M‹MAR

S‹NAN

Turgut Cansever

ALBARAKA TÜRK

M‹MAR

S‹NAN

Turgut Cansever

ALBARAKA TÜRK YAYINLARI: 24
KÜLTÜR K‹TAPLARI: 2

Foto¤raf ve Tasar›m
Emine Ö¤ün & Mehmet Ö¤ün
Redaksiyon
Mustafa Arma¤an
Editör
‹brahim Usul
Teknik Dan›flman
Nurettin Özlük
Mizanpaj
Zübeyir Çifçi
Bask›
Esen Ofset
Cilt
Tu¤ Mücellit

1. Bask›, ‹stanbul Aral›k 2005
ISBN 975-00582-0-8
© Tüm yay›n haklar› ALBARAKA TÜRK’e aittir.
Tan›t›m amac›yla yap›lacak k›sa al›nt›lar d›fl›nda yay›nc›n›n yaz›l› izni olmaks›z›n hiçbir yolla ço¤alt›lamaz.
ADRES:
ALBARAKA TÜRK ÖZEL F‹NANS KURUMU A.fi.
Büyükdere Caddesi No:78 34394 Mecidiyeköy / ‹STANBUL
Tel: (90.212) 274 99 00 Faks: (90.212) 272 44 70 - (90.212) 354 23 26
albarakaturk.com.tr e-mail: albarakaturk@albarakaturk.com.tr SWIFT: BTFHTRIS

M‹MAR S‹NAN Turgut Cansever ALBARAKA TÜRK .

1949’da “Osmanl› ve Selçuklu Mimarisinde Sütun Bafll›klar›” adl› teziyle sanat tarihi doktoras›n› tamamlad›. ‹stanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Mimarl›k Bölümü'nü bitirdi. 1998 Ayr›ca birçok yabanc› ve yerli mimarl›k dergisinde makaleleri yay›nland›. Doktora Tezi. 1980’de iki eseri ile. . ‹stanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde. 1983’te Mekke Üniversitesi’nde e¤itim program›n›n haz›rlanmas›nda dan›flman olarak çal›flt›. ‹z Yay›nc›l›k. ‹nsan Yay›nlar›. 1980 y›l›ndan bu yana kendi mimarl›k bürosunda mesleki çal›flmalar›n› sürdürmektedir. Doçentlik Tezi. 1992 Ev ve fiehir. ‹z Yay›nc›l›k. A¤aç Yay›nc›l›k. 1994 Kubbeyi Yere Koymamak. 1949 Modern Mimarinin Sorunlar›. ayn› y›l A¤a Han Mimarl›k Ödülü için büyük jüri üyesi seçildi. 1997 ‹stanbul’u Anlamak. Di¤er Eserleri: Osmanl› ve Selçuklu Mimarisinde Sütun Bafll›klar›. 1960’da “Modern Mimarînin Sorunlar›” bafll›kl› tezi ile doçent ünvan›n› ald›. 1960 Düflünceler ve Mimarî. 1992’de bir eseri ile üç kez A¤a Han Mimarl›k Ödülü kazand›.TURGUT CANSEVER T›p doktoru merhum Hasan Ferit Cansever'in ilk çocu¤u olarak 1920 senesinde Antalya'da dünyaya geldi. Türk Tarih Kurumu Bas›mevi. 1981 fiehir ve Mimarî.

dondurulmufl müzi¤e benzetir. taflta dondurulmufl müzik. Mimarinin. tüm dünya medeniyetinin gelmifl geçmifl en önemli tafl yazarlar›ndan biridir. insan bu mekânla- . pratik bir sanat veya estetik bir teknik olarak mimarl›¤›. statik ilmi ile ifade edilen mimarînin. Yukar›daki tavsiyeme uydu iseniz. âbidevî eserleri bar›nd›ran bu kitab›n k›ymetli metnine kendinizi kapt›rmadan sayfalar›n- da flöyle bir dolaflman›z›.SUNUfi B u sunuflu okumadan önce. iki kapak aras›na itina ile yerlefltirilmifl foto¤raf karelerinin içine dalarak bir gezinti yapman›z› istirham ederim. devlerin alfabesi oldu¤u söylenir. bir taraftan da mimarî. Zira söz konusu bu müzi¤in bestecisi. eminim flimdi bu sat›rlar› bu kitab›n sayfalar›na serpifltirilmifl sessiz müzi¤in b›rakt›¤› haz ile okuyorsunuzdur. Türk-‹slâm mimarî sanat›nda kendine has üslubuyla eflsiz bir konuma yerleflmifl olan Mimar Sinan’d›r. f›r›nlanarak tafllaflm›fl lale bahçeleri. Goethe. Mimar Sinan sadece Osmanl› Türk tarihinin de¤il. Yaflad›¤›m›z mekân› mimarî unsurlarla ifade eden tafl ile ifllenmifl bu edebiyat eserlerinde fliirin sembolik anlat›m› ifllenir. bask›n ve esas›nda mimar›n sembolik anlat›m›n› yüzy›llar›n ötesine tafl›yan ö¤eleri gibi gözükse de. Hiç flüphesiz ki. Tafla ifllenmifl anlam.

Cansever hocan›n rehberli¤inde gezinerek Mimar Sinan'›n eserlerindeki detay ile flümûlün tad›na hakk›yla varacaks›n›z. anlat›m› ve gözüyle muazzam bir hareketlilik ve anlam bulan bu Mimar Sinan "antolojisi”ni. bu topraklar üzerinde yaflayan her kurum ve kiflinin içinde yaflad›¤› topluma karfl› bir borcu oldu¤u bilinci ile bafllatm›fl oldu¤u kültür yay›nlar›na bu çal›flma sayesinde mütevazi bir katk› daha yapmaktad›r. yeniden yorumlanan ve yeniden hissedilen bir dinamizmi de bünyesinde tafl›r. Dr. Bu de¤erli çal›flman›n gerçekleflmesinde eme¤i geçen herkese tebrik ve teflekkürlerimi sunar. Albaraka Türk. Albaraka Türk olarak sizlere sunmaktan büyük bir zevk duyuyoruz. Adnan BÜYÜKDEN‹Z Genel Müdür . Bilge mimar Turgut Cansever'in yorumu. Sayg›lar›mla.r› kulland›¤› müddetçe yeniden yaflanan. Kültür ve medeniyetimizin bu önemli havzas›n›. tarihî ve yaflayan kültürümüzün zenginliklerini bugünlere tafl›man›n. Kurumumuzun bundan sonra da kültürümüze katk›y› amaçlayan çal›flmalara destek sa¤lamaya devam etme arzusunda bulundu¤unu ifade etmek isterim.

tarihî süreç içindeki kaynaklar›na iflaret ederek tan›tmay› amaçlayan bu kitab›n vücud bulmas› sürecinde. Metni dil ve ifade aç›lar›ndan gözden geçiren dostum. metnin oluflturulmas›ndaki katk›lar›. kitab› yay›nlayarak okuyucu ile buluflmas›na imkan sa¤layan Albaraka Türk yetkililerine ve ‹brahim Usul beyefendiye. tasar›m›n bilgisayar sürecini maharetle tamamlayan Zübeyir Çifçi’ye ve yard›mc›m›z Murat Top’a teflekkür ediyorum. k›ymetli yazar Mustafa Arma¤an’a. Turgut CANSEVER Kas›m 2005 .TEfiEKKÜR Ü lkemizin ve ‹slâm aleminin oldu¤u kadar bütün insanl›¤›n büyük flahsiyeti Mimar Sinan’›n vücuda getirdi¤i mimarl›k sanat› flaheserlerini. foto¤raflar›n›n çekimi ve kitab›n tasar›m› için çocuklar›m mimar Emine Ö¤ün ve mimar Mehmet Ö¤ün’e flükranlar›m› bildirmeyi ilk görev say›yorum. çizimleri yapan genç mimar Emre ‹fllek’e.

.

....... 221 225 IX................................................................................................. Edirnekap› Mihrimah Sultan Külliyesi . 273 ..................................................................................................................V. IV...................... 267 ......................................................................................................................................................................................... fiehzade ve Süleymaniye’den Selimiye’ye ................................ Haseki Hürrem Sultan Hamam› IX.................................................................................................................................... 11 17 57 69 ................................................................................................ 135 ...................................................................................................................................................... 245 IX..........................................................III.................................................................................................................................................................................................................................... Üsküdar Mihrimah Sultan Külliyesi VII..................................................................................... Mimar Sinan’›n Dayand›¤› Osmanl› Mimarl›k Birikimi V................................................. 111 VI................... Lüleburgaz Sokullu Mehmet Pafla Külliyesi.......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... IX......................... III........................................ ‹lk Eserleri ........................................................................... ............................................................................................................................................................................. fiehzade Mehmed Külliyesi VIII....................................IV.............III.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... Zal Mahmud Pafla Külliyesi ......................................................... Hadim ‹brahim Pafla Camii ve Sinan Pafla Camii ...........................I..... ‹slâm Mimarl›k Eserlerine Genel Bak›fl ................................................................................................................................................ Süleymaniye Külliyesi 113 IX................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 117 ......................... 241 ............ Barbaros Hayrettin Pafla Türbesi .................................................... Büyük Çekmece Köprüsü.............................................................................................................................................VII........................................... 103 ............................. Haseki Hürrem Sultan Külliyesi ........................ ‹slâm Mimarisi Üzerine Düflünceler .......................II.................II........................................................................................................................................... 165 VI.................................................. Mimar Sinan’›n Ça¤› VI....................................................... VI................................................................... 121 ..........I...................................................................................................................................... IX..................................................................................................................................................................... Ma¤lova Su Kemeri 257 ................................................................................................ Girifl II..................................................................... .......................................................VI............................................................................‹Ç‹NDEK‹LER I..................................................................................................................................................................... Sokullu Mehmet Pafla Mescidi ve Kervansaray› IX.................. Rüstem Pafla Camii 233 IX....................................................................................................................................................

............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... Azapkap› Sokullu Mehmet Pafla Camii XI................... Kad›rga Sokullu Mehmet Pafla Camii .................................................................................................................................................... Mimar Sinan’›n Son Dönem Eserleri XI....... ...................................................................................................................................................................................... 341 ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 349 XI.............. 408 XII........................................ 406 ‹ndeks .IV............... XI.................................................................................................................................................................................................................................................................................. 371 XI.........................I............................................................................................................................................................................................................... XI................................................................................................................................................................................................................................................................................. Edirne Selimiye Camii .......................................................................................................................................................................................................................................................... Ayasofya Minareleri XI.................... Piyale Pafla Camii 279 351 ...........X.............................. K›l›ç Ali Pafla Camii ..................................................................................................................II................................................................................................................................................................................................................ 403 Sözlük ........................................................................................................ 397 Notlar ...III............................................................................................VI......................................................................................................................................................................................................................................................... Üsküdar fiemsi Pafla Külliyesi 381 ............................................................................................................................................................................................................................. 389 ....... 415 ............. Mimar Sinan’›n Mimarl›k Miras› Kaynakça ......................................................... 365 ......................................................................................................................................................V......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

I. G‹R‹fi .

.

ran unsurlar›n mekân içinde yer al›fl biçimleri. manl› kültür ortam›ndan soyutlayarak. tutarl›l›k ve 13 . mimarî vas›tas›yla manl› kültür birikiminin en özel ürünlerini ve- oluflturulan güzellik duygusunun türleri araflt›- ren Mimar Sinan’›n. Selim’in (1566-1574) ve Sultan III. eserlerin tarif ve tasvirleri. mimarisinin gösterdi¤i Çabam›z. Mu- çerçevesindeki sosyal iliflkilerini ele almak yeri- rad’›n (1574-1595) saltanatlar› s›ras›nda. Bu farkl›- duklar› ça¤a ve topluma iliflkin aslî özellikleriy- l›klar.(1) Mimar Si- tin gücünü simgeleyen eserler verme imkân›n› nan’› teknolojik baflar›lar›n peflinden koflan bir elde eden Mimar Sinan. Mimar Sinan’›n eserlerini. s›n›rl› amaçlara yönelik bir r›lmaktad›r. ‹nsanl›k tarihinde önemli bir yere sahip ol- biçimlerin ifadeleri. yap›lar› olufltu- hatas›ndan da uzak durmaya çal›flt›k. onun hakk›nda yaz›lanlar›n ço¤unda ol- na vard›¤› Kanuni Sultan Süleyman du¤u gibi. yap›lar›n› birer sanat kiflilik olarak görmek ve onu kendine has Os- flaheseri seviyesine yükseltmiflti. Mimar Sinan’›n mima- biçimlendirdi¤i derunî sezifller. Bu metinde. bilgi ve tecrübe- risinin özüne ulaflman›n ve ortaya koymufl ol- lerin birleflimi olarak önyarg›lardan ar›nm›fl bir du¤u eserlerden günümüze aktar›labilecek hu- sürecin sonucunda tasar›mlar›na yans›m›flt›r.smanl› Devleti’nin gücünün doru¤u- O sinde. tav›r içinde olmad›¤›. yap›lar ile hayat aras›nda mas›na ra¤men yeterince kavranamayan Os- kurulan iliflkileri. do¤rudan eserlerinin tafl›d›¤› sanat kalitesiy- tanbul baflta olmak üzere farkl› yerlerde devle- le temas kurmaya özen gösterdik. ‹s- ne. Sinan’›n mensubu bulundu¤u ‹slâmiyetin le kavramaya yöneliktir. teknolojik döneminden (1520-1566) bafllayarak Sultan meseleleri ile yetinmek veya mimarl›k faaliyeti II. özetle. Röne- Mimar Sinan’›n mimarl›k alan›ndaki baflar›s›- sans’›n belirledi¤i amaç ve çözümlemelere ulafl- n›n temellerini oluflturan mekân ve hareket te- ma çabas› içindeki bir sanatç› olarak alg›lamak lakkisinin eserlerine yans›mas›. ait ol- farkl›l›klardan aç›kça anlafl›lmaktad›r. suslar› tespit etmenin zorlu¤unun bilinci içeri- Söz konusu yans›man›n bütünlük.

‘Tebli¤i sunmak ve o noktada durmak’ flek- Mimar Sinan’›n yap›lar›nda aç›k bütünlük- lindeki ‹slâmî kurala uyan ‹slâm kültürlerinde ler oluflturan tektoniklerin* tezyinîli¤i. eser. hem de geçmifle farkl› vas›flar kazan›r. Mimar Sinan’›n tarih görüflü.M‹MAR S‹NAN süreklilik tafl›yan esaslar›n› aç›klamak. yap›n›n maddî ve tav›r içinde. yetinen suskunluklar›yla yüceltirler. flüpheli olandan ar›nm›fl bir iliflkileri. Mimar Sinan’›n eserleri- ait eserlerle karfl›laflt›rmal› olarak inceledik. Sinan’›n marisi. ‹slâm mimarl›k sanat›. hiyerarflik düzeni. ki hat›rlanarak zaman›n bütünlü¤ü içinde kav- Her sanatkâr›n flahsî tecrübeleri. ne tasar›mc›s›n›n gözüyle farkl› noktalardan ba- Mimarl›k eseri. ortaya koyduklar› mesajlar› en azla madde-d›fl› (immateriel) unsurlar›n›n da¤›l›m›. Mimar Si- yap›y› yaflan›l›r k›lan fonksiyonel düzenle yap›- nan’›n eserleri de ‹slâm-Osmanl› sanat ve mi- n›n biçimi aras›ndaki iliflkilerin oluflturdu¤u fli- marl›k tarihinin bu köklerine dayal› bir tav›r irsellik. sanatç›n›n varl›k ve kâina- karak. Bu sebeple ‹slâm mi- na ait olanlar› da kapsar. baflkalar›- ranabilecek bir yap›dad›r. dür. özellikle Osmanl› mimarisi. her yeni ad›mda bir önce- m›z›n amaçlar›ndan biridir. sahip oldu¤undan. çal›flma- vechelerini alg›lad›¤›. çevre ile mimarl›k eserleri. ‹slâmiyet her an mayacak kadar kapsaml› ve karmafl›k meseleler yeniden oluflan bir varl›k ve kâinat tasavvuruna ihtiva etmektedir. ese- ket halindeki insan›n her farkl› noktada yeni rini vücuda getirdi¤i s›rada sahip oldu¤u gelecek 14 . tek bir nok- eserlerinin anlafl›labilmesi için onun sanat haya- tadan bak›larak anlafl›lamaz. Bu bak›mdan. s›n›rl› bir metinde bütünüyle aç›klana- içindeki biçim bütünlükleridir. kendisine yö- t›n›n çeflitli aflamalar›nda oluflturdu¤u farkl› çö- nelik bak›fl noktas›na ve tarz›na göre sürekli zümlemeleri hem birbirleriyle. hare- Bu metin. süregiden tarihî ve kültürel. m›fl oldu¤u zaman kesitinin onun kararlar›n› Modern semanti¤in yaklafl›m›na göre. bizzat yafla- ediflinin yans›mas› oran›nda yücelik kazan›r. gerçek nas›l flekillendirdi¤ini aç›klayarak eserin insan› sanat ve mimarl›k eseri. bir mesaj bütünlü¤ü- yücelten vechesine ulaflmay› denedik. dolay›s›yla t›n yap›s›na ait gerçeklikleri sezifl ve tasavvur da mimarî geliflmenin içerisinden.

‹SLÂM M‹MAR‹S‹ ÜZER‹NE DÜfiÜNCELER .II.

cami ve minarelerinin dü- bir k›sm›. takib eden Osmanl› nesilleri taraf›n- zenleriyle de. Sultanahmet Camii ör- ortaya koymak aç›s›ndan zaruridir. Süleymaniye ve Selimiye’deki dan tahrip edilmifltir. Sulta- k›flla yapt›rmak amac›yla y›k›lm›flt›r. nahmet Camii’nin mimarisinde belirleyici olan Ancak. Ahmet ad›na infla edilen Sultanahmet risinde 16. Sinan’›n s› ve talebesi Sedefkâr Mehmet A¤a taraf›ndan mimarisinde ise bu sat›hlar mukarnaslarla örtü399 . da- eserdir. Selim taraf›ndan yerine askeri den– Sinan’›n mimarisinden farkl›lafl›r. Pafla ve Rüstem Pafla’ya ait yönetim merkezleri Sedefkârl›k e¤itimi alm›fl Mehmet A¤a’n›n olan muhteflem saraylar 17. tülü mekân›n›n. yine onun imza- Sinan mektebinin di¤er üyelerinin muhalefeti s›n› tafl›yan Haseki Hürrem Sultan Hama- ile karfl›laflm›flt›r. yar›madan›n son odak noktas› Sinan’›n sivil mimarl›k miras›n›n neredey- olarak belirmesini sa¤lam›flt›r. –gençli¤inde marangozluk ve birbiri- Sultanahmet Camii’ne yer açmak. Sokullu Mehmet Pafla ve den ar›nd›r›p yumuflatarak sa¤layan pandantif- Rüstem Pafla saraylar›n›n yerine genç yard›mc›- ler Sultanahmet’te hakim unsurlard›r. asr›n oluflturma sanat›n› ö¤rendi¤ini önemle zikre- bafllar›nda III. Sinan’›n vefa- husus. Si- kubbeyi dört yar›m kubbeyle destekleyen Se- nan’›n tasar›m hayat›n›n etkinli¤inin boyutlar›n› defkâr Mehmet A¤a da. Geçiflleri gerilimli ifadelerin- m›’n›n Güneyinde. uyum ve âhengin ifadesidir. as›r bafllar›nda. Bu yaklafl›m t›ndan 10-15 y›l kadar sonra. merkezî etkisi ne olmufltur?’ sorusuna cevap vermek. dinî yap›lar›n›n da önemli mii. asr›n ilk y›llar›nda mimarisi. son cemaat yeri. Sultanahmet Ca- se tamam›na yak›n›. 17. Kanuni Sul- ne tak›larak vücuda getirilen ahflap bütünlükler tan Süleyman’›n Üsküdar Saray› ise 19. as›rda vücuda getirdi¤i Camii bu kapsamda zikredilmesi gereken bir mimarl›k eserlerinin tafl›d›¤› evrensel mesaj. Mesela Sokullu Mehmet mimarî çözümlemelerin yeni bir yorumudur.M imar Sinan’›n. ‘Osmanl› kültürü içe- Sultan I. ha sonraki nesiller taraf›ndan nas›l alg›lanm›fl ve fiehzade Camii’nde oldu¤u gibi.

Sinan’›n. bunun gibi. iki kümülatif bütünlükleri ile k›smî de olsa temas ayak ve üç büyük kemerden bütünüyle ba¤›ms›z halindedir. Bu yaklafl›m kubbenin alt›ndaki alan›n Le Corbusier de 20. Sinan’›n 16. kubbe ana biçimi- le farkl› bir mimarî duyarl›l›¤›n. ba¤›ms›z lafl›ld›¤›n› göstermektedir. Sürekli k›p›rdanan. Azapkap› So- Eminönü Yeni Camii (1597-1663) ile III. varl›¤› rüksiyonun unsurlar›n›n ferdiyetlerini son s›n›- sürekli oluflum halinde telakki eden. olarak tasarlanmas›. Sinan’›n Büyük Çekmece So- kubbelerinin oyuk ve madde d›fl› (immateriel) kullu Mehmet Pafla Kervansaray›’nda uygulad›- sat›hlar›n› bir kez daha madde d›fl›l›¤a çeker- ¤›ndan daha yüksek. zarafet ve geri- ni -mahiyetine ayk›r› düflmeden. Bu gerçek. hareketli beze- Sedefkâr Mehmet A¤a’n›n Edirne Ayfle Ka- meler ve kalem iflleri. ye’nin büyük kemer boflluklar›ndaki dolgu du- Mark Rotko’nun resminin metafizik kökleriy- varlar›nda yer alan ince uzun pencereleriyle ilifl- le ve 1925-1970 aras› modern mimaride Mies ki kurmak suretiyle Sinan’›n ruhunu yaflat›r. Sinan’›n önemli çözümlemelerinden biridir. ve 17. s›k›fl›k.M‹MAR S‹NAN lüdür. kullu Mehmet Pafla Camii’nde d›fl duvar›n mi- Sultan Ahmet’in annesi ad›na yapt›rd›¤› Üskü- marinin iç tafl›y›c› sisteminden ayr›lmas›. 400 . as›r Osmanl› d›n Kervansaray›. konst- dar Yeni Valide Camii (1710). as›rda ortaya mas›n› ve kubbenin tam yuvarlak halinin afla¤›- koydu¤u evrensel amaçlar›n ça¤›m›zda da pay- lara sarkmadan yukar›da kendi bafl›na. ancak Süleymaniye ve Selimi- oluflumun bir alan› haline dönüfltüren kültür. mimarî oluflturma iradesiyle iliflkili son Osman- D›fl duvar ile tafl›y›c› sistemi birbirinden ay›ran l› eserleri olarak zikredilebilir. yeni yer ve r›na kadar gelifltirmek anlam›na gelmektedir ve flartlar içinde yeni meseleleri çözümleyen bir bu. yüzy›lda ayn› çözüme ulafl- bir geometrik düzen ve onun uzant›lar› ile olufl- m›flt›r.hareket ve limin ifadesidir. Van der Rohe’nin yap›lar›n›n ve postmodern Zal Mahmud Pafla Camii’nde d›fl duvar›n mimarinin sonsuzluk içindeki tektoniklerin merkezî kubbeyi tafl›yan mihrap duvar›. 16. say›s›z küçük hareketle. ince ve uzun pencereleriy- ken. flahsiyetini koruyarak yer almas›n› sa¤lar.

bu devam eden millî mimarl›k hareketinin önemli mimarinin s›n›rl› ve eksik bir yorumu olmakla temsilcilerinden Mimar Kemalettin Bey’in Sinan beraber Sinan’dan son ciddi etkilenme olmufltur. 401 . neo-klasik bir mimarî yaratma giriflimi.M‹MAR S‹NAN Osmanl› kültür ortam› içerisinde 1880’ler- mimarisine ait baz› biçim elemanlar›n› kullana- de bafllayan ve Cumhuriyet’ten sonra da bir süre rak.

.

biyolojik. sevinç gibi insiyaklar›n›n belirledi¤i ruh halleriyle. onun benli¤i ve kalbidir. gündüzün geceye dönüflümü. ‹kbal. sosyal ihtiyac›n› karfl›lamak için yap›lacak bir yap›n›n duvar›nda yer alacak flekilde biçimlendirildi¤i gibi. bununla beraber kendi sayesinde mevcut olan varl›¤›n (Ens per se’n›n) her iki vasf› ancak ilk defa insanda ve onun benli¤inde aktif bir flekilde birbiriyle münasebete gelmektedir. (4) ‹slâm insana varl›k içinde çok özel bir yer tan›r. buna karfl›l›k alt tabakalar da üst tabakalar› tafl›yan bir mahiyettedir. Maddî varl›k tabakas›n›n fizik ve kimya yasalar› ile. insan›n biyolojik. böcek ve y›ld›zlar üzerinde de¤il. Michelangelo ve Carlo Moderne eliyle geçirdi¤i de¤iflimler H›ristiyan dünyas›n›n ilk ça¤›na ait farkl› dünya telakkilerinin esere yans›malar›d›r. onlar bunu üstlenmekten korktular. çünkü büyük bir görev ve emaneti yüklenmifltir. Bu ufac›k bir ar›n›n bile ilahî ilhamdan ya- 403 . insan bu emaneti yüklendi. ‹nsan›n fikrî varl›k tabakas›na ait tercihleri ruh alemini terbiye yolu ile flekillenir. bu vas›flar›n birleflti¤i noktad›r. “Arz›m ve semam beni s›¤d›ramad›. fikrî varl›k tabakas›n›n ise insan›n fikrî-manevî alemiyle oluflur. “Bütün kusurlar›na ra¤men insan. Rönesans ve Barok ça¤ mimarilerinin farklar›n›n belirleyicisi Saint Pierre Kilisesi’nin Bramante. maddenin enerjinin maddî varl›k alan›nda var olan herfleyin insan taraf›ndan flekillendirilmesi ile oluflan becerileridir. fikrî (manevî) olmak üzere dört aslî tabakadan olufltu¤unu savunur. ruhî hal de terbiye yolu ile insan›n fikrî varl›k tabakas›ndaki tercihlerine göre terbiye edilir. Bizans Ortaça¤ H›ristiyan mimarileri kendilerine has farkl› üsluplar ürettikleri gibi.” kan›s›na var›r. (2) Sanat eserini. (Sayfa 86) “Bizce bilinmesi mümkün olan tanr›laflman›n biricik yeri insan. insan› Allah’›n dünyadaki uzant›s› olarak tan›mlar. Bu durum üst varl›k tabakalar›n›n alt varl›k tabakalar›n› flekillendirmesine örnek teflkil eder. Düflünce ve inanç meselelerinin olgunluk kazand›¤› bu fikrî ortam. varl›¤›n üst tabakalar›ndaki kanunlar›n etkile- (3) “Bak. eserin kozmik realiteyi “biçim”ler ortam›na yans›tmas›n› sa¤lam›fl. insan bu trancendent oluflun hakiki bir parças›d›r. sanatç›n›n içinde bulundu¤u fikrî ortam belirler. organik varl›k tabakas›n›n maddî varl›k tabakas› yasalar›na ilave olan yeni yasalarla. Heinrich Wölfflin. Zira her ne kadar bütün fleyler devaml› bir yaratma manas›nda her saniye kendi sayesinde mevcut olan varl›ktan. farkl› inançlar da farkl› biçim tercihlerini gündeme getirmifltir. “Biz göklere yeryüzüne ve da¤lara emaneti kabul etmelerini söyledik. ‹lca ile Geist’a ait bir kaynaflman›n fonksiyonel birli¤inden husule gelmekte iseler de. Klasik ve Barok sanat k›yaslamas›n› yaparken sanattaki de¤iflmenin nedenini “dünya karfl›s›nda baflka bir tutum” ve “dünya görüflünün (Weltanschaung) temel karfl›tl›klar›” olarak aç›klar. herfleye bak” Muhammed ‹kbal’in ‘Reconstruction of Religious Thought in Islam-‹slâm’da Dini Düflüncenin Yeniden Kuruluflu’ kitab›nda bu husus. (5) Teknolojiler. biyolojik ve maddî varl›k alan› ile iliflkide fikrî alemin gerektirdi¤i flekilde.” der.” (33/72) Ayet-i Kerimesi’ne dayanarak M. Dolay›s› ile insan. ruhî. esere gerçek sanat de¤erini kazand›rarak. rarland›¤›n› belirten ve okuyucular› sürekli olarak rüzgarlar›n de¤iflimi. ruhî varl›k tabakas›n›n canl›lar›n korku. Bu hususlar ‹slâmî ontoloji ve yeni varl›k felsefesi taraf›ndan gündeme getirilmifltir.NOTLAR (1) Varl›¤›n maddî ve manevî iki ayr› k›s›mdan olufltu¤una dair yanl›fl kanaati aflan yeni varl›k felsefesi. ‹nsan. varl›¤›n maddî. Roma. Sinan’›n yaflad›¤› ça¤›n ‹slâmî ve tasavvufî inanç ve düflünce geliflmesi de onun mimarisini oluflturmufltur. ‹slâm kültürleri de ça¤lar›n farkl›laflan yorumlar›na tekabül eden farkl› sanat üsluplar›n› oluflturmufllard›r. emaneti (bu yükü) kabul etmediler. ‹nsan›n dünyada Allah’›n halifesi mertebesine yükselmifl ekmel-i mahlukat s›fat›na eriflti¤ini gösteren temel ‹slâmî kaynaklar d›fl›nda Bat› dünyas›nda Max Scheler ‘‹nsan›n Kosmostaki Yeri’ isimli kitab›nda benzer bir yaklafl›mla. do¤adan üstündür. Tafl. bulut ve y›ld›zlarla dolu gökyüzü ile sonsuz fezada yüzmekte olan gezegenleri gözlemeye ça¤›ran Kur’ân’›n ruhuna tamam›yla ters düflen bir olgu de¤il midir?” fleklinde aç›klanmaktad›r. maddenin varolufl yasalar›n›n özelliklerine göre maddeyi biçimlendiren kullanma yetenekleridirler. “Sokrat bütün dikkatini sadece insanlar›n dünyas›na çevirmiflti. lakin ben bir mü’min kulumun kalbine s›¤d›m” mealindeki Hadîs insan›n özel konumuna iflaret eder. alt varl›k tabakalar›na ait tercihleri gerçeklefltirir. Ona göre araflt›rma bitki. yaln›z insan çevresinde yo¤unlaflmal›yd›.

biçim tezahürüdür. varl›¤›n sürekli oluflum niteli¤ini ortaya koyarak karfl› ç›kar. ‹bni Rüfld’ün ö¤retisi ile bafllay›p Ortaça¤’da kilise içinde geliflen Aristocu statik varl›k görüflünün hakim oluflu ile vücuda geliflini anlat›r. her tezahür bir ifade ile yüklüdür. üçüncü olarak yap›n›n deprem yüklerine karfl› daha dayan›kl› hale gelmesini temin etmek üzere zeminde yer alan mahmuzlar›n üzerindeki. Paul Klee 1927’de yazd›¤› ‘Educational Sketch Book’ isimli eserinde biçimlerle onlar›n ifadeleri aras›ndaki iliflkileri göstermifltir. tuttu¤u eli. ‹slâmî ve tasavvufî düflünce tarihinde varl›¤›n dinamik yap›s›n› belirleme hususunu özel bir önem vererek ele al›r. gündüzü de gecenin üstüne seriyor. Allah’›n var olan her fleyde tezahür etti¤i ‹slâmî ve tasavvufî düflüncede aslî bir temel olarak mevcuttur. Fusûs-ül Hikem adl› eserinin 12. bitaraf ve insan› yönlendirmeyen hareketlili¤ine karfl›l›k. (10) Kur’ân-› Kerîm’e göre yaln›zca Allah zat›yla kaimdir. (9) Her sanat eseri bir biçimler bütünlü¤üdür. mealindeki Hadîs-i Kudsi’sine bakarsak Hak ile halk› ay›ramazs›n.” (39/5) “Siz birbirinizin düflman› olarak inin. insan›n transandantal bir idrakten hareket ederek eserini oluflturma süreci içinde. ‘fiuayb Kelimesindeki Kalbi Hikmetin Asl›’ bafll›¤› alt›nda. ortaça¤ H›ristiyan mimarisinin Gotik katedralinin yönlendirici niteli¤i sebebiyle birbirlerinden derin flekilde farkl›d›r. (11) Bu yap› mimarî ürün olarak sahip oldu¤u eflsiz güzelli¤i ve önemi yan›nda Sinan’›n tasar›m yaklafl›m›n›n transandantal niteli¤ini ortaya koymas› ile de özel bir önem tafl›maktad›r. 19.M‹MAR S‹NAN me. “Allah’›n. fiu halde her varl›k Hak’t›r yahut her fley halkt›r dersin. Fass’›nda. bu yaklafl›m geçen k›rk y›l içerisinde semiotik sorun olarak ve teorik düzeyde gündeme gelmifltir.” (23/80) “O geceyi gündüzün üstüne örtüyor. su ak›fl istikametinde yap›n›n iki taraf›na yerlefltirilen kemerlerin üzerindeki üst kemer dizisinin daha dar ve hafif olmas›n› sa¤l›yarak tafl›may› sa¤layacak alt kemer ve destek ayaklar›n›n sistemine üst kemer ve destek k›sm›n›n daha az yük vermesi amac› ile bu üst kemer dizisini daha dar olarak tasarlam›fl olmas›d›r. ikincisi 1563’te eski kemerin y›k›lmas›na yol açan sel felaketinin tekrar› halinde sele dayanacak güçlü bir mahmuz sistemini oluflturmak. (8) Âbidevîlik. konufltu¤u dili ile olurum’ kuvvetlerinin azas›ndan ve onlar›n mahallelerinden baflka herfleye var›ncaya kadar bütün benli¤i olurum. herbiri ba¤›ms›z flahsiyete sahip tektonikler olan mimarî veya tezyinî elemanlar›n asude. düzenleme aç›s›ndan hiyerarflilerine uygun yaklafl›mla eserlerini vücuda getirdi¤i oranda baflar›l› olabilir. Max Scheler ‘‹nsan›n Kosmostaki Yeri’ kitab›nda Rönesans’›n. 404 . Bu yaklafl›m ‹slâm toplumlar›nda “Allah’›n emrine kay›ts›z flarts›z uyman›n” oluflturdu¤u ‹slâm inanc›n›n da bir yans›mas›d›r. mimarî unsurlar›n sakin. asude. Kaide mahmuzlar›ndan yukar›ya do¤ru her iki yönde daralarak yükselen meyilli destek ayaklar›n›n aras›nda oluflan alan›n küçük kemerlerle boflalt›lmas› da Ma¤lova Kemeri’nin transandantal düflünme ve tasarlama yolu ile yap›n›n mimarl›k çözümlemesinin iç dinamiklerinin realitesini de aksettiren bir düzeye ulaflmas›n› sa¤larken. ‘Ben kulun yürüdü¤ü aya¤›. ‹bni Rüfld’ün Aristocu statik varl›k telakkisine. bir bak›mdan da halkt›r diyebilirsin. Çünkü görünüfl birdir. Bu kaynaklara dayanan Sinan’›n mimarisinde. Kur’ân’da baz› Ayet-i Kerimeler bu hususa iflaret eder: “Gece ile gündüzün de¤iflikli¤i de O’nun eseridir. Osmanl› sanat›nda ölçünün büyüklü¤ü ile de¤il. Ancak biçimlerin ifadeler tafl›d›klar› da aflikar olup.” (2/36) (6) ‹nsan eserinin tezyinîli¤i.” fleklinde aç›klamaktad›r. Ma¤lova kemerinin tasar›m›nda Sinan’›n üç temel etkenden hareket etti¤i görülüyor. insan› yönlendirmeyen nisbi büyüklük (veya küçüklük) iliflkisi ile oluflturulur. as›r sonunda Wörringer’in psikolojik esteti¤inin. Yahut da o bir bak›mdan Hak’t›r. sanat› münhas›ran biçim ifadeleri ve dolay›s›yla yaln›zca ruhî hallerin yans›mas› olarak tan›mlamas›n›n eksikli¤i izleyen dönemlerde ortaya konmufltu. yavafl. mimarinin eflsiz güzelli¤i- (7) ‹slâm düflünürü Gazâlî “Tehafüt’el Felâsife” adl› eserinde Farabi ve ‹bni Sina yerine onlar›n efendisi oldu¤unu ifade etti¤i ‹slâm dünyas›nda as›rlarca etkili olmufl Aristo’yu tenkid eder. ça¤dafl› Muhyi’d-dîn el-Arabî. kainatta var olan di¤er fleylerin hepsi z›tl›klar› ile var olurlar. Bunlardan birincisi vadiyi aflarak suyu bir taraftan di¤er s›rta kemerlerle meydana getirilecek bir düzlemde tafl›mak. transandantal idrakini objektif realiteye biçim tercihleri olarak yans›tmas› ile vücud bulur. Füsus-ül Hikem Sayfa: 136’da Muhyi’d-dîn el-Arabî konuyla ilgili düflüncelerini.

Sinan’›n Zal Mahmut Pafla Camii’ndeki tasar›m yak- 405 . kendisi de bir Melamî olan Kanuni Sultan Süleyman döneminin güçlü fieyh-ül ‹slâm› Ebusuud Efendi. Melamiler’e karfl› takibat› onaylamas›na yol açar. ‹kbal. ferdiyetin her türlü toplumsal bütünlükten önemli hale gelmesi olgusu. bu iki farkl› asli özelli¤e sahip iki biçimi bir araya getirmeyi öngörerek jeodezik kubbe çözümüne ulaflmas› transandantal yaklafl›m ile çözümlemenin ça¤dafl bir örne¤ini oluflturmufltu. giderek yayg›nlaflarak afl›r›lafl›nca. Yani insan›n f›trat rüyas›ndan uyanarak kendi flahsiyetinin de belli bir önem tafl›d›¤›n› anlamas›d›r. “Kur’ân-› Kerîm’de Âdem’in Cennetten ç›kar›lmas›yla ilgili k›ssa. 16. Tasar›m ve mühendislik hesaplama yaklafl›m›n›n Rönesans sonras› ampirik analitik niteli¤ine karfl›l›k Buckminster Fuller’in jeodezik kubbe tasar›m›n›n transandantal niteli¤i bilinmektedir. ‹slâm düflüncesinde beflerin ekmel-i mahlukat düzeyine yükselmesi olarak tan›mlanm›flt›r. (Sayfa 119) (12) ‹nsan›n yaln›zca Allah’a karfl› sorumlu oldu¤u inanc› bu tasavvuf kolunun temelini oluflturur. bu piflmanl›¤› sebebi ile günahlar› Allah taraf›ndan affedildi¤i. as›rda Osmanl› fikir ve inanç hayat›nda Melamilik ile ortaya ç›kan.M‹MAR S‹NAN nin yap›y› var eden gerçekle bütünleflerek olufltu¤unu da ortaya koymaktad›r. lafl›m›n›n. Bu inanç hiç bir müdahaleyi kabul etmeyen ferdin. en sa¤lam biçimin ise piramid olarak tan›mlad›ktan sonra. Bu hususu M. flüphe ve itaatsizli¤e muktedir ve fluurlu flekilde özgür bir flahsiyete sahip olma haline yükseldi¤ini iflaret etmektedir. toplum içinde tam ba¤›ms›z bir mevki kazanmas›n› amaçlar. daha ba¤›ms›z mimarî unsurlar›yla Melamî etkileri tafl›d›¤›n› düflünmek yanl›fl olmayacakt›r. K›sacas› Âdem’in Cennetten ç›kar›l›fl› veya dünyaya indirilifli hiç bir ahlakî bozuklu¤u ifade etmez. insan›n do¤al duygu ve ihtiyaçlar›n›n ilkel durumundan ç›k›p. ancak bu fiil dolay›s› ile çevrenin fark›na varan insan›n dünyan›n sorumlulu¤unu yüklenerek bu sorumlulu¤u yüklenemeyenlerden daha yüce bir varl›k düzeyine. Burada anlat›lmak istenen fley. anarflist bir niteli¤e de bürününce. ‘‹slâm’da Dinî Düflüncenin Yeniden Kuruluflu’ isimli kitab›nda.” fleklinde aç›kl›¤a kavuflturulmufltur. (13) Ahengin mutlak oldu¤u Cennette çevre bilinci imkans›zken yasak meyvenin yenmesinden sonra günah iflledi¤ini farkederek piflman olan befler. insan›n saf ve sade fluurdan flahsi fluura var›fl›ndaki de¤iflikliktir. Fuller en az d›fl satha sahip en büyük bir iç hacmi örten biçimin bir küre. Allah’›n halifesi mertebesine ulaflmas›.

Geleneksel resmin konuyu tek bir bak›fl noktas›ndan ve zaman içinde dondurulmufl olarak betimlemesine karfl›l›k. masif tafl bölüm Monumentallik: Âbidevîlik Additif Kümülatif Tezyinîlik: Sanat eserini vücuda getiren eflde¤erde unsurlar›n biraraya gelmesi ve tekrar›yla oluflan süsleme. Mahmuz (Selyaran): Köprü ayaklar›na suyun ak›fl yönüne z›t yerlefltirilen üçgen planl›. Kübist: Kübizm anlay›fl› do¤rultusunda çal›flm›fl sanatç›. ileride olgunlafl›p bütünlefltirece¤i ögeleri oluflturma dönemini yaflamaktad›r. 406 . kubbenin örttü¤ü dörtgen planl› strüktürden dairesel planl› kubbeye geçifli sa¤lamakt›r. genel olarak.Baroque) Görsel sanatlar ve mimarl›k alan›nda. bas›k kemer. temel geometrik biçimlere karfl›t olarak e¤risel biçimleri. medrese gibi bir kamusal Osmanl› yap›s›n›n bahçesinde yer alan. kübistler nesneleri çok say›da de¤iflken bak›fl noktas›ndan ve farkl› anlarda ayn› resim düzlemi üzerinden betimlemeyi amaçlam›fllard›r. Kübizm: Geleneksel resim anlay›fl›na yöneltilen en güçlü karfl› ç›k›fllardan biridir.Archaic) Bir sanat dal›n›n ve üslubun olgunluk ya da klasik dönemi öncesindeki oluflum aflamas›n› nitelemek için kullan›l›r. Fetiflizm: Nesneleri ya da kavramlar› putlaflt›rma. Konstrüktif: ‹nflai. kafl kemer. kitapl›k. Kubbe Ete¤i: Kubbenin kasna¤a birleflti¤i kesim. yar›m kubbe ya da tonozlar› tafl›yan kal›n kâgir ayak. Arkaik: (‹ng. Yanlar› dörtte bir daire biçiminde ortas› düzdür Dekonstrüktivizm: 1980’lerde ortaya ç›kan bir ak›m. kiflilerin koruyucu niteli¤ine ve u¤uruna inand›klar› için üzerlerinde tafl›d›klar› özel olarak biçimlendirilmifl küçük eflya ya da kült objesi. simetriye karfl›t olarak asimetriyi. gibi türleri vard›r. imaret. Dekonstrüksiyonizm bir üslup ya da bir hareket olmay›p. Kubbe Tamburu: Kasnak.SÖZLÜK Friz: Genel olarak. Antikite: MÖ 6. yerleflmifl kurallar›na ve düzenine karfl› ç›kmay› amaçlar. Eklektisizm: Sanatta farkl› ça¤ ve üsluplardan seçilerek devflirilen ögelerin yeni bir tasar›m ya da ürün oluflturmak için ele al›nmas› olgusudur. Bunlara “pilpaye” de denir. Harim: Osmanl› camilerinin çevresinde yer alan ve cami alan›n› kentsel alandan ay›ran duvarla çevrili d›fl avlu. Fetifl: Animist inançl› ilkel topluluklarda. kabartmalarla bezeli flerit biçiminde her tür sanat yap›t›. hamam. yüzy›lda tüm Avrupa’ya yay›lan bir üslûp olup ancak Rönesans›n bafllamas›yla ortadan kalkm›flt›r. at nal› kemer. Hazire: Cami. Rönesans. dilimli kemer vs. Floral: Çiçek desenli tezyinat. Gotik: Yaklafl›k olarak 1140 dolaylar›nda geliflmeye bafllayarak 13. dura¤anl›¤a karfl›t olarak hareketi. Fronton: Yap›larda cephe boyunca ve çat› düzeyinde yer alan bas›k bir ikizkenar üçgen biçimindeki duvar. tek defada alg›lanabilirli¤e karfl›t olarak kolay kavranamazl›¤› ye¤leyen bir tutumdur Bursa Kemeri: Osmanl› mimarl›¤›n›n ‹stanbul’un fethi öncesinde s›k kulland›¤› bir kemer biçimi. ‹fllevi. beflik kemer. Fil aya¤› sözcü¤ü özellikle büyük Osmanl› camilerinde bulunan bu türden iri tafl›y›c›lar için kullan›l›r. Örne¤in: Yunan Sanat›’n›n Arkaik Dönemi. yy ile MS 3. Kemer: Bir aç›kl›¤› geçmek için kullan›lan düzgün e¤risel biçimli strüktürel ö¤e. han. sanat›n geleneksel. Hatayî: Üsluplaflt›r›lm›fl bitkisel ögelerden oluflan Osmanl› bezeme türü. yy aras›nda kalan dönem. tinsel. ‹mmateriel: Maddi olmayan. Destek Ayaklar› veya Kuleleri: Yap›da yatay ö¤eleri sa¤lamlaflt›rmak amac›yla e¤imli olarak yanlar›na yerlefltirilen ahflap. Kubbe Kasna¤›: Üzerine kubbenin oturdu¤u çokgen planl› geçifl ögesi. Antik. Barok ve yeni Klasik mimarl›klarda kullan›lm›flt›r. Sivri kemer. Bu aflamada bir sanat ya da üslûp. vs gibi birimleri içeren yap› toplulu¤u. Eyvan: Üç yönden kapal›. medrese. Bu dönemde varl›¤›n› sürdürmüfl Yunan ve Roma medeniyetleri için kullan›l›r. kubbe örtülü ve kendisinden daha genifl bir mekâna eklemlendirilen mimarî mekân ö¤esi. Üzerine kubbenin oturdu¤u çokgen planl› geçifl ögesi. çarfl›. Eksedra: Yar›m daire planl›. bir yönden d›fla aç›lan ve tonozla örtülü mekân. Külliye: Bir camiyi merkez alan. pencî kemer. Fil Ayaklar›: Büyük kubbeli yap›larda kubbe. tafl. metalden yap›lm›fl öge. duvar ya da parmakl›kla çevrili küçük mezarl›k Hedonizm: Sanat› haz verici nesneler üretme etkinli¤i olarak gören anlay›fl. Barok: (‹ng.

Pürizm: Genelde. Strüktürel: Tafl›y›c› sisteme iliflkin. yüzy›lda ‹talya’da bafllayarak 16. e¤risel yüzey. “Taçkap›” da denir. metafizi¤in en temel kollar›ndan biridir. Rumi: Türk Sanat›’nda çok s›k kullan›lan üsluplaflt›r›lm›fl yaprak betisi biçiminde bir bezeme ögesi. Ontoloji: Varl›k bilimi felsefede. Psiflik: Ruhi. yüzy›l aras›nda ge- liflen mimarî üslûp. yüzy›la dek tüm Bat› ve Orta Avrupa’ya yay›lan sanat hareketi. çapraztonoz. kagir. Tektonik: Mimaride. aynal›tonoz. Zaviyeli Cami: Zaviyeli camilerde plan. Üzengitafl›: Kemerin aya¤a oturdu¤u noktada yer alan ilk tafl. Pandantif: Kare planl› bir mekân›n üzerine kubbenin oturtulabilmesini sa¤layan bir geçifl ögesi. di¤er uzun kenar› boyunca sütunlar›n tafl›d›¤› bir kemer dizisiyle d›fla aç›lan. yüzy›l ile 13. Semantik: Anlam. geçifl ögelerinde. Transandantal: Fizikötesi Tromp: Kare planl› bir mekân›n üzerine kubbenin oturtulabilmesini sa¤layan bir geçifl ögesi Türk Üçgeni: Kare planl› bir mekân›n üzerine kubbenin oturtulabilmesini sa¤layan bir geçifl ögesi. Duvar örme yöntemleriyle infla edilmifl kare. Befliktonoz. ya da yüzeylerden oluflan mimarî örtü ögesi. bilimsel anlam. 407 . S›byan Mektebi: Osmanl› döneminde ilkokul düzeyinde e¤itim veren ve onun için infla edilmifl yap›. simetrik bir düzen içinde dizildi¤i üç boyutlu bir mimarî bezeme ö¤esi ve strüktür. Romanesk: Avrupa’da 7.M‹MAR S‹NAN Mukarnas (Stalaktit): Yan yana ve üst üste yerleflen prizmatik ö¤elerin d›fla do¤ru derece derece taflarak. Portal: Genellikle. ‹lk örne¤i ‹znik Yeflil Camii’dir. Rönesans: 14. Yeni Ontoloji: 20. kaburgal›tonoz. Rasyonalizm: ‹fllevselcilik olarak da adland›r›lan Modern Mimarl›k ak›m›na verilen adlardan biri. genellikle. Ratio: Oran Revak: Bir yap›n›n önünde yer alan uzun kenarlar›ndan biriyle bu yap›ya bitiflik. bir kamusal yap›ya girifl-ç›k›fl› sa¤layan an›tsal kap›. ancak tek bafl›na da ba¤›ms›z (ferdi) bir bütünlük oluflturan unsur. iki yandan kapl› hacimlerle kuflat›lm›fl uzunlamas›na bir orta mekândan oluflur. Palmet: Bir sap›n iki taraf›nda simetrik olarak s›ralanm›fl uzunca yapraklardan oluflan üslûplaflt›r›lm›fl bitkisel bezeme ögesi. heykel veya resimde kompozisyon içerisinde tekrar eden. üstü kemer ya da mukarnas ile örtülü girinti ya da hücre. yy bafl›nda Nicolai Hartmann öncülü¤ünde geliflen hareket. Gotik tonoz vs. kornifllerde ve nifllerde rastlan›r. Bu yan mekânlar›n zaviye ifllevi gördü¤ü düflünüldü¤ünden ötürü. uzunlamas›na mekânlar›n herbiri. Örtülecek mekân›n köflelerinin tepe noktalar› afla¤›da kalan bitiflik üçgenler oluflturacak biçimde pahlanmas› biçiminde tan›mlanabilir. fiapel: Tek mekândan oluflan küçük kilise Sark›t: Mukarnasta afla¤›ya do¤ru düfley konumda uzanan uç bölümler. Nef: Kilisede dik do¤rultuda. Hemen hemen tüm örnekleri dinsel yap›lard›r. Paye: Yap›da tafl›y›c› ayak. birbirlerinden sütun ya da ayak dizileriyle ayr›lm›fl. üstü kubbe. Tonoz: Örgü teknikleri kullan›larak infla edilmifl. taç kap›larda. Pâyeli Cami: Çat›s› çok say›da paye taraf›ndan tafl›nan camiler. bu adla an›lm›fllard›r. gibi türleri vard›r. çokgen. tonoz ya da çat›yla örtülü uzunlamas›na bir mekân. genellikle. dikdörtgen. Ontoloji varl›k veya varolufl ile bunlar›n temel kategorilerinin araflt›r›lmas›d›r. flerefelerde. sanat yap›t›n› minimuma indirgenmifl say›da öge kullanarak oluflturma anlay›fl›. Selatin Camileri: Padiflah ya da hanedan üyelerince yapt›r›lm›fl Osmanl› camisi. ya da daire planl› düfley tafl›y›c›.Bu amaçla köflelerde oluflturulan üçgen biçiminde içbükey parçalara verilen ad. Yaln›z ‹slâm ülkelerinde uygulanan mukarnas›n örneklerine sütun bafll›klar›nda. Nifl: Kendisinden genifl bir mekâna aç›lan ve duvar içerisine oyulmufl. Bir ya da iki kattan ve her katta genellikle tek mekândan oluflur Simultanl›k: Eflzamanl›l›k.

322. 77. 30. 67. 261. 214. 147. 108. 84. 22-24. 325 Azapkap› Sokullu Mehmet Pafla Camii 364. 34. 93. 80. 394 Ayasofya 91. 171. 109. 76. 212. 22. 365. 281. 259. 64. 156. 114. 91. 205. 215. 209. 94. 88. 40. 365. 208 Bizans Havariler Kilisesi 137 Bizans Kültürü 51 Bizans Sarn›c› 94 Bo¤aziçi 129. 162. 159. 384 Almanya 71 Alvar Aalto 48 Amasya Bayezid Camii 76 Amr Camii 61. 113. 199. 208. 321. 179. 35. 159. 287. 64. 113. 377 Bursa Kemeri 80. 381. 59. 80. 314 Arasta 233. 229. 317. 328. 137. 27. 233. 72. 196. 184. 196. 90. 271. 55 Asya 59. 67. 77. 196. 298. 167. 171. 151. 55 Ahmet Hamdi Tanp›nar 343 Ahflap Mimarl›k Teknikleri 80 Akdeniz 59. 187. 90. 245. 128. 157. 114. 90. 177. 33. 159. 163. 137. 212 Cennetü’l-Ârif 67 Cumbal› Ahflap Ev 174 –B– –Ç– Babür 67 Bademli Mukarnas 159 Çat› 33. 229. 76. 351. 54. 132. 93. 391. 400 Bilecik 71. 176. 384. 88. 45. 162. 302. 284 Büyük Portal Mimarisi 66 Büyük Selçuklu (Devleti) 64. 267. 66. 167. 52. 156. 71. 62 Ana Kubbe 74. 200. 365. 393 Artizanal 35. 151. 252. 77. 41. 237. 288. 94. 94. 90. 80. 324. 247 Atik Ali Pafla Camii 137. 329. 146. 31. 109. 325. 284. 178. 229. 80. 325. 153. 78. 129. 50 Antik M›s›r Kültürü 50 Antikite 50. 71 A¤›rnas Köyü 71 Ahlâk 20. 381. 344. 230. 39. 61. 178. 90. 59. 343.) (Külliyesi) 91. 72. 312. 212. 393 Balat ‹lyas Bey Camii 76 Balkanlar 59. 352 Afrika 46. 360. 59. 371. 371. 156. 76 Biyo-Sosyal 20. 153. 36. 320. 237. 61. 377 Bursa Üslubu 94 Bursa Yeflil Camii 76. 113. 40. 202. 395 Beyaz Marmara Mermeri 229 Beylikler Dönemi 66. 216. 351. 167. 390. 391. 351. 252. 67. 88 Bursa Muradiye Camii 76 Bursa Tipi Cami Plan› 284 Bursa Ulu Camii 76. 196. 195. 237. 40. 377 Alibeyköy Deresi 273 Allah 21. 391. 382 Anadolu 46. 43. 144. 208 Basra Camii 61 Bat› Kültürü 19. 178. 121. 128. 348. 72. 51. 324. 80. 237. 366. 49. 54. 394 Bo¤dan 71 Bursa 76. 128. 29. 368. 360. 129. 48. 184 Anadolu Selçuklu 66. 119. 94. 46. 72. 375. 283 Barbaros Hayrettin Pafla 117. 91. 132. 366. 228. 400 Ba¤dat Konut ve Ticaret Bloku 48 Baklaval› Bafll›k 113. 184. 95. 82. 360. 129. 151. 91. 159. 284. 233. 382. 189. 201. 241. 205. 211. 349. 324. 105. 80. 387 Ayfle Kad›n Camii 281. 227. 195. 52 Bizans 51. 117. 369 Bayezid Camii 76. 367. 202. 59. 318. 90. 205 Armudî Kemerler 76. 159 –C– Cehennem 40 Cengiz Han 64. 352. 52. 42. 81. 143. 137. 389. 161. 261 Barok 37. 233. 71. 161. 381. 178. 230. 159. 32. 194. 227. 93. 66. 344 Aristokrat 47 Arkaik 72. 156. 312. 94. 314. 153. 38. 73. 171. 259.‹NDEKS –A– Abbasiler Dönemi 61 Âbidevî 36. 118. 233. 67. 149. 159. 33. 73. 81-84. 128. 257. 156. 187. 151. 137. 151. 47. 105. 377 Baklaval› Sütun Bafll›klar› 76. 53. 162. 26. 324. 139. 252. 147. 186. 322. 314. 151 Beyflehir Ulu Camii 66 Bezeme (Sanat›) 208. 72. 252 Bursa Y›ld›r›m Camii 76. 48 Bayezid (II. 184. 252. 61. 151. 83. 139 Avlu 33. 108. 132. 107. 225. 143. 67. 101. 261. 174. 30. 61. 51. 306. 66 Cennet 35. 388. 233. 55. 382. 161. 72. 324. 78. 330. 47. 66. 37. 189. 284. 107. 64. 357. 76. 159 Antalya Yivli Minare Camii 80 Antik 20. 376 408 . 236. 171. 67. 215. 91. 389. 45. 369 Belgrad 71 Befliktafl 117. 194. 38. 281.

263. 167. 46. 310. 37. 322 Edirne Eski Camii 76. 176. 55. 90 Fatih 90. 42. 235. 228. 189. 176. 151. 71. 381 Fatimîler 64 Fetifl 41. 294 Din (Dinî) 19. 371 409 . 259. 50. 25. 209. 94. 167. 72. 49. 142. 48. 179. 352 Floral Tezyinat 151. 20. 142. 230. 208. 334. 44. 310. 151. 151. 35. 284 Edirne Saray› 281. 214. 137. 34. 377 Eski Saray 137 Esma Sultan 257. 73. 137. 91. 44. 55 Fetiflistik 30. 37. 209. 137. 49. 37. 30. 137. 300. 72. 263. 196. 79. 267 Frank Lloyd Wright 46 Fustat 61. 45. 32. 45. 188. 205. 253. 196 Çini (Tezyinat) 33. 47. 119. 377 Edirne Muradiye Camii 76. 66. 326. 38. 285 Hadîs 30. 252. 172. 105. 174. 351. 177 Eyüp Sultan 137. 186. 45. 251. 67 –G– Galata 167. 261. 178. 263. 48. 66. 49. 208. 25. 171. 38. 368 Firuz A¤a 233 Fizik (Fizikî) 20. 330 Floransa Katedrali 171 Form 23. 245. 50. 192. 351 Ege K›y›lar› 66 Egosantrik 47 Eklektisizm 37. 284 Edirnekap› Mihrimah Sultan Camii 225. 33. 80. 50 Ev 23. 227. 95. 99 Erzurum Çifte Minareli Medrese 66 Erzurum Yakutiye Medresesi 67 Eski Camii 76. 49. 48. 167. 45. 187. 185. 105. 151 Grid 51 Gügenheim Müzesi 52 –H– Hac› ‹vaz Camii 344 Hadim ‹brahim Pafla Camii 233. 171. 79. 37. 179. 62 Emevî Devleti 64 Eminönü 94. 261 Estetik 22. 227. 101. 22. 36. 24. 30. 156. 365 Gazne 64 Genetik 21. 47 Fetiflist 24. 196. 67. 184. 54 Gotik 32. 139. 312. 364. 38. 129. 26. 284. 194. 156. 193. 90. 225. 208 Gökkubbe 72. 38. 377 –D– –F– Dairesel Kubbe 161 Darülhadis 171. 245. 53. 43. 94. 50. 48. 62 Füsûsu’l-Hikem 48 –E– Ebû Hanîfe 51 Edirne Bayezid Camii 93. 87. 312. 366. 259. 264. 322. 184. 205 Erzurum 66. 330. 257. 108. 143. 132. 285. 31. 241. 349. 187.M‹MAR S‹NAN Çelebi Sultan Mehmet 80 Çevre Mühendisli¤i 49 Ç›rakl›k Dönemi 284 Çin 59. 25. 142. 159. 41. 107. 167. 139. 31. 40. 64. 42. 365. 42. 54. 205. 51 Fetret Devri 80 Fetvahane 176 Figür 28. 212. 288. 171. 257. 117. 400 Eminönü Valide Sultan Camii 94 Endonezya 59 Endülüs 71 Ernst Diez 50. 178. 24. 314. 261. 230. 30. 36. 47. 36. 212. 106 Fetiflizm 31. 46. 49 Ekmekçizade Kervansaray› 325 Ekspresyonizm 45 El-Fakir El-Hakir Sinan 15 Emevî Camii 61. 45. 298. 32. 27. 27. 281. 64. 24. 108 Divri¤i Ulu Camii 66 Do¤u Anadolu 67 Dominico Fontana 53 Dört Halife Dönemi 59 Dörtgen Plan 64 Düz Sat›h 73. 52. 174 Davut Pafla 365 Dekonstrüktivist 360 Dekorasyon 42. 53 Fil Aya¤› (Ayaklar›) 139. 231. 151. 37 Haliç 94. 159. 36. 38. 50. 174 Darüflflifa 91. 45 Delhi 64 Dikdörtgen Plan 247. 325 Evvel Medreseleri 171. 161. 54. 381 Fatih Külliyesi 91. 285. 39. 233. 360 Çinili Köflk 90 Çukurbostan 94. 44. 106. 143. 247. 174. 329. 113. 331. 365. 52. 306. 259. 171 Fatih Sultan Mehmed 91. 87. 52. 245. 200. 212. 137. 32. 87. 176. 147. 33. 202. 45. 229. 283.

114. 51. 176 ‹mmateriel 14. 202. 351. 48. 99. 61. 121. 194. 54. 159. 225. 30. 41. 310. 21. 247 ‹slâm 14. 325 Hedonistik 33 Helenistik 50. 31. 171. 181. 38. 72. 384. 161. 113. 241. 259. 359. 107. 67. 360. 128. 303. 64. 310. 330. Muhammed (sav) (’in Evi) 59. 377. 190. 366. 202. 72. 64. 30. 14. 181. 161. 125. 36. 285. 314. 64. 233. 66 ‹maret 73. 245. 159. 113. 259. 67. 59. 356. 51. 312 Karadeniz 394 Kare Kubbe Kaidesi 230 –‹– ‹bn Tolun Camii 64. 91. 151 Kad›nlar Mahfeli 189. 59. 171. 39. 154. 139. 115. 38. 55. 125. 114. 377. 195. 375. 107. 20. 38. 156. 61 410 . 30. 44. 273. 357. 349 Hindistan 59. 363 Kâdir-i Mutlak 36 Kahire 64. 139. 237. 205. 151. 51. 281. 242. 194. 117. 310. 225. 108 ‹slâm Ülkeleri 19. 361. 206. 94. 32. 324 Haseki Hürrem Sultan 113. 38. 160. 46. 90. 351 ‹stanbul Sultanahmet Camii 94 ‹stanbul Yavuz Sultan Selim Camii 96. 227. 106. 321. 230. 99. 47. 76 ‹negöl ‹shak Pafla Külliyesi 320 ‹ran 67. 76 Kaburgal› Tonoz 64. 177. 196. 303. 305. 174. 50. 49 ‹slâmî Gelenek 90 ‹slâmiyet 13. 325. 297. 360 ‹znik Üslubu 205 ‹znik Yeflil Camii 73. 242. 399 Han 66. 137. 313. 285. 361. 194. 179. 230. 290. 64. 245. 57. 20. 40. 35. 156. 302. 241. 252. 150. 40. 171. 257. 66. 33. 171. 159. 207. 121. 121. 233. 288. 106. 151. 113. 248. 40. 73. 96. 34. 243 Haseki ‹mareti 114 Hassa Mimarlar› Oca¤› 71 Hatayi 159 Hazire 156. 41. 382. 59. 156. 53. 46. 101. 34. 189. 283 ‹hyâu ‘Ulûmi’d-Dîn 64 ‹klim 24. 48. 74. 67. 42. 108. 32. 312. 368. 121 ‹slâm Mimarisi 14. 77. 28. 186. 248. 283. 52. 302. 19. 174. 41 ‹lhanl›lar 67 ‹lmî Tevhîd 31 ‹mam Gazâlî 64. 399 Kanuni Türbesi 212 Kaptan-› Derya 371. 161. 243. 54. 65 ‹bni ‘Arabî 48 ‹çkale 281. 53. 39. 44. 359. 60 ‹slâm Kültürü 14. 365 Kad›rga Sokullu Mehmet Pafla Camii 352. 302. 192. 312. 372 ‹slâm Cemaati 19 ‹slâm Kozmolojisi 30. 106. 251. 384 Kad›rga Liman› 351. 54. 52. 74 –I– –K– Irak 71 Isfahan Ulu Camii 64. 304. 108. 46 ‹konoklazm 51 ‹lahî 19. 153. 187. 194. 121. 34. 53. 250. 174. 352. 288. 49. 41. 102 ‹sti¤rak 37 ‹stinbat 30 ‹zmit Pertev Pafla Külliyesi 343 ‹znik Çini 151. 284. 105 ‹spanya 64 ‹stanbul 13. 241-243. 73. 174. 19. 325. 294. 261. 80. 39. 114. 247. 329. 233. 49. 39. 298. 372. 356. 176. 400 ‹nce Minareli Medrese ve Camii 66. 261. 281. 155. 227. 143. 303. 32. 21. 179.M‹MAR S‹NAN Hamam 91. 51 H›ristiyan 37. 228. 357. 108. 163. 43. 365. 241. 208. 242. 129. 147. 343. 157. 36. 45. 284. 171. 50. 172. 212. 294. 233. 38. 247. 153. 330. 320. 67 Hurma Yapraklar› 61 Hülagü Han 66 Hünkar Mahfeli 288 Hürrem Sultan 113. 37. 156. 94. 360. 125. 65. 161. 64. 42. 52. 121. 102. 179. 312. 294. 66. 391 Kalfal›k Dönemi 284 Kanuni Sultan Süleyman 13. 159 Kahire Mimarisi 159 Kaide 72. 80. 178. 117. 344. 19. 262. 49. 161 ‹slâm Mimarl›k Sanat› 14 ‹slâm Minare Mimarisi 64 ‹slâm Sanat› (Sanatlar›) 21. 44. 93. 47. 247. 225. 259. 51. 137. 105. 189. 241. 132. 247. 94. 188. 90. 71. 17. 46. 43. 229. 53. 72. 196. 124. 94. 399 Hz. 31. 245 Haremlik 33 Hariciler 61 Harim Duvar› 129. 247. 248. 33. 353. 377 Kara Ahmet Pafla Camii 233. 35. 200. 324. 45. 59. 94. 73. 20. 52.

150. 236 –M– Ma¤lova Su Kemeri 273. 295. 41. 125. 225. 189. 117. 41. 391 Kübik Kubbe Kaidesi 124. 91. 225. 53 Küçük Ayasofya 351 Kültür 13. 227. 248. 179. 53. 161. 311. 67. 208. 41 Kompleks 27. 125. 91. 144. 186. 303. 343. 202. 59. 235. 365. 48. 94 Konya Alaaddin Camii 66 Konya Karatay Camii ve Medresesi 66 Korfu 71 Kozmoloji 22. 235. 377. 43. 32. 192. 351. 303. 52. 107. 385 K›l›ç Kuflanma 283 K›rflehir Cacabey Camii 76 K›y›k Tepe 283 Kimya 20 Kirifl 40 Koca Mustafa Pafla 365 Kombinezon 29. 36. 270. 267. 35 Manisa 76. 303. 269. 161. 151. 113. 189. 284. 121. 207. 329 Kubbe Kaidesi 72. 88. 200. 108. 200. 347 Manisa Muradiye Camii 344. 383. 121. 46. 155. 167. 139. 237. 284. 52. 365. 186. 147. 73. 72. 194. 105 Kutsal Varl›k 31 Kutub Minar 64 Kuvvetü’l-‹slâm Camii 64 Kübik Kaide 73. 257. 36. 114. 205. 62 K›l›ç Ali Pafla Camii 343. 51. 206. 267 Masif (Destek Aya¤›) 80. 161. 273. 343. 329. 209. 261. 305. 247 Kervansaray 66. 67. 337. 93. 205. 143. 26. 215. 320. 400 Keyruvan Camii 61. 250. 305. 50. 344 Kayseri Kurflunlu Camii 344 Kayseri Ulu Camii 66 Kemer 40. 357. 331. 294. 227. 344. 161. 52. 211. 139. 42. 329. 298. 382. 125. 153. 35. 171 Katolik Kilisesi 32 Kavis 80. 208. 288. 99. 233. 373. 127. 73. 27. 270. 179. 377 Kayseri 66. 127. 306. 48. 196. 178 Kûfe Camii 61 Kur’ân-› Kerîm 30 Kurtuba Ulu Camii 64. 215 Kündekârî Ahflap Tekni¤i 208 Kürevî Kubbe 125 –L– Le Corbusier 46. 225 Kübistik 28. 285. 263. 48 Lüleburgaz Sokullu Mehmet Pafla Külliyesi 233. 288. 31. 29. 90. 156. 186. 37. 366. 225. 375 Kubbeli Yap› 64. 384. 20. 187. 72. 381. 400 Linear 42 Londra Saint Paul Katedrali 171 Louis Kahn 32. 53. 288. 325. 286. 76. 248. 42. 285. 94. 128. 125. 190. 297. 371. 159. 267. 273. 274. 159. 38. 389 Karolenj 51 Kas›mpafla 343. 178. 186. 25. 345. 245. 73. 139. 95. 61 Kozmolojik 25. 372. 391 Kubbe Kasna¤› 76. 44. 330. 161. 196. 314. 360. 50. 400 Kemer-i Kübrâ 177. 24. 192. 411 . 189. 146. 30. 54. 285. 99. 31. 294. 128. 273. 229. 173. 65 Kutbî 42 Kutsal Sanat 30. 193. 233. 23. 209. 188. 212. 184. 113. 83. 325. 307. 230. 108. 45. 391. 52. 259. 30. 193. 149. 294. 306. 94. 129. 39. 202. 80. 215 Kudret Kemeri 177. 252. 227. 399. 121. 64. 107. 28. 66. 108. 346. 211. 281. 347 Manisa Ulu Camii 76 Mark Rotko 400 Marmara Denizi 72. 14. 377 Medine 59 Mekân 13. 298. 295. 194. 310. 247. 105. 306 Konut Mimarisi 47. 40. 200. 43. 205.M‹MAR S‹NAN Kare Plan 61. 247. 400 Konstrüktif 283. 38. 147. 277. 377. 245. 121. 192. 324. 401 Kümbet 66. 156. 212. 356. 155. 200. 124. 21. 257. 29. 303. 324. 178. 360. 107. 312. 47. 288. 29. 302 Kerpiç 34. 366. 188. 345. 71. 187. 247. 51 Köprü (Kemerleri) 24. 303. 19. 276. 161. 129. 288. 105. 108. 142. 284 Köfle Kubbe 139. 113. 147. 368. 93. 322. 152. 400. 301. 147. 184. 124. 49. 286. 294. 230. 302. 271. 142. 153. 366. 151. 384. 171 Konstrüksiyon 23. 189. 349. 24. 283. 66. 380. 185. 25. 194. 368 Köfle Tromplar› 247. 184. 352. 125. 267. 233. 208. 47. 176. 41. 298. 193. 49. 375. 302. 143. 284. 276 Mahremiyet 25. 66. 344. 80. 29. 59. 299. 382. 61. 309. 177. 153. 229. 381. 187. 76. 302. 299 Mahmut Pafla Camii 137 Mahmuz 267. 45. 393. 132. 371 Katedral 40. 346. 90. 72. 276. 76. 71. 15.

296. 126. 368. 288. 305. 49. 88. 365 Milas Firuz Bey Camii 76 Millî Mimarl›k 401 Mimar Sinan 13. 257. 108. 270. 294. 34. 325 M›s›r Seferi 159 Mies Van Der Rohe 32. 366. 306. 365. 227. 347. 330. 376. 283. 294. 215. 64. 302. 208. 357. 125. 260. 37. 363. 298. 377. 399 Mimarbafl› Acem Ali 94 Minber Külah› 235. 320. 159 Merasim Kap›s› 178. 399 Murad (II. 360. Sixtus 53 Pattern 42 Payanda 215. 399. 284. 167. 156. 373. 208. 59. 196. 215. 93. 25. 366. 94. 105. 368. 77. 314.M‹MAR S‹NAN 208. 273. 47. 270. 38. 263. 261 Murad Pafla 365 Muradiye Türbe 90 Musa Çelebi 80 Müezzin Mahfeli 192. 73 Orhan Gazi Camii 72 Ornament 42 Ornamentalism 29. 31. 35. 394. 233. 93. 399. 290. 257. 357. 38. 196. 212 Nilüfer Hatun ‹mareti 73. 47. 128. 375. 400 Mihrap 61. 212. 357. 214. 377 Perspektif 28. 47. 126. 320. 153. 194. 159. 73. 330. 290. 377. 368. 64. 96. 310. 373. 212. 360. 357. 200. 370. 205. 306 Orta Ça¤ 52 Osmanl› (Devleti) 13. 52. 25. 184. 32 Profil 32. 199. 366. 337. 167. 351 Portal Kap› 73 Postmodern 48. 298. 77. 283. 76. 196. 137. 235. 241. 257. 35. 147. 312. 117. 154. 171. 186. 329. 38. 46. 74 –O– Okmeydan› 167 Olcaytu Hudabende Türbesi 67. 360 Modern 14. 14. 40. 201. 310. 324. 53. 25. 187. 288. 37. 330. 151. 67. 37. 71. 121. 281. 52. 285. 35. 121. 344. 271. 324 Meriç 283. 114. 310. 94. 229. 247. 375. 359. 142. 66. 382 Müslüman 24. 374. 151. 349. 108. 73. 41. 325. 372. 200. 105 Psiflik 22. 161. 73. 77. 346. 381. 161. 257. 352. 129. 294. 150. 157. 159. 156. 235. 128. 31. 227. 29. 209. 132. 184. 208. 371 Polar 29. 346. 137. 36. 365. 24. 375 Mümin 29. 179. 114. 26. 46. 381. 387. 43. 365 Mütevekkiliye (Samarra) Ulu Camii 61. 129. 285. 212. 384. 360. 382. 159. 369. 320. 347. 34. 371. 196. 208. 399 Melikflah 64 Memlûk (-lular) 67. 193. 400. 363. 153. 209. 374. 64. 264. 36. 186. 298. 36. 294. 375. 205. 292. 105. 196. 15. 139. 39. 214. 199. 400 Mermer Süve Bafll›klar› 237 Merovenj 51 Mescid 29. 288. 80. 30. 284 Osmanl› Sanat› 205 Ota¤ 72 –P– Padiflah 76. 94. 375. 227. 295. 199. 181. 276 Pâyeli Cami 67. 45. 91. 230. 94. 156. 374. 76. 119. 247. 372. 215. 192. 143. 40. 91. 357. 22. 39. 48. 22. 113. 41 Orhan Bey 72. 63 –N– Nef 205.) 91 Murad (III. 71. 359. 161. 163. 42 Ornamentalistik 61. 192. 181. 143. 212. 283. 25. 400 Mohaç 71 Molla Çelebi Cami 365 Monumentality 36 Mukarnas 64. 400 Pragmatizm (Pragmatik) 19. 389. 184. 248. 105. 290. 184. 44. 72. 14.) 13. 128. 107 Pulya 71 Püriten 314 412 . 377. 377. 270 Piramidal 267 Piyale Pafla Camii 343. 30. 300. 39. 34. 153. 391. 329. 113. 248. 26. 294. 367. 399 Pantokrator Kilisesi 167 Papa V. 322 Psikolojik 20. 247. 330 Palmet Frizi 156. 216. 208. 284 Merkezî Kubbe 91. 187. 320. 161. 292. 366. 40. 229. 314. 151. 107. 52. 263. 52. 356. 212 Organistik 28. 225. 208. 32. 91. 302. 94. 311. 376. 312. 185. 360. 230. 179. 137. 90. 194. 343. 368. 91. 64. 54. 30. 49. 343. 245. 157. 44. 293. 42 Portal 66. 179. 33. 349 Murad Hüdavendigâr (Camii) 76. 284. 99. 113. 41. 83. 288. 196. 348. 76. 200. 285. 372. 302. 237. 302. 153. 195. 159 Pandantif 42. 261. 360. 239. 229. 381. 303. 99. 400 Mihrap Nifli 285. 252. 401 Osmanl› Mimarisi 14. 322. 195. 312. 281. 298. 71. 313. 212. 372. 36. 72. 237. 160. 216. 107. 381 Planimetrik 24. 106. 384. 263. 283. 384. 46. 394.

324. 174. 32. 199. 322. 161. 375. 42. Selim Türbesi 343 Sultan III. 375. 276. 322. 188. 302. 223. 245. 32 Revak 91. 114. 325 Sark›t 159. 352. 312. 287. 311. 225. 227. 320. 93. 208. 329. 310. 178. 382. 41 Rahmân 36. 307. 343. 302. 384. 331. 372. 390. 167. 293. 99. 283. 356. 128. 236. 372. 270. 199. 176. 233. 176. 50. 200. Pierre 40 Stalaktit 42. 107. 119. 317. 384. 194. 178 Rahîm 36. 295. 185. Murad 13. 196. 83. 233. 377. 229. 313. 64. 128. 282. 41. 223. 129. 225. 229. 53. 298. 267. 391. 365. 200. 330. 73. 48. 184. 247. 344. 152. 312. 153. 113. 297. 228. 400 Sembol 41. 195. 353. 352. 393 –R– Rabi Medreseleri 171. 67 Sanatkâr 14. 196. 102. 229. 296. 208. 284. 80. 128. 80. 233. 189. 314. 239. 351. 357. 105. 121. 208. 305. 312. 337. 344. 208. 229. 125. 310. 132. 200. 343. 318. 370. 190. 372. 352. 124. 326. 94. 389. 53. 52. 229. 263. 322. 194. 230. 366. 230. 310. 325. 202 Rumî Motif 205 Rumî Yaprak 202. 352. 190. 101. 155. 167. 377 Son Cemaat Yeri (Avlusu) 73. 52. 313. 352. 377. 159. 128. 53. 399 Süleyman Bey 80 Süleymaniye Camii 40. 228. Elia 46 St. 371. 200. 356. 302. 382. 179. 121. 179. 146. 227. 196. 132. 49. 161. 181 Sultanahmet Camii 94. 329. 331. 324. 321. 195. 96. 212. 349 Sultan II. 306 Sünnet 30 Sütun 40. 51 Roma Mimarisi 51 Roma Su Kemeri 273 Rönesans 13. 161. 129. 413 . 132. 365. 159. 117. 129. 394. 320. 127. 42. Mehmed 90 Sultan II. 237. 351. 399. 147. 139. 143. 41. 101. 245. 384. 382. 320. 383. 303. 230 Scharoun 48 Sedef Kakmal› Kündekâri 330 Sedefkâr Mehmed A¤a 94. 131. 143. 314. 285. 312. 267. 52. Ahmet 399 Sultan II. 334. 95. 131. 227. 368. 25. 245. 237. 328. 199. 106. 167. 159. 245. 294. 306. 209. 286. 189. 399 Sö¤üt 71 Span 33 St. 93. 181. 252 Rüstem Pafla Kervansaray› 281 –S– Saçak (Saça¤›) 93. 52. 144. 241. 205. 187. 99. 247. 290. 314. 236. 292. 352 Statik 28. 174. 149. 201. 344 Ser Mimârân-› Hassâ 113 S›byan Mektebi 113. 121. 117. 312 Sultan Süleyman Türbesi 171. 29. 276. 351. 257. 21. 283. 129. 294. 322. 176. 91. 31. 229. 325 Silivrikap› 233. 90. 128. 312. 227. 233. 171. 322. 228. 375. 78. 306. 314. 50. 281. 227. 127. 125. 391. 174. 371. 302. 399. 147. 373. 343. 273. 233. 151. 143. 371 Sinan’›n Türbesi 171. 252 Rumi 159. 314 Ruhî 20. 391 Sarayiçi 283. 227. 81. 261. 225. 245. 288. 394 Rodos 71 Rokoko 37 Roma 40. 252. 357 Sultan I. 26. 143. 30. 325. 389. 196. 200. 304. 178 Samano¤lu ‹smail Türbesi 64. 151. 119. 189. 375. 117. 306. 71. 285. 233. 22. 228. 51. 95. 192. 400 Sefer-i Hümayun 71 Sekizgen Avlu 113 Selaml›k 33 Selatin Camileri 91 Selimiye 40. 387 Sani Medreseleri 171. 194. 372. 299. 76. 259. 357. 273 Roma Kültürü 50. 156. 143. 143. 47. 144. Selim 13. 300. 177 Sarayburnu 129. 125. 144. 190. 356. 309. 149. 391 Safevi 67 Saflar›n Teflkili 61 Sai Çelebi 371 Saint Pierre Kilisesi 171 Salis Medreseleri 171. 330. 38. 322. 200. 324. 131. 245. 178. 156. 176 Sivas Gök Medrese 66 Sivil Mimarl›k 399 Sivri Kemer 40. 108. 372. 201. 91. 49. 373. 160. 42. 143. 308. 285 Simetrik Vaziyet Plan› 91 Sinan Pafla Camii 237. 127. 366. 94. 229. 230. 383. 301. 349 Sultan Mahmud 64 Sultan Mes’ud 64 Sultan Selim Camii 94. 382. 375. 208. 194. 314. 41 Ramazan Efendi Camii 344 Ratio 22. 273. 303. 132. 230. 225. 113. 312. 189. 196. 377. 76.M‹MAR S‹NAN 302. 186.

21. 257. 150. 216. 294. 384. 360. 368. 393. 139. 263. 225. 330. 29. 261. 54. 375. 245. 49. 53. 181. 360. 131. 137. 151. 365. 156. 151. 147. 80. 129. 400 Ters ‘T’ 129 Tevhîd 19. 149. 303. 107. 237. 366. 159. 61. 382. 41. 76. 372. 172. 128. 93. 159. 357 Vecd 37. 156. 196. 133. 159. 302. 125. 39 Venturi 48 –W– Wells Katedrali 40 Worringer 38. 207. 215. 163. 171. 194. 90 Tiryakiler Çarfl›s› 171. 189. 313. 43. 62 fiehzade Mehmed Külliyesi 138. 30. 202. 237. 247. 322. 51. 257. 261. 334 Tezyinî 14. 273. 101. 144. 329. 371. 185. 126. 324. 157. 366. 344. 212. 200. 117. 205. 225. 252. 212. 310 –V– Vaiz Kürsüsü 189. 155. 293. 400 Zaviyeli Cami Plan› 80 Zemberekli 61 Zen Budist 32 Zeuxippus Hamam› 241 Zeyrek 167. 298. 208. 41. 351. 162. 128. 179. 365. 276. 174. 154. 32. 52. 285. 230. 187 Tokat 343 Tophane 343. 193. 253. 150. 311. 129. 200. 208. 368. 178. 50. 49. 161. 44 Unite D’habitat 48 Ustal›k Eseri 329 Uflak Ulu Camii 76 –Ü– Üç fierefeli Camii 91. 310. 310. 330. 295. 267. 320. 126. 143. 184. 391. 329. 200. 393 Tuhfetü’l-Mimârîn 162. 371 Tezkiretü’l-Ebniye 371 Tezyinat 88. 245. 176 414 . 209. 303. 149. 247. 391 Üsküdar fiemsi Pafla Camii 388. 38. 384. 90. 239. 237. 93. 155. 91. 74. 303. 207. 45. 205. 29. 88. 80. 227 Tarihselcilik 19. 205. 209. 384 T›p Medreseleri 171 Timur 67. 237. 399. 393 Tu¤la 73. 94. 38. 288. 225. 357. 199. 131. 174. 247. 357. 161. 196 Tanbur 194 Tanr› 50. 252. 51 Tarihî 14. 51. 202. 206. 257. 259. 72. 126. 156. 312. 129. 143. 101. 125. 302.M‹MAR S‹NAN – fi – –U– fiad›rvan 129. 132. 108. 72. 391. 389. 139. 351 fiakulî 99. 160. 153. 377. 391. 163 fiehzadebafl› 94 fiemsi Pafla Türbesi 389 fieytan 34 fiirk 31. 132. 294. 245. 176. 147. 43 Yeniçeri Oca¤› 71 Yeniflehir Yakub Çelebi 76 Yeflil Türbe 90. 233. 314 –T– Tabhane 121. 298. 176. 208. 381 Topkap› Saray› 167. 74. 133. 284. 394 Topo¤rafya 34. 388. 153. 325. 52 –Y– Yar›m Kubbe 121. 285. 202. 394. 90. 202. 212. 325 Üsküdar 94. 29. 124. 329. 233. 178. 303. 90. 40. 61. 308. 196. 156. 385. 192. 139. 283 Türk 66. 124. 310. 159. 46. 298. 281. 127. 159. 156. 230. 325 Türk Üçgenleri 76. 187. 366. 288. 324. 108. 161. 320. 352. 302. 142. 206. 42. 201. 329. 360. 50. 395. 212. 39. 72. 208. 329. 307. 294. 248. 91. 143. 50. 371. 306. 105 Tezkiretü’l-Bünyân 344. 73. 200. 172. 310. 142. 306. 137. 284 fiehzade Mehmed Türbesi 157. 349 Trakya 283 Tromp 64. 389. 306. 247. 384 fiam 61. 20. 257. 161. 390. 67. 296. 399 Yeni Camii 94. 160. 106. 76. 371 Tunca Nehri 281. 230. 382. 259. 391. 322. 400 Üsküdar Mihrimah Sultan Camii 124. 73. 312. 146. 121. 90. 127. 395 Üsküdar Yeni Valide Camii 400 Üzengi 80. 259. 125. 137. 152. 19. 153 Y›ld›r›m Bayezid 76. 284. 200. 77. 390. 284 Y›ld›r›m Bayezid Camii 80 –Z– Zal Mahmud Pafla Camii (Türbesi) 225. 400 Yeni Ontoloji Ekolü 20. 312. 307. 389. 343. 42. 393. 331. 365. 381. 267. 154. 88. 320. 121. 91. 161. 167. 131. 250. 263. 286. 248. 31. 151. 179. 382. 146. 186. 283. 30 Taurus Forumu 137 Tektonik 14.

Inc. ‘Reconstruction of Religious Thought in Islam-‹slâm’da Dini Düflüncenin Yeniden Kuruluflu’. Ars Islamica. 415 . Birleflik Yay›nc›l›k-‹stanbul. Muhammed ‹kbal. Paris. Darmstadt. Coomaraswamy. ‘L’Art Gothique’. Asrar. 1921. 1952.. New York. Paul Klee. ‘Christian and Oriental Philosophy of Art’. 1938. Kavramlar›’. ‘Orna- Publications.KAYNAKÇA Heinrich Wölfflin. Remzi Kitabevi. Milli E¤itim Bas›mevi. Gallimard. Dover Ernst Diez. ‘Principes et Methodes de l’Art Sacre’. Titus Burckhardt. Türkçe çevirisi ‘Sanat Tarihinin Temel mentalism in Islamic Art’. Arkaden Verlag. Çev. 1946. Dover Publications. Michigan. Simultaneity in Islamic Art’. ‘Der Still der Bildenden Kunst’. Ahmet Ananda K. 1950. Devry Livres. Ludwig Coellen. ‘A Stylistic Analysis of Islamic Art’. N. Faber and Faber London. ‘Educational Sketch Book’. Wörringer. Dr. Paris. ‘Principles of Arts History’. 1976. Muhyi’d-dîn el-Arabî. 1995. ‘Fusûs-ül Hikem’.

.

ALBARAKA TÜRK’ÜN KÜLTÜR DÜNYAMIZA 20. YIL ARMA⁄ANI .