P. 1
Da Lat-Giai Tich 2

Da Lat-Giai Tich 2

|Views: 1|Likes:
Published by Khoa Võ
Da Lat-Giai Tich 2
Da Lat-Giai Tich 2

More info:

Published by: Khoa Võ on Oct 01, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

10/01/2013

pdf

text

original

TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑAØ LAÏT

KHOA TOAÙN - TIN HOÏC Y Z

TAÏ LEÂ LÔÏI

GIAÛI TÍCH 2
(Giaùo Trình)

-- Löu haønh noäi boä -Y Ñaø Laït 2008 Z

Höôùng daãn sinh vieân ñoïc giaùo trình
Ñaây laø giaùo trình Giaûi tích 2 daønh cho sinh vieân ngaønh Toaùn hay ngaønh Toaùn Tin. Noäi dung ñeà caäp ñeán moät soá khaùi nieäm cô baûn nhaát veà daõy vaø chuoãi haøm, khoâng gian Rn , tính lieân tuïc, ñaïo haøm vaø tích phaân Riemann cuûa haøm nhieàu bieán thöïc. Ñeå ñoïc ñöôïc giaùo trình naøy sinh vieân caàn coù kieán thöùc caên baûn cuûa Giaûi tích 1 (pheùp tính vi tích phaân haøm thöïc moät bieán thöïc) vaø Ñaïi soá tuyeán tính (e.g. aùnh xaï tuyeán tính, ma traän, ..). Giaùo trình ñöôïc trình baøy theo loái tuyeán tính, vaäy ngöôøi ñoïc laàn ñaàu neân ñoïc laàn löôït töøng phaàn theo thöù töï. Ñeå ñoïc moät caùch tích cöïc, sau caùc khaùi nieäm vaø ñònh lyù sinh vieân neân ñoïc kyõ caùc ví duï, laøm moät soá baøi taäp neâu lieàn ñoù. Ngoaøi ra hoïc toaùn phaûi laøm baøi taäp. Moät soá baøi taäp caên baûn nhaát cuûa moãi chöông ñöôïc neâu ôû phaàn cuoái cuûa giaùo trình. Veà nguyeân taéc neân ñoïc moïi phaàn cuûa giaùo trình. Tuy vaäy, coù theå neâu ôû ñaây moät soá ñieåm caàn löu yù ôû töøng chöông: I. Daõy haøm - Chuoãi haøm. Coù theå boû qua tính hoäi tuï ñeàu cuûa chuoãi Fourier (muïc 4.5). II. Khoâng gian Rn . Tieát 5 laø phaàn ñoïc theâm neân coù theå boû qua. III. Haøm lieân tuïc treân Rn . Coù theå khoâng ñoïc muïc 3.4. IV. Ñaïo haøm. Phaàn naøy söû duïng moät soá kieán thöùc veà ma traän bieåu dieãn aùnh xaï tuyeán tính. V. Tích phaân Riemann. Coù theå boû qua caùc chöùng minh: Tieâu chuaån Darboux (muïc 1.3) vaø Coâng thöùc ñoåi bieán (muïc 3.3) . Ñeå vieäc töï hoïc coù keát quaû toát sinh vieân neân tham khaûo theâm moät soá taøi lieäu khaùc coù noäi dung lieân quan (ñaëc bieät laø phaàn höôùng daãn giaûi caùc baøi taäp). Khoù coù theå neâu heát taøi lieäu neân tham khaûo, ôû ñaây chæ ñeà nghò caùc taøi lieäu sau (baèng tieáng Vieät): [1] Jean-Marier Monier, Giaûi tích 2 , NXB Giaùo duïc. [2] Y.Y. Liasko, A.C. Boâiatruc, IA. G. Gai, G.P. Goâloâvac, Giaûi tích toaùn hoïc - Caùc ví duï vaø caùc baøi toaùn, Taäp II , NXB Ñaïi hoïc vaø trung hoïc chuyeân nghieäp. Ngoaøi ra, sinh vieân neân tìm hieåu vaø söû duïng moät soá phaàn meàm maùy tính hoã trôï cho vieäc hoïc vaø laøm toaùn nhö Maple, Mathematica,... Chuùc caùc baïn thaønh coâng!

Giaûi Tích 2

Taï Leâ Lôïi Muïc luïc
Chöông I. Daõy haøm - Chuoãi haøm
1. 2. 3. 4. Daõy haøm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Chuoãi haøm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Chuoãi luõy thöøa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Chuoãi löôïng giaùc . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 3 5 9 19 21 22 23 24 27 30 34 36 41 45 49 54

Chöông II. Khoâng gian Rn
1. 2. 3. 4. 5. 1. 2. 3. 4. 1. 2. 3. 4.

Khoâng gian Euclid Rn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Topo trong Rn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Taäp compact . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Taäp lieân thoâng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Toång quaùt hoaù . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Giôùi haïn haøm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tính lieân tuïc . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Söï hoäi tuï ñeàu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ñònh lyù Stone-Weierstrass . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ñaïo haøm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Caùc qui taéc cô baûn - Ñònh lyù phaàn gia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ñaïo haøm caáp cao - Coâng thöùc Taylor . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ñònh lyù haøm ngöôïc - Ñònh lyù haøm aån . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Chöông III. Haøm lieân tuïc treân Rn

Chöông IV. Ñaïo haøm

Chöông V. Tích phaân Riemann

1. Tích phaân Riemann . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 2. Lôùp haøm khaû tích Riemann . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 3. Caùc coâng thöùc tính tích phaân . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65

Baøi taäp. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73

I. laø f (x) = lim xn = n→∞ neáu |x| < 1 neáu x = 1 Nhaän xeùt. Vôùi x ∈ X . Moät daõy haøm treân X laø moät hoï caùc haøm fn : X → R (n ∈ N). Vaäy Ví duï. ta coù caùc daõy haøm treân hoäi tuï khoâng ñeàu. noù baûo toaøn moät soá tính chaát giaûi tích cuûa daõy haøm khi qua giôùi haïn. nhöng haøm giôùi haïn f khoâng lieân tuïc. fn (x) xaùc ñònh moät haøm vaø ta noùi (fn ) hoäi tuï Khi ñoù. 1]. ÔÛ ví duï treân fn lieân tuïc (thaäm chí khaû vi). moät khaùi nieäm quan troïng laø tính hoäi tuï ñeàu. ∀x ∈ D Noùi moät caùc khaùc: Mn = sup |fn (x) − f (x)| → 0. Daõy haøm . ta coù D x → f (x) = nlim →∞ (ñieåm hay ñôn giaûn) veà haøm f treân D. Baøi toaùn: Vôùi ñieàu kieän naøo thì haøm giôùi haïn baûo toaøn caùc tính chaát giaûi tích nhö lieân tuïc. Taäp D = {x ∈ X : daõy soá (fn (x))n∈N hoäi tuï } goïi laø mieàn hoäi tuï cuûa daõy (fn ). DAÕY HAØM hieäu (fn )n∈N . Ví duï.Chuoãi haøm Chöông naøy ta seõ xeùt ñeán daõy haøm vaø chuoãi haøm. toàn taïi N . 1. Mn = sup |fn (x) − f (x)| = 1.1 Ñònh nghóa. Mieàn hoäi tuï cuûa daõy laø 0 1 (−1. n→∞ n b) Cho fn (x) = xn (n ∈ N). sao cho (f n ) goïi laø hoäi tuï ñeàu veà haøm f treân D neáuu vôùi n ≥ N ⇒ |fn (x) − f (x)| < . Trong caû hai ví duï neâu treân. . ∀x. Daõy naøy hoäi tuï treân R veà haøm daõy haøm treân R. Ngoaøi söï hoäi tuï ñieåm. (fn (x))n∈N laø daõy soá. khaû tích cuûa daõy? 1. 1.2 Söï hoäi tuï ñeàu. laø daõy haøm treân R. Toác ñoä hoäi tuï cuûa (fn (x)) vôùi moãi x ∈ D laø khaùc nhau. 1 a) Cho fn (x) = 1 − |x| (n ∈ N). Daõy haøm moïi > 0. x∈D khi n → ∞. Kyù Treân mieàn ñoù daõy hoäi tuï veà haøm n 1 f (x) = lim (1 − |x|) = 1. khaû vi. Ñaëc bieät seõ neâu caùc keát quaû cô baûn nhaát cuûa vieäc khai trieån moät haøm thaønh chuoãi luõy thöøa (khai trieån Taylor) hay chuoãi löôïng giaùc (khai trieån Fourier).

Hôn nöõa. tuï ñeàu veà f vaø g treân D. Neáu (fn ) vaø (gn ) hoäi f + g vaø cf treân D. khi ñoù coù theå chuyeån thöù töï lim n→∞ x→x0 lim lim fn (x) = lim lim fn (x) x→x0 n→∞ (2) Gæa söû (fn ) laø daõy haøm lieân tuïc vaø hoäi tuï ñeàu treân [a.2 hoäi tuï ñeàu veà Meänh ñeà. b]. ∀x ∈ D. ∀x. 1. Khi ñoù ∀ > 0.4 Meänh ñeà. roài → 0. (1) Gæa söû (fn ) laø daõy haøm lieân tuïc vaø hoäi tuï ñeàu veà f treân D. Vôùi > 0. b]. thì (fn + gn ) vaø (cfn ) 1. neân hoäi tuï veà f (x) ∈ R. x∈D x∈D Gæa söû ngöôïc laïi (fn ) thoûa tieâu chuaån Cauchy treân D. Gæa söû daõy ñaïo haøm (fn ) hoäi tuï ñeàu treân [a. sao cho: |fN (x) − fN (x0 )| < /3. x∈D khi n → ∞. toàn taïi δ > 0. Do fN lieân tuïc taïi x0 . Khi ñoù coù theå chuyeån thöù töï lim vaø n→∞ a lim b fn (x)dx = b a n→∞ lim fn (x)dx (3) Cho (fn ) laø daõy haøm khaû vi lieân tuïc treân [a. töø tieâu chuaån treân. |f (x)−f (x0 )| ≤ |f (x)−fN (x)|+|fN (x)−fN (x0 )|+|fN (x0 )−f (x0 )| < /3+ /3+ /3 = . b] vaø coù theå chuyeån thöù töï lim vaø ñaïo haøm lim f (x) n→∞ n = n→∞ lim fn (x) Chöùng minh: (1) Cho x0 ∈ D. daõy soá (fn (x)) laø daõy Cauchy. b] vaø daõy soá (fn (c)) hoäi tuï vôùi moät c ∈ [a. n ≥ N . khi cho m → ∞. m ≥ N ⇒ sup |fn (x) − fm (x)| < x∈D Chöùng minh: Gæa söû (fn ) hoäi tuï ñeàu veà f treân D.3 Tieâu chuaån Cauchy. Khi ñoù f laø haøm lieân tuïc treân D. ta coù x∈D sup |fn (x) − fm (x)| < sup |fn (x) − f (x)| + sup |fm (x) − f (x)| < . Daõy haøm (fn ) hoäi tuï ñeàu treân D khi vaø chæ khi ∀ > 0. Khi ñoù vôùi moãi x ∈ D. Khi ñoù (fn ) hoäi tuï ñeàu veà moät haøm khaû vi f treân [a. ∃N : n ≥ N ⇒ sup |fn (x) − f (x)| < /2 x∈D Suy ra khi m. ta coù sup |fn (x) − f (x)| → 0. |x − x0 | < δ. toàn taïi N sao cho: |fN (x) − f (x)| < /3. Vaäy khi |x − x0 | < δ . ∃N : n. Vaäy (fn ) hoäi tuï ñeàu veà f treân D. Ñaëc bieät. Do söï hoäi tuï ñeàu. b].

1 treân mieàn Dr = {x : |x| ≤ r}. ta coù |xleqr 1−x 1 − xn+1 neân Sn (x) = 1−x |x|≤r sup |Sn (x) − S (x)| = sup rn+1 xn+1 → 0. ta coù n→∞ Ta coù f (x) = F (x) = lim lim fn c n→∞ Fn (x) = fn (x) . Theo (1) haøm giôùi haïn f laø lieân tuïc neân khaû tích treân [a. x∈[a. ≤ 1−x 1−r khi n→∞ .b] b khi n → ∞ Vaäy (3) Ñaët Fn (x) = F (x) = x n→∞ a lim b fn = x c fn . b] veà n→∞ c fn = ( lim fn ) (x) n→∞ 2. Hôn nöõa. Ta noùi ∞ k=0 fk k=0 laø chuoãi haøm hoäi tuï ñeàu treân D neáuu daõy haøm toång rieâng ∞ (S n )n∈N laø hoäi tuï ñeàu veà S treân D. 3 f (x) = lim lim fn (x) = f (x0 ) = lim lim fn (x) Vaäy f lieân tuïc taïi x0 . a f= Theo (2) daõy (Fn ) hoäi tuï ñeàu veà haøm F treân [a. xlim →x0 x→x0 n→∞ n→∞ x→x0 (2) Gæa söû fn lieân tuïc vaø hoäi tuï ñeàu. − fn (c).2 Chuoãi haøm.I. khi n→∞ Ví duï. vôùi 0 < r < 1. Mn = sup |Sn (x) − S (x)| = sup | x∈D x∈D k=n+1 fk (x)| → 0. i. Xeùt chuoãi töông ñöông vôùi xeùt daõy haøm toång rieâng thöù n: Sn = f0 + · · · + fn . Mieàn hoäi tuï cuûa chuoãi: D = {x ∈ X : daõy haøm (Sn (x))n∈N hoäi tuï }.e. trong ñoù fn = Fn + fn (c) x a n→∞ lim fn . hoäi tuï ñeàu treân [a. Xeùt chuoãi haøm ∞ k=0 xk = 1 + x + x2 + · · · + xn + · · · . Moät chuoãi haøm treân X laø toång hình thöùc ∞ k=0 fk = f0 + f1 + · · · + fn + · · · trong ñoù fk laø haøm xaùc ñònh treân X . Hôn nöõa b a fn − b a b f ≤ |b − a| sup |fn (x) − f (x)| → 0. Chuoãi laø hoäi tuï ñeàu veà S (x) = Thaät vaäy. CHUOÃI HAØM 2. ∞ Khi ñoù S (x) = fk (x) xaùc ñònh moät haøm treân D. b]. b].e. Mieàn hoäi tuï cuûa chuoãi laø D = {x ∈ R : |x| < 1}. Suy ra f = F + lim fn (c).1 Ñònh nghóa. i.

Ñaëc bieät khi ñoù coù theå chuyeån lim vaøo daáu x→x0 lim ∞ k=0 fk (x) = ∞ k=0 x→x0 lim fk (x) (2) Neáu fk lieân tuïc treân [a. Weierstrass M-test: Neáu |fk (x)| ≤ ak . ∀x ∈ D vaø treân D. hoäi tuï ñeàu veà 0 vaø ∞ ϕk k=0 laø chuoãi haøm coù daõy toång rieâng bò chaën treân D. m ≥ N ⇒ sup | x∈D k=n fk (x)| < 2. Khi ñoù (1) Neáu fk lieân tuïc treân [a. thì ∞ fk k=0 laø moät haøm khaû vi treân [a. .2 Tieâu chuaån Cauchy. b]. |f (x)| ≤ chuoãi ∞ k =n ak . Theo tieâu chuaån Cauchy fk k=0 hoäi tuï ñeàu. vì |x|≤1 sup |Sn (x) − S (x)| = +∞ 2. b] vaø chuoãi ∞ fk hoäi tuï ñeàu treân [a. b] vôùi moïi k ∈ N. ∞ k=0 Abel: Neáu (fn ) laø daõy ñôn ñieäu bò chaën vaø Chöùng minh: Neáu |fk (x)| ≤ ak .4 Moät soá daáu hieäu hoäi tuï ñeàu cho chuoãi haøm. thì m k =n ∞ k=0 fk ϕk hoäi tuï. ∞ ak k=0 ∞ hoäi tuï. thì m ϕk hoäi tuï ñeàu treân D. Chuoãi haøm ∞ fk k=0 hoäi tuï ñeàu treân D khi vaø chæ khi m ∀ > 0. b]. Hai tieâu chuaån sau chöùng minh nhö phaàn chuoãi soá (Baøi taäp). ∃N : n. b].4 Tuy nhieân chuoãi khoâng hoäi tuï ñeàu treân D. b]. thì fk ϕk k=0 hoäi tuï ñeàu treân D. thì coù theå chuyeån vaøo daáu b a ∞ k=0 fk (x) dx = ∞ k=0 ∞ k=0 b a fk (x)dx (3) Neáu fk khaû vi lieân tuïc treân [a. thì ∞ fk k=0 hoäi tuï ñeàu Dirichlet: Neáu (f k ) daõy giaûm. thì chuoãi treân xaùc ñònh moät haøm lieân tuïc treân [a.3 Meänh ñeà. Gæa söû chuoãi haøm ∞ fk k=0 hoäi tuï ñeàu treân [a. b] vaø coù theå laáy ñaïo haøm vaøo daáu fk k=0 (x) = ∞ k=0 fk (x) 2.

k k=1 k . toàn taïi k0 sao cho: 1 1 r k . Soá R goïi laø baùn kính hoäi tuï cuûa S vaø ñöôïc tính bôûi coâng thöùc Cauchy-Hadamard 1 = lim sup R k→∞ k |ak | Chöùng minh: Nhö nhaän xeùt ôû treân tònh tieán töø x0 veà 0 baèng ñoåi bieán z = x − x0 . CHUOÃI LUÕY THÖØA Phaàn naøy chuùng ta nghieân cöùu chuoãi luõy thöøa laø chuoãi haøm daïng quaùt hôn chuoãi luõy thöøa taâm taïi x0 . nhöng tính Chaúng haïn caùc chuoãi xk . Nhaän xeùt. sao cho. Töø ñaây cuõng suy ra S (z ) hoäi tuï khi |z | < R. Ví duï. (2) S hoäi tuï ñeàu treân Dr = {x : |x − x0 | ≤ r}.I. Theo ñònh nghóa lim sup.1 Ñònh lyù Abel. Theo ñònh nghóa lim sup. neáu R > 0. neân theo ñieàu Nhaän xeùt.3 Chuoãi luõy thöøa. ∞ k=0 ∞ k=0 ak xk . Do nhaän xeùt ôû phaàn chuoãi soá. ∀k > k0 . 5 3. Choïn ρ : R < ρ < |z |. vôùi moïi 0 < r < R. ρ Vaäy |ak z k | > ak z k kieän caàn ∞ |z | ρ k vôùi voâ soá chæ soá k. Choïn ρ : r < ρ < R. Theo M-test S (z ) hoäi tuï ñeàu treân ñóa |ak | k < . Khi thay bieán chuoãi luõy thöøa. thì (1) S (x) hoäi tuï treân khi |x − x0 | < R. Suy ra |ak z k | < ρ ρ Dr . Khi |z | ≤ r < R. Khi |z | > R. Suy ra ak z k → 0. hay toång ak (x − x0 )k . ñeàu coù baùn kính hoäi tuï laø 1. x0 veà daïng 3. phaân kyø khi |x − x0 | > R. ∞ ∞ xk ∞ xk . coù theå duøng coâng thöùc D’Alembert ñeå tính baùn kính hoäi tuï (neáu giôùi haïn toàn taïi): |ak+1 | 1 = lim R k→∞ |ak | k=0 phaân kyø. 2 k=0 k=1 xk k! k=0 coù baùn kính hoäi tuï laø ∞. Cho chuoãi S (x) = Khi ñoù toàn taïi R. a) Chuoãi b) Chuoãi ∞ k=0 ∞ k !xk coù baùn kính hoäi tuï laø R = |an | k! = lim = 0. n→∞ (k + 1)! k→∞ |an+1 | lim c) Ñònh lyù Abel khoâng cho keát luaän veà söï hoäi tuï hay phaân kyø cuûa chuoãi khi |x−x 0 | = R. 0 ≤ R ≤ +∞. z = x − x0 ∞ k=0 ta ñöa chuoãi luõy thöøa taâm taïi ak (x − x0 )k . toàn taïi voâ soá chæ soá k: |ak | k > 1 1 .

a) Ta coù ∞ (−1)k xk = k=0 1 .6 hoäi tuï khi |x| = 1 khaùc nhau. |x| < 1 1 + x2 1 − (−x2 ) k=0 Tích phaân töøng töø ta coù arctan x = x − ∞ x2k+1 x3 x5 x7 + − +··· = . x0 + R) vaø ∞ k=1 ∞ ta coù theå laáy ñaïo haøm vaø tích phaân vaøo daáu toång: ∞ ak (x − x0 )k = kak (x − x0 )k−1 k=0 ∞ k=0 ak (x − x0 )k dx = ak (x − x0 )k+1 + C k + 1 k=0 Chöùng minh: Suy töø Ñònh kyù Abel vaø caùc keát quûa töø tính hoäi tuï ñeàu cuûa chuoãi haøm. ak (x − x0 )k xaùc ñònh haøm khaû vi moïi caáp treân (x0 − R. theo ñieàu kieän caàn. theo tieâu chuaån so saùnh. Ví duï. phaân kyø khi x = 1. |x| < 1. (1 + x)2 (−1)k xk+1 = ln(1 + x). 1+x ∞ Ñaïo haøm töøng töø ta coù Tích phaân töøng töø ta coù b) Ta coù khai trieån (−1)k kxk−1 = − k=1 ∞ 1 . |x| < 1. k=0 . |x| < 1.2 Meänh ñeà. ∞ Chuoãi xk phaân kyø khi x = ±1. nhng hoäi tuï khi x = −1 theo tieâu chuaån Leibniz. k+1 k=0 ∞ 1 1 2 4 6 = 1 − x = + x − x + · · · = (−1)k x2k . Chuoãi Chuoãi k=0 ∞ xk k2 k=1 xk k k=1 ∞ hoäi tuï khi |x| = 1. ∞ k=0 3. |x| < 1 (−1)k 3 5 7 2k + 1 k=0 Baøi taäp: AÙp duïng daáu hieäu Abel cho söï hoäi tuï ñeàu cuûa chuoãi vôùi ϕk (x) = ak chöùng minh Ñònh lyù Abel sau ñaây: Neáu chuoãi x→1− ∞ f k (x) = xk vaø ak k=0 hoäi tuï vaø coù toång S . Gæa söû chuoãi luõy thöøa Khi ñoù S (x) = ∞ k=0 ak (x − x0 )k coù baùn kính hoäi tuï R > 0. thì S (x) = ∞ ak xk hoäi tuï khi |x| < 1 vaø lim S (x) = S .

∀x ∈ sao cho Chöùng minh: Theo coâng thöùc Taylor. |f (x) − Tn (x)| = |Rn (x)| = CRn+1 f (n+1) (x0 + θR) (x − x0 )n+1 ≤ (n + 1)! (n + 1)! . thì bieåu dieãn ñoù laø duy nhaát. Cuï theå ak = f (k) (x0 ) k! k = 0. x0 + R). f (0) = 0. ta coù ∞ k=0 ak (x − x0 )k (n ) = ∞ k =n k (k − 1) · · · (k − n + 1)ak (x − x0 )k−n Cho x = x0 ta coù coâng thöùc treân.3 Chuoãi luõy thöøa. 1). vôùi moãi x ∈ (x0 − R. thì f laø haøm giaûi tích treân khoaûng ñoù.e. f Baøi taäp: Chöùng f ( x) = ∞ Heä quûa. Khi ñoù ta noùi f laø haøm giaûi tích treân D = {x : | x − x0 | < R } . i. x0 + R). ∀k. 2 . Ví duï chuoãi Taylor haøm f (x) = sin 2k x . (3) T f (x) = f (x). vôùi moïi n ∈ N vaø x ôø laân caän x 0 . toàn taïi θ ∈ (0. k! k=0 1 ∞ (2) T f (x) hoäi tuï nhöng T f (x) = f (x). laø haøm khaû vi voâ haïn vaø f (k)(0) = 0. khi x = 0. 1 . 3. Chöùng minh: Qui naïp meänh ñeà treân. Meänh ñeà. Neáu cho |f (k) (x)| ≤ C. Vaäy T f (x) ≡ 0 = f (x). Ví duï haøm f (x) = e− x2 . Cho Taylor cuûa f taïi x0 laø haøm khaû vi voâ haïn ôû moät laân caän ñöôïc kyù hieäu vaø ñònh nghóa f ∞ k=0 x0. trong ñoù ak = f (k) (x0 ) k! Baøi toaùn laø khi naøo thì T f (x) = f (x) ? Coù 3 khaû naêng xaûy ra: (1) T f (x) khoâng hoäi tuï. f laø haøm khaû vi voâ haïn vaø toàn taïi C sao (x0 − R. Khi ñoù chuoãi T f (x) = ak (x − x0 )k .3 Chuoãi Taylor. · · · ak (x − x0 )k . 7 c) Deã thaáy caùc chuoãi cuoái ôû hai ví duï treân thoûa ñònh lyù Abel. Neáu haøm k=0 coù theå bieåu dieãn thaønh chuoãi luõy thöøa taïi laân caän x0 . suy ra ta coù coâng thöùc tính gaàn ñuùng ln 2 = 1 − 1 1 1 1 (−1)n+1 + − + − ···+ + Rn 2 3 4 5 n+1 1 1 1 1 (−1)n π = 1 − + − + − ···+ + Rn 4 3 5 7 9 2n + 1 1 minh sai soá Rn ôû hai coâng thöùc treân laø O( n ). |x − x0 | < R.I.

3. Töø khai trieån Taylor vaø baùn kính hoäi tuï cuûa chuoãi luõy thöøa ta coù ex cos x sin x 1 1−x 1 1 = 1 + x + x2 + · · · + xn + · · · 2! n! 1 (−1)n 2n 1 x + ··· = 1 − x2 + x4 + · · · + 2! 4! (2n)! 1 (−1)n 2n+1 1 x + ··· = x − x3 + x5 + · · · + 3! 5! (2n + 1)! = 1 + x + x+ · · · + xn + · · · . | x| < 1 (1 + x)α = 1 + αx + 2! n! Ví duï. khi n → ∞. (−1)n+1 | x| < 1 1 1 xan + · · · . Töø bieåu dieãn cuûa haøm sin x ∞ 1 2 1 4 (−1)n (−1)k t62n+· · · )dt = x2n+1 (1− t + t +· · ·+ 3! 5! (2n + 1)! (2 k + 1)!(2 k + 1) k=0 Ví duï. |x| < 1 = 2(x + x3 + · · · + 3 2n + 1 Thay x = . 3 (2n + 1)32n+1 1 3 .ta coù 1 1 1 + ··· + ) + Rn ln 2 = 2( + 3 3 3.8 Veá phaûi tieán veà 0.3. Ñeå bieåu dieãn haøm naøy döôùi daïng 0 chuoãi luõy thöøa ta döïa vaøo bieåu dieãn cuûa ex vôùi x = −t2 : e−t = 1 − t 2 + 2 Tích phaân töøng töø ta coù erf(x) = x − 1 4 (−1)n 2n t + ···+ t + ··· 2! n! ∞ x2 (−1)n (−1)k x3 + +···+ x2n+1 + · · · = x2k+1 3 2!5 n!(2n + 1) k !(2 k + 1) k=0 x 0 x∈R b) Haøm Si(x) = ta coù Si(x) = x 0 sin t dt t cuõng khoâng laø haøm sô caáp. |x| < 1 ln(1 − x) = x + x2 + x3 + · · · + 2 3 n Laáy ln(1 + x) − ln(1 − x) ta coù ln 1+x 1−x 1 x2n+1 + · · · ). neân ta coù f (x) = T f (x). |x| < 1 ln(1 + x) = x − x2 + x3 + · · · + 2 3 n α(α − 1) 2 α(α − 1) · · · (α − n + 1) n x +··· + x + · · · .4 Chuoãi Taylor cuûa moät soá haøm. Döïa vaøo caùc x chuoãi treân coù theå bieåu dieãn thaønh chuoãi luõy thöøa caùc haøm khaùc: 2 a) Haøm erf(x) = e−t dt khoâng laø haøm sô caáp. Coâng thöùc sau cho tính xaáp xæ ln 2 vôùi toác ñoä nhanh hôn coâng thöùc ôû ví duï muïc 4. Töø bieåu dieãn ln(1 + x) suy ra 1 xn 1 + · · · .

I. Vì haøm sin vaø haøm cos laø tuaàn hoaøn.1 Tính tröïc giao. f. π ]. roài sau ñoù ñoåi bieán. cos x. · · · 4. sin nx. ta ñònh nghóa cos kx cos lxdx = 0 sin kx sin lxdx cos kx sin lxdx π −π k=l k=l ∀k. π ]. sin x. x ∈ [−π. CHUOÃI LÖÔÏNG GIAÙC Coù nhieàu baøi toaùn lieân quan ñeán haøm tuaàn hoaøn. Moät chuoãi löôïng giaùc laø chuoãi haøm daïng a0 + 2 ∞ k=1 (ak cos kx + bk sin kx) T Nhaän xeùt. Treân khoâ ng gian caùc haøm lieân tuïc treân π [−π. Khi haøm f coù chu kyø T . Gæa söû haøm f coù theå bieåu dieãn thaønh chuoãi löôïng giaùc f (x) = a0 + 2 ∞ (ak cos kx + bk sin kx). Nhö vaäy.2 Heä soá Fourier. sin 2x. Cuï theå π −π π −π π 4.4 Chuoãi löôïng giaùc. · · · laø heä haøm tröïc giao theo nghóa tích voâ höôùng cuûa 2 haøm baát kyø cuûa heä baèng 0. g ∈ C [−π. 9 Trong ñoù sai soá Rn = (1/9)n 1 1 1 1 1 = o( n ) < = 2 k +1 k (2k + 1)3 3(2n + 3) k>n 9 3(2n + 1) 1 − 1/9 9 k>n 4. l = 0 = 0 π −π Ngoaøi ra. π ] Khi ñoù f (x) cos lx = f (x) sin lx = k=1 ∞ k=1 ∞ k=1 a0 cos lx + 2 a0 sin lx + 2 (ak cos kx cos lx + bk sin kx cos lx) (ak cos kx sin lx + bk sin kx sin lx) . g >= f (x)g (x)dx. ta coù π −π −π dx = 2π. · · · . Phaàn naøy ta xeùt ñeán vieäc bieåu dieãn haøm tuaàn hoaøn döôùi daïng chuoãi. cos nx. ta 2π chæ caàn xeùt haøm coù chu kyø 2π . tích voâ höôùng : < f. cos 2x. −π Khi ñoù heä caùc haøm löôïng giaùc 1. 2 . haøm ϕ(x) = f ( x) coù chu kyø 2π . vaø cos2 kxdx = sin2 kxdx = π k = 1. neân bieåu dieãn qua chuùng töï nhieân vaø thuaän tieän hôn qua haøm luõy thöøa.

f (−x) = −f (x). vôùi f. thì f (x) cos kx laø haøm leû neân ak = 0. Cho f laø haøm khaû tích treân sau goïi laø chuoãi Fourier cuûa f F f (x) = a0 + 2 ∞ k=1 [−π. π ]. F f (x) = 1 2 a0 + • ∞ ∞ f (−x) = f (x).3 Chuoãi Fourier. f (x) sin kxdx. k = 0. Nhaän xeùt. sign x x Ví duï. 4. i.e. · · · Caùc heä soá treân goïi laø heä soá Fourier cuûa haøm f . ta coù ak = bk = 1 π 1 π π −π π −π f (x) cos kxdx.e. 2k + 1 k=0 ∞ k=1 ∞ 2 (−1)k+1 sin kx k x2 ∞ π2 cos kx +4 (−1)k 3 k2 k=1 ∞ ∞ π2 sin kx k cos kx A + C + 4A (−1) + 2B (−1)k+1 2 3 k k k=1 k=1 Ax2 + Bx + C Baøi toaùn ñaët ra laø khi naøo F f (x) = f (x) ? .10 Laáy tích phaân hình thöùc vaøo daáu toång. |x| ≤ π Chuoãi Fourier F f (x) 4 π sin(2k + 1)x . 1 . i. b ∈ R. Haøm f (x). • Tính tuyeán tính: F (af + bg ) = aF f + bF g . Khi ñoù chuoãi löôïng giaùc (ak cos kx + bk sin kx) trong ñoù ak . i.e. F f (x) = k=1 k=1 ak cos kx.e. töø tính tröïc giao neâu treân. i. 2 . thì f (x) sin kx laø haøm leû neân bk = 0. bk sin kx. · · · k = 1. g laø caùc haøm khaû tích vaø a. 2 . • Neáu f laø haøm chaün. bk laø heä soá Fourier cuûa f ñöôïc cho bôûi coâng thöùc ôû phaàn treân. Neáu f laø haøm leû.

f (x + t ) n k=1 1 + 2 n k=1 cos kt dt = f (x + t)Dn (t)dt trong ñoù Töø 2 sin D n (t ) = 1 1 t cos kt = sin(k + )t − sin(k − )t. Ngöôøi ta ñaõ xaây döïng ví duï haøm lieân tuïc coù chu kyø 2π maø chuoãi Fourier khoâng hoäi tuï taïi moät ñieåm. Gæa söû g laø haøm khaû tích Riemann treân [a. 2 2 2 1 1 + π 2 cos kt goïi laø nhaân Dirac. (3) F f (x) = f (x). (2) F f (x) hoäi tuï nhöng F f (x) = f (x). Khi ñoù λ→+∞ a lim b g (t) cos λtdt = lim b λ→+∞ a g (t) sin λtdt = 0 . 11 Cuõng nhö chuoãi Taylor. xeùt ñieàu kieän 4. thì a phaân ôû treân (sau khi ñoåi bieán t = u − x) vôùi T Fn f (x) = 1 π π −π AÙp duïng cho haøm laáy tích = 2π vaø a = −π − x.4 Chuoãi löôïng giaùc. ta cuõng coù 3 khaû naêng: (1) F f (x) khoâng hoäi tuï.I. a0 + 2 n F f ( x) = f ( x) . Phaàn sau ñaây ta seõ xeùt caùc ñieàu kieän ñeå ñeå söï hoäi tuï laø hoäi tuï ñeàu. Hôn nöõa. Ñònh lyù veà hoäi tuï ñieåm sau seõ thaáy ñieàu ñoù. b]. vaø π −π Dn (t)dt = 1 Boå ñeà Riemann.4 Hoäi tuï ñieåm. thay vaøo toång 2n + 1 1 sin 2 t D n (t ) = π 2 sin t 2 Deã thaáy Dn laø haøm chaün. Ñeå ñaùnh giaù söï hoäi tuï ta bieán ñoåi Fn f (x) = = = n a0 + (ak cos kx + bk sin kx) 2 k=1 n 1 π 1 π f (u)du + f (u)(cos ku cos kx + sin ku sin kx)du 2π − π π −π k=1 n 1 1 π + f (u) cos k (u − x) du π −π 2 k=1 a+ T g (t)dt = Ñeå yù neáu g coù chu kyø T . ta coù 0 π −π T g (t)dt. Kyù hieäu toång rieâng thöù n cuûa chuoãi Fourier cuûa f : Fn f (x) = (ak cos kx + bk sin kx) k=1 Coâng thöùc cho toång rieâng Fn f . coù chu kyø 2π .

sao cho f lieân tuïc treân moãi khoaûng (a i−1 . π] vaø f+ (x). nhöng f+ (0) = 1. 1 F f (x) = (f (x+ ) + f (x− )) 2 Ñaëc bieät. khoâng khaû vi taïi 0. Haøm f goïi laø lieân tuïc töøng khuùc treân [a. Haøm f (x) = |x|. khoâng lieân tuïc taïi 0. Tröôøng hôïp g khaû tích: töø ñònh nghóa tích phaân vôùi moïi > 0. i = 0. Haøm f (x) = sign x. nhöng lieân tuïc töøng khuùc vôùi f (0+ ) = 1. t f− (x) = lim t→0+ f (x − t) − f (x− ) . ñöôïc kyù hieäu vaø ñònh nghóa f+ (x) = lim t→0+ f (x + t) − f (x6+) . Khi ñoù Fn f (x) hoäi tuï veà giaù trò trung bình coäng cuûa f taïi x. − x→a+ x → a i i Khi ñoù ñaïo haøm phaûi vaø traùi cuûa f taïi x. b] neáuu toàn taïi höõu haïn ñieåm: a = a0 < a1 < · · · < as = b. t neáu giôùi haïn veá phaûi toàn taïi. thì F f (x) = f (x) . f− (0) = −1. Tröôøng hôïp g khaû vi lieân tuïc töøng khuùc: ta aùp duïng chöùng minh treân cho moãi ñoaïn maø g lieân tuïc. coøn f (0+ ) = f− (0) = 0. Ví duï.12 Chöùng minh: Tröôøng hôïp g khaû vi lieân tuïc: λ→+∞ a lim b g (t) sin λt g (t) cos λtdt = λ b a − 1 λ b a g (t) sin λtdt Do g bò chaën neân bieåu thöùc treân → 0. · · · . lieân tuïc töøng khuùc treân [−π. s. neáu f khaû vi lieân tuïc taïi x. ai ) vaø toàn taïi f (x) = f (a− lim f (x) = f (a+ i ). khi λ → +∞. lim i ). toàn taïi haøm baäc thang s sao cho π −π |g − s| < Khi ñoù b a g (t) cos λtdt = b a (g (t) − s(t)) cos λtdt + b a s(t) cos λtdt AÙp duïng keát quûa treân cho s. f (0− ) = −1. i.e. Gæa söû haøm f coù chu kyø 2π. f−(x) toàn taïi höõu haïn. Ñònh lyù. ta coù λ→+∞ lim b a g (t) cos λtdt ≤ b a |g (t) − s(t)|dt < Vaäy λ→+∞ a lim b g (t) cos λtdt = 0. Giôùi haïn thöù hai chöùng minh töông töï. do | cos λx| ≤ 1.

Chöùng minh: Do tính tröïc giao neâu ôû 5. tính tích phaân ta coù: π −π (f (x)−Fn f (x))Fn f (x)dx = 0. ∞ π2 1 = Khi cho x = π . t 2π sin 2 1 f+ (x). + π t→0 Khi x = 0. vôùi 0 < |x| < π .I.e. tích phaân cuoái tieán veà 0 khi n → ∞. Baát daúng thöùc Bessel. ta coù 2 Khi cho x = 0.4 Chuoãi löôïng giaùc. a) sign x = π t f (x + t) − f (x+ ) + f (x − t) − f (x− ) t. Neáu f 2 khaû tích treân [π. k2 1 ( 2 sign (x+ ) + sign (x− )) = 0. Fn f (x) → Af (x). Chöùng minh: Ñeå cho goïn kyù hieäu Af (x) = (f (x+ ) + f (x− )). chuoãi veá traùi laø chuoãi hoäi tuï. k 6 (−1)k k2 ∞ =− 1 1 = 2 (2k − 1) 2 k=1 k=1 π2 . f− (x) toàn taïi höõu haïn. Töø boå ñeà Riemann. Ñeå yù haøm veá traùi nhaän giaù trò nhö nhau taïi x = ±π . thì a2 0 + 2 ∞ k=1 2 (a2 k + bk ) ≤ 1 π π −π f 2 (x)dx Ñaëc bieät. ta coù b) 1− 4 2 x2 = − 2 2 π 3 π ∞ k=0 2k + 1 ∞ π (−1)k = . . neân coù cuøng trung bình coïng taïi ñoù. 1 2 13 Dn . lim g (t) = (f+ (x) − f− (x)). Ví duï. 3.1. π]. Töø tính chaát cuûa ta coù Fn f (x) − Af (x) = = 2 π −π (f (x + t) − Af (x))Dn (t)dt π f (x + t ) + f (x − t ) − Af (x) Dn (t)dt 2 0 π 1 g (t) sin(n + )tdt = 2 2 0 trong ñoù g (t) = Vaäy g laø haøm lieân Do tuïc töøng khuùc (neân khaû tích).5 Hoäi tuï ñeàu. i. −π. π −π (Fn f (x))2 dx = π a2 0 + 2 n k=1 2 (a2 k + bk ) . Töø ñònh lyù treân vaø ví duï ôû muïc 5. 12 = π2 . 2k + 1 4 k=0 (−1)k cos kx . ta coù Suy ra ∞ k=1 ∞ k=1 vôùi |x| ≤ π . 8 ∞ 1 (−1)k − k 2 k=1 k 2 k=1 4. ta coù 4 ∞ sin(2k + 1)π . khi n → ∞. π chuoãi veá phaûi nhaän gía trò Khi cho x = π/2.

Tích phaân töøng phaàn. 2π bk = 1 π π −π f( T X ) sin kXdX 2π . Giaû söû haøm f coù chu kyø 2π. • Khai trieån haøm f (x) coù chu kyø T thaønh chuoãi haøm löôïng giaùc: Ñoåi bieán x = 2π T Khi ñoù f (x) = f ( X ) laø haøm coù chu kyø 2π theo bieán X . Khi ñoù chuoãi F f hoäi tuï ñeàu veà f treân R. Chuoãi Fourier theo bieán 2π X coù daïng ∞ a0 + ( ak cos kX + bk sin kX ) 2 k=1 trong ñoù ak = 1 π π −π f( T X ) cos kXdX. ta coù ak = bk = 1 π 1 π π −π π −π f (x) cos kxdx = f (x) sin kxdx = 1 sin kx π 1 π 1 | −π − f ( x) f (x) sin kxdx = − bk π k k −π k 1 cos kx π 1 π 1 | + −f (x) f (x) cos kxdx = ak π k −π k −π k Suy ra 1 2 1 1 2 1 |ak cos kx + bk sin kx| ≤ |ak | + |bk | ≤ (b k + 2 ) + (a k + 2 ) 2 k 2 k Töø baát ñaúng thöùc Bessel tuï ñeàu theo M-test. Ta chöùng minh söï hoäi tuï ñeàu theo M-test. Ñònh lyù.14 Suy ra π −π f 2 (x)dx = = = π −π π −π −π (f (x) − Fn f (x) + Fn f (x))2 dx (f (x) − Fn f (x))2 dx + π −π (Fn f (x))2 dx + 2 a2 0 2 + n k=1 π −π (f (x) − Fn f (x))Fn f (x)dx 6π (f (x) − Fn f (x))2 dx + π ( π −π 2 (a2 k + bk )) Vaäy Cho thöùc caàn tìm. Goïi ak . Vaäy chuoãi F f hoäi 4. n a2 0 2 + (a2 k + bk ) ≤ 2 k=1 n → +∞ ta coù baát daúng f 2 (x)dx. lieân tuïc vaø f lieân tuïc töøng khuùc treân [−π. bk laø caùc heä soá Fourier cuûa f . Do chuoãi coù soá haïng döông neân tính bò chaën töông ñöông tính hoäi tuï. π]. Chöùng minh: Do ñònh lyù treân ta coù Fn f (x) hoäi tuï veà f (x). vaø 1 k2 k=1 ∞ hoäi tuï. ∞ k=0 (a k + b k ) 2 2 hoäi tuï.6 Khai trieån Fourier. T X.

k ∈ Z f ˜ nhö caùch ñaõ neâu ôû treân. x ∈ [−π. 0). Sau ñoù khai trieån Fourier haøm thaùc trieån ñoù. Sau ñoù khai trieån f • Khai trieån chuoãi theo cos hay theo sin: Cho f xaùc ñònh treân [0.e. l] baèng caùch xem f (x) = f (−x). l] baèng caùch xem f (x) = −f (−x). π ]. chu kyø 2π : a) Khai trieån haøm 4 f (x) = signx. ˜(x + kT ) = f (x). Khi ñoù: .4 Chuoãi löôïng giaùc. T −T / 2 T /2 2kπ tdt.Muoán bieåu dieãn f (x) döôùi daïng chuoãi löôïng giaùc chæ coù haøm cos. . neáu x ∈ (−l. x ∈ [−π. T ta coù chuoãi löôïng giaùc daïng a0 + 2 ∞ ( ak cos k=1 2kπ 2kπ x + bk sin x) T T trong ñoù caùc heä soá Fourier cuûa f laø ak = bk = 2 T 2 T 2kπ tdt. Ví duï. Sau ñoù khai trieån Fourier haøm thaùc trieån ñoù. f (t) sin T −T / 2 f (t) cos [a. b] T /2 k = 0. · · · k = 1. ta thaùc trieån f thaønh haøm leû treân (−l.I. 15 Thay laïi X = 2π x. l]. 0). 2 . b]. π ]: F f (x) = 2 (−1)k+1 k=1 sin kx k . Khai trieån Fourier caùc haøm xaùc ñònh treân [−π. 2 .Muoán bieåu dieãn f (x) döôùi daïng chuoãi löôïng giaùc chæ coù haøm sin. · · · • trieån f thaønh haøm tuaàn hoaøn Khai trieån haøm f xaùc ñònh treân ˜ xaùc f ñònh treân R vaø coù chu kyø T thaønh chuoãi löôïng giaùc: Tröôùc heát thaùc ≥ b − a. π ]: F f (x) = π y E r T E r E r r E E r r E E r r E ∞ sin(2k + 1)x 2k + 1 k=0 ∞ E r E E −π r π x b) Khai trieån haøm f (x) = x. x ∈ [a. neáu x ∈ (−l. 1 . i. ta thaùc trieån f thaønh haøm chaün treân (−l.

0 < x < 2π . Khai trieån Fourier caùc haøm xaùc ñònh treân [0. x 0 ≤ x < 2π Khai trieån Fourier F f (x) π−2 sin kx k k=1 ∞ x2 ∞ ∞ 4 2 cos kx sin kx π +4 − 4 π 2 3 k k k=1 k=1 ∞ ∞ 4 cos kx sin kx A π 2 + Bπ + C + 4A − (4 πA − 2 B ) 2 3 k k k=1 k=1 Ax2 + Bx + C                            r   r   r   r   r                     0 2π E x F f (x) = x. x ∈ [−π. π ]: y T F f ( x) = ∞ π2 cos kx +4 (−1)k 3 k2 k=1 −π r r E π x Ví duï.16 y T                            r   r   r   r   r       −π   π             E x c) Khai trieån haøm f (x) = x2 . 2π ]. chu kyø 2π : Haøm f (x).

thì caùc haøm thaùc trieån noùi chung khaùc nhau. i. Khai trieån Fourier vaø do haøm f thoûa ñieàu kieän cuûa ñònh lyù veà hoäi tuï ta coù ∞ x=2 (−1)k+1 k=1 sin kx . f (x) = x. x ∈ [−π. x ∈ [−π. π ].4 Chuoãi löôïng giaùc. f (x) = |x|. π ]. Khai trieån Fourier vaø do haøm f thoûa ñieàu kieän cuûa ñònh lyù veà hoäi tuï ta coù 4 π − 2 π cos(2k + 1)x . 17 ! r ! r ! r ! r ! r E 0 2π x F f (x) = x2 . 0 < x < 2π Nhaän xeùt. i. x ∈ [0. Caùc haøm coù cuøng bieåu thöùc f (x) nhöng xaùc ñònh treân caùc mieàn khaùc nhau hay choïn chu kyø khaùc nhau. Chaúng haïn.e. π ] vaø f (x) = x. 2π ] (vôùi cuøng chu kyø 2π ) laø khaùc nhau. Thaùc trieån f thaønh haøm chaün. π ].I. Thaùc trieån f thaønh haøm leû. Vì vaäy khai trieån Fourier cuûa chuùng noùi chung laø khaùc nhau. thaùc trieån cuûa f (x) = x. x ∈ [−π.e. −π ≤ x ≤ π (2k + 1)2 k=1 ∞ |x| = y T E d  d  d  d  d             d d d d d d  d  d  d  d  −π π x b) Muoán khai trieån f (x) thaønh chuoãi löôïng giaùc chæ coù sin. Ví duï. −π < x < π k y T E                            r   r   r   r   r   −π   π                           x . Cho f (x) = x. x ∈ [0. a) Muoán khai trieån f (x) thaønh chuoãi löôïng giaùc chæ coù cos.

Töø caùc ví duï treân vaø tính hoäi tuï ñieåm.18 Ví duï. = k2 6 k=1 ∞ π2 (−1)k+1 . ta coù caùc giaù trò toång sin kx k k=1 ∞ cos kx k2 k=1 ∞ ∞ = = = = sin kx k k=1 ∞ cos kx (−1)k+1 k2 k=1 (−1)k+1 π−x 2 3x2 − 6πx + 2π 62 12 x 2 π 2 − 3x2 12 vôùi 0 < x < 2π vôùi 0 < x < 2π vôùi |x| < π vôùi |x| < π Töø caùc coâng thöùc treân suy ra sin(2k + 1)x 2k + 1 k=0 ∞ cos(2k + 1)x (2k + 1)2 k=0 ∞ sin 2kx 2k k=1 ∞ cos 2kx (2k )2 k=1 ∞ = = = = π 4 π 2 − 2πx 8 π − 2x 4 2 6x − 6πx + π 2 24 vôùi 0 < x < π vôùi 0 < x < 2π vôùi 0 < x < π vôùi 0 < x < 2π Vôùi caùc gía trò x cuï theå caùc coâng thöùc treân suy ra π2 1 . = k2 12 k=1 ∞ π (−1)k = 2k + 1 4 k=0 ∞ .

Thöïc vaäy. y > +β < x. (S 2) < x. y >= x1 y1 + · · · + xn yn . xn ) = xi ei . y >2 − x 2 y 2 ≥ 0. Trong Rn = {x = (x1. xn + yn ) αx = α(x1 . xn ) = (αx1 . αxn ). y ) = x − y = {(x1 − y1 )2 + · · · + (xn − yn )2 } 2 .1 Khoâng gian vector Rn . n} x + y = (x1 .e. Suy ra ∆ =< x. 1). i. Chöùng minh: Tröôùc heát ta chöùng minh baát ñaúng thöùc tam giaùc (N 3).II. β ∈ R. y ) ≤ d(x. xn ) + (y1 . en = (0. x > . · · · . Cho x = (x 1 . vaø d(x. · · · . · · · . Euclid: Tích voâ höôùng: Chuaån: Metric: i=1 Rn coøn coù caáu truùc hình hoïc xaùc ñònh bôûi tích voâ höôùng 1. Sau ñaây laø caùc tính chaát cô baûn cuûa caùc aùnh xaï treân: Tính chaát cuûa tích voâ höôùng: Tính chaát. i = 1. 0. · · · . y. yn ) = (x1 + y1 . xn ). y ) = d(y. z > . · · · . Tính chaát cuûa metric: (M 1) d(x. . z ) + d(z. · · · . Khoâng gian Rn 1. 1 d(x. x > ≥ 0. 0). KHOÂNG GIAN EUCLID Rn coù trang bò 2 pheùp toaùn: 1. z ∈ Rn vaø α. Ta thöôøng duøng cô sôû chính taéc: e1 = (1. y > = < y. x). α ∈ R. x > = (x2 1 + · · · + xn ) 2 . Ngoaøi caáu truùc ñaïi soá. (S 1) < αx + βy. vaø x = 0 = |α | x . · · · . n Vaäy x = (x1 . baát ñaúng thöùc treân ñuùng. Vôùi 2 pheùp toaùn treân Rn laø khoâng gian vector n-chieàu treân R. y ). vaø < x. Ta cuõng kyù hieäu vector khoâng laø 0 = (0. · · · . · · · . x >= 0 khi x αx x+y ≥ 0. y > t + y 2 ≥ 0.2 Tích voâ höôùng-Chuaån-Metric. yn ) ∈ Rn . tam thöùc baäc 2: tx + y 2 = x 2 t2 + 2 < x. Cho x. · · · . xn ) : xi ∈ R. Ta coù baát ñaúng thöùc Cauchy-Schwarz: | < x. y > | ≤ x y . ∀t ∈ R. < x. y ) = 0 (M 2) d(x. (S 3) < x. z > = α < x. (M 3) d(x. · · · . khi vaø chæ khi x = y. ≤ x + y . y ) ≥ 0. 0). √ 2 1 x = < x. · · · . khi vaø chæ khi x = 0. · · · . · · · . Tính chaát cuûa chuaån: (N 1) (N 2) (N 3) vaø chæ khi x = 0. y = (y1. 0.

i = 1. y > | = x y khi vaø chæ khi x.20 Vaäy x + y 2 = x 2 + y 2 + 2 < x. √ k p k e k k! (p > 0).1 . Daõy (xk ) goïi laø daõy Cauchy hay daõy cô baûn neáuu ∀ > 0. . Coøn caùc tính chaát khaùc laø roõ raøng. Baøi taäp: Töø meänh ñeà treân haõy phaùt bieåu vaø chöùng minh caùc tính chaát hoäi tuï cuûa daõy toång. n. x(k) = xk = (xk. xl ) < . ∃N : k. kyù hieäu lim xk = a. a) < . · · · . hieäu. 1 Trong giaùo trình naøy qui öôùc: neáuu = neáu vaø chæ neáu . neáuu1 k→∞ 1. k→∞ Baøi taäp: Tính k→∞ trong ñoù √ 1 1 k 100 ln k √ k k . xk. hay xk → a. 2 +2 x y = ( x + y )2 . p . Cho daõy (xk ) vaø a = (a1 .. ta coù nguyeân lyù ñöa veà moät chieàu: Meänh ñeà. Daõy (xk ) goïi laø hoäi tuï veà a ∈ Rn . k p . Chöùng minh: Tröôùc heát nhaéc laïi laø moät daõy soá trong R hoäi tuï khi vaø chæ khi noù laø daõy Cauchy sau ñoù aùp duïng meänh ñeà treân suy ra keát quûa. ∀ > 0. Baøi taäp: Haõy chöùng minh baát ñaúng thöùc ñaùng chuù yù sau: 1≤i≤n max |xi | ≤ x ≤ √ n max |xi |. tích voâ höôùng.e ta coù baát ñaúng thöùc (N 3). Meänh ñeà. ∃N : k ≥ N =⇒ d(xk .. . Baøi taäp: Töø baát ñaúng thöùc tam giaùc chöùng minh giôùi haïn cuûa daõy neáu coù laø duy nhaát. Töø baát ñaúng thöùc ôû baøi taäp muïc 1. Baøi taäp: Chöùng minh | < x. · · · . an ) ∈ Rn . y >≤ x 2 + y i. (N 3) suy ra (M 3).2.i = ai . Moät daõy trong Rn laø hoäi tuï khi vaø chæ khi noù laø daõy Cauchy. k . cuûa caùc daõy hoäi tuï. chuaån. y tæ leä nhau. Thöôøng kyù hieäu daõy bôûi (xk )k∈N hay ngaén goïn (xk ). 1≤i≤n Moät daõy trong X ⊂ Rn laø aùnh xaï x : N −→ X . · · · . l ≥ N =⇒ d(xk .n ). 2. Khi ñoù k→∞ lim xk = a lim xk .3 Tính ñuû cuûa Rn . xk = khi vaø chæ khi lim xk.

e. neân U môû. 2. ∅ (ii) Hôïp moät hoï taäp môû laø môû Ui . caùc taäp rôøi raïc nhö Z. r) ⊂ X .2 Taäp môû.2 Topo trong Rn . r) ⊂ Ui0 (⊂ U ). Taäp khoâng môû. Kyù hieäu Cl X hay X = X ∪ taäp moïi ñieåm giôùi haïn cuûa X . r) ∩ (Rn \ X ) = ∅. (taïi sao?) Töø Meänh ñeà treân vaø qui taéc De Morgan suy ra 2. TOPO TRONG Rn Hình caàu môû taâm a baùn kính r. a) ≤ r}. Vaäy x laø ñieåm trong cuûa U . Taäp con X ⊂ Rn goïi laø ñoùng neáuu phaàn buø Rn \ X laø môû. b]. taäp {1/k : . Khi ñoù a goïi laø ñieåm trong cuûa X neáuu ∃r > 0 : B (a. (ii) Giaû söû Ui .3 Taäp ñoùng. Ñoaïn [α. Ví duï. hình caàu môû laø caùc taäp môû. r) = {x ∈ Rn : d(x. Cho a ∈ Rn vaø r > 0. ñònh nghóa: B (a. Hình caàu ñoùng taâm a baùn kính r. 21 2. Chöùng minh: (i) laø roõ raøng. i ∈ I laø caùc taäp môû. Roõ raøng. a goïi laø ñieåm bieân cuûa X neáuu ∀r > 0 : B (a. vaø goïi laø phaàn trong cuûa X . i i i∈N i∈I Ví duï. x ∈ Ui0 . r) = {x ∈ Rn : d(x. R tìm caùc ñieåm giôùi haïn cuûa: taäp rôøi raïc. hình caàu ñoùng laø caùc taäp ñoùng. (i) vaø Rn laø caùc taäp môû (iii) Giao höõu haïn taäp môû laø môû. khoaûng ñoùng [a. r) ∩ X chöùa moät phaàn töû khaùc a (vaø do ñoù coù voâ soá phaàn töû). hình caàu trong khoâng gian 1. 3 chieàu töông öùng. X môû khi vaø chæ khi X =X . β . Cho X ⊂ Rn vaø a ∈ Rn . hai ñieåm bieân laø α.1 Hình caàu. Khoaûng môû hay Q khoâng laø taäp ñoùng. ñóa troøn. B (a. a) < r}. goïi laø bao ñoùng cuûa X . b). ñònh nghóa: B (a. Meänh ñeà. Baøi taäp: Chöùng minh khoaûng môû trong R. ∅ Ñeå hieåu caùc ñaëc tröng khaùc cuûa taäp ñoùng ta caàn khaùi nieäm: a ∈ Rn goïi laø ñieåm tuï hay ñieåm giôùi haïn cuûa X neáuu ∀r > 0. Nhaän xeùt. a X . Baøi taäp: Xaùc ñònh bieân cuûa taäp Q trong R. vaø Q. ∃r > 0 : oB (a. X ⊂ Rn goïi laø taäp môû neáuu moïi ñieåm cuûa X laø ñieåm trong. B (a. Vaäy hình caàu laø khaùi quaùt hoùa khaùi nieäm khoaûng. Giao voâ haïn taäp môû noùi chung khoâng môû. Cho x ∈ U = Khi ñoù toàn taïi i0 ∈ I. toàn taïi caàu B (x. Do tính môû. Meänh ñeà.II. Kyù hieäu int X hay X = Taäp moïi ñieåm trong cuû o Nhaän xeùt. (i) vaø Rn laø caùc taäp ñoùng (ii) Giao moät hoï taäp ñoùng laø ñoùng (iii) Hôïp höõu haïn taäp ñoùng laø ñoùng. Chaúng haïn. ∀a ∈ X. Baøi taäp: Trong k ∈ N}. i. 2. ). khoaûng [a. β ] trong R coù caùc ñieåm trong laø x sao cho α < x < β . r) ∩ X = ∅. 1 1 (− . Caùc taäp höõu haïn. Tìm ví duï taäp 2. r) ⊂ X . (iii) ñôïc chöùng minh töông töï.

TAÄP COMPACT K ⊂ Rn goïi laø compact neáuu K ñoùng vaø giôùi noäi. 3.3 Ñònh lyù. a ∈ R. a + 1). Meänh ñeà. Theo (iv) x ∈ X voâ lyù. B (x. Hoï K P = {Ui . Do tính giôùi noäi. b + ). giaû söû Rn \ X khoâng môû. r) ∩ X = ∅. b].1 ) coù daõy con (xσ1 (k). ta coù khaùi nieäm sau. R). thì toàn taïi k0 . hình caàu ñoùng B (a. (iii) ⇒ (iv): Giaû söû (xk ) ⊂ X . Khi ñoù caùc ñieàu sau töông ñöông: 3. i. b1 ] × · · · × [an . toàn taïi daõy con (xσ(k) ) hoäi tuï veà x vaø x ∈ K . Neáu taäp {xk } voâ haïn. (iv) ⇒ (i): Phaûn chöùng. r). k ∈ N. b] trong R. xk → x. toàn taïi R > 0. (i) ⇒ (ii): Giaû söû (xk ) ⊂ K . Vaäy x laø ñieåm giôùi haïn cuûa X . r)∩X = ∅. Moät daõy con cuûa (xk ) coù daïng (xσ(k) ). Uis } cuûa K . i. Hoï 3. Khi ñoù ∀r > 0. nhaèm muïc ñích thuaän tieän khi söû duïng. i. (i = 1. Ui laø taäp môû trong Rn vaø K ⊂ Ui . Hoï caùc khoaûng (a − . thì x ∈ X . (x k. hình hoäp ñoùng [a1 . Neáu taäp {xk } caùc phaàn töû cuûa daõy laø höõu haïn. k k (a. i ∈ I } (I laø taäp chæ soá) goïi laø phuû môû cuûa taäp con cuûa Rn neáuu moãi i ∈ I . vôùi σ : N → N laø moät daõy taêng. ∀r > 0. (ii) ⇒ (iii): Töø ñònh nghóa. ∀r > 0. sao cho xk < R. Töông töï. Taäp con Ñeå neâu caùc ñònh nghóa töông ñöông cuûa taäp compact. K ñoùng vaø toàn taïi R > 0 : K ⊂ B (0. . taäp höõu haïn. toàn taïi phuû con höõu haïn {Ui1 .i )k∈N . r) ⊂ Rn \ X . Vaäy theo nguyeân lyù Weierstrass cho R. Khi ñoù toàn taïi x ∈ Rn \ X khoâng laø ñieåm trong. B (x.1 ) hoäi tuï veà a1 .1 Taäp compact. B (x. Khi ñoù caùc ñieàu sau töông ñöông: (i) K ñoùng vaø giôùi noäi. Chöùng minh: (i) ⇒ (ii): Giaû söû x laø ñieåm giôùi haïn cuûa X . (ii) K thoaû ñieàu kieän Bolzano-Weierstrass: Moïi daõy (xk ) trong K . Cho K laø taäp con cuûa Rn. Ñoaïn [a. Cho X ⊂ Rn .e. · · · n) laø caùc daõy soá bò chaën.e.22 (i) X laø taäp ñoùng (ii) X = X (iii) X chöùa moïi ñieåm giôùi haïn cuûa noù (iv) Moïi daõy (xk ) trong X hoäi tuï veà x. 3. 1 1 Ví duï. x = xk0 . i ∈ I } cuûa K .e. bn ] trong Rn laø caùc taäp compact. Vaäy x ∈ X. thì x laø ñieåm giôùi haïn cuûa X .2 (iii) K thoaû ñieàu kieän Heine-Borel: Moïi phuû môû P = {Ui . Suy ra x ∈ int(Rn \ X ) = Rn \ X (do (i)).2 Phuû môû. do (iii) x ∈ X . Ví duï. laø hoï phuû môû cuûa R. · · · . 2 Chöùng minh: Ta chöùng minh (ii) ⇔ (i) ⇔ (iii). laø hoï phuû môû cuûa i∈I [a. Vaäy caùc daõy toïa ñoä töông öùng (xk. do vaäy x ∈ X .

1/i)) = i∈N N i=1 (Rn \ B (x. Vaäy x laø giôùi haïn cuûa moät daõy trong K . Vôùi moãi k . 1/N ). Ñeå chöùng minh K ñoùng. Do K ñoùng x ∈ K . Laäp luaän töông töï. Noùi moät caùch khaùc. Ñeå yù laø Ui khoâng môû. Khi ñoù deã thaáy U = (−∞. trong ñoù daáu < hay > ñeå kyù hieäu ] hay [ . 1/N ) ⊂ Rn \ K . · · · . 1/i)) = Rn \ B (x. neân (iii) suy ra K coù theå phuû bôûi höõu haïn caàu B (0. V sao cho: C ⊂ U ∪ V. C ⊂ Rn C.n ) hoäi tuï veà an . +∞) laø caùc taäp môû taùch .2 ) 23 coù daõy con (xσ2(k). · · · . y ) ⊂ C . toàn taïi caàu Bk baùn kính 1/k sao cho Bk ⊂ Bk−1 vaø K ∩ Bk khoâng theå phuû bôûi höõu haïn U i . sao cho C ⊂ U ∪ V. i ∈ [0. (i) ⇒ (iii): Phaûn chöùng.n ) coù daõy con (xσn (k). x < y nhöng (x. Taäp con 4. Vaäy x laø ñieåm trong cuûa Rn \ K . 1]} vôùi Ui = {i} laø phuû taäp compact phuû con höõu haïn. khoâng toàn taïi caëp taäp môû U.e.2 ) hoäi tuï veà a2 . khoâng coù goïi laø lieân thoâng neáuu noù khoâng theå taùch bôûi 2 taäp môû. taïi z ∈ (x. tích caùc taäp compact coù compact? 4. B (0. Neáu K khoâng giôùi noäi. C ⊂ R lieân thoâng khi vaø chæ khi ∀x. giaû söû x. Deã thaáy daõy naøy khoâng theå coù daõy con naøo hoäi tuï. Bk ⊂ B (a. choïn xk ∈ K ∩ Bk . y ∈ C. toàn taïi caàu B1 baùn kính 1 sao cho K ∩ B1 khoâng theå phuû bôûi höõu haïn U i . i). Vaäy Bk ⊂ Ui0 . Khi ñoù toàn taïi lim xk = a ∈ K . Theo giaû thieát. Mt khaùc.2 Phaân loaïi taäp lieân thoâng trong R. Vaäy toàn taïi chæ soá i0 sao cho a ∈ Ui0 . Baøi taäp: Hôïp. an ). giao. Cho x ∈ Rn \ K . r). Khi ñoù K ⊂ Rn \ {x} = Rn \ ( i∈N B (x. (ii) ⇒ (i): Giaû söû x laø ñieåm giôùi haïn cuûa K . Theo (iii) toàn taïi N sao cho K ⊂ (Rn \ B (x. giaû söû P = {Ui . x < y ⇒ [x. thì C ⊂ U hay C ⊂ V . Hoï {Ui . Töø (ii) suy ra x ∈ K . do K giôùi noäi. vôùi k ∈ N. Vaäy K ñoùng. Chöùng minh: (⇒) Phaûn chöùng. 1).1 Ñònh nghóa. i. i. xk > k. s). 4. Vôùi k = 1. (iii) ⇒ (i): Hoï caàu môû {B (0. B (a. z ∈ C . i. 1/i)). · · · . ta kieåm tra Rn \ K laø môû. toàn V = (z. (xσn−1(k). thì toàn taïi daõy (xk ) ⊂ K. y ∈ C.e. toàn taïi r. r) ⊂ Ui0 . b >. Vaäy daõy con (xσn (k) ) hoäi tuï veà a = (a1 . TAÄP LIEÂN THOÂNG [0. C ∩ U = ∅ = C ∩ V . 1]. z ). Vaäy K giôùi noäi. vaø C ∩ U ∩ V = ∅. khi k ñuû lôùn. B (x. Do tính môû. C ∩ U ∩ V = ∅. y ] ⊂ C . Nhaän xeùt. Nh vaäy taäp lieân thoâng trong R coù daïng moät ñieåm hay khoaûng < a.II.e. i ∈ N} phuû K . vôùi moïi caëp taäp môû U. toàn taïi höõu haïn caàu baùn kính 1 phuû K . y). i ∈ I } laø phuû môû cuûa K maø moïi hoï con höõu haïn cuûa noù khoâng theå phuû K . V . Ñieàu naøy maâu thuaãn vôùi tính chaát cuûa daõy Bk .4 Taäp lieân thoâng (xσ1 (k).

Khi ñoù toàn taïi caùc taäp môû U. Ngöôïc laïi. Ñoaïn thaúng noái a. Moät khoâng gian metric laø moät taäp M treân ñoù coù trang bò moät caùc tính Khoâng gian ñònh chuaån. TOÅNG QUAÙT HOAÙ Rn . Coá ñònh a ∈ C . Baây giôø coá ñònh a ∈ C . Do C lieân thoâng vaø U = ∅. y >. Ñt z = sup U ∩ [x. Ñt Neáu Li . Tröôùc heát ta coù khaúng ñònh sau: U = {x ∈ C : V = {x ∈ C : Chöùng minh: Giaû söû C lieân thoâng. p Moät ñöôøng gaáp khuùc noái a. y ∈ V ∩ V . V treân tröôøng R. maø coøn ñuùng cho caùc khoâng gian toång quaùt hôn. laø caùc taäp lieân thoâng vaø i∈I Li = ∅ . V treân tröôøng R. x < z vaø z ∈ U . Moïi x ∈ C goïi Lx laø ñöôøng gaáp khuùc trong C noái a vaø x. treân ñoù R. giaû söû C coù tính chaát neâu treân. Rn. (x. thoaû caùc tính chaát (M1)(M2)(M3) ôû 1.24 (⇐) Phaûn chöùng. V taùch C . y]. Moät khoâng gian coù tích voâ höôùng laø moät khoâng gian vector coù trang bò moät aùnh xaï (S1)(S2)(S3) ôû 1. Khi ñoù. töø khaúng ñònh treân suy ra C = Lx laø taäp Khi ñoù Lx lieân thoâng vaø lieân thoâng. x∈C x∈C Ví duï. Vì U môû. [a1 . Suy ra (x. b laø hôïp höõu haïn ñoaïn: [ai . r). (x. Caùc taäp sau laø lieân thoâng: 5. Khoâng maát toång quaùt. >: V × V → . (baøi taäp) Do 4. b1 ] × · · · × [an . suy ra V = ∅. b ∈ Rn ñôïc ñònh nghóa laø [a. vì laø hôïp höõu haïn ñoaïn thaúng maø 2 ñoaïn keà nhau coù ñieåm chung. y ) →< x.2. treân ñoù coù trang bò moät aùnh xaï chaát (N1)(N2)(N3) ôû 1. Vì V môû. z < y vaø z ∈ V . giaû söû C khoâng lieân thoâng. r). giaû söû x < y.2.3 Meänh ñeà. a0 = a. 1]}. thoaû caùc tính chaát : V → R.2. Giaû söû C laø taäp môû. y). vôùi tích aùnh xaï d : M × M → R. y) → d(x. thoaû Khoâng gian metric. Goïi x ∈ U ∩ C. thì i∈I Li lieân thoâng. coù theå kieåm tra laø neáu U. Sau ñaây laø moät tieâu chuaån tröïc quan ñeå nhaän bieát moät taäp laø lieân thoâng.2. Vaäy C = U = taäp coù tính chaát ñaõ neâu. b] = {x = a + t(b − a) : t ∈ [0. ap+1 = b. thì chuùng laø 2 taäp môû. B (a. Töø khaúng ñònh treân suy ra ñöôøng gaáp khuùc cuõng lieân thoâng. < . taùch C . moät ñoaïn thaúng laø lieân thoâng. 4. Nhieàu keát quûa trong giaùo trình naøy khoâng chæ ñuùng cho khoâng gian voâ höôùng Euclid. Moät khoâng gian ñònh chuaån laø moät khoâng gian vector Khoâng gian coù tích voâ höôùng. Cho . b ∈ C toàn taïi ñöôøng gaáp khuùc trong C noái a vaø b Rn i=0 toàn taïi ñöôøng gaáp khuùc trong C noái a vaø x} vaø khoâng toàn taïi ñöôøng gaáp khuùc trong C noái a vaø x} . Khi ñoù C lieân thoâng khi vaø C ⊂ chæ khi vôùi moïi caëp ñieåm a. i ∈ I. B (a. x → x . V khaùc troáng. Lx = ∅. y) ⊂ C . ai+1 ]. bn ].

g ) = sup |f (t) − g (t)|. daõy Cauchy. · · · ñöôïc ñònh nghóa töông töï nhö trong Rn . xaùc ñònh moät chuaån treân V . Baøi taäp: Haõy veõ hình caàu trong R2 vôùi caùc chuaån cho ôû ví duï a). chính xaùc hôn noù laø khoâng gian Hilbert höõu haïn chieàu. g ∈ C [a. c) Bieåu thöùc sau xaùc ñònh moät tích voâ höôùng trong C [a. b].5 Toång quaùt hoùa 25 Baøi taäp: a) Neáu < . Moät khoâng gian metric maø moïi daõy Cauchy ñeàu hoäi tuï goïi laø khoâng gian metric ñuû . b]. taäp môû. taäp ñoùng. thì x =< x. Moät khoâng gian coù tích voâ höôùng ñuû goïi laø khoâng gian Hilbert. Nhö vaäy Rn laø khoâng gian metric ñuû. khoâng gian ñònh chuaån hay khoâng gian coù tích voâ höôùng. f. Moät khoâng gian ñònh chuaån ñuû goïi laø khoâng gian Banach. daõy hoäi tuï. chaúng haïn: 1 x ∞ = max |xi | (chuaån max). b) Trong khoâng gian C [a. x. b]: < f. y) = x − y . hay x p = (|x1 |p + · · · + |xn |p ) p (p ≥ 1). g > = b a f (t)g (t)dt. . thì d(x. Treân khoâng gian metric. b]. t∈[a. Söï hoäi tuï öùng vôùi metric sinh bôûi tích voâ höôùng treân goïi laø söï hoäi tuï trung bình. x >. Ví duï. x ∈ V . coù theå xaùc ñònh nhieàu chuaån khaùc nhau (vaø vì vaäy coù nhieàu khoaûng caùch khaùc nhau). g ∈ C [a. b) Neáu laø chuaån treân V . b] caùc haøm lieân tuïc treân [a. d(f. y ∈ V xaùc ñònh moät metric treân V . f. caùc khaùi nieäm daõy.II. > laø tích voâ höôùng treân V . a) Trong Rn ngoaøi chuaån Euclid.b] xaùc ñònh moät metric (töông öùng khaùi nieäm hoäi tuï ñeàu). 1≤i≤n ÔÛ chöông sau ta seõ chöùng minh moïi chuaån trong Rn ñeàu cho khaùi nieäm hoäi tuï nhö nhau. hình caàu.

.

· · · . d(x. i. L) < . . xn . δ) cuûa Cauchy ôû treân hoaøn toaøn töông ñöông k→∞ lim f (x) = L neáuu moïi daõy (xk ) ⊂ X \ {a}. Baøi taäp: haõy tìm caùch moâ taû hình hoïc cho f : R2 → R2 .e. chuaån. xn ) → f (x) = (f1 (x). 1. f (x. y) = x2 + y2 coù ñoà thò laø moät maët Paraboloid. fi : X → R. · · · . Cho f töông ñöông vôùi vieäc cho ñoà thò cuûa f .1 Ñònh nghóa. coøn n = 3 kyù hieäu 3 bieán laø x. khi n = 2 kyù hieäu 2 bieán laø x. x→a Baøi taäp: Töø meänh ñeà treân phaùt bieåu vaø chöùng minh caùc tính chaát veà giôùi haïn cuûa toång. y) = (x2 − y2 .. Deã thaáy ñònh nghóa theo ngoân ngöõ ( vôùi ñònh nghóa theo daõy cuûa Heine: x→a . Do tính tröïc quan ñoà thò coù vai troø ñaëc bieät quan troïng trong caùc tröôøng hôïp maø n + m ≤ 3. Lm ) ⇐⇒ lim fi (x) = Li . taäp graph f = {(x. ∃δ > 0 : x ∈ X \ {a}. tieán veà a . ta duøng thuaät ngöõ “haøm” thay cho “aùnh xaï” khi m > 1. · · · . a) < δ ⇒ d(f (x). y. k→∞ Ñeå yù laø veà maët hình thöùc ñònh nghóa treân hoaøn toaøn gioáng tröôøng hôïp haøm moät bieán. z . Khi n = 1 thöôøng kyù hieäu bieán laø x.. cuøng vôùi tính chaát giôùi haïn daõy ta coù Meänh ñeà. · · · . i = 1.III. AÙnh xaï f : X → Rm . y. a) f (x. tích voâ höôùng. Ñoâi luùc. i = 1. Cho X laø taäp con cuûa Rn . khi xeùt tính chaát cuûa aùnh xaï. f (x)) : x ∈ X } ⊂ R n × Rm . 2xy). lim xk = a ⇒ lim f (xk ) = L. · · · . ñoàng thôøi tính baûo toaøn quan heä thöù töï ≤ khi qua giôùi haïn caùc haøm. hôïp caùc aùnh xaï. hieäu. GIÔÙI HAÏN HAØM 1. y) = 1 − x2 − y2 coù ñoà thò laø nöûa treân maët caàu ñôn vò trong R3 . Ví duï. b) f (x. Giaû söû goïi laø coù giôùi haïn f (x) → L. x→a lim f (x) = L = (L1 . vôùi m haøm thaønh phaàn Khi m = 1 ta goïi aùnh xaï laø haøm . fm (x)) ñöôïc goïi laø aùnh xaï (thöïc) cuûa n bieán (thöïc) x1 . kyù hieäu x lim f (x) = L hay →a ∀ > 0. m. Haøm lieân tuïc treân Rn 1.2 Giôùi haïn haøm. · · · . neáuu f Khi ñoù a laø ñieåm giôùi L ∈ Rm khi x haïn cuûa X ⊂ Rn vaø f : X → Rm . m. do thoùi quen. khi x → a. x = (x1 .

1 1 sin y . 0). 0) ñeàu tieán veà (0. Moät trong caùc ñieàu kieän laø: Giaû söû f (x.y )→(x0 . a = y →y0 x→x0 x→x0 y →y0 (x.3 Giôùi haïn laëp. Ta coù a12 = a21 = 0.y )→(0.28 Ví duï. d(x. i. x +y 1 . Giôùi haïn treân coøn goïi laø giôùi haïn ñoàng thôøi ñeå phaân bieät vôùi khaùi nieäm giôùi haïn laëp sau ñaây. b) lim x (x. a21 = lim lim f (x. xeùt caùc ví duï sau Ví duï. nhng f (xk . yk ) = ( k .y0 ) lim f (x. x→x0 y →y0 y →y0 x→x0 . Cho f : X × Y → Rm . Giaû söû (x0 .0) x + y 1 1 1 haïn (xk . x0 . Xeùt caùc giôùi haïn a12 = lim lim f (x. y ) = lim lim f (x. y ) = lim lim f (x. y ). yk ) → 0 coøn f (xk . chaúng c) lim (x. a21 khoâng toàn taïi. y ).y )→(0. y) = x sin y Baøi taäp: Tìm ñieàu kieän ñeå caùc giôùi haïn neâu treân toàn taïi vaø a = a 12 = a21 . y0 laø ñieåm tuï cuûa X.y )→(x0 . a) f (x. a21 khoâng toàn taïi. y) = (x + y) sin x b) f (x. y ). y) = 2 2 . khi (x. 0 = 0. a = 0. ∀ > 0.e. Y töông öùng. coøn a khoâng toàn taïi. Ta coù a12 = 0. y ) = g (x).y )→(0. coøn a khoâng toàn taïi. Ñeå chöùng minh ñieàu naøy chæ caàn choïn 2 döõay. ∀y ∈ Y. a21 = 1. y) laø haøm hai bieán (hay toång quaùt hôn. y0 ) laø ñieåm giôùi haïn cuûa mieàn xaùc ñònh cuûa f .0) (x. Cho f (x. (i) Toàn taïi ylim →y0 f (x. k ) vaø (xk . ∃δ > 0 : x ∈ X. (x.0) x2 + y 2 1 |x2 + y 2 ||x + y | xy (x + y ) ≤ |x + y | → 0. y ) = h(y ) ñeàu theo y . h(y )) < . Ta coù a12 . x2 + y xy c) f (x. x0 ) < ⇒ d(f (x. Khi ñoù caùc giôùi haïn sau toàn taïi vaø (x. y0 = 0. 0). Ta coù a12 = 0. ∀x ∈ X.y )→(0. ≤ vì x2 + y 2 2 |x2 + y 2 | sin xy sin xy = lim x = 1. 1. yk ) = ( k . y ).y0 ) lim f (x. y) = x2 − y 2 . yk ) → 1.0) xy x−y khoâng toàn taïi. Vôùi x0 = 0. a = 0. a) lim xy (x + y ) = 0. haøm hai boä bieán). Vaán ñeà: Moái quan heä giöõa caùc giôùi haïn treân ? Traû lôøi: loûng leûo. d) f (x. (ii) Toàn taïi xlim →x 0 Meänh ñeà. y ) → (0. y ).

ta coù: P (n) = ap np + ap−1 np−1 + · · · + a0 ∼ ap np (ap = 0) n(n + 1) = O(n2 ) 1 + 2 +··· + n = 2 n(2n + 1)(n + 2) = O(n3 ) 12 + 22 + · · · + n2 = 6 1 n n√ n n+ 2 2πn = O n! ∼ e e . Ñeå so saùnh caùc haøm trong laân caän a. Ta coøn xeùt caùc giôùi haïn khi x tieán ra “voâ cuøng” hay giôùi haïn “voâ cuøng”. 1. r).5 Kyù hieäu o vaø O. g ( x) khi x → a ⇔ lim x→a Baøi taäp: Chöùng minh quan heä ∼ laø quan heä töông ñöông. Chaúng haïn. Baøi taäp: Cho f. Chöùng minh: (1) Neáu f = O(ψ) vaø g = O(ψ) khi x → a. g >= O(ψ) khi x → a. thì f + g = o(ψ) khi x → a.III.Giôùi haïn ôû voâ cuøng. Kyù hieäu Fa (Rn . Rm ) laø gian caùc haøm töø laân caän cuûa a trong Rn vaøo Rm . Rm). Khi n → ∞. r > 0 : f (x) ≤ C ψ (x) . Nhö vaäy kyù hieäu o(ψ). vaø coù caùc khaùi nieäm töông öùng cho caùc kyù hieäu sau: Baøi taäp: haõy neâu caùc ñònh nghóa sao cho phuø hôïp vôùi caùc khaùi nieäm töông öùng cuûa haøm moät bieán. ψ ∈ Fa (Rn . g. thì < f. (2) Neáu f = O(ψ) khi x → a vaø g bò chaën. g. Ví duï. g ∈ Fa (Rn . (2) Neáu f = o(ψ) khi x → a vaø g bò chaën. ψ ∈ Fa (Rn . kyù hieäu vaø ñònh nghóa: f = O (ψ ) khi x → a ⇔ ∃C > 0. Cho f. thì f + g = O(ψ) khi x → a. ψ ∈ Fa (Rn . thì < f. ∀x ∈ B (a. Coù bao nhieâu “ñieåm voâ cuøng” trong R n ? Hieåu theá naøo laø hình caàu hay laân caän cuûa ñieåm voâ cuøng ? a ∈ Rn hay a = ∞. O(ψ) chæ moät lôùp haøm chöù khoâng phaûi moät haøm cuï theå naøo. Rm ). Rm). Khi ñoù kyù hieäu vaø ñònh nghóa: f = o(ψ ) x→∞ lim f (x) = L. töø f = o(ψ) vaø g = o(ψ) khoâng theå suy ra f = g . Chöùng minh: (1) Neáu f = o(ψ) vaø g = o(ψ) khi x → a. ngöôøi ta thöôøng duøng caùc kyù hieäu sau. ψ ( x) Baøi taäp: Cho f. Cho f. Rm ). kyù hieäu vaø ñònh nghóa: f ∼ g f ( x) = 1.1 Giôùi haïn. lim f (x) = ∞. Cho khoâng khi x → a ⇔ lim x→a f (x) = 0. 29 1. ψ ∈ Fa (Rn . Nhaän xeùt.4 Giôùi haïn voâ cuøng . g >= o(ψ) khi x → a. Cho f. x→a x→∞ lim f (x) = ∞. R).

haøm logarithm ln x. δ ). Kyù hieäu C (X. i=1 . np lnq n khi n → +∞. Toång. y ∈ Rn . Ví duï. xn ) = xi (i = 1. thöông (m = 1 vaø maãu khaùc khoâng). (iii) Moïi taäp ñoùng F ⊂ Rm . · · · . n). x→a goïi laø lieân tuïc taïi a∈X neáuu lim f (x) = f (a). chia) vaø caùc pheùp hôïp thaønh. Rm ) khoâng gian caùc haøm f : X → Rm lieân tuïc taïi moïi ñieåm cuûa X. Töø ñònh nghóa deã thaáy f lieân tuïc taïi a töông ñöông vôùi ñieàu kieän hình hoïc: ∀ > 0. X ⊂ R n . Theo meänh ñeà treân haøm sô caáp laø lieân tuïc treân taäp xaùc ñònh cuûa noù. Baøi taäp: vieát ñònh nghóa lieân tuïc theo ngoân ngöõ ( .30 Baøi taäp: So saùnh 2n . ) Baøi taäp: Cho f : Rn → Rm . β ∈ R. hieäu. ∃δ > 0 : B (a. baèng caùc pheùp toaùn soá hoïc (coäng. np . f −1 (F ) laø ñoùng. lnq n. m. TÍNH LIEÂN TUÏC = O(np+1 ) khi n → ∞ 2. f : X → Rm .in xi 1 · · · xn . ta coù: 1p + 2p + · · · + np 2. Khi coá ñònh cô sôû chính taéc. haøm exponent ex . xn ) = 0≤i1 ···in ≤N in 1 ai1 . Baøi taäp: Chöùng minh vôùi p ∈ N. α. nhaân. haøm chieáu f (x1 . a) Lôùp caùc haøm sô caáp laø caùc haøm ñöôïc laäp thaønh bôûi caùc haøm sô caáp cô baûn: haøm haèng. · · · . T hoaøn toaøn xaùc ñònh bôûi ma traän m doøng n coät (aij )m×n . tích voâ höôùng. hôïp caùc haøm lieân tuïc laø lieân tuïc. Töø tính chaát giôùi haïn deã suy ra Meänh ñeà. b) Haøm ña thöùc f (x1 . f −1 (V ) laø môû.1 Ñònh nghóa. Chöùng minh caùc ñieàu sau töông ñöông (i) f lieân tuïc treân Rn . δ ) ⊂ f −1 (B (f (a). (ii) Moïi taäp môû V ⊂ Rm . T (αx + βy ) = αT (x) + βT (y ).··· . m trong ñoù T (ej ) = aij ei . vaø theo ngoân ngöõ daõy. laø lieân tuïc treân Rn vì laø toång caùc tích caùc haøm lieân tuïc: x → xi . haøm sine sin x vaø haøm arcsine arcsin x. c) Nhaéc laïi aùnh xaï T : Rn −→ Rm goïi laø tuyeán tính neáuu x → a. · · · . · · · . Haøm f goïi laø giaùn ñoaïn taïi a neáuu f khoâng lieân tuïc taïi a. j = 1. ∀x. tröø.

x ) < δ =⇒ d(f (x)... Neáu f lieân tuïc vaø K compact. f (x )) < . Cho tuïc ñeàu treân K . d(x. ··· a1n    . k nhöng d(f (xk ).    =  a11 ym am1 am2 · · · . Neáu f : K → R laø haøm lieân tuïc treân taäp compact K ⊂ Rn .2 Tính lieân tuïc.2 Caùc ñònh lyù cô baûn cuûa haøm lieân tuïc treân taäp compact. Do tính lieân tuïc cuûa f daõy con (yσ(k) = f (xσ(k) )) hoäi tuï veà f (x) ∈ f (K ). giaû söû f khoâng lieân tuïc ñeàu. ∀x ∈ Rn . toàn taïi a. b ∈ K sao cho f (a) = sup f (x). theo chöùng minh treân f (K ) laø ñoùng vaø giôùi noäi. x ∈ K. sao cho f (a) = M. Baøi taäp: Cho T laø aùnh xaï tuyeán tính. f (K ) Ñònh lyù (Weierstrass). Vaäy f (K ) compact. Ñieàu naøy maâu thuaãn vôùi giaû thieát. Chöùng minh ∃M > 0 : T x ≤ M x . . Cho compact.. min treân K . suy ra toàn taïi M = sup f (K ) vaø m = inf f (K ). Chöùng minh: Phaûn chöùng. i. f (xσ(k))) hoäi tuï veà d(f (x). xk ) < 1 . Do K compact. i. f : K −→ R m .e. yk = f (xk ). thì Heä quûa.III.. Goïi xk ∈ K. Khi m = 1. . amn xn Moãi haøm thaønh phaàn laø ña thöùc baäc 1.. thì f lieân ∀ > 0. x =1 goïi laø chuaån cuaû T 2. ∃δ > 0 : x. ∃xk . f : K −→ R m . toàn taïi daõy con xσ(k) ) hoäi tuï veà x ∈ K . Töø tính d(xσ(k) . ta coù quan heä theo qui taéc nhaân ma traän:    y1   . . Neáu f lieân tuïc vaø K compact. f (b) = m. x∈K x∈K compact. ∃ > 0. suy ra daõy con (xσ(k)) cuûa (xk ) cuõng hoäi tuï veà x. thì f ñaït ñöôïc max. Chöùng minh: Giaû söû (yk ) laø daõy trong f (K ). Baøi taäp: Tìm ví duï haøm lieân tuïc nhöng khoâng lieân tuïc ñeàu (HD: Chaúng haïn xeùt . suy ra moïi aùnh xaï tuyeán tính laø lieân tuïc. f (x)) = 0. Töø baát ñaúng thöùc 1 . ∀k ∈ N. Ta seõ kyù hieäu T = max T x . 31 Neáu bieåu dieãn y = T x döôùi daïng vector coät. f (xk )) ≥ . x1    . Töø tính giôùi noäi. toàn taïi a. .e. Töø f (K ) ñoùng. toàn taïi daõy con (xσ(k)) cuûa (xk ) hoäi tuï veà x ∈ K . . f (b) = inf f (x). i.e. xk ∈ K : d(xk . b ∈ K . a12 . Do K Ñònh lyù (Cantor). xσ(k) )) < σ (k ) lieân tuïc cuûa f suy ra d(f (xσ(k)).

Ta noùi 2 chuaån N1 . Vaäy C khoâng lieân thoâng. Töø tính lieân tuïc cuûa f suy ra toàn taïi caùc taäp môû U. Chaúng haïn. i. ta chæ caàn chöùng minh moïi chuaån N trong Rn ñeàu töông ñöông vôùi chuaån Euclid . x ∈ S n−1 .3. N2 laø töông ñöông neáuu toàn taïi 2 soá döông M. trong R n . Cho E laø moät khoâng gian vector treân R. x1 f1 + · · · + xn fn → (x1 . ñeå chöùng minh moïi chuaån treân E ñeàu töông ñöông. Heä quûa 2. ta coù x ra baát ñaúng thöùc caàn chöùng minh m x ≤ N (x) ≤ M x . Goïi S n−1 = {x ∈ Rn : x = 1} laø maët caàu ñôn vò . Tröôùc heát ta neâu caùc ñònh nghóa. Do taäp lieân thoâng trong R1 laø moät khoûang vaø taäp hôïp rôøi raïc lieân thoâng khi vaø chæ Chöùng minh: Phaûn chöùng. Cuõng töø ñaúng caáu ñoù. m sao cho mN1 (x) ≤ N2 (x) ≤ M N1 (x). Cho f : C → R. vaø m = min N (x). x ∈ (0. caûm sinh chuaån NE = T −1 ◦ N treân E töø chuaån N treân Rn . Neáu f lieân tuïc vaø C lieân thoâng. toàn taïi caùc taäp môû khi noù laø moät ñieåm. · · · .e. Suy ra. Moïi khoâng gian vector höõu haïn chieàu E ñeàu toàn taïi chuaån vaø moïi chuaån trong E laø töông ñöông. thì f (C ) laø moät khoûang. Neáu f lieân tuïc vaø C lieân thoâng. nhö vaäy moïi chuaån trong Rn (vaø vì vaäy treân E ) laø töông ñöông.32 haøm f (x) = 1 . Vôùi moïi x ∈ \ {0}. suy ra toàn taïi M = max n −1 n −1 x∈S Töø tính chaát (N 2) suy x∈S 2. moät daõy hoäi tuï theo chuaån naøy thì cuõng hoäi tuï theo chuaån kia. AÙnh xaï N : E → R goïi laø chuaån neáuu noù thoaû caùc ñieàu kieän (N 1)(N 2)(N 3) cuûa tính chaát I. fn cuûa E . Khi ñoù ñaúng caáu tuyeán tính T : E → Rn . B taùch f (C ). Cho f laø haøm lieân tuïc treân taäp lieân thoâng C . V sao cho f −1 (A) = C ∩ U vaø f −1 (B ) = C ∩ V . b ∈ C vaø µ ∈ R maø f (a) < µ < f (b). Rn Nhaän xeùt.1. V laø caùc taäp môû taùch C . suy ra caùc heä quûa . A. +∞). x → max1≤i≤n |xi | hay x → n i=1 |xi | laø caùc chuaån khaùc chuaån Euclid x . ∀x ∈ E. giaû söû f (C ) khoâng lieân thoâng. Cho lieân thoâng.3 Ñònh lyù cô baûn cuûa haøm lieân tuïc treân taäp lieân thoâng. thì treân khoâng gian ñoù coù khaùi nieäm hoäi tuï theo chuaån ñaõ cho. thì f (C ) Heä quûa 1.) x ÖÙng duïng. vaø S n−1 compact (taïi sao?). Deã kieåm tra U. Ñeå chöùng minh söï toàn taïi chuaån treân E . thì f laø haøm haèng. Nhaän xeùt.e. thì toàn taïi c ∈ C : f (c) = µ. m > 0. Neáu f (C ) laø taäp rôøi raïc (chaúng haïn f chæ nhaän caùc giaù trò nguyeân). i. coá ñònh moät cô sôû f 1 . Roõ raøng M. · · · . Nhö vaäy 2 chuaån töông ñöông cho hai khaùi nieäm hoäi tuï nhö nhau. xn ). Ñònh lyù (Cauchy). f : C → Rm. Khi ñoù vì N lieân tuïc (taïi sao?). N (x). neáu a. Neáu moät khoâng gian coù chuaån.

2. Khi ñoù theo ñònh lyù Lagrange |f (x) − f (y )| = |f (c)||x − y | ≤ θ|x − y |. Baøi taäp: Cho f : [a. xk ) ≤ d(xk+m . x = y. b]. Cho f : R → R laø haøm khaû vi. f (a) traùi daáu. 2. xk ) = d(f (xk ). x). ñeàu Ñeå chöùng minh. Khi ñoù (xk ) hoäi tuï veà ñieåm baát ñoäng x∗ cuûa f .e. Ñònh lyù (Banach). x0 ) θk d(x1 . (trong ñoù S n = {x ∈ Rn+1 : x = 1} laø maët caàu ñôn vò. xk+1 = f (xk ) (k = 2. Duøng phöông phaùp chia ñoâi ñoaïn. f (y)) < d(x. neân g (S n ) phaûi chöùa 0. b] → [a. d(¯ x. neân d(¯ x. f (x∗ )) ≤ θd(¯ x. Chöùng minh toàn taïi x ∗ ∈ [a. neân toàn taïi lim xk = x∗ . ∀x.) Sn ÖÙng duïng. sao cho f (x∗ ) = x∗ .e. 0 < θ < 1 : d(f (x). ≤ 1−θ Vaäy (xk ) laø daõy Cauchy. ta coù d(xk+1 . xeùt g (x) = f (x) − f (−x). i. x) → 0. y ). xaây döïng daõy (xk ) hoäi tuï veà moät nghieäm cuûa phöông trình f (x) = 0 toàn taïi x0 ∈ sao cho f (x0 ) = f (−x0 ). ∀x. ∀x. ∀x. b] laø haøm lieân tuïc. y). x ¯ = x∗ . n ≥ 1. Maët khaùc g (x)g (−x) ≤ 0. i. xk+m−1 ) + · · · + d(xk+1 . 3.e. Deã thaáy f co thì f lieân tuïc vaø töø caùch xaây döïng daõy suy ra f (x∗ ) = x∗ . y ∈ M. Cho M ⊂ Rn laø taäp ñoùng. · · · d(xk+m . xk ) ≤ (θk+m + · · · θk )d(x1 . thì x). Neáu x ¯ ∈ M laø ñieåm baát ñoäng cuûa f . · · · ). f (xk−1 ) ≤ θd(xk . Chöùng minh: Vôùi daõy (xk ) ñöôïc xaây döïng nh treân. y ∈ M. (Ñònh lyù Ulam-Borsuk) Moïi haøm lieân tuïc f : S n −→ R. x∗ ) = d(f (¯ Do θ < 1. Khi ñoù g lieân tuïc treân S n laø taäp lieân thoâng (taïi sao?).III. y ∈ R Vaäy f laø aùnh xaï co. f (y )) ≤ θd(x. ∃!x∗ ∈ M : f (x∗ ) = x∗ . Ví duï. cho x0 ∈ M xaây döïng daõy (xk ) vôùi x1 = f (x0 ). i. Baøi taäp: Tìm ví duï haøm f :M →M thoûa d(f (x). . xk−1 ) ≤ · · · ≤ θk d(x1 . x∗ ) = 0. 33 Baøi taäp: Cho f : [a. khi k → ∞. Giaû söû f : M → M laø aùnh xaï co ∃θ. Khi ñoù toàn taïi duy nhaát moät ñieåm baát ñoäng cuûa f . x∗ ). Gæa söû toàn taïi 0 < θ < 1 sao cho |f (x)| < θ. Do M ñoùng x∗ ∈ M . Töø ñoù suy ra vôùi m = 1. Vaäy g (S n ) laø khoaûng trong R. i.e. Cuï theå. f (¯ x) = x ¯. Töø ñoù suy ra ñieàu caàn chöùng minh. b] → R lieân tuïc vaø f (b).2 Tính lieân tuïc.4 Nguyeân lyù aùnh xaï co (theo metric d).

1). r]: |x|≤r sup |Sk (x) − f (x)| = sup |x|≤r rk+1 xk+1 → 0. Ta kieåm tra tính Ñeå chöùng minh. 1 .. ∃N ( ) : k ≥ N ⇒ d(fk (x). ( Hd: Xeùt f (x) = x + . thì söï hoäi tuï laø ñeàu treân [−r. hoäi tuï ñeàu) treân X neáuu (S k ) hoäi tuï ñieåm (t. x vôùi x ∈ M = [1. Chöùng minh T laø aùnh xaï co (ñoái vôùi metric töông öùng) neáu n i. Khi ñoù chuoãi goïi laø hoäi tuï ñieåm (t.34 nhöng khoâng phaûi laø aùnh xaï co.j ≤n 3. neáu ñaët ∞ k=0 3.j =1 1 t2 ij < 1 hay n i.j =1 |tij | < 1 hay n max |tij | < 1 1≤i. Vaäy tính hoäi tuï ñeàu ñöôïc chöùng minh. trong ñoù fk : X → Rm . X ⊂ Rn . b) Chuoãi haøm ∞ k=0 xk hoäi tuï ñieåm veà f (x) = treân [−1. 1−x khi k → ∞. ∞)). = 1−x 1−r f khi k → ∞.ö. r]. Moät chuoãi haøm treân X . Cho daõy haøm (fk )k∈N . Nhö vaäy khaùi nieäm chuoãi haøm xem laø tröôøng hôïp rieâng cuûa daõy haøm. Tuy nhieân söï hoäi tuï laø khoâng ñeàu vì a) Cho daõy haøm treân R xaùc ñònh bôûi x∈R Ví duï.1 Ñònh nghóa. SÖÏ HOÄI TUÏ ÑEÀU Daõy (fk ) goïi laø hoäi tuï (ñieåm) veà haøm f neáuu vôùi moïi Daõy (fk ) goïi laø hoäi tuï ñeàu treân X veà f neáuu noùi moät caùch khaùc. ∀ > 0. Baøi taäp: Chöùng minh chuoãi treân hoäi tuï ñieåm veà treân (−1. Baøi taäp: Cho T : Rn → Rn laø aùnh xaï tuyeán tính coù ma traän bieåu dieãn laø (tij ). nhöng söï hoäi tuï laø . x ∈ X . f (x)). Mk = sup d(fk (x). 1 1 − |x| fk (x) =  0 k   sup |fk (x) − f (x)| = 1 → 0. lim f k (x) = f (x). f (x)) ≤ . vôùi fk : X → Rm Xeùt daõy haøm toång rieâng thöù k Sk = f0 + f1 + · · · + fk . neáu |x| > k. hoäi tuï ñeàu) treân X . 1 − xk+1 . laø toång hình thöùc daïng fk = f0 + f1 + · · · + fk + · · · . vaø khoâng coù ñieåm baát ñoäng. xeùt daõy haøm Sk (x) = 1 + x + · · · + xk = 1−x hoäi tuï ñeàu treân [−r. neáu |x| ≤ k. ∀x ∈ X. Khi ñoù (fk ) hoäi tuï veà f (x) ≡ 1. 1) vaø neáu 0 ≤ r < 1. x∈X thì k→∞ lim Mk = 0.

fk (x)) + d(fk (x). 35 khoâng ñeàu treân taäp ñoù. Chöùng minh: Xem nhö baøi taäp Nhieàu haøm ñöôïc ñònh nghóa qua daõy haøm hay chuoãi haøm. Hôn nöõa. Vaäy d(f (x). i. toàn taïi N sao cho khi k > N . Khi ñoù (fk ) laø daõy caùc haøm lieân tuïc. chöùng minh caùc chuoãi haøm sau laø hoäi tuï treân R vaø hoäi tuï ñeàu treân moïi ñoaïn [a. fk (x0 )) < 3 Coá ñònh k. Rm ) ⇔ ∃M > 0 : f (x) ≤ M. Tuøy theo baøi toaùn maø ngöôøi ta ñònh nghóa khoaûng caùch töông öùng. Meänh ñeà sau minh hoïa laø ñieàu kieän hoäi tuï ñeàu baûo toaøn moät soá tính chaát giaûi tích cuûa daõy.e. a) b) c) 1 1 x + · · · + xk + · · · 1! k! 1 1 x2k+1 + · · · x − x3 + · · · + 3! (2k + 1)! 1+ 1+ 1 2k 1 x + ···+ x + ··· 2! 2k ! (ñònh nghóa haøm ex ) (ñònh nghóa haøm sin x) (ñònh nghóa haøm cos x) Ví duï. sao cho d(fk (x). f lieân tuïc taïi x0 . Daõy (fk ) hoäi tuï ñeàu treân X khi vaø chæ khi noù thoûa ñieàu kieän Cauchy ∀ > 0. fk (x0 )) + d(fk (x0 ). 3. Cho (fk ) laø daõy haøm. thì f lieân tuïc. Cho fk (x) = xk . f (x0 )) < i. coù theå ño khoaûng caùch giöõa caùc haøm nh ño khoaûng caùc giöõa caùc ñieåm trong Rn . x0 ) < δ. do tính hoäi tuï ñeàu. toàn taïi δ > 0. Baøi taäp: Döïa vaøo meänh ñeà treân. fl (x)) ≤ . f (x0)) ≤ d(f (x). x ∈ [0. 3.3 Meänh ñeà. Rn ) laø khoâng gian caùc haøm bò chaën f : X → Rn .III. ∃N : k. ñeàu veà f . nhöng haøm giôùi haïn khoâng lieân tuïc. moät khoâng gian haøm naøo ñoù. Do tính lieân tuïc cuûa fk taïi x0 . b]. Kyù hieäu BF (X. 3. Neáu fk lieân tuïc vôùi moïi k vaø (fk ) hoäi tuï Chöùng minh: Vôùi moïi x0 vaø > 0. Ta coù theå xem caùc haøm laø caùc phaàn töû cuûa .e. ∀x ∈ X. f ∈ BF (X. d(f (x). l > N ⇒ d(fk (x).2 Meänh ñeà. Sau ñaây laø khaùi nieäm khoaûng caùc töông öùng vôùi söï hoäi tuï ñeàu. ∀x ∈ X. fk (x0 )) < 3 khi d(x. . Cho X ⊂ Rn . fk (x)) < 3 vaø d(f (x0 ). 1].3 Söï hoäi tuï ñeàu.4 Khoaûng caùch ñeàu giöõa caùc haøm.

trong khoâng gian naøy moät daõy hoäi tuï khi vaø chæ khi noù laø daõy Cauchy. sao cho treân moãi ñoaïn con g laø haøm baäc nhaát: g (x) = Ai x + Bi . Baøi taäp: Cho f : [a. b] → R lieân tuïc. Hd: Vôùi moãi phaân hoaïch ñoaïn [a. Khi ñoù toàn taïi daõy haøm tuyeán tính töøng khuùc hoäi tuï ñeàu veà f . x ∈ [ai−1 . (iii) Neáu X compact. Xk sao cho g 4.36 Treân khoâng gian naøy ñònh nghóa chuaån f = sup f (x) x∈X .1 Xaáp xæ bôûi haøm tuyeán tính töøng khuùc. xeùt haøm baäc thang maø giaù trò treân moãi ñoaïn chia laø moät giaù trò naøo ñoù cuûa f treân ñoaïn ñoù (chaúng haïn giaù trò ñaàu muùt hay max. g ) = f − g . i.e. haøm baäc thang hay haøm ña thöùc). nhö trong Rn . b]. · · · . fk ∈ BF (X. Döïa vaøo tính lieân tuïc ñeàu cuûa f chöùng toû khi phaân hoaïch caøng mòn thì haøm tuyeán tính ñoù caøng gaàn ñeàu haøm f . g : K → R goïi laø X1 . Bi phaûi thoûa heä thöùc naøo ñoù. f. vôùi chuù yù laø ñieàu kieän compact baûo ñaûm tính giôùi noäi cuûa haøm lieân tuïc treân ñoù. 4. . Hd: Vôùi moãi phaân hoaïch ñoaïn [a. min). 4. Deã daøng chöùng minh caùc khaúng ñònh sau: (i) BF (X. Rm ) (ii) Cho f. Baøi taäp: Toång quaùt baøi taäp treân cho haøm lieân tuïc treân taäp compact trong R n . b]. Rm ) laø khoâng gian ñònh chuaån vôùi chuaån ñôïc ñònh nghóa treân.3. b] → R lieân tuïc. d(f k . xeùt haøm tuyeán tính töøng khuùc maø ñoà thò laø ñöôøng gaáp khuùc noái caùc ñieåm thuoäc ñoà thò f öùng vôùi caùc ñieåm chia.e. b] → R ñöôïc goïi laø tuyeán tính töøng khuùc neáuu toàn taïi phaân hoaïch a = a0 < a1 < · · · < ak = b. Döïa vaøo tính lieân tuïc ñeàu cuûa f chöùng toû khi phaân hoaïch caøng mòn thì haøm baäc thang ñoù caøng gaàn ñeàu haøm f . ÑÒNH LYÙ STONE-WEIERSTRASS Phaàn naøy ta nghieân cöùu vieäc xaáp xæ ñeàu haøm lieân tuïc bôûi haøm ñôn giaûn. i = 1.2 Xaáp xæ bôûi haøm baäc thang. haøm baäc thang neáuu toàn laø haèng treân moãi taäp ñoù. Deã thaáy ñoà thò g laø moät ñöôøng gaáp khuùc. taïi phaân hoaïch K thaønh höõu haïn taäp Baøi taäp: Cho f : [a. Rm).2. Haøm Phaàn sau ta xeùt ñeán vieäc xaáp xæ haøm bôûi ña thöùc hay ña thöùc löôïng giaùc. chuaån treân cho pheùp ño khoaûng caùch giöõa caùc haøm nhôø metric d(f. Rm ) theo metric neâu treân. k Do g lieân tuïc caùc heä soá Ai . Nhö vaäy. (iv) suy töø meänh ñeà 3. f ) → 0. Khi ñoù toàn taïi daõy haøm baäc thang hoäi tuï ñeàu veà f. g ∈ BF (X. Rm ) laø khoâng gian ñuû. thì C (X. Khaúng ñònh (iii) naøy suy töø meänh ñeà 3. deã xöû lyù (nhö haøm tuyeán tính töøng khuùc. i. khi k → ∞. Khi ñoù daõy haøm (fk )k∈N hoäi tuï ñeàu veà f khi vaø chæ khi fk → f trong BF (X. Haøm lieân tuïc g : [a. · · · . ai ].

k k p=0 p=0 k Chia toång cuoái chia thaønh 2 toång: p p 1 goàm caùc p : | − x| < δ .III. b] toàn taïi daõy haøm ña thöùc cuï theå hoäi tuï veà f . Suy ra k (p − kx)2 rp (x) = k 2 x2 p=0 rp (x) − 2kx k p=0 prp (x) + k p=0 p2 rp (x) = kx p=0 = k 2 x2 − 2kx + (kx + k (k − 1)x2 ) = kx(1 − x) Baây giôø ñaët M = max |f (x)|. Baèng pheùp ñoåi bieán x = a + t(b − a).3 Ñònh lyù (Weierstrass). Ta caàn ñaùnh gía f (x) − Bk (x) = f (x) − k p p p Ck f ( )xp (1 − x)k−p = (f (x) − f ( ))rp (x).4 Ñònh lyù Stone-Weierstrass. k p=0 k Chöùng minh: Caùch chöùng minh sau cuûa Bernstein (1912) coù tính xaây döïng daõy ña Ñeå chöùng minh. sao cho. ta ñöa veà tröôøng hôïp [a. thay vaøo caùc ñaúng thöùc treân Ñaët y = 1 − x vaø rp (x) = Ck k p=0 rp (x) = 1. tröôùc heát ta chuaån bò moät soá ñaúng thöùc. thì |f (x) − f (y)| < . 1]. Daõy ña thöùc Bernstein ñôïc ñònh nghóa nhö sau laø hoäi tuï ñeàu veà f : Bk (x) = Bk f (x) = p p Ck f ( )xp (1 − x)k−p . . Coâng thöùc nhò thöùc: Ñaïo haøm theo x vaø nhaân x: Ñaïo haøm laàn nöõa vaø nhaân x2 : (x + y ) k = k p=0 p p k −p Ck x y . Do tính lieân tuïc ñeàu toàn taïi δ > 0. Vôùi moïi haøm f lieân tuïc treân ñoaïn [a. k p=0 p(p − 1)rp (x) = k (k − 1)x2 . kx(x + y )k−1 = k (k − 1)x2 (x + y )k−2 = p p x (1 − x)k−p . b] = [0. Cho > 0. k p=0 p p k −p pCk x y . k p=0 p p k −p p(p − 1)Ck x y . 4. |x|≤1 neáu |x − y| < δ . neân k k | 1| ≤ k p=0 rp (x) = . k p=0 prp (x) = kx. 37 thöùc hoäi tuï ñeàu veà f . Khi ñoù |f (x) − f ( )| < vaø rp (x) ≥ 0.

kδ rp (x) ≤ 2M neân k p=0 ≤ 2M |p−kx|≥kδ p − kx kδ 2 rp (x) ≤ M 2M kx(1 − x) ≤ . g ∈ A. vôùi ap1 ···ps ∈ R. 4. sao cho |f (x) − Bk (x)| ≤ | 1| +| 2| < + M 2δ 2 k Vaäy khi k ≥ M/2δ2 . ∃ϕ ∈ A : ϕ(x) = ϕ(y ). · · · . toàn taïi δ > 0. Khi ñoù vôùi moïi haøm haøm lieân tuïc treân K coù theå xaáp xæ ñeàu bôûi haøm trong A. 2 kδ 2δ 2 k Toùm laïi. xn ] caùc ña thöùc n bieán thöïc laø ñaïi soá haøm treân Rn .e. Baøi taäp: Chöùng minh giaû thieát compact laø caàn thieát trong ñònh lyù Weierstrass. p=1 laø moät ñaïi soá haøm treân R.38 2 goàm caùc p : | | p − x| ≥ δ . y ∈ K. ϕs : K → R. ap . taùch ñieåm vaø chöùa haøm haèng. vôùi > 0. ( Hd: Chöùng minh haøm f (x) = ex khoâng theå xaáp xæ ñeàu bôûi ña thöùc treân R. Baøi taäp: Chöùng minh caùc ñaïi soá ôû ví duï a) vaø b) laø taùch ñieåm. bp ∈ R. Ñaïi soá haøm A goïi laø taùch ñieåm neáuu ∀x. k ∈ N. Taäp A caùc haøm xaùc ñònh treân K ⊂ Rn goïi laø ñaïi soá neáuu ∀f. i. x = y.) Baây giôø ta xeùt ñeán tröôøng hôïp toång quaùt. f g vaø αf ∈ A.5 Ñònh lyù (Stone-Weierstrass) Cho K laø taäp compact trong Rn . Giaû söû A ⊂ C (K ) laø moät ñaïi soá caùc haøm lieân tuïc treân K . c) Cho ϕ1 . α ∈ R. a) Taäp R[x1 . Ví duï. ∀f ∈ C (K ). f + g. ∃gk ∈ A : (gk )k∈N hoäi tuï ñeàu veà f. 4. · · · . Lôùp caùc haøm coù daïng sau laø moät ñaïi soá haøm treân K k p1 +···+ps =0 ps 1 ap1 ···ps ϕp 1 (x) · · · ϕ (x). k ∈ N. ta coù: |x|≤1 sup |f (x) − Bk (x)| < 2 .4 Ñònh nghóa. b) Taäp caùc ña thöùc löôïng giaùc daïng a0 + k (ap sin px + bp cos px). . k 2| Khi ñoù | p − kx | ≥ 1.

· · · . ∀x ∈ K. Thaät vaäy. y ∈ K. h2 ). toàn taïi höõu taäp Vx1 . do max(h1 . ∀x ∈ K. Cho f ∈ C (K ).yp ). thì max(h1. Ñaët gk = Pk ◦ h. A taùch ñieåm toàn ϕ(z ) − ϕ(x) . i. Ñònh nghóa h(z ) = Boå ñeà 3.y (y) = f (y).3. ∀z ∈ Vx ∩ K. Khi ñoù (gk ) laø daõy caùc haøm thuoäc A vaø hoäi tuï ñeàu veà |h|. = ϕ( y ) . g (x)) < . · · · . Theo ñònh lyù Weierstrass. Coá ñònh x. h2) ∈ A 1 2 1 2 vaø min(h1 . y ∈ K } laø moät phuû môû cuûa K . Theo qui taéc ñöôøng cheùo (Baøi taäp: laäp luaän kieåu ) toàn taïi daõy (gk = gσ(k). theo Boå ñeà 2.y (x) = f (x). toàn taïi daõy (gk. Khi ñoù. Chöùng minh: (Stone-1948) Ta chuaån bò moät soá boå ñeà.y ∈ A : hx. h(y ) = β . ∃g ∈ A : d(f (x). 2 Boå ñeà 2. toàn taïi caàu môû Vx taâm x sao cho f (z ) − < hx (z ). y ∈ K . Khi ñoù h laø α + (β − α ) ϕ(y ) − ϕ(x) taïi ϕ ∈ A. Neáu h1. vôùi moïi k.y (y) = f (y). toàn taïi hx. neáu daõy haøm (hk ) ⊂ A hoäi tuï ñeàu veà h. ta coù h lieân tuïc treân taäp compact. Thöïc vaäy.4 Ñònh lyù Stone-Weierstrass. Vôùi moïi x ∈ K . Ñeå xaây döïng h. Vôùi moïi x. chöùa haøm haèng.y (z ) < f (z ) + . g ∈ A vaø f (z ) − < g (z ). hxq ). taùch ñieåm. Töø Boå ñeà 1. M ] t → |t|. ∀z ∈ Uy ∩ K . thì h ∈ A. toàn taïi caàu môû Uy taâm y sao cho hx.i(k) ) ⊂ A hoäi tuï veà h. min(h1 . neân toàn taïi M > 0. β ∈ R. toàn taïi haøm h ∈ A. toàn taïi höõu haïn taäp môû Uy1 . vaø taùch ñieåm chöùa haøm haèng vì chöùa A. sao cho |h(x)| < M. ∀z ∈ K. Hôn nöõa. giaû söû (hk ) ⊂ A hoäi tuï ñeàu veà h. Vôùi moïi x. ϕ(x) haøm caàn tìm. do hx (x) = f (x) vaø tính lieân tuïc. do hx. Uyp phuû K . Theo Boå ñeà 3. Hôn nöõa. Töø tính chaát Heine-Borel. Ñaët hx = min(hx. Theo Boå ñeà 3. toàn taïi daõy ña thöùc (P k ) hoäi tuï ñeàu veà haøm [−M. · · · . z ∈ K. Ñaët g = max(hx1 . Vxq phuû K . x ∈ K } laø phuû môû cuûa K . roõ raøng A laø ñaïi soá haøm lieân tuïc. Hoï Px = {Uy . Vaäy h ∈ A.y1 . do Meänh ñeà 3. hx. Khi ñoù A ⊂ C (K ) laø ñaïi soá.i ) ⊂ A hoäi tuï ñeàu veà hk (khi i → ∞). h x ∈ A vaø hx (z ) < f (z ) + . h(x) = α. Hoï P = {Vx . ta caàn chöùng minh: ∀ > 0. Ñaët A = {g : g laø giôùi haïn ñeàu cuûa daõy haøm thuoäc A}. Ñeå chöùng minh ñieàu ñoù.III. do α. do K compact.e. h + h + |h − h | h + h − |h − h | Baây giôø ta chöùng minh ñònh lyù. Khi ñoù vôùi moïi y ∈ K . f (x) − < g (x) < f (x) + . h2 ) = 1 2 . hx.e. i. ∀x ∈ K . · · · . h2 ) = 1 2 2 2 neân chæ caàn chöùng minh raèng: h ∈ A ⇒ |h| ∈ A. 39 Boå ñeà 1. h2 ∈ A. haïn . A = A.

hi ∈ A2 . T T p=1 (ak. Neáu A1 vaø A2 laø taùch ñieåm vaø chöùa haøm haèng. Toång quaùt hôn. Moïi haøm lieân tuïc treân taäp compact trong bôûi daõy haøm ña thöùc n bieán. xn ) = 0≤p1 .8 Heä quûa. K1 × K2 . Nhaän xeùt.··· . 4. Chaúng haïn.0 + Nk R vaø coù chu kyø T coù theå xaáp xæ ñeàu bôûi daõy 2πpx 2πpx ) + bk. n (1−x1 ) k k 1 Chöùng minh daõy (Bk ) hoäi tuï ñeàu veà f . T ]. )xp · · · xp · · · (1−xn )k−pn . . b] coù theå xaáp xæ bôûi daõy ña thöùc Bernstein.6 Heä quûa. nhöng vieäc chöùng minh khoâng cho pheùp xaây döïng töôøng minh daõy haøm xaáp xæ. K2 töông vaø K2 ⊂ Rn2 laø caùc taäp compact.p sin( Chöùng minh: Ñeå yù laø moät haøm lieân tuïc treân R. haøm lieân tuïc treân ñoaïn [a.pn ≤k p1 pn Ck · · · Ck f( pn p1 k−p1 1 n . A1 vaø A2 laø caùc öùng. roài aùp duïng ñònh lyù Stone-Weierstrass. k thì moïi haøm f ∈ C (K1 × K2 ) ñeàu coù theå xaáp xæ ñeàu bôûi haøm coù daïng trong ñoù gi ∈ A1 . ñaïi soá haøm treân Rn ñeàu coù theå xaáp xæ ñeàu 4. coù chu kyø T > 0 laø thaùc trieån cuûa moät haøm thuoäc C [0. Vaäy ñeå chöùng minh chæ caàn kieåm tra taäp caùc ña thöùc löôïng giaùc thoûa ñieàu kieän ñònh lyù Stone-Weierstrass. gi (x)hi (y ) i=1 . Ñeå tính toaùn cuï theå (xaùc ñònh heä soá ña thöùc xaáp xæ) caàn nhieàu giaû thieát hôn veà hình hoïc cuûa taäp hay veà tính chaát cuûa haøm. Moät höôùng phaùt trieån khaùc laø vieäc nghieân cöùu lôùp caùc haøm coù theå bieåu dieãn moät caùch ñòa phöông nhö chuoãi luõy thöøa: lyù thuyeát haøm giaûi tích.p cos( )). Chöùng minh: Chæ caàn kieåm tra caùc haøm coù daïng treân laø ñaïi soá haøm lieân tuïc treân taùch ñieåm vaø chöùa haøm haèng. Ñònh lyù Stone-Weierstrass tuy khaúng ñònh khaû naêng xaáp xæ ñeàu haøm lieân tuïc treân taäp compact bôûi ña thöùc hay ña thöùc löôïng giaùc. · · · . k ∈ N. Moïi haøm lieân tuïc treân ña thöùc löôïng giaùc Pk (x) = ak. Ña thöùc Bernstein thöù k cuûa f ñöôïc ñònh nghóa Bk (x1 .7 Heä quûa.40 Deã thaáy g laø haøm caàn tìm. Cho K1 ⊂ Rn1 K1 . ta coù Baøi taäp: Cho f ∈ C [0. · · · . 4. 1]n . neáu K laø hình hoäp trong R n .

Veà maët hình hoïc. f (x) coù theå xaáp xæ bôûi haøm baäc nhaát T (x) = f (a) + f (a)(x − a). khi x → a. bôûi aùnh xaï affin T . tính khaû vi cuûa f taïi a töông ñöông vôùi söï toàn taïi phaúng tieáp xuùc vôùi ñoà thò taïi (a. ÑAÏO HAØM Tröôùc khi ñöa ra ñònh nghóa. sao cho f (a + h) − f (a) − Ah → 0. Theo ñònh nghóa. Nhaän xeùt. f (a)). Cho khaû vi taïi laø taäp con môû trong Rn . y ) ∈ Rn × Rm : y = f (x). = 0. x ∈ Rn }. Ñaïo haøm 1. f (x)). Khi ñoù. A goïi laø ñaïo haøm cuûa f taïi a vaø kyù hieäu Df (a) hay f (a). Vì ta coù d((x. trong ñoù o(h) kyù hieäu caùc haøm ϕ(h) thoûa: h lim →0 h Nhö vaäy f khaû vi taïi a khi vaø chæ khi f coù theå xaáp xæ baäc nhaát ôû laân caän a. neáu f khaû vi taïi a. Ta) ≤ d(f (x). y ) ∈ Rn × Rm : y = T (x) = f (a) + Df (a)(x − a).IV. i. AÙnh xaï f : U → neáuu toàn taïi aùnh xaï tuyeán tính A : Rn → Rm .e. h goïi laø khi h → 0. Khi ñoù T (x) = f (a) + Df (a)(x − a) ϕ( h ) goïi laø aùnh xaï tieáp xuùc vôùi f taïi a . U a∈U vôùi x ñuû gaàn a. Rm 1. coù phaúng tieáp xuùc laø ñoà thò cuûa aùnh xaï tieáp xuùc T Ta = {(x. x ∈ U } . Haøm f : U → R laø khaû vi taïi a ∈ U neáu toàn taïi soá thöïc f (a). Khi ñoù ñoà thò cuûa f Gf = {(x. T (x)) = o( x − a ). f (a + h) = f (a) + f (a)h + o(h). sao cho x→a lim f (x) − f (a) f (a + h) − f (a) = lim = f (a) h → 0 x−a h i.1 Ñònh nghóa. ta coù nhaän xeùt sau: Cho U laø taäp môû trong R. ta coù f (a + h) = f (a) + Df (a)h + o(h).e. .

Nhö vaäy trong tröôøng hôïp naøy ñaïo haøm ñöôïc ñoàng nhaát moät caùch töï nhieân vôùi vector (hay ma traän coät) A ∈ R m . Neáu f coù ñaïo haøm Df (a). Ví duï. lim A(h) − B (h) = 0. a) Ñaïo haøm cuûa haøm haèng taïi moïi ñieåm laø aùnh xaï tuyeán tính 0.42 (i) Neáu f khaû vi taïi a thì aùnh xaï tuyeán tính Df (a) laø duy nhaát. suy ra vôùi moïi x ∈ R n \ 0. i. ∀a.e. Baøi taäp: Tìm ví duï caùc haøm soá khoâng khaû vi.1. h Töø tính tuyeán tính. h >. ∀x ∈ Rn . ta coù A(tx) − B (tx) A(x) − B (x) = lim =0 t→0 x tx Vaäy A(x) = B (x). ñaïo haøm haøm 1 bieán ñöôïc tính bôûi f (a) = lim h→0 h . ñeàu coù daïng h → < A. i. khi ñoù h→0 Meänh ñeà. f (a + h) − f (a) . thì noù lieân tuïc taïi ñoù. Trong tröôøng hôïp naøy. DT (a) = T. vôùi A ∈ Rm naøo ñoù. (ii) Neáu f khaû vi taïi a. ñeå yù laø moïi aùnh xaï tuyeán tính R → R m . Chöùng minh: Neáu A. thì x→a x→a A = B.e. (i) Tröôøng hôïp haøm 1 bieán. B laø caùc aùnh xaï tuyeán tính thoaû Ñònh nghóa 1. Nhaän xeùt. b) Ñaïo haøm cuûa aùnh xaï tuyeán tính T taïi moïi ñieåm laø chính noù. lim (f (x) − f (a)) = lim (f (x) − f (a) − Df (a)(x − a)) + lim Df (a)(x − a) = 0 x→a Vaäy f lieân tuïc taïi a.

ta coù töông töï ∂f (0.3 Ma traän Jacobi. ta coù ∂f ∂f (x. ta coù Df (a)(tej ) = f (a + tej ) − f (a) + o(t). 0) = 0. ma traän Jf (a) bieåu dieãn ñaïo haøm Df (a) ñöôïc xaùc ñònh nhö theá naøo ? Tröôùc heát ñeå yù raèng vôùi vector thöù j . Töø ñònh nghóa ñaïo haøm taïi a. xn )). · · · . (x. a) Cho f (x. Tính theo ñònh nghóa. · · · . thì ma traän bieåu dieãn Df (a) trong cô sôû chính taéc goïi laø ma traän Jacobi cuûa f taïi a . · · · . khi ta coá ñònh cô sôû treân Rn vaø Rm . 0) ∂f (0. · · · . xn ). kyù hieäu Dj f (a) hay ∂f (a). ta coù Jf (a)ej = coät thöù j cuûa ma traän Jf (a). t→0 ∂e t Nhaän xeùt. 43 (ii) Khoâng theå tính ñaïo haøm baèng giôùi haïn neâu treân trong tröôøng hôïp soá bieán n > 1. laø khoâng ñöôïc ñònh nghóa. theo pheùp nhaân ma traän. ∂xj laø giôùi haïn (neáu toàn taïi) Dj f (a) = ∂f ∂f f (a + tej ) − f (a) . kyù hieäu Jf (a). xj . Töø coâng thöùc tính ñaïo haøm haøm moät bieán. vôùi y ∈ Rm . y) = xy . y vì noùi chung pheùp chia . h ∈ Rn . Toång quaùt hôn. vaø Nhö vaäy ñeå tính ∂xj laáy ñaïo haøm haøm moät bieán xj → f (a1 . Ñaïo haøm theo höôùng ñaùnh gía ñoä bieán thieân cuûa f theo höôùng e taïi a.IV. Ví duï. xn) = (f1(x1 . Töø caùc nhaän xeùt treân suy ra: 1. y ) = yxy−1 . h Theo quan ñieåm tính toaùn: moïi aùnh xaï tuyeán tính Rn −→ Rm ñöôïc ñoàng nhaát vôùi moät ma traän caáp m × n. 0) − f (0. y) = |xy |. e j ∈ Rn . · · · . Ta coù ñònh nghóa: 1. y ) = xy ln y ∂x ∂y (x. ta ñònh nghóa ñaïo haøm theo höôùng e cuûa haøm f taïi a. t→0 ∂x t Neáu f khaû vi taïi a ∈ U . 0) = lim = 0. fm (x1 . laø giôùi haïn (neáu toàn taïi) De f (a) = ∂f f (a + te) − f (a) (a) = lim . an ) taïi aj . ∂y f (t. cho e ∈ Rn \ 0. vôùi k = j .1 Ñaïo haøm. trong cô sôû chính taéc (khi vieát dôùi daïng ma traän coät). · · · . .2 Ñaïo haøm rieâng. Vaäy khi söû duïng côû sôû chính taéc. · · · . an ) ta coá ñònh caùc bieán xk = ak . (a) = lim t→0 ∂xj t taïi a = (a1 . b) Cho f (x. Ñaïo haøm rieâng theo bieán thöù j cuûa haøm f taïi a . Cho f (x1. y > 0).

k ) → (0.    → dy =  dy1 . khi (h. . · · · . thì f coù ñaïo haøm rieâng theo moïi höôùng taïi a. Neáu f coù caùc ñaïo haøm rieâng taïi a. . Phöông trình maët phaúng tieáp xuùc vôùi ñoà thò taïi (x0 .       dfm . · · · . x + y. vaø ma traän Jacobi   2x 2y   Jf (x... y) ∈ R2 . f khaû vi taïi (0. do f coù caùc ñaïo haøm rieâng. = . a) Haøm f : R2 −→ R3 . j = 1. (i = 1. trong R3 . neân theo ñònh nghóa vaø meänh ñeà treân. m. 0).4 Quan heä giöõa ñaïo haøm vaø ñaïo haøm rieâng. 0) ∂x ∂y √ h2 + k 2 h k →0. 0) = (0. Ñeå yù laø phöông trình treân coù theå suy töø vi phaân dz = 2x 0 dx + 2y0 dy . y x b) Xeùt haøm f (x. ∂f ∂f Ví duï haøm f (x.. thì noù coù moïi ñaïo haøm rieâng ∂x (a). 1. y) = |xy|. thì khoâng theå suy ra f khaû vi taïi a. Thaät vaäy. Nhöng ∂x ∂y Df (0. .. f (x. xy) laø khaû vi taïi moïi (x. y) = (x2 + y2 . coù caùc ñaïo haøm rieâng (0. 0) khi vaø chæ khi f (h. = Ví duï. . 0) khoâng toàn taïi. 0) − ∂f ∂f (0. y ) =  1 1  .   = Jf (a)dx dxn dym ∂f1 ∂f1 (a)dx1 + · · · + (a)dxn ∂x1 ∂xn ∂fm ∂fm (a)dx1 + · · · + (a)dxn ∂x1 ∂xn Ta coù caùch vieát vi phaân coå ñieån:    df1     . z0 ) laø ñoà thò haøm T z − z0 = 2x0 (x − x0 ) + 2y0 (y − y0 ). y0 .44 ∂fi Meänh ñeà. 0) (0. vaø ma traän Jacobi j    Jf (a) =    Nhö vaäy Df (a) : Rn → Rm laø aùnh xaï tuyeán tính xaùc ñònh bôûi   ∂f1 (a) · · · ∂x1 ··· ··· ∂fm (a) · · · ∂x1  ∂f1 (a) ∂xn ··· ∂fm (a) ∂xn     . y) = x2 + y2 . Neáu f coù ñaïo haøm taïi a. m ) . 0) = 0. k ) − f (0.   dx1  dx =  . y0 ) laø T (x. 2 Ñoà thò haøm laø paraboloid cho bôûi phöông trình z = x + y2 . y) = x2 0 + y0 + 2x0 (x − x0 ) + 2y0 (y − y0 ). Neáu f khaû vi taïi a. 2 Haøm coù haøm tieáp xuùc taïi (x0 .

k) → (0. Toång : Neáu f. g khaû vi taïi x vaø m = 1. W laø caùc taäp môû trong Rn .2 Caùc qui taéc cô baûn . · · · . Meänh ñeà. · · · . hn ) gaàn 0. 0 < θj < 1. g khaû vi taïi x. baèng phöông phaùp chöùng minh nhö tröôøng hôïp moät bieán deã daøng suy ra 2. ∂xj ∂xj i. f (x + h) − f (x) = n (f (x + vj ) − f (x + vj −1 )). thì f + g cuõng khaû vi taïi x vaø D (f + g )(x) = Df (x) + Dg (x) Tích : Neáu f. · · · . thì g ◦ f khaû vi taïi x vaø Dg ◦ f (x) = Dg (f (x))Df (x) . Neáu caùc ñaïo haøm rieâng ∂x |hk | lieân tuïc treân U . U ⊂ Rn môû.1 Caùc qui taéc cô baûn. CAÙC QUI TAÉC CÔ BAÛN . 0). g khaû vi taïi x vaø g (x) = 0. hj . Vôùi moãi j . haøm f khaû vi taïi x. thì khaû vi taïi x vaø Df (x)g (x) − f (x)Dg (x) f D( )(x) = g g ( x) 2 Hôïp : Cho f : U −→ V vaø g : V −→ W . Vôùi h = (h1 .e.e. Cho f : U → Rm . 45 i.ÑÒNH LYÙ PHAÀN GIA Döïa vaøo ñònh nghóa ñaïo haøm. khi (h. ∂xj vôùi cj = vj −1 + θj hj ej . Töø giaû thieát lieân tuïc cuûa caùc ñaïo haøm rieâng taïi x suy ra h→0 lim 1 |f (x + h) − f (x) − h j ∂f 1 | (x)hj | = lim h→0 h ∂xj ( j ∂f ∂f (cj ) − (x))hj | = 0. U. 0.IV. i i = 1. Rp töông öùng. · · · . thì f g khaû vi taïi x vaø D(f g )(x) = Df (x)g (x) + f (x)Dg (x) f g Thöông : Neáu f. j =1 vôùi vj = (h1 . √ 2 2 → 0. neáu theâm ñieàu kieän. Rm . thì f khaû vi taïi moïi x ∈ U .Ñònh lyù phaàn gia. h +k Tuy nhieân. n. V. Neáu f khaû vi taïi x. ta coù ∂f . aùp duïng ñònh lyù giaù trò trung bình cho haøm 1 bieán g j (hj ) = f (x + vj ). Chöùng minh: Chæ caàn chöùng minh cho m = 1 (?). ñieàu naøy khoâng coù. ta coù f (x + vj ) − f (x + vj −1 ) = ∂f (cj )hj . 0). g khaû vi taïi y = f (x). 2.

1 ta coù Dg (f (x))ϕ1 (h) ≤ Dg (f (x)) ϕ2 (Df (x)h + ϕ1 (h)) = o( Df (x) ϕ1 (h) = o( h ). hp (x1 . Töø ñoù suy ra g ◦ f khaû vi taïi x vaø D(g ◦ f )(x) = D(g (f x))Df (x). · · · . · · · . xn )). y. Qui taéc daây chuyeàn: Trong thöïc haønh coâng thöùc ñaïo haøm haøm hôïp töông öùng pheùp nhaân caùc ma traän Jacobi Jh(x) = Jg (f (x))Jf (x) Cuï theå. neáu kyù hieäu vaø thì pheùp nhaân caùc ma traän treân laø       f (x) = (f1 (x1 . xn )). Theo gæa thieát. ñöôïc kyù hieäu vaø ñònh nghóa laø vector ∇f (x) = grad f (x) = ( ∂f ∂f (x). g (f (x) + k) = g (f (x)) + Dg (f (x))k + ϕ2 (k). ∂r ∂x ∂y y = r sin ϕ. Giaû söû f (x. · · · . Töø baøi taäp II. thay bieán y = f (x). Töông töï. h + ϕ1 (h) ) = o( h ). ∂h1 ∂x1 ··· ∂hp ∂x1 ··· ··· ··· ∂h1 ∂xn ··· ∂hp ∂xn       =     ∂g1 ∂y1 ··· ∂gp ∂y1 ··· ··· ··· ∂g1 ∂ym ··· ∂gp ∂ym       ∂f1 ∂x1 ··· ∂fm ∂x1 ··· ··· ··· ∂f1 ∂xn ··· ∂fm ∂xn       Suy ra qui taéc sau m ∂gi ∂f1 ∂gi ∂f2 ∂gi ∂fm ∂gi ∂fk ∂hi = + +··· = ∂xj ∂y1 ∂xj ∂y2 ∂xj ∂ym ∂xj ∂yk ∂xj k=1 Ví duï. ta coù f (x + h) = f (x) + Df (x)h + ϕ1 (h). ym )). ϕ) = f (r cos ϕ. · · · . · · · . fm (x1 . ∂x1 ∂xn . Khi ñoù ∂f ∂f ∂h = cos ϕ + sin ϕ. ñaët h(r. gp (y1 . ym ). Khi ñoù gradient cuûa f taïi x. Neáu x = r cos ϕ. · · · . · · · . xn ). y) laø haøm khaû vi theo 2 bieán x.Vector vaän toác. ∂h ∂f ∂f = (−r sin ϕ) + r cos ϕ. ∂ϕ ∂x ∂y Gradient . r sin ϕ). vôùi ϕ1 (h) = o( h ). · · · . · · · . Cho f : Rn −→ R khaû vi. ta coù haøm hôïp h(x) = g ◦ f (x) = (h1 (x1 . g (y ) = (g1 (y1 . (x)). xn ).2. Suy ra g ◦ f (x + h) = g (f (x) + Df (x)h + ϕ1 (h)) = g (f (x)) + Dg (f (x))Df (x)h + Dg (f (x))ϕ1 (h) + ϕ2 (Df (x)h + ϕ1 (h)) k Xeùt 2 haïng töû cuoái cuûa ñaúng thöùc treân. · · · .46 Chöùng minh: ÔÛ ñaây chæ trình baøy chöùng minh coâng thöùc ñaïo haøm haøm hôïp. vôùi ϕ2 (k) = o( k ).

Vaäy < grad f (a). Cho v ∈ Rn . v > quyeát ñònh söï bieán thieân cuûa f ôû laân caän a theo höôùng v. Khi ñoù γ (t ) = dγ (t) γ (t + ∆ t ) − γ (t ) = lim . Cho γ : (−1. Nhö vaäy höôùng ± grad f (a) chính laø höôùng maø haøm f bieán thieân nhanh nhaát (cuøng höôùng thì taêng nhanh nhaát.e. i. γ (t) ∈ Mc . taäp Mc = {x ∈ Rn : f (x) = c} = f −1 (c) goïi laø maët möùc (Ñeå hình dung haõy veõ ñoà thò f vaø caùc maët möùc khi n = 2). . thì theo coâng thöùc ñaïo haøm haøm hôïp (f ◦ γ ) (t) = f (γ (t))γ (t) =< grad f (γ (t)). ∆t→0 dt ∆t Vì vaäy γ (t) ñöôïc goïi laø vector vaän toác cuûa chuyeån ñoäng γ taïi thôøi ñieåm t. Theo baát ñaúng thöùc Schwarz: | < grad f (a). v > t + o(t). 1) −→ Rn khaû vi. Vaäy phöông trình phaúng tieáp xuùc vôùi Mc taïi a = (a1 . v > | ≤ grad f (a) v . Nhaän xeùt. Khi ñoù f (a + tv) = f (a)+ < grad f (a).2 Caùc qui taéc cô baûn . Veà maët hình hoïc vector grad f (x) vuoâng goùc vôùi maët möùc cuûa Mc taïi x. Neáu γ naèm treân maët möùc Mc . an ) laø < grad f (a). Vì vaäy.Ñònh lyù phaàn gia. γ (t) >= 0. x − a >= 0 hay D1 f (a)(x1 − a1 ) + · · · + Dn f (a)(xn − an ) = 0. Khi ñoù aûnh cuûa γ laø moät ñöôøng cong trôn trong Rn (hình dung noù moâ taû quõy ñaïo cuûa chuyeån ñoäng naøo ñoù theo thôøi gian t). ngöôïc höôùng thì giaûm nhanh nhaát). · · · . vector γ (t) laø vector chæ phöông tieáp tuyeán vôùi ñöôøng cong γ taïi γ (t). 47 Vôùi c ∈ R. ∀t.IV. Veà maët hình hoïc. vaø daáu = xaûy ra khi vaø chæ khi v = λ grad f (a). höôùng gradient thöôøng ñöôïc choïn ñeå tìm cöïc trò haøm f .

R ) laø aùnh xaï lieân tuïc. i. n. n > 1. Theo ñònh lyù cô baûn cuûa giaûi tích (hay coâng thöùc Newton-Liebniz). x + h] ⊂ U . f (x + h) − f (x) ≤ sup t∈[0. i. khoâng theå coù daïng ñaúng thöùc nhö ñònh lyù treân. neáuu ∂xi n m Noùi caùch khaùc aùnh xaï Df : U −→ L(R . Giaû söû g khaû vi g (b) − g (a) = g (c)(b − a). lieân tuïc treân U hay f thuoäc lôùp C 1 . Tröôøng hôïp haøm nhieàu bieán. Chaúng haïn. Cho [x. Ñeå chöùng minh ñònh lyù. x + h] = {x + th. Tuy nhieân ta coù daïng baát ñaúng thöùc cuûa ñònh lyù giaù trò trung bình cho tröôøng hôïp toång quaùt: Ñònh lyù phaàn gia. Noùi chung khoâng theå tìm ñöôïc giaù trò trung bình ñeå coù ñöôïc ñaúng thöùc. Khi ñoù ñaúng thöùc cho ñònh lyù giaù trò trung bình khoâng theå coù. laø khaû vi treân taäp môû U ⊂ Rn . Cho f naøo ñoù maø a < c < b. b).e. neáu ñoaïn f (x + h) − f (x) = Df (x + θh)h. m = 1. khi m > 1. haøm f : R → R2 . lieân tuïc treân U . Meänh ñeà. 1]} ⊂ U . Khi ñoù Trong lyù thuyeát haøm moät bieán ta coù Ñònh lyù giaù trò trung bình (Lagrange).1] Chöùng minh: Tröôùc khi chöùng minh caàn nhaéc laïi laø ôû Chöông I. t ∈ [0. treân (a. U ⊂ Rn môû. · · · . [x. vôùi 0 < θ < 1. Ta noùi f ∂f . x3 ). ey sin y).3 Ñònh lyù phaàn gia. 1) − (0. thì vôùi Giaû söû f khaû vi treân U . Tröôøng hôïp aùnh xaï. ta coù g (1) − g (0) = 1 0 g (t)dt = 1 0 Df (x + th)hdt.48 f : U −→ Rm . Neáu ñoaïn Df (x + th) h . Baøi taäp: AÙp duïng ñònh lyù giaù trò trung bình cho haøm 1 bieán g (t) = f (x + th) vaø coâng thöùc ñaïo haøm hôïp. Khi ñoù phöông trình sau laø voâ nghieäm f (1) − f (0) = Df (c)(1 − 0) ⇔ (1. y) = (ex cos y. Cho khaû vi 2. chöùng minh meänh ñeà treân. chuaån cuûa aùnh xaï tuyeán tính T ñöôïc ñònh nghóa laø T = sup h =1 Th vaø ta coù Th ≤ T h . 0) = (2c. 2c2 ) Baøi taäp: Cho f (x. ta coù theå môû roäng ñònh lyù treân: c : U → R. Khi ñoù. U ⊂ Rn môû. i = 1.Cho g : [a. Khi ñoù g (t) = Df (x + th)h. f (x) = (x2 .2 Haøm khaû vi lieân tuïc. (?) 2. xeùt g (t) = f (x + th). b] −→ R lieân tuïc.e. thì f : U → Rm . .

Khi ñoù hay Töông töï.3 Ñaïo haøm caáp cao . φm ). Khi ñoù ta coù aùnh Ta seõ ñònh nghóa ñaïo haøm caáp cao theo quan ñieåm tính toaùn. Giaû söû toàn taïi ñaïo haøm rieâng taïi a . U môû lieân thoâng. vaø do vaäy vôùi khoâng gian vector Rmn . vaø thì Nhaän xeùt. ∂xj ∂xi ∂kf caáp k (a). L(Rn . thì toàn taïi L > 0 sao cho f thoaû ñieàu kieän Lipschitz sau: f (x) − f (y ) ≤ L x − y . Rm ) ≡ Rmn . Vaäy coù theå ñònh nghóa ñaïo haøm cuûa haøm Df taïi a ∈ U . · · · . deã tieáp caän hôn. coù theå ñònh nghóa ñaïo haøm rieâng Ta noùi f khaû vi lieân tuïc caáp k treân U hay f thuoäc lôùp C k treân U . vaø goïi laø ñaïo haøm caáp 2. · · · (!). ∂2f ∂ 2f = . 49 1 0 trong ñoù neâu treân. Neáu f : U → Rn . Tuy nhieân. L(Rn . Baøi taäp: Haøm f (x. vaø K laø taäp compact chöùa trong U . j ). Ñaïo haøm caáp 2 taïi a seõ laø aùnh xaï tuyeán tính Rn −→ L(Rn . Töông töï. noù ñoàng nhaát vôùi khoâng gian caùc m × n-ma traän. 3. · · · .IV. ∂x∂y ∂y∂x ∂ 2f = ∂y∂x ∂ 2f (a). ∀x ∈ U . Ví duï. 3. ∂xik · · · ∂xi1 ? . ∀x. φm (t))dt = ( 1 0 φ1 . ∂2f = ∂x∂y ? i.1 Ñaïo haøm rieâng caáp cao. coù theå ñònh nghóa qui naïp cho ñaïo haøm caáp cao. y ∈ K. L(Rn . noùi chung ñaïo haøm caáp cao khoâng coù tính . Nhaän xeùt: Giaû söû f : U −→ Rm khaû vi treân taäp môû U ⊂ Rn . y) = yx2 cos y2 coù Ví duï sau chæ ra ñoái xöùng. U ⊂ Rn . ñònh nghóa nhö vaäy ñoøi hoûi phaûi “leo” leân caùc khoâng gian: L(Rn . vaø f : K → K . f : U → Rm khaû vi.e. f≡ 1 0 (φ1 (t). Kyù hieäu ∂ ∂xj ∂f (a). neáuu f coù moïi ñaïo haøm rieâng caáp ≤ k vaø chuùng lieân tuïc treân U . L(Rn . goïi laø ñaïo haøm rieâng caáp 2 cuûa haøm f theo bieán thöù (i. Töø ñoù suy ra baát ñaúng thöùc Df (x) = 0. Rm ) kyù hieäu khoâng gian moïi aùnh xaï tuyeán tính Rn → Rm .COÂNG THÖÙC TAYLOR xaï ñaïo haøm Df : U → L(Rn . trong ñoù L(Rn . neáu 0 < L < 1.Coâng thöùc Taylor. Dj Di f (a) ∂f ∂xi treân U . Ñaëc bieät. Neáu const . thì f laø aùnh xaï co treân K . Rm ))). ∂xi neáu toàn taïi. laø thuoäc lôùp C 1 . Rm ). Rm )). ÑAÏO HAØM CAÁP CAO .

d )kh. y + k ) − ∂x ∂x 2 ∂ f (c. D n ) = ( ∂ ∂ . ta coù Sh. Nhaéc laïi coâng thöùc Taylor cho haøm 1 bieán. Neáu f coù caùc ñaïo haøm rieâng caáp 2 lieân tuïc taïi x (ñaëc bieät khi f thuoäc lôùp C 2 ). y). y + k ) + f (x. y + k ). h. ∀i. Khi ñoù theo ñònh lyù gía trò trung bình ta coù Sh. vôùi c ∈ (x. b). v) − f (x. Khi ñoù neáu x. 0). 1! 2! (k − 1)! k! Coù theå chuyeån coâng thöùc treân cho haøm nhieàu bieán f : R n → R. f (0. (baøi taäp Chöông IV).k = f (x + h. 0) = −1 ∂x∂y (0. y + k) − f (u. y) = (0. y) = xy ∂2f x2 − y 2 x2 + y 2 neáu (x. y ) Ñaët gk (u) = f (u. · · · . ). Chöùng minh: Moät chöùng minh ñôn giaûn laø döïa vaøo coâng thöùc Fubini maø ta seõ ñeà caäp ôû chöông tích phaân. qua giôùi haïn caàn tìm. ∂ 2f (0. thì toàn taïi θ ∈ (0. Ñaët gh (v) = f (x + h. 0) = 1. Chæ caàn laäp luaän cho haøm 2 bieán. g (x + h) = g (x)+ Cho g : (a. x + h). d)hk. t ∈ [0.2 Coâng thöùc Taylor. b) → R ∈ C k . x + h ∈ (a. x + h) ∂f ∂f (c. y + k ) − f (x + h. j . ∂x1 ∂xn .··· . tröôùc heát ta ña vaøo caùc kyù hieäu. d ∈ (y. ∂x∂y vôùi c ∈ (x.k = gk (x + h) − gk (x) = gk (c)h. k → 0 Töø tính lieân tuïc cuûa ñaïo haøm caáp 2. ∂xi ∂xj ∂xj ∂xi f ∈ C k ñoái vôùi caùc ñaïo haøm rieâng caáp ≤ k. cuûa Sh. ta coù keát quûa 3. v).k . ÔÛ daây chöùng minh döïa vaøo sai phaân. y + k ). coøn Khi ñoù ∂y∂x Tuy nhieân ta coù (?) Meänh ñeà (tính ñoái xöùng cuûa ñaïo haøm caáp cao). ∇ = (D 1 . Xeùt Sh. y ))h = ( (c. 0) = 0.k . thì Keát quûa coù theå suy roäng cho ∂ 2f ∂2f (x) = (x). y ) − f (x. Ñeå thuaän tieän cho vieäc phaùt bieåu coâng thöùc. Laäp luaän töông töï. baèng caùch ñöa veà xeùt haøm moät bieán g (t) = f (x + th). 1). 1]. sao cho 1 1 1 1 g (x)h + g (x)h2 + · · · + g (k−1) (x)hk−1 + g k (x + θh)hk .50 Xeùt f (x.k = ∂2f (c . vôùi d ∈ (y. = ∂y∂x Hoaùn vò hai soá haïng giöõa cuûa Sh.

x + h] ⊂ U .3 Ñaïo haøm caáp cao . hn . Khi ñoù vôù moïi f (x + h) = f (x) + h∇f (x) + · · · + 1 1 (h∇)k−1 f (x) + (h∇)k f (x + θh) (k − 1)! k! Chöùng minh: Chæ laø vieäc aùp duïng coâng thöùc Taylor cho haøm 1 bieán g (t) = f (x + th). k ! k=0 ∞ . thì ta coù chuoãi Taylor cuûa f taïi x0 laø chuoãi luõy thöøa T f (x) = 1 ((x − x0 )∇)k f (x0 ). Cho ñoaïn f : U → R laø haøm lôùp C k treân [x. ∂xi1 · · · ∂xik (h∇ )k = n i1 . | f ( x + h ) − Tx k do f ∈ C k . k! vôùi phaàn dö Rk (x.··· . Chuù yù: Neáu f ∈ C ∞ . 0 < θ < 1. ∂x1 ∂xn hi1 · · · hik ∂k . toàn taïi θ ∈ (0. khi taùc ñoäng vaøo haøm f thì bieåu thöùc hình thöùc seõ coù moät noäi dung roõ raøng. h)| = o( h k ). 51 Neáu h = (h1 . k! Ta coù k (h)| = |R (x. ñaët h∇ = h1 ∂ ∂ + · · · + hn . vôùi chuù yù laø theo coâng thöùc ñaïo haøm hôïp deã qui naïp g (k) (t) = (h∇)k f (x + th). h) = 1 (h∇)k f (x + θh) − (h∇)k f (x) . ∂x1 ∂xn Toång quaùt (h∇ )k f = i1 . · · · .··· . Vôùi caùc kyù hieäu neâu treân ta coù Ñònh lyù.Coâng thöùc Taylor. Nhaän xeùt: Coâng thöùc Taylor cho pheùp xaáp xæ haøm khaû vi lôùp C k f taïi laân caän moãi ñieåm x bôûi ña thöùc Taylor baäc k taïi x: k (h) = f (x) + h∇f (x) + · · · + Tx 1 ( h ∇ ) k f ( x) . hn ) . · · · .ik =1 Ta xem caùc kyù hieäu treân nhö laø caùc “toaùn töû”.ik ∂kf ∂kf ··· hi · · · hik ∂xi1 ∂xik 1 ña thöùc thuaàn nhaát baäc k theo h1 . 1). chaúng haïn (h∇ )f = h1 ∂f ∂f + · · · + hn .IV. sao cho taäp môû U ⊂ Rn .

Chaúng haïn. ∀x ∈ (a. Phaàn naøy ta aùp duïng coâng thöùc Taylor ñeå xeùt cöïc trò ñòa phöông cuûa f . khi f coù ñaïo haøm caáp 2. ∂xi Vaäy Df (a) = 0. neáu f (a) > 0. i. Trong tröôøng hôïp chuoãi Taylor cuûa f hoäi tuï veà chính haøm f . Neáu thuoäc lôùp C 2 . Ñeå xem ñieåm döøng coù laø cöïc trò khoâng trong tröôøng hôïp toång quaùt. −x2 − y 2 . Daïng thöù ba (0. ta coù theå xeùt chieàu bieán thieân cuûa f thoâng qua daáu cuûa f . thì f ñaït cöïc tieåu taïi a. (iii) Ñoái vôùi f laø daïng toaøn phöông 2 bieán.e. Caùc daïng coøn laïi suy bieán.3 ÖÙng duïng vaøo baøi toaùn cöïc trò. b). −x2 . Chuù yù: Haõy phaân bieät max. 0. chaúng haïn f ( x) = ∞ k=0 e−k cos k 2 x. ta caàn phaàn baäc hai cuûa khai trieån Taylor. Hess. U ⊂ Rn taäp caùc ñieåm cöïc trò chöùa trong taäp caùc ñieåm döøng. ∀k ∈ N. x2 . Suy ra gi (0) = f (x) = x3 ∂f (a) = 0. thì haøm ñaït cöïc ñaïi taïi ñoù. 0) khoâng laø cöïc trò (ñieåm loaïi Hyperbol hay ñieåm yeân ngöïa). laø daïng toaøn h → Hf (a)(h) = (h∇) f (a) = ∂ 2 f (a) h i h j ∈ R. coøn neáu f (a) < 0. laø giaûi tích treân (a. Nhaän xeùt: (i) Ñieàu kieän treân chæ laø ñieàu kieän caàn. thì a goïi laø ñieåm döøng hay ñieåm tôùi haïn cuûa f neáuu Df (a) = 0. Ñieàu kieän caàn. Haøm f goïi laø ñaït cöïc tieåu taïi a ∈ U neáuu f (a) ≤ f (x) vôùi moïi x ôû laân caän a. 0) laø cöïc trò (ñieåm loaïi Parabol). Chöùng minh: Vôùi moãi i haøm 1 bieán gi (t) = f (a + tei ) ñaït cöïc trò taïi t = 0. Cho f : U → R. thì Df (a) = 0. ngay caû trong tröôøng hôïp T f (x) hoäi tuï khoâng chaéc ta coù T f (x) = f (x). (ii) Trong tröôøng hôïp 1 bieán ñeå xem ñieåm döøng coù phaûi laø cöïc trò hay khoâng. x2 − y 2 . thì Hess cuûa phöông (sinh töø ñaïo haøm caáp 2): f R n 2 f taïi a . Ngoaøi ra. y) = x2 − y2 . hay haøm coù ñieåm yeân ngöïa f (x. cöïc ñaïi (coù tính ñòa phöông). Haøm f goïi laø ñaït cöïc ñaïi taïi a ∈ U neáuu f (a) ≥ f (x) vôùi moïi x ôû laân caän a. Neáu f ñaït cöïc trò taïi a ∈ U .52 Noùi chung T f (x) khoâng hoäi tuï. b). kyù hieäu n Hf (a). haøm coù ñieåm uoán Hai daïng ñaàu (0. min (coù tính toaøn cuïc) vaø cöïc tieåu. ta noùi f giaûi tích taïi x 0 .j =1 Töø coâng thöùc Taylor suy ra . 3. Giaû f khaû vi treân U . môû. Haøm f goïi laø ñaït cöïc trò taïi a neáuu f ñaït cöïc tieåu hay cöïc ñaïi taïi ñoù. 1 Chaúng haïn f (x) = e− x2 . ∂xi ∂xj i. Neáu f khaû vi. Hôn nöõa. ta coù caùc daïng chính taéc: x2 + y 2 . Chaúng haïn. haøm soá f thoûa |f (k) (x)| ≤ M k .

Hf (a)(h) < 0. Vaäy f ñaït cöïc tieåu taïi a. thì f ñaït cöïc ñaïi taïi a. 1): D2 = −9 < 0.e Hf (0. Khi ñoù thì toàn taïi m = min Hf (a)(h) h =1 Hf (a)(h) ≥ m h 2 .Coâng thöùc Taylor. D2 = 27 > 0. Caùc tröôøng hôïp khaùc chöùng minh töông töï. (ii) H xaùc ñònh aâm khi vaø chæ khi D1 < 0. Ngoaøi ra. 0) khoâng laø cöïc Vaäy f ñaït cöïc tieåu taïi (1. ∂x ∂f = 3y 2 − 3 x = 0. Nhaän xeùt: Neáu Hess suy bieán. Suy ra Theo giaùo trình Ñaïi soá tuyeán tính. Töø ñoù (döïa vaøo chæ soá quaùn tính) suy ra tính xaùc ñònh daáu cuûa daïng toaøn phöông. ∀h ∈ Rn \ 0. Cho daïng toaøn phöông H (h) = n i.e Hf (a)(h) > 0. Taïi (1. ta coù phöông phaùp Lagrange ñeå ñöa moät daïng toaøn phöông veà daïng chính taéc. y) = x3 + y3 − 3xy. . ∀h ∈ Rn \ 0. döïa vaøo coâng thöùc Taylor caàn xeùt ñeán ñaïo haøm caáp cao hôn. Ñieåm tôùi haïn cuûa f laø nghieäm heä phöông trình ∂f = 3x2 − 3y = 0. Chöùng minh: Theo coâng thöùc Taylor.3 Ñaïo haøm caáp cao . D2 > 0. 53 Neáu Hf (a) xaùc ñònh döông. 0): trò. > 0. Neáu Hf (a) khoâng xaùc ñònh daáu. i. ∀h ∈ Rn . Baøi taäp: tìm ñieàu kieän toång quaùt cho baøi toaùn cöïc trò ñoái vôùi haøm 1 bieán khaû vi.j =1 aij hi hj . Vaäy (0. Xeùt daáu caùc ñònh thöùc chính Dk = det(aij )1≤i. 1) > 0. D1 = 6 > 0. i. Khi ñoù (i) H xaùc ñònh döông khi vaø chæ khi D1 > 0. Giaû söû f thuoäc lôùp C 2 vaø Df (a) = 0. Hf (1. Ma traän Hess cuûa f ∂ 2f  ∂x2 Hf =   ∂ 2f ∂y∂x  ∂ 2f ∂x∂y  = ∂ 2f  ∂y 2  6x −3 −3 6y Taïi (0. Xeùt cöïc trò haøm f (x. h ∈ Rn . 0) khoâng xaùc ñònh daáu. 1). (−1)n Dn > 0. D2 > 0. · · · . neáu Hf (a) > 0. i. 0) hay (1.e. thì f khoâng ñaït cöïc trò taïi a. · · · . Ví duï. Dn > 0.j ≤k . i. thì f ñaït cöïc tieåu taïi a. ta coù 1 f (a + h) = f (a) + Df (a)h + Hf (a)(h) + o( h 2 ) 2 Ñieàu kieän ñuû. Do Df (a) = 0.e.IV. 1). Neáu Hf (a) xaùc ñònh aâm. ∂y Suy ra caùc nghieäm: (0. ta coøn coù tieâu chuaån sau Tieâu chuaån Sylvester.

aùp duïng ñònh lyù giaù trò trung bình ta coù r > 0 ñuû beù sao cho g (x) − g (x ) ≤ . ··· = y1 = yn . tính chaát cuûa f ôû laân caän a. ÑÒNH LYÙ HAØM NGÖÔÏC . hôn nöõa f −1 cuõng thuoäc lôùp C 1 . ta ñöa Xeùt g (x) = x − f (x). thì f aùnh xaï moät laän caän cuûa a leân moät laân caän cuûa f (a). Do g ∈ C 1 . i. A ∈ M at(n. thì A khaû nghòch vaø ta coù theå giaûi x = A −1 y. x ∈ B (0. thì f song aùnh töø moät laän caän cuûa a leân moät laân caän cuûa f (a). thì f ñôn aùnh treân moät laän caän cuûa a. x ∈ V. Hôn nöõa. thì toàn taïi haøm ngöôïc f −1 taïi laân caän a. (?) Nhaän xeùt 2: Ñeå xaây döïng aùnh xaï ngöôïc ñòa phöông caàn giaûi x theo y töø phöông trình y = f (x) taïi laân caän 0. x. ñöôïc xaùc ñònh bôûi aùnh xaï tuyeán tính Df (a). Caùc ñoaùn nhaän treân ñöôïc khaúng ñònh qua ñònh lyù raát quan troïng sau. 2 Chöùng minh: Tröôùc heát ta coù caùc nhaän xeùt Nhaän xeùt 1: Baèng pheùp tònh tieán vaø bieán ñoåi tuyeán tính khaû nghòch Df (a) −1 . x ) n 1 n 4.e. thì theo ñònh nghóa ñaïo haøm (vaø tính lieân tuïc cuûa noù). Töø caùc nhaän xeùt treân ta tieán haønh chöùng minh ñònh lyù theo caùc böôùc sau (vôùi giaû thieát cuûa nhaän xeùt 1) Böôùc 1: Duøng nguyeân lyù aùnh xaï co ñeå xaây döïng aùnh xaï ngöôïc ñòa phöông. Vôùi caùc nhaän xeùt treân vaø aùnh xaï khaû vi ñöôïc “xaáp xæ” bôûi ñaïo haøm ta coù f : U −→ Rn . vaø taïi a ∈ U . Ñònh lyù haøm ngöôïc. U ⊂ Rn môû. W cuaû f (a).1 AÙnh xaï ngöôïc ñòa phöông. · · · .ÑÒNH LYÙ HAØM AÀN Cho f : U → Rm . yn ? Caàn chuù yù theâm trong tröôøng hôïp haøm soá 1 bieán soá f : R → R. det Jf (a) = 0. Ta coù Dg (0) = 0. sao cho f : V −→ W coù aùnh xaï ngöôïc f −1 : W −→ V . · · · . y = f (x). (iii) Neáu Df (a) laø song aùnh. Cuï theå: (i) Neáu Df (a) laø ñôn aùnh. · · · . n). Nhaän xeùt : Xeùt heä phöông trình tuyeán tính: Ax = y. Coù theå noùi gì veà heä phöông trình phi tuyeán ? Coù theå giaûi x 1 . neáu f khaû vi lieân tuïc vaø f (a) = 0. coù theå ñoaùn nhaän laø tính chaát ñòa phöông cuûa f taïi a. Cho vieäc chöùng minh ñònh lyù veà tröôøng hôïp a = f (a) = 0 vaø Df (0) = I n (aùnh xaï ñoàng nhaát treân Rn ). Giaû söû f thuoäc lôùp C k (k ≥ 1). Neáu gy . · · · . ôû laân caän 0. laø aùnh xaï co thì toàn taïi duy nhaát x sao cho gy (x) = x. i. xn töø heä    f1 (x1 . 1 x − x . theo bieán y1 . Vôùi moïi y ∈ Rn xeùt haøm gy (x) = y + x − f (x). r). phöông trình f (x) = y coù theå giaûi x theo y . neáu det A = 0.54 4. (ii) Neáu Df (a) laø toaøn aùnh. xn )   f (x . f −1 thuoäc lôùp C k vaø Df −1 (y ) = (Df (x))−1 . Theo ñònh lyù Cramer. Neáu f khaû vi lieân tuïc.e. Khi ñoù toàn taïi laân caän V cuûa a.

v(x. y ) = ex cos y. y) = (u(x. Do vaäy caùc phaàn töû cuûa ma traän Jf −1 laø caùc haøm thuoäc lôùp C k−1 . y)) laø khaû nghòch ñòa phöông taïi moãi (x. r). y) nhöng khoâng khaû nghòch (toaøn cuïc). 55 vaø thoaû 1 x−x . f (x. ∀x ∈ B (0. AÙnh xaï f goïi laø vi phoâi ñòa phöông taïi a neáuu f laø moät vi phoâi töø moät laân caän cuûa a leân moät laân caän cuûa f (a). i.Ñònh lyù haøm aån. f (x) = x3 . duø det Jf (x. Vaäy Df −1 (y) = (Df (x))−1. r). f ∈ C k . r/2) −→ B (0. Vôùi y = f (x).4 Ñònh lyù haømï ngöôïc . haïn. Vaäy f −1 lieân tuïc. r/2). gy : B (0. gy (x) − gy (x ) ≤ Böôùc 2: Chöùng minh f −1 lieân tuïc.IV. v moät caùch ñòa phöông vì det J (u. 1 (Aij (x))n×n . Khi ñoù coù theå ex cos y −ex sin y ex sin y ex cos y = e 2 x = 0. coù haøm ngöôïc f −1 (y) = √ . r). ∀(x. y ) = ex sin y . 2 ≤ f (x) − f (x ) + g (x) − g (x ) ≤ f (x) − f (x ) + f −1 (y ) − f −1 (y ) ≤ 2 y − y . Böôùc 3: Neáu r > 0 ñuû beù. v ) = u(x. Moät aùnh xaï f : U → V Ví duï. Chaúng 3 y . r). y) = 0. y theo u. y = f (x ). v (x.e. x = f −1 (y ) ∈ B (0. goïi laø moät vi phoâi lôùp C k hay laø moät pheùp bieán ñoåi lôùp C neáuu f laø song aùnh vaø f. toàn taïi duy nhaát x ∈ B (0. r). Chaúng haïn ví duï treân cho thaáy f : R2 → R2 . y) ∈ R2 . (Haõy kieåm tra) (ii) Ñònh lyù treân chæ cho ñieàu kieän caàn ñeå aùnh xaï laø khaû nghòch ñòa phöông. y). Cuï theå hôn Jf −1 (y) = det Jf (x) trong ñoù Aij (x) laø phaàn phuï ñaïi soá cuaû Jf (x) = toång caùc tích caùc ñaïo haøm rieâng cuaû f taïi x. f Theo nguyeân lyù aùnh xaï co. i. thì f −1 ∈ C k . vi phoâi ñòa phöông maø khoâng phaûi laø vi phoâi (toaøn cuïc). Vaäy f −1 thuoäc lôùp C k . nhng f (0) = 0. x. Chuù yù: (i) Ñònh lyù treân chæ khaúng ñònh tính khaû nghòch ñòa phöông. r) laø ñieåm baát ñoäng cuûa g y . Xeùt phöông trình giaûi x. x ∈ B (0. y ∈ B (0. 2 Suy ra vôùi y ≤ r/2. coù aùnh xaï ngöôïc ñòa phöông f −1 : B (0. vôùi y = f (x). Cho y. Do tính lieân tuïc cuûa det. ta coù Suy ra vôùi r > 0 ñuû beù. r) −→ B (0. k Vi phoâi. Khi ñoù cuûa g ta coù x−x Theo ñònh nghóa 1 x−x . haøm f : R → R. f −1 laø thuoäc lôùp C k . toàn taïi f −1 (y ) − f −1 (y ) − (Df (x))−1 (y − y ) +o( x − x ) = (Df (x))−1 (o x − x ) = x − x − (Df (x))−1 (Df (x)(x − x )+ = o( y − y ) (do böôùc 2) . vaø det Df (a) = 0.e. x = f −1 (y ). suy ra (Df (x))−1 .

· · · . 0) khaû nghòch. Φ(x. · · · . xn ) = (x1 . ym ) Khi ñoù deã kieåm tra Φ ∈ C 1 vaø J Φ(a. a ∈ U. ta coù f (x) = pr ◦ (Ψ(x) − f (a)). i. · · · . Vaäy h = (Ψ − f (a))−1 thoûa (ii) 4. y = g (x). y) = x2 + y2 − 1 = 0. Ñoái vôùi heä phöông trình phi tuyeán Khi ñoù. i. Theo ñònh lyù treân Φ laø vi phoâi ñòa phöông taïi (a. 0. yn+1 . sao cho f ◦ h(x1 . Cho Khi ñoù f : U → Rm .e. xn − an ). y ) = 0 ···   F (x. Ψ(x) = (f (x) − f (a). thì toàn taïi moät vi phoâi ñòa phöông h töø laân caän cuûa 0 leân laân caän a trong Rn . 0). 0) (i) Neáu n < m vaø Df (a) laø ñôn aùnh. Khi xeùt haøm aån. vôùi pr laø pheùp chieáu xuoáng m toïa ñoä ñaàu. thì toàn taïi moät vi phoâi ñòa phöông g töø laân caän cuûa f (a) leân laân caän 0 trong Rm .3 Haøm aån. B = (bij )m×m . Xeùt aùnh xaï Φ : U × Rm−n → Rm . y) = 0. U ⊂ Rn laø taäp môû.e. Chöùng minh: ∂F = 0 (gradF Coù theå giaûi y = g (x) taïi laân caän moãi x = a ∈ (−1. ym ) = f (x) + (0. · · · .56 rankDf (a) = n. yn+1 . coù theå giaû thieát coù n doøng ñaàu ñoäc laäp tuyeán tính. i. 0). Khi ñoù deã kieåm tra Ψ ∈ C 1 vaø J Ψ(a) khaû nghòch. phöông trình F (x. Vaäy g = Φ−1 thoûa (i). vaø tính khaû vi cuûa g ? Baøi taäp: Xeùt cuï theå F (x. Khoâng theå giaûi y theo x taïi moïi laân caän a = ±1. Giaû söû f thuoäc lôùp C 1 vaø (pheùp nhuùng) (ii) Neáu n > m vaø Df (a) laø toaøn aùnh. · · · . Coù theå giaû thieát Jf (a) coù m coät ñaàu ñoäc laäp tuyeán tính. xn ) = (x1 . neáu det B = 0. · · · . Töø caùch xaây döïng Ψ. thì coù theå giaûi y theo x:    F1 (x. rankDf (a) = m. Nhaän xeùt: Tröôùc heát xeùt heä phöông trình tuyeán tính:    a11 x1   a x m1 1 ··· +··· ··· +··· +a1n xn +b11 y1 + · · · ··· ··· ··· +amn xn +bm1 y1 + · · · +b1m ym = 0 ··· +bmn ym = 0 Ñaët A = (aij )m×n .2 Heä quûa. 4. · · · . y ) = 0 m . Xeùt aùnh xaï Ψ : U → Rm × Rn−m . Theo ñònh lyù treân Ψ laø vi phoâi ñòa phöông taïi a. (ii) Giaû söû Df (a) laø toaøn aùnh. Ta coù f (x) = Φ(x. · · · . y = −B −1 Ax. xm+1 − am+1 . · · · . sao cho g ◦ f (x1 . Baèng pheùp hoaùn vò toïa ñoä. xm ) (pheùp chieáu) Jf (a) Chöùng minh: (i) Giaû söû Df (a) laø ñôn aùnh. 1) vaø ñeå yù khi ñoù ∂y khoâng song song vôùi 0x). xn . 0. ta caàn xaùc ñònh khi naøo y coù theå giaûi theo x.e.

· · · . y ∈ Rm . Hôn nöõa. g(x)) = 0.Ñònh lyù haøm aån. F (x. g (x)). x ∈ U. ym ) ∂y Khi ñoù toàn taïi laân caän U ⊂ Rn cuûa a. y ) = 0. roài aùp duïng ñònh lyù aùnh xaï ngöôïc. vaø aùnh xaï duy nhaát g : U → V thuoäc lôùp C k . Khi ñoù haøm g (x) = G(x. Ta cuõng coù theå duøng coâng thöùc vi phaân coå ñieån ñeå tính Dg . b) ∂ym ··· ∂Fm (a. ∂y ∂x1 ∂xn ∂F/∂xj ∂g . ∂xj k=1 ∂yk ∂xj Nhaän xeùt: Ñeå tính ñaïo haøm haøm aån. i = 1. suy ra dF = ∂F ∂F ∂F dy = 0. x ∈ U. (x. · · · . F (a. y ) = 0. · · · . k. Coâng thöùc ñaïo haøm suy töø coâng thöùc ñaïo haøm hôïp. Khi thay y = g (x). ta coù Dg (x) = − ∂F ∂y −1 ∂F (x. b) = 0. ∂F neáu (a. z ) = (x. b) = D(y1 . y )). j = 1. z ) thuoäc laân caän (a. · · · . Cho F Ck : A → Rm . vôùi m = 1. b) · · · ∂y1 ··· ··· ∂Fm (a. V ⊂ Rm cuûa b. Suy ra toàn taïi f −1 (x. b). Khi naøo coù theå giaûi y theo x ? Laïi döïa vaøo yù nghóa cuûa ñaïo haøm vaø ñònh lyù aùnh xaï ngöôïc ta coù Giaû söû F thuoäc lôùp Ñònh lyù haøm aån. · · · . A ⊂ Rn × Rm laø taäp môû. y ∈ V. xn . 57 trong ñoù x ∈ Rn . xn ) taïi laân caän (a. 0) thoaû keát luaän cuûa ñònh lyù. ta coù ∂y F (x1 . · · · . z )). y ) = (x. thöôøng ta khoâng duøng pheùp nhaân ma traän treân. b) = 0. dx1 + · · · + dxn + ∂x1 ∂xn ∂y Töø suy ∂F ∂F ∂F dg = − dx1 + · · · + dxn . n. (k ≥ 1). vaø ñònh thöùc ñaïo haøm F theo ∂F1 (a. aùp duïng qui taéc daây chuyeàn suy ra ñaïo haøm haøm aån Dg . Chaúng haïn. ∂F D ( F 1 . y ) ∈ U × V ⇐⇒ y = g (x). (Caùc chi tieát xem nh baøi taäp) maø tính tröïc tieáp nhö sau. b) ∂ym bieán y = 0. 0). thì y = g (x1 . Fm ) (a.IV. b) = det (a. m. ∂x Chöùng minh: Ñaët f (x.4 Ñònh lyù haømï ngöôïc . j = 1. b) · · · ∂y1 ∂F1 (a. x ∈ U . b) ∈ A. sao cho phöông trình F (x. (a. (x. Caùc ví duï sau yeâu caàu chi tieát hoùa a) Xeùt heä phöông trình xu + yv 2 = 0 xv 3 + y 2 u6 = 0 . =− ra caùc ñaïo haøm rieâng ∂xj ∂F/∂y Ví duï. töø heä phöông trình: m ∂Fi ∂gk ∂Fi + = 0. G(x. · · · . x ∈ U . Töø F (x.

Tính ñaïo haøm g döïa vaøo coâng thöùc vi phaân coå ñieån.e. Hôn nöõa. x0 laø nghieäm ñôn cuûa Pa . Tính ∂x b) Khi naøo thì töø phöông trình f (x. y = −1. toàn taïi duy nhaát nghieäm x(u) ∈ V cuûa Pu (x) = 0. i. x0 . Treân nhaùnh ∆ = 0. Chuù yù: Roõ raøng laø töø phöông trình F (x. x+ laø caùc haøm lôùp C ∞ treân mieàn thöù nhì. vôùi p. Taïi goác (p.58 Theo ñònh lyù haøm aån. Treân nhaùnh ∆ = 0. q). v = 0 thì sao? ∂u taïi x = 1. phuï thuoäc tham soá u = (u0 . q). Treân mieàn ∆ < 0: coù 3 nghieän ñôn x− (p. Ta coù theå duøng phöông phaùp aùnh xaï co trong chöùng minh ñeå xaây döïng daõy haøm hoäi tuï veà haøm caàn tìm. un−1): Pu (x) = xn + un−1 xn−1 + · · · + u1 x + u0 Giaû söû khi u = a. Vaäy caùc nghieäm ñôn cuûa ña thöùc veà maët ñòa phöông laø caùc haøm lôùp C ∞ cuûa tham soá. coù theå giaûi y = g (x). v = −1. q) < 0 vaø 1 nghieäm ñôn x+ > 0. u = 1. Xeùt ña thöùc baäc n. Cuï theå. vaø taïi x = 0. u = 0. y = 1. 0): coù 1 nghieäm boäi ba x = 0. sao cho vôùi moïi u ∈ U . Khi ñoù. q) < 0 vaø 1 nghieäm keùp x0+ (p. · · · . y = 1 (neáu toàn taïi). theo ñònh lyù haøm aån. xeùt phöông trình baäc 3: x3 + px + q = 0. v theo x. coù theå giaûi duy nhaát ∂F y = x. q laø tham soá. y) = x2 + y2 − 1 = 0. x− . q > 0: coù 1 nghieän ñôn x− (p. q < 0: coù 1 nghieän keùp x 0− (p. toàn taïi laân caän U cuûa a vaø V cuûa x0 . Coøn ôû laân caän x = 0. q). Khi xeùt soá nghieäm vaø nghieäm ñôn ña ñeán bieät thöùc ∆ = 4p 3 + 27q2 . q) < x0 (p. y) = x 3 − y3 = 0. coù theå giaûi u. y ôû laân caän x = 1. Pa (x0 ) = 0. . y = −1. nhöng (0. Treân mieàn ∆ > 0: coù 1 nghieän ñôn x∗ (p. Nhaän xeùt: Ñònh lyù haøm aån vaø haøm ngöôïc thuoäc loaïi ñònh lyù toàn taïi. x∗ laø haøm lôùp C ∞ treân mieàn ñaàu. Pa (x0 ) = 0. ∂y ÖÙng duïng. q) = (0. 0) = 0 : ñieàu kieän trong ñònh lyù haøm aån chæ laø ñieàu caàn. q) < x+ (p.

bi ]. P ) ≤ L(f. f goïi laø khaû tích (Riemann) treân A . laïm duïng kyù hieäu. P ) ≤ U (f. ta thöôøng vieát S ∈ P . xn )dx1 · · · dxn . Vaäy I (f ) = sup L(f. Hôn nöõa. P ) = I (f ) P P Ñònh nghóa. P ) = S ∈P x∈S sup f (x) v (S ) i. TÍCH PHAÂN Xuaát phaùp töø baøi toaùn tröïc quan veà vieäc tính dieän tích hình phaúng giôùi haïn bôûi ñoà thò haøm döông treân moät ñoaïn. P ) ≤ U (f. f hay A f (x)dx hay b1 a1 ··· bn an f (x1 . Theå tích hình hoäp A laø giaù trò v(A) = (b1 − a1 ) · · · (bn − an ). cnin+1 ]. · · · . roài laäp m1 m2 · · · mn hình hoäp con cuaû A: S = [c1i1 . c1i1+1 ] × · · · × [cnin . P ). Khi ñoù. Khi ñoù giaù trò treân goïi laø tích phaân cuûa f treân A . i = 1. neáuu I (f ) = I (f ). P ). vaø kyù hieäu: A Nhaän xeùt: Roõ raøng L(f. P laø moät phaân hoaïch A. P ) vaø U (f. y T sup f inf f S S a S b E x Moät hình hoäp trong Rn laø taäp con daïng A = [a1 . n. neáu P laø phaân hoaïch mòn hôn P . bn ]. ta xaây döïng khaùi nieäm tích phaân Riemann sau.V. moïi ñieåm chia cuûa P ñeàu laø ñieåm chia cuûa P . Baây giôø giaû söû f : A → R laø haøm giôùi noäi. b1 ] × · · · [an . Moät phaân hoaïch P cuûa hình hoäp A laø vieäc chia caùc ñoaïn [ai . P ) = S ∈P x∈S inf f (x) v (S ) U (f. thì moïi hoäp cuûa P ñeàu chöùa trong hoäp naøo ñoù cuûa P . P ) ≤ inf U (f. · · · . 1. bôûi caùc ñieåm ai = ci0 < ci1 < · · · < cimi = bi . Tích phaân Riemann 1.1 Tích phaân treân hình hoäp. Ta ñònh nghóa Toång Darboux döôùi: Toång Darboux treân: L(f.e. neân ta coù L(f.

60 Töø ñònh nghóa suy ra (i) Haøm f khaû tích treân A. (ii) Vôùi moïi > 0, toàn taïi phaân hoaïch P taäp A, sao cho

1.2 Tieâu chuaån Riemann. Caùc ñieàu sau töông ñöông:

U (f, P ) − L(f, P ) < .

a) Neáu f ≡ c (const), thì U (f, P ) = L(f, P ) = cv(A), vôùi moïi phaân hoaïch P . Vaäy f khaû tích treân A vaø f = cv(A). A b) Haøm Dirichlet 0 neáu x höõu tæ D(x) = 1 neáu x voâ tæ laø khoâng khaû tích Riemann treân [0, 1], vì vôùi moïi phaân hoaïch P
L ( D , P ) = 0, U ( D , P ) = 1.

Ví duï.

Baây giôø ta lieân heä vieäc xaây döïng tích phaân vôùi toång Riemann. Cho P laø phaân hoaïch hình hoäp A vaø hoï caùc ñieåm ξP = (ξS , S ∈ P ) vôùi ξS ∈ S . Ñònh nghóa
Toång Riemann:
S (f, P, ξP ) =
S ∈P

f (ξ S ) v (S )

Kyù hieäu |P | laø chieàu daøi lôùn nhaát cuûa caùc caïnh hình hoäp con S ∈ P . Baøi taäp: moâ taû hình hoïc giaù trò toång treân, toång döôùi, toång Riemann cuûa haøm moät vaø hai bieán döông (Baøi toaùn tính dieän tích vaø theå tích)

1.3 Tieâu chuaån Darboux. Cho f

Khi ñoù caùc ñieàu sau töông ñöông (i) Haøm f khaû tích treân A vaø f = I . A (ii) lim S (f, P, ξP ) = I, ∀ξP , theo nghóa sau: vôùi moïi > 0, toàn taïi δ > 0, sao cho vôùi moïi phaân hoaïch P cuûa A maø |P | < δ , ta coù
|S (f, P, ξP ) − I | < ∀ ξP
|P |→0

:A→R

laø haøm giôùi noäi treân hình hoäp A ⊂ R n .

Ta chöùng minh boå ñeà treân qui naïp theo n. Khi n = 1, A = [a, b]. Gæa söû P0 coù N ñieåm chia. Choïn δ = /N . Goïi P laø phaân hoaïch maø |P | < δ . Khi ñoù ñoä daøi caùc ñoaïn cuûa P khoâng chöùa trong moïi ñoaïn cuûa P 0 laø ≤ (soá cöïc ñaïi caùc ñoaïn nhö vaäy)×(chieàu daøi cöïc ñaïi moãi ñoaïn) ≤ N × δ = .

Chöùng minh: Tröôùc heát ta coù: Boå ñeà. Cho P0 laø phaân hoaïch A. Khi ñoù vôùi moïi > 0, toàn taïi δ > 0, sao cho neáu P laø phaân hoaïch A maø |P | < δ , thì toång theå tích caùc hoäp cuûa P maø khoâng chöùa trong moïi hình hoäp cuûa P laø < .

V.1 Tích phaân.

61

Khi n > 1, goïi caùc hoäp cuûa P0 laø V1 , · · · , Vk . Goïi T laø toång “dieän tích” caùc maët giöõa 2 hoäp keà nhau. Choïn δ = /T . Cho P laø phaân hoaïch A maø |P | < δ . Khi ñoù neáu S ∈ P maø S ⊂ Vi , i = 1, · · · , k , thì S giao vôùi caùc maët cuûa moät soá hoäp thuoäc P 0 . Deã thaáy v(S ) ≤ δD, vôùi D laø toång dieän tích caùc maët (cuûa caùc hoäp V1 , · · · , Vk ) giao vôùi S . Vaäy
v (S ) < δT =
S ∈P,S ⊂Vi ,∀i

Chöùng minh (i) ⇒ (ii): Gæa söû |f (x)| < M, ∀x ∈ A. Theo tieâu chuaån Riemann, toàn taïi phaân hoaïch P0 sao cho
U (f, P0 ) − I < /2 , I − L(f, P0 ) < /2

AÙp duïng boå ñeà, vôùi := /2M , toàn taïi δ > 0 thoûa keát luaän boå ñeà. Cho P laø phaân hoaïch maø |P | < δ . Goïi P1 laø caùc hoäp cuûa P maø chöùa trong moät hoäp naøo ñoù cuûa P0 . coøn P2 laø caùc hoäp cuûa P maø khoâng chöùa trong hoäp naøo cuûa P0 . Khi ñoù vôùi moïi hoï ñieåm ξP , ta coù
f (ξ S ) v (S ) ≤
S ∈P S ∈P1

f (ξ S ) v (S ) +
S ∈P2

f (ξ S ) v (S )

≤ U (f, P0 ) + M /M < I +

Laäp luaän töông töï ta coù
f (ξS ) v (S ) ≥ L(f, P0 ) − /2 > I −
S ∈P

Vaäy |S (f, P, ξP ) − I | < . Chöùng minh (ii) ⇒ (i): Vôùi > 0. Goïi δ > 0 vaø P thoûa (ii). Goïi N laø soá hoäp cuûa P . Vôùi moãi S ∈ P , choïn ξS ∈ S : |f (ξS ) − supS f | < /v(S )N . Khi ñoù
|U (f, P ) − I | ≤ |U (f, P ) −
S ∈P

f (ξ S )v (S )| + |
S ∈P

f (ξ S )v (S )I | U (f, P ) − I | < 2

Do toång thöù nhaát ôû veá phaûi <

v (S )/v (S )N =
S ∈P

, suy ra

.

Laäp luaän töông töï |L(f, P ) − I | < 2 . Suy ra |U (f, P ) − L(f, P )| < 4 . Theo tieâu chuaån Riemann f khaû tích treân A.

Ví duï. Cho f : A = [a1 , b1 ] × [an , bn ] → R laø haøm khaû tích.
Goïi
PN N

laø phaân hoaïch ñeàu caùc ñoaïn [ai , bi ], i = 1, · · · , n, bôûi N + 1 ñieåm chia: k (bi − ai ) , k = 0, · · · , N . Theo tieâu chuaån treân, khi N → ∞, ta coù cik = ai +
(b1 − a1 ) · · · (bn − an ) Nn k
N

1 ,··· ,kn =1

f (c1k1 , · · · , cnkn ) −→

A

f.

Vaäy coù theå tính gaàn ñuùng tích phaân bôûi toång Riemann neâu treân (coâng thöùc hình chöõ nhaät).

62 Chaúng haïn
1 0

xdx = lim

1 N →∞ N

1.4 Taäp ño ñöôïc Jordan. Cho
ñònh nghóa bôûi

1 k 1 N (N + 1) = lim = . 2 N →∞ N N 2 2 k=1 C ⊂ Rn 1 0

N

laø taäp giôùi noäi. Haøm ñaëc tröng cuûa
x∈C x∈C

C

χC (x) =

neáu neáu

Goïi A laø hoäp chöùa C . Khi ñoù C goïi laø ño ñöôïc (Jordan) neáuu χC khaû tích treân A vaø goïi theå tích cuûa C laø
v (C ) =

Chuù yù laø ñònh nghóa treân khoâng phuï thuoäc hoäp A chöùa C . Töø “theå tích” ñöôïc thay bôûi töø “ñoä daøi”, “dieän tích” khi n = 1, n = 2 töông öùng. Veà maët hình hoïc U (χC , P ) laø toång theå tích caùc hoäp thuoäc P coù giao vôùi C (theå tích ngoaøi); coøn L(χC , P ) laø toång theå tích caùc hoäp thuoäc P chöùa trong C (theå tích trong).

A

χC .

Baøi taäp: Goïi C laø hình giôùi haïn bôûi ñöôøng cong vaø A laø hình chöõ nhaät cho ôû hình treân. Phaân hoaïch A thaønh caùc hình chöõ nhaät baèng nhau. Tìm moái quan heä giöõa toång treân, toång döôùi vaø soá hình chöõ nhaät coù giao vôùi C hay naèm troïn trong C . Töø ñoù suy ra caùch tính gaàn ñuùng dieän tích moät hình treân maët phaúng hay treân maøn hình.

1.5 Tích phaân treân taäp giôùi noäi. Cho C ⊂ Rn laø taäp giôùi noäi, ño ñöôïc, vaø f : A → R
laø haøm giôùi noäi treân hình hoäp A chöùa C . Khi ñoù f goïi laø khaû tích treân C neáuu f χ C khaû tích treân A vaø ñònh nghóa tích phaân cuûa f treân C
C

f=

A

f χC .

Kyù hieäu R(C ) taäp moïi haøm khaû tích Riemann treân C .
2. LÔÙP HAØM KHAÛ TÍCH RIEMANN

Lôùp caùc haøm khaû tích Riemann ñöôïc hoaøn toaøn xaùc ñònh döïa treân khaùi nieäm sau (ñöôïc Lebesgue ña ra vaøo khoaûng 1890).
B ⊂ Rn goïi laø coù ñoä ño khoâng, kyù hieäu µ(B ) = 0 hay µn (B ) = 0, neáuu vôùi moïi > 0 toàn taïi höõu haïn hay ñeám ñöôïc caùc hình hoäp S 1 , S2 , · · · phuû B , i.e. B ⊂ ∪i Si , vaø i v(Si ) < .

2.1 Ñoä ño khoâng. Taäp

chaúng haïn haøm lieân tuïc. v ( S ) < /2 i . f : A → R > 0. ñaët B = {x : o(f. µ(B ) = 0. ta coù: o(f. toàn taïi caùc hoäp Si1 . · · · . (?) Baøi taäp: Chöùng minh neáu µ(B ) = 0 vaø f : B → Rm thoaû ñieàu kieän Lipschitz. (M = sup f − inf f ) A A ≤ 2 v (A) + M v (Si ) < (2v (A) + M ) . · · · phuû Bi Vaäy hoï hình hoäp {Sij } phuû ∪i Bi vaø coù toång theå tích . SN phuû B coù toång theå tích N v (Si ) < P laø phaân hoaïch A sao cho neáu S ∈ P thì hoaëc S ∩ B = ∅ hoaëc S ⊂ Si i ∈ {1. Neáu S ∈ P1 . · · · . Haøm Chöùng minh: Ñeå ño ñoä giaùn ñoaïn cuûa haøm f taïi moät ñieåm. P ) − L(f. · · · Khi ñoù vôùi moãi i. Neáu µ(Bi) = 0. ( ⇒) neân Goïi µ(B ) = 0. thì µ(∪i Bi ) = 0. Haøm khaû tích Riemann khi vaø chæ khi noù lieân tuïc “haàu khaép nôi”. N } naøo ñoù. x∈S x∈S Dao ñoäng cuûa f taïi a ñöôïc kyù hieäu vaø ñònh nghóa bôûi o(f. ij j 1 ij v (Sij ) < i i < 2 i = 1.2 Lôùp haøm khaû tích Riemann. Ñöôøng thaúng R khi xem nhö taäp con cuûa laø coù ñoä ño khoâng. a) = 0 khi vaø chæ khi f lieân tuïc taïi a. Chöùng minh: Cho sao cho Ví duï. x) < . a) = lim o(f. Ñaët P1 = {S ∈ P : S ∩ B = ∅} coøn P2 = {S ∈ P : ∃i S ⊂ Si }.V.2 Ñònh lyù (Lebesgue). Do B ⊂ B . x) > 0} laø taäp caùc ñieåm giaùn ñoaïn cuûa f . 2. vôùi khi Vaäy U (f. thì µ(f (B )) = 0. Taäp ñeám ñöôïc trong Rn laø coù ñoä ño khoâng. (Baøi taäp) Ñaët B = {x : o(f. Vieäc xaây döïng tích phaân ñoøi hoûi caùc haøm “toát”. 63 laø coù ñoä ño khoâng (?). x ∈ S . Si2 . phaûi khaû tích. thì supS f − inf S f ≤ 2 i=1 . . Moät caùch chính xaùc ta coù giôùi noäi treân hình hoäp A ⊂ R n laø khaû tích Riemann khi vaø chæ khi taäp ñieåm giaùn ñoaïn cuûa f coù ñoä ño khoâng. Vì B ñoùng vaø giôùi noäi neân noù compact (baøi taäp). r →0+ Giôùi haïn treân laø toàn taïi do tính ñôn ñieäu theo r. Vôùi > 0. x) ≥ }. Taäp Meänh ñeà. thì o(f. B (a. S ) = sup f (x) − inf f (x). R2 N ⊂ R Ví duï. ta coù khaùi nieäm: Dao ñoäng cuûa f treân taäp S laø soá o(f. r)). Do S compact coù theå laøm mòn P sao cho S ∈ P1 . Vaäy toàn taïi höõu Giaû söû haïn hoäp S1 . (Baøi taäp) Töø ñònh nghóa. 2 . P ) = ( ≤ S ∈P1 S ∈P1 + S ∈P2 ) (sup f − inf f )v (S ) S S 2 v (S ) + S ∈P2 N i=1 M v (S ).

neân vôùi moãi k ∈ N taäp Dk = {x ∈ [a. g laø caùc haøm khaû tích treân 2. nhaän xeùt laø do tính ñôn ñieäu. Neáu f : C −→ R coù höõu haïn hay ñeám ñöôïc ñieåm giaùn ñoaïn. thì f khaû tích treân A1 . laø taäp ño ñöôïc trong Rn . neân µ(B k 1 ) = 0. thì Ñaëc bieät. thì f khaû tích treân C . thì f khaû tích.64 Theo tieâu chuaån Riemann f khaû tích treân A. a) Haøm f (x) = sin neáu x = 0. (sup f − inf f )v (S ) < S ∈P S S k Vì {S ∈ P k 1 v (S ) ≤ k =∅ S ∩B k (sup f − inf f )v (S ) < 1 k =∅ S S k . : S ∩ B 1 = ∅} phuû B k 1 vaø Rn v (S ) < S ∩B 1 =∅ k . Taäp giôùi noäi C ⊂ laø ño ñöôïc khi vaø chæ khi µ(∂C ) = 0. P ) = Suy ra S ∩B 1 k∈N Theo meänh ñeà 2. haøm |f | khaû tích treân A vaø | f = f (c)v (A). x) ≥ |f (a) − f (b)|/k } khoâng theå coù quaù k phaàn töû. Vaäy f khaû tích. A2 vaø A1 ∪A2 f= A1 f+ f≤ A2 f− g. Ta coù B = B1 . P ) − L(f. 1]. Taäp ñieåm giaùn ñoaïn cuûa χC chính laø bieân ∂C . Heä quûa 2. f (0) = 0 laø khaû tích treân [−1. Vaäy töø ñònh lyù suy ra heä quûa 1. Tính lieân tuïc: Neáu f ≤g treân A. Neáu f : [a. A A1 ∩A2 f. Cho A. Tính tuyeán tính: Vôùi moïi α. Cho C ⊂ Rn ño ñöôïc. Vôùi > 0. β ∈ R. 1 x 1 2 b) Haøm f (x. b] : o(f. Chöùng minh: C ño ñöôïc khi vaø chæ khi χC khaû tích. k caàn chöùng minh µ(B k 1 ) = 0. Suy ra taäp caùc ñieåm giaùn ñoaïn cuûa f laø B = k Dk khoâng quaù ñeám ñöôïc. Coá ñònh k . vaø f.1. A2 ⊂ A laø caùc taäp ño ñöôïc. Heä quaû 1. ∀k ∈ N. A A A f| ≤ |f |. y) = x +sin y Ví duï.1 chæ . Heä quûa 3. giaû söû f khaû tích treân A. haøm αf + βg laø khaû tích treân A vaø A Khi ñoù ta coù A (αf + βg ) = α A f +β A g Tính phaân ñoaïn: Neáu A1 . 0) = 0 laø khaû tích treân A = {x2 + y2 ≤ 1}. Heä quûa 2 suy töø ñònh lyù vaø meänh ñeà 2.3 Tính chaát. b] → R laø haøm ñôn ñieäu. Ñeå chöùng minh heä quûa 3. neáu y = 0. toàn taïi phaân hoaïch P : U (f. (⇐) Ngöôïc laïi. Ñònh lyù giaù trò trung bình: Neáu f lieân tuïc vaø A lieân thoâng . thì toàn taïi c ∈ A sao cho A . f (x.

b] −→ R g (b) g ( a) khaû vi lieân tuïc. laø caùc coâng thöùc tích phaân haøm 1 bieán: 3. Khi ñoù b a uv = u(b)v (b) − u(a)v (a) − b a u v.e.1 Ñònh lyù cô baûn. (Baøi taäp: Haõy neâu chöùng minh chi tieát) a) Neáu A. b]. • Ñoåi bieán. 3. b]. x ∈ [a. f lieân tuïc treân g ([a. vaø v(A ∪ B ) = v(A) + v(B ) − v(A ∩ B ). Töø ñònh lyù treân suy ra caùc coâng thöùc tính tích phaân cho haøm moät bieán: Coâng thöùc Newton-Leibniz: Neáu F laø moät nguyeân haøm cuûa f treân [a. Giaû söû f : [a. b f= a f ◦g g . Ñeå tính tích phaân haøm nhieàu bieán coù 2 phöông phaùp cô baûn: • Chuyeån tích phaân boäi veà tích phaân laëp caùc haøm 1 bieán. roài aùp duïng ñònh lyù veà haøm A A lieân tuïc treân taäp lieân thoâng suy ra tính chaát cuoái. B ño ñöôïc. thì toàn taïi c ∈ [a. b 1 f (x)dx b) Neáu f laø haøm lieân tuïc treân [a. thì b a f = F (b) − F (a). b]. Phöông phaùp ñaàu döïa treân gôïi yù hình hoïc sau: . thì A ∪ B ño ñöôïc. b]. Chöùng minh: Caùc tính chaát ñaàu suy töø ñònh nghóa vaø ñònh lyù Lebesgue. F (x) = f (x). b] sao cho f (c) = b−a a Ví duï. x ∈ [a. Khi ñoù ta coù moái quan heä giöõa tích phaân vaø ñaïo haøm d dx x a f = f. b] −→ R lieân tuïc. CAÙC COÂNG THÖÙC TÍNH TÍCH PHAÂN Tröôùc heát.V. b]. Coâng thöùc tích phaân töøng phaàn: Giaû söû u. Coâng thöùc ñoåi bieán: Giaû söû Khi ñoù g : [a.3 Caùc coâng thöùc tính tích phaân. 65 Töø tính lieân tuïc suy ra inf A f v(A) ≤ f ≤ sup f v(A). i. v laø hai haøm khaû vi lieân tuïc treân [a. b]).

Khi ñoù ta coù Giaû söû toàn taïi Cx C f (x. f (x. y )dy )dx. Cx = {y ∈ Rm : (x. ta coù d f (x. goïi d(x) laø ñoä daøi cuûa ñoaïn thaúng Cx = x × R ∩ C = x × [g1 (x). V = {a ≤ x ≤ b. Giaû söû P. y )dy )dx Toång quaùt. z ) : c ≤ y ≤ d. g2 (x)]. vôùi moãi x ∈ [a. y ) ∈ C } laø hình chieáu cuûa C leân Rn . 0 ≤ z ≤ f (x. Chöùng minh: Tröôùc heát chöùng minh cho C = A × B . y )dy S (x) = dieän tích hình thang {(y. döông treân [a. y )}. Cho C ⊂ Rn × Rm ño ñöôïc. y ) ∈ C } nhaùt caét cuûa C taïi x. b]. y )dxdy = Ω ( Cx f (x. Goïi Ω = {x ∈ Rn : ∃y ∈ Rm . Cho f laø haøm lieân tuïc. B laø caùc hoäp trong R n . ta coù theå ñöa tích phaân 3 lôùp veà laëp caùc tích phaân 1 lôùp: tt(V ) = dxdydz = b a V S (x)dx = b a ( d c f (x. Khi ñoù. y )} = c Theo caùch xaây döïng tích phaân. B töông öùng. g2 treân [a. Khi doù P × P laø phaân hoaïch A × B . b] × [c. ta coù theå ñöa tích phaân 2 lôùp veà laëp caùc tích phaân 1 lôùp: dt(C ) = C dxdy = b a d(x)dx = b a ( g2 (x) g1 (x) dy )dx Töông töï. y )dy vôùi moïi x ∈ Ω. (x. Ñeå tính dieän tích C .2 Coâng thöùc Fubini.66 y T g2 Cx g1 b E a x x Cho C laø hình phaúng giôùi haïn bôûi ñoà thò hai haøm g1 . c ≤ y ≤ d. ñoái vôùi vieäc tính theå tích. b]. vôùi A. P laø caùc phaân hoaïch A. d]. b]. Xeùt khoái giôùi haïn bôûi ñoà thò f treân [a. vôùi g1 ≤ g2 . f : C → R khaû tích. b] × [c. ta coù coâng thöùc: 3. 0 ≤ z ≤ f (x. Vôùi moãi x ∈ [a. d]. Rm töông öùng.

y) ≤ z ≤ h2 (x. a) Giaû söû g1 . x ∈ S. h2 : Ω → R lieân tuïc. y )dy )dx. Ñaët C = {(x. y ∈ S }v (S ). x ∈ S. y ). P × P ) = = ≤ ≤ S ∈P S ×S ∈P ×P . y )dy )v (S ) ≤ L( B f (x. P ) ≤ U (f. ta coù L(f. y ∈ S }v (S × S ) ( inf {f (x. z ) : (x. Ta coù inf {f (x. y )dy. y )dy )dx b) Giaû söû h1 . vaø g1 ≤ g2 . y) ∈ Ω. z )dxdydz = Ω ( h2 (x. Ví duï.3 Caùc coâng thöùc tính tích phaân. Töø ñoù suy ra A×B A B Vôùi C baát kyø.V. y )dy. z )dz )dxdy c) Ñeå tính dieän tích Ellip E = { Hình chieáu E leân Vaäy dieän tích x2 y 2 + 2 ≤ 1}. Khi ñoù C laø taäp ño ñöôïc (baøi taäp) vaø C f (x. y ∈ S }v (S ))v (S ) inf {f (x. . S ∈ P. y ). roài aùp duïng treân ta coù coâng thöùc. y. y ). Ñaët C = {(x. y. g1 (x) ≤ y ≤ g2 (x)}. b] → R laø caùc haøm lieân tuïc. toàn taïi caùc hoäp A. Cho f laø haøm lieân tuïc treân C . x ∈ S }v (S ) B S ∈P S ∈P inf { x∈S S ∈P S ∈P inf ( f (x. giôùi noäi treân taäp ño ñöôïc Ω ⊂ R2 . y )dxdy = b a ( g2 (x) g1 (x) f (x. S L(f. P × P ) ≤ L( B f (x.y ) f (x. Töông töï. a]. P × P ). y) : a ≤ x ≤ b. f = ( f (x. h1 (x. aùp duïng coâng thöùc Fubini ta coù: a2 b b b a2 − x2 ≤ y ≤ a2 − x2 }. g2 : [a. y )dy. B sao cho C ⊂ A × B . P ). nhaùt caét Cx = {y : − a a a −a b a v (E ) = ( √ a2 −x2 √ b −a a2 −x2 dy )dx = a −a 2 = 2ab(arcsin x x2 + a a b a a2 − x2 dx a2 − x2 )|a −a = πab. P ) ≤ U ( B f (x. Khi ñoù C laø taäp ño ñöôïc vaø C f (x. Thaùc trieån f leân toaøn boä A × B bôûi giaù trò 0 ngoaøi C . Cho f laø haøm lieân tuïc treân C . y)}. Ox laø [−a. y. vaø h1 ≤ h2 . 67 ∈P thaønh caùc hình hoäp S × S .y ) h1 (x.

(?) Ta chöùng minh tröôøng hôïp i = n.3 Coâng thöùc ñoåi bieán. ∂xn ∂xi Chöùng minh: Vì g ∈ C 1 neân thoaû ñieàu kieän Lipschitz treân A.1). ∂φn |dxn )dx1 · · · dxn−1 ∂xn f (x1 . Böôùc 2: Coâng thöùc ñuùng cho g (x) := T (x) = a + σ (x − a). hn (x)). xn ) = (x1 . φi (x). xn ). coøn Ñaët Φ(x) = (x1 . Ngoaøi ra. σi laø pheùp Φi (x1 . · · · . Cho g : U −→ Rn thuoäc lôùp C 1 treân taäp môû U ⊂ Rn . Veà maët ñòa phöông ñoäï co daõn hình chính laø ñònh thöùc cuûa ñaïo haøm Dg . n (a) = 0. toàn taïi laân caän U cuûa a treân ñoù Φ coù aùnh xaï ngöôïc Φ −1 ∈ C 1 . Ñeå chöùng minh coâng thöùc. vôùi σ laø hoaùn vò n vôùi i. sao cho g laø 1-1 vaø det Dg = 0 treân A. ∂h Böôùc 3: Coâng thöùc ñuùng treân Ua cho g (x) := Φi (x) = (x1 .bn ]. S Ñeå chöùng minh chæ caàn aùp duïng coâng thöùc Fubini vôùi chuù yù laø | det T | = 1. do det Dg (a) = 0 neân toàn taïi i. thì cuõng ñuùng cho Φ ◦ T . Böôùc 4: Neáu coâng thöùc ñuùng cho T vaø Φ. xn ) (i = 1 · · · . · · · . Ta coù Φ ∈ C 1 vaø det DΦ(a) = n (a) = 0. Theo ∂xn ñònh lyù aùnh xaï ngöôïc. vaø det DΦ = n . n). · · · . vôùi T = B −1 = a + σ −1 (x − a). 2. Khi ñoù n (a) = n (a) = 0. · · · . ta döïa vaøo boå ñeà khai trieån: g = (Φn ◦ Tn ) ◦ · · · ◦ (Φ1 ◦ T1 ). · · · . ∂g ∂h Ñaët h = g ◦ B . ∂xi Goïi B (x) = a + σ (x − a).[an . thì f ◦ g | det Dg | khaû tích treân A vaø g (A ) f= A f ◦ g | det Dg |. Ua = S × [an . xn−1 . theo ñònh lyù Lebesgue f ◦ g | det Dg | khaû tích treân A. Giaû söû laø hoäp trong Rn−1 .xn−1 . xn ). ∂g Thöïc vaäy. A laø taäp ño ñöôïc coù bao ñoùng A ⊂ U .··· . · · · . Ti (x) = a + σi (x − a). G(x) = (h1 (x). · · · . ∂xn Theo coâng thöùc Fubini Φ(U ) f = = = S S U ( ( φn (x1 . ∂φ Khi ñoù Φ(U ) = S × φn (U ). Ta coù g = h ◦ B −1 = G ◦ Φ ◦ T . Vaäy g (A) ño ñöôïc (xem Böôùc 1 (Boå ñeà khai trieån): Neáu g ∈ C 1 vaø det Dg (a) = 0. hn−1 (x). · · · . . φi (x). ta coù: Giaû söû Khi ñoù 3. neáu f : g (A) −→ R khaû tích. φn (x))| (coâng thöùc ñoåi bieán 1 bieán) f ◦ Φ| det DΦ|. tröôøng hôïp khaùc hoaøn toaøn töông töï.bn ]) bn an f (x)dxn )dx1 · · · dxn−1 . Tieáp tuïc laäp luaän töông töï cho G ta coù bieåu dieãn caàn tìm. thì toàn taïi laân caän (hoäp) Ua cuûa a sao cho treân ñoù trong ñoù hoaùn vò toaï ñoä. Cuï theå. σ laø hoaùn vò.68 Coâng thöùc ñoåi bieán neâu moái quan heä cuûa söï thay ñoåi theå tích cuûa moät hình A khi qua pheùp bieán hình g (pheùp ñoåi bieán).

2 2 . Toàn taïi phaân hoaïch P hoäp ñoù sao cho vôùi moïi S trieån nh böôùc 1 treân S . thì f ◦ g | det Dg | khaû tích g (A ) f= A f ◦ g | det g |. g laø 1trong intA. Trong öùng duïng coù theå caàn aùp duïng daïng toång quaùt hôn sau: 1 treân phaàn treân A vaø Ñònh lyù. r sin ϕ)rdrdϕ. y ) | = | det Dg (r. thì g (A ) f (x. ϕ) 2π T ϕ T gE 0 R Er 0 B ¨ r¨ ¨ ¨ ϕ ¨ R Ex Neáu A ⊂ R2 ño ñöôïc. ∂g (A) ⊂ g (∂A). Chaúng haïn coù theå chuyeån vieäc laáy tích phaân treân hình troøn thaønh vieäc tích phaân treân hình chöõ nhaät nhö ví duï sau x2 +y 2 ≤R2 e−x 2 −y 2 dxdy = 2π 0 0 R e−r rdrdϕ = π (1 − e−R ). cos ϕ −r sin ϕ sin ϕ r cos ϕ = r.3 Caùc coâng thöùc tính tích phaân. Cho g : U −→ Rn . Vôùi chuù yù Ví duï. r sin ϕ). 69 f ◦ Φ| det DΦ| Thöïc vaäy. y )dxdy = A f (r cos ϕ. U môû trong Rn . Khi doù neáu f khaû tích treân g (A). Caùc chi tieát xem nhö baøi taäp. ∈P Keát thuùc chöùng minh coâng thöùc: Do A compact neân A chöùa trong hình hoäp naøo ñoù. ϕ) = (r cos ϕ. Vieäc chöùng minh döïa vaøo boå ñeà Sard: µ{x : det Dg (x) = A = intA ∪ ∂A. Giaû söû A ño ñöôïc A ⊂ U .V. y D(x. Φ◦ T (C ) f = = = T (C ) C C f ◦ Φ ◦ T | det(DΦ) ◦ T || det DT | f ◦ (Φ ◦ T )| det D(Φ ◦ T )|. Sau daây laø caùc pheùp ñoåi bieán hay duøng: • Toïa ñoä cöïc: g : R2 −→ R2 | cho bôûi g (r. ϕ)| = D(r. 0} = 0 . g song aùnh treân intA vaø f khaû tích treân A. Suy ra: g (A ) maø S ∩ A = ∅ thì g coù khai A f= S ∈P S ∩A=∅ g (A∩S ) f= S ∈P S ∩A=∅ A∩S f ◦ g | det Dg | = f ◦ g | det Dg |.

z )rdrdϕdz Pheùp bieán ñoåi naøy hay ñöôïc söû duïng khi mieàn coù daïng hình truï. 0 ≤ z ≤ 1}. Khi ñoù vôùi pheùp ñoåi bieán (y1 . ϕ. vôùi truï A = {x2 + y 2 ≤ 1. r sin ϕ. θ) → (ρ cos ϕ sin θ. · · · . ϕ. g song aùnh treân intA vaø f khaû tích treân A. Toïa ñoä truï: g : R3 −→ R3 .70 Baøi taäp: AÙp duïng coâng thöùc Fubini vaø cho R → +∞ suy ra • ∞ −∞ e−x dx = 2 √ π. y. ρ cos θ). ta coù v (λ(A)) = λ(A) dy = A λn dx = λn v (A) . ta coù A z dxdydz = 1 + x2 + y 2 1 0 0 2π 0 1 z rdrdϕdz = 1 + r2 1 0 2π 1 zdz 0 dϕ 0 π r dr = ln 2. ϕ. Ta cuõng coù | det g (r. ρ cos θ)ρ2 sin θdρdϕdθ. z )dxdydz = A f (r cos ϕ. · · · . vaø neáu A ⊂ R2 ño ñöôïc. y. z ) → (r cos ϕ. (?) • T s z θ s  U M ¡ ¡x  0¡ ¡ ϕ  ρ E y Ta coù g (A ) f (x. θ)| = ρ2 sin θ. g song aùnh treân intA vaø f khaû tích. z )| = r. Chaúng haïn x2 +y 2 +z 2 ≤R2 x2 + y 2 + z 2 dxdydz = = R 0 0 R 0 2π 0 π ρ3 sin θdρdϕdθ π ρ3 dρ 2π 0 dϕ 0 sin θdθ = R4 2π. 4 Ví duï. z )dxdydz = A f (ρ cos ϕ sin θ. Chaúng haïn. 2 1+r 2 Toïa ñoä caàu: g : R3 −→ R3 . z ).2. r sin ϕ. (ρ. (r. ρ sin ϕ sin θ. Qua pheùp vò töï theå tích thay ñoåi theá naøo? Goïi A laø taäp ño ñöôïc trong Rn . trong ñoù A ño ñöôïc. λ(x) = λx. Pheùp ñoåi bieán naøy thuaän tieän khi mieàn tích phaân coù daïng hình caàu. ρ sin ϕ sin θ. λxn ). Ñònh thöùc Jacobi: | det Dg (ρ. Cho λ ∈ R. Xeùt pheùp vò töï λ : Rn → Rn . thì g (A ) f (x. yn ) = (λx1 . ϕ.

· · · . 0 ≤ x1 .j ≤n | trong ñoù vi = (vi1 . vn ∈ Rn A = {y ∈ Rn : y = x1 v1 + · · · + xn vn . · · · . vn )| = |det(vij )1≤i. vin ) . · · · . 71 Baøi taäp: Chöùng minh tính chaát hình hoïc sau cuûa ñònh thöùc: Xeùt hình bình haønh taïo bôûi v1 .3 Caùc coâng thöùc tính tích phaân. xn ≤ 1} Khi ñoù theå tích v (A) = | det(v1 .V. · · · .

b) luoân hoäi tuï. 1.Chuoãi Taylor 1. 7. Chuoãi Taylor cuûa f ? 1 f (0) = 0. 1−x khi x = 0. Xaùc ñònh baùn kính hoäi tuï vaø mieàn cuûa caùc chuoãi luõy thöøa sau: ∞ ∞ ∞ ∞ xk k (x + 2)k k k ( x − 1) b) k ! x c) d) a) 2 f) (−1)k 2k+1 x k k=1 k=1 ∞ 1 2k k k k=0 g) 1 k k=1 ∞ k+1 k=0 x 2 2k k=2 ln k xk 3. Ñònh nghóa haøm: Si(x) = t 0 Bieåu dieãn haøm döôùi daïng chuoãi luõy thöøa. x x x x(1 − 1/x) x−1 1 1 1 Coäng laïi suy ra · · · + 3 + 2 + + 1 + x + x2 + x3 + · · · = 0. x t2 sin t .” e) ∞ k=1 2. Ñuùng hay sai: neáu f khaû vi voâ haïn treân (a. 9.Chuoãi haøm Chuoãi luõy thöøa . 5. Cho haøm f (x) = e− x2 (x = 0). thì chuoãi Taylor cuûa f taïi c ∈ (a. Daõy haøm . 6. Döïa vaøo chuoãi treân tính xaáp xæ giaù trò erf(1). Khai trieån thaønh chuoãi Taylor taïi 0 caùc haøm sau: x c) f (x) = a) f (x) = sin3 x b) f (x) = 2 d) f (x) = √ a+x e) (1 − x)(1 − x ) 1+x f (x) = ln 1−x 1 x 1 (1 − x)n e− 2 dt. thì hoäi tuï veà chính haøm ñoù. Ñònh nghóa haøm sai soá: erf(x) = √ 2 0 Bieåu dieãn haøm döôùi daïng chuoãi luõy thöøa. Ñuùng hay sai: chuoãi Taylor cuûa moät haøm neáu hoäi tuï. tính caùc toång sau: ∞ ∞ ∞ ∞ xk+1 d) (k2 + 2k − 2)xk a) xk b) (k + 1)xk c) e) k=0 ∞ (−1)k xk k k=0 k=1 f) ∞ k=0 x2k+1 2k + 1 k=0 k+1 ∞ g) 2k 2 + 1 k x k! k=0 k=0 4. b). vieát 5 soá haïng ñaàu cuûa chuoãi ñoù. Laäp luaän sau cuûa Euler taïi sao sai? “Ta coù Vaäy 1 + x + x2 + x3 + · · · = 1 1 1 1 1 + 2 + 3 + ··· = = . dt. Döïa vaøo chuoãi treân tính xaáp xæ giaù trò Si(1). Döïa vaøo pheùp laáy tích phaân hay ñaïo haøm qua daáu toång.Baøi taäp Giaûi Tích 2 I. Chöùng minh f khaû vi voâ haïn laàn. x x x 1 . 8.

bk vaø ak . Vieát chuoãi Fourier caùc haøm sau: a) f (x) = 0. neáu x ∈ [0. x3 . f (x) = 1. Bieåu dieãn caùc haøm sau thaønh chuoãi löôïng giaùc chæ coù cos. Goïi ak . 7. 3. −π ≤ x ≤ π . Khai trieån Fourier caùc haøm: a) f (x) = ex . Suy ra 1 1 1 π = 1 − + − + ··· 4 3 5 7 va π2 1 1 1 = 2 + 2 + 2 + ··· 8 1 3 5 Taïi x := 0. neáu x ∈ (π/2. 2l). t2 t2 t2 sin tπ = lim (1 − )(1 − ) · · · (1 − 2 ) n→+∞ tπ 1 2 n 6. Cho t ∈ R \ Z. 2). bk laø caùc heä soá Fourier cuûa f vaø f . neáu x ∈ (l. c) f (x) = x. Chöùng minh neáu f coù chu kyø T . Cho f laø haøm khaû vi lieân tuïc treân [−π. x ∈ [0. khi −π < x < π . 2. t sin π n→+∞ k=−n (t − k )2 π (t − k 2 ) . thì a+ T a f (x)dx = T 0 f (x)dx. Taïi sao coù theå tích phaân vaøo daáu toång? . k k=1 ∞ −π < x < pi Baèng caùc laáy tích phaân suy ra khai trieån Fourier cuûa x2 . l]. x ∈ [0. vaø haøm ft (x) = cos tx. f (x) = 1. c) Ñaïo haøm töøng töø suy ra d) Tích phaân töøng töø suy ra n 1 π2 = lim . baèng caùch thaùc trieån chuùng thaønh haøm leû: a) f (x) = 1. π ]. Xeùt söï hoäi tuï vaø hoäi tuï ñeàu cuûa chuoãi Fourier cuûa caùc haøm cho ôû baøi taäp treân. neáu −π ≤ x ≤ 0. b) f (x) = |x|. π ]. baèng caùch thaùc trieån chuùng thaønh haøm chaün.Baøi taäp Chuoãi Fourier 74 1. Bieát khai trieån Fourier x=2 (−1)k+1 sin kx. π/2]. ∀a. 8. Bieåu dieãn caùc haøm ôû baøi treân thaønh chuoãi löôïng giaùc chæ coù sin. f (x) = 0. Baèng caùch tích phaân töøng phaàn chöùng minh ak = kbk . 9. ±π chuoãi Fourier coù gía trò baèng f (x)? 5. x4 . bk = −kak . neáu x ∈ [0. a) Khai trieån Fourier ft (x). neáu 0 < x ≤ π . x ∈ (−2. b) f (x) = x(π − x). π ]. 2π ] b) f (x) = 0. 4. ∞ 2t 1 b) Suy ra cotan tπ = + 2 tπ k=1 | x| ≤ π .

. vaø (a. Cho 0 < xk < yk . (yk ) hoäi tuï veà cuøng giôùi haïn. √ x a) Chöùng minh neáu lim k+1 = L > 0. ) kk k = e. 11. b > 0. Chöùng minh |d(x. Neâu chöùng minh chi tieát: trong R taäp [a. Chöùng minh xk < yk . Giaû söû daõy Cauchy neân hoäi tuï. z )| ≤ d(x. Chöùng minh neáu laø lim 1 (x1 + · · · + xk ) = M . suy ra lim 1/k k! k→∞ )k < xk < (k !) 9. N ∈ N : k ≥ N ⇒ A(L − B (L + )k . b) AÙp duïng a). sao cho vôùi moïi x = (x1 . 1. b) môû. laø 13. y > | = x y . Khoâng gian Rn . a. xk = x2 k−1 − xk−1 + 1. y ∈ Rn ñeå coù caùc ñaúng thöùc | < x. b) (xk ) bò chaën. Cho daõy soá döông (xk ). b] ñoùng. Cho a ∈ R v… x1 = a. n}. k→∞ k 1 k→∞ lim xk = M . 4. +k 1 Chöùng minh (xk ) laø 1 (k ∈ N ) 12. M. Cho f. Xaùc ñònh phaàn trong. ∃A. vaø x+y = x + y . {x = (x1 . Cho daõy (xk ) trong Rn . chöùng minh daõy soá x k = 1 + + · · · + 2 k khoâng hoäi tuï.Baøi taäp 75 II. k→∞ xk k→∞ (HD: chöùng minh ∀ > 0. 8. · · · . tìm giôùi haïn daõy xk = . Cho T : Rn → Rm laø aùnh T (h) ≤ M h . phaàn ngoaøi vaø bieân caùc taäp sau trong Rn : {x : x ≤ 1}. B > 0. ∀k . xk+1 = (xk yk ) 2 vaø yk+1 = (xk + yk ). z ). xk+1 − xk < k2 1 . (a. c) (xk ) hoäi tuï. ∀h ∈ Rn . Xaùc ñònh m. M 5. 2. Duøng tieâu chuaån Cauchy. b]. y ) − d(y. Chöùng minh b a fg ≤ b a f 2 1/2 b a g 2 1/2 . · · · . {x : x = 1}. b] khoâng ñoùng khoâng môû. g laø caùc haøm lieân tuïc treân [a. xaï tuyeán tính. xn ) : xi ∈ Q. ≤i≤n 1≤i≤n b) a x ≤ n i=1 |xi | ≤ b x . 7. 2 Suy ra (xk ). thì lim k xk = L. Khi ñoù tìm giôùi haïn. thì giôùi haïn cuûa daõy trung bình coäng cuûa (xk ) 1 10. i = 1. xn ) ∈ Rn a) m 1max |xi | ≤ x ≤ M max |xi |. 3. Vôùi a naøo thì: a) (xk ) ñôn ñieäu. Tìm ñieàu kieän caàn vaø ñuû cho x. · · · . Chöùng minh toàn taïi sao cho 6.

Chöùng minh caùc taäp sau khoâng compact baèng caùch chæ ra moät phuû môû cuûa noù maø khoâng coù phuû con höõu haïn: a) Z taäp caùc soá nguyeân trong R. Fk ⊃ Fk+1 . y) ∈ R2 : x4 + y4 = 1}. giao. y) ∈ R2 : |x| ≤ 1}. Caùc taäp sau compact? lieân thoâng? a) {(x. Cho X laø taäp voâ haïn vaø giôùi noäi trong R n . d) Uk k∈N k∈N Uk laø môû. thì A chöùa [0. vaø Li thì Li lieân thoâng. Chöùng minh k∈N Fk coù duy nhaát moät phaàn töû. Cho daõy taäp hôïp (Fk ) trong Rn laø daõy compact loàng nhau thaét laïi . ∀x ∈ K. thì Rn \ K lieân thoâng. b) {(x. g) Taäp caùc soá nguyeân Z. khi k → ∞. vôùi moïi k ∈ N. Chöùng minh: Neáu Li . ∂ (X ∩ Y ) ⊂ ∂X ∩ ∂Y . chöùa moïi ñieåm höõu tæ thuoäc [0. laø ñoùng. e) {x ∈ Rn : x = 1}. 1]. vaø X ∩ K = ∅. thì toàn taïi d x > 0 sao cho d(x. y ) : x. Hôïp. 22. Chöùng minh: a) Neáu X ⊂ Y . 20. K compact. r) laø môû trong R n . . 1 Giaû thieát compact khoâng theå boû. 15. y ∈ Fk } → 0. f) Taäp höõu haïn. a) Chöùng minh neáu X ñoùng vaø x ∈ X . thì toàn taïi d > 0 sao cho d(x.e. 1]. laø caùc taäp lieân thoâng. coù k Ik = ∅. ∀y ∈ X. (Rn \ Uk ) (Rn \ Uk ) 17. Chöùng minh hình caàu môû B (a. tích caùc taäp compact coù compact? 21. Cho Uk a) c) k∈N k∈N (k ∈ N ) laø caùc taäp môû trong Rn . Chöùng minh X coù ñieåm tuï. b) {x ∈ Rn : x < 1}. v… ∂ (X × Y ) = ∂X × Y ∪ X × ∂Y. K ñoùng vaø X ∩ K = ∅. Caùc meänh ñeà sau ñuùng hay sai: a) Neáu K laø taäp compact trong Rn . thì Rn \ K compact. i∈I Lj = ∅ vôùi moïi i. c) Tìm ví duï X. h) Taäp caùc soá höõu tæ trong [0. 18. b) Neáu K laø taäp lieân thoâng trong Rn . ∀y ∈ X. i ∈ I. chaúng haïn daõy Ik = (0. b) X ∪ Y = X ∪ Y . Cho A laø taäp con cuûa R. b) Chöùng minh neáu X ñoùng. thì X ⊂ Y .Baøi taäp 76 14. 25. 24. 19. nhöng khoâng toà taïi d > 0 ñeå baát ñaúng thöùc ôû b) thoaû. Ñuùng hay sai b) laø ñoùng. c) {x ∈ Rn : x ≤ r}. i. 16. ). d) {x ∈ Rn : 1 ≤ x ≤ 2}. vaø diam(Fk ) = sup{d(x. k ∈ N. k 23. y ) ≥ d. c) ∂ (X ∪ Y ) ⊂ ∂X ∪ ∂Y . Chöùng minh neáu A ñoùng. y ) ≥ dx . laø môû. j . Fk compact. 1].

1]. Ñeå yù C coù ‘ñoä daøi’ baèng khoâng. 0)}. i. giôùi haïn taïi (0. ] ∪ [ . ] ∪ [ . y ) = x4 x2 y . 2 1 F1 = [0. Chöùng minh C lieân thoâng. Chöùng minh khi x → 0. 0) vôùi moät ñieåm khaùc thuoäc C . Lieân tuïc 1. logd x (α. logc x. toàn taïi 2 ñieåm thuoäc C khoâng theå noái nhau baèng ñöôøng cong trong C . ta coù (1 + x)α ex ln(1 + x) sin x cos x = = = = = 1 + αx + o(x) 1 + x + o(x) x + o(x) x + o(x) 2 1− 1 2 x + o(x) hay (1 + x)α ex ln(1 + x) sin x cos x ∼ ∼ ∼ ∼ ∼ 1 + αx 1+x x x 2 1− 1 2x 5. thì bao ñoùng C lieân thoâng. Cho C = {(x. c. k ].e. Xeùt caùc giôùi haïn laëp. sin n = O(1) 2 4. Khi x → ∞. Chöùng minh neáu C lieân thoâng. 28. y) ∈ R2 : 0 < y ≤ x2 . Fk laø taäp laäp töø Fk−1 boû ñi moät phaàn ba khoaûng môû giöõa cuûa caùc ñoaïn. n2 +2 = o(n3 ). laø taäp töø F0 boû ñi moät phaàn ba khoaûng môû giöõa. vôi ak ∈ {0. 0) cuûa haøm 3. n + 1− n ∼ 2 2 f (x. ] ∪ [= . Cho C = {(x. c) C compact d) int(C ) = ∅. 2}. a. (−1)n n2 = O(n2 ). b) C laø voâ haïn khoâng ñeám ñöôïc. Chöùng minh: 3 3 ak a) Moïi x ∈ C . 1]. nhöng khoâng toàn taïi ñöôøng gaáp khuùc trong C noái (0. 9 9 3 3 9 9 laø taäp töø F1 boû ñi moät phaàn ba khoaûng III. theo nghóa: phaàn buø cuûa C coù ñoä daøi laø 1 3 k − 1 /3k + · · · = 1 + 2. 27. 29. x = 0} ∪ {(0. Chöùng minh khi n → +∞. Tìm ví duï haøm hai bieán coù giôùi haïn laëp toàn taïi nhöng khaùc nhau.Baøi taäp 77 26. √ n . Chöùng minh C x lieân thoâng nhöng khoâng lieân thoâng ñöôøng. x = 0} ∪ {(0. ax . y) : |y| ≤ 1}. haõy duøng kyù hieäu o. 1 9 + ··· +2 1 3 3 2 1 2 7 8 1 F2 = [0. Taäp Cantor C ñöôïc xaây döïng nhö sau: F0 = [0. β. b. d > 0) . ta coù √ √ n +n ∼ n . + y2 2. O ñeå so saùnh: xα . Toång quaùt. Ñaët C = k Fk . xβ . bx . coù bieåu dieãn duy nhaát x = ∞ k=0 3k . môû giöõa cuûa caùc ñoaïn. y) ∈ R2 : y = sin . k k+1 Ñeå yù Fk laø hôïp 2k ñoaïn daïng [ k . ] ∪ [ . 1].

neáu x = 0. y) = y.Baøi taäp 78 6. Chöùng minh neáu U ⊂ R laø taäp môû. y) = 0. lieân thoâng? {x : f (x) = 0} {x : f (x) > 1} {f (x) : x ≥ 0} {f (x) : 0 ≤ x ≤ 1} 18. neáu (x. y) = (0. ∀x. 0). b) f (x. f (0. 19. Chöùng minh f chæ lieân tuïc taïi caùc ñieåm voâ tæ 12. thoaû g (x + y) = g (x)g (y). Cho f : R → R lieân tuïc. laø taäp mô (t. Caùc taäp sau môû. n) : det A = 0} laø môû trong khoâng gian Mat(n. y) = x a) f (x. Tìm ví duï haøm lieân tuïc theo töøng bieán nhöng khoâng lieân tuïc. Cho X ⊂ Rn . Cho f : [0. x ) ) laø haøm lieân tuïc. Ñònh nghóa d(x. Cho f : R → R. f (0. Chöùng minh {f (x. f (x) = . 1] −→ [0. neáu xy = 0. 0). X ) Rn |d(x. (HD: Chöùng minh . xy (HD: Xeùt f (x. neáu x = laø phaân soá toái giaûn. q q neáu x voâ tæ. d(x. compact. laø taäp môû. thì 14. y) = x2 y x4 + y 2 neáu (x. ñoùng. Xeùt tính lieân tuïc caùc haøm: xy (x + y ) .ö. Cho g : R → R. laø taäp f (U ) lieân tuïc. 1]. 13. y ∈ R. 0) = 0) x +y 8. (ii) f −1 (V ) laø môû. nhöng khoâng lieân tuïc taïi ñoù. Chöùng minh neáu g lieân tuïc taïi 0. 0). 0) = 0. Chöùng minh caùc ñieàu sau töông ñöông (i) f lieân tuïc treân Rn . y) = 2 2 . Chöùng minh taäp caùc ma traän khaû nghòch {A ∈ M at(n. Chöùng minh neáu f lieân tuïc taïi 0. y) : x2 + y2 = 1} laø moät ñoaïn. (iii) f −1 (F ) laø ñoùng. f (0. f ((0. y) = 7. vôùi moïi taäp môû V ⊂ Rm . y ) ∈ R 2 : x ∈ U } 1 p f (x) = 0. : Rn → R {(x. khoâng ñoùng). thì g lieân tuïc. X ) − d(x . (HD: Xeùt f (x. ∀x. y) = (0. Tìm ví duï f : R → R lieân tuïc vaø khoâng môû (t. c) f (x. X )| ≤ d(x. X ) = yinf ∈X a) Chöùng minh haøm x → d(x. Cho f : Rn → Rm . vôùi moïi taäp ñoùng F ⊂ Rm . neáu xy = 0. thì f lieân tuïc. Chöùng minh taäp U ⊂R { x ∈ R n : 0 ≤ f ( x) ≤ 1 } 15. y ∈ R. n) caùc ma traän vuoâng caáp n treân R. y ). x2 + y 2 exy − 1 . 0) = 0) 9.. 10. ñoùng) nhöng 16. 17.ö. y) = 2xy sin xy . Cho f ñoùng. thoaû f (x + y) = f (x) + f (y). 11. Cho f : R2 → R lieân tuïc. Tìm ví duï haøm f : R2 → R lieân tuïc khi haïn cheá treân moãi ñöôøng thaúng qua (0. f (x.

Chöùng minh f coù ít nhaát moät ñieåm baát ñoäng. Tìm ví duï ñieàu kieän K compact khoâng theå thieáu. Y laø caùc taäp ñoùng rôøi nhau. i. Y ⊂ V . Cho f : K → R lieân tuïc. ∀x ∈ C . 1] leân (0. X ). Cho f : K −→ f (K ) laø 1-1 lieân tuïc. Chöùng minh neáu B ⊂ Rn laø taäp giôùi noäi. Chöùng minh neáu f (x) = 0. y ∈ A 1 a) Chöùng minh neáu f thoaû ñieàu kieän Lipschitz. V rôøi nhau vaø X ⊂ U. 21. b] → [a. ∀x.y ∈Y n Cho K ⊂ R compact. min. +∞). Ñuùng hay sai: neáu f : Rn → Rm lieân tuïc vaø K compact (t. 28. thì f (B ) laø taäp giôùi noäi. c) Cho X. y0 ∈ X sao cho d(x0 .. Cho f : A → Rm . 1). f −1 (0) = X . Xeùt haøm f (x) = d(x.Baøi taäp 79 x∈X b) Chöùng minh: khi vaø chæ khi d(x. y ). Chöùng minh phöông trình: tgx = x coù voâ soá nghieäm. b] lieân tuïc. (Ta noùi: trong Rn . C lieân thoâng. f : R n −→ Rm lieân tuïc. inf d(x. lieân thoâng). d(x. Chöùng minh taäp M = {x : f (x) = max K laø compact. thì f (x) luoân döông hay luoân aâm vôùi moïi x ∈ C . Y ) = x∈X.ö. 20. hai taäp ñoùng rôøi nhau coù theå taùch bôûi hai taäp môû). Y cuûa Rn : d(X. A ⊂ Rn .ö. Cho f : [a. lieân thoâng). ñieåm x0 : f (x0 ) = x0 . Cho f : C → R lieân tuïc.e. X ) . 26. tích caùc haøm thoaû ñieàu kieän Lipschitz coù thoaû ñieàu kieän Lipschitz khoâng? 29. Töø tính lieân tuïcoûua haøm K x → d(x. thì f −1 lieân tuïc. Ta noùi f thoaû ñieàu kieän Lipschitz neáuu ∃L > 0 : f (x) − f (y ) ≤ L x − y . thì ñoà thò Gf laø taäp ñoùng vaø lieân 30. 34. 22. nhöng khoâng lieân tuïc ñeàu x treân (0. Cho ví duï haøm f lieân tuïc. Neáu K khoâng compact thì sao? 27. X ). 32. thì f lieân tuïc ñeàu. 31. Suy ra toàn taïi caùc taäp môû U. Cho f : Rn → Rm lieân tuïc. Chöùng minh haøm g (x) = sin lieân tuïc vaø giôùi noäi. X ñoùng. Ñuùng hay sai: khoâng toàn taïi toaøn aùnh lieân tuïc töø [0. Chöùng minh neáu thoâng. Ñònh nghóa khoaûng caùc giöõa 2 taäp con X. b) Xeùt xem toång. X ) = 0. X ) + d(x. K compact. thì f −1 (K ) compact (t. . y0 ) = d(K. Chöùng minh phöông trình x4 + 7x3 − 9 = 0 coù ít nhaát hai nghieäm thöïc. 23. 33. 25. giôùi noäi nhöng khoâng ñaït max. f} 24. Chöùng minh neáu K compact. Y ) Chöùng minh f lieân tuïc vaø f −1 (1) = Y. Chöùng minh moïi ña thöùc baäc leû heä soá thöïc luoân coùít nhaát moät nghieäm thöïc. chöùng minh toàn taïi x0 ∈ K.

f (x) = Ax. cx + dy). k ∈ N. 2] 37. 1] → [0. y ∈ X. bôûi A cos ϕ sin ϕ = λ(ϕ) cos f (ϕ) sin f (ϕ) R2 + . (Pk ) hoäi tuï ñeàu veà f treân [0. baèng caùch phöông trình f (x) = 0. Tìm ñieàu kieän cuûa cho a. x∈R laø aùnh xaï co? a b c d → R2 +. π b) Vôùi ñieàu kieän cuûa a) ñònh nghóa f : [0. Cho f laø haøm lieân tuïc treân [0. b) Chöùng minh f : [0. Chöùng minh toà taïi c ∈ 36. 1). ∀x. Cho f : [a. Neâu phöông phaùp xaáp xæ tìm nghieäm √ 1 . 35. vaø haøm f (x) = 1−x Chöùng minh vôùi moïi 0 < c < 1. thì A xaùc ñònh moät aùnh xaï: R+ = {x ∈ R : x > 0}. f (a)f (b) < 0. r] → [0. 43. ak ]. 41. . Cho f : X → X . f (x) = sin x. vôùi Chöùng minh f lieân tuïc. c. b] → R lieân tuïc. 2π ). k = 1 . n ln Chöùng minh ∩n∈N fn (K ) laø taäp chæ coù duy nhaát moät ñieåm. Toång quaùt baøi taäp treân khi f : Rn → Rn . b] neáuu toàn taïi cacù ñieåm: a = a0 < a1 < · · · < an = b. y). f (c) = f (c + π ). 42. b. f (x) = x2 . d ñeå f laø aùnh xaï co treân khoâng gian Euclid R2 . x ∈ [ak−1 . 45. Cho f : R2 → R2 .Baøi taäp 80 vaø f (0) = f (2π ). c]. 38. Töø ñoù suy ra A coù moät vector rieâng thuoäc R 2 +. laø aùnh xaï tuyeán tính f (x. Cho A : R2 → R2 laø aùnh xaï tuyeán tính xaùc ñònh bôûi ma traän A = a) Chöùng minh neáu a. a) Tìm ví duï haøm f thoaû baát ñaúng thöùc treân nhöng khoâng coù ñieåm baát ñoäng. b. K. π 2 ] → [0. Cho daõy ña thöùc Pk (x) = 1 + x + · · · + xk . thoaû: d(f (x). thæ haøm f (x) = αx. Cho f : [0. AÙp duïng tính gaàn ñuùng 2 vôùi sai soá < 10 2 tìm nghieäm x − 2 = 0 treân [0. 2π ] (0. nhöng khoâng hoäi tuï ñeàu veà f treân (0. 40. Tìm caùc ví duï: Daõy haøm lieân tuïc hoäi tuï veà moät haøm lieân tuïc. d > 0. sao cho g (x) = Ak x + Bk . trong ñoù A = (aij ) laø ma traän vuoâng caáp n. y) = (ax + by. Ta noùi g laø haøm tuyeán tính töøng khuùc treân [a. c) f coù laø aùnh xaï co? 39. nhöng söï hoäi tuï laø khoâng ñeàu. 1]. x = y. c. Vôùi caùc giaù trò naøo cuûa α ∈ R. Ñuùng hay sai: Neáu daõy haøm (fk ) hoäi tuï ñeàu veà f vaø daõy soá (x k ) hoäi tuï veà x. 2 ]. 44. thoûa baát ñaúng thöùc treân nhöng khoâng laø aùnh xaï co. Daõy haøm khoâng lieân tuïc hoäi tuï ñeàu veà haøm lieân tuïc. Cho f :K →K laø aùnh xaï co treân taäp compact. 46. Kyù hieäu fn = f ◦ · · · ◦ f . r]. f (y)) < d(x. Ñònh r ñeå f laø aùnh xaï co. thì daõy (fk (xk )) hoäi tuï veà f (x).

Giaû söû (Pk ) laø daõy haøm ña thöùc hoäi tuï ñeàu veà f treân [0. Cho f : [0. 0 54. 1]. x ∈ R. neân 0 ≤ x − Pk (x) ≤ . vôùi x ∈ [0. · · · f (x)xk dx = 0. Tìm k sao cho 1 . 1]. Chöùng minh moïi haøm lieân tuïc treân [a. (HD: Chöùng minh tích phaân cuûa tích f vôùi moïi ña thöùc ñeàu baèng khoâng. Bk (f ) − f = sup (|Bk (f )(x) − x2 |) < x∈[0. Bk phaûi thoûa ñeå g lieân tuïc. n. Ñaïo haøm 1.1] 1000 48. b]. 1] x → x. Pk+1 (x) = Pk (x) + (x − Pk (x)2 ). Vieát ña thöùc Berstein Bk (f ). t ∈ [−1. 1. Chöùng minh baäc cuûa caùc P k khoâng bò chaën. 1]. 1] → R khoâng laø ña thöùc. 1 Sau ñoù aùp duïng ñònh lyù Weierstrass chöùng minh f 2 = 0). Khi ñoù moãi f ∈ C [0. cuûa haøm (Bk (f )) hoäi tuï ñeàu veà f . f (x) = x3 . · · · . Chöùng minh f khaû . ñöôïc xaùc ñònh moät caùch duy nhaát bôûi giaù trò taïi n + 1 ñieåm x0 . coù laø giôùi haïn ñeàu cuûa daõy haøm thuoäc A hay khoâng? 51. xn vaø coù bieåu dieãn qua coâng thöùc noäi suy Lagrange P (x) = n i=0 P (xi )πi (x). x ∈ [0. laø 1 giôùi haïn ñeàu cuûa daõy haøm ña thöùc). Neáu f (x) < M x . √ (Ñaây laø moät chöùng minh khaùc cho ñieàu: haøm f (t) = |t| = t2 . Cho A laø taäp caù haøm coù daïng: h ( x) = n i=0 ai ebi x . ai . Cho f : Rn −→ Rm thoaû: ∃M sao cho vi taïi 0 vaø Df (0) = 0. (HD: Moät ña thöùc P (x). 1]. Chöùng minh haøm f (x) = ex . (Ñònh lyù Weierstrass khoâng ñuùng cho khoaûng môû). 1]. 2 √ √ √ 2 x 2 √ . 50.Baøi taäp 1. 1]. 53. Cho daõy ña thöùc (Pk ): 1 P0 (x) = 0. b] laø giôùi haïn ñeàu cuûa daõy haøm tuyeán tính töøng khuùc. πi (x) = − xj ) ) j =i (xi − xj ) j =i (x IV. thì f coù khaû vi? 52. Neáu coù moät daõy ña thöùc hoäi tuï ñeàu veà f treân [a. thì f coù khaû vi? f (x) ≤ M x 2 . Chöùng minh qui naø: 0 ≤ x − Pk (x) ≤ 1 + k√ x k Töø ñoù suy ra (Pk ) hoäi tuï veà haøm [0. Chöùng minh 49. 81 Tìm caùc heä thöùc maø caùc heä soá Ak . · · · . baäc ≤ n. Vieát ña thöùc Berstein Bk (f ). n ∈ N. Giaû söû vôùi moïi k = 0. khoâng laø giôùi haïn ñeàu cuûa daõy haøm ña thöùc. 47. Chöùng minh 0 f ≡ 0. Cho f ∈ C [0. cuûa haøm f (x) = x2 . bi ∈ R.

taïi x = 1. S2 tieáp xuùc vôùi nhau taïi (1. y. f (b). Tìm caùc tham soá a. z = 82. c sao cho S1 . 4. 9. Chöùng minh S1 . Chöùng minh tính chaát Darboux: Neáu f khaû vi treân [a. d) ax2 + 2bxy + cy2 + dx + ey + f = 0. et. y0 . (HD: Cho γ laø moät giaù trò naèm giöõa f (a) vaø f (b). Tìm höôùng maø f (x. Chöùng minh f (0) > 0. y. Tính goùc taïo bôûi hai maët cong sau taïi (2. tgxyz ). b) f (x. x2 . Chöùng minh g (x) = f (x) − γx ñaït cöïc trò taïi c ∈ (a. 7. b. xez ). Vieát ma traän Jaconi cuûa: a) f (x. b) c(t) = (2 cos t. −1. z ) = ex2 +y2+z2 . Cho f (x) = x2 sin neáu x khoâng lieân tuïc. b)). d) f (x. Chöùng minh f khaû vi. 3). 1. thì f nhaän moïi giaù trò naèm giöõa f (a). nhöng f . S2 vuoâng goùc vôùi nhau taïi caùc giao ñieåm. y/x). f (x) = sin x neáu x voâ tæ.Baøi taäp 82 2. 2): S1 : x2 + y 2 + z 2 = 9 vaø vaø S2 : z = x2 + y 2 − 3. 1). Tìm vector tieáp xuùc vôùi caùc ñöôøng cong tham soá hoaù: a) c(t) = (3t2 . y = 3. giaûm nhanh nhaát taïi laân caän (0. z ) = x sin y/z . √ c) z = x2 + 2xy − y2 + 1. 6. t + t2 ). b) f (x. Vieát phöông trình maët phaúng tieáp xuùc cuûa caùc maët cho bôûi phöông trình: a) z = x3 + y4 . taïi ñieåm öùng vôùi t = 1. 0. 1). (HD: Xeùt haøm: f (x) = x neáu x höõu tæ. b) x2 − y2 + xyz = 1. vaø f (c) > 0. Veõ caùc ñöôøng möùc. Ñuùng hay sai: Moät haøm f xaùc ñònh treân (a. b). 0). z ) = (x4 y. y. 5. Tính grad f cuûa caùc haøm: a) f (x. f (0) = 0. taïi (x0 . nhöng f khoâng ñôn ñieäu ôû laân caän 0) 12. 8. khaû vi taïi c. taêng nhanh nhaát taïi laân caän (3. b]. 1 x = 0. y) = (xy. t). 2. z ) = x2 y sin z . 3. 2 sin t. y) = ex2 y. 1. 13. Tìm höôùng maø f (x. xyz ). Trong R3 cho hai maët cong xaùc ñònh bôûi caùc phöông trình: S1 : ax2 + by 2 + cz 2 = 1 vaø S2 : xyz = 1. 0). c) f (x. z0 ). taïi (1. taïi ñieåm öùng vôùi t = π/2. z ) = (z xy . Trong R3 cho hai maët cong xaùc ñònh bôûi caùc phöông trình: S1 : x2 + y 2 + z 2 = 3 S2 : x3 + y 3 + z 3 = 3. y. 11. y. y. 10. taïi (1. z ) = (ez sin x.

Chöùng minh haøm soá sau coù caùc ñaïo haøm rieâng taïi (0. y) = 2 2 neáu x. t→0 t a) Chöùng minh neáu f khaû vi taïi a. Xeùt pheùp ñoåi bieán toïa ñoä cöïc: x = r cos ϕ. y). 15. y ))2 r2 20. v ))2 = (D1 f (x. Giaû söû ∂F/∂x ∂F = 0. vaøF (r. Cho f : R → R vaø F : R2 → R laø caùc haøm khaû vi. ϕ))2 + 1 (D2 F (r. y neáu y = 0. vaø 19. 18. y ) = 4 x + y2 16. neáu y = 0. xy neáu x2 = −y. y ))2 + (D2 f (x. 0). vaø Dv f (a) =< grad f (a). y) = 0 neáu x2 = −y. vaø F (u. w) = u2 v + v2 w. Chöùng minh (D1 F (u. vôùi y = f (x). 0) nhöng khoâng lieân tuïc f (x. v ))2 + (D2 F (u. Haøm f goïi laø khaû vi theo höôùng v ∈ Rn taïi a neáuu toàn taïi Dv (a) = lim f (a + tv ) − f (a) . 0) = 0. ϕ))2 = (D1 f (x. f (x. b) f (u. y) = (0. y) = |x| + |y|. toïa ñoä cuõ (x. vôùi u = xeu .Baøi taäp 83 14. Chöùng minh (D1 F (r. ∂y ∂F/∂y F (x. y) = d) f (x. y ) = x . v = yz sin x. y). (HD: Xeùt haøm f (x. Xeùt tính khaû vi cuûa caùc haøm a) f (x. x2 y 2 x2 y 2 + (y − x)2 neáu x. f (x. f (0. y) = 0. v) = f (x. y = r sin ϕ. xy b) f (x. v) coù quan heä sau x = u cos θ − v sin θ. Chöùng minh f = − . v) = u2 + v sin u. y = 0. w = ex . v > b) Chöùng minh f coù ñaïo haøm theo moïi höôùng chöa chaéc f khaû vi. vôùi u = xy. y) = 2 Hay haøm x +y x2 y neáu (x. v = sin x. f (x)) ≡ 0. ϕ) = f (x. 0) = 0. y = 0. y ))2 . 0) = 0. Qua pheùp quay goùc θ. y = u sin θ + v cos θ Cho f : R2 → R khaû vi. f (0. Kieåm tra coâng thöùc ñaïo haøm haøm hôïp: a) f (u. 17. x +y c) f (x. f (x. y ))2 + (D2 f (x. y) = 3 x3 + y3 . thì f coù ñaïo haøm theo moïi höôùng taïi a. y) vaø môùi (u. Cho f : R2 → R khaû vi. f (0. v.

Baøi taäp

84
∂F =0 ∂x

21. Cho f laø haøm khaû vi. Chöùng minh ∂F a) F (x, y) = f (x2 + y2 ), thoaû x
∂y

−y

b) F (x, y) = f (xy), thoaû x c)

∂F ∂F −y =0 ∂x ∂y ∂F ∂F −b = 0. F (x, y ) = f (ax + by ), thoaû a ∂y ∂x

22. Cho f, g : R → R thuoäc lôùp C 2 . a) Vôùi c ∈ R,ñaët u(x, y) = f (x + cy) − g (x − cy). Chöùng minh u thoaû phöông trình soùng::
c2 ∂2u ∂2u = ∂x2 ∂y 2

b) Cho v(x, y) = f (3x + 2y) + g (x − 2y). Chöùng minh
4 ∂2v ∂2v ∂ 2v − 3 − 4 =0 ∂x2 ∂x∂y ∂y 2

23. Cho f : R2 −→ R2 khaû vi lieân tuïc vaø thoaû ñieàu kieän Cauchy-Riemann
∂f2 ∂f1 ∂f2 ∂f1 = , =− . ∂x ∂y ∂y ∂x

a) Chöùng minh: det Jf (x, y) = 0 neáu vaø chæ neáu Df (x, y) = 0. b) Chöùng minh neáu f khaû nghòch thì aùnh xaï ngöôïc cuõng thoaû ñieàu kieän CauchyRiemann. 24. Haøm f : Rn → R goïi laø thuaàn nhaát baäc R+ . Giaû söû f khaû vi. Chöùng minh
f m

neáuu f (tx) = tm f (x), ∀x ∈ Rn , t ∈

thuaàn nhaát baäc m

n

xi
i=1

∂f (x) = mf (x), ∀x ∈ Rn . ∂xi

25. Cho f : Rn → R thuoäc lôùp C k

(k > 1).
n i=1

Chöùng minh

f (x) = f (0) +

gi (x)xi , gi ∈ C k−1 (Rn ).

26. Cho f : R → R khaû vi. Giaû söû |f (x)| ≤ L, ∀x. Chöùng minh f thoaû ñieàu kieän Lipschitz: |f (x) − f (y)| ≤ L|x − y|, ∀x, y ∈ R. Suy ra ñieàu kieän ñeå haøm khaû vi f : Rn → Rn laø aùnh xaï co. Tìm ví duï. 27. Cho f
: [a, b] → R laø haøm khaû vi. Giaû söû 0 < m < f (x) ≤ M , ∀x ∈ [a, b], vaø f (a) < 0 < f (b). Sau ñaây laø moät phöông phaùp tìm nghieäm cuûa f . 1 f (x) xaùc ñònh moät aùnh xaï co treân [a, b]. a) Chöùng minh g (x) = x − M 1 f (xk ), k ∈ N. Chöùng minh daõy (xk ) hoäi tuï b) Cho x0 ∈ [a, b] vaø xk+1 = xk − M ∗ veà nghieäm duy nhaát x cuûa f . |f (x0 )| m k 1− c) Chöùng minh sai soá: |xk+1 − x∗ | ≤ m M

Baøi taäp

85

28. Giaû söû f : R → R khaû vi lieân tuïc, f (a) = b, vaø f (a) = 0. Goïi δ laø soá döông: 1 δ |f (a)|. Chöùng minh neáu |x − a| < δ , thì |f (x) − f (a)| ≤ |f (a)|. Ñaët η = 2 2 neáu |y ¯ − b| < η , thì daõy
x0 = a, xk+1 = xk − f (xk ) − y ¯ (k ∈ N ) f (a) f (x) = y ¯, x ∈ [a − δ, a + δ ]. x+y . 1 − xy

hoäi tuï veà nghieäm duy nhaát cuûa phöông trình:

29. AÙp duïng tính chaát cuûa ñaïo haøm, ruùt goïn bieåu thöùc:
f (x, y ) = arctg x + arctg y − arctg

30. Giaû söû f : Rn → Rm , coù ñaïo haøm Df (x) = A, ∀x, trong ñoù A laø aùnh xaï tuyeán tính. Chöùng minh f laø aùnh xaï affin, i.e. f (x) = Ax+ const. 31. Cho
f : U → R laø haøm khaû vi treân hình caàu U ⊂ R n . Chöùng D1 f (x) = 0, ∀x ∈ U , thì f khoâng phuï thuoäc bieán thöù nhaát, i.e.

minh neáu

f (x1 , x2 , · · · , xn ) = f (x1 , x2 , · · · , xn ), ∀(x1 , · · · , xn ), (x1 , · · · , xn ) ∈ U

32. Cho f (x, y) = xy

x2 − y 2 x2 + y 2

neáu x, y = 0, f (0, 0) = 0. Chöùng minh
∂ 2f ∂2f (0, 0) = (0, 0). ∂x∂y ∂y∂x

33. Khai trieån Taylor ñeán caáp 2 caùc haøm: y 2 , taïi (0, 0); vaø taïi (1, 2). a) f (x, y) = x2 + 2 y 2 cos xy , taïi (0, 0). b) f (x, y) = e−x −2 c) f (x, y) = e(x−1) cos y, taïi (1, 0) 34. Khai trieån Taylor taïi 0 haøm: f (x) = e− x2 neáu x = 0, f (0) = 0. Chuoãi Taylor coù hoäi tuï veà f hay khoâng? Haøm f coù laø haøm giaûi tích khoâng? 35. Xeùt pheùp bieán ñoåi lôùp C 1
u = f1 (x, y ) v = f2 (x, y )
1

Chöùng minh bieán ñoåi treân laø khaû nghòch ñòa phöông taïi (x 0 , y0 ) neáu
∆= ∂f1 ∂f2 ∂f1 ∂f2 − ∂x ∂y ∂y ∂x

khaùc 0 taïi (x0 , y0 ), vaø khi ñoù pheùp bieán ñoåi ngöôïc x = x(u, v), y = y(u, v) coù caùc ñaïo haøm rieâng thoaû
∂x ∂u ∂y ∂u = = − 1 ∂v ∆ ∂y 1 ∂v ∆ ∂x ∂x ∂v ∂y ∂v = − = 1 ∂u ∆ ∂y 1 ∂u ∆ ∂x

Baøi taäp

86
f (x, y ) = ( xy x2 − y 2 , 2 ). 2 2 x + y x + y2

36. Cho

Xeùt tính khaû nghòch ñòa phöông cuûa

f

taïi

(0, 1).

37. Xeùt tính khaû nghòc ñòa phöông cuûa caùc pheùp bieán ñoåi a) Toïa ñoä cöïc: R2 (r, ϕ) → (r cos ϕ, r sin ϕ) ∈ R2 . b) Toïa ñoä caàu: R3 (ρ, ϕ, θ) → (ρ cos ϕ sin θ, ρ sin ϕ sin θ, ρ cos θ) ∈ R3 . Moâ taû hình hoïc vaø tìm caùc mieàn maøcaùc pheùp bieán ñoåi treân laø song aùnh. 38. Cho f : R2 \ {(0, 0)} → R2 \ {(0, 0)}, f (x, y) = (x2 − y2 , 2xy). a) Chöùng minh det Df (x, y) = 0, ∀(x, y), nhöng f khoâng khaû nghòch treân R 2 \ {(0, 0)}. b) Chöùng minh f laø ñôn aùnh treân A = {(x, y) : x > 0}. Tìm f (A). c) Tính Dg (1, 0),trong ñoù g laø aùnh xaõ ngöôïc ñòa phöông cuûa f . 39. Cho f : Rn → Rn , f (x) = x 2 x. Chöùng minh f ∈ C ∞ , vaø laø song aùnh töø hình caàu ñôn vò leân chính noù, nhöng f −1 khoâng khaû vi. 40. Cho
1 x + x2 sin neáu x = 0, f (0) = 0. Chöùng 2 x f (0) = 0, nhöng f khoâng khaû nghòc ñòa phöông taïi 0. f (x) =

minh

f

khaû vi vaø

Ñieàu naøy coù maâu thuaãn gì vôùi ñònh lyù haøm ngöôïc khoâng?

41. Cho f : Rn → Rn thuoäc lôùp C 1 vaø f (x) ≤ c < 1, ∀x Ñaët g (x) = x + f (x). Chöùng minh g laø song aùnh. (HD: Haõy chöùng minh gy (x) = y − f (x) laø aùnh xaï co, roài duøng nguyeân lyù ñieåm baát ñoäng.) 42. Cho f : Rn+k → Rn laø haøm lôùp C 1 . Giaû söû f (a) = 0 vaø Df (a) coù haïng Chöùng minh vôùi moïi c ñuû gaàn 0, phöông trình f (x) = c luoân coù nghieäm. 43. Cho f : R → R thuoäc lôùp C 1 . Xeùt pheùp bieán ñoåi
u = f (x) v = −y + xf (x) n

Chöùng minh neáu f (x0 ) = 0, thì bieán ñoåi treân khaû nghòc ñòa phöông taïi x0 , y0 ) vaø bieán ñoåi ngöôïc coù daïng x = f −1 (u), y = −v + uf −1 (u). 44. Taïi nhöõng giaù trò naøo cuûa x maø töø phöông trình F (x, y) = y 2 + y + 3x + 1 = 0, coù theå giaûi y = y(x) laø haøm khaû vi taïi laân caän ñieåm ñoù. Trong tröôøng hôïp ñoù dy haõy tính .
dx

45. Cho (x0 , y0 , z0 ) laø moät nghieäm cuûa heä:
z 2 + xy − a = 0, z 2 + x2 − y 2 − b = 0.

Tìm ñieàu kieän ñeå coù theå giaûi taïi laân caän nghieäm treân x = f (z ), y = g (z ) laø caùc haøm khaû vi. Trong tröôøng hôïp ñoù haõy tính f (z ), g (z ). 46. Cho f : R3 → R, g : R2 → R laø caùc haøm khaû vi. Xeùt F (x, y) = f (x, y, g (x, y)). a) Tính DF (x, y) theo caùc ñaïo haøm rieâng cuûa f vaø g . b) Neáu F (x, y) = 0 vôùi moïi x, y, tính D1 g, D2 g theo caùc ñaïo haøm rieâng cuûa f .

z ). Chöùnh minh töø heä phöông trình x2 − y 2 − u3 + v 2 + 4 = 0 2xy + y 2 − 2u2 + 3v 4 + 8 = 0 1. y töø heä phöông trình taïi laân caän x = 1. Xeùt heä phöông trình Khi naøo coù theå giaûi x. y = 0. w = w(x. ∂u 48. y) = x2 + 2xy + y2 + 6. y). Xeùt tính giaûi ñöôïc cuûa u. z ) = y + xy   w(x. Xeùt tíng giaûi ñöôïc cuûa u. y = −1 thoaû u(2.Baøi taäp 87 (x4 + y 4 )/x = u sin x + cos y = v 47. y nhö caùc haøm khaû vi cuûa u. 2 toàn taïi duy nhaát nghieäm 53. v. Cho daïng toaøn phöông Q(x. b) Q xaùc ñònh aâm khi vaø cæ khi a < 0 vaø ac − b2 > 0. z töø heä phöông trình 3 x + 2y + z 2 + u + v 2 = 0 4 x + 3 y + z + u2 + v + w + 2 = 0   x + z + u2 + w + 2 = 0 taïi laân caän x = 0. Chöùng minh: a) Q xaùc ñònh döông khi vaø chæ khi a > 0 vaø ac − b2 > 0. y.    −1. v = nghieäm u = u(x. ∂x Tính (π 3/4. w = −2. 1). y. y) taïi ñoù. z ) taïi ñoù. y. c) Q khoâng xaùc ñònh daáu khi vaø chæ khi ac − b2 < 0. y. v = v(x. Tính caùc ñaïo haøm rieâng cuûa caùc 51. Tính caùc ñaïo haøm rieâng cuûa caùc nghieäm u = u(x. u = 1. v = v(x. 0. y. v. v theo x. z ) = z + 2x + 3z 2 49. |t| < x = ϕ(t). u = 0. y) = (x2 + y2 )e−x2−y2 . Xeùt cöïc trò caùc haøm: a) f (x. v = 0. y = π/2. z = 0. Haõy vieát khai trieån Taylor ñeán caáp 2 cuûa ϕ taïi 0. w taïi laân caän (0. v(2. −1) = Tính caùc ñaïo haøm rieâng cuûa caùc nghieäm u. Chöùng minh phöông trình sin tx + cos tx = t. vôùi ϕ laø haøm khaû vi voâ haïn. 54. y = −1. v theo x. 0) töø heä phöông trình sau?    u(x. . y. w theo x. y taïi laân caän x = 2. 1 √ . v taïi ñoù. b) f (x. xu + yv 2 = 0 xv 3 + y 2 u6 = 0 50. z ). y) = ax2 + 2bxy + cy2 (a = 0). z theo u. y. −1) = 2. v taïi laân caän x = π/2. coù theå giaûi u. 52. z ) = x + xyz v (x. y. Coù theå giaûi x.

z ) = xy 2 z 3 (a − x − 2y − 3z ). e) f (x. sao cho Q(a0 . B. C laø nghieäm heä phöông trình tuyeán tính   1 1 1    5A + 4B + 3C           1A + 1B + C 3 2 1 4A = 1 0 0 0 1 1 x2 f (x)dx xf (x)dx f (x)dx 1 +1 3B + 2C = = Ña thöùc Ax2 + Bx + C goïi laø xaáp xæ baäc 2 trung bình bình phöông beù nhaát cuûa f . Cho a1 . z ) = cos 2x sin y + z 2 . y. · · · . an ) = m i=1 (p(xi ) − yi )2 → min b) Chöùng minh ña thöùc p(x) = a0 + a1 x xaáp xæ bình phöông beù nhaát cho boä döõ lieäu treân thoaû a1 a1 2 i xi + a0 x + na0 i i i xi = = i xi yi i yi c) AÙp duïng tìm xaáp xæ baäc 1 hay baäc 2. Baøi toaùn xaáp xæ baäc n. 56. 55. (x. f) f (x. y) = x3 − 3xy2 . Xaùc ñònh x sao cho n i=1 (x − ai )2 −ât min. z ) = x2 + y2 + 2z 2 + xyz . Toång quaùt hoaù cho xaáp xæ baäc n. 1] → R ta muoán tìm A. · · · . p(x) = a0 + a1 x + · · · + an xn . Cho f : [0. (ñoà thò haøm naøy coù daïng ‘löng khæ’). an ∈ R. y maø quan heä giöõa chuùng ñöôïc cho bôûi baûng döõ lieäu sau (nhôø quan traéc thöïc nghieäm chaúng haïn) x y x1 y1 x2 y2 ··· ··· xm ym a) Tìm ña thöùc baäc n. y. C sao cho 1 0 (f (x) − Ax2 − Bx − C )2 dx ñaït min Chöùng minh A. y. bình phöông beù nhaát: Cho hai ñaïi löôïng x.Baøi taäp 88 c) f (x. z > 0 vaø a > 0). y. khi caùc döõ lieäu laø x -2 -1 1 2 x 0 3 6 y 1 4 5 y 2 1 1 2 Veõ ñoà thò caùc haøm tìm ñöôïc. 57. d) f (x. So saùnh vôùi ña thöùc noäi suy Lagrange. B. trung bình bình phöông beù nhaát cho haøm lieân tuïc treïn [a. b]. .

Cho F (x. b] thaønh n ñoaïn roài tính toång treân caø toång döôùc cuûa caùc haøm: a) f (x) = x2 . 8. π ). Ñuùng hay sai: Neáu |f | khaû tích thì f khaû tích. g1 (x) ≤ y ≤ g2 (x)} laø ño ñöôïc trong R2 . b] vaø g1 ≤ g2 . y) : a ≤ x ≤ b. Cho f. Ñuùng hay sai: Moïi taäp con trong R2 ≡ R2 × 0 ñeàu coù ñoä ño khoâng trong R3 . thì g khaû tích. vaø minh toàn taïi c sao cho f (c) = 0. 13. b] −→ R khaû vi lieân tuïc. thì f ≡ 0. taäp môû. Tính caùc toång vöøa tìm khi n → +∞. 1] × [0. Chöùng minh neáu f lieân tuïc treân [0. khaû tích. 1] vaø f 2 = 0. 9. Giaû söû f > 0. thì f khaû tích. Phaân hoaïch ñeàu [a. Chöùng minh 1 0 lieân tuïc. 0) = x2 . 15. 14. Neâu yù nghóa hình hoïc. thì taäp {(x. 11. f (a) = 0. y) = f (x)g (y). b] vaø f (x) == g (x) treân moät taäp coù ñoä ño khoâng. Ñuùng hay sai: Neáu f khaû tích treân [a. b] −→ R ñôn ñieäu. ño ñöôïc vaø f : A → f (x0 ) > 0 taïi moät ñieåm x0 ∈ A. Chöùng minh f khaû tích y treân A = {(x. b]. 1]. thì ñoà thò cuûa g coù ñoä ño khoâng. 4. thì 3. x ∈ [0. Cho f. vaø f (x. 6. Cho f (x) = x + n b a f 1 = 0. Cho f : A → R vaø g : B → R laø caùc haøm khaû tích. 12. . 1] → R laø caùc haøm khaû tích. y ) ∈ [0. Chöùng minh haøm h(x. π/2]. 1]. x ∈ [0. y) = x2 + sin . F = f v (B ) + gv (A). g2 lieân tuïc treân [a. neáu y = 0. 1]. f (b) = −1. 10. g : [0. Chöùng minh f (x) = g (x) vôùi A moïi x ngoaïi tröø moät taäp coù ñoä ño khoâng. Tích phaân Riemann 1. Ñuùng hay sai: Neáu f lieân tuïc treân [0. Chöùng minh A×B A B k=1 (ak sin kx + bk cos kx). Chöùng chöùng minh f coù nghieäm treân (−π. Cho A ⊂ Rn k 1 k f( ) = n→∞ n n k=1 lim R A 1 0 f. Cho f : [a. 7. g : A −→ R khaû tích vaø |f − g | = 0. Suy ra neáu g1 . Cho f (x. y) = f (x) + g (y). khoâng aâm. AÙp duïng ñònh lyù giaù trò trung bình. (x.Baøi taäp 89 V. 5. b) f (x) = sin x. Chöùng minh neáu f : [a. Chöùng minh neáu g laø haøm lieân tuïc treân [a. 2. y) ∈ R2 : x2 + y2 ≤ 1}.

Tính a) b) A A vôùi A laø tam giaùc giôùi haïn bôûi caùc ñöôøng: x = 0. y = u − v. z ≥ 0}. f (z )dz. y. x + y = 1 . Cho g : [0. Tính: 1 a) 0 1 0 1 y (x4 − y 4 )dxdy . Chöùng minh 1 0 g (t)dt dx = tg (t)dt. y = 0 . y ≥ 0. x+y 21. Duøng bieán ñoåi toïa ñoä truï thích hôïp ñeå tính −1 − √ 1 −y 2 1 −y 2 z (x2 + y 2 )dzdydx.Baøi taäp 90 16. b) a) b) c) d) 1 0 22. 1] → R laø haøm khaû tích. Duøng pheùp ñoåi bieán thích hôïp. x ex b) d) 0 2 0 ln 16 2 x e− 2 y dydx. z x2 + y 2 dxdydz . Tính π a) 0 π y 1 y2 sin x dxdy . vôùi A = {(x. z ) : x + y + z ≤ 1. Khi ñoù. = {x 2 + y 2 + z 2 ≤ 1}. D(x) > 0 (HD: Giaû söû D(a) = ∂xi ∂xj ∂xj ∂xj treân moät laân caän hoäp cuûa a. . 4 1 2 c) 1 0 ex/2 1 dydx. tính: D D V V e−x 2 −y 2 dxdy . 1 0 1 ln(x2 + y 2 )dxdy . Ñöa veà tích phaân moät lôùp caùc tích phaân sau: a) b) x 0 1 0 ξ η dξ dx 0 1 0 dη dy 0 0 f (ζ )dζ. x √ dxdy . trong ñoù D = {x. e (x 2 + y 2 + z 2 )3/ 2 dxdydz . a2 ≤ x2 + y 2 ≤ b2 } (0 < a < b). trong ñoù D = {x2 + y2 ≤ 1}. thì ∂xi ∂xj ∂xj ∂xj 2 ∂ 2f ∂ f (a) − (a) > 0. trong ñoù V √ 23. Neáu f ∈ C 2 (R2 ). 17. do f ∈ C 2 . x. 1 ≤ z ≤ 2}. (x2 + y 2 )dxdy . ln y (Caùc haøm trong daáu tích phaân coù nguyeân haøm khoâng laø haøm sô caáp!) 20. Duøng coâng thöùc Fubini chöùng minh tính ñoái xöùng cuûa ñaïo haøm rieâng caáp 2: ∂2f ∂2f = . 19. 1 x 1 0 18. baèng pheùp ñoåi bieán x = u + v. baèng pheùp ñoåi bieán u = x2 − y2 . (x + y + z )2 dxdydz . v = 2xy. y. trong ñoù V = {1 ≤ x 2 + y 2 ≤ 2. AÙp duïng coâng thöùc Fubini ñöa ra ñieàu voâ lyù) dxdy .

26. a) Cho α. b) V = {x2 + y2 + z 2 < 1. chöùng minh baát ñaúng thöùc Young: αβ ≤ α 0 ϕ+ β 0 ψ b) Cho p. 27. Cho ϕ : [0. Chöùng minh coâng thöùc dieän tích S (D ) = 1 2 β α f 2 (ϕ)dϕ . β > 0. q ≥ 1 vaø 1 1 + = 1. x2 +y 2 +z 2 ≤t2 f (x2 + y 2 + z 2 )dxdydz . vn ∈ Rn . Chöùng minh theå tích cuûa S vaø R coù quan heä: v(R) = λ n v(S ). taêng. b]. Xeùt hình quaït D = {(r cos ϕ. Cho ϕ laø haøm khaû vi treân [a. 0 ≤ r ≤ f (ϕ)}. Cho S laø taäp ño ñöôïc trong Rn . 28. Tính dieän tích hay theå tích a) D = {(x. Hình bình haønh caêng bôûi v1 . β ] vaø dieän tích giôùi haïn bôûi caùc truïc toïa ñoä vaø ϕ. f laø haøm lieân tuïc treân ϕ[a. vn )|. y = tv). khoâng bò chaën vaø ϕ(0) = 0. y) : x2 < y < 1 − x2 }. 1]} Chöùng minh theå tích cuûa P : v (P ) = | det(v1 . β ] ⊂ [0. · · · . Cho [α. 25. · · · .Baøi taäp 91 24. 29. β ] → R lieân tuïc. Tính ñaïo haøm cuûa F khi a) F (t) = b) F (t) = 0≤x. (HD: Ñoåi bieán x = tu. tn ∈ [0. Xeùt taäp R = {(λx : x ∈ S } laø bieán ñoåi vò töï cuûa S . 2π ] vaø f : [α. t1 . b]. r sin ϕ) : α ≤ ϕ ≤ β.y ≤t tx 2 e y dxdy. f ≥ 0. p q AÙp duïng a) cho ϕ(x) = xp−1 suy ra αβ ≤ αp β q + p q c) Töø ñoù chöùng minh baát ñaúng thöùc H ¨older: n i=1 |ai bi | ≤ ( n i=1 |ai |p ) p ( 1 n i=1 |bi |q ) q 1 30. Ñaët ψ = ϕ− 1 . · · · . α] × [0. vaø λ > 0. trong ñoù f laø haøm lôùp C 1 . z < 1/2}. ñöôïc ñònh nghóa laø taäp: P = {x ∈ Rn : x = t1 v1 + · · · + tn vn . Chöùng minh d dx ϕ(x) ϕ( a) f (t)dt = f (ϕ(x))ϕ (x). ∞) → R laø haøm lieân tuïc. Döïa vaøo dieän tích [0.

λ2n+1 = ) n! 1. y ) ∈ D.T x> dx = 2 e−x dx = √ π n/2 . | det T | π . b) Tính 2 2 (1 − x2 1 2 1 − x2 ) c) Suy ra bieåu thöùc quan heä giöõa λn vaø λn−2 . b] → R lieân tuïc. trong ñoù λn = v(B n (1)). Cho T laø song aùnh tuyeán tính treân R n . (2n + 1) x1 +x2 ≤1 33. . Chöùng minh caùc coâng thöùc tính theå tích v (X ) = π b a f 2 (x)dx vaø v ( Y ) = 2π b a xf (x)dx x ≤ r }. d) Tính λn . . 0 ≤ θ ≤ 2π }. Cho f : [a.3 . Cho r → ∞. f ≥ 0.Baøi taäp 92 31. Töø ñoù suy ra v(B n (r)) πn 2n+1 π n (ÑS: λ2n = . 0 ≤ y ≤ f (x)}. Baøi taäp naøy nhaèm tính theå tích hình caàu B n (r) = {x ∈ Rn : a) Chöùng minh v(B n (r)) = λn rn . Goïi D = {(x. y sin θ) : (x. x sin θ) : (x. y ) ∈ D. y cos θ. y. 32. 2 2 n− 2 dx dx .r )) e− x 2 | det T −1 |.r ) e−<T x. Chöùng minh B (0. y) : a ≤ x ≤ b. Xeùt caùc khoái troøn xoay khi quay D quanh truïc x hay truïc y trong R3 : X = {(x.T x> dx = T (B (0. Y = {(x cos θ. 0 ≤ θ ≤ 2π }. suy ra Ñaëc bieät. ta coù +∞ −∞ Rn e−<T x.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->