Η τραγωδία ως κάθαρση

Η αρχαία ελληνική ηραγωδία ως μέζο κάθαρζης

Θα έθιαηγεο αλ ςειαθνύζεο (Αηζρύινο - Ιθέηηδεο 925)
Ίζσο πξέπεη λα βξνύκε θαη εκείο έλα κέξνο "ηόπνλ δαθξύσλ" θαη
θιαίγνληαο λα κπνξέζνπκε λ' αγαπήζνπκε ηελ ρώξα καο, αιιά πνπ λα
πξσηνθιάςνπκε; ΋πνπ θη αλ θπηηάμνπκε ζα δνύκε έλαλ αξραίν λαό,
κηα ζηήιε, έλα άγαικα ... όπνπ θη αλ ζθάςνπκε ζα βξνύκε κία αξραία
θόξε ...
Καηά ηελ αξραηόηεηα, ζ' απηόλ ηνλ ρώξν, νη άλζξσπνη πξνζέδηδαλ
κεγάιε ζεκαζία ζηελ αίζζεζε, ζην ζπλαίζζεκα θαη ζηνλ λνπ. Η
θαιιηέξγεηα θαη ε ηζνξξνπία ησλ ηξηώλ ζηνηρείσλ από ηα νπνία
απνηειείηαη ν άλζξσπνο, είρε πξσηαξρηθή ζεκαζία. Γη' απηό θαη
νη Παηδαγσγνί ήζαλ ηξηώλ εηδηθνηήησλ: ν παηδαγσγόο ηεο λνήζεσο
(πλεύκαηνο), ηεο κνπζηθήο, ηνπ ζπκηθνύ (ζπλαηζζήκαηνο) θαη ηεο
θπζηθήο αγσγήο ηνπ ζώκαηνο ...
Η εθπαίδεπζε γηα ηελ απόθηεζε θαη δηαηήξεζε ηεο ηζνξξνπίαο ησλ
ηξηώλ απηώλ ζηνηρείσλ ηνπ αλζξώπνπ, ώζηε ην έλα λα κελ απσζεί ην
άιιν, ππήξμε ε βαζηθή αηηία πνπ κεγαινύξγεζε απηόο ν ιαόο. Σν "λνπο
πγηήο ελ ζώκαηη πγηεί" δελ είρε ηόζν ζεκαζία γηα ηελ αλάπηπμε ησλ
κπώλσλ, όζν γηα ηελ δηαηήξεζε ηεο πγείαο. Η άζθεζε γηα ηελ
αλάπηπμε ησλ κπώλ, γηα ηελ επηηπρία θαη λίθε ζηνπο αγώλεο δελ
γηλόηαλ όπσο γίλεηαη ζήκεξα γηα εληππσζηαζκό (πνπ ζηελ
πξαγκαηηθόηεηα ζεκαίλεη θάιπςε ζπλαηζζεκαηηθήο θαη αηζζεζηαθήο
αλεπάξθεηαο) αιιά γηα αξκνληθή αλάπηπμε ηεο αηζζεζηαθήο, ηεο
ζπλαηζζεκαηηθήο θαη ηεο λνεηηθήο αληηθεηκεληθήο ιεηηνπξγίαο.

΢ηελ αξραηόηεηα νη 'Έιιελεο είραλ θαηαλνήζεη πνιύ θαιά ηελ βαζηθή
αλαγθαηόηεηα ηεο ειεύζεξεο εθθξάζεσο ησλ ζπλαηζζεκάησλ. Γη' απηό
δελ αηζζάλνληαλ ελνρή, θόβν ή ακαξηία λα αθήζνπλ ην ζώκα ηνπο
γπκλό λα δέρεηαη ην δσνγόλν θσο ηνπ ήιηνπ. Μεηά, άλζξσπνη κε
δηαζηξνθή ζην κπαιό ήξζαλ λα εμαθαλίζνπλ ηα γπκλά, ηζνξξνπεκέλα
αγάικαηα πνπ ηνπο ζύκηδαλ ηελ κεγάιε δηθή ηνπο ζηέξεζε θαη ηα
λεθξά ηνπο αηζζήκαηα.
Οη αξραίνη 'Έιιελεο είραλ δεµηνπξγήζεη εηδηθνύο ρώξνπο γηα νµαδηθή
θαζαξηήξηα ζεξαπεία (Δπίδαπξνο, Αζθιεπηεία, Αµθηαξάεηνλ, Διεπζίλα,
Γειθνί, ... ) µε ηα πιενλεθηήµαηα ηεο πεξηθεξεηαθήο* βηώζεσο ησλ
ζπλαηζζεµάησλ, θαη γη' απηό ε ζεξαπεία ήηαλ πην απνηειεζµαηηθή θαη
πην αζθαιήο. Αλαθέξνµαη θπξίσο ζηα αξραία ζέαηξα θαη ζηελ αξραία
ηξαγσδία, όρη µόλνλ ζηα ζέαηξα πνπ είλαη θηηζµέλα ζε όιεο ζρεδόλ ηηο
πεξηνρέο ηνπ Διιαδηθνύ ρώξνπ, αιιά γεληθώο ζην Αξραίν, ζην
Πξνµεζετθό πλεύµα. Ο πνιηηηζµόο ηεο Αξραίαο Διιάδνο είλαη µύεζηο θαη
ε µύεζηο επηθέξεη νπζηαζηηθή αιιαγή ζηα ζηνηρεία πνπ ζπγθξνηνύλ ηνλ
άλζξσπν, µε απνηέιεζµα ηελ πξαγµαηηθή πνιηηηζηηθή αλάπηπμε ηνπ
αλζξώπνπ. Απηή ε µύεζε θπζηθά δελ έρεη θαµµία ζρέζε µε ηνλ
µπζηηθηζµό θαη µπεµέλνο δελ µπνξεί λα ζεσξεζεί θάπνηνο δηαλνεηηθόο
µειεηεηήο πνπ ρξεζηµνπνηεί µόλν ηελ µειέηε θαη ηελ απνζηήζηζε ηνπ
αξραίνπ θεηµέλνπ δίρσο λα βηώλεη ν ίδηνο ηηο εµπεηξίεο ηεο ππάξμεσο
πνπ βίσλαλ νη αξραίνη ...
'΋ια ζηελ αξραηόηεηα ήηαλ θαλεξά ... ηίπνηε δελ ήηαλ θξπθό, όιε ε
γλώζε είρε δνζεί ζηνπο αλζξώπνπο, αθόµα θαη ζε απηνύο ηνπο εθηόο
ησλ ηεηρώλ. ΋πνηνο µπνξνύζε λα αληέμεη ηνλ πόλν ηνπ δεµηνπξγώληαο
αληηθεηµεληθόηεηα θαη ζπλείδεζε,
µπνξνύζε λα πεξάζεη ηηο
θαζηξόπνξηεο θαη ην ηέµπιν ησλ Γειθώλ θαη λα γίλεη δεθηόο. ΋µσο ν
Αξραίνο Διιεληθόο Πνιηηηζµόο είλαη έλα ηεξάζηην ζέµα ... θαη δελ
µπνξεί λα ζπδεηεζεί πεξηζηαζηαθά. 'Ίζσο ζην µέιινλ µαο δνζεί ε
επθαηξία λα µηιήζνπµε πεξηζζόηεξν …
Απηό πνπ ζα µπνξνύζαµε λα πνύµε ηώξα είλαη όηη ηόζν ηα ζέαηξα
όζν θαη ε αξραία ηξαγσδία είλαη πνιηηηζηηθά ζηνηρεία ησλ αξραίσλ πνπ
δελ έγηλαλ θαηαλνεηά από εµάο σο πξνο ηελ θύζε θαη ηνλ πξαγµαηηθό
ζθνπό πνπ εμππεξεηνύζαλ.
Σα αξραία ζέαηξα δελ ππεξεηνύζαλ, όπσο εμππεξεηνύλ ζήµεξα,
θαιιηηερληθέο αλάγθεο ελόο πεξηνξηζµέλνπ αξηζµνύ αλζξώπσλ νη νπνίνη

απηναπνθαινύληαη "πλεπµαηηθή ειίη". Ούηε εμππεξεηνύζαλ ηνπξηζηηθέο
επηρεηξήζεηο …
Σν αδηάζεηζην επηρείξεµα ζ' απηήλ ηελ ζέζε είλαη όηη έλαο ιαόο µε
πεληρξά ή ζρεδόλ αλύπαξθηα δνµηθά µέζα θαη πεξηνξηζµέλε νηθνλνµηθή
δπλαηόηεηα, πνηέ δελ ζα έθαλε ηνλ θόπν λα θηίζεη απηά ηα ζέαηξα (πνπ
ηόζν από αξρηηεθηνληθή όζν θαη από αθνπζηηθή άπνςε πιεζηάδνπλ ηελ
ηειεηόηεηα) αλ δελ ζπλέηξερε έλαο άιινο, πξάγµαηη πην ζνβαξόο
ζθνπόο από απηόλ πνπ εµείο νη ζύγρξνλνη ελλννύµε. Γηόηη θαη άιινη
ιανί ηεο επνρήο εθείλεο, αιιά αθόµα θαη ηεο δηθήο µαο επνρήο µε
πινύην θαη δύλαµε, δελ µπήθαλ ζηνλ "θόπν" λα θηίζνπλ ζέαηξα ζε
ηέηνην αξηζµό νύηε λα γξάςνπλ ηξαγσδίεο πνπ λα αθνξνύλ ηηο
ζπγθεθξηµέλεο θαζεµεξηλέο ζρέζεηο µεηαμύ ησλ αηόµσλ ηεο θνηλσλίαο
θαη ηεο νηθνγέλεηαο (Οηδίπνπο, Ιθηγέλεηα, Αληηγόλε θ.α.). Ο ζθνπόο γηα
ηνλ νπνίνλ θηίζζεθαλ ηα αξραία ζέαηξα θαη γξάθηεθαλ νη αξραίεο
ηξαγσδίεο, ππεξεηνύζε θαη ζπλέβαιιε ζηελ πνηνηηθή αιιαγή ησλ
βαξβάξσλ ζε αλζξώπνπο. Άλζξσπνο είλαη απηόο πνπ έρεη ΢ςνΕίδηζη ... δειαδή γνωπίζει ηίνιώθει θαη
ηί αιζθάνεηαι θαη
δελ
θνβάηαη να νιώθει θαη λα αιζθάνεηαι. Οη αξραίνη ζε απηόλ ηνλ ρώξν
είραλ ΢ςν-Είδηζη. Καη απόδεημε γη' απηό είλαη όηη θαλέλαο άιινο ιαόο
ηεο επνρήο ηνπο δελ εζθάιηζε ζηελ πέηξα ηνλ άλζξσπν γπµλό ζηνλ
'Ήιην ...
Γελ ζα 'κπαηλε πνηέ ζηνλ θόπν ή ζηελ πεξηπέηεηα µηα θνηλσλία λα θηίζεη
ηόζα ζέαηξα θαη λα γξάςεη ην αξραίν δξάµα µόλν θαη µόλν πξνο
"θαιιηηερληθήλ ηέξςηλ" (όπσο θάλνπµε εµείο ζήµεξα) θαη γηα
θαιιηηερληθή θαηαμίσζε ησλ εζνπνηώλ, ζθελνζεηώλ, παξαγσγώλ θαη
άιισλ παξαγόλησλ' θαζώο επίζεο θαη γηα ηθαλνπνίεζε ηεο µαηαηνδνμίαο
νξηζµέλσλ "πξνζσπηθνηήησλ", γξάθνληαο ηα νλόµαηά ηνπο ζηελ
"θνζµηθή ζηήιε"! Φαίλεηαη πσο ε αηηία ηεο θξίζεσο ζην ηξαγνύδη, ζην
ζέαηξν, θαη γεληθώο ζηελ ηέρλε, νθείιεηαη ζηελ έιιεηςε θαηαλνήζεσο
θαη αδπλαµίαο ηνπ ζπγρξόλνπ αλζξώπνπ λα πξνζεγγίζεη ηνλ
ζπλαηζζεµαηηθό ηνπ εαπηό. Απηή είλαη θαη ε αληίθαζε ηεο επνρήο µαο.
Η ηέρλε ζηελ αξραηόηεηα ρξεζηµνπνηείην γηα λα πξνζεγγίδνπλ θαη λα
θζάλνπλ νη άλζξσπνη επθνιόηεξα ζηα ζπλαηζζήµαηά ηνπο, λα ηα
λνηώζνπλ, λα ηα θαηαλννύλ θαη λα βειηηώλνπλ πνηνηηθά ηνλ εαπηό
ηνπο. Η πνηνηηθή αιιαγή, δειαδή ε Απηνγλσζία, ήηαλ o ζθνπόο, θαη ε
ηέρλε ην µέζνλ. Δλώ ζήµεξα ρξεζηµνπνηνύµε ηελ ηέρλε ζαλ εξεµηζηηθό
πνπ ζα µαο εξεµήζεη από µηα άζρεµε ζπλαηζζεµαηηθή θαηάζηαζε. Μηα
ζπλαηζζεµαηηθή θαηάζηαζε όµσο, µηθξή ή µεγάιε, είλαη έλα θπζηθό
ραξαθηεξηζηηθό ηνπ εαπηνύ µαο. Ο εαπηόο µαο είλαη έλα πξαγµαηηθό θαη
αιεζηλό γεγνλόο ... Σν εξεµηζηηθό είλαη έλα ηερλεηό, έλα πιαζηό µέζν
πνπ ρξεζηµνπνηνύµε γηα λα θαιύςνπµε θαη λα δηαζηξέςνπµε ην

αιεζηλό. Έηζη ην αιεζηλό πξνδίδεηαη. Καη όπνπ ππάξρεη πξνδνζία
ππάξρεη θαη θξίζε.
Η ΚΑΘΑΡ΢Ι΢ ΣΟΤ ΠΟΝΟΤ ΔΗΜΙΟΤΡΓΕΙ ΙΑ΢ΙΝ
Σί θαηόξζσζαλ νη αξραίνη Έιιελεο; Οη αξραίνη 'Έιιελεο θαηόξζσζαλ
ηελ ΚΑΘΑΡ΢Η ΣΟΤ ΠΟΝΟΤ.
Σί είλαη ΤΓΔΙΑ; Οη αξραίνη 'Έιιελεο Φηιόζνθνη ζα έιεγαλ όηη Τγεία
είλαη ε ζσµαηηθή, ε ζπλαηζζεµαηηθή θαη ε λνεηηθή ΔΤΔΞΙΑ ηεο
ππάξμεώο µαο, ηνπ Δίλαη µαο.
Ο ιαµαηικόρ σαπακηήπαρ ηος Ελληνικού Πνεύµαηορ
Οη αξραίνη Έιιελεο γηα θάπνηνπο γλσζηνύο αιιά θαη άγλσζηνπο
ιόγνπο (γλσζηνί: ε δηαµόξθσζε ηνπ ειιαδηθνύ, πεξηειιαδηθνύ ρώξνπ,
νη θιηµαηνινγηθέο ζπλζήθεο, νη ζεηζµνγελείο πεξηνρέο, αιιά
πεξηζζόηεξν ε λαπηηθή ελαζρόιεζε) αλέπηπμαλ πλεύµα ειεύζεξν. Απηό
ην
πλεύµα
ελ
ζπλερεία
απέθηεζε
βνύιεζε,
αλεμαξηεζία,
εξεπλεηηθόηεηα, απνµπζνπνίεζε θαη απνδνγµαηνπνίεζε ηεο µαγείαο,
ηεο ζξεζθείαο, ησλ ηεξαηείσλ θαη ηεο παληνδπλαµίαο ησλ "ζεώλ". Οη
αξραίνη 'Έιιελεο είραλ αλαγάγεη ηα πάληα ζηελ αλάπηπμε θαη ζηελ
θαιιηέξγεηα ηνπ πλεύµαηόο ηνπο. Η επηβίσζή ηνπο είρε ηαπηηζζεί µε ηελ
πλεπµαηηθή ηνπο εμέιημε, ηελ Απηνγλσζία, ηελ ΢πλείδεζε ... Οη
'Έιιελεο δελ πξνζειώζεθαλ ζηελ Μπζνινγία ηνπο θαη ζηνπο ζενύο
ηνπο µε ηελ ηπθιή πίζηε πνπ απαηηνύλ από ηνπο πηζηνύο νη
αλαηνιηηηθέο, αιιά θαη όιεο νη ζεµεξηλέο, ζξεζθείεο. Γηα ηνπο 'Έιιελεο,
Θ ε ό ο είλαη ε δηεπξπµέλε δηάλνηα ... Πάλησλ ρξεµάησλ µέηξνλ
Άλζξσπνο ... Ο αγώλ γηα ηελ εμέιημε ηνπ Πλεύµαηνο ... Σν "εδηδεζάµελ
έαπηόλ " ...
Καηά
ηην
πεπίοδον
ηαύηην ηο
ζςνείδηζιν
ηηρ έαςηοςύπάπξεωρ,
εσάπαξεν. (Γ. Μηζηξηώηεο)

αηοµον
λαµβάνει πλήπη
ην και επι
ηος
έποςρ

Οη αξραίνη Έιιελεο µέζα από ηηο δηζπξαµβηθέο, γηνξηαζηηθέο,
ρνξεπηηθέο, δηνλπζηαθέο εθδειώζεηο αλέπηπμαλ ην Πλεύµα ηνπο ζε
ηέηνην βαζµό ώζηε ζηαδηαθά δηαπίζησζαλ θαη θαηαλόεζαλ όηη ε
ειεύζεξε έθθξαζε ηόζν ησλ θηλήζεσλ ηνπ ζώµαηνο όζν θαη ησλ
ζπλαηζζεµαηηθώλ
εθδειώζεσλ
πξνμελνύζε
"αλαθνπθηζηηθέο",
επράξηζηεο θαηαζηάζεηο ζώµαηνο θαη ςπρήο-ζπλαηζζήµαηνο. Οη αξραίνη
Έιιελεο θαηαλόεζαλ θαη ζπλεηδεηνπνίεζαλ ην γεγνλόο πσο όηαλ ην
ζώµα ηνπ αλζξώπνπ είλαη ειεύζεξν ζηελ θίλεζε (ρώξν, παηρλίδη,
γπµλαζηηθή, αθόµε θαη ην ειιεληθόλ ηµάηηνλ, ην "ειιελίδεηλ ηελ ζηνιή")
ηόηε νη άλζξσπνη αηζζάλνληαη ζσµαηηθή επεμία θαη ειεπζεξία ... Καη
θαηαλόεζαλ, ζπλεηδεηνπνίεζαλ όηη, όηαλ ηα νδπλεξά ζπλαηζζήµαηα
(ιύπε, µειαγρνιία, αζπµία, ζηελνρσξία) πεξηγξάθνληαη θαη ειεύζεξα
εθθξάδνληαη, ηόηε δεµηνπξγείηαη θάζαξζε, "θαζαξµόο ελ θαθνίο" , ίαζε

θαη ζπλαηζζεµαηηθή θαη λνεηηθή επεμία. Γη' απηό θαη "ο Χοπόρ δεν
παπέµενε ακίνηηορ ζηην θέζη ηος, αλλά εκηελούζε σοπεςηικέρ
κινήζειρ εκθπαζηικέρ ζςναιζθηµάηων." Απηή ε λνεηηθή εμάζθεζε
δεµηνύξγεζε αιιαγή ζην πλεύµα ηνπο θαη άξρηζε µία µεηαζηξνθή ηεο
πξνζνρήο ηνπο. Από µνλνδηάζηαηε πνπ ήηαλ αξρηθώο (όπσο αθξηβώο ζε
όινπο ηνπο αλζξώπνπο όισλ ησλ ιαώλ), άξρηζε λα γίλεηαη ΢ΣΟΤ΢
ΔΛΛΗΝΔ΢ δηζδηάζηαηε, διπλήρ πποζοσήρ ... Γειαδή ν ηξόπνο ηεο
πξνζνρήο µε ηνλ νπνίνλ νη Έιιελεο πξόζεραλ θαη αληηιαµβάλνληαλ ηνλ
θόζµν, ηα εξεζίζµαηα πνπ δέρνληαλ από ην εμσηεξηθό πεξηβάιινλ,
θαζίζηαην δηπιόο, δ η η η ό ο, δπζδηάζηαηνο. 'Έλα µέξνο ηεο πξνζνρήο
θαη ηεο αληηιήςεώο ηνπο "πξόζερε" ηα εξεζίζµαηα -εηδήζεηο ηνπ
εμσηεξηθνύ πεξηβάιινληνο θαη έλα άιιν µέξνο "πξόζερε" ηα
εξεζίζµαηα-εηδήζεηο ηα όπνηα δηεγείξνλην µέζα ηνπο, από ηνλ
ζπλαηζζεµαηηθό εγθέθαιν. Δθνπζίσο, ε πξνζνρή ηνπο, ε αληίιεςή
ηνπο, ε πξνζσπηθόηεηά ηνπο θαη γεληθώο νη πλεπµαηηθέο ιεηηνπξγίεο ηνπ
εγθεθαιηθνύ θινηνύ, παξαθνινπζνύζαλ ηαπηνρξόλσο ηα εξεζίζµαηα
πνπ δηήγεηξαλ ηηο αηζζήζεηο από ην εξωηεπικό πεξηβάιινλ θαη ηα
ζπλαηζζήµαηα πνπ έλησζαλ µέζα ηνπο, δεµνπξγώληαο µία επηθνηλσλία
ηνπ εζωηεπικού µε
ηνλ εξωηεπικόθόζµν
...
Έλα
εζσηεξηθό
"δηαιέγεζζαη" .. ! Έλα δηαιέγεζζαη µεηαμύ ηνπ εμσηεξηθνύ θόζµνπ
(πάζεο θύζεσο εμσηεξηθά εξεζίζµαηα αθήο, νξάζεσο, αθνήο, γεύζεσο,
νζθξύλζεσο -εηδήζεσο) θαη ηνπ εζσηεξηθνύ θόζµνπ (πάζεο θύζεσο
ζπλαηζζήµαηα!).
Έζηι µεν oύv ηο είναι ...
Απηόο ν ηξόπνο ζεάζεσο ηνπ θόζµνπ δεµηνύξγεζε ζηνπο Έιιελεο µία
µεηαζηξνθή. ΢ην πεδίν ηεο πξνζνρήο, ηεο αληηιήςεσο, ηεο έξεπλαο
ησλ αξραίσλ Διιήλσλ πεξηειαµβάλεηαη ηώξα θαη ν ίδηνο ν εαπηόο ηνπο.
Ο ίδηνο ν εαπηόο ηνπο, ν ζπλαηζζεµαηηθόο θόζµνο, ν ζπλαηζζεµαηηθόο
εγθέθαινο, απνηεινύζε αληηθείµελν έξεπλαο από ηνλ εγθεθαιηθό
θινηό, από ηνλ εξεπλεηή! Καηαπιεθηηθό, επαλαζηαηηθό, αζύιιεπην γηα
ηελ ηόηε, αιιά θαη γηα ηελ ζεµεξηλή αλζξσπόηεηα!
Ο επεςνηηήρ Έλλην επεςνούζε ηον ίδιο ηον εαςηό ηος ... !
Υξεζηµνπνηώληαο ηελ θηινζνθηθή νξνινγία ζα ιέγαµε πσο ην "είλαη"
= εγώ (εγθεθαιηθόο θινηόο) επόπηεπε, εμεξεπλνύζε ηώξα ηνλ "ΟΝ" =
ηελ ΤΠΑΡΞΙΝ =Σν ΔΙΝΑΙ ... (ηα ζπλαηζζήµαηα, ηηο αηζζήζεηο, ηα
ζπιάγρλα, ην έλζηηθην, ην "απηό", ζα ιέγαµε, ηεο Φπραλάιπζεο). Σν
"εγώ" εμεξεπλνύζε ηνλ "ρώξν", ηελ νληόηεηα µέζα από ηελ νπνία είρε
αλαδπζεί: ην ζώµα, ηα ζπλαηζζήµαηα, αιιά θαη ηνλ ίδην ηνπ ηνλ εαπηό,
δειαδή ην ίδην ην εγώ ..

Η µεηαζηξνθή απηνύ ηνπ µνλνδηάζηαηνπ µέρξη ηόηε ηξόπνπ πξνζνρήο
ζε δηζδηάζηαην, είρε ζαλ απνηέιεζµα ηελ ζηαδηαθή απνδπλάµσζε θαη
θαηαζηξνθή ησλ απσζήζεσλ θαη ησλ "αµπληηθώλ µεραληζµώλ" πνπ
πξνθαιεί ν πόλνο. Άξα ν δηζδηάζηαηνο ηξόπνο πξνζνρήο δεµηνπξγνύζε
άξζε ησλ αµπλώλ ηεο Απσζήζεσο θαη βέβαηα απνδνρή από ην "εγώ"
ησλ αδπλαµηώλ µαο, απνδνρή ησλ ιαζώλ ηεο πξνζσπηθόηεηνο (ππέξεγώ) θαη βέβαηα θάζαξζε ηνπ πόλνπ =γελεζηνπξγνύ αηηίαο ηόζν ησλ
ζσµαηηθώλ, όζν θαη ησλ ζπλαηζζεµαηηθώλ θαη ησλ δηαλνεηηθώλ
δηαηαξαρώλ (έιιεηςε εζηθώλ αξρώλ, αληηθεηµεληθώλ ζέζεσλ θαη
γεληθώο ινγηθώλ ελεξγεηώλ).
΢ηελ πξαγµαηηθόηεηα, απηό πνπ άξρηδε λα γίλεηαη ζηελ βηνινγία ηνπ
εγθεθάινπ ησλ αξραίσλ Διιήλσλ, ήηαλ όηη ην απιζηεπό εµηζθαίξην
(ην λνεηηθό) άξρηδε µαδί µε ηα εμσηεξηθά εξεζίζµαηα λα επνπηεύεη θαη
ην δεμηό εµηζθαίξην (ην ζπλαηζζεµαηηθό). Φνβεξό... Καηαπιεθηηθό...
Αλεπαλάιεπην...!
Πόηε έγηλε απηή ε µεηαζηξνθή ηνπ ηξόπνπ ζεάζεσο ηνπ θόζµνπ
ζηνπο Έιιελεο; Οη ρξνλνινγήζεηο ζπλερώο µεηαηίζεληαη όιν θαη πην
µαθξηά ζηα βάζε ηνπ ρξόλνπ. Γηα παξάδεηγµα, ν Σξσηθόο πόιεµνο
µεηαηίζεηαη από ην - 1200 ζην -1500, ζην -1800...
Η Γξαθή (Γξαµµηθέο Α θαη Β) ζην - 6000. Δπνµέλσο, δελ έρνπµε
ζαθή ρξνληθή νξηνζέηεζε γηα λα θαζνξίζνπµε επαθξηβώο ην πόηε.
΋µσο ηί ζεµαζία έρεη; Η µεηαζηξνθή ηνπ ηξόπνπ πξνζνρήο, δειαδή ε
πλεπµαηηθή αλάπηπμε θαη εμέιημε ησλ Αξραίσλ Διιήλσλ, δελ µπνξεί λα
πεξηνξηζζεί ζε µηα ρξνλνινγηθή ηζηνξηθή "ζηηγµή" αιιά ζε µία πεξίνδν
ε νπνία πξέπεη λα έρεη εύξνο µεξηθώλ ρηιηάδσλ εηώλ.
Καηά ηελ δηαδηθαζία ηεο πλεπµαηηθήο εμειίμεσο ησλ Διιήλσλ,
ζπλέβεη θαη έλα άιιν ζπγθινληζηηθό πνιηηηζµηθό γεγνλόο: ε
µεηαζηξνθή ηνπ ηξόπνπ ηεο γξαθήο. Δλώ νη µέρξη ηόηε,αιιά θαη νη
ζεµεξηλεο "ζεµηηηθέο" γξαθέο έρνπλ θνξά γξαθήο εκ δεξιών ππορ ηα
απιζηεπά, ε Διιεληθή γξαθή ζηξάθεθε (ζύµθσλα µε ηελ µεηαζηξνθή
ηεο πλεπµαηηθήο ιεηηνπξγίαο ησλ Διιήλσλ), εξ απιζηεπών ππορ
ηα δεξιά. Ο ηπόπορ
πος
άπσιζαν
να
γπάθοςν
οι
Έλληνερ ζςµθωνούζε µε ηιρ λειηοςπγικέρ πνεςµαηικέρ εξελίξειρ
ηος εγκεθάλος ηοςρ. ΋πσο ην αξηζηεξό εγθεθαιηθό εµηζθαίξην
επόπηεπε από αξηζηεξά ην δεμηό, ην ζπλαηζζεµαηηθό, έηζη θαη ν ηξόπνο
ηεο γξαθήο ηνπο εζηξάθεη από αξηζηεξά πξνο ηα δεμηά. Η εηζαγσγή θαη
ζηελ γξαθή ησλ θσλεέλησλ, δελ ήηαλ ηίπνηε άιιν από ηελ ειεύζεξε
πιένλ ζπλαηζζεµαηηθή έθθξαζε ηνπ ςπρηζµνύ ησλ Διιήλσλ ... ηα
θσλήεληα,
επηθσλήεληα,
επηθσλήµαηα,
ζηελ
νπζία
είλαη

ζπλαηζζεµαηηθέο εθδειώζεηο
εζσηεξηθνύ εγθεθάινπ.

ηνπ

ζπλαηζζεµαηηθνύ

(δεμηνύ)

θαη

Ο G. MURRAY, θαζεγεηήο ζην Παλεπηζηήµην ηεο Ομθόξδεο, γξάθεη:
Η ειιεληθή είλαη ε ηειεηόηεξε γιώζζα ... µηα ζθέςε µπνξεί λα
δηαηππσζεί
µε
άλεζεθαη ράξε ζηελ ειιεληθή,
ελώ γίλεηαη δύζθνιε θαη βαξπά ζηελ
Λαηηληθή,
Αγγιηθή,Γαιιηθή, Γεξµαληθή...
Η
Ειιεληθή είλαη
ε
ηειεηόηεξε γιώζζα επεηδή εθθξάδεη
ηηο
ζθέςεηο ηειεηνηέξσλ αλζξώπσλ. "
"The νalue

of

Greece

to

the

future

of

the

World."

*:από ηελ βίσζε ησλ κηθξώλ ζπλαηζζεκάησλ ζηελ αξρή θαη κεηά ζηα
κεγάια
νδπλεξά
ζπλαηζζήκαηα.
Τν παξαπάλσ απνηειεί απόζπαζκα από ην βηβιίν "Σηακαηήζηε λα
πνλάηε ηα παηδηά" ηνπ Χξ. Κσλζηαληόπνπινπ. Τα θαινθαίξηα ζηελ
παηξίδα καο έρνπκε ηελ επθαηξία λα παξαθνινπζήζνπκε αξθεηέο
ζεαηξηθέο παξαζηάζεηο αξραίσλ ειιεληθώλ έξγσλ, ηξαγσδηώλ θαη
θσκσδηώλ. Σε πνιιέο πεξηπηώζεηο κπνξεί ην λόεκα θαη ε απόδνζε ηνπ
πεξηερνκέλνπ ησλ πξσηόηππσλ έξγσλ λα παξαιιάζζεηαη ώζηε λα
"αθνπκπνύλ" ζηελ επηθαηξόηεηα, παξακέλνπλ σζηόζν απηέο νη
παξαζηάζεηο κηα αμηόινγε επηινγή ςπραγσγίαο θαη όρη κόλν όπσο
αλαιύζεθε ζην παξαπάλσ θείκελν.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful