προσπερνώντας την έρευνα ντοκουμέντων και πηγών. Passato e presente. Κατά την προετοιμασία αυτοΰ του συνεδρίου ο Πάολο Πότζιο [Paolo Poggio] ε­ ξέτασε τα κυριώτερα ιστορικά περιοδικά που εκδίδονται στην Ιταλία σήμερα (συμπεριλαμβανομένων και των Rivista di storia coniemporanea.λιβελογραφήματα της αναθεωρητικής ιστοριογραφίας που μπορεί να στερείται τεκμηρίωσης. Πηγαίνοντας πίσω μέχρι και 15 χρόνια. μιας και ο ρεβιζιονισμός εμφανίζεται διαφο­ ρετικός από τις “παραδοσιακές” ιστορικές διαμάχες. Για να τον αντιμετωπίσουμε είναι αναγκαίο να λάβου­ με υπόψη τις αλλαγές αυτές. βρήκε μόνο ένα άρθρο για τη σχέση ανάμεσα στο Ναζισμό και την εργατική τάξη τη δεκαετία του [ 152] . ειδικά η αυτοαποκαλούμενη “αριστερή". Έ χει φτιάξει έναν νέο τυπο ιστορικής διαμάχης. Studi storici36 κλπ). ανατρεπτική δυναμική που υπόσχε­ ται νέες συνθέσεις και “μυθους”. δίχως να εξουδετερώνεται από τη σοβαρή έρευνα. Μια δυναμική που α ­ ποκτά χαρακτήρα αληθοφάνειας και ενισχΰεται από τα μήντια. αλλά διαθέτει μια ισοπεδωτική. Αυτός ο αναθεωρητισμός δεν είναι επικίνδυνος τόσο γι’ αυτά που λέει. Σε αυτό το σημείο θα ήταν ενδιαφέρον να αναρωτηθουμε πώς η ιταλική ιστοριογραφία.

Διαφο­ [ 153] .’30. Κατά τα άλλα. που αφού μεταφραστούν με περισσή προθυμία από τους εκδοτικούς μας οίκους γί­ νονται κατόπιν γνωστές μέσω τηλεοπτικών talk show. Περιττό να πούμε πως πρόκειται για άρθρο του Τιμ Μέισον. τα μόνο που γνωρίζει ο κόσμος για την ιστορία του Ναζισμού είναι όσα σερβίρονται από τις οθόνες. που εκδόθηκε μετά το θάνατό του. μιας και πιστεύουμε πως αυτή η δραματική σελίδα της ιστορίας δεν πρέπει να αφεθεί στους ειδικούς. Και μιας και σίγουρα υπάρχουν ειδικοί που γνωρίζουν τις εξελίξεις στη γερμανική ιστοριογραφία. οι μόνες αναφορές που υπάρχουν στην Ιταλία σχετικά με τις προόδους που έχει σημειώσει η γερμανική ιστοριογραφία σε αυτό το θέμα. Έτσι. Οΰτε καν υπήρξε κάποιο σχετικό ενδιαφέρον στις πολιτιστικές σελίδες της Unita ή της Manifesto. το μόνο που μπορούμε να υποθέσουμε είναι πως δεν έκριναν τα συμπεράσματά της άξια δημοσίευσης. Τα διδάγματα και τα προμηνύματα της ιστορικής αυτής περιόδου είναι τό­ σο πλούσια που θα πρέπει να αποτελέσουν τον άξονα της ιστορικό/πολιτικής κουλτούρας όλων μας. είναι κάποια περιστασιακά σχόλια του Έντσο Κολότι [Εηζο Collotti]. όπου η χυδαία δημο­ σιογραφία χύνει ποταμούς κοινοτοπιών επ’ ευκαιρίας κάποιας ιστορικής επετείου ή από τις δουλειές των α­ ναθεωρητών ιστορικών. από τον Γκουστάβο Κόρνι σε μια εφημερίδα του Τρέντο. Η συνάντηση μας σήμερα ήταν μια προσπάθεια να αντισταθούμε σε αυτή την τάση.

να λέγεται με όλο το πάθος των σπουδαίων κοινω­ νικών και πολιτικών αγώνων. Πρόκειται. για μια ιστορία που πρέ­ πει να λέγεται σε μια γλώσσα απλή. δεν μπορώ να δω τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσαμε να κατακτήσουμε την ουσία της δημο­ κρατίας. ξεκάθαρη και βα­ τή.ρετικά. [ 154] . λοιπόν.

.

μ) 6. (σ. Χίτλερ.μ) 3.τ. (σ.τ.τ. Ό ­ πως και στο παρόν. (σ.τ.μ) 4. (σ. Ιστορία και Κοινωνία.μ) 5.μ) 7ArbeiterKlasse und Volksgemeinschaft στο πρωτότυπο. έτσι και σε πολλά ακόμα κείμενα. Το βιβλίο για την Daimler-Benz. Εκδόθηκε στα αγγλικά ως Social Policy in the Third Reich [Η κοινωνι­ κή πολιτική στο Τρίτο Ράιχ]. η λέξη χρησιμοποιείται συχνά από τους φασίστες στην Ιταλία. ως συνώνυμο τρόπον τινά της λέξης “σύντρο­ φοι”. (σ. Λόγω της μιλιταριστικής της χροιάς.μ) 9. εκδ. Η κοινωνική πολιτική του Τρίτου Ράιχ.τ.μ) 10. 1993. Berg. Στο πρωτότυπο παρατίθεται στα γερμανικά ως Alltags­ geschichte. ο όρος συναντάται στα γερμανικά.μ) 2.τ. Ανάμεσα στους βασικούς πρεσβευτές της σχολής των “ι­ [ 156] . Η λέξη “camerati” αναφέρεται στους στρατιώτες που κοι­ μούνται μαζί στους κοιτώνες.τ. 8.τ.Σ Η Μ Ε ΙΩ Σ Ε ΙΣ 1. (σ. Το κείμενο γράφτηκε το 1993. εγώ ο επαναστάτης. Οξφόρδη -Νέα Υόρκη. (σ. (σ. Historikerstreit: η διαμάχη-σύγκρουση των ιστορικών.

17. W. [ 157] . 1 1 .μ) 12.μ) 13. Ιστορικό εργαστήρι και Εργαστήρι της Ιστορίας αντί­ στοιχα.τ. (Deutsche Arbeitsfront): Γερμανικό Εργατικό Μέ­ τωπο. που είχε ωστόσο ως αφετηρία τις ίδιες μελέτες που χρησιμοποίησε και η Χόμπουργκ. DAF.τ. τον κοινωνικό πυρήνα. F. Η Δημοκρατία της Βαϊμάρης αποτέλεσε με αυτή την έν­ νοια μεγάλο εργαστήρι της διαδικασίας αυτής. 1990. Johe και U. Weg in die Katastrophe. (σ. Για τον Βίνκλερ δες σελ. (σ. [Ο δρόμος προς την καταστροφή] εκδ. Αναφέρουμε ενδεικτικά το “Zivilisaiion und Barbarei: Die widersprüchlichen Potentiale der Moderne” [Πολιτισμός και Βαρβαρότητα. Ιστορικοί της καθημερινότητας.μ) 14. 2η έκδοση. Πρόκειται για το συνδικάτο των Ναζί. Dietz Verlag. (σ. Ο Ρούντιγκερ Χάχτμαν [Rüdiger Hachtman] ξεκίνησε επίσης μια πρωτότυπη έρευνα για την περίοδο μετά το ’33. επίμ. (σ. κείμενα προς τιμήν του Detlev Peukert.μ) 15. 16. 19. Bajohr. Lohalm (1991). η αμφιλεγόμενη δυναμική του Μοντέρνου].τ. Γερμανικά στο πρωτότυπο.στορικών της καθημερινότητας” αξίζει να αναφέρουμε τους Αλφ Λουντκε [Alf Lüdtke] και Λουτζ Νιιτχάμερ [Lutz Niethammer]. Εννοεί τη σχετική με την ο­ μάδα.0 ακριβής όρος είναι “grass-roots historians” που θα μπορούσε να αποδοθεί και ως “λαϊκοί ιστορικοί”. 18.τ. 62. Ο τελευταίος εξέδωσε πρόσφατα το βιβλίο Die volkseigene Erfahrung [Μαρτυρίες από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας] το οποίο μέσω της μεθόδου των συνεντεύξε­ ων επιχειρεί να αποδώσει την υποκειμενική οπτική των πο­ λιτών της πρώην Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας για το κομμουνιστικό καθεστώς.

Χιτλερική νεολαία.μ) 22. (α. Συμμετείχαν στην απαγωγή. Τα SA ήταν ε­ πιφορτισμένα να συγκρούονται στους δρόμους των γερμανι[158] . Για παράδειγμα. Τα SA ή Sturmabteilung (Τάγματα Εφόδου) ήταν η βασι­ κή παραστρατιωτική δομή των Ναζί που υποστήριξε την άνο­ δο του Χίτλερ στην εξουσία μέχρι και το 1933. "Ερυθρά Βοήθεια”. (α.ι. Ο Γκουστάβ Νόσκε [Gustav Noske] ήταν Σοσιαλδημο­ κράτης.ι. Αναμίχτηκαν ενεργά στη βίαιη καταστολή της επανάστασης του 1918.τ. ηγετική φιγούρα της δεξιάς πτέρυγας του Σ. 25. Τα Φρώκορης (Ελεύθερα Σώματα) ήταν παραστρατιωτι­ κές εθνικιστικές οργανώσεις που συγκροτήθηκαν στη Γερμα­ νία μετά το τέλος του Ά Παγκοσμίου Πολέμου. Είναι αυτός που έδωσε την εντολή για τη δολοφονία των Ρόζα Λούξεμπουργκ και Καρλ Αίμπκνεχτ.μ) 24. Από τις τάξεις των Φράικορπς προήλθαν ορισμένα στελέχη της SA. Γερμανικά στο πρωτότυπο. το βασανισμό και τη δολοφονί­ α του Καρλ Αίμπκνεχτ και της Ρόζα Λούξεμπουργκ. οργάνωσης που δημιουργήθηκε από την Κομμουνιστική Διε­ θνή το 1922.μ) 26. 1924-1936: γερμανικό παράρτημα της “Διεθνούς Ερυθρός Βοήθειας” (International Red Aid).Κ. σε ε­ πιμέλεια της Ανγκέλικα Εμπινγκχάους [Angelika Ebbinghaus].ι. Ο Βάλτερ Ούλμπριχτ [Walter Ulbricht] έπαιξε κεντρικό ρόλο στην οργάνωση των κομματικών ομάδων κρούσης στο Βερολίνο. η εργασία που εκδόθηκε το 1986 υπό τον τίτλο “Opfer und Täterinnen” [θύματα και θύτες]. και διετέλεσε πρώτος Υπουργός Άμυνας της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης την περίοδο 1919-1920. 21.20. Παρείχε πολιτική και υλική υποστήριξη σε πο­ λιτικούς κρατούμενους. (α. (α.μ) 23. όπως ο Έρνστ Ρεμ και των SS. όπως ο Ρούντολφ Ές.

μ) 31. (σ. τους συνδικαλιστές κλπ. (σ. πραξικόπημα εναντίον του Χίτλερ.τ.μ) 30.τ. (σ. (σ. (σ. Τάγματα Προστασί­ ας) -που αποτελούσαν αρχικά παράρτημα των SA. Επίσημη αιτιολόγηση της σφαγής αποτέλεσε το σχεδιασμένο από τον αρχηγό της οργά­ νωσης. Αναφέρεται στα γεγονότα που έλαβαν χώρα στις 18 Οκτώβρη του 1932 στην περιοχή Braunschweig που βρίσκεται [ 159] . Ερνστ Ρεμ. Μετά την ίδρυση του Κομμουνιστικού Κόμματος της Γερμανίας το 1919 αποτέλεσε -έως και το 1945. μένοντας γνωστή ως “Η νύχτα των μεγάλων μαχαιριών”. Οργάνωση αυτοάμυνας που συνδέθηκε με το Σοσιαλδη­ μοκρατικό Κόμμα.κών πόλεων με τους Κομμουνιστές.τ.μ) 28. Πρόκειται για την εφημερίδα “Εμπρός”. Δημιουργήθηκε το 1924. (σ. δηλαδή Τάγμα.μ) 27.τ. όσο και με οτιδήποτε ο ίδιος θεωρούσε ως δεξιά αντιπολίτευση. Για την Kampfiind βλέπε σελίδα 104.μ) 34. Sturm.τ.τ.το κεντρικό του όργανο. Στο πρωτότυπο αναφέρεται ως “smoke out”. Η πρωτοκαθεδρία της οργάνωσης τερματίστηκε το 1934 από τον ίδιο τον Χίτλερ και τα SS (SchutzStaffei.τ. Βερολινέζικο προάστιο. “Die Rote Fahne" ή “Κόκκινη Σημαία” ήταν η εφημερίδα που ίδρυσαν οι Λούξεμπουργκ και Λίμπκνεχτ το 1918. ωστόσο ο τελευταίος χρησιμοποίησε τις σφαγές για να κλείσει ανοι­ χτούς λογαριασμούς τόσο με τον Ρεμ.μ) 29. (σ. Βλέπε υποσημείωση 26.με τη σφα­ γή της ηγεσίας της που ξεκίνησε στις 30 Ιουνίου και συνεχίστηκε για τρεις ολόκληρες ημέρες.μ) 32.τ. κεντρικό όργα­ νο των Σοσιαλδημοκρατών. που σημαί­ νει την απολύμανση ενός σπιτιού ή στάβλου από ζωύφια κλπ με τη χρήση καπνού. ήδη από την πε­ ρίοδο της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης.μ) 33. (σ.

τ. Παρελθόν και Παρόν. (σ. Περωδικό Σύγχρονης Ιστορίας.μ) 36. (σ. Ιστορικές Μελέτες αντίστοιχα. Στα πλαίσια του διήμερου συνεδρίου των SA που βρισκόταν σε εξέλιξη εκεί.μ) [ 160] . τα μέλη της οργάνω­ σης επιχείρησαν να πραγματοποιήσουν αιφνιδιαστική προ­ κλητική πορεία στις προλεταριακές συνοικίες της περιοχής προκαλώντας τη βίαιη αντεπίθεση των κατοίκων.τ.τ.σιην Κάτω Σαξωνία.μ) 35. (σ. Sozialistische Einheitspartei Deutschlands ή Σοσιαλιστι­ κό Ενωτικό Κόμμα Γερμανίας: το κυβερνών κόμμα της Λαϊ­ κής Δημοκρατίας της Ανατολικής Γερμανίας από την ίδρυσή της το 1949 μέχρι και τις εκλογές του 1990. SED.

Zeitschrift für SozialgeschiclUe des 20. und 21. μελέτες πάντοτε γραμ­ μένες με πολύ κριτικό βλέμμα προς τα κάθε λογής ακαδημα­ ϊκά φέουδα. αφιερωμένες στην πλειοψηφία τους στην ιστορία των κοινωνικών και βιομηχα­ νικών πολιτικών του ναζιστικού καθεστώτος και στην ιστορί­ α του ναζιστικού επεκτατισμού.Β Ι Β Λ Ι Ο Γ Ρ Α Φ Ι Κ Ο Σ Η Μ Ε ΙΩ Μ Α 'Οταν η έρευνά μας στράφηκε στις εξειδικευμένες εκδόσεις και τα περιοδικά. Jahrhunderts" [Ε­ φημερίδα της Κοινωνικής Ιστορίας του 20οΰ και 2Ιού αιώ­ να]. Από το 1990 και μετά. η οποία. τις τρέχουσες διαμάχες και συζητήσεις. περιέχει ένα εκτεταμένο ευ­ ρετήριο βιβλιοκριτικών που κατατοπίζει τον αναγνώστη γύ­ ρω από την ιστοριογραφική παραγωγή που σχετίζεται με την ιστορία του Εθνικοσοσιαλισμού. εκτός από πραγματείες. Αλλά αυτοί δεν είναι οι μό­ νοι λόγοι για τους οποίους η συγκεκριμένη επιθεώρηση αποδεικνύεται έξοχο εργαλείο. τις διάφορες ιστορικές σχολές. Χρησιμότατες αποδεικνύονται ε­ πίσης οι πολυάριθμες μελέτες και πραγματείες γύρω από τη γερμανική ιστοριογραφία. αυτό το τμήμα του περιο­ [ 161] . η προφανής μας αφετηρία ήταν η τριμη­ νιαία επιθεώρηση του Ιδρύματος του Αμβούργου “1999.

Στη σειρά συντόμων μελετών του ίδιου ιδρύματος (“Kleine historische Bibliothek”) έχουν δημοσιευθεί επιπλέον δυο τό­ μοι που αφορούν τα τεκταινόμενα στη γερμανική ιστοριο­ γραφία. Ο πρώτος είναι σχετικός με τη διαμάχη των ιστορι­ κών [Historikerstreit] (Heinrich Senflt.Zwiesprache mit dem Jahrhundert.δικού εμπλουτίστηκε με ένα ευρετήριο που ασχολείται με τα πεπραγμένα των ιστορικών Ινστιτούτων της πρώην Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας. καθώς και για την ιστορία της εργασίας και του εργατικού κινήματος (Heinrich A. 1989) και ο δεύτερος είναι μια αυτοβιογραφία με τη μορφή συνέντευξης του μεγάλου ιστορικού Walter Markov (. Το “Geschichte und Gesellschaft” (GG) θεωρείται το πλέ­ ον έγκυρο περιοδικό της γερμανικής σχολής κοινωνικής ι­ στορίας και εδρεύει στο πανεπιστήμιο του Bielefeld. συγγραφέα ση­ μαντικών μελετών με θέμα την ιστορία της γαλλικής επανά­ στασης και ιδρυτή του Ινστιτούτου Παγκόσμιας Ιστορίας του πανεπιστημίου της Λειψίας της πρώην ΛΔΓ. Kein Abschied von Hitler. Το “Archiv fur Sozialgeschichte” (AfS) είναι το περιοδικό του Ιδρύματος Friedrich Ebert' εδώ εκπροσωπείται εκείνη η ιστοριογραφική αντίληψη που αντλεί έμπνευση από τη γερ­ μανική σοσιαλδημοκρατία (το ίδρυμα Friedrich Ebert είναι ο σημαντικότερος πολιτιστικός θεσμός του σοσιαλδημοκρα­ τικού κόμματος). σε επιμέλεια Thomas Grimm. Volksblatt Verlag. [ 162] . Κολωνία 1990). Winkler). Το AfS αποτελεί επίσης σημείο αναφοράς για την κοινωνική ιστορία (Jürgen Kocka).

του κινήματος των ιστορικών της καθημερινότητας. To “Forschungs.Αμελήσαμε ως τώρα να αναφέρουμε το “Geschichtswerkstatt". όργανο της Ένωσης Εργατών της Ι­ στορίας. Στους κατά καιρούς διευθυντές του περιλαμβάνο­ νται καινοτόμοι ιστορικοί όπως ο Detlev Peukert. Βερολίνο 1992. επιθεώρηση που γεννήθηκε πρόσφατα υπό την ευθύνη μιας ομάδας πρώην συνερ­ γατών του προηγούμενου περιοδικού και ειδικά του Alf Lüdtke.und Bildungsstätte zur Geschichte der Arbeiterbewegung im Lande Bremen” (Εκπαιδευτικό και Μελετητικό Κέντρο για την Ιστορία του Εργατικού Κινήμα­ τος στην Περιοχή της Βρέμης) είναι ένα άλλο δημοτικό ίδρυ­ [ 163] . Το “Geschichte in Wissenschaft und Unterricht” είναι το όργανο των Γερμανών Καθηγητών Ιστορίας. καθώς και την “WerkstattGeschichte”. Επίσης συμβουλευτήκαμε το Bibliographie zur Geschichte der deutschen Arbeiterbewegung. Το "Forschungsstelle für die Geschichte des Nationalsozialismus in Hamburg” (Κέντρο Μελετών για την Ιστορία του Εθνικοσοσιαλισμού στο Αμβούργο) είναι ένα δη­ μοτικό ίδρυμα που υπάρχει εδώ και πολλά χρόνια και έχει στη συλλογή του ενδιαφέρον αρχειακό υλικό γύρω από την εργατική ιστορία το οποίο προέρχεται κυρίως από τα τοπικά συνδικάτα. FriedrichEbert-Stiftung. ενός από τους κύριους Γερμανούς εκπροσώπους της προφορικής ιστορίας και της ιστορίας της καθημερινής ζωής. επ. Dietz Verlag. Για το “Hamburger Stiftung zur Sozialgeschichte des 20. Jahrhunderts" είναι αρκετά αυτά που αναφέρονται στο κυ­ ρίως κείμενο. 1990 und 1991.

Η ενδελεχής ανάγνωση των περιοδικών που προαναφέρθηκαν. με[ 164] . Το κέντρο έ­ χει ξεκινήσει τη συλλογή υλικού και τη συστηματική ταξινό­ μηση του πρώτου πυρήνα της βιβλιοθήκης του. ιστορικού του εργατικού κινήματος. η έρευνα του υλικού που φυλάσσεται στα ερευνητικά κέντρα και βέβαια οι συμβουλές των μελετητών που τα λει­ τουργούν μας επέτρεψαν να αποκτήσουμε μια αρκετά επαρ­ κή αντίληψη της γερμανικής βιβλιογραφίας γύρω από τη σχέση εργατικής τάξης και Εθνικοσοσιαλισμού. του περιοδικού που εκδίδεται από το πανεπιστήμιο του Σικάγο και τελευ­ ταία έχει καταστεί σημείο αναφοράς των διεθνών ιστοριο­ γραφικών συζητήσεων. προφορικής ιστορίας και ιστοριογραφίας της καθημερινής ζωής. To “International review of social history" (IRSH) είναι το όργανο του Ινστιτούτου Κοινωνικής Ιστορίας του Αμστερ­ νταμ. To “German History” (GH) είναι η επιθεώρηση των μελετητών της γερμανικής ιστορίας. κυρίως μέσω των πρωτοβουλιών του καθηγητή Hans Joseph Steinberg. καθώς και του “History Workshop” (HW).μα που κάνει αισθητή την παρουσία του τελευταία. της βρετανικής επιθεώρησης κοινωνικής ιστορίας. Από τα περιοδικά που εκδίδονται στη γαλλική γλώσσα. Επίσης εξαιρετικά χρήσιμη αποδέχθηκε η μελέτη του “The Journal of Modern History” (JMH). To “Social history” (SH) είναι το πλέον έγκυρο περιοδικό κοινωνικής ιστορίας που κυκλοφορεί στην αγγλική γλώσσα. μεταξύ των ιδρυτών της οποίας βρίσκουμε και το όνο­ μα του Tim Mason.

Roveri. για τον αναθεωρητισμό και τη σχέση μεταξύ ιστορι­ κών και Ναζισμού έχουμε τα εξής: A. η οποία παρότι στρέφεται προς τα τεκταινόμενα σιην ιστοριογραφία της πρώην ΛΓΔ. γεγονός που μας οδηγεί να υποπτευθούμε πως οι Γάλλοι κοινωνικοί ιστορικοί. το “Quaderni storici” (QS). 3. χαρακτηρίζο­ νται από κάποιου είδους απώθηση. Η μελέτη των περιοδικών που εκδίδονται στην ιταλική γλώσσα ήταν επίσης αρκετά απογοητευτική. το “Storia contemporanea” (SC). Εδώ βρίσκουμε το “Movimento operaio e socialista” (MOS. L'Mslorikentreit in un antologia tedssea. Σε γενικές γραμμές το ενδιαφέρον στρέφεται στη γερμανική ιστορία από το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα μέχρι τον Πρώτο Πα­ γκόσμιο Πόλεμο. βρίσκουμε στο ειδικό τεύχος του "Vingtiime siicle" του 1992 το οποίο είναι αφιε­ ρωμένο στα προβλήματα της γερμανικής ιστορίας. το “Rivista di storia contemporanea” (RSC). Τα αποτελέσματα ήταν αρκετά απογοητευτικά. το “Studi storici” (SS). 501-505' B. Παρόλα αυτά. 1988. το “Italia contemporanea” (IC). η έκδοση διακό­ πηκε). το “Quaderno di storia contempo­ ranea” (QSC) και το “Passato e presente” (PP). σελ. στο MOS n. θεωρήσαμε πως θα ήταν χρήσιμο εδώ να παραθέσουμε κάποια από τα σημαντικότερα άρθρα και τις κριτικές που σχετίζονται με το θέμα της διάλεξής μας. [ 165] . Έτσι. το “Ventesimo secolo” (VS). καταφέρνει να ανοίγει κάποιο δρόμο. όταν πρόκειται για την ιστορία του Ναζισμού. Μια αναζωογόνηση των σχετικών ενδιαφερόντων τους.λετήθηκαν τα “Annales” και το “Le mouvement social”.

n. στο PP.VV. Auschwitz. I tedeschi dopo Hitler: il difficile rapporto con il proprio passato. n. 1991. 5. n.M. La meschina pratica dell’ insinuare. 1990. II dibattito sul nazionalsocialismo in occasione del 50 ° anniversario della presa del potere di Hitler. 269-295. σελ. στο MOS. Tim Mason: I’impegno e il laJboraiorio della storia sociale. 21-27. 83-96. 16. 107-129. στο VS. σελ. η. στο SC. Una questione non solo tedesca. 1009-1033. 1.επίσης G. 9-53E. Non epossibile negare I’unicita dei crimini nazisti. Riflessioni sull’Historikentreit e i suoi echi italiani. AI magazuno della storia.Mantelli. η. 27. σελ.E. Collotti.δες επίσης M. Historikerstreit e dintomi. 1987. pp. 87-126. n. σελ. 11-19· E. n. A cinquant’ anni dalla Machtergreifung: il nazionalsocialismo tra storiografia e cultura politico. Sadun Bordoni. στο ίδιο. σελ. Στο “Ventesimo secolo” βρίσκουμε επίσης δυο παρεμβά­ . στο ίδιο. Hinz. 4. 1989. 1991. Petersen. στο ίδιο. Corni. 1-41. στο RSC. δες Tim Mason: Γ uomo e U>studioso. σελ. 251-257· G. Rusconi.G. La “storicizzazione" del nazismo. σελ. AUa ricerca della storia perduta. σελ.AA. 4.H. 3. 1988. σελ. 2. 2.. Di nuovo una questione tedesca alia luce dello Historikerstreit. στο ίδιο. Jäckel. η. στο ίδιο. Riflessioni su come la RFT ha coscienza della propria storia. la storia e gli storici.L.E. 1988. στο “Ricerche di storia politica”. σελ. Mommsen. Salvadori.J. η. 1988. Traverso.L. στο PP. 1984. 259-272. στο QSC. σελ. To “Movimento operaio e socialista” έχει αφιερώσει ένα τεύχος στη μνήμη του Tim Mason όπου συνεισέφεραν διά­ φοροι Ιταλοί ιστορικοί. n. 1987. σελ. Perehe un certo pas­ sato possa passare senza ehe Ιο ή dimentichi. 671-682. 1. 29-42.

1. σελ. n. στο SS. 81-83 και το G. 1991. Le particolaritä delta storia tedesca. La storiografia nella RDT tra dogmatismo e innovazione. σελ. n. 16. n.σχετικά δες επί­ σης J. pp. Πρόκειται για τα D. [ 167] . στο QS. 173-186. La svastica e il pugno. Eichholtz. 71. 569-591· το G. Για τα προβλήματα της σύγχρονης γερμανικής ιστορίας μπορεί να δει κανείς το G. στο SS. 1991. 1984· το G. σελ. Corni. στο PP. 1989. II travaglio della storiografia nell'ex RDT: alcune osservazioni a margine. Σχετικά με την ιστοριογραφία της καθημερινής ζωής και το κίνημα των ιστορικών της βάσης ένα από τα καλύτερα πληροφορημένα και διεισδυτικά άρθρα που έχουν γραφτεί από Ιταλό ιστορικό είναι το Antonio Missiroli. 31 Ιουλίου 1992. σελ. Escussione del passato. n. Cacciatore. 1993. n. Eley.σεις στα προβλήματα της ιστοριογραφίας της πρώην ΛΓΔ. 55-80· επίσης του ίδιου συγγραφέα το Politica dei notabili e crisi del liberalismo nella transizione elettorale degli anni 90 in Germania. 2. Habermas. στο “Belfagor”. 1985. Ας μην αφήσουμε τον τίτλο να μας παραπλανήσει. Corni. 79-95. 463-492. 1984. σελ. "Neue Sozialgeschichte’' e teoria della storia. 2\3. 30. O Enzo Collotti έχει αφιερώσει μια περιεκτική πραγματεία στα προ­ βλήματα που αντιμετωπίζει η γερμανική ιστοριογραφία εν όψει της ενοποίησης της Γερμανίας· ο τίτλος είναι II peso del passato: gli storici tedeschi e Γ unificazione και δημοσιεϋθηκε στο “Passato e presente” n. Note sulla condizione degli storiä ledesco-orientali. στο VS. n. σελ. στο PP. n. Una stori­ ografia verde nella Germania federate?. 9. AUa ricerca delta rivoluzione borghese. στο VS. 1988. 1. 333-338.

Πρόκειται για τη βιβλιο­ κριτική του P. στο 1C. στο VS. τέλος. ορισμένες από τις βιβλιοκριτικές που έχουν γραφτεί για τα βιβλία που αναφέρονται συχνότε­ ρα στο κείμενο της διάλεξής μας. που δημοσιευθηκε στο IC. 1992. σελ. στο SC. μεταξύ των οποίων πρέπει να ανα­ φέρουμε το E. n. σελ. 85-102· τέλος. L'organizzazione clandestina del Partito Comunista di Germania e la sua evoluzione dall’ instaurazione della dittalura nazista alia vigilia della guerra. στο RSC. n. σελ. Politica e cuüura nella repubblica di Weimar: la posizione dei partiti operai. 1. 1981. Beating the fascists?. 423-459· το D. 1993. 167. σελ. radio e il movimento operaio tedesco nella repubblica di Weimar. [ 168] . σελ. σελ. Langewiesche. 1983. Lehmann. Ας σημειώσουμε. Nuove fonti sull’ imperialismo economico nazista. 2. σελ. H. Vaccarino σχετικά με αρκετές α­ πό τις δουλειές του Ιδρύματος του Αμβούργου. 3. 283-301 · το J. film. n. 3. σελ. 1986.επίσης για τη βιβλιοκριτική του G. Nello για το Rosenhaft. Corni για τον Zitelmann. Nuovi mezzi di comunicazione di massa. 169-1981 το L. 1991. 1987. n. στο MOS. 2. να αναφέρουμε την κριτική του G. 172-175. 103-109· και το K. η. που δημοσιευθηκε στο SC. Stndi e ricerche sulla Resislenza dal 1933 al 1945 nella ex DDR. Jahnke. Hartmann. 197-218. σελ. n. 151-178· δες επίσης το Tim Mason. 169. 1987.Τα άρθρα γύρω από το γερμανικό εργατικό κίνημα του μεσοπολέμου είναι λίγα. n. n. n. στο “Dimension! e problemi della ricerca storica”. Autoritratto di Hitler. Storiografia della cuUura operaia. 624-629. Collotti. Lavoralon italiani in Germania 1938-39. 1985. που δημοσιεύθηκε στο 1C. 186. 1.

179-216. 1986. στο “Geschichte und Gesellschaft”. Zur Rolle der Deutschen Arbeitsfront im Herrschaftssystem des Dritten Reiches. n. Dirk Hänisch. σελ. 1986. στο “Archiv fijr Sozialgeschichte”.Παρακάτω χωρίσαμε τη βιβλιογραφία μας σε θεματικές περιοχές. 12. στο “Geschichte und Gesellschaft”. Warum die deutsche Arbeiter während des “Dritten Reiches" zu Hitler standen. Die Anfälligkeit von Arbeitern gegenvber der NSDAP bei den Reichstagswahlen 19281933.Günther Mai. Για παράδειγμα μπορούμε να α­ ναφέρουμε τα γραπτά του Arthur Rosenberg (τον οποίο δεν πρέπει να συγχέουμε με τον Alfred Rosenberg. Γνρω από τ ψ εργατική παρουσία στις γραμμές και τ ψ ε­ κλογική βάση τον Εθνικοσοσιαλιστικον Κόμματος Jürgen W. “Warum steht der deutsche Arbeiter zu Hitler?”. pp. τη μελέτη του Hans-Gerd Schumann γύρω από τη σχέση Εθνικοσοσιαλι­ σμού και συνδικάτων (1958). 1. Falter. From “Stammtisch" to Party: Nazi Joiners and the [ 169] . θεωρητικό του ναζιστικού φυλετισμού) για την ιστορία της δημοκρατί­ ας της Βαϊμάρης (ιταλική μετάφραση 1945). Falter. 217-231Rudy Koshar. αναφέροντας μόνο το υλικό που συμβουλευθήκαμε για την προετοιμασία της διάλεξης. n.Jürgen W. 1987. 212-234. 26. Συμπεριλάβαμε και κάποιες παλιότερες εκδόσεις οι οποίες παρόλ’ αυτά υπήρξαν τόσο σημαντικές που αποτελούν σημείο αναφοράς σήμερα και κατά τη γνώμη μας θα συνεχίοουν να αποτελούν σημείο αναφοράς και στο μέλλον. καθώς και το βιβλίο του Enzo Collotti για τη ναζιστική Γερμανία (1962). vol. σελ. 13.

Neue Forschungsergebnisse zur Soziographie des Nationalsozialismus 1925 bis 1933. σελ.Βερολίνο 1990. National Socialism and the German Proletariat. Wähler und Mitglieder der NSDAP. vol. Mittelstand und Nationalsozialismus? Zur politischen Orientierung von Handwerkern und Angestellten in der Endphase der Weimarer Republik. στο “The Journal of Modern History”. I l l . n. 1980. 2.contradictions of grass roots fascism in Weimar Germany. Anfälligkeit der Angestellten Immunität der Arbeiter?. Theoretical approaches to social and economic his­ tory o f modem Germany. 1975. 701-718· Weimar. n. σελ. στο “German History”. στο “Archiv für Sozialgeschichte”. 173-198· Jörgen W. 155-177· Peter D. 97[ 170] . Falter. Verlag Ullstein. σελ. σελ. 1. Michael H. 1993. Για τα μεθοδολογικά θεμέλια της κοινωνικής ιστορίας: Jürgen Kocka. στο "The Journal of Modern History”. Γύρω αηό τη διαμάχη μεταξύ των ιστορικών σχετικά με τα ηροβλήματα της μεθόδου και της ερμψείας της γερμανικής ιστορίας α. Conference Report. vol. n. στο Martin Broszat zum Gedenken. 1926-1989. 47. II. 1-24Friedrich Lenger. σελ. 1925-1935: old myths and new perspectives. Kater. Μάρτιος 1987. 265-290· Jörgen W. σελ. The study of social mobility and the formation of the working class in the 19th century. Falter. Φρανκφούρτη s. 1993. 3. the Working Classes. n. σελ. 1989. 19. 1993. Stachura.. στο “Le mouvement social”. 101-119· Jürgen Kocka. and the Rise of National Socialism. στο ' “Geschichte und Gesellschaft”. 70-74.M.. vol. 29. στο “The Historical Journal”. pp.

What is the “History of Society?”. 1166-1186· Manfred Asendorf. Le “Sonderweg" de I’histoire allemande: mythe ou realite?. Geburtstag. σελ. στο “The Journal of Modern History”. Jarausch και Magnusson)· πρόκειται για τμήμα των πρακτικών του συνεδρίου που έλαβε χώρα στο Παρίσι με γενικό τίτλο “Social history at the End of the 80's. της ιστο­ ρίας του εργατικού κινήματος και της εργατικής τάξης: [ 171] . 2. καθώς και για το πρόβλημα της “συνέχειας”: Fritz Fischer.117. 5-20 (τεύχος αφιερωμένο στη γερμανική κοινωνική ιστορία με γραπτά των Wehler. ειδικό τεύχος “Vingtiime Sitele. 1989. 6-7· Frank Trommler. Jarausch. 268-284· Dieter Groh. n. Για το πρόβλημα της “διαφοροποίησης” της γερμανικής ι­ στορίας σε σχέση με την ιστορία των άλλων ευρωπαϊκών κρατών. Torstendahl. Fritz Fischer zum 80. 34. σελ. σελ. 5. 18. Wilhelminismus. Droste Verlag. Düsseldorf 1979· Konrad H. Helga Schultz. Illiberalism and Beyond: German History in Search of a Paradigme. Revue d’Histoire”. n. 725-735· Geoff Eley. σελ. Απρίλιος Ιούνιος 1992. σελ.Hans-Ulrich Wehler. 1983. Zur Kontinuität der Machtstrukturen in Deutschland 1871-1945. n. 61. A critical international perspective". n. από τις 26 έως τις 28 Ιουλίου του 1988. γ. Westfalisches Dampfboot Verlag. Bündnis der Eliten. β. Münster 1991 · Histoires d ’Allemagne. 1988. Faschismus. στο “1999”. 2. Zur historischen Kontinuität in Deutschland. n. στο “Storia della storiografia”. n. Evans. Για τις σχέσεις μεταξύ της κοινωνικής ιστορίας. στο “The Journal of Modern History”. Germany’s Past as an Artifact. 1983. στο “Annales”. Nationalismus. 1990.

στο “The journal of Modern History”. 506-523· Ulrich Herbert. Sozialanthropologische Perspektiven in der Geschichtsschreibung. n. σελ. Perspektiven der Arbeitergeschichtsschreibung. German social history and Labor history: a troubled partnership. n. Φρανκφούρτη s. ε­ πιμέλεια των Heide Gerstenberger 8c Dorothea Schmidt. στο “Geschichte und Gesellschaft”. Münster 1987· Roger Fletcher. John Kenyon. 1993. Maura. Joaquin R. 3.M. Berdahl και άλλοι. σελ. δ. 1990. 30. Luisa Passerini και Colin Matthew· Thomas Welskopp. σελ. Paola Di Cori. 1984. στο “1999”. στο “History Workshop”. Liza Mason. στο “The Journal of Modern History”. σελ.. 15. 557-568· Logie [ 172] . Patch Jr. 1989. vol. η. 320-360· Tim Mason: a Memorial. 34-53. σελ. Richard Bessel. Zwischenbilanz und offene Fragen. στο “The Journal of Modern History”. Verlag Westfälisches Dampfboot. Για τις ερευνητικές τάσεις μεταξύ των μελετητών της σύγ­ χρονης γερμανικής κοινωνικής ιστορίας και την “ιστορία από τα κάτω”: Robert M. Geoff Eley. Σεπτέμβριος 1988. 129-188. 483-498· Dieter Langewiesche. σελ. Anne Summers. Klassen und Kultur. Lutz Niethammer.. Arbeiterschaft im “Drillen Reich". Patricia Hilden. όπου περιλαμβάνο­ νται επίσης γραπτά των Raphael Samuel. 3. David Eastwood. History from below comes to Germany: the New History Movement in the Federal Republic of Germany. n. The impact of the German Labor Movement on Workers’ Culture.3. Patrick Fridenson. 1987. John Corina.William L. 1982· Normalität oder Normalisierung? Geschichtswerkstätten und Faschismusanalyse.

Labor History. Campus Verlag. n.Barrow. Αμβούργο 1993. 227-229. στο “History Workshop”. στο “History Workshop Journal”. Arbeiteralltag in Stadt und Land: Neue Wege der Geschichtsschreibung. 61. σελ. The sixth national meeting o f the West German history workshop association. στο “Archiv fijr Sozialgeschichte’’. n. 31. 29. σελ. 1989. n. 297-343· Alf Lüdtke. σελ. Βερολίνο 1982. 8-39· Alf Lüdtke. ε. στο “The Journal of Modem History”.MANew York. Arbeiteralltag . Verlag Dietz Nachf. ειδικό παράρτημα του “Das Argument”. 1982 και στο ίδιο τεύχος του περιοδι[ 173] . 25. Sonderdruck. σελ. German History Workshop. σι. Alltagsgeschichte: Experience. 211-213· Thomas Lindenberger. 1991. Culture and the Polüics of the Everyday . Klassen oder Kultur? Durchbriiche oder Sackgassen in der Arbeitergeschichte ? στο “Merkur” n. vol.Mode oder Methode?. Radikale Pluralität. σελ. Social History. 1989.. Geschichtswerkstätten als praktische Wissenschaftskritik. Eigen-Smn. 36. Zur Rekonstruktion historischer Erfahrungen. Fabrikalltag. στον τόμο διαφόρων συγγραφέων και επιμέλεια Heiko Haumann. Bonn 1989· Michael Wildt. 948· Geoff Eley. Για τα μεθοδολογικά θεμέλια της “ιστορίας της καθημερι­ νής ζωής”: Dedev Peukert. Arbeitererfahrungen und Politik vom Kaiserreich bis in den Faschismus. Φρανκφούρτη s.A new Direction for German Social History?. Michael Wildt. 1988. Was ist und wer treibt Alltagsgeschichte? στον τόμο διαφόρων συγγραφέων Alltagsgeschichte. Για τις διαφωνίες μεταξύ “νέας κοινωνικής ιστορίας” και ιστορικών της καθημερινότητας: Jürgen Kocka. Ergebnisse Verlag.

Fischer Taschenbuch Verlag. 2. 1993.Germania. 5. Για το λεγόμενο Historikerstreit. στο “1999”. Evans. σελ. Broszat. η. σελ. Kein Abschied von Hitler. 18. n. Για τα προβλήματα του εκσυγχρονισμού των δεκαετιών του '20 και του ’30: David F. Social History in the Postmodern Age. Fest.. εκτός από τα άρθρα που παρατέθηκαν πιο πάνω από την ιταλόφωνη παραγωγή. Augstein. (με γραπτά των Peukert. 319-328. 36-42. σελ. 83-100· Karl Heinz Roth. (. 23· Gine Eisner. B. Rusconi.κου η απάντηση του Martin Broszat. 1989. 1992. 4. σελ. Einaudi. Habermas. Φρανκφούρτη s. 1990. Crew. Un passato che non passa. Hans Mommsen.. DerJanuskopf der Moderne: z. Herbert και άλλων) και επιμέλεια των Dan Diner. Nationalsozialismus. The pathologies of moderni­ ty: Detlev Peukert on Germany’s twentieth century. στο “Social History”. 1992.H. Μάιος 1992. [ 174] . n. vol.Inge Marßolek. σελ. Hildebrand. χειρόγραφο. Kocka. Plädoyer für AUtagsgeschiehte· Richard J. Modemisierungselemente in der nationalsozialistischen Sozialpolitik. 1987.M. Historisierung des Nationalsozialismus?. Hillgruber και Wolfgang Mommsen) και επιμέλεια του Gian Enrico Rusconi. cit. 11-22. n. στο “Storia della storiografia”. Niethammer. έχου­ με τα εξής: Ist der Nationalsozialismus Geschichte?. (με γραπτά των Nolte. Τορίνο 1987· Heinrich SenfTt. in “Berliner Debatte” n. 17.

n. La Germania nazista. Working-class movement and working-class life: Frankfurt am Main during the Weimar Republik. Storia della repubblica tedesca. Piper Verlag. Lotte sociali e sistema democralico nella Germania degli Anni Venti. Crisi di sistema e sconfitta operaia. To­ pivo 1977· Weimar. Zeitökonomie und Kapitalverwertung in der Entwicklung des deutschen Kapitalismus. Taylorismus.Enzo Collotti. Μόναχο 1984· Manfred Scharrer (επ. Einaudi. La crisi di Weimar. στο “Social History”.3. Dalla Repubblica di Weimar al croUo del Reich hitleriano. Topfvo 1975* Gian Enrico Rusconi. Arthur Rosenberg. Einaudi. Γνρα αηό την αποσύνθεση της εργατικής δύναμης. II Mulino.). La Repubblica di Weimar. 1. Arbeiterbewegung 1933. ‘T wo Nazisms”: the social context of nazi mobilization in Marburg and Tübingen. Storia della Repubblica di Weimar. Mursia. 1982. Die Republik von Weimar. Beiträge zur Geschichte einer improvisierten Demokratie. 315-364· Theodor Eschenburg. Edizioni Leonardo. 1918-1933. κείμενα προς τιμήν του Alfred Sohn-Rethel. Kampflose Kapitulation. Topivo 1966· Claude Klein. στο Invitation au voyage. Buchladen Bettina Wassmann. σελ. επιμέλεια του Lucio Villari. την ανεργία και το σύστημα Πρόνοιας των τελευταίων χρόνων της δημοκρατίας της Βαϊμάρης (εδώ σνμηεριλάβαμε μόνο τα έργα γενικού χαρακτήρα ηον αναψέρονται στη βαϊμαρινή περίοδο και είναι διαθέσιμα στην ιταλική γλώσσα). 1983. στο “Social History”. Μιλάνο 1970. Βρέμη 1979· Rudy Koshar. Ρώμη 1945· Erich Eyck. Einaudi. 27-42· James Wickham. 3. Μπολόνια 1978· Rudi Schmiede. σελ. Rowohlt [ 175] . n.

cultura e politica nella Germania di Weimar e del Terzo Reich. Βερολίνο 1989· Heinrich August Winkler. Krisenjahre der klassischen Moderne. Ν. Opfer und Täterinnen. The workers’ movement and cultural patterns on urban [ 176] . vol.Heidrun Homburg. Greno Verlag.). Vom Arbeitslosen zum Zwangsarbeiter.. 1987.Verlag. 1987· Alf Ldtke. Τότοβα. στο “Archiv fijr Sozialgeschichte”. 25.Angelika Ebbinghaus (επ. Γκέτινγκεν 1990· Adelheid von Saldern. vol. σελ. Φραν­ κφούρτη s. Laterza. Suhrkamp Verlag. Die Weimarer Republik. 27. Frauenbiographien des Nationalsozialismus. Der Weg in die Katastrophe. Νορντλίνγκεν 1987· Hans Mommsen. Da Weimar a Hitler. 1985. Hungererfahrungen und Hungerpolitik am Ende der Weimarer Republik. II Mulino. Barnes 8c Noble Books. Μπάρι 1986· Detlev Peukert. Ein Beitrag zur Sozialgeschichte der Jahre 1928 bis 1936.). Μπολόνια 1988· Richard J. 11 modemismo reaüonario: Tecnologia. 147-176. Αμβούργο.M. 1984. Dick Geary (επ. Hunger in der großen Depression. σελ. Vandenhoeck 8c Ruprecht. Dietz Verlag. Arbeiter und Arbeiterbewegung in der Weimarer Republik 1930 bis 1933. 1987· Jeffrey Herf. Die verspielte Freiheit. Βερολίνο 1990· Wolfgang Zollitsch.Τζ. Evans. στο “Archiv für Sozialgeschichte”. Experiences and Consequences o f Mass Unemployment from the Weimar Republic to the Third Reich. 251-298· Martin Broszat. Arbeitslosenpolitik und Fraktionierung der Arbeiterschaft in Deutschland 1930-1933 am Beispiel der Wohlfahrtserwerbslosen und der kommunalen Wohlfahrtshilfe. The German unemployed. Propyläen Verlag. Arbeiter zwischen Weltwirtschaftskrise und Nationalsozialismus.

Arbeitererfahrungen und Politik vom Kaiserreich bis in den Faschismus. 4. Μάρτιος 1993· Alf Lüdtke. Ιούνιος 1990. 11. Ergebnisse Verlag. The workers’ opposition in Nad Germany.housing estates and m rural settlements in Germany and Austria during the 1920s. Weitz. n. 1990. 1981. στο “Social History”.M. Bund Verlag. State power. Eigen-Sinn. Alfred Sohn-Rethel. η. Arbeiterklasse und Volksgemeinschaft. 1973· Timothy Mason. Φρανκφούρτη s. Protestbewegungen jugendlicher Arbeiter im Dritten Reich. στο “Social History”. σελ. Sulla Germania totalitaria. Colonia 1980· Timothy Mason. 1. Beispiele aus der Wohlfahrtsverwaltung der Weimarer Republik. n. Μιλάνο 1990· David Crew. σελ. Adelphi Edizioni. 333354· Anthony McElligott. Workers' culture and workers' politics on Weimar's new housing estates: a response to Adelheid von Saldem. Eine Dokumentation. 4. Bernhard Blanke και Niels Kadritzke. Westdeutscher Verlag. Gewalt “a u f dem Amt". Die Edelweisspiraten. Opladen 1975· Detlev Peukert. 1992. 3. 253-297· Simone Weil. με εισαγωγή των Johannes Agnoli. Αμβούργο 1993. Suhrkamp Verlag. 120-137[ 177] . στο “Werkstatt Geschichte”. Γύρα αηό τψ εργατική και βιομηχανική πολιτική των πρώτων χρό­ νων τον χιτλερικού καθεστώτος. σελ. Oekonomie und Klassenstruktur des deutschen Faschismus. στο “History Workshop”. Class fragmentation and the shaping of German Communist policy. στο “The Journal of Modern History”. 101-113· Eric D. σελ. Fabrikalltag. n. Dokumente und Materialien zur deutschen Arbeiterpolitik.

. Νορντλίνγκεν 1986. Peter Hammer Verlag.G. Νορντλίνγκεν 1986· Inge Marßolek. Fremdarbeiter. 'Warum steht der deutsche Arbeiter zu Hitler?'. 1918-1945. σε επιμέλεια των Detlev Peukert και Jürgen Reulecke.G. επιμέλεια HansUwe Otto και Heinz Sünker. 212-234· Detlev Peukert. Greno Verlag. Νορντλίνγκεν 1985· O.U. σελ. 413-435. 1989 (1985)· Ulrich Herbert. Greno Verlag. Beiträge zur Geschichte des Alltags unterm Nationalsozialismus.S.M. Frank Bajohr.Jürgen Reulecke. Ermittlungen gegen die Dresdner Bank. BonnBerlino 1983· Soziale Arbeit und Faschismus. 12.U.M. 245-269. Anpassung.G. Suhrkamp Verlag. Zur Rolle der Deutschen Arbeitsfront im Herrschaftssystem des Dritten Reiches. Herrenmensch und Arbeitsvölker. Farben.G. wo die man hinsetzten soll". στο ίδιο. στο "Geschichte und Gesellschaft”. Verfolgung. Ausländische Arbeiter und Deutsche 1939-1945. επιμέλεια Lutz Niethammer. Wuppertal 1981. σελ.. n. Spuren des Widerstands. Βρέμη 1986· Günther Mai.. σελ. Ermüdungen gegen die Deutsche Bank..Bremer Arbeiterbewegung.U. Greno Verlag. Dietz Verlag. 1986. Βερολίνο 1985· AA. Widerstand. Βερολίνο 1985· O. Rotbuch Verlag.VV.S.O. Elefanten Press. Βερολίνο 1983· “Die Jahre weiss man nicht. Arbeitslager und JugendKZ: die “Behandlung Gemeinschaflsfremder” im Dritten Reich. στο Die Reihen fast geschlossen. Φραν­ κφούρτη s.S. Ren6 Ott.M.Detlev Peukert. Ermüdungen gegen die I. Die Fahne mü dem goldenen Zahnrad: der "Leistungskampf der deutschen Betriebe" 1937-39. Die Bergarbeiterbewegung im Dritten Reich und im [ 178] .M. Bremen im Dritten Reich. Carl Schünemann Verlag.

Scioperi nell' Italia fascista e nella Germania nazionalsocialista. σελ. 82-91· Wolfgang Ayass.M. n.Götz Rower. σελ. Arbeitsmarkt und Arbeitszeit in der deutschen Industrie 1929 bis 1939. Unternehmer und Staatsbürokratie in der westdeutschen Großindustrie 1933-1939. 1989. Votum Verlag.. στο ί­ διο. Vandenhoeck & Ruprecht. vol. Arbeiter zwischen Weltwirtschaftskrise und Nationalsozialismus. Wo blieb die “rote G l u t στο Alltagsgeschichte. 1925-1940. Οκτώβριος 1987. n. Deutsche Arbeitsfront. σελ. στο “Archivio trentino di storia [ 179] . 1. Nazismus gleich Fordismus? Die deutsche Autoindustrie in den dreissiger Jahren. 361-387· Klaus Scherer. Wanderer und Nichtsesshafle. Verlag Beck. 27. στο “1999”. σελ. Schöningh Verlag. Γκετίνγκεν 1990· Karl Heinz Roth. σελ. στο “Archiv für Sozialgeschichte”. Münster 1990· Matthias Frese. 4. σελ. στο “1999”. 1988.“Gemeinschaftsfremde" im Dritten Reich. Μόναχο 1987· Rüdiger Hachtmann. Von Wehrmachtsstraflager zur Zwangsarbeit bei Daimler-Benz. 20-51· Alf Lödtke.. 1. Zur Rekonstruktion historischer Erfahrungen und Lebensweisen. σελ. 224-282· Dieter Pfliegensdörfer. 177-227· Robert Stein. Vandenhoeck Sc Ruprecht. στο “1999”. Bremer Flugzeugbauer im Nationalsozialismus. “Asozial im Dritten Reich". 44-103· Rüdiger Hachtmann. n. Ein Beitrag zur Sozialgeschichte der Jahre 1928 bis 1936. n. 52-79· Wolfgang Zollitsch. Φρανκφούρτη s. 1987. Campus Verlag. Lohnentwicklung bei Daimler-Benz. 4. Paderborn 1991· Tim Mason. 1990. Betriebspolitik im Dritten Reich. Resistenza non organizzata delle masse. στο “1999”. Industriearbeit im “Dritten Reich". Göttingen 1989.Exil. 1987.

Βρέμη 1993* Günther Morsch.contemporanea". Paderborn 1991. σελ. New Providence. οελ. [ 180] . n. η. στο “1999”. Londra. επιμέλεια Peter Kuckuk. 40-64· Karl Heinz Roth. (γερμανική μετάφραση από το αμερικανικό πρωτότυπο). Intelligenz und Sozialpolitik im 'Dritten Reich’. Akademie Verlag. Eine Biographie. 3. Intervista sul nazismo.Ronald Smelser. 41-59. Monaco. Mondadori. Saur Verlag..-Βερολίνο 1993. Kontroversen um Ideologie und Opfer. Faschismus und Rassismus. 1993· Bremer Großuierften im Dritten Reich. Arbeit und Brot. Stimmung. Robert Ley. Schöningh Verlag. Φρανκφούρτη s. Wagenbach. Μιλάνο 1992 (1977)· AA.George L. Studien zur Lage. Parigi.VV. Ledeen. Βερολίνο 1992. Hitlers Mann an der "Arbeitsfront’. Daimler-Benz: Kontroversen und neue Forschungen. Βερολίνο 1992. 1. Einstellung und Verhalten der deutschen Arbeiterschaft 1933-1936/7. Mosse.M. 1993. 1991.Alfred Sohn-Rethel.Karl Heinz Roth. Industrie und Nationalsozialismus. Peter Lang Verlag. επιμέλεια Carl Freytag. Temmen Edition. επιμέλεια M.

Aktiv Druck Verlag. Βερολίνο 1996 —Συλλογικό. Faschismus. Revolution und bewaffnete Aufstände in Deutschland 1918-1923. 1976 —Bernd Lager. 2009 —Bundesarchiv (εθνικό αρχείο) [ 181] . Widerstand 1933-1945 ( Widerstand in Kretaberg). Elefanten Press.Οι φωτογραφίες του βιβλίου προέρχονται από τις εξής πηγές: -Hans-Rainer Sandvoß.

.

Για επικοινωνία: a n tifa s c rip ta @ y a h o o ..ΕΚΔΟΣΕΙΣ Οι εκδόσεις antifa scripta είναι ένα συλλογικό εκδοτικό εγχεί­ ρημα που έχει στόχο να εμπλουτίσει την ελληνόφωνη κινη­ ματική βιβλιογραφία του αντιφασισμοϋ.antifascripta. το ότι η δουλειά μας δεν προστατεύεται από τους νόμους περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Από την άλλη. η κινη­ ματική ηθική επιβάλλει να αναφέρονται οι πηγές. επισκεφτείτε το site: w w w . Για περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με το περιοδικό και τις εκδόσεις. Όπως σε όλα όσα κάνουμε. πόλεμος ενάντια σιο φόβο. Βέβαια. συνεντεύξεις και έ­ ρευνες (επίκαιρες αλλά και ιστορικού περιεχομένου) για το φασισμό και τον αντιφασισμό στην ελλάδα και τον κόσμο. Οι εκδόσεις αποτελούν ένα κομμάτι του εγχειρήματος antifa scripta που επιπλέον εκδίδει κάθε ενάμιση μήνα το περιοδι­ κό a n tifa . η χρησιμοποίηση των περιεχο­ μένων είναι ελεύθερη για κινηματική χρήση. δεν σημαίνει κι ότι δεν προστατεύεται γενικώς.c o m ..net Εκεί θα βρείτε επίσης διάφορα άρθρα.

μαζευτήκαμε χαλαρά στους ανοι­ κτούς δρόμους. μερικοί κοντοκουρεμένοι νεαροί νταήδες. θελήσαμε να διαλύσουμε μια εκδήλωση του NPD στο Wedding. Autonome Antifa: σύντομη ιστορία του γερμανικού αντιφασιστικού και αντιρατσιστικου κινήματος (1980-2003) Αθήνα.G.A.. Grauwacke. Επικίνδυνοι ναζί υπήρχαν μόνο στο Αμβούργο. Απρίλιος 2007. και δίχως να το περιμένουμε δεχτήκαμε επίθεση α ­ πό μια οργανωμένη ομάδα νεοναζί. Τ ο ξέραμε το κόλπο: μερικοί ναζί κωλόγεροι.. Τ ο φθινόπωρο του 1984. Μέσα σε δευτερόλεπτα διαλυθή- . Ξε­ κινήσαμε λοιπόν απροετοίμαστοι. ίσως και μερικοί μπάτσοι για προστασία -έτσι ήταν κατά κανόνα τα πράγματα στη δεκαετία του ’80.

. Οι ελάχιστοι παλιοί αυτόνομοι antifa. να είναι ανά πάσα στιγμή έ­ τοιμο για ξύλο.καμε και ένας από εμάς έπεσε βαριά τραυματισμένος.. Οι περισσότεροι του χώρου όμο>ς. Δημιουργή­ σαμε μια antifa συνέλευση και βάλαμε μπρος ένα δελτίο πληροφο­ ριών που ξεκίνησε να δουλεϋει με φωτογραφικές μηχανές. πολλοί είχαν τη γνώμη ότι θα μας βοηθούσε να ρίχνουμε πε­ ρισσότερο ξύλο. οι οποίοι εν μέρει για πολλά χρόνια έκαναν σκληρή κατασκοπεία. να εξα­ κριβώνει τα στοιχεία γνωσιών νεοναζί. γεγονός που εν τέλει οδήγησε στη βορειογερμανική antifa συνέλευση. Αυτό σήμαινε τη γένεση ενός νέου antifa στο Βερολίνο. απέκτησαν τε­ λικά ευρΰτεροι υποστήριξη.. το α­ ντιμετώπισαν λες και δεν είχε αλλάξει τίποτα. σαν ένα είδος ArtHobby.

όλα τα απαραίτητα συστατικά μαζεύονταν στις τσέ­ πες και ανέμιζαν στον αέρα. έτοιμα να αναβιώσουν μια πα­ λιά βρετανική παράδοση: μπάχαλο το σαββατόβραδο! Εκεί­ νη την ώρα ξανάρχισε να βρέχει αλλά τώρα πια δεν έφτανε . Σεπτέμβριος 2008 (. μπουκάλια και τούβλα. σπασμένα κο­ ντάρια από σημαίες..) Γύρισα να ξαναβρώ τις ορδές των αγρίων που εντωμεταξύ είχαν αγριέψει κι άλλο. πάσσαλοι από φράχτες.. Καρεκλοπόδαρα.Martin Lux. Antifascist 77: σύντομη ιστορία του βρετανικού αντιφασισμού σε πρώτο πρόσωπο (1970-1980) Α&ήνα.

π α μ π έ το ιμ ες να κ α τα ρ ρ ευσ ο υ ν. Μ π ά χ α λ ο το σ α β β α τό β ρ α δ ο δ ικ έ μου! .μ ια β ρ οχή για να μ α ς δ ίω ξει. χ ο ρ ε υ τά δικ α τη ς κ α κ ιά ς ώ ρ α ς. μ α γα ζιά με τά β λ ες κ α ρ φ ω μ έν ες στην π ό ρ τα και πίο ω α π ' τα κ ρ ά νη τω ν μ πά τσ ω ν να α χν ο φ α ίνο ν τα ι ε ρ γα τικ ες π ο λ υ κα το ικίες ψ η λές σαν κ ά στρα . Π α ρ α τη μ έ ν ο ι σ ινεμ ά δ ες. Ί ο α -ίο α που το σ κη νικό έγινε πιο τα ιρ ια σ τό .

Scalp: η καταγωγή του γαλλικού ριζοσπαστικού αντιφασιστικού κινήματος 1984-1992 Αθήνα. Κι αυτό γιατί εκατο­ ντάδες νέοι βίωσαν εκει την πρώτη τους πολιτική εμπειρία. Ένα πλήθος χαρακτή­ ρων και ιστοριών που με κάποιο μαγικό τρόπο αναμείχθηκαν...) Υπήρχαν πολλές οπτικές. τις πρώτες τους συγκρούσεις με τους φασίστες και την αστυνομία.. τις πρώτες τους διαδηλώσεις. Ιανουάριος 2011 To scalp αποτέλεσε τη βάση του ριζοσπαστικού αντιφασιστι­ κού κινήματος της περιόδου 1984-1922.. Ο ριζοσπαστικός αντιφασι- . (.

. ό π ω ς φα νερ ώ νο υν. για π α ρ ά δ ειγ μ α οι σ υ γκεντρ ώ σεις που κα τέλ η γα ν στα μ νη ­ μ εία τω ν πεσόντω ν τη ς πε ρ ιό δ ο υ 1939-1945..ο μ ό ς δεν α π έ φ υ γε τα κλισέ και τα α πλ ο υ σ τευτικά σ υ νθ ή μ α ­ τα του τύ πο υ "F όπως φασισμός.. Π α ρ ό λ ' α υτά θ α π ρ ε π ε να υ π ο γρ α μ μ ίσ ο υ μ ε ότι ο ι α ρ ισ τερ έ ς ο μ ά δ ες χ ρ η σ ιμ ο π ο ίη σ α ν πολύ περ ισ σ ό τερ ο αυ τό ν το σ υ σ χε­ τισ μ ό για να πολ εμ ή σ ο υν τη ν α κ ρ ο δ εξ ιά . .)· Έ ν α ς τέ το ιο ς α ντιισ το ρ ικ ό ς συ σ χετισ μ ό ς είχε ω ς α π ο τέλ εσ μ α να δώ σου μ ε μ ία κα τά β άση η θική π ρ ο σ έγγ ισ η στον αγώ να .)· δεν α πέφ υγε τον π α ρ α λ λ η λισ μ ό του Λε Π εν με το ν Χ ίτλερ (... S' όπως να(ισμός”(..

Αφορμή ήταν η λογοκρισία που επέβαλλαν οι αρμόδιες υπη­ ρεσίες του γαλλικού υπουργείου εσωτερικών σε μια ταινία με θέμα τις ρατσιστικές επιθέσεις.-Ζακ! Το φορτηγό! -Γαμώιο! Το φορτηγό μου!!! -Έγτνε ατύχημα! -Το αυτοκίνητο διαλύθηκε! Σκατό! -Μπαρζού! Σου μιλάω! -Για κοιτάχιε! Ακόμα εκεί είναι ο βρωμοΆραβας! -Δε θα μας γράφει για ποΧύ ακόμα στ' αρχβχα του! ΦΕΡΕ ΤΟ ΣΤΕΙΛΙΑΡΙ!!! Moebius. τεύχος 8. λευκός εφιάλτης Αθήνα. Φλεβάρης 2008 Το κόμικ ίου Moebius “Couchemard Blanc" πρωτοδημοσιεύτηκε το 1974 στο περιοδικό “V Echo des Savanes”. .

Αντιθέτως. πόλεμος ενάντια στο φόβο σε βιβλιοπωλεία και περίπτερα των επαρχείων και σε αυτοδιαχεφιζόμενους κοινωνικούς χώρους Τ ο συλλογικό εγχείρημα antifa scripta. είτε ως ιστο­ ρία.. Συνεπώς. Κείμενα ηαΧαιότερων τευχών θα βρείτε στο site: w w w .n et . είτε ως επικαιρότητα. βρίσκουμε αυτή τη θέση επίκαιρη καθώς ζούμε ξανά στους καιρούς του φασισμού.a n tifascrip ta . Τ ο περιοδικό κινείται με βάση την κε­ ντρική θέση ότι ο φασισμός δεν ήταν μια παρένθεση στην ιστορία που έκλεισε με το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. εκτός από τις εκδόσεις. εκδί­ δει από το 2005 το περιοδικό antifa που προοφάτως κυκλοφορεί κά­ θε ενάμιση μήνα. είτε ως θεωρία. Το περιοδικό ασχολείται με το φασισμό και τον αντιφασισμό στην ελλάδα και τον κόσμο. ή­ ταν μια ιστορική διαδικασία άρρηκτα συνδεδεμένη με το καπιταλι­ στικό σύστημα κοινωνικής οργάνωσης.antifa..

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful