E DIEL 29 Shtator

2013

e-mail: milosao2005@yahoo.com

A i ideoi Ismail Qemali simbolet tona kombëtare?!

Redaktor: Ben Andoni; Grafika Artan Buca 98

Akademiku Vaso Tole mëton se Ismail Qemali pa tek simbolet kombëtare (para dhe pas shpalljes së pavarësisë), ekzistencën e një Shqipërie shpirtërore, e cila kishte qenë e tillë, pra në dëshirat e shqiptarëve të thjeshtë si dhe tek vizioni i drejtuesve historikë të saj, të paktën që prej kohës së heroit tonë kombëtar Skënderbeut, në shek. XV. Ai, lideri bashkëkohor i pavarësisë së shqiptarëve, me qëllim i përdori qartazi këto simbole kombëtare si strategji komunikimi: përmes dëgjimit-himni dhe përmes shikimit-flamuri kombëtar!

Mërgimi i int elektualit-Nga Enis Sulstar ova intelektualit-Nga Sulstaro Për Zai Fundon, për herë të parë poezitë e panjohura-nga Visar Zhiti In memoriam për Drita Siliqin-nga Eglantina Mandia

që kurmi i tyre të kthehej në atdhe. në shek. zhvlerësohen dhe dalin nga përdorimi shumë shpejt. Ismail Qemali ka një lidhje shumë të veçantë. ai shkruan se gjatë kohës së qëndrimit në Janinë në vitet 1860-1867. Pjesë e kësaj njohjeje të tij ishin të lidhura edhe me trashëgiminë shpirtërore të popullit shqiptar. pati mundësinë të vizitojë një çiflig të një miku të tij në fshatin Melingouss ku atij i treguan edhe disa rrënoja me rëndësi shumë të madhe sipas tij. Në shtypin shqiptar të kohës çmohej se Ismail Qemali u rrit në Evropë. ndër to kënga "Betimi mi flamur" e krijuar në vitin 1908. sot e mot. por u shndërruan në simbole unikale të gjithë shqiptarëve. në mënyrë të veçantë me këngët dhe vallet e tij heroike. ato që s`kanë ndryshuar prej atëhere. Ismail Qemali flet në kujtimet e tij për amanetet e të vdekurve të Vlorajve (gjysh. por të pandriçuar sa duhet e të pathënë me forcë deri më tani. do të fokusohem në disa të dhëna që lidhen me njohjen shumë të rëndësishme që Ismail Qemali kishte për simbolet shpirtërore për një komb dhe fuqinë e tyre në krijimin e unitetit kombëtar. filozofik liri dhe të drejta vetëm brenda suazës së perandorisë dhe kur diplomacia ndërkombëtare ishte e preokupuar më së shumti me plane për copëtimin e Shqipërisë. familjen dhe vendin e vet! Simbolet e Ismail Qemalit Ismail Qemali ka një lidhje shumë të veçantë. Ai. në krahasim me kufijtë e Shqipërisë në kohën e shpalljes së Pavarësisë prej Ismail Qemalit. Kemi të bëjmë me një familje të madhe të lidhur ngushtësisht sa me Shqipërinë natyrale dhe me shtresat e ndryshme shoqërore të saj. tkurrej ose në ndonjë rast shkonte në kufijtë natyralë edhe kufiri shtetëror i Shqipërisë. bekuesi i simboleve tona kombëtare: himnit dhe flamurit" dhe artistik. ende të pazbuluara në atë kohë. megjithëse një ekspeditë arkeologjike franceze kishte deklaruar së ishte thjesht fantazi gjetja e Dodonës antike në atë zonë. pati mundësinë të vizitojë një çiflig të një miku të tij në fshatin Melingouss ku atij i treguan edhe disa rrënoja me rëndësi shumë të madhe sipas tij. në të njëjtin vend të sugjeruar por edhe i ndihmuar prej Ismail Qemalit për marrjen e lejes prej autoriteteve osmane. Vargjet si: Në dorë armët do t`i mbajmë/Të mprojmë atdhenë më çdo kënt/Të drejtat tona ne s`i ndajmë/ Këtu armiqtë s`kanë vent nuk ishin gjë tjetër veçse një thirrje për mbrojtjen e integritetit territorial të Shqipërisë së pavarur. Ismail Qemali këtë vizitë të tij ia përshkruan mikut të tij të fëmijërisë Z. me shqiponjën e flamurit tonë kombëtar. me formimin me kulturë të shëndoshë klasike dhe bashkëkohore të pjesëtarëve të kësaj familjeje. e më gjerë.20. me qëllim i përdori qartazi këto simbole kombëtare si strategji komunikimi: përmes dëgjimit-himni dhe përmes shikimit-flamuri kombëtar! SIMBOLIKA NGA AKADEMIK VASIL S. pasi në rast se simbolet nuk janë te gjetura ashtu siç duhet dhe pa kontekst të rëndësishëm patriotik. të rënë në luftë ose të vdekur natyralisht në shtrat. që i kujtonin përshkrimet antike të vendit të Dodonës dhe të Malit Tmarus së bashku me lisat shekullorë rreth e rrotull tyre. Pavarësisht sa më sipër. TOLE jatë gjithë periudhës që prej shpall jes së pavarësisë së Shqipërisë më 28 Nëntor 1912 e deri më sot. me rrënjë e me degë. Nuk është e rastësishme që në fillim të viteve 1900. Por le të shohim më konkretisht lidhjen flamur dhe himn flamuri. si në një lloj manifesti. ekzistencën e një Shqipërie shpirtërore. se sa me . Konstantin Karapanosi (i cili megjithë amatorizmin dhe prirjet filogreke gjatë veprimtarisë së mëvonshme të tij në dëm të interesave kombëtare të shqiptarëve. në kohën kur ende Shqipëria ishte nën sundimin osman.DITA E TRASHËGIMISË KULTURORE S E diel. Në kujtimet e tij. kjo kërkesë sublime. Duket se pjesë e kulturës europiane është edhe njohja e organizimit të shtetit dhe e funksioneve të tij në administrimin e jetës shoqërore. si shenja më e qartë e Shqipërisë së pavarur. E kundërta ka ndodhur me këto dy simbole. pra në dëshirat e shqiptarëve të thjeshtë si dhe tek vizioni i drejtuesve historikë të saj. zbuloi Dodonën antike dhe Zeusin e Dodonës së bashku me simbolin e shqiponjës epirote që mban në kthetra rrufenë e tij! Ismail Qemali G "Ismail Qemal Bej Vlora. Konstantin Karapanos. Konstantin Karapanosi (i cili megjithë ama- Simbolet e Ismail Qemalit Pa u zgjatur në hollësi të tepërta. me shqiponjën e flamurit tonë kombëtar. kushërinj. ai shkruan se gjatë kohës së qëndrimit në Janinë në vitet 1860-1867. megjithëse një ekspeditë arkeologjike franceze kishte deklaruar së ishte thjesht fantazi gjetja e Dodonës antike në atë zonë. të cilat në thelb dëshmonin rezistencën e një populli dhe aspiratat e tij për liri dhe pavarësi. Për këtë gjë mjafton të shohësh historikun e simboleve të vendeve fqinjë me ne. Ismail Qemali këtë vizitë të tij ja përshkruan mikut të tij të fëmijërisë Z. shumë më përpara se ai të ngrihej në Vlorë prej tij. prej qindra vitesh. në këngët e sapokrijuara patriotike shqiptare. në gërmimet arkeologjike që bëri disa vjet më vonë. ndodhi në kohën kur qeveria e re e xhonturqve premtonte vetëm projektin e një Shqipërie vërtet të pavarur. Pikërisht. nuk do ta ketë të vështirë të zbulojë disa të vërteta të thjeshta që lidhen të. lideri bashkëkohor i pavarësisë së shqiptarëve. i cili çmonte rëndësinë që pati në formimin e tij intelektual veçanërisht kultura franceze dhe angleze. ende të pazbuluara në atë kohë. e posaçërisht të Ismail Qemalit. kudo ku janë. në përputhje me konjukturat politike të ditës kemi pasur edhe shembujt se si zvogëlohej. Konstantin Karapanos. përcaktimi i dy simboleve bazë të një shteti është një punë nga më të vështirat. të paktën që prej kohës së heroit tonë kombëtar Skënderbeut. Ismail Qemali vazhdimisht theksonte se shqiptari mbi të gjitha vë nderin. që i kujtonin përshkrimet antike të vendit të Dodonës dhe të Malit Tmarus së bashku me lisat shekullorë rreth e rrotull tyre. ekonomike dhe politike të një vendi të caktuar. Vetë familja Qemali dhe pjesëtarët e saj. gjyshe. duke u ushqyer me liri të kaltërt e të qëruar e nuk do trembet asgjë përpara së drejtës. janë me dhjetra for mat e regjimeve politike që u eksperimentuan në Shqipëri. sidomos për çështjen e Epirit). Në thelb. të afërm etj). 29 Shtator 2013 Autori mëton se Ismail Qemali pa tek simbolet kombëtare (para dhe pas shpalljes së pavarësisë). shprehje e shpirtit të lirë të shqiptarit. duke filluar prej formave të republikës parlamentare. nipa. regjimeve fashiste dhe diktatoriale komuniste e deri tek demokracitë pluraliste. por të pandriçuar sa duhet e të pathënë me forcë deri më tani. pavarësia e Shqipërisë. shumë më përpara se ai të ngrihej në Vlorë prej tij. e po aq. si shenja më e qartë e Shqipërisë së pavarur. u artikulua qartë. Ç`përfaqësojnë këto simbole kaq të rëndësishme në thelbin e tyre për mbarë popullin tonë dhe si duhet ta zbulojmë kontributin e Ismail Qemalit në përzgjedhjen e këngës "Rreth flamurit të përbashkuar" si kënga jonë kombëtare? Për këdo që e njeh sadopak origjinën dhe kontributin e familjes Vlora dhe veprimtarinë e ngjeshur politike dhe administrative të Ismail Qemalit në institucionet e ndryshme të Perandorisë Otomane. e cila kishte qenë e tillë. në Vlorë. në ditët e sotme. XV. xhaxhallarë. Në kujtimet e tij. ishte e shpërndarë si një yllësi hapësirave të Shqipërisë etnike dhe të mbarë Perandorisë. mbretërisë. të cilat pagëzuan si shtetin shqiptar në vitin 1912. është akti i unik i shpalljes së pavarësisë në vetvete si dhe përzgjedhja e duhur e dy simboleve tona kombëtare: flamurit dhe himnit tonë kombëtar. Po ashtu.

sidomos për çështjen e Epirit). ai për shumë vjet 'rreshti' së qëni "Babai i Kombit" shqiptar. se duke udhëtuar prej Skelës në qytet. Bullgaria. Ismail Qemali e solli me vete Himnin e ardhëm të Shqipërisë nga Bukureshti. në artikullin "Shqipëria e ka një flamur autentik". që duket se pak nga pak po zë një vend tejet të nderuar si simbol bashkimi ndër shqiptarë. duke e ditur e njohur dhe pranuar sinonimin atdhe=flamur. Rroftë Flamuri! Rroftë Shqipëria! Ismail Qemali vë shenjën e barazimit mes Atdheut dhe Flamurit të tij. po merremi më shumë me krijimin e simbolikës për shtetin që ai krijoi dhe që e trashëgojmë sot. Mastet dhe shtyllat ishin të dekoruara me pëlhura me bojrat kombëtare shqiptare kuq e zi. I anatemuar për atë që bëri në fund të karrierës së vet politike aktive. bashkë me bekimet e Tij. dërguar ministrit të jashtëm baronit Fon Erental. Në një lloj kuptimi. XV-të. Ajo që dimë me siguri është se nipi i Asdrenit Zisi Stavre.të gëzuar. kushëriri i tij. 29 Shtator 2013 HISTORI-21 NGA BEN ANDONI imbolika e një figure e tejkalon shumë herë perceptimin që kanë njerëzit për të. apo flamuri që solli me vete Spiridon T. ashtu siç pata nderin dhe fatin që të jem i pari ta puth e ta bëj të valëvitet i Lirë. Ai. Pra. a nuk ishte Ismail Qemali një lajmëtar i madh i lirisë së shqiptarëve. Moloja ishte e stolisur me shumë flamurë. Ai mbante në mes përpara një flamur shqiptar me zhgabën dykrenore!" Vaso Tole shkon më tej duke e lidhur me simbolin epirot të Dodonës me flamurin! A mund të themi se ai është ideuesi i simbolikës që kemi dhe sot? Kjo ha vend për diskutime për ideja e akademikut për simbolikën e flamurit dhe himnin na fut në një lëmë të ri argumentimesh për punën e Ismail Qemalit. ai i Eqrem bej Vlorës. veçse t'i drejtoj një lutje Zotit të Madh. duhet që të ishte më përpara i projektuar shpirtërisht. a thua se ata nuk e dinin se cilat qenë aktet formale që do ta shpallnin Shqipërinë e Pavarur. Dukej sikur shpirti i heroit të pavdekshëm ndriti atë çast si një dritë e shenjë përmbi kokat e njerëzve! Pyetja që lind është se pavarësisht kësaj hollësie për kuriozët.. U telegrafova të gjitha krahinave të Shqipërisë për të njoftuar se po vija. Por Ismail Qemali i institucionalizoi me vetëdije. ashtu siç ishte në antikitet shqiponja e Zeusit? Në një lloj kuptimi. i mbështjellë me Flamurin kombëtar dhe nën tingujt e "Himnit të Flamurit" përcillet për në shtëpinë e fundit nga autoritetet shqiptare e italiane dhe nga populli i Vlorës. që.duart më dridheshin emocionesh shprese dhe krenarie. në Bukuresht. lideri bashkëkohor i pavarësisë së shqiptarëve. të paktën që prej kohës së heroit tonë kombëtar Skënderbeut. pra në dëshirat e shqiptarëve të thjeshtë si dhe tek vizioni i drejtuesve historikë të saj. që e ka kaluar të gjithë jetën në vendin e frëngjve?! Në këtë pikë. Ismail Qemali e dinte më mirë se askush forcën që buron prej një atdheu. deri më atëhere "në pritje" brenda grumbullit të "këngëve kombiare" dhe kolonia e Bukureshtit thjesht ja vendosi "mbi pjatë" për ta zgjedhur në momentin e duhur. Besojmë se Ismail Qemali pa tek simbolet kombëtare (para dhe pas shpalljes së pavarësisë). të cilën studiuesit e heraldikës e çmojnë si simbolin bazë të flamurit tonë. në kujtimet e tij për atë takim thotë se në momentin e nënshkrimit të rezolutës së këtij takimi nga të gjithë pjesëmarrësit: . lihet të kuptohet se tek shqiptarët është domethënia e simboleve aktuale dhe ngjyrave. në gërmimet arkeologjike që bëri disa vjet më vonë. i cili përpara se të jetë materialisht një copë toke. Madje. i përqafuam dhe kënduam së bashku një këngë kombëtare! Ky është një informacion i jashtëzakonshëm i cili na bën të kuptojmë se si Ismail Qemali ashtu edhe Luigj Gurakuqi. Në këto kushte. Ismail Qemali e ka projektuar në mendjen e tij këtë simbol shpirtëror. Ja një fragment nga letra e nënkonsullit austro-hungarez Kraus. e po ashtu edhe përdorimin prej Tij. Në 12 shkurt të vitit 1919. në shek. Flamuri i ynë. në të njëjtin vend të sugjeruar por edhe i ndihmuar prej Ismail Qemalit për marrjen e lejes prej autoriteteve osmane. që edhe pse e glorifikuan de jure.. Në Skelë ishte mbledhur një mori njerëzish prej mijëra vetësh të ardhur prej qyteteve dhe fshatrave përqark. zbuloi Dodonën antike dhe Zeusin e Dodonës së bashku me simbolin e shqiponjës epirote që mban në kthetra rrufenë e tij! Simbolika Eshtë kjo shqiponjë. për të cilin Noli. i përzier me apo pa dashje në qerthullin e sikletshëm të politikës tepër të vogël shqiptare. Kështu. Ismail Qemali u bë njëkohësisht edhe bekuesi i këngës sonë kombëtare.. "Himnit të Flamurit".E diel. Akademiku Vaso Tole mëton se simbolika që ai krijoi ishte jo simbolikë bizanti. Pak a shumë një gjë e tillë na ndodh sot me Ismail Qemalin.. Në vendin ku moloja bashkohet me tokë. filozofik dhe artistik.. kur po ngulja në ballkonin e shtëpisë sime të hershme. s'më mbetet gjë. që e ka kaluar të gjithë jetën në vendin e frëngjve?!" Nënkonsulli austriak na thotë se: "Në vendin ku moloja bashkohet me tokë.. sikur Ismail Qemali bashkë me shokët e tij kërkuan për të gjetur një flamur dhe himnin e tij në minutën e fundit.. të shkëputur nga Perandoria Osmane para Shqipërisë si Greqia. pasi. që do të valëvitej atë ditë në ballkonin e shtëpisë së pavarësisë. Nga varrimi i Ismail Qemalit torizmin dhe prirjet filogreke gjatë veprimtarisë së mëvonshme të tij në dëm të interesave kombëtare të shqiptarëve. Një ndër to lidhet me manifestimin e datës 3 shtator 1908. Kësisoj. në Vienë:… arritja e Ismail Qemal Beut mori pamjen e një manifesti patriotik madhështor. me qëllim i përdori qartazi këto simbole kombëtare si strategji komunikimi: përmes dëgjimit-himni dhe përmes shikimit-flamuri kombëtar! Vini re këtë fragment të fundit të fjalës së Ismail Qemalit në çastin e shpalljes së pavarësisë: … duke përfunduar. zhvlerësohen dhe dalin nga përdorimi shumë shpejt. ekzistencën e një Shqipërie shpirtërore. Po ç`mund të presësh tjetër nga Ismail Beu. aty ku siç ai shkruan: … jetonte një koloni e madhe shqiptare. Pa pasur si temë simbolikën e figurës së tij. drejtpërdrejt nga vendi ku Himni kishte lindur për ta sjellë atë në Vlorë. Një tjetër vëzhgues shumë interesant. Kryesisht ata që s'janë bashkëkohës dhe që reflektimin e figurave të tilla e marrin në mënyrë të tërthortë. n'atdhenë t'onë të lirë. njeri me aftësi muzikore. të cilat të bëjnë të mendosh. e cila përkon disi me atë vëzhgim që bën një bashkëkohës interesant si Faik Konica. pak përpara shpalljes së Pavarësisë ishte për vizitë në Rumani. janë koncepte dhe fakte etnikërisht shqiptare. flamurin e Sovranit të fundit kombëtar të Shqipërisë. de facto i krijuan humnera të mëdha. qiptarëve të Bukureshtit në mbledhjet e tyre. S Simbolet e Ismail Qemalit për të mos bërë diferenca me kultin e tyre. Eqerem bej Vlora... ne mënyrë të veçantë të himneve të vendeve fqinje me ne. i muarëm në mes Ismail Qemailin dhe Luigj Gurakuqin. në zemrat e shqiptarëve të thjeshtë. Himnet e këtyre vendeve mbanin shpesh herë titujt kuptimplotë si në rastin e himnit grek: "Ode për lirinë". plaku i shenjtë i Vlorës. e më gjerë vetëm të pazgjidhshëm: flamur dhe himn kushtuar flamurit. nuk po zgjatemi me hollësi për të përcaktuar se cili flamur u ngrit në ballkonin e sarajeve të Vlorajve. aq vlerësuar edhe në trashëgimisë shpirtërore etnografike të popullit tonë. Ismail Varri i Ismail Qemalit Qemali kishte përzgjedhur një korb si simbol të Shqipërisë së lirë në vend që në flamur të kishim suret e bukura të kuranit! Dhe më tej:. kur do të ngrihej do shpreheshin se: "Ismail Qemali kishte përzgjedhur një korb si simbol të Shqipërisë së lirë në vend që në flamur të kishim suret e bukura të kuranit! Dhe më tej:. jo vetëm ishin në dijeni të traditës së këndimit të këngës-himn "Betimi mi flamur" prej antarëve të shoqërisë së sh- . Për këtë gjë mjafton të shohësh historikun e simboleve të vendeve fqinjë me ne. Aty thuhet se: . në kujtimet e tij na jep një detaj domethënës mbi reagimin që patën disa qarqe fanatike për përzgjedhjen e këtij flamuri si flamur kombëtar të Shqipërisë. Për t'u theksuar do të ishte gjithashtu. sipas të cilit shqiptarët nuk ia kishin fare idenë flamurit. Dërrmën do ia jepte indiferenca e dy pasardhësve të tij të mëdhenj Ahmet Zogut dhe Enver Hoxhës. Si një diplomat i regjur. duke bashkuar këto dy simbole në një unitet të Përcaktimi i Simboleve Në thelb. Me Malon prapë lart vrapove. vetë Ismail Qemali. në kuadër të zgjedhjeve për deputet në parlamentin osman. të asaj shqiponje që Faik Konica e përshkruante në vitin 1909. ai kishte njohuritë e duhura si për mekanizmat e duhura të funksionimit të shtetit ashtu edhe në njohjen dhe forcën e simboleve kombëtare. dhe në hyrjen e qytetit ngriheshin flamurë. përcaktimi i dy simboleve bazë të një shteti është një punë nga më të vështirat. në publik. Po ç`mund të presësh tjetër nga Ismail Beu. Një e dhënë tejet interesante. pra shqiponja epirote. në varrezat e Kaninës. dhe deklarova. që para 1912. Dëshmitë e kohës evidentojnë sa reputacionin që Ai gëzonte në shtresat e gjera të popullsisë. se kishte ardhur koha për të përmbushur aspiratat tona kombëtare. ai i qëndisuri prej Marigosë dhuratë e shqiptarëve të Amerikës në Korfuz. Për t'u theksuar do të ishte gjithashtu. dhe në hyrjen e qytetit ngriheshin flamurë. si flamuri në vetvete ashtu dhe një këngë kushtuar atij. posaçërisht të himneve kombëtare. pas nënshkrimit të deklaratës! Më 28 Nëntor 1912 ai kujton se: . i zhvilluar gjatë vizitës së Tij në Vlorë. Yll i pavdekur për Liri. të pranojë që këtej e tutje të jem unë dëshmori më i parë i Atdheut. por akoma më shumë qartësohet se edhe ata e njihnin këtë këngë deri në atë masë sa të mund ta këndonin bashkë me të tjerët. tashmë me dy krerë. Rumania. Vlora dhe Ismail Qemali ishin familjarizuar më herët me përdorimin e flamurit si simbol kombëtar. të flamurit dhe të ngjyrave tona kombëtare kuq e zi. Ai mbante në mes përpara një flamur shqiptar me zhgabën dykrenore! Eqrem Bej Vlora. Serbia etj. që ka lënë kujtime për këtë kohë na thotë një variant krejt të ndryshëm. e cila kishte qenë e tillë. Ilo nga Bukureshti? Në të gjitha rastet është i njëjti flamur me shqiponjën në të dhe se kurrsesi nuk duhet të besojmë ose të zhvillojmë teori. Ismail Qemali mund të quhet iniciuesi i zbulimit të tempullit të Dodonës e posaçërisht të gjetjes së shqiponjës pellazgjike të Zeusit. Nga mbledhja që bëra atje 15 bashkatdhetarë vendosën të ktheheshin me mua në Shqipëri. me aktin e shpalljes së pavarësisë. se duke udhëtuar prej Skelës në qytet.. e cila njihet në origjinën e vet si shqiponja lajmëtare. pasi në rast se simbolet nuk janë të gjetura ashtu siç duhet dhe pa kontekst të rëndësishëm patriotik. si një ideal sublim. Ismail Qemali. pa më te voglin dyshim është merita e Ismail Qemalit që ndikoi në zgjedhjen e himnit kombëtar si një këngë kushtuar po flamurit. në poezinë "Hymni i Flamurit" shkroi: Me Skënderben' u-lavdërove Dhe në furtun' i funtmi u-shove. shumë më përpara se të vihej në flamurin e Skënderbeut. aq të dëshiruar për popujt e robëruar.

të vijnë në mendje dy apo tri emra. por sipas etosit universal. që është detyra e intelektualit. artikuj shtypi apo para mikrofonit të gazetarit në rrugë. Të gjithë këta quhen intelektualë. me vetë politikën zyrtare të shtetit. është njëkohësisht i distancuar nga grupimet e ndryshme. Feja që trashëgoi nga familja ishte protestantizmi. Ai nuk u lëkund në pozicionet e tij as përpara etiketimeve si "profesori i terrorizmit". mobilizon. por edhe i udhëheq të tjerët për zbatimin e kësaj. të shoqërisë moderne. Sipas një thënieje të njohur. Edhe pse qytetar amerikan dhe i mbrujtur qysh herët me kulturën elitare evropiane. Ai u lind në Jeruzalem gjatë mandatit britanik. intelektuali. që do t'i përmbahemi në vijim. shoqëria moderne varet shumë nga prodhimi i dijes dhe përdorimi i saj. ka pasur dhe ka çdo brez njerëzor i një shoqërie. Partitë politike kanë filluar të garojnë se cila do ta bëjë më të gjatë listën e intelektualëve që i mbështesin për këtë apo atë çështje dhe që harrohet brenda disa ditëve. por mbrojtës të vërtetës.. pasigurinë e arbitraritetin e kampeve që po përjetojnë prej disa brezash shumica e palestinezëve. gjithkush mund të komentojë ngjarjet publike në rrjetet sociale virtuale. Në pamundësi për të luftuar në vendin e vet. të përpiqet bashkë me ta. Ai jeton për çështjet publike dhe këto janë për jetike për të. Dhe për këtë kërkohet guxim e vetëmohim. poshtë apo krahas emrit të autorit. Pas marrëveshjes së Oslos të vitit 1993 për krijimin e Autoritetit Palestinez. e ka bërë këtë kategori gjithmonë e më të gjerë e të kudondodhur. Aty ku këto liri nuk ekzistojnë. në emër të asnjë lloj përkatësie përveçse ndërgjegjes së tij. Familja e Saidit ishte në gjendje të mirë ekonomike dhe ai mund të konsiderohej i privilegjuar në shanset e jetës. të cilin këtu po marrim këtu si përfaqësues të intelektualit. madje e rrezikshme. detyra bëhet më e lehtë. Saidi u bë një nga kritikët më të mëdhenj të Arafatit. Pozita e të mërguarit ishte për Saidin sa një fat që iu imponua. Jo më kot kandidatët e parë për të qenë intelektualë janë shkrimtarët dhe gazetarët. por kur ai shqetësohet për efektet që mund të sjellë krijimi i tij për njerëzimin dhe merr vendimin që të firmosë një peticion kundër përdorimit të ar mëve bërthamore. Intelektuali është një kritik i rendit shoqëror dhe denoncues i padrejtësive. është njëkohësisht i distancuar nga grupimet e ndryshme. kritikut palestinezo-amerikan Eduard Said. detyra e intelektualit duket e rëndë. shumëkush mund të botojë opinionet e tij si libra. për shkakun se ai besonte se në negociatat Arafati ishte dorëzuar para kërkesave të izraelitëve. 29 Shtator 2013 ARGUMENT Më 25 shtator u mbushën dhjetë vjet nga ndarja prej jetës e Eduart Said. por aq edhe një zgjedhje që ai e përqafoi për të qenë në gjendje të mbronte idetë e tij dhe për të mos bërë kompromise kur vinte puna te e vërteta dhe te e drejta. por edhe midis arabëve të krishterë të zonës. që sjell dhe zhvlerësimin peshës që ka çdo intelektual më vete. gjëra këto që i mundësonte një karrierë akademike dhe një jetesë komode në SHBA. sepse fillimisht intelektuali duhet të luftojë për këto liri. të tjerë kanë kërkesa më modeste drejtorësh dhe ndonjë tjetër nuk lakmon diçka më shumë se ndonjë dekoratë apo çmim të republikës. ai specialist që punon për krijimin e bombës atomike është thjesht një shkencëtar. Atij i duhet të zbresë në rrugë. Edhe në statusin e mërgimtarit. këtij personazhi shumë interesant të mendimit ndërkombëtar. për të mos u diktuar nga vrasësit që mund t'i arrijnë edhe në mërgim (Selman Ruzhdije është më i njohuri ndër ata). Saidi u bë një i mërguar. Ai jeton për çështjet publike dhe këto janë për jetike për të. por nuk është e pamundur. stilit të tij dhe guximit që ai ka. Intelektuali tregon problemin. sot pasja e saj është kthyer gati-gati në një të drejtë që duhet ta ketë gjithkush. Kjo për të nuk do të thoshte aspak përkrahje për Arafatin dhe OÇP-në kurdoherë dhe në çdo rast. Mënyra e dytë për ta përkufizuar intelektualin është si formues dhe mobilizues i opinionit shoqëror për nga vetë kapitali kulturor dhe aftësitë që ai ka në një fushë të caktuar. Po të përdorim një metaforë të një ikone të intelektualizmit. atëherë ai kthehet në një intelektual. Mënyra e parë është "strukturore".22. jo më shumë. firmosën para ca kohësh një peticion. I ati mbante edhe nënshtetësi amerikane dhe kishte degë të sipërmarrjes së tij edhe në Egjipt. Zgjerimi i arsimit dhe lindja e shoqërisë pasmoderne të shërbimeve dhe informacionit. Angazhimi i Saidit me çështjen palestineze ishte një zgjedhje për tërë jetën. Ndoshta kaq intelektualë. Disa akoma enden fshehurazi nëpër botë. të komuniEduar d Said Eduard cionin e ka rutinizuar punën publike që më parë e kryente intelektuali. që vazhdojnë të shkruajnë dhe të mbrojnë kauzën e tyre edhe pse regjimet e vendeve të tyre ua kanë penguar apo minimizuar kontaktet me publikun e gjuhës amtare. kojë me njerëz nga shtresa të ndryshme. Në këtë vend ndoqi karrierën akademike dhe u bë profesor i letërsisë së krahasuar në Universitetin e Kolumbias të Nju Jorkut. Po të përdorim një metaforë të një ikone të intelektualizmit. fati i Saidit dallonte.. intelektuali është gjithnjë i mërguar. Kur fillon e mendon për ndonjë intelektual publik që mbron në vijimësi dhe me vetëmohim ndonjë një "çështje të humbur". kombin apo njerëzimin. dallimi i intelektuali nga qytetarët e tjerë tashmë nuk është sipas asaj që ai bën. kombin apo njerëzimin. Gjithashtu zgjerimi i mundësive të ndërveprimit publik të qytetarëve si pasojë e formave të reja të teknologjisë së informa- Eduard Said Eduard Saidi Intelektuali i vërtetë nuk e ndan jetën e tij nga veprimtaria publike. artistë. gjë që i bënte të ndjeheshin disi të veçuar jo vetëm midis çifutëve e arabëve myslimanë. Sovraniteti palestinez. Saidi qysh herët u largua nga Jezulemi për t'u shkolluar në shkollat elitare evropiane në Egjipt dhe më pas në SHBA. beteja e intelektualit zhvendoset në mërgim. intelektuali. kritikut palestinezo-amerikan Eduard Said. që u pasuan nga mërgimi i palestinezëve. që t'i dëshmojë tërë botës që është intelektual dhe çfarë intelektuali se! Intelektualë kemi shumë. Edhe pse i zhytur në çështjet që shqetësojnë shoqërinë e tij. poetë. popullin. në mënyrë që të vazhdojë të luajë rolin e vet kritik. gazetarë etj.REFLEKSION A E diel. sulmeve verbale apo kërcënimeve me vdekje që mori disa herë. detyra bëhet më e vështirë. ky i fundit mund të përkufizohet në dy mënyra. mendon për zgjidhjen. Rënia e vlerës kulturore e simbolike e intelektualit vihet re me mbipopullimin e kategorisë. Saidi. mësues. që si Don Kishoti përpiqet të ruajë një frymë idealizmi në kohën tonë të maskarenjve. mjekë. shumëkush mund ta verë emrin. e cila përkrahte fuqishëm Izraelin. apo pseudonimin e vet në komentet për një artikull të një gazete virtuale. intelektuali duhet të dijë të tërheqë të tjerët me fuqinë e fjalës dhe bukurinë e shprehjes. pra zëra moralë që i thonë të vërtetën në sy pushtetit. mend. popullin. Shumëkujt i pëlqen ta gëzojë këtë status. familja e gjerë e Saidit u shpërnda nëpër Lindjen e Mesme. sepse intelektualit i duhet që t'i shfrytëzojë ato për qëllimin që i ka vënë vetes. Saidi nuk mund të mos ndjehej i mërguar edhe nga atdheu i tij i dytë. intelektuali ka për detyrë të jetë përgjithësues në ndërhyrjet e tij publike për të orientuar dhe drejtuar qytetarët për çështje që kërkojnë interesimin dhe angazhimin e tyre. Sigurisht që po ta shohim në këtë mënyrë. apo kategori. dhe çdonjëri mund të ndërmarrë një fushatë për nënshkrime peticioni në Facebook. Ai u bë zëri më i njohur në SHBA i çështjes palestineze dhe u zgjodh për ca kohë si anëtar i pavarur i parlamentit palestinez në mërgim. Bota e lirë është plot me shkrimtarë të mërguar prej botës së robëruar. kemi shumë pak! Që të vëmë pak rend në këto shënime për intelektualin. Të gjithë që i përdorim këto teknologji jemi bërë mobilizues të opinionit dhe nga pak intelektualë. Pozita e të mërguarit ishte për Saidin sa një fat që iu imponua. Publicisti dhe studiuesi Sulstarova na e sjell në një optikë shumë të këndshme sa i përket pozicionit të tij të intelektualit. por me sa më pak mund e djersë dhe duke e pasur fjollë me të fuqishmit. Kjo zgjedhje e vuri atë në një pozitë të veçuar me pjesën më të madhe të kolegëve akademikë. Pas krijimit të Izraelit dhe luftërave të tij me shtetet arabe. e gatshme që të vërë aftësitë intelektuale në shërbim të pushtetit për ndonjë përfitim apo privilegj: ka disa që u vardisen kryetarëve të partive për ndonjë vend deputeti. ishte si të thuash i përgatitur qysh herët për një jetë mërgimtare. filozofë. intelektuali është gjithnjë i mërguar. ushtron presion. Sot ne kemi nevojë për inxhinierë. shkrimtarë. ta thërrasin "intelektual". Në kuptimin e dytë. fizikantë. edhe pse nuk përjetoi skamjen. Në shtetet ku ekzistojnë liria e shprehjes dhe ajo e organizimit kolektiv. Mbi 100 intelektualë. në emër të parimeve universale. dhe për këtë qëllim shumë individë arsimohen dhe specializohen në këto fusha. sepse e kupton intelektualin si një shtresë. juristë. Gjithashtu. me lobin e fuqishëm çifut dhe me pjesën më të madhe të opinionit publik. NGA ENIS SULSTAROVA Mërgimi i intelektualit Asnjëherë mos e vendos solidaritetin përpara kritikës. Opinionisti mund të na flasë përnatë nga disa ekrane televizioni njëherësh. por aq edhe një zgjedhje që ai e përqafoi për të qenë në gjendje të mbronte idetë e tij dhe për të mos bërë kompromise kur vinte puna te e vërteta dhe te e drejta. Edhe nëse specializimi i tij është në një fushë të dijes. . Intelektuali nevojitet që të jetë një misionar dhe një shembull për t'u ndjekur nga të tjetër. në emër të asnjë lloj përkatësie përveçse ndërgjegjes së tij. ndërsa e ka zvogëluar statusin e saj. teksti i të cilit ishte një turp i vërtetë dhe duhej t'i kishte bërë të skuqeshin. Para disa dhjetëvjeçarësh të merrje një diplomë universitare ishte një arritje. për çfarëdolloj çështje apo teme që t'i vijë ndërIntelektuali i vërtetë nuk e ndan jetën e tij nga veprimtaria publike. N ë Shqipëri intelektuali është një nga kategoritë shoqërore më të abuzuara. kurse familja bërthamë në SHBA. por të solidarizohej me çështjen palestineze. E thënë thjesht. sepse të guximshmit janë të rrallë dhe shumica është gjithmonë në anën e më të fortit. Edhe pse i zhytur në çështjet që shqetësojnë shoqërinë e tij. një nga institucionet arsimore më të njohura në vend. Saidi zgjodhi të mos identifikohej me politikën e jashtme të vendit të tij. në mënyrë që të vazhdojë të luajë rolin e vet kritik. të Zhan Pol Sartrit.

sepse kjo do të thoshte që të mos u drejtohej mediave të tjera. në fund për t'i ndarë qytetarët nga njëritjetri. Prandaj. ishte përshkruar këndshëm. pra të heshtë përpara padrejtësisë. si amator dhe si autor i një gjuhe që i thotë të vërtetën pushtetit". apo të largohet disi nga detyrimet që ushtrojnë përkatësitë kulturore. Shpeshherë problemet publike paraqiten nga pushteti si probleme teknike që kuptohen e zgjidhen vetëm nga specialistët e fushës dhe kjo bëhet pikërisht që pushteti të realizojë qëllimet e veta pa dhënë llogari përpara publikut. Saidi së paku tregoi guximin vetjak për të shkuar kundër rrymës. ajo është edhe një mjet i pushtetit për të kontrolluar mendjet dhe vullnetet e njerëzve. Saidi thotë se intelektuali e ka për detyrë të solidarizohet me grupet e pafuqishme që kanë nevojë për zërin e tij. se ndonjëherë nuk ka arritur të shquajë se në një botë aspak ideale. Saidi ishte i rezervuar për ndërhyrjen perëndimore në Kosovë në vitin 1999 pa mandatin e Organizatës së Kombeve të Bashkuara. mbi Moisiun dhe lindjen e monoteizmit. sepse aty mund ta bësh për vete publikun e vendit më demokratik dhe më të fuqishëm të botës dhe aty ke shansin për ndikuar në rrjedhat e politikës botërore. çështjet publike dhe të mbajë qëndrim për to. për t'i qëndruar besnik rolit të vet. Fatos Tarifa na kish sjellë një shkrim për një nga sociologët më të njohur të kohës sonë. Sipas tij. por kështu publikut arab e mysliman i kujtonte se nuk ka një Perëndim armiqësor ndaj tyre. sado e dhimbshme dhe e papëlqyer të ishte ajo. por me mungesën e zakonshme të sensit të kritikës. që do të thotë të kapërcejë siguritë që i jep formimi. të zgjedhësh të duhurën dhe pastaj me zgjuarsi ta përfaqësosh aty ku ajo mund të gjenerojë të mirën më të madhe dhe të shkaktojë ndryshimin e duhur". Saidi thotë se "Palestina historike" është e humbur. aty ku ka më shumë peshë dhe krijon efektin më të gjerë: "T'i thuash të vërtetën në sy pushtetit nuk është një idealizëm prej Panglosi: ta bësh këtë do të thotë që peshosh me kujdes alter nativat. Edhe pse i angazhuar thellësisht me çështjen e popullit palestinez. por po kështu është edhe "Izraeli historik". Redaktori i numrit kish shtuar një shkrim të Adrian Kyçykut. por pasi vizitoi Izraelin e Palestinën në vitin 1992. intelektuali duhet të përpiqet me veten që të pezullojë. Saidi ka kritikuar diktaturat dhe korrupsionin e regjimeve arabe në Lindjen e Mesme. sidomos e atyre që janë specialistë për problemin në fjalë që të marrin rolin e "amatorit" dhe t'ua shpjegojnë çështjen dhe rrezikun që ai mbart publikut në terma të kuptueshëm dhe ta bëjë këtë të reagojë. por kjo nuk e ka penguar aspak që njëherazi të denoncojë atë që ai i quante politikë të jashtme imperialiste amerikane në Lindjen e Mesme dhe mënyrat degraduese e raciste me të cilat paraqiteshin arabët me mediat perëndimore. Ai ka refuzuar të përgatisë dokumente politikash për qeverinë dhe në vend të kësaj ka zgjedhur auditoret e universiteteve. atë harmoni që nuk arriti ta shikonte në politikën e Lindjes së Mesme. Kjo nuk do të thotë se ka pasur gjithmonë të drejtë. ai u bë kampion i idesë së një shteti dykombësh. Diku ai ka shkruar se vija e frontit palestinezo-izraelit nuk është në Lindjen e Mesme. me pasionin e amatorit. Mungonte tregimi dhe kjo përbën një gabim nga redaktori. Në vitin 1996 ai madje deklaroi se Arafati "nuk është president. si të mënjanuar. ndërhyrja ndërkombëtare e ndërpreu gjenocidin serb në Kosovë. Saidi përdor edhe atë të "amatorizmit" për të cilësuar punën e intelektualit. ka edhe veprime arbitrare që e ndihmojnë viktimën. sepse palestinezët janë brenda tij dhe nuk mund të zhduken. vepër që trajton kthimin e çifutëve të lashtë nga mërgimi egjiptian. por duhej të ishin diskutuar dhe vendosur në bisedime. shpesh shkruajnë për rrethe shumë të ngushtuara njerëzish. tani të bënin të njëjtat gjëra ndaj një populli tjetër? Si mundej populli që u kthye në tokën e tij të lashtë të mos e lejonte fqinjin që të kthehej në vendin e tij? Nga gjysma e dytë e viteve 70. edhe pse mund ta ketë gjykuar gabim këtë rast. Edhe një nga veprat e tij e fundit i kushtohet Statusi i mërgimtarit nuk do të thotë që intelektuali nuk solidarizohet. Atë e mërguan nga vetë populli i tij. Atij iu ndalua hyrja në territorin e kontrolluar nga Autoriteti Palestinez dhe librat e shkrimet e tij nuk u lejuan të qarkullonin. që besojmë se mund të ishte më i saktë nëse do konsultonte dhe libra të tjerë të autorit që shkruan në dy gjuhë (shqip dhe rumanisht) dhe përbën një nga autorët më interesantë të shqipes sot.. sepse kështu e kërkon interesi i grupit ku ai bën pjesë. Në atë kohë. por një e metë që mbase nuk kufijtë e vitit 1967. laik e demokratik për çifutët dhe palestinezët. klasore. Kështu. herët a vonë do të jetë i nevojshëm një rregullim i përbashkët i përshtatshëm për të dyja kombet. "detyra parësore intelektuale është kërkimi për një pavarësi relative nga trysni të tilla. por atij i duhet veprës së Frojdit. Edhe pse mbeste në stilin e zakonshëm të autorit. intelektuali ka detyrën të synojë universalen. por u kritikua për këtë nga Fatah dhe organizata të tjera të OÇP-së. universalitet do të thotë që intelektuali të përdorë të njëjtat kritere gjykimi si për kulturën dhe vendin e vet.. Sidoqoftë. u përpoq që ta krijonte në muzikë. për t'i mbajtur ata të painteresuar për çështjet përtej kufirit disiplinor dhe. sepse ky metropol kozmopolit atij i jepte mundësitë. sepse ndonëse ajo është e nevojshme për përparimin në dije. si ekzotikë. nuk mund të ishin gjëra që do të vendoseshin më vonë. apo "jashtë vendit" (Out of Place). në atë mision që ai e quante "nacionalizëm mbrojtës". Ai e akuzoi Arafatin se më shumë mendonte për pushtetin dhe pasurinë e vet se sa për popullin palestinez. Kjo është ideja e amatorizmit që propozon Saidi: zgjedhja e lirë e një çështjeje publike dhe ndjekja e saj me pasion. Prandaj unë e karakterizoj intelektualin si mërgimtar. për një vëllim me tregime të tij. Profesor Josif Papagjoni kishte shkruar për edicionin e fundit të "Butrinti 2000" dhe zhvillimet e tij. për përfaqësimin e tij dhe se çdo akt përfaqësimi është një akt solidarizimi. Gjithashtu.. sepse me të drejtë ai vërente se po këta shtete që bombarduan Jugosllavinë nuk kanë pasur vullnetin për ta bërë Izraelin që të zbatojë një sërë rezolutash OKB-së për tërheqjen prej territoreve të pushtuara dhe kthimin e refugjatëve. Për fat të keq.. përbën fakti që njerëz si ai. por realisht zbatuesi me mjete të tjera i pushtimit ushtarak izraelit". profesionale. Saidi e ktheu në një etos dhe e integroi në meditimet që vitin 1994 botoi mbi rolin e intelektualit (Representations of the Intellectual). pa e kuptuar se Izraeli dhe Amerika janë shoqëri të ndërlikuara dhe jo gjithmonë janë me të vërtetë të përfaqësuara nga politikat e trasha ose mizore të qeverive të tyre". ai asnjëherë nuk i mohoi të drejtat e popullit çifut dhe asnjëherë nuk i përkrahu teoritë dy-lekëshe të komplotit botëror sionist. kthimi i refugjatëve dhe një pjesë e Jeruzalemit. Saidi ka refuzuar që të punojë si analist vetëm në një media. Shkrimi ishte shkruar shumë mirë. Mirëpo. . por në televizionet amerikane. Saidi mbeti i mërguari i përhershëm. Përveç metaforës së mërgimit. se pse nuk ishte vendosur kopertina e librit. pa u frikësuar prej akuzave se nuk qenka "specialist". Dështimi i marrëveshjes së Oslos ndodhi vërtet siç e parashikoi ai dhe palestinezët e zhgënjyer shpërthyen Intifadën e Dytë. por nuk mund ta fshihte nga opinioni botëror atë po i bënte shqiptarëve. Amatorizëm për Saidin do të thotë edhe që intelektuali punën e tij e hap ndaj një publiku më të gjerë se sa rrethi i ngushtë i specialistëve/ekspertëve të fushës. Anthony Giddens. i paarsyeshëm etj. sepse. jo për t'i ndarë por për t'i bërë që të jetojnë bashkë. Në krahun tjetër. Nga fundi i jetës. E habitshme që shqiptarët shikohen.E diel. një inxhinier i vjetër. siç shkruan te libri Përfaqësimet e intelektualit. Një shtet palestinez plot me enklava çifute dhe i rrethuar me mure e tela me gjemba nuk mund të jetë funksional. Ai vazhdimisht shprehej se "palestinezët ishin viktimat e viktimave". mërgimin dhe masakrat. një gabim që besojmë të mos përsëritet në të ardhmen. Sikurse ai i bënte thirrje publikut perëndimor që të mos e shikonte Orientin. Fillimisht ai i ishte përkrahës i planit të dy shteteve sovrane.. mjafton t'i hedhim një sy Fjalorit të Gjuhës Shqipe për të parë se amator është "ai që është i dhënë pas diçkaje me endje dhe dashuri". një hap që ato vetë do ta merrnin vite më vonë. kombësia e vet. Pushteti me këtë tregon mospërfillje ndaj njerëzve të thjeshtë "që nuk marrin vesh nga kjo punë" dhe është detyra e intelektualëve. apo fenë islame si diçka monolite. në kulturën e përgjithshme shqiptare është ngulitur kuptimi "joserioz" për fjalën "amator". Me këtë ai kërkon të na kumtojë se intelektuali duhet të dalë nga kufijtë e profesionit të tij. prej paradigmave teorike të cilat ka mësuar dhe ka ushtruar në punën e tij dhe të ndjekë. po ashtu edhe për ato të vendeve të tjera. luftënxitës. ai kapitalin e tij të intelektualit sa herë që i është kërkuar për të përfaqësuar grupe të shtypura që u mohohen liritë dhe të drejtat nëpër botë. se Perëndimi është shumë më i larmishëm se sa politikat e shteteve të caktuara perëndimore në Lindjen e Mesme: "Nuk mund ta denoncosh imperializmin amerikan (ose kolonializmin sionist) nga sallat e Bejrutit apo Kajros. Saidi u etiketua si i çmendur. Fjala e tij duhet thënë në mënyrë strategjike.nga numri i shkuar Ky numër artikullin e vet kryesor ia kushtonte përshkrimit sesi është përcjellë Shqipëria në shekullin e shkuar. prej disiplinës. siç e ka titulluar autobiografinë e vet. ku muzikantë çifutë dhe palestinezë luajnë së bashku muzikë klasike. si anëtar i parlamentit në mërgim ai këshillonte që lëvizja palestineze ta njihte shtetin e Izraelit. për të bërë të mundur që kritika e tij të dëgjohet. guxim dhe mendje të hapur për të mësuar dhe hetuar mbi atë. Ky është "mërgimi metaforik" i intelektualit që përmend Saidi. Mirëpo intelektuali nuk duhet ta vejë solidaritetin përpara kritikës. 29 Shtator 2013 MEA CULPA-23 mund të konsiderohet nga autori. Henri Çili.. gjuha. Intelektuali duhet të mërgojë në skajet e shoqërisë dhe të kulturës për të formuluar këndvështrimin e tij kritik. Ai shkruan në Përfaqësimet e intelektualit se është përpjekur të ruhet prej grackave të profesionalizmit dhe censurës politike. pasi kishin pësuar jo shumë kohë më parë përzëniet. drejtuesi i UET u ankua me të drejtë tek redaktori. Mbi përkatësitë e tij arabe dhe amerikane ai vuri luftën intelektuale për drejtësinë dhe të vërtetën. Mirëpo. Saidi vetë nuk do ta kishte ndërruar Nju Jorkun me asnjë vend tjetër. e ligjshme ose jo. për të rrokur përvojat dhe këndvështrimet e kulturave të tjera. një tjetër figurë e mërguar. në mainstream. familjare etj. Përvojën e tij të mërgimit. Asti Papa. apo "ekspert" për gjërat që thotë. Megjithatë. të udhëtojë sërish në qendër. me skrupulozitetin dhe pasionin e vet na solli një copëz që sillte në vëmendjen e publikut bektashinjtë e Elbasanit. për të ndikuar mbi opinionin botëror. Së bashku me dirigjentin çifut Daniel Borenboim më 1999 themeloi orkestrën Divani Perëndim-Lindje. Gjithashtu. kombëtare. të cilat diku tjetër nuk do t'i kishte. Kjo shprehje nderonte vuajtjen e kundërshtarit dhe njëherazi ishte një akuzë ndaj kundërshtarit: si mundeshin çifutët. shkrimi ishte qartësisht i shtjelluar. Prandaj. Intelektuali publik duhet ta mërgojë "ekspertizën" prej vetes. që ai e ka fashitur disi prej komfortit të mospërplasjes. qofshin laike apo fetare. Sepse vetëm zgjuarsia dhe përdorimi i shkathët i gjuhës e i penës nuk mjaftojnë për të qenë një intelektual. Besnik ndaj pasionit të tij për një jetë intelektuale. gjinore. janë shikuar dhe me sa kuptojmë do vazhdojnë të shikohen. ai u ndje gjithmonë pa një vend. të cilat kishin gjendje poetike të pastra dhe shumë botë nga autorja. sepse zgjodhi që të thoshte të vërtetën. . dhunës apo gënjeshtrës. Në pjesën e krijimtarisë kishim disa poezi të një autore kosovare Ilire Zajmi Rugovës. Serbia mund të hiqej si viktima e radhës e arbitraritetit të Amerikës.

si fëmijë kisha një tërheqje e përfytyrim të veçantë për njërën nga motrat Ciu. portretet që ravijëzove në . Maska t Maskat Edhe në përkthimet e ORIANA FALLACIT.të qëmtuara me kujdes nëpër arkiva e biblioteka. që të gjithë me kokën bosh. Kështu filloi rrugëtimi ynë i gjatë nga Klubi i gocave të shquara të shkollës Pedagogjike.që plot visare ndryn Pallat prrallor. ndaj çështjes së Kosovës dhe Promemorja e Selfixhesë lidhur me shkeljen e parimeve bazë të të drejtave e lirive të njeriut.po u jap lexuesve vetëm njërin nga pesë portretet e tua botuar tek libri yt i mrekullueshëm:GRUAJA SHQIPTARE.. Hidhini poshtë. Kjo e re që pati kapërcyer drotjen e botimit. E vërtetë. që ka mbetur në hije në këtë kohë globalizmi. DRITA NGA EGLANTINA MANDIA u desh një copë herë të mendoja si do t'a filloja këtë kuvendimin tonë të lënë përgjysmë pasi me të vërtet e paskam të vështirë të hedh penelatat për portretin tënd.Dalja e kësaj firme të re. e bukur. ku jetuan në kushte çnjerëzore.me urdhrin tim.. Ja më në fund i gjeta edhe unë fjalët magjike për profilin tënd. thellë . kur si studente shfletoja shtypin e viteve"35"se pseudonimi Colombia. po edhe në historinë e emancipimit të tyre. Edhe pse artikulli është disi panegjirik dhe kjo lidhet me sa duket me një afërsi shumë të madhe të autores me të ndjerën. përpjekjet e saj të gjithanshme për të dalë nga vorbulla e obskurantizmit në dritën e civilizimit. të kaltra me doreza të bardha... Si kritike letrare e studiuese me sens te rrallë përgjegjësie. ç'ngrohtësi. ndoshta më e heshtura. ku të mbyt era e pseudo artit. Për gjithë ata që kanë dashuri. si ndoca manekinë të mjerë!"…. inteligjencën e shquar.as plaket kurrë si për çudi.ka qenë një rol parësor. plotësohet portreti me elementë të reja.si në një takim. përkthyese dhe krijuese e nderuar. me kaçurrela të verdha dhe sy te kaltër si xhami. atribute që autores sonë 'i humbasin' deridiku në përshkrimin e vet të dashur duke e përcjellë profilin e saj drejt një rekuiemi. po që ishin pasqyrë e shpirtit të saj të trazuar. të njëjtën maskën sensuale?' -S'është e mundur klitha i pezmatuar. me zonjat me buzët e kuqe.. Sikur buzëqesh e rrugën çan me mue… Edhe njëqind herë rasti po të ishte dhanë. Drita Siliqi. më të pasurit.[fragment] -Perse-i thashë rastisëm në një kafene? E di që njerëzit më bezdisin.për jetën tënde të bukur. në këtë libër analizon me thellësi gruan shqiptare. Si një ndër organizatorët e demonstratës të 22 Shkurtit në Shkodër.e ulërinin: zonjë. të gjithë ata persona të shoqërisë së lartë. Bashkëpunimi nuk është rastësi. Unë. është udha e së VËRTETËS. Më kanë mbetur të pashlyera kujtimet nga koha e fëmijërisë. tek mësueset e para të Gjimnazit :"Sami Frashëri "e deri te bashkëpunimi i ngushtë. Drita Siliqi zonjë si në skenën e një teatri absurd. Penda e zhdërvjellët e Drita Siliqit. Xhemal Broja. që do të na udhëhiqje me dashamirësinë e pafundme.drejtuar udhëheqjes së partisë. Kur sytë e mi panë dy sytë e tu… ……… Ti çdo minutë tashti më dukesh pranë. Maska t. S'asht andërr kjo. tek librat e tu. Musine Kokalarin. po me një fuqi tërheqëse në vështrimin e zgjuar e të menduar. Minierë e thellë." Në vend të veçantë në krijimtarinë e S. Me themelimin e Partisë Komuniste Shqiptare. Se sheh që janë të gjithë të maskuar? Të gjitha maskat që njihja ishin aty. kishin shtëpitë afër në plazhin e Durrësit e kalonin bashkërisht pushimet e gjata të verës. Siç kujton Selfixheja "shkruanim tepër të ndrojtura". Poezia e parë u botua me 28Nentor 1935. me të cilën do të krenohej çdo Komb.ku vetë Botuesi.është e hershme.ma shumë të shtohet eti N'te pasqyrohet qielli në kthjellim. mikja ime e shtrenjtë.Brojës zë bashkëpunimi me revistën prestigjioze"Bota e re".. Sefixhen e arrestojnë. siç është edhe emri yt.që qëndronte në ballë të mendimit më të përparuar letraro-shoqëror të kohës.të përkthyera nga ty. Ky qe edhe fati i jetës. veçse mbolle respekt e zgjove dashuri të përjetshme në zemrat tona të njoma . që kinset sot po mundohen ta fshehin dhe ta harrojnë në turravrapin e tyre drejt sipërfaqësores. poshtë të gjitha maskat.…Me 23 Mars 1946. Si mund t'i durosh? Ç'sy të përzemërt. ç'ëmbëlsi. Andërrat rinore Në një fytyrë të vetme m'u shndrruen mue Unë s'e harroj kurrë ditën pranverore. si nxënëse e medaljes së artë. Kështu e shohim edhe ne.'Shtypi'. zotërinj! E ja. Figurat të shquara të grave. Një rreze e vërtetë drite. ajo i quan poezitë e skicat e para "gati si ditarë." Asht dashunia:erë e liri. --Jo ulërita ..të ofendonin. Në Janar të 1947 u internuan në shkrepat e Kurveleshit. E ndjera Drita Siliqi ishte një publiciste. intelektuale e klasës së parë. Nuk the shumë fjalë. me veshjet e këndshme mëngjezore. çifti Broja u vu në shënjestër. si publiciste nëpër udhët e Atdheut nga Konispoli në Fierzë! Fillimi qe koha. kur ti u prezantove në grupin tonë të klasave të ulëta. nënë e baba për Darinën e Laurën. evidentoi: "Publicistja e njohur. e më në zë të kësaj toke. Kaluan vite.e endrrave të përhershme'që Shqipëria e jonë e vogël dhe e varfër të përparonte.. të pasur e plot dritë.të lyera në masën e duhur. e tërë ajo turmë elegante e se dielës ose më saktë.'" Drita dhe Drago Siliqi është e"RINIA E NJE SHQIPTARE". S'mund t'a duroj një hipokrizi të tillë! -Asqë e vlen të dëshpërohesh për gjëra kaq të parëndësishme. Mësova.qenë ndër të parët anëtarë të saj.KUR ZEMRA FLET.si krijuese e talentuar dhe plot personalitet e me mendime të pavarura.….krejt papritur. si një shembull i publicistikës . e gjen të shpërndarë si fill i kuq."Sefixhene tënde. trime e rrallë. të cilën Naim Frashëri. vraponin pas teje. .e s'mund të të flas? -Njerëzit?-tha e përkulur nga unë.[fra gment] Maskat. pjesë të zgjedhura të Dora d'Istrias. me flokë valvitëse. DASHUNIA ……… Asht dashunia:krue i pashterim! Sa herë që pi.e nxjerrin sheshit të njëjtën maskë. që do ishin një vlerë serioze. ç'dashamirësi e ç'dashuri! E si puthen!Dy maska .që shkrihen në një të vetme.mjaft me këto mashtrime. plot nder e dinjitet njerëzor. 29 Shtator 2013 Një shkrim i realizuar me shumë ndjenjë nga autorja për një emër të dashur. MIKJA IME E SHTRENJTE. për TY... gra. pas deklarimit të Xhemalit kundër vijës së ndjekur nga P. të shanin. maturantja Drita Shundi. e brishtë qe ajo kohë e rinisë së hershme e dashurisë. E për të mos ardhur shumë rrotull .e mençur. ka ditur të ngrerë piedestale për gruan shqiptare.tjetrën.poezi të zgjedhura).' lajmotivin e gjithë jetës. POETIN dhe u bëre burim frymëzimi për të: REKUIEM M këtë libër për Ollga Plumbin."Seksi i Shpërfillur"dhe"Intervistë me historinë" ashtu si edhe tregimi :"Maskat'e Gianfranco Draghit.Duke u njohur me krijimtarinë e saj të më vonshme.24. (DRAGO SILIQI. kur ti e gjete princin tënd. Vështro. ç'mirëkuptim. përshkruhen me ngjyra të gjalla dhe përcjellin te lexuesi mesazhin se roli i gruas në historinë e kombit. Më poshtë vijon një shembull i rrallë kur ndjek thënien filozofike të popullit. Për të qarë e për të qeshur. krejtësisht të gjallë ashtu si e përshkruan ti: …"Njohja ime me Selfixhe Ciun. ashtu siç .[fra t. Mikja ime e shtrenjtë.me mjaft siguri po çante në fushën e problemeve shoqërore…. Nuk vdes. po mbetet një flakë e pashuar shpirti. gjen vokacionin tënd. përjashtohen si armiq të Partisë. kur dy familjet tona. Veç t'i shihje si shtrëngonin duart. Po mbas çlirimit. të gjithë:burra. Kurrë s'mund të pajtohesha me përndjekjen e pafund që u bëhej nga regjimi i Hoxhës. Ky shkrim u ndoq nga shumë të tjerë në revistat"Bota e re" "Diana" "Java"e gazetat' Drita' . më e ngushta udhë e jetës. Fati na bashkoi qysh nga adoleshenca. Se librat që shkruan a zgjedh njeriu. që takohej shumë dendur në faqet e gazetave të kohës i përkiste Selfixhesë. e cila filloi të shkruajë në moshën 17 vjeçare.ish ajo epokë personazhesh tragjikomikë!Pse ishin aq të trembur nga një Zonjë aristokrate ato maska? Ndoshta ishte forca e argumentit dhe logjikës në çdo gjë që shkruaje. e urta dhe e mira Dritë. veçanërisht të atyre që lanë gjurmë lapidare në historinë e shtypit shqiptar. të grish që të futesh në një botë. që edhe ti grise ca maska ne një Seli tepër prestigjoze në kryeqytet? Ato të ndiqnin. Ma e pafundshme ajo ashtë se deti. ……. këtë figurë të rrallë të Rilindjes Kombëtare. Edhe nuk vdes. u rrit larg vështrimit përkëdhelës të prindërve. në ditët tona. që na e sollën të plotë.. ku lumturia rron. Selfixheja e bashkëshorti i saj. Ndërsa Xhemali kalon në ilegalitet. Dhe Sasha i vogël. Të kujtohet Drita. e quajti:'Elena Gjika nga Përmeti" 'Ish në dituri si deti. hoqën maskat dhe më vështruan.edhe këtë radhë. Globus R. Selfixhen. nuk janë gjë tjetër veçse dritare të shpirtit.. një nga shpirtrat me të pastër të kësaj bote. sa të kënaqur ishin që po takoheshin.që fryn E plagët ma të randa t'i shëron. personalitet i spikatur.e nuk po e bezdisnin fare njëra.K. të bazuar dhe argumentuar me fakte të vërteta e të pa diskutueshme. po të studioheshin në fakultetet e gazetarisë. nën kujdesin e gjysheve të mira." ASAJ QE ANDRRES SIME I NGJAN ……… Kaloi koha.duke u ngritur në këmbë. Ajo provohet veç njëherë në jetë. që e bën atë më të bukur për të gjithë Po ta shohësh thellë. veç ty në jetë unë kisha me t'kërkue. turma e pushuesve me pantallona rozë. Afërdita Asllanin dhe veçanërisht Selfixhe Ciun{Colombia] janë nga më të arrirat. pleq të gjymtë. si rrëfime të vetvetes.PROFIL INTELEKTUALI R E diel. zonjë. që as vdes as plaket.vajze ngjalli shpresë e gëzim në radhët e letrarëve dhe lexuesve shqiptare. Milla Vangjelin.

45 vjeçar. mendësinë. të luftëtarëve dhe martirëve. nuk të kam parë prej vitesh baba larg andej-këtej në mërgim KUJTOJ TOKËN MËMË Vetëm stepë. futet në shoqërinë "Bashkimi" dhe pas vrasjes së Avni Rustemit. pra ortodoks. por ai qënka më i keq se djalli'.. duke kërkuar tek tekstet antike qetësinë e shpirtit që ia kishte marrë dështimi i përvojës së tij komuniste dhe që nuk e gjente gjëkundi..Një portret të Zai Fundos. federalisti italian Altiero Spinelli. 29 Shtator 2013 IN MEMORIAM-25 Me tekstin e shkrimtarit Visar Zhiti vjen përkujtimi për Zai Fundon. Shkurt. por prej qytetarëve të saj. me origjinë nga Voskopoja. Më pas shkoi në Bashkimin Sovjetik. im atë është zhdukur nga sytë dhe zemra më rrëshqasin lotë përzihen njerëz karroca makina por unë asgjë s'dalloj përreth babanë tim e mbështjell toka sot ky shpirt në heshtje vuan.. sepse kishte një përvojë politike të gjatë dhe komplekse.. Larg nga atdheu S'e di ç'dua në Mongoli. Lazar Fundo zbriti në bregun puliez. Francë. Qysh prej asaj kohe ai u bë një antikomunist i vendosur.. 2. përkthyem këto poezi të tij nga italishtja. Rusi. dhe ulërin e shfryn Veriu fyelli i bariut meket. Shqipëria është në Europë jo vetëm prej hartës. angazhimi i tij politik kishte arritur përtej Shqipërisë. kur vajti EUROPIANI I VRARË në Rusi dhe e pa me sytë e tij se ç'ishte në praktikë komunizmi.25 vjeçari që gëzonte respekt të madh. derdhëm lotë Bashkë me ne dhe Shkëlqesia* Nuk harrojmë premtimet që bëmë të gjithë mbi Tokën Mëmë fuqi do të mbetesh fli i qetë. jo. POEZI NGA ZAI FUNDO Botohen për herë të parë dhe nëse ballin nuk munda të ta puth përulem me nderim nga këtej. Fundo ishte në Berlin si një nga bashkëpunëtorët e tij. që iu mungonte jo vetëm pastorëve myslimanë.. Po kush ishte ai që vranë në atë shtator të hershëm? Zai Fundo.. AVNI RUSTEMI Ti ngrihesh kaq superb dhe përballë na shfaqesh më i lartë për ne se kjo kulla Eiffel. e largët. jep leksione në Lening rad dhe anëtaroset në Kominter n. të shtyrë nga neveria për pushtuesin fashist. diplomohet për filozofi në Moskë. Duke vrarë Fundon. Dua të shpresoj se përveç meje ka ndonjë shqiptar në botë që e kujton? 3 . luanim me topa bore nuk e dinim që matanë. kujtohem. sado të vjetra qofshin ato. Avni. lindi në Goricë të Korçës më 20 mars 1899.. Duke qenë se besimit të tij i shtohej inteligjenca dhe njohja e jo pak gjuhëve. Ishte a s'ishte dyzetë vjeç. në Paris. Hasan Prishtinën. Ndërkaq gjallërojmë një aspiratë. Mbi ty ne u betuam s'do qëndrojmë pa u hakmarrë.. Sa ndjellës manikyri në ato gishta kaq fine. një figurë interesante të historisë sonë në gjysmën e dytë të shekullit XX."Të dëgjojmë" prof. ai.Të kujtojmë Llazar Fundon. Zai Fundo NGA MËNGJEZI NË MESNATË Nga mëngjezi në mesnatë kur dremit i tërë qyteti për tokën mëmë mendoj Më trallis ajo. dele. Dhe ja ç'tregojnë bashkëvuajtësit e tij. sepse kemi qenë miq për disa vjet. Moskë 1930 PËR TY E. Safet Butkën: Në Ventotene ishte i internuar edhe një profesor korçar me emrin Llazar Fundo. bashkëpunëtor aktiv me Luigj Gurakuqin. copëza jete. Ishte më autoritari nga gjithë shqiptarët. me flokë bjond që ia merrte era. i shkroi një letër Fan Nolit: 'Pandeha se komunizmi ishte si Krishti. pasi e kishin torturuar egërsisht. të gjithin. Me asgjë nuk do t'i këmbeja edhe mbret po të më bënin. Zhiti FALEMINDERIT ZARATHUSTRA Ndjehem i këputur si ariu që shtriq putrat Në mëndje më vijnë fjalët "Kështu foli Zarathustra" Shkoi ai andej lart në mal mbi shkëmbinj e troje guri Po përse e le kënetën o i madh Zarathustra po përse e lëmë atdheun  Vijon në faqen 24 .. Më sheh në bebëz ndërsa pi gotën me liker s'të dalin fjalë nga goja veçse sheqer e mjaltë. Mirëpo. hulumtues pasionant i jetës së Zai Fundos PERSONAZH NGA VISAR ZHITI E pushkatuan në shtator të vitit 1944. të asaj çka ai përfaqëson. përtej kishte ditë si këto. zgjidhet kryetar i saj dhe drejton gazetën me të njëjtin emër të shoqërisë.. larg në Korçë.. dëshmi të shkëlqyer dhe të dhëmbshme. ia thyen eshtrat me porosi të diktatorit të ardhshëm. me të cilët fliste shpesh për mallkimin e regjimit të Stalinit. sepse e quante komunizmin shpëtim të njerëzimit dhe model të barazisë e të humanizmit.. në Rilindjen evropiane. V. Në Vjenë u lidh me Federatën Komuniste Ballkanike. dhe këtë herë si krijues. Në fillim ky ishte komunist. ma dërgon në shtëpi tek të afërmit sepse zëmrën e kam Korçë vetëm trupin . Zëmrat tona patriote shpata u bënë për Shqipërinë Prandaj larg atdheut. mik i dashur.... një porosi të hershme. mërgoi në Itali.. Kthehet në atdhe si jurist. në kulmin e burrërisë. është detyrë ta sjellim në kujtesën tonë kolektive. pa një drejtim. na jep një tjetër mik i tij.. Kur ra qeveria e Nolit më 1924. zgjohemi e flemë si hajdutë? Sa më pik ky zë misterioz! Kështu foli Zarathustra Të mos zvarritemi si lypsa në llum dhe në vënde përulëse duke u ngushëlluar me fjalët "Kështu foli Zarathustra" dhe një dorë e fortë më ngre lart me forcë Tungjatjeta Zarathustra mirësevjen Mbinjeri. Syri sheh lopë. Gjermani. Fundoja . 1. po aq sa ç'ishte dhe antifashist i betuar. gjithandej në mbretërinë e stepës zbardhëllon nata e dimrit.. Në nderim të Zai Fundos. Enver Hoxha. Oh. I kishte shpëtuar arrestimit dhe kishte rihyrë në Moskë ku punonte në Internacionale.. dhe kur Dimitrov ishte arrestuar pas zjarrit në Rajhshtag. nuk janë pak Dhjetë vjet në mërgim Dhjetë vjet që ti s'jeton… Ëndrra e madhe për atdhenë na mban në jetë na lumturon U betuam mbi varrin tënd u betua Shqipëria. Kur nisi era e spastrimeve të mëdha. sa e largët Shqipëria zemra më derdh gjithë atë mall kur rrëshqas mbi borën e ngrirë befas arrij në Korçën e kujtimeve. lejla. në autobiografinë "Si provova të bëhesha i urtë": E ndiej për detyrë të flas këtu për Fundon. u vu pas murit dhe u pushkatua.P E diel. Bionde elegante trupi i drejtë qiparis sytë lëshojnë shkëndija sytë e tu të mëdhenj. etj. kishte krijuar lidhje me jo pak kundërshtarë të Stalinit. Avni.. ___________ * Fan Noli PER VDEKJEN E TIM ETI Mëngjes mbytës më duket dhe zemra më ther dihat Nga Korça mbërrin lajmi babai im i dashur nuk jeton babai im kaq i mirë tani s'do të jetë më me ne dhe unë që shumë të desha nuk kam mundësi të të hedh një grusht dhé Eci nëpër rrugën e gjërë në këmbë. s'dihet në ç'ditë. Nëse 7 dekada më parë e nxorrën nga jeta. komunist besnik. atje sipër. kaloi në Shqipëri. Studio në Liceun France z në Selanik dhe pastaj për drejtësi në Sorbonë. DIMËR NË MOSKË Bora me flokë të dëndur mbulon kupolat e Kremlinit ky peizash i bardhë. Teksa flasim orë dhe orë s'e ndjej kohën që rrjedh vetveten brenda teje aty e gjej gjithmonë dhe bredh nëpër botë nga një vënd në tjetrin me vete mbaj si suvenir diamantët sytë e tu. ideatori i Europës së Bashkuar. kaluan që kur s'je.. dhi Kujtoj atdheun larg në Mongoli Me një krrabë të gjatë vrapon një bari kullot kopetë si në Shqipëri. Pas 8 shtatorit kur u lirua dhe grupi i fundit i të internuarve të Ventotenes. ata vranë qysh në fillim filozofinë për një Evropë të Bashkuar. dimërore. Interesohet për krijimin e një partie komuniste në Shqipëri dhe punon për grupin komunist të Korçës.. duke mërmëritur me zë të ulët fjalët e Platonit që ishte duke lexuar në greqisht. atë ndjesi ku paska pasur dhe shqiptarë që paskan lënë një gjurmëz drite. i kristaltë më çon në Korçë larg fëmijë. Por po të shtyhemi më thellë. ndjej një angushti të madhe Dhe ja pse shkruaj për të nxjerrë nostalgjinë që dallëndyshen e Shirokës ma sjell kaq të zjarrtë. po edhe intelektualëve.Paris. Në Ventotene u bëmë miq. Ndërkaq shëtiste i qetë.. por i edukuar në një atmosferë kulturore liberale në vendet demokratike. Përktheu nga italishtja A. të gjetura nga profesori italian Giovanni Falceta. syri sheh qiellin tej. Fundo ishte bërë komunist në Paris gjatë studimeve universitare. u njoh me partizanët komunistë duke u thënë kush ishte dhe që po vinte të luftonte me ta. Kuajt duke galopuar hingëllijnë vazhdimisht dielli si një furrë përflaket humnerave të reve. Dhjetë vjet. atëhere. i bukur e i drejtë. por ti jeton ato fjalë mbi varr më janë gdhëndur në zemër. Austri. Dhjetë vjet në mërgim. të cilët ishin futur në politikë vetëm së fundi. Tajar Zavalanin. Ai i përkiste një familje tregtare. Në Ventotene ishte afruar në mënyrë të natyrshme me ish-komunistët dhe socialistët. do të gjejmë dhe beteja për Evropën. ku bënte pjesë dhe KONARE-ja dhe Komiteti për Kosovën.

bashkatdhetarëve.. Duke vrarë Fundon. Më huton zvogëlimi pak e nga pak. znj. në stinët me shi. kur ndahem prej saj. Mbi kufijtë e fustanit të nënës. një e nga një. Harta e humbur e detit ndër valë. As lulet e fikura. Po babai im? Autobusi e merr dhe pas xhamit Përqafimet nuk kanë vlerë. Rrëshqet kilometrat. Dashuri e thellë. Maria Margaretha Stemmer. E mori me vete babain tim.. më le në shi. si trishtim fushe. Në xhepin e vetëm. Në nderim të Zai Fundos. aq i bardhë. Ikën pa tingujt e këngës së fundit. Ike pa frymë. humbur.. dhe ndonjë lulëkuqe e këputur shenjë orientimi. kapërcen majtas e djathtas. Pas draprit dhe kombajnës. Altiero Spinelli. Por aty. ata vranë qysh në fillim filozofinë për një Europë të Bashkuar. lidh e zgjidh lulet aromë livande Çdo ëndërr e pashë. Fustani i mamës u bë i bukur. në shtator të 1944 kapet nga partizanë jugosllavë dhe i dorëzohet komunistëve shqiptarë.. e pashprehur dot. gërryes.. aty. i burgosuri. fusha e zbrazur. gishtërinj lakuar si kënde pa gradë. ndërtuar me izotope ngado. Në ditët e ashpra. flutura dhe këngë mjellme. që bëra unë. ditën e parë në liri. që e dinin për trockisht. Mamaja dukej e bukur me atë fustan lulebore. e shtyn për larg. një qiell me re. Kthehet në atdheun e sapo pushtuar nga Italia. Ndikon shumë në vullnetarët që do të shkonin në Luftén e Spanjës. ndarje e vështirë. Nuk i fus dot ndër tegela dhe linja. bashkë me mikun tjetër të tyre Stavri Skëndo. dhe sheshi i Shën Pjetrit në Romë. harruar në xhep. Atje do të jetë me bashkatdhetarët e tij. Vështrimi im aty mbeti. brenda shpirtit tim. Pasi del kundër Stalinit. e ndoshta po qan. Dhe shtigjet e grave kërrusur. si gjyshja ime që u fik dosido. dhe kartëmonedha të vjetra. P OEZIA AUTOBUSI U NIS Autobusi u nis. e mori me vete udhëtarin e dashur. Derisa e desha. U ngrit mundimshëm..... sa nja pikë loti. Herë duket natë. derisa agon. provoj me gulshe. gjithsej nëntëdhjetë centimetra. mëndësinë. të Duçes dhe të Hitlerit. Dhe netët e përhumbura pa gjumë. Jashtë porte rri. Më ngadalë se ikja. sa vetë syri. do té gjejmë dhe beteja për Europën. në Rilindjen europiane. Pluhur ose baltë. Copëzat e petaleve. mbushur histori. pas akuzës.. Në këto poezi ka mall atdheu dhe hapësirë euroaziatike.. gënjeshtër e thënë nga të rriturit.. me erë të vjetër gjethurinash. Isuf Luzaj. me ca mbeturina vere nëpër gjethe e bar të djegur.prerë me ngut.. basme dhe një gjeografi të re. nuk di ku gjendet. Flutura rreth jakës me të qeshurat e çdo moti.. ndonjë thinja tekanjoze ndër flokë. me ëndrra. Pa ty s’e përfytyroj dot botën. Në hijen e lisit të madh në oborr. Atje. ku do ta vë kokën? Prej vitesh yjet janë pakësuar. dalë boje. diku në lirishta. shok me Dimitrovin dhe. Drithërima të më pushtojë. me gjumin e një tufë dhish. përkthyem këto poezi të tij nga italishtja. Pas rënies së fashizmit Sandro Pertini e mbështeti vëllazërisht Zai Fundon që të rrinte në Romë.. as të fshehtat e mia. si të jem banor i huaj i një qyteti kinez. Mund ta ngrejë gjendjen poetike dhe me më pak vargje. por shenjë historie për ta nuk jam.. kam dashur.këtu.. largohen për në Bashkimin Sovjetik ai gruaja me të cilën bashkëjetonte. As shtjellat e tymit. bunacë rëre..EREDITUS E diel. Dhe ëndrrat tona zbardhur. As unë s’e shkrova dot një letër. Gjilpërat thyhen mbi fustan të vjetër.. perëndimi i fundit i një qyteti.. atë që nuk e ndaj dot kurrë. si fruta këputur. I paprekur është aty. Autobusi u nis. kur hapat i hidhja. Mes një reje pluhuri.... etj. qiell i përvëluar në muzgun me shi. njësoj si kodra e shkretë. . në oborrin e shkollës. te pragu... herë bëhet gri. Në copa kujtimesh. Ku ajri mungon. si pellg i vogël. mbi shpatë lëkura e djegur do vetëtinte. rrugë pas rruge. pastaj agon. FUSTANI Fustani i mamës ishte i kohës tjetër. derisa e pashë. kurrize e lule të shtypura.ku shkelte ai.. si pajtonë të heshtur...e në sy. një këngë e bardhë. me Kryezinjtë e Kosovës. U shpërndanë rreth meje mijëra buburrecë shatërvanë. në cep të një kohe tjetër. Në Kolesian të Kukësit e pushkatojnë menjëherë. zhyten pikëllim. por dhe me ideologët italianë të Europës së Bashkuar. përvëlim i ciknës së ornamentit rreth shtratit të bardhë. Letër e humbur mban fatin që s’e kam. dashuria e tim eti. Gjithmonë një autobus largohet. Kundërmon dashuri dimërore postieri.i mban ndër gishta.. Dhe lisit me gjethe të vjetra.. u bashkua me vëllezërit Kryeziu dhe me misionin britanik në Malësinë e Gjakovës. GJITHMONË KAM DASHUR Gjithmonë kam dashur të marr një letër me zarf e zhubra fjalësh mbështjellë. pa intrigën e kurorës së mbretit. Fërgëllonte fustani. nga ëndrrat dhe shenjat. Trikos një syçkë sërish i rrëshqet fustani i grisur. U bë mëngjes. Nis punën si mësues gjimnazi. Si një zog ka harruar udhën. Iku ngadalë. një e nga një.. ta vazhdonin së bashku luftën... linjat e buta të trupit. Liqen i pastër i njollave të brishta. për udhët që bëra bashkë me tim atë.. që përmban bazën e idealeve për unifikimin e Europës. Sekrete e numra llogarie. në atdhe. pa mundur dot të mbajmë kthimin. . a sërish e ndjell. shpesh autori nuk përdor shenja pikësimi si surealistët.. është ngrirja në brinjë thëllimesh. tunele thesaresh dhe përralla magjie.. Dhe kilometrat e një kombinati që tym pafund prodhonte.. pa kallëzat e grurit dhe foletë e larashëve.. nuk je as ti. fllad arabeskash do na përfshinte. si Apollo endet. mbledh bulëza aq të ëmbla meraku. lidh e zgjidh lule aromë livande Çdo ëndërr u bë. netët pa to i mendoj shpesh. atë ndjesi ku paska patur dhe shqiptarë që paskan lënë një gjurmëz drite. nga rruga e parë.  Vijon nga faqja xx NGA VISAR ZHITI Më 1933 shkon në Gjer mani. rrahje dhe aromë djerse. fusha e tërë.. Ishte shtator. Dhe pastaj të verbohesha thellë.. Ernesto Rossi. Bota e mbetur pezull. Por po të shtyhemi më thellë.. dhe syçkat e prishura të trikosë blu... Kërrusem të mbjell lule në një kthinë betoni.të vdisnin me radhë.. kur të jem e lodhur. Streha e gjatë e godinës rënduar nga qindra fole zogjsh. para atij malli.. është mëma ime-një gur i rënduar. në Bytyç. Makinën qepëse. Mbështjell qiellin e tokën. gjëkund s’i ndiej.26. me intelektualët e njohur Safet Butka. kallamishte që fsheh mushkonja. te fundi i pragut. por nuk mundi dot t'u shpëtonte atyre mes të cilëve erdhi të vashdonte luftën për atdhe. Shenjë dashurie. të gjetura nga profesori italian Giovanni Falceta.. Mesdita në Tiranë është valë. hojet e poreve mbushur drithërimë. 29 Shtator 2013 Nga Miranda Haxhia P Kemi shkëputur këto poezi nga një cikël i autores përcjellë për “Milosao”. veri e jug. si të qe statuja e fundit. Pastaj. MËMA IME Mëma ime rri e fundit. si fustani i mamës. Avlëmendi i mallit. Ne shkelim vragat në vragat e ikjes. Sapo kishin ikur. qeliza e fundit e një qyteti. qytet antik mbi komo. I ruajti për motrën ditën e parë të shkollës. Gërshëra preu ngadalë përkushtimin e saj. Vajza ndarë në tre turne si kategori pambuku në xhepat e vjelëseve. Pastaj tinëz të rrëqeth e ftohta. kush e di se ku.. me kuaj të vdekur. rezistoj mes zhurmës së tyre. Gjithmonë kam dashur ta nxjerr Ta end nga e para. më del pa frymë. mes një litari që vërtitet. Kombinati ka vdekur. Zai Fundo i ndër pret mar rëdhëniet me Partinë Komuniste dhe Kominternin. pasi u nis ime bijë në ditën e parë të punës. Kishte shpëtuar nga kthetrat e Stalinit.. larg portit të shkretë në perëndim. kuti plot arturina. si pjesë e humbur vegimesh. por kjo është zgjidhja e saj. e zbrazur si një orizore pas stuhisë së shiut. gjumë kolektiv. të asaj çka ai përfaqëson. dalldisur nën një cohë delikate. me panik të madh... Më shumë nga ajo s’do duronte. S’e mban sepeti i vjetër.". Mija kilometra larg sepetit.. së bashku. dy breshka të heshtura shekullore e bezdia e polenit të vjetër në gishta. edhe pse te unë nuk trokiti kurrë. babai im-një botë erëmirë. por ai vendosi të shkonte në një tjetër shesh-beteje. si të qe statuja gjigande dhe sheshi i Shën Pjetrit në Romë. mbajtur me zor.. Muzafer Pipa. "Për një Evropë të lirë dhe të bashkuar. afrohet dhe bashkëpunon me nacionalistët shqiptarë.. Jeta matej me copë teke. ndjek ikjen time.. e shkruara e vjetër. as gazmendin si lulkë mbi fustan.. në çastin e fundit. gjithmonë dhe pak. me të cilët Zai. Këngë e pakënduar kurrë. Në hijen e lisit të madh në oborr. por pas një viti EUROPIANI I VRARË hiqet për shkak të veprimtarisë së tij antifashiste dhe internohet në ishullin famëkeq Ventotene. Puthja e pamundur do zgjohej pas porte. Autobusi u nis Dhe dora ime hark përmbi qiell. ndonjë kallëz në fushë të kuqe. një urë mbi lumë. Adresë e vjetër. hulumtues pasionant i jetës së Zai Fundos. me vraga përrenjsh në faqe.. Kominterni e dënon me vdekje. hartuan Manifestin e njohur të Ventotenes. harkimet e ëndrrave dhe ca pika loti Nëpër tegela ngjitur. diku në një anë. si vajtim i gjatë. Një kartëmonedhë i fut me ngut. Mija kilometra larg lisit të madh në oborr.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful