bjhl® k‰W« KGikahd kÂ¥ÕL

x‹gjh« tF¥ò
m¿éaš

MÁça® ifnaL
(Kjš gUt«)

khãy¡ fšéæaš MuhŒ¢Á gæ‰Á ãWtd«,
br‹id - 600 006.
(Draft Copy)

jahç¥ò¡ FG
nkyhŒths®

ÂU nf. ÏuhkhD#«
Ïiz Ïa¡Fe® (£l«),
khãy¡ fšéæaš MuhŒ¢Á gæ‰Á ãWtd«,
br‹id-600 006.
xU§»iz¥ghs®
Kidt® v°. é‹br‹br‹£ o ghš
thrf®,
khãy¡ fšéæaš MuhŒ¢Á gæ‰Á
ãWtd«, br‹id-600 006.

m¿éaš FG¤jiyt®
Kidt®. nr. Ïuhn#°tç,
cjé¥ nguhÁça®
khãy¡ fšéæaš MuhŒ¢Á gæ‰Á
ãWtd«, br‹id – 600 006.

FG cW¥Ãd®fŸ
ÂU D. Ãughfu‹
ÂU R .kântš,
cjé¥ nguhÁça®,
thrf®,
khãy¡ fšéæaš MuhŒ¢Á gæ‰Á
khãy¡ fšéæaš MuhŒ¢Á gæ‰Á
ãWtd«, br‹id-6.
ãWtd«, br‹id-6.
ÂU.mUzh¢ry« (Ïa‰Ãaš)
ÂU. ÂUPhdr«gªj« (ntÂæaš)
KJãiy éçÎiuahs®,
KJãiy éçÎiuahs®,
kht£l MÁça® fšé gæ‰Á ãWtd«
kht£l MÁça® fšé gæ‰Á ãWtd«
FKS®, ÂU¢Á kht£l«
ÂU_®¤Â ef® nfhit kht£l«
ÂUkÂ.tåjh nlåaš (éy§»aš)
Kidt®. S.õÛ« (éy§»aš)
KJãiy éçÎiuahs®,
KJãiy éçÎiuahs®,
kht£l MÁça® fšé gæ‰Á ãWtd« kht£l MÁça® fšé gæ‰Á ãWtd«
FW¡f¤Â, ehf¥g£od« kht£l«
ÂUtšè¡nfâ, br‹id
ÂU. v‹. Ïuhn#ªÂu‹ (Ïa‰Ãaš)
Kidt®.í. m‹òkâ (jhtuéaš)
éçÎiuahs®
éçÎiuahs®
kht£l MÁça® fšé gæ‰Á ãWtd« kht£l MÁça® fšé gæ‰Á ãWtd«
ÑH¥gSñ®
»UZz»ç kht£l«
ÂUkÂ.e.òåjtÂ
ÂU.m. rutz‹
éçÎiuahs®
éçÎiuahs®
kht£l MÁça® fšé gæ‰Á ãWtd« kht£l MÁça® fšé gæ‰Á ãWtd«
ÂUtšè¡nfâ, br‹id
FKS®, ÂU¢Á kht£l«

ÂU.g. brh¡fè§f« (ntÂæaš)
KJfiy MÁça®,
muRnkšãiy¥gŸë,
tlnrç, ehf®nfhæš
f‹åahFkhç kht£l«
ÂU.R. Ïuhn#ªÂu‹ (Ïa‰Ãaš)
g£ljhç MÁça®
muR ca®ãiy¥gŸë
m«ikeha¡fDh®
©L¡fš kht£l«
bršé. S. fiythâ (éy§»aš)
g£ljhç MÁça®
muR kfë®nkšãiy¥gŸë
ÂU¥ghòèô®
flYh® kht£l«

Kidt® m. ehf«ik (jhtuéaš)
KJfiy MÁça®
muRnkšãiy¥gŸë,
ÂU¡nfhf®z«
òJ¡nfh£il kht£l«
ÂUkÂ,S. Rk (jhtuéaš)
KJfiy MÁça®
F©^® R¥igah nkšãiy¥ gŸë
T.ef®, br‹id
bršé Ã.fiythâ (ntÂæaš)
g£ljhç MÁça®
muRca®ãiy¥gŸë
JsnrªÂuòu«
ehf¥g£od« kht£l«

mâªJiu
fšé äFªÂoš fêªÂL« klik...
jukhd fšé neh¡»a jäHf muÁ‹ Ïy¡»š K‹ Ka‰Áahf K¥gUt¡ fšé KiwÍ«
bjhl® k‰W« KGikahd kÂ¥ÕL« 2012-2013M« fšéah©oèUªJ jäHf¤Â‹ mid¤J¥
gŸëfëY« x‹WKjš v£lh« tF¥òtiu eilKiw¥gL¤j¥g£LŸsJ. bjhl®ªJ tU« 201314M« fšéah©oš x‹gjh« tF¥Ã‰F m¿Kf¥gL¤j¥gL»wJ.
ϪÂahéš Kj‹Kiwahf K¥gUtKiw¡ fšéiaÍ« bjhl® k‰W« KGikahd kÂ¥Õ£L
KiwiaÍ« jäHfnk xUnru m¿Kf¥gL¤ÂÍŸsJ. fhyªnjhW« f‰wšKiwfëš brŒa¥g£L
tU« kh‰w§fisaL¤J¤ j‰nghJ kÂ¥Õ£L KiwæY« òÂa kh‰w« m¿Kf¥gL¤j¥g£LŸsJ.
Ï«kh‰w« MÁça®fis C¡Fé¥gnjhL khzt®fisÍ« nk«gL¤Â k»H¢ brŒÍ«.
tF¥giwfëš Ï«kÂ¥Õ£L Kiwæid eilKiw¥gL¤j MÁça®fS¡F¥ gæ‰Á
më¡F« bghU£L khãy¡ fšéæaš MuhŒ¢Á gæ‰Á ãWtd«, x‹gjh« tF¥ò, bjhl® k‰W«
KGikahd kÂ¥Õ£L Kiw¡fhd têfh£L¡ ifna£ilÍ«, òÂa kÂ¥Õ£L Kiwia¢
brašgL¤Jtj‰fhd
mid¤J¥
ghl
MÁça®
ifnaLfisͫ
toik¤JŸsJ.
fšé¢brašghLfŸ k‰W« fšé Ïiz¢ brašghLfŸ vd Ïu©lhf¥ ghl¥gFÂfŸ
Ãç¡f¥g£LŸsd. fšé¢ brašghLfSŸ jäœ, M§»y«, fz¡F, m¿éaš, r_f m¿éaYl‹
K‹ndho ehLfS¡F Ïizahf cl‰fšéÍ« x‹whf Ïiz¡f¥g£LŸsJ. fšé Ïiz¢
brašghLfSŸ thœéaš Âw‹fŸ, kd¥gh‹ikfŸ, kÂ¥òfŸ, ey¡fšé¢ brašghLfŸ, nrit¢
brašghLfŸ, fiy¡fšé, thœ¡if¡ fšé ngh‹wit Ïiz¡f¥g£LŸsd. tsu¿, bjhF¤j¿
M»a kÂ¥ÕLfŸ f‰F« nghJ« f‰wš Koªj¥Ã‹ò« Kiwna ãfœ¤j¥gL»‹wd. tsu¿
kÂ¥Õ£LŸ brŒKiwÍ« (Practicals) x‹whf Ïiz¡f¥g£LŸsJ khzt®fë‹ mDgttê¡
f‰wiy cWÂ¥gL¤J«.
Ï«Kiwædhš, khztç‹ fšé¢ brašghLfë‹ têahf kÂ¥Ãl¥gL« ghlm¿Î
k£Lä‹¿, fšé Ïiz¢
brašghLfë‹
têahf btë¥gL« r_f m¿Î« Ïiz¤J
kÂ¥Ãl¥gL»‹wd. Ïjdhš, khzt®fë‹ mid¤J¤ Âw‹fisÍ« f©l¿ªJ C¡Fé¡F«
thŒ¥ò »£L»wJ; khzt®fë‹ MSik ts®¢Áia KGikahf m¿a Ko»wJ. nkY«,
Ï¡ifnaLfëš kh‰W¤Âwdhëfë‹ f‰wš Ïašò k‰W« ntf¤Â‰F V‰g kÂ¥ÕLtj‰fhd
be»œÎ¤j‹ikfS« és¡f¥gL»‹wd.
MÁça®fŸ, ifna£oYŸs fU¤Jfis KGikahf cŸth§»¡bfh©L tF¥giwæš
brašgL¤Jjš nt©L«. m¥nghJjh‹ ÏsªjiyKiwædiu MSikä¡ft®fshfΫ,
j‹d«Ã¡if cilat®fshfΫ, tU§fhy¤ij totik¥gt®fshfΫ cUth¡f ÏaY«.
ϪÂahé‹ K‹nd‰w« eh‹F Rt®fS¡FŸns cUth»wJ v‹gjid¡ fU¤Â‰bfh©L
x›nth® MÁçaU« brašglnt©L« v‹gJ midtç‹ mththf cŸsJ. vdnt MÁça®fŸ,
j§fS¡F më¡f¥g£l bghW¥Ãid m¡fiwÍlD« bghW¥òz®ÎlD« brašgL¤jnt©Lbkd
éiH»nwh«.

khãy¡ fšéæaš MuhŒ¢Á gæ‰Á ãWtd«,
br‹id 6.
03.05.2013.

bghUsl¡f«

t

1
m¿Kf«

jiy¥ò

g¡f

2

2

m¿éaš f‰Ã¤jè‹ neh¡f§fŸ

2

3

Kjš gUt«- ghlxJ¡ÑL

3

4

tsu¿ kÂ¥ÕL

4

4.1 braštê kÂ¥ÕL

5

4.2 brašghLfŸ mik¥gj‰fhd é KiwfŸ

4

4.3 braštê kÂ¥Õ£o‰fhd braš bjhF¥ò

5

4.4 brašfŸ kÂ¥Õ£o‰fhd goãiyfŸ

5

4.5 khÂç brašghLfŸ- ghlthçahf

6

jhtuéaš

6

éy§»aš

13

ntÂæaš

19

Ïa‰Ãaš

24

tsu¿ kÂ¥ÕL (m) nj®Î tê kÂ¥ÕL

30

5.1 kÂ¥Õ£o‰fhd édhtif

31

5.2khÂç édh¡fŸ jhtuéaš

32

éy§»aš

34

ntÂæaš

36

Ïa‰Ãaš

39

6

tsu¿ kÂ¥ÕL brŒKiwfë‹ g£oaš

41

7

bjhF¤j¿ kÂ¥ÕL

43

8

édh¤jhŸ £ltiuÎ

ghlthçahd édh xJ¡ÑL

44

bjhF¤j¿ kÂ¥Õ£L khÂç édh¤jhŸ

45

juãiyfŸ

50
1

MSik¤Âw‹ k‰W« r_f cz®Îl‹ Toa m¿th‰wiy V‰gL¤j nt©L«. fU¤ju§f« ngh‹w m¿éaš brašfis £lä£L el¤ÂL« Âw‹ ts®¤jš. gŸëfëš m¿éaš f‰Ã¤jš bghU¤jkhd braš tê mQF Kiwfshš el¤j¥bgwéšiybaåš. nrhjid Âw‹fŸ k‰W« bg‰w fU¤J¡fis thœéaš NHèš ga‹gL¤J« Âw‹ ngh‹wt‰iw cUth¡» tU§fhy¤Âš m¿P®fshf tsu tF¥giwæš bghU¤jkhd brašfis totik¤J eilKiw¥gL¤Â. mJ khzt®fë‹ kdš btW« brŒÂfis ãu¥g KoÍnk jéu. m¿éaš bjhl®ghd ãfœÎfis c‰Wneh¡fš khÂçfis totik¤J cUth¡fš. ÏJ khzt®fë‹ cŸsh®ªj Âw‹fŸ. thœ¡if¡F ga‹gL« tifæš fšéia më¥gš MÁça® k‰W« gŸëæ‹ g§F K¡»akhdJ. m¿éaš neh¡Fl‹ ԮΠfhQ« Âw‹ ts®¤jš 2 . m¿éaèš gšntW Í¡ÂfŸ têahf kÂ¥Õ£L khzt® Âw‹ nk«gh£o‰F cjÎjš MÁçaç‹ bghW¥ghF«. f‰w m¿éaš fU¤J¡fis thœéaš NHèš ga‹gL¤J« Âw‹ ts®¤jš. 2. m¿éaš v‹gJ nfŸéfŸ nf£L c©ikfis njlš MF«. f‰wiy vëjh¡Fjš nt©L«. m¿éaš M®t«. FGéš ÏizªJ Âw«gl brašgL« Âw‹ ts®¤jš. édho édh. m¿éaš M®t« k‰W« Ïa‰ifæid ghuh£L« g©ig nk«gL¤jš. Ãu¢Áidfis v®bfhŸS«nghJ.bjhl® k‰W« KGikahd kÂ¥ÕL . o o o o o o o o o o khzt®fŸ m¿éaš brašghLfëš M®tKl‹ g§nf‰wš. ga‹gh£L Âw‹fis ts®¡f ÏayhJ.m¿éaš f‰Ã¤jè‹ neh¡f§fŸ NCERT k‰W« NCF 2005‹ gçªJiu¥go Ïilãiy tF¥gséš f‰wè‹ m¿éaš f‰Ã¥gj‹ neh¡f§fŸ ÑnH bfhL¡f¥g£LŸsd.m¿Kf« fšé v‹gJ FHªijfë‹ xU§»izªj clš ts®¢Á. gil¥gh‰wš g©òfŸ k‰W« KG mSik ts®¢Á¡F tê tF¡F«.x‹gjh« tF¥ò 1. Ϥjifa Âwikia. nrhjid brŒJ f‰F« Âw‹fis ts®¤jš m¿éaš fU¤J¡fis/ brŒÂfis brašfŸ têahf m®¤jKl‹ f‰F« Âw‹ ts®¤jš.

gU¥bghU£fŸ 2.x‹gjh« tF¥ò KjšgUt« ghl xJ¡ÑL t.m¿éaèš kÂ¥ÕL bjhl® k‰W« KGikahd kÂ¥ÕL tsu¿ kÂ¥ÕL (40) tsu¿ kÂ¥ÕL (m) braš tê (20) tsu¿ kÂ¥ÕL (M) nj®Î tê (10) bjhF¤j¿ kÂ¥ÕL (60) brŒKiw (10) 4. Ïy¡if miltj‰fhd têfis MŒtj‰F cjλ‹wJ 3 . tsu¿ kÂ¥ÕL  f‰wš eilbgW«bghGJ f‰wš nk«gh£o‰fhf nk‰bfhŸs¥gL« kÂ¥Õ£L Kiw  MÁça® k‰W« khzt®fS¡F f‰wš f‰Ã¤jèš j‹ ãiy¥gh£oid cz®ªJ.Âut§fŸ 9 12 8 bkh¤j« 89 4 4.v© ghl« ghl¤jiy¥ò ghlntis 1 éy§»aš éy§Fyf« 20 2 jhtuéaš bršfŸ 18 3 ntÂæaš 1.1.Ïa¡f« 3.3.m¿éaš .mQ mik¥ò 11 11 Ïa‰Ãaš 1.mséL« fUéfŸ 2.

 jåahf k‰W« FGthf brašghLfëš <LgL«bghGJ jhnd f‰gj‰F«.  nkY« m¿éaš Âw‹ milÎ mo¥gilæš brašfŸ totik¡f¥g£L kÂ¥ÕL brŒa¥gLtjhš. g§nf‰ò. m¿éaš M®t« k‰W« MŒÎ¢Áªjid ts®¡f¥gL»wJ. gF¤jhŒÎ. 4 . rfkhzt®fë‹ JizÍl‹ f‰gj‰F« têtF¡»‹wJ. 4. mt®fë‹ <LghL.1.FG/jåahŸ  brašghL brŒtj‰fhd fhy mtfhr«  NHèš cŸs ts§fŸ  ghl¡fU¤Jl‹ braš bghU¤j¥ghL  Fiwªj bryÎ-mÂf bryéš ÏU¤jš TlhJ.  khzt®fŸ f‰wš brašfëš <Lg£L f‰F«bghGJ. tsu¿ kÂ¥ÕL (m) (braštê kÂ¥ÕL)  brašfis mo¥gilahf¡bfh©L kÂ¥ÃL« KiwahF«. m¿éaš kd¥gh‹ik.  m¿éaš Âw‹fis miltj‰F VJthŒ ÏU¤jš mtÁa«.  khzt®fë‹ brašÂw‹ mo¥gilæš kÂ¥ÕL brŒa¥gLtjhš m¿éaèš brŒÂ fU¤J¡fis kd¥ghl« brŒJ f‰F«Kiw Ú¡f¥g£L m®¤jKŸs f‰wY¡F têtF¡»‹wJ. 2 brašghLfŸ mik¥gj‰fhd éÂKiwfŸ  tF¥Ãš cŸs khzt®fë‹ v©â¡if  khzt®fë‹ ta‰nf‰g brašghL  brašgh£o‹ j‹ik. f‰wš milÎ ãiy M»at‰¿‹ mo¥gilæš kÂ¥ÕL brŒa¥gL»wJ.  jå eg® k‰W« FG kÂ¥Õ£L c¤Âfis cŸsl¡»aJ. f‰wèš V‰gL« Ïl®ghLfis milahs« f©L mjid fistj‰Fça Ka‰ÁfŸ nk‰bfhŸs cjλwJ  tsu¿ kÂ¥Õ£L Kiw ÏU têfëš nk‰bfhŸs¥gL»wJ  tsu¿ kÂ¥ÕL (m) – (braštê kÂ¥ÕL)  tsu¿ kÂ¥ÕL (M) – (nj®Îtê kÂ¥ÕL) 4.  jhnd f‰wY¡F têtF¡f nt©L«.1.1. M®t«.  M®t¤ij Jh©Ltjhf ÏU¤jš nt©L«.

Áwªj Ïu©L brašfis kÂ¥Õ£o‰F vL¤J¡bfhŸs nt©L«. 4. 2. 4. 8. 16. 7. neu« k‰W« brašgh£L Kiw ghl¤jiy¥ò k‰W« ghl¥bghUŸ f‰wš neh¡f§fŸ kÂ¥Õ£L braš njitahdit brŒKiw kÂ¥Õ£L TWfŸ f‰wš milÎ gçªJiu¡f¥g£l FiwÔ® braš 5 .1. 2. ts« k‰W« f‰gid ÂwD¡nf‰g m¿éaš brašfis cça kÂ¥Õ£L TWfSl‹ totil¤J kÂ¥Õ£il nk‰bfhŸsyh«. 7. 5. 9. 5. 6. 9. 12. x›bthU kztD« Fiwªj g£r« xU gUt¤Â‰F nk‰bfhŸsnt©oa eh‹F brašfëš.1. 6. 3. m¿éaš mfuh (science Dictionary) Ïiz¡f¥g£LŸs braš bjhF¥Ãš cŸs brašfŸ jéu MÁça® j‹ NHš. 3 braštê kÂ¥Õ£o‰fhd brašfë‹ bjhF¥ò 1. 14. 11. 15. 10. gçnrhjidfŸ (Experiment) fU¤Jtiugl« (Concept Map) brašgâ¤jhŸ (Students Worksheet) x¥gilÎfŸ (Assignment) brašÂ£l« (Project) khÂç cUth¡fš (Model Preparation) g§nf‰W eo¤jš (Role Play) fs¥gaz« (Field Trip) ò¤jf§fŸ thÁ¤jš (Reading Books) fyªJiuahlš (Discussion) éthj« (Debate) gl« tiujš (Drawing) gl¤bjhF¥ò k‰W« JQ¡F bjhF¥ò ò¤jf« (Album and Scrap book) m¿éaš fU¤J¡fis tH§Fjš (Presentation) Ïizajs njlš (Web Searching) bghUŸés¡f« jUjš(Interpretation) 17.4. 4 brašfŸ kÂ¥Õ£o‰fhd goãiyfŸ MÁça® ÑnH bfhL¡f¥g£LŸs kÂ¥Õ£L goãiyfë‹ mo¥gilæš brašfŸ têahf khztUila braš Âw‹fis kÂ¥Ãlyh« 1. 3. 8. 13. 4.

jhtuéaš 1. t©z¥ bg‹Áš brŒKiw – – 1.bršè‹ E© mik¥ò kÂ¥Õ£L braš – fU¤J tiugl«(Concept Map) njitahdit – btŸis ¤jhŸ.1. bg‰nwh® tê brŒJ bfh©L tUtij j鮡f nt©L«.  jhtubršè‹ E©QW¥òfis tçir¥gL¤Jjš.  filfëš é‰f Toa Ma¤j khÂçfis (Readymade model ) th§Fjš TlhJ. jhtubršè‹ E©QW¥òfis m¿ªJ bfhŸs¢brŒjš  jhtubrš mik¥ò g‰¿ khzt®fŸ m¿a¢brŒjš.ghlthçahf . 4. fU¤J tiugl« (Concept Map) neu« – 10 ãäl§fŸ jå brašghLfŸ ghl¤jiy¥ò & ghl¥bghUŸ neh¡f« – bršfŸ. 6 . bg‹Áš.MÁça® ftd¤Â‰F  vëš »il¡f¡Toa éiya‰wbghU£fŸ k‰W« cŸq® ts§fis ga‹gL¤Â brašfis mik¤Âl nt©L«.  bj®nkhnfhš khÂçfŸ jahç¤jiy j鮡f nt©L«.  brašÂ£l§fis (project) khzt®fŸ brŒtj‰F V‰g vëa tifæš MÁça® më¤jš nt©L«. vGJnfhš. 5 khÂç brašghLfŸ.  khzt®fis khÂç / brašghLfis totik¤J brŒtj‰F MÁça® tê¡fh£l nt©L«.  tçir¥gL¤j¥g£l fU¤J¡fS¡F Ïilna gâfëš cça Ïiz¥ig cUth¡Fjš.  jhtu bršè‹ mik¥ò k‰W« gâfŸ g‰¿a fU¤J¡fis Áijahkš bjëthf khzt®fë‹ f‰gid¤ÂwD¡F V‰wthW fU¤J tiugl« tiua brŒjš. jhtubršè‹ mik¥ig m¿ªJ bfhŸSjš 2.

ghl¥bghUis Û©L« xUKiw khzt®fS¡F és¡Fjš  jhtubršè‹ VnjD« eh‹F K¡»a ghf§fis vG mj‹ gâfis rfkhzt®fë‹ cjéÍl‹ bjëÎ bgw¢brŒjš 7 .fU¤J tiugl« (Concept Map) kÂ¥Õ£L¡TWfŸ Kj‹ik¡ fU¤Jfis cŸth§Fjš 2 f‰wš milÎ brh‰fS¡F rçahd K‹d¿Îl‹ Ïilnaahd bjëthf tçir¥go bjhl®ògL¤Jj Ïiz¥ig és¡Fjš vGJjš š cUth¡Fjš 2 2 2 2 kÂ¥ bg©fŸ 10  jhtubrš mik¥ò ü©QW¥òfŸ k‰W« gâfis e‹F m¿ªJbfhŸt®  fU¤Jfis xU§»iz¤J fU¤Jtiu¥glkhf tiuÍ« M‰wš bgWt® gçªJiu¡f¥g£l FiwÔ® braš  MÁça® jhtubrš gl¤ij fh£o.

gl« tiujš (Student worksheet) brŒKiw kÂ¥Õ£L¡TWfŸ ghl¥ bghUS¡F V‰wthW gl« tiujš 2 KGik¤ j‹ik c©ik¤ j‹ik bjëthf és¡Fjš bjëthf fh£ÁgL¤Jjš kÂ¥bg©fŸ 2 2 2 2 10 f‰wš milÎ  éy§F bršè‹ E©mik¥ig bjëthf tiut®  gšntW E©QW¥òfis milahs« f©L F¿¥ÃLt®  gl« tiuÍ« Âw‹ nk«gL«. 5. btŸis¤jhëš éy§F bršè‹ E© mik¥Ãid gl¤ij gh®¤jË bg‹Áyhš tiuÍ«go brŒjš nt©L«. fU«gyifæš/tiugl¤jhëš tiua¥g£LŸs éy§F bršè‹ E© mik¥ògl« mšyJ éy§F bršè‹ E©mik¥ig¡ fh£L« ãiyahd khÂçia khzt®fŸ c‰Wneh¡F«go brŒjš nt©L«. 4. tiua¥g£l gl¤ij t©z¥bg‹ÁšfŸ bfh©L t©z« Ô£l brŒjš nt©L«. msÎnfhš.éy§F bršè‹ mik¥ò njitahdit – btŸis¤jhŸ. khzt®fS¡F btŸis¤jhis tH§fnt©L«. – éy§Fbršè‹ E©mik¥ig gl« tiuªJ ghf§fis F¿¤jš – khzt® gâ¤jhŸ . E©QW¥òfis bjëthf¡ F¿¡F«go brŒjš nt©L«.mªj gl¤ij KGikahf tiuabrŒjš 8 .gl« tiujš(Drawing) neu« –30ãäl§fŸ jå brašghLfŸ ghl¤jiy¥ò & ghl¥bghUŸ neh¡f« kÂ¥Õ£L braš – bršfŸ . gçªJiu¡f¥g£l FiwÔ® braš  éy§Fbršè‹ E©mik¥ig khzt®fë‹ fU«gyifæš Û©L« tiuªJ fh©Ã¤jš K‹åiyæš  KGika‰w gl¤ij jhëš tiuªJ khzt®fS¡F bfhL¤J.2. khzt® gâ¤jhŸ. bg‹Áš.t©z¥ bg‹ÁšfŸ k‰W« më¥gh‹ 1. KGikah¡f¥g£l gâ¤jhis khzt®fëläUªJ bg‰W kÂ¥ÕL brŒjš. 3. – 2. 6.

5. r®¡fiu k‰W« gh°ng£ _y¡TWfë‹ ÏU¥Ãl¤ij t©z rä¡»fŸ mšyJ ghÁ kâfŸ bfh©L x£Ljš nt©L« 6. V mik¥ig òçªJbfhŸS«go brŒjš  o. m¿éaš ghl¥ò¤jf« brŒKiw – 1.  gil¥gh‰wš Âw‹ k‰W« f‰gidÂw‹ ts®¢ÁailÍ« 9 .v‹. v‹. Ïa§fhj khÂç cUth¡Fjš(Static Model) fhy« –5 eh£fŸ ghl¤jiy¥ò & ghl¥bghUŸ neh¡f« kÂ¥Õ£L braš FG brašghLfŸ – bršfŸ . tF¥giwæš cŸs khzt®fë‹ v©â¡if¡F V‰g FG¡fshf Ãç¤J Ï¢braiy nk‰bfhŸsyh«.V é‹ mik¥ig tiua¤ bjçªJbfhŸt®. V khÂçæid totik¤J cUth¡F« Âw‹ ts®¤jš – Ïa§fhj khÂç cUth¡Fjš njitahdit – jokdhd m£il. 2. ghl¥ò¤jf¤ij¥gh®¤J o. v‹. V mik¥ig btŸis¤ jhëš tiua¢brŒjš nt©L«.v‹. t©z rä¡»fŸ /ghÁkâfŸ. v‹. o. kÂ¥Õ£L¡TWfŸ khÂç brŒtj‰F khÂçæ‹ njitahd fU¤J ts§fis f©l¿jš 2 2 f‰wš milÎ khÂçæ‹ mik¥Ãid totik¤jš 2 fU¤J khÂç kÂ¥bg©fŸ bjhl®ò tH§Fjš 2 2 10  o.V é‹ ÏU ÏiHfëY«. ir£nlhÁ‹ k‰W« ijä‹ ngh‹w fhu§fS¡F t©z« Ô£oa Ô¡F¢Áfis¥ ga‹gL¤Â x£lnt©L«. 7. Fthid‹. xU jokdhd m£ilia vL¤J mš btŸis¤jhëid x£L«go brŒjšnt©L«. Ô¡F¢ÁfŸ.  khzt®fŸ o.V é‹ mik¥ig òçªJ bfhŸt®. t©z EhšfŸ. moid‹. 4. V mik¥Ã‹ Ïu©L ÏiHfisÍ« Ïu©L éjkhd t©z Ehšfshš gir _y« x£Ljš nt©L«. v‹.o. x£L« gir. 3. t©z vGJnfhšfŸ. bg‹Áš. o. khzt®fŸ tH§»a Ïa§F« khÂçia MÁça® bg‰W kÂ¥ÕL brŒaΫ.khÂç cUth¡Fjš –  o. V mik¥ò .3. t©z bgho.v‹.v‹.

bjhl®ãfœÎgl« (Flow chart) neu« –10ãäl§fŸ jå brašghLfŸ ghl¤jiy¥ò & ghl¥bghUŸ neh¡f« – bršfŸ – bršÃçjš – ik£lhÁ° kÂ¥Õ£L braš njitahdit – bjhl® ãfœÎ gl«(Flowchart) – éLg£l f£l§fSl‹ Toa bjhl® ãfœÎ gl« k‰W« vGJnfhš –  khzt®fS¡F éLg£l f£l§fSl‹ Toa bjhl® ãfœÎ gl« tH§f¥glnt©L«. 4.v‹.é‹ rh®£oid khztU¡F fh©Ã¤J és¡Fjš.V .  rf khzt®fë‹ cjénahL o.  khzt®fŸ bjhl® ãfœÎgl¤ij thÁ¡F«go brŒjšnt©L«.v‹.gçªJiu¡f¥g£l FiwÔ® brašghLfŸ  MŒtf¤Âš cŸs o.V khÂç cUth¡f¢brŒjš.  ó®¤Â brŒa¥g£l bjhl®ãfœÎ gl¤ij MÁça® bg‰W kÂ¥ÕLbrŒjš nt©L«  khÂç bjhl® ãfœÎ gl« ÑnH bfhL¡f¥g£LŸsJ.  éLg£l f£l§fis khzt®fŸ rçahd brh‰fshš ãu¥òkhW m¿ÎW¤jš nt©L«. brŒKiw –  bršÃçjè‹ tiffis m¿ªJ bfhŸSjš  ik£lhÁ° brš Ãçjè‹ ãiyfis òçªJ bfhŸSjš kÂ¥Õ£L¡TWfŸ brh‰fS¡F bjhl®òila KGikahd bjhl®¢Áahd Ïilnaahd ghl¥bghUŸ bkh¤j fU¤Jfis jftš fU¤JfŸ Ïiz¥ig tçir¥gL¤Jjš kÂ¥bg© f©l¿jš më¤jš cUth¡Fjš 2 2 2 2 2 10 f‰wš milÎ  bršÃçjè‹ tiffis m¿ªJbfhŸSjš  ik£lhÁ° bršÃçjè‹ ãiyfis m¿ªJ bfhŸt®  gF¤jhuhŒªJ tçir¥gL¤J« Âwid bgWt® 10 .

gçªJiu¡f¥g£l FiwÔ® braš  ik£lhÁ° brš Ãçjš ãiyfis fh£L« tiugl¤jhis khzt®fŸ K‹åiyæš fh©Ã¤J és¡Fjš bfhL¡f¥g£LŸs bjhl® ãfœÎgl¤Âš (Flow chart) éLg£LŸs fhèahd f£l§fis rçahd brh‰fshš ãu¥òf bršÃçjš äahÁ° Vik£lhÁ° Ïilãiy Onyhãiy bk£lhãiy Fnuhnk£o‹ tiy Fnuhknrh«fshf njh‹Wfë‹wd °Ã‹oš eh®fŸ 11 .

bg‹Áš.brš E©QW¥òfŸ kÂ¥Õ£L braš – g§nf‰W eo¤jš(Role Play) njitahdit – tiugl¤jhŸ.5. FWªjfLfŸ _y« khzt®fS¡F fh©Ã¤jš bršE©QW¥òfŸ g‰¿a brŒÂfis  rfkhzt®fë‹ cjéÍl‹ m¿ªJ bfhŸS«go brŒjš. – brš E©QW¥òfë‹ gâfis g§nf‰W eo¤jš _y« khzt®fis m¿a¢brŒjš brŒKiw      M®tKŸs – khzt®fis. gh¤Âu« eo¤jèš bjëéid bgWt®. g§nf‰W eo¤jš(Role Play) neu« –30ãäl§fŸ FG brašghLfŸ ghl¤jiy¥ò & ghl¥bghUŸ neh¡f« – bršfŸ . g§nf‰W eo¤jèš <LgL¤Jjš khzt®fŸ j§fS¡FŸshfnt gh¤Âunk‰W eo¡f¡Toa brš E©QW¥òfis nj®Î brŒJ bfhŸS«go brŒjš nj®Î brŒJ bfh©l E©QW¥òfë‹ gl§fis tiuªJ. 12 . gçªJiu¡f¥g£l FiwÔ® brašghLfŸ  ef®gl«. ÏJ bjhl®ghd gâfis trdkhf (Scrip Writing) vG tU«go gobrŒjš MÁça® khzt®fisE©QW¥òfë‹ gâfis g§nf‰W eo¤jY¡F têfh£Ljš tF¥giwæš k‰w khzt®fŸ K‹åiyæš Âw«gl gh¤Âunk‰W eo¤J¡fh£L«gobrŒjš kÂ¥Õ£L¡TWfŸ ghl¥ bghUSl‹ bjhl®ò gL¤Jjš 2 gh¤Âunk‰W eo¤jš eo¥Ãš bjëÎ/ fjhgh¤Âu¤Âš x‹¿¥ò 2 2 eo¥Ãš g‹Kf¤ j‹ikia btë¥gL¤J« Âw‹ 2 ika¡fU¤J btë¥ghL kÂ¥bg©fŸ 2 10 f‰wš milÎ  brš E©QW¥òfë‹ gâfis khzt®fŸ m¿ªJ bfhŸt®  ãidth‰wš Âw‹. t©z vGJnfhŸfŸ.

éy§»aš 6. g©òfis Tw¢ brŒjš v. ngçd«. FL«g«.fh. tF¥ò.tif¥gh£oaš neh¡f« –    fodkhd fU¤ij brašghLfë‹ _y« vëikahf¥ òçªJ bfhŸS« Âw‹ ghl¤ÂYŸs fU¤ij vëa brašghLfë‹ _y« òçªJ bfhŸSjš khzt®fëilna tif¥gL¤J« Âwid nk«gL¤Jjš kÂ¥Õ£Lbraš njitahdit – tif¥gL¤Jjš – tiugl¤jhŸ. ÏUòwK« f¤jç¡nfhš brŒKiw –     x£l¡Toa ehlh. °bf£¢ ngdh. uhdh bA¡rh l¡oyh bjhF tF¥ò tçir FL«g« ngçd« Á‰¿d« KFbfY«òŸsit ÏUtœéfŸ MDuh buånl uhdh bA¡rh l¡oyh 13 . tif¥gh£oaè‹ mo¥gil myFfshd Á‰¿d«. Jiw. bjhFÂ. tif¥gL¤Jjš neu« –10ãäl§fŸ jå/FG brašghLfŸ ghl¤jiy¥ò & ghl¥bghUŸ – myF 1 -éy§Fyf«. cyf« M»at‰iw ntWg£l t©z§fis ga‹gL¤Â VG fh»j J©Lfëš jah® brŒjš x£l¡Toa ehlhit x›bthU fh»j J©o‹ ËòwK« bghU¤jΫ bghU¤j¥g£l tiugl jhëš khztid ÃiHæ‹¿ fh»j J©Lfis bghU¤j¢ brŒjš VnjD« xU NHèš khzt®fS¡F bjçªj xU cæçia (jtis.fu¥gh‹ó¢Á) tif¥gh£oaš TWfë‹ mo¥gilæš bghU¤Â.khÂç brašghLfŸ.

m¿Î¡fsŠÁa« ngh‹w ts Mjhu§fëš ÏUªJ gwitfëd Áw¥ÃašòfŸ. cjhuzkhf gwitfë‹ òfèl«. Ïizajs« brŒKiw –  khzt®fë‹ M®t¤Âwnf‰g 10 khzt®fŸ ml§»a FGéid nj®Î brŒJ bfhŸsnt©L«  Ehyf«. Ïizajs«. òfèl¤Â‰F tUtj‰fhd fhuz§fŸ. òfèl«. tyir nghtj‰fhd fhuz§fŸ. gçªJiu¡f¥g£l FiwÔ® braš  rçahd Kiwæš tçir¥gL¤j¥g£l tiugl¤ij bfh©L khztD¡F òça it¤jš 7.  tif¥gL¤J« Âw‹ nk«gL«.kÂ¥Õ£L¡TWfŸ tif¥gL¤jY¡fhd fU¤J¡fis Ïd« fhQjš tif¥gL¤j¥g£l fU¤J¡fis t H§Fjš tif¥gL¤jY¡fhd goãiyfisÍ« òçªJbfhŸSjš g§nf‰wèš cŸs M®t« 2 2 2 2 bg‰wm¿it fU¤J cUth¡f¤Âš ga‹gL¤Jjš 2 bkh¤j kÂ¥bg © 10 f‰wš milÎ  vëa éisah£o‹ _y« fU¤ij òçªJ bfhŸSt®.tH§Fjš – fh£Á¥gL¤Jjš(Powerpoint) neu« – 10 ãäl§fŸ ghl¤jiy¥ò & ghl¥bghUŸ neh¡f« FG¢brašghL – éy§Fyf« . jäœeh£oYŸs gwitfŸ òfèl§fŸ.  14 . tyir nghjš)  khzt®fë‹ fh£Á¥gL¤J« Âwid nk«gL¤Jjš – tH§Fjš –fh£Á¥gL¤Jjš (Powerpoint Presentation) njitahdit – gwitfŸ g‰¿a gšntW EhšfŸ.FWªjfL.gwitfŸ òfèl« – kÂ¥Õ£Lbraš gwitfë‹ g©òfis g‰¿a fU¤J¡fis khzt®fŸ òçªJ bfhŸSjš (Áw¥ÃašòfŸ. òfèl«. tyir nghjš g‰¿a jftšfis nrfç¤jš  nrfç¤j jftšfis¡ Ñœ¡f©l jiy¥òfëš tçir¥gL¤jnt©L«.

xë TLjš bkh¤j kÂ¥bg© jftšfŸ eGt§fëš jftšfis neu«. 10 ãäl§fŸ gl¡fh£Áia brŒÂfSl‹ tF¥giwæš bjhF¤J tH§Fjš nt©L« kÂ¥Õ£L¡TWfŸ ghl¥bghUnshL bghU¤jkhd bghU¤jkhd fh£Á¥gL¤Jjš bjhl®òila jftšfŸ gl« k‰W« òJik (xè.  m¿éaè‹ ghuh£L« cz®Î nk«gL¤j¥gL»wJ.x¥gilÎ neu« – 10 ãäl§fŸ ghl¤jiy¥ò & ghl¥bghUŸ neh¡f« kÂ¥Õ£Lbraš njitahdit jåeg®brašghL – éy§Fyf«-x£L©âfë‹jftik¥òfŸ–cUis¥òG¡fŸ. j£il¥òG¡fŸ –  x£L©âfŸ (cUis kwW« j£il¥òG¡fŸ) j§fŸ x£L©â thœ¡ifia bt‰¿fukhf thH bg‰WŸs jftik¥òfis m¿ªJ bfhŸsš  khzt®fëilna jftšfis nrfç¤J gF¤J MuhŒªJ x¥gilÎ jahç¡F« Âw‹ ts®¤jš – x¥gilÎ – x£L©âfŸ g‰¿a Ehyf¥ò¤jf§fŸ m¿Î¡fsŠÁa«.òfèl§ëš fhz¥gL« gwitfë‹ éj«. ca® tF¥ò ò¤jf§fŸ Ïizajs¤ jftšfŸ 15 . jftšfŸ nrfç¤jš Ïl« bgWjš Ïiz¤jš Jšèa«. khÂçahf fh©Ã¤J 8.vG¤jikÎ.  MÁçaç‹ têfh£Ljè‹go. gçªJiu¡f¥g£l FiwÔ® braš  rçahd Kiwæš jahç¡f¥g£l fh£Á¥gl§fis khzt®fë‹ òçjiy nk«gL¤Jjš. òfèl« k‰W« tyir nghjš F¿¤J khzt®fŸ bjëthf¥ òçªJ bfhŸt®  gwitfisg ghJfh¡F« éê¥òz®Î bgWt®. gwitfis¡ fh¥gš khzt®fë‹ g§F  tçir¥gL¤j¥g£l jiy¥òfë‹ mo¥gilæš khzt®fŸ eGt§fis jahç¡fnt©L«.ftd<®¥ò 2 2 2 2 2 10 f‰wš milÎ  gwitfë‹ Áw¥ÃašòfŸ.

9. éa¤jF/ mça jftšfŸ M»at‰iw nrfç¤jš  nrfç¤j jftšfis mo¥gilahf¡ bfh©L JQ¡F¥ò¤jf« (Scrap book) jahç¤jš – JQ¡F¥ ò¤jf« (Scrap book) jahç¤jš  16 . x¥gilÎ jahç¤J rk®¥Ã¤jš gçªJiu¡f¥g£l FiwÔ® braš  cUis k‰W« j£il¥òG¡fë‹ x£L©â thœ¡if Kiwia ÁW g¤Âahf vG tu¢ brŒJ C¡f¥gL¤jyh«. thœ¡if RH‰Á.brŒKiw –       MÁça® ghl¡fU¤J¡F V‰w jftšnrfç¡F« ts Mjhu§fis T¿ têfh£Ljš ts Mjhu§fëèUªJ x£L©â òG¡fë‹ mik¥ò. m£ltizfis nr®¤jš bjhF¡f¥g£l jftšfis x¥gilÎgL¤Â cça fhy¤Âš rk®¥Ã¤jš kÂ¥Õ£L¡TWfŸ njitahd jftšfis bjhF¤jY« ghl¥bghUnshL bkh¤j jftšfis Kiwahf f‰wš rk®¥Ã¤jš bjhl®ògL¤Jjš kÂ¥bg© nrfç¤jš tçir¥gL¤Jjš mDgtK« 2 2 2 2 2 10 f‰wš milÎ  cUis k‰W« j£il¥ òG¡fŸ x£L©â thœ¡if Kiw¡F bg‰WŸs jftik¥ig¥ g‰¿ bjëthf m¿jš  Mjhu ts§fis¥ ga‹gL¤Â gšntW jftšfis nrfç¤jš. tiu gl§fŸ.KJbfY«òŸsit – KJbfY«òŸs cæçd§fë‹ gl§fŸ.JQ¡F¥ ò¤jf« jahç¤jš neu« –20 ghl¤jiy¥ò & ghl¥bghUŸ neh¡f« kÂ¥Õ£Lbraš jåeg®brašghL – éy§Fyf« . gl§fŸ jftik¥ò M»a jftšfis Âu£Ljš Âu£l¥g£l jftšfis ghl¡ fU¤njhL bjhl®ògL¤Jjš nrfç¤j jftšfis Kiwahf bjhF¤jš njit¥gL« Ïl§fëš gl§fŸ.

brŒÂ¤jhŸbjhF¥ò. K¡»akhd jftšfis K‹åiy¥gL¤Â.njitahdit – gl§fŸ. JQ¡FfisÍ« x£o bfh©L 17 . gçªJiu¡f¥g£l FiwÔ® braš  tiugl¤jhëš »il¡F« tu¢brŒa C¡Fé¤jš ghl§fisÍ«. ÏUthœéfŸ. tiugl¤jhŸ. ÁWt® ò¤jf«. °bf£¢ ngdh brŒKiw –     MÁça® JQ¡F ò¤jf« jahç¡F« Kiwia és¡Fjš khzt®fis 5 FG¡fshf Ãç¡f nt©L« x›bthU FGé‰F« xU jiy¥ig bfhL¡f nt©L« (Û‹fŸ. x›bthU FGΫ JQ¡F ò¤jf¤ÂYŸs fU¤J¡fis g»®ªJ bfhŸSjš.C®td. Ïj‹_y« ghl¤bjhl®ò cila TLjš jftšfis m¿a¢brŒjš kÂ¥Õ£L¡TWfŸ gl§fŸ jftšfŸ ãfœÎfis Âu£Ljš 2 tçir¥gL¤Jjš bghU¤jkhd jftšfis bfhL¤jš mHFz®Î éçthd f‰wš bkh¤j kÂ¥bg© 2 2 2 2 10 f‰wš milÎ  KJbfY«ò cŸsit F¿¤j TLjš jftšfis m¿jš  Ïa‰if éªijfis¥ g‰¿a ghuh£Lz®Î bgWt®. gir. jftšfŸ. rŠÁiffŸ. gwitfŸ. Ïizajs«. mJ bjhl®ghd éa¤jF/mça jftšfŸ M»at‰iw Mjhu ts§fëèUªJ nrfç¡f têfh£Ljš xU thu fhy¤Â‰F Ë nrfç¤j gl§fis tiugl¤jhëš tçir¡»ukkhf x£Ljš. mHFz®Îl‹ rk®¥Ã¤jš. ghYh£ofŸ) x›bthU FGΫ j§fŸ jiy¥ò¡nf‰w cæçd§fë‹ gl§fŸ.

gŸë tshf¤ÂYŸs ku§fŸ)  nj®ªbjL¤j thêl¤Â‰F br‹W c‰Wneh¡» F¿¥bgL¤jš. c‰Wneh¡fY¡fhd thêl«.fh: (gŸë tshf«.ngdh. –  MÁça® ghl¡fU¤jhd cæçfë‹ gštif¤j‹ikia és¡Fjš.  F¿¥bgL¤jij ghl¡fU¤njhL bjhl®ò gL¤Jjš. cæçd§fë‹ jftik¥ò. c‰Wneh¡F« Âw‹ m¿tš M®t« k‰W« Ïa‰ifia ghuh£L« Âw‹ nk«gL¤Jjš kÂ¥Õ£L¡TWfŸ neh¡f« m¿jš / òçªJ bfhŸSjš 2 fs¥gaz« bršY« Ïl« nj®ªnjL¤jš c‰Wneh¡fš k‰W« F¿¥bgL¤jš bjhl®ògL¤Jjš bjhF¤J tH§Fjš bkh¤j kÂ¥bg©fŸ 2 2 2 2 10 f‰wš milÎ  gštif cæçd§fis¥ g‰¿a neçilahd mDgt«  Ïa‰ifia/m¿éaiy ghuh£L« cz®Î  ghl¥bghUS¡F tYñ£l¡Toa tifæš.  fs¥gaz mDgt¤ij bjhF¤J ÁW F¿¥ghf vG tH§f¢ brŒjš – xnu thêl¤Âš thG« gytifahd cæçd§fŸ g‰¿ m¿ªJ bfhŸSjš. igdhFy®. Ãw cæçd§fSl‹ cŸs bjhl®ò M»at‰iw m¿jš gçªJiu¡f¥g£l FiwÔ® braš  nkY« ntW Áy thêl§fS¡F br‹W cæçfis c‰W neh¡f brŒjš 18 .cæçfë‹ gštif¤j‹ik (Biodiversity) kÂ¥Õ£Lbraš njitahdit brŒKiw – fs¥gaz« – F¿¥ngL. fl‰fiu. òšbtë.  c‰Wneh¡fY¡fhd gštif cæçd§fë‹ thêl§fis¤nj®ªnjL¤jš v. Fs¡fiu.10. ó§fh. fs¥gaz« neu« – 1ehŸ FG¢brašghL ghl¤jiy¥ò & ghl¥bghUŸ neh¡f« – éy§Fyf« .

 gRik¥gil brašghLfëš khzt®fis <LgL¤jyh«.  fh‰W khRgLtj‰fhd fhuâfisÍ« mij jL¡F« KiwfisÍ« éth¡f nt©L«. –  khzt®fis IªJng® bfh©l ÏU FG¡fshf Ãç¤J¡bfhŸsnt©L«. 19 . –  fh‰¿‹ Ïiaò.éthj Kiw neu« – 30 ãäl§fŸ ghl¤jiy¥ò & ghl¥bghUŸ neh¡f« kÂ¥Õ£L¢braš njitahdit brŒKiw FGbrašghL – e«ik¢ NœªJŸs gU¥bghUŸfŸ JhŒikahditah? – fh‰W khR¥gLtj‰fhd fhuz§fŸ. fh‰W xU fyit v‹gij m¿ªJ bfhŸSjš.  x›bthU FGé‰F« xU jiy¥ò vGÂa tiugl m£ilia tH§fnt©L«. jiy¥òfŸ ml§»a tiugl m£il..  e«ik R‰¿ÍŸs fh‰W JhŒikahdJ vd xU FGé‰F« JhŒika‰wJ vd k‰bwhU FGé‰F« jiy¥ò tH§fnt©L«. kÂ¥Õ£L¡TWfŸ ftå¤jš gF¤jhŒjš j‰fU¤ij k‰W« gh®itahs®fë‹ bkh¤j jftšnrfç¤jš rh‹WfSl‹ k‰W« gš ftd¤ij <®¤jš kÂ¥bg© ãiyeh£Ljš bjhF¤jš më¤jš 2 2 2 2 2 10 f‰wš milÎ  fh‰W khRgLjY¡fhd fhuz§fis m¿ªJ mij f£L¥gL¤J« Kiwfis éthj«_y« bjçªJbfhŸt®.ntÂæaš brašghLfŸ.  fh‰W khRgLtj‰fhd fhuz§fŸ k‰W« éisÎfis òça¢brŒjš. éthjKiw – – éthjnkil.  fh‰W khRgLtij f£L¥gL¤J« KiwfisÍ« éê¥òz®itÍ« V‰gL¤Jjš. gçªJiu¡f¥g£l FiwÔ® braš  fh‰W khRgLtij f£L¥gL¤J« têKiwfis Clf§fëš tU« brŒÂfë‹ _y« bjëÎgL¤jyh«.  ÏUFGé‰F« MÁça® VJthsuhf ÏU¤jšnt©L«.  R‰W¢NHš ghJfh¤jš g‰¿a éê¥òz®it bgWt®.11.

ntsh©ik. ghl¥ò¤jf«. v‹gij  TLjš m¿éaš brŒÂfis M®tKl‹ m¿ªJ bfhŸt®.ò¤jf« thÁ¤jš neu« – 30 ãäl§fŸ jåeg®brašghL ghl¤jiy¥ò & ghl¥bghUŸ neh¡f« – mQmik¥ò – Inrhnlh¥òfŸ – kU¤Jt«. bjhêšJiw ngh‹w gšntW Jiwfëš Inrhnlh¥òfëš ga‹ghL F¿¤J m¿ªJ bfhŸSjš. kÂ¥Õ£L¡TWfŸ thÁ¡F« M®t« <LghL 2 2 Ãw® cl‹ fyªJiuahlš 2 bjhF¤jš tH§Fjš 2 2 bkh¤j kÂ¥bg© 10 f‰wš milÎ  Inrhnlh¥òfŸ gšntW Jiwfëš v›thW ga‹gL»wJ ò¤jf§fŸ k‰W« Ïizajs« _y« bjçªJbfhŸt®. Ïizajs«. gçªJiu¡f¥g£l FiwÔ® braš  rfkhzt® cjéÍl‹ têfh£lyh«.  MÁça®. khzt®fS¡F jiy¥ò bjhl®ghd ò¤jf§fis nj®ªnjL¤J thÁ¡f têfh£Ljš nt©L«. kÂ¥Õ£Lbraš njitahdit brŒKiw – – – ò¤jf« thÁ¤jš. Ehyf«.  gŸë k‰W« mUfhikæš cŸs bghJ Ehyf§fëš ÏUªJ Inrhnlh¥òfë‹ ga‹fŸ F¿¤j ò¤jf§fis nrfç¡fnt©L«. ò¤jf§fis nj®ªnjL¤J thÁ¡f MÁça® 20 .  Ïizajs Kftçfis F¿¥Ã£L njlš brŒa cjÎjš nt©L«.12.  thÁ¤J m¿ªj fU¤J¡fis rf khzt®fS« bjçªJ bfhŸS« tifæš tF¥giwæš bjçé¡fnt©L«.

13. brŒKiw –   khzt®fël« ghl¤Â‰F bjhl®òila VnjD« xU Nœãiyia¡ T¿. m¢NHèš mt®fŸ v›thW brašgLth®fŸ v‹gij f‰gidea¤Jl‹ vGj¢ brhšYjš (m) tiuªJ és¡Fjš. ÏU¥ÃD« gaâfŸ éwFf£ilfŸ. kÂ¥Õ£L¡TWfŸ M®t« fU¤Jl‹ bjhl®ò vG¤jh‰wš 2 2 2 bjhl®¢Áahd Kiwæš éth¤jš 2 _y« flšÚiu¤ btë¥gL¤J« bkh¤j j‹ik kÂ¥bg© 2 10 f‰wš milÎ  thiyto¤jš Kiwæ‹ m¿ªJbfhŸt®.thiy to¤jš neh¡f« – thiyto¤jš Kiwæš Úiu¤ JhŒikah¡Fjš.òÂad vGJjš (Creative Writing) neu« – 30 ãäl§fŸ jåeg®brašghL ghl¤jiy¥ò & ghl¥bghUŸ – e«ik¢NœªJŸs gU¥bghUŸfŸ JhŒikahditah? . vGJbghU£fŸ. gÁá bgU§flèš cŸs xU Ôéš f¥gš x‹W gGjilªJ ã‰gjhf¡ bfhŸnth«. flš Úçš ÏUªJ v›thW JhaÚ® bgW»wh®fŸ v‹gij gl¤Â‹ cjéÍl‹ és¡Fjš. Ô¥bg£o k‰W« Áy ghidfis¡ bfh©L tU»wh®fŸ. njitahdit – fh»j«. NHš . gçªJiu¡f¥g£l FiwÔ® braš  mU»š cŸs Ú® R¤Âfç¥ò ãiya§fS¡F khzt®fis miH¤J bršyyh«.rh‹whf. kÂ¥Õ£Lbraš – gil¥gh‰wš. gaâfŸ. 21 . JhŒikah¡F« Kiwia  m¿éaš rh®ªj gil¥ò¤ Âwid khzt®fŸ ts®¤J¡ bfhŸt®.

tiugljhŸ. khzt®fël« m¿éaš m¿P®fë‹ òif¥gl« k‰W« mt®fë‹ f©LÃo¥òfŸ g‰¿a étu§fis nrfç¤J tU«go m¿é¤jš nt©L«. gl¤bjhF¥ò neu« – 30 ãäl§fŸ jåeg®brašghL ghl¤jiy¥ò & ghl¥bghUŸ neh¡f« – mQ mik¥ò – mQkhÂçfis cUth¡»a m¿éaš m¿P®fŸ. m¿éaš ò¤jf§fŸ. f¤Âçnfhš. gir. m¿éaš ÏjœfŸ. – mQ MuhŒ¢Áæš m¿ªJbfhŸSjš.  nrfç¤j òif¥gl« k‰W« étu§fis (bga®. kÂ¥Õ£Lbraš njitahdit – – brŒKiw – gl¤bjhF¥ò. <Lg£l m¿éaš m¿P®fis¥g‰¿ kÂ¥Õ£L¡TWfŸ gl§fŸ nrfç¤jš 2 bghU¤jkhd Kiwæš tif¥gL¤Jjš 2 bghU¤jkhd jiy¥ò 2 gâtêahf ftU« bkh¤j M®t¤Âid t©z« kÂ¥bg© btë¥gL¤Jjš rk®¥Ã¤jš 2 2 10 f‰wš milÎ  mQ MuhŒ¢Áæš <Lg£l m¿éaš m¿P®fŸ g‰¿a étu§fis gl¤bjhF¥ò _y« bjëthf m¿ªJbfhŸt®.14.  MÁça®. gçªJiu¡f¥g£l FiwÔ® braš  Ïizajs¤Â‹ cjéÍl‹ mQMuhŒ¢Áæš <Lg£l m¿P®fë‹ òif¥gl« k‰W« f©LÃo¥òfis fââæš Âiuæ£L khzt®fS¡F bjëÎgL¤j nt©L«. f©LÃo¥ò – M©L) MÁça® K‹åiyæš tçir¡ »ukkhf(M©L) jhëš x£Ljšnt©L«.  Ë gl§fSl‹ Toa jhŸfis fiyea¤Jl‹ Ïiz¤J gl¤bjhF¥ò jahç¡f nt©L«. 22 . Ïizajs«.  m¿éaš m¿P®fis¥ g‰¿ bjçªJ bfhŸtj‹_y« m¿éaš M®tK« òÂadt‰iw f©LÃo¡F« kd¥gh‹ikÍ« ts®¤J bfhŸt®.

15.  khzt®fŸ òÂa fUéfis cUth¡». THh§f‰fŸ. 23 .  JhŒika‰w Ú® v›thW JhŒikahd Úuhf kh‰w¥gL»wJ v‹gjid ftå¤J m¿¡if rk®¥Ã¡f brŒa nt©L«. fââæš Âiuæ£L« khzt®fS¡F és¡fyh«. kÂ¥Õ£Lbraš njitahdit brŒKiw – brašÂ£l«.brašÂ£l« neu« – 1ehŸ FG brašghL ghl¤jiy¥ò & ghl¥bghUŸ neh¡f« – e«ik¢NœªJŸs gU¥bghUŸfŸ JhŒikahditah? – Úiu¤ JhŒikah¡fš. mt‰iw ga‹gL¤J« Âwid ts®¤J bfhŸt®.  mš khzt®fshš brašgL¤j¡Toa x‹iw nj®ªbjL¤J MÁça® têfh£lnt©L«.FHhŒ –  MÁça® khztçl« Úiu¤ JhŒik¥gL¤J« vëa Kiwfis f©l¿a brŒa nt©L«. – Kfit. kÂ¥Õ£L¡TWfŸ ika¡fU¤iij òçªJ bfhŸSjš 2 bjhl®ghd jftš nrfç¤jš 2 Kiwahf gÂÎ brŒjš 2 KobtL¤jš m¿¡if bkh¤j rk®¥Ã¤jš kÂ¥bg© 2 2 10 f‰wš milÎ  khzt®fŸ Úiu¤ JhŒikah¡F« vëa Kiwia m¿ªJ bfhŸt®. kzš .  khzt®fŸ m¿éaš M®t¤ijÍ« MŒÎ kd¥gh‹ikÍ« ts®¤J¡bfhŸt®. gçªJiu¡f¥g£l FiwÔ® braš  Úiu¤ JhŒikah¡F« Kiwia gl§fŸ _yK«. –  khRŸs Úiu¤JhŒik brŒjš.  Ãu¢rid¡F¤ ԮΠfhQ« Âw‹ bgWjš.

10 15. ÂUbešntè ehf®nfhéš ÂUtdªjòu« kh®¡fkhf kWehŸ fhiy 6.Ïa‰Ãaš brašghLfŸ 16. ÂU¢Á. br‹wilÍ« neu« (kâæš) 08. bghU£fë‹ Ïa¡f« g‰¿ m¿a¢brŒjš 2.05 16.40 23.30 19. ngdh bg‹Áš bfhL¡f¥g£l NHèš tiugljhŸ Kiwæš flªj bjhiyÎ ntf« k‰W« ruhrç ntf¤ij f©l¿jš NHš –  ãiya¤Â‹ bga® br‹id éG¥òu« ÂU¢Á ©L¡fš kJiu ÂUbešntè ehf®nfhéš ÂUtdªjòu« FUthô® FUthô® éiuÎ t©o fhiy 8. Ñœf©l m£ltizæš K¡»a uæš ãiya§fis milÍ« neuK«.30 30. kJiu.45 21. ntf« g‰¿ m¿a¢brŒjš 3. tiugl Kiw fhy« . ©L¡fš. m‹whl thœéš tiugl Kiwæ‹ m¿a¢brŒjš  tiuglKiw K¡»a¤Jt¤ij kÂ¥ÕL brŒjš – njitahdit – tiugljhŸ.30 kâ¡F FUthô® rªÂ¥ig mil»wJ.30 13.30 flªj bjhiyÎ (».00 kâ¡F br‹id vG«ó® uæš ãiya¤Âš ÏUªJ òw¥g£L éG¥òu«. mt‰¿‰fhd bjhiyΫ bfhL¡f¥g£LŸsd.Û) 0 150 330 420 500 625 750 850 1150 24 .00 10.15 ãäl§fŸ ghl¤jiy¥ò & ghl¥bghUŸ neh¡f« jå¢brašghL – Ïa¡f« – 1.

tiugl¤ij ga‹gL¤Â khiy 6.Û 1000 800 600 400 200 0 8 10.00 kâ¡F tiuÎ t©o v›tsÎ Jhu¤ij flªJ ÏU¡F« v‹gij f©LÃo 5.brŒKiw -  xUtiugljhis vL¤J¡bfhŸ  X k‰W« Y m¢Rfis rçahd myFfëš F¿¤J bfhŸf  X -m¢Áš fhy¤ijÍ«.3 neu« (kâ) 25 . Y -m¢Áš bjhiyitÍ« vL¤J¡bfhŸf. tiugl¤ÂèUªJ ÂU¢Á¡F« ehf®nfhéY¡F« cŸs bjhiyit¡ fh©f.3 1.3 30.45 9. FUthô® éiuÎ t©o br‹idæèUªJ FUthô® bršy vL¤J¡ bfhŸS« neu« v›tsÎ? 3.05 4. 1400 1200 bjhiyÎ ».4 11.1 3.  tiugl¤ÂèUªJ ÑnH bfhL¡f¥g£LŸs édh¡fS¡F éilaë 1.  Ï¥bghGJ m£ltizæš bfhL¡f¥g£l égu§fis ga‹gL¤Â ne®nfh£L¥gl«tiuf.3 7. FUthô® éiuÎ t©o flªj bkh¤j bjhiyÎ v›tsÎ? 2. t©oæ‹ ruhrç ntf¤ij fz¡»Lf. 4.

uæš t©oæ‹ m¥nghija ãytu¤ij bjçªJ bfhŸsyh«. bt®åa® msé ÂUF msé.m¿¡if më¤jš neu« –10 ãäl§fŸ ghl¤jiy¥ò & ghl¥bghUŸ neh¡f« kÂ¥Õ£Lbraš njitahdit brŒKiw t. Ë m£ltiz¥gL¤Â tF¥giwæš m¿¡ifahf jh¡fš brŒJ éth¤jš mséL« fUé Û¢Á‰wsit Û£l® msÎnfhš 1 mm bt¥gãiykhå 10C  26 . ÅL) »il¡f¡Toa gšntW mséL« fUéfë‹ äf¢Á¿a mséid f©LÃo¤J. nthš£ Û£l®. rhjhuz juhR. Ïa¡f¤Â‹ Åj¤ij fz¡»l òçªJ bfhŸt® gçªJiu¡f¥g£l FiwÔ® braš  m‹whl thœéš tiugl Kiwæ‹ K¡»a¤Jt¤ij és¡» TWjš  fââ _y« tiuglKiw ga‹gL¤Jtij C¡f¥gL¤Jjš F¿¥ò .indianrail. mG¤jkhå. m«Û£l®. ntÂæaš juhR. ntf« fh£L« fUé. Ïa‰Ãaš juhR. 17.tisajs¤ij (www.in) ga‹gL¤Â.v© 1 2 3 4 5 jåeg® brašghL – mséL« fUéfŸ – gšntW msÅ£L¡ fUéfë‹ Û¢Á‰wsitia m¿a¢ brŒjš – m¿¡if më¤jš – Û£l® msÎnfhš. bt¥gãiykhå –  MŒtf¤Âš k‰W« R‰W¥òw¤Âš (tF¥giw.kÂ¥Õ£L¡TWfŸ rçahd ghlfU¤J¡fS¡F« bjhl®Ãid kh¿fis kh¿fS¡F« cUth¡Fjš nj®ªbjL¤jš Ïilna bjhl®ò 2 2 2 tiugl¤ij KoÎfhzš ga‹gL¤Â k‰W« kÂ¥bg© ô»¤J m¿¡if m¿jš jahç¤jš 2 2 10 f‰wš milÎ  tiugl¤ÂèUªJ Ïa¡f« k‰W« ntf« g‰¿ Ïa¡f¤Â‹ tiffis m¿ªJ«. éš juhR.gov.

fU¤J¡fis òçªJ bfhŸS«nghJ«.kÂ¥Õ£L¡TWfŸ jftš nrfç¤jš 2 fU¤J¢br¿Îl‹ bghU¤j¥ghL bjhl®ò 2 2 Kiwahd btë¥ghL 2 bjhF¤jš bkh¤j« 2 10 f‰wš milÎ gšntW mséL« fUéfë‹ Û¢Á‰wsitia khzt®fŸ m¿ªJ bfhŸt® gçªJiu¡f¥g£l FiwÔ® braš jtwhf mséL« khzt®fis Ïd« f©l¿ªJ Âwid mila cjé brŒjš 18. Ïl®ghL V‰go‹ mjid¡ fisÍ« bghU£L nkY« és¡f§fŸ bfhL¤jš. Ú®. f©zho Õ¡f® –  Ãsh°o¡ thëæš njitahd msÎ Úiu vL¤J¡bfhŸf  gªÂid ÚçDŸ m䜤jΫ  m䜤J«nghJ Ú v‹d cz®»whŒ  gªÂid ÚçDŸ MHkhf m䜤jΫ  MHkhf m䜤J« nghJ Ú v‹d cz®»whŒ kÂ¥Õ£L¡TWfŸ ghl¥bghUis nrhjidÍl‹ bjhl®ò gL¤Jjš 2 f‰wš milÎ  njitahd nrhjid bghU£fis brŒjš nrfç¤jš 2 2 c‰Wneh¡fš k‰W« gÂÎ brŒjš 2 »il¤j Koéid neh¡f¤Jl‹ bkh¤j« x¥Ã£L rçgh®¤jš 2 10 ÚU¡F nkšneh¡F cªJéir cŸsJ vd cz®t®. gçªJiu¡f¥g£l FiwÔ® braš  khzt®fŸ nrhjid brŒÍ« nghJ«. gªJ.nrhjid brŒJ f‰wš neu« – 10 ãäl§fŸ ghl¤jiy¥ò & ghl¥bghUŸ neh¡f« kÂ¥Õ£Lbraš njitahdit brŒKiw jåeg®brašghL – Âut§fŸ –  Âut§fë‹ nkšneh¡F cªJ éiria m¿a¢brŒjš – nrhjid brŒJ f‰wš – Ãsh°o¡ thë. j¡if fhèahd Ú®¡FLit. 27 .

28 . Ïa§F« khÂçia cUth¡Fjš fhy« – 15 ãäl§fŸ jåeg®brašghL ghl¤jiy¥ò & ghl¥bghUŸ neh¡f« – Âut§fŸ kÂ¥Õ£Lbraš – Ïa§F« khÂç cUth¡Fjš njitahdit – äj¡f¡Toa bfhŸfy‹. btëna‰w¥gL« Âut¤Â‹ <®¥ò ikaK« xnu br§F¤J¡nfh£oš mikant©L«.19. Úiu btëna‰w¡Toa mik¥ò. Ú®¤bjh£o. bfhL¡f¥g£l bghU£fis cgnahf¥gL¤Â Ïa§F« khÂç Ú®_œ» f¥giy cUth¡Fjš nt©L«. kÂ¥Õ£L¡TWfŸ khÂçæ‹ fU¤J cUth¡f« khÂç cUth¡f njitahdt‰iw f©l¿jš khÂçahd mik¥ò 2 2 2 ghl¡fU¤ij khÂç _y« khÂçia kÂ¥bg© btë¥gL¤Âa és¡Fjš j‹ik 2 2 10 f‰wš milÎ  Ú®_œ» f¥gš Ïa§F« j¤Jt¤ij m¿ªJ bfhŸt® gçªJiu¡f¥g£l FiwÔ® braš  f¥gš/glF khÂçia Úçš äj¡fé£L.  äj¡F« bghUë‹ <®¥ò ikaK«.  äjit éÂfis ga‹gL¤Â. brŒKiw – – Ú®_œ»¡f¥gš brašgL« j¤Jt¤ij m¿a¢brŒjš äjitéÂfŸ  äj¡F« bghUë‹ vilahdJ. mjdhš btëna‰w¥gL« Âut¤Â‹ vil¡F¢ rk«. mJ Ïa§F« éj¤ij m¿a¢ brŒjš. mj‹_y« Ú®_œ» f¥gš Ïa§F« éj¤ij és¡Fjš.

20 mfuh ghl¤jiy¥ò & ghl¥bghUŸ neh¡f« - m¿éaš mfuh - ghl¥ò¤jf¤Âš cŸs fodkhd brh‰fS¡F bghUis bjçªJ bfh©L ga‹gL¤Jjš kÂ¥Õ£L braš - m¿éaš mfuhÂia ga‹gL¤Jjš njitahdit - m¿éaš ghl¥ò¤jf«. Ïizajs¤Âš m¿éaš mfuhÂia ga‹gL¤j têfh£lyh«.bg‹Áš. m¢brh‰fis xU F¿¥ng£oš vGjnt©L«. khzt®fis 29 . brŒKiw - m¿éaš ghl¥ò¤jf¤ÂYŸs fodkhd brh‰fis milahs« f©L bg‹Áyhš mo¡nfhL Ïlnt©L«. gçªJiu¡f¥g£l FiwÔ® braš khzt®fŸ Ehyf¤Â‰F br‹W m¿éaš mfuhÂia gh®¡f gH¡fyh«.   fod brh‰fis f©l¿jš 2 mfuh bghUis f©l¿jš ga‹gL¤Jjš òçªJbfhŸSjš bjhF¤jš ga‹ gL¤Jjš kÂ¥bg© 2 2 2 2 10 f‰wš milÎ fodkhd brh‰fS¡F bghUis òçªJ bfhŸt®.   m¢brh‰fS¡F m¿éaš mfuhÂia ga‹gL¤Â cçabghUŸ f©l¿ªJ F¿¥ng£oš vGjnt©L«. f©l¿ªj brh‰fis ga‹gL¤Â mfuh jahç¤jš nt©L«. jhŸ.m¿éaš fiy¡fsŠÁa«.

x›bthU khztD¡F« FW»a fhy mséš(15 Kjš 20 ãäl§fŸ) édh¤jhŸ _y« el¤j¥gL« kWnj®thF«.jhtuéaš éy§»aš randh gh¡Oçah 1 o«gd« v©nlh¥shr« 2 nfÛ£L 3 »ç°nl 3 ònuh£nlhnrhth 4 nfçnahifd°ì° 4 n#«ôš 5 ãÍ¡»ënahy° 5 ¥sh°nkhoa« 6 6 ã«¥ 1 2 °OuhŒlL Ïa‰Ãaš oí£lš ÁÓa« 1 2 ntÂæaš xU go¤jhd fyit gy go¤jhd fyit 3 bt¡lh® 3 gU¥bghUŸ 4 äj¥ò ika« 4 mÂÅça« 5 IST 5 g»®khd« 6 GMT 6 t©z¥Ãçif 1 2 5. mj‰F 10 kÂ¥bg© tH§f¥gL»wJ. 30 . Fiwa¿ k‰W« FiwÔ® elto¡iffŸ nk‰bfhŸsMÁça®fS¡F têfh£oahf mik»wJ. khztå‹ f‰wš milÎ ãiyia¥ bghU¤J Ϥnj®Î K‹ m¿é¥òlndh mšyJ K‹m¿é¥ò Ï‹¿nah el¤jyh«.tsu¿ kÂ¥ÕL (M) nj®Î tê         x›bthU ghl myF Ko¤jË mšyJ f‰wš eilbg‰W¡ bfh©oU¡F« bghGJ f‰wš ãiy/f‰wš miléid msªj¿a/cW brŒa ga‹gL¤j¥gL« nj®Î tê kÂ¥ÕL MF«. tsu¿ kÂ¥ÕL (M) khztå‹ f‰wš miléid cW brŒtj‰F«. òwtatif édh¡fS¡F xU kÂ¥bg©D« äf Á¿a édh¡fS¡F Ïu©L kÂ¥bg©fS« ÁW édh¡fS¡F IªJ kÂ¥bg©fS« tH§Fjš nt©L«. x›bthU gUt¤ÂY« ÏU FWªnj®Îfis el¤Â mt‰¿š Áwªj 1 nj®éid kÂ¥Õ£o‰F vL¤J¡bfhŸs nt©L«. Ϥnj®éš mid¤J tifahd òwta édh¡fŸ nf£f¥glnt©L«. f‰wèš j‹ ãiyia m¿tj‰F« cça msÎ nfhyhf és§F»wJ.

xnu édh¤jhis všyh tF¥òfS¡F« ga‹gL¤Jjš TlhJ. 31 . mt‰¿š Áwªj xU nj®éid k¥ÉF vL¤J¡ bfhŸs nt©L«.  khzt®fë‹ ca® Áªjid¤ nf£f¥gLjšnt©L«.  x›bthU gUt¤ÂY« ÏU FW¤nj®Îfis el¤j nt©L«.1 kÂ¥Õ£o‰fhd édh tiffŸ 1. 5. 4. x›bthU tF¥Ã‰F« jå¤jåahf édh¤jhŸfis jahç¡f nt©L«. gyΟ bjçÎ (Multiple Choice) nfho£l Ïl§fis ãu¥òf (Fill in the blanks) bghU¤Jf (Matching) édhoédh (Quiz) äf¢ ÁW édh¡fŸ(Very Short Answers) ÁW édh¡fŸ (Short Answers) 7. 3. gl« tiujš (Draw Diagram) MÁça® ftd¤Â‰F  FW»a fhymséš nj®Î el¤j¥glnt©L«. (15 Kjš 20 ãäl§fŸ tiu)  Âw‹ milit kÂ¥ÕL brŒtj‰F V‰g gy tif òwta édh¡fS« nf£f¥glnt©L«. 6.5. mj‰F 10 kÂ¥bg©fŸ tH§f nt©L«. Âwid ö©L« tifæš édh¡fŸ  xU MÁça® x‹W¡F nk‰g£l tF¥òfis ifahS«nghJ. 2.

2 tsu¿kÂ¥Õ£o‰fhd khÂç édh¡fŸ.fhz¥gLtšiy.v© jhtu brš 1 2 bršRt® -------------. éy§Fbršfëš nrä¥ò¥bghUŸ »isnfh#‹ MF« nfçnahifdì° v‹gJ ir£nlhÃshr« gF¥giltij¡ F¿¡F« IV bghU¤Jf 1 2 3 4 5 DNA mik¥ò khÂç òuj c‰g¤Â c£fU nfhšif cW¥ò gR§fâf« fhäšnyh fhší ÏiyfŸ th£r‹ k‰W« »ç¡ iunghnrh«fŸ ghu«gça¥ g©òfŸ Ïuhg®£ ~¥bus‹ nt®fŸ XçU th®¤ijfëš éilaë 1 2 Fnuhnkhnrh«fë‹ Ïu©L Fnuhnk£oLfŸ ÏizªJŸs gF ahJ? ãô¡ënahÃshr¤Âš fhz¥gL« nfhstot mik¥ò ahJ? 32 .v‹W miH¡f¥gL»wJ (m) Onyhbr‹£ç¡ (M) bk£lhbr‹£ç¡ (Ï) r¥bk£lhbr‹£ç¡ (<)m¡nuhbr‹£ç¡ 2 Ñœ¡f©l gâ¤jhis ãu¥òf t.5.jhtuéaš I rçahd éilia¤nj®ªbjL¤J vGJf 1 2 éy§F bršfëš fhz¥glhj bršE©QW¥ò (m)ik£nlhfh©£çah (M)gR§fâf« (Ï)nfhšif cW¥ò (<)iunghnrh« ònuhnfçnah£Lfëš eilbgW« bršgF¥ò (m) Vik£lhÁ° (M)ik£lhÁ° (Ï) äahÁ° (<)ik£lhÁ° k‰W« äahÁ° II 1 nfho£l Ïl¤ij ãu¥òf V’ tot¡Fnuhnkhnrh« --------. III 1 2 3 Ñœ¡f©l T‰WfŸ rçah / jtwh vd¡ F¿¥ÃLf bršè‹ f£L¥gh£L ika« iynrhnrh« MF«.fhz¥gL»‹wd éy§F brš bršRt® ---------------.

3. bfhL¡f¥g£LŸs gl¤ij¥ gh®¡fΫ. 1 Kjš 6 tiu F¿¡f¥g£LŸs ghf§fis¡ F¿¥ÃlΫ. ò® 1 ik 2 3 nlh 4 fh 5 6 £ 7 ç 8 ah « ° £ 33 .ÑnH bfhL¡f¥g£LŸs gl¤ij gh®¤J nf£f¥g£LŸs édh¡fS¡F éilaë¡fΫ 1. bfhL¡f¥g£LŸs E©QW¥ò gl¤ij¥ gh®¡fΫ m) gl¤Â‹ bgaiu¡ F¿¥ÃLf (M) mJ v›thW miH¡f¥gL»wJ 2.

ÏJ bršgF¥Ã‹ xUtif(5 vG¤J brhš) 3. II. RNA Ït‰¿‹ éçth¡f« jUf xU g¤Âæš éilaë¡f 2X5=10 1. 2.v‹. éy§»aš rçahd éilia nj®ªnjL¤J vGJf 1 2 3 4 FHšfhšfŸ fhz¥gL« cæç m) M¥ÃŸ e¤ij (M) cUis¥òG (Ï) e£r¤ÂuÛ‹ (<)óuh‹ jtisæ‹ Ïl¥bga®¢Á¡F ga‹gL« cW¥ò m) JL¥ò (M) éuèil r›Î (Ï) <u¥gjkhd njhš (<)fhšfŸ nfho£l Ïl§fis ãu¥òf tif¥gh£oaè‹ äf¢ Á¿a myF --------tif¥gh£oaè‹ jªij vd miH¡f¥gLgt® __________ 34 .nkèUªJ Ñœ – th¡Fnthè‹ ciw(6 vG¤J brhš) 4nkèUªJ Ñœ – òuj c‰g¤Â ika«(4vG¤J brhš) FW»a édh¡fŸ 2X2=4 1.ÑnH bfhL¡f¥g£LŸs brh‰bwhl®fë‹ cjéÍl‹ f£l§fëš kiwªÂU¡F« th®¤ijfis¡ f©L Ão¤J vGJf. 1. gR§fâf¤Âš ehza§fis mL¡» it¡f¥g£lJ ngh‹W fhz¥gL« mik¥òfë‹ bgaiu¡ F¿¥ÃLf. I. DNA. js¥bghUë‹ ijy¡fhŒL m‰w gF vJ? 2.tyäUªJ Ïl« . mt‰WŸ VnjD« x‹¿id¥ gl¤Jl‹ és¡Ff.br‹£nuhäa® mikél¤Â‹ mog¥ilæš Fnuhnkhnrh«fë‹ tiffis vGJf.V mik¥ig¥ gl¤Jl‹ és¡Ff.o.bršè‹ M‰wš ãiya«( 8 vG¤J brhš) 2.nkèUªJ Ñœ . xë¢nr®¡if eilbgW« bršE©QW¥ò gR§fâf« MF«.

2. Âä§fy« bt¥g Ïu¤j Ãuhâah? Fë®Ïu¤j Ãuhâah? c‹ éil¡fhd fhuz§fis¡ TW. éy§Ffëš ó¢ÁfŸ bt‰¿fukhd cæçfshf Âfœ»‹wd. Û‹fŸ Úçš Úªj bg‰WŸs jftik¥òfŸ ahit? 2. Ú étrhæahf ÏUªjhš. bk£lh bkçr« g‰¿ F¿¥ò vGJf? xU g¤Âæš éilaë¡f 2 X 5 = 10 1. btsthš gw¡F« ghYh£o MF«.bghU¤Jf 1 a b c d e rç/jtW A bfh£L« brš Âwªjbtë Ïu¤jX£l« e£r¤ÂuÛ‹ bkšYlè ã«¥ B fu¥gh‹ó¢Á k£o månkh‹fŸ T£L¡f© FHšfhš C K£njhèfŸ ó¢Á kh©oš if£o‹ FêÍlèfŸ 1. ghYh£o Û‹ gwit ÏUthœé C®td xçU tçfëš éilaë¡f 2X2=4 1. 2. 2. fhuz« TW 1. ehlh¥òG kåjåš thG« x£L©â MF«. fhuz§fŸ ahit? 2. kåjdhš R‰W NHY¡F V‰wh‰nghš clš bt¥g ãiyia kh‰¿ bfhŸs ÏaY« M«/Ïšiy 1. bfhL¡f¥g£LŸsij rçahd tçiræš vGJf 1. òw¢bré fhz¥gL« KJbfY«Ã tF¥ò vJ? vL¤J¡fh£L jUf. FL«g« ngçd« bjhF Á‰¿d« tF¥ò cyf« 2. k©â‹ ts¤ij nk«gL¤j v‹d brašghLfis nk‰bfhŸthŒ?cæçfis ga‹gL¤Jthah? 35 . bkh£LéLjš (m) mU«òjš JisÍlèfëš eilbgW« Ïd¥bgU¡fKiw MF«.

Ëèa« VII. ònuh£lh‹ 4.bghUªjhjij t£läLf.gj§fkhjš 2.rçah/jtwh vd vGJf. ãô£uh‹ ä‹Rik m‰wJ. òqç‹. Mdhš Ïit v® v® ä‹Rik cilait. eh« ga‹gL¤J« bg‹Áèš vGj cjΫ gF »uhig£ v‹D« bghUshš MdhJ. - Ú®k¤Âš thÍ nfhšL°O‹ jh«[‹ & nyhu‹° thÍéš Â©k« 1 nfhghš£ 60 Inrhnlh¥ò Ïu¤jnrhif nehŒ¡fhd Á»¢ir¡F ga‹gL»wJ 2 jåk§fŸ v‹git bt›ntW tifahd mQ¡fis¥ bg‰wit V.c‰g¤ÂbrŒjš 4. 1.vy¡£uhå‹ òŸë mik¥ig ãiwÎ brŒf. ó®¤Â brŒf .ÑœfhQ« jåk§fis mQv© mo¥gilæš tçir¥gL¤Jf.rçahd éilia nj®ªbjL¤J vGJf 1 Inrhnlh¥ò v‹gJ ntWg£l ________ bfh©lJ (m)vy¡£uh‹ (M)ònuh£lh‹ (Ï) ãô£uh‹ (<) ghÁ£uh‹ 2 ÏuhQt¤ÂdU« Ôaiz¥ò Åu®fS« ga‹gL¤J« thÍòfh ftr§fëš ga‹gL« tof£o (m)Fë®®rhjd tof£o (M) fh®g‹ tof£o (Ï) thfd vçbghUŸ (<)Ú®tof£o II. fh®g‹ è¤Âa« 36 .Inrhnlh¥ 3.ntÂæaš I. fh®g‹.nfho£l Ïl§fis ãu¥òf 1. Ïjdhš mQé‹ j‹ik -------III. 2 xU mQéš ònuh£lh‹fS« vy£uh‹fS« v©â¡ifæš rk«. ãô£uh‹ 1.to¤jš 3.bjëait¤jš VI.nr®ªj fyitahF«. »uhig£ -----.bghU¤Jf òif vy¡£uh‹ nrhlhghd§fŸ ònuh£lh‹ IV. bk¡ÜÁa«. vy¡£uh‹ 2.

R‰¿¡bfh©nl ÏU¥ng‹.VIII. ä‹éÁ¿ Ïšiy.0 1. eh‹ Ïšiy v‹whš vijÍ« th§fnth é‰fnth KoahJ eh‹ ah®? 2. cnyhfkhfnth ÏU¥ng‹.k©bz©bzæèUªJ Úiuia Ãç¤bjL¡F« Kiw(5) Ñœ ÏUªJ nkš 3. ifæš vL¤jhš fiuªJ éLnt‹. FHªijfS¡F äfΫ Ão¤jt‹.20 1.v© 1 2 3 3 4 5 thÍ ie£u#‹ M¡ì#‹ M®fh‹ M®fh‹ fh®g‹ il M¡i[L Ëèa« ãah‹ ãiw rjÅj« 75. fyitah»a eh‹ ah®? 3.ntÂéid _ykhf nkY« gF¥ò¡F£glhj bghUŸ(4) 2.10 23.0 0.bfhL¡f¥g£l jftšfis tiugl« _y« és¡Ff.Ú®k¤Âš thÍ fyit¡F vL¤J¡fh£L jUf 37 .046 äf¡FiwÎ X. ò® 1 2 3 4 nkš ÏUªJ Ñœ 1.Úç‹ thÍ ãiyik(3) tyäUªJ Ïl« 4. fh‰¿‹ Ïiaò t. vdJ X£l¤jhš jh‹ ä‹éÁ¿na RHš»wJ eh‹ ah®? IX. x›bthU eh£oY« vd¡F ntW ntW bga®fŸ.ò®fS¡F jFªj éilaë¡fΫ 1. eh‹ fh»jkhfnth.

nr®k«. Ú®fofhu« M.Û MF«. 2.Ñœf©lt‰iw éilfëš bghU¤jäšyhjt‰iw nj®ªbjL¤J vGJf. jåk« vd Ãç¤ÂLf 1. 1.v© 1 2 3 4 ãiw ». Nça fofhu« ÏuéY« neu¤ij msél cjÎkh? ϪÂahé‹ Â£l neu¤ij fh£L« mQ¡fofhu« òJšèæš cŸs njÁa Ïa‰Ãaš MŒtf¤Âš it¡f¥g£LŸsjh? III. XII.Ñœf©l th¡»a§fis go¤J M«/Ïšiy vd gš TWf 1. m.ehŸfh£o IV. g¤Â édh¡fŸ 2 X 5 =10 1. thiy to¤jš Kiwia gl¤Jl‹ és¡Ff Ïa‰Ãaš I. 1. II. rçah? jtwh? TW 1. xU bghUë‹ Ús¤ij msél Ïa‰Ãaš juhR ga‹gL»wJ 2.rhjhuz c¥ò 3.mQ¡fofhu« Ï. rutz‹ v«Kiwæš f‰óu¤ij c¥ÃèUªJ Ãç¤ÂU¥gh‹ v‹gij gl¤Jl‹ és¡Ff. 2.RUŸéš juhR Ï.fh®g‹ il M¡i[L 3 £lé»j é tiuaW.ÑnH bfhL¡f¥g£LŸs fz¡FfS¡F rçahd éilia f©LÃo.2 X 2=4 XI. 2.1 ä. bt®åa® mséæ‹ Û¢Á‰wsÎ 0.M¡ì#‹ 2. ϧ»yhªÂš kâ v¤jid ÏU¡F«? ÑnH bfhL¡f¥g£LŸs m£ltidæš éLg£l Ïl¤ij ó®¤Â brŒf t. m¥bghGJ mtD¡F jdJ m¿éaš MÁça® T¿aJ ãidΡF tU»wJ.ÁWédh¡fŸ 1 2 Mšgh JfŸfŸ v‹git ahit? ËtUtdt‰iw fyit. c¥ò« j‰brayhf fyªJé£lJ.» 10 vil ãô£l‹ 490 35 60 38 . mij ga‹gL¤Â f‰óu¤ijÍ« c¥igÍ« jå¤jåahf Ãç¤J é£lh‹. 2. f‰ôuK«. Û£l® msÎnfhš m.I°Ñç« 4. ϪÂahéš ÏuÎ kâ 10 våš. bt®åa® msénfhš M. rutz‹ nfhæY¡F bršy éU«ò»wh‹.

ghškhåæ‹ ga‹ ahJ? ÏJ v›tifia¢ rh®ªjJ? 2x 4=8 39 . Mdhš Úçš _œF«. fh‰¿d ml®¤ÂahdJ iA£u#‹ thÍé‹ ml®¤Âia él Vw¤jhH ______ kl§F mÂf« (1) 14 (2)41 (3)34 (4) 24 3. 13600»»Û-3) Úç‹ ml®¤Â ______ ghjur¤Â‹ ml®¤Â _______ 2. M®¡»äo° _______ eh£il¢ rh®ªjt® 2. Âut¤ÂDŸ VnjD« xU òŸëæš mG¤j«(P) (1)dgm (2)gvh (3)hdg (4) hdt 2. Âut¤Â‹ x¥gl®¤Â fhz x¥ÕL brŒa¥gL« Âut« (1)Ú® (2)nrhlhÚ® (3)c¥ò Ú® (4) r®¡fiu fiurš VI bghU¤Jf M®¡»äo° ml®¤Â x¥gl®¤Â Âut¥bghUë‹ x¥gl®¤Â Âl¥bghUë‹ x¥gl®¤Â m1 gcm-3 m1-m2 bghUë‹ ml®¤Â Úç‹ ml®¤Â ãiw gUk‹ (W1-W2)= (W4-W3) W1 W2 VII cWÂ¥gL¤Jjš (ASSERTION) (A) X® ÏU«ò¡F©L ghjur¤Âš äj¡F«. fhuz« (Reason) (R) ghjur¤Âd ml®¤Â Úç‹ ml®¤Âia él FiwÎ. rçahdt‰iw nj®ªbjL 1.äjit éÂfŸ ahit? 3.V. (1) A k‰W« R rç (2) A k‰W« R jtW (3) A rç R jtW (4) A jtW R rç VIII nfho£l Ïl¤ij ãu¥òf 1. Ínufh v‹gj‹ bghUŸ ________ 3. (1000 »»Û-3. Âutkhåæ‹ mo¥gil j¤Jt« _________ IX mil¥ò¡F¿¡FŸ bfhL¡f¥g£LŸs étu§fis it¤J ãu¥òf 1. Ú®_œ» f¥gèš brašgL« j¤Jt« g‰¿ TWf 4.

X. 3.bghUŸ milÍ« Ïl¥bga‰Á v›tsÎ? M.bghUŸ Û©L« jiuia milÍ«nghJ mj‹ Âirntf« v›tsÎ? v‹w 2. xU F¿¥Ã£l Ïl¤ÂèUªJ nkšneh¡» br§F¤jhf 60Û/é Âirntf¤Jl‹ v¿a¥gL»wJ m. 2. 2x4=8 70 60 50 40 A 30 B 20 10 0 1 2 3 4 5 fhy«(édho) 1. mj‹ kÂ¥ò v‹d? Ïu©L ngUªJfS« 5tJ édhoæš milÍ« Âirntf« v›tsÎ? ngUªJ A fhy« t=2 é æèUªJ t=5édhoahf khW«nghJ mj‹ Âirntf¤Âš V‰gL« khWghL v‹d? X. 4 Ïu©L ngUªJfëš Óuhd KL¡f« milÍ« ngUªJ vJ? ÏuzL ngUªJfS« v¤jidahtJ édhoæš xnu Âirntf¤ij mil»wJ . B v‹w Ïu©L ngUªJfë‹ Âirntf« .bghUŸ Û©L« jiuia mila v›tsÎ neu« MF«? Ï. 1. tiugl¤ÂèUªJ bfhL¡f¥g£LŸs édh¡fS¡F éilaë.fhy« tiugl« ÑnH bfhL¡f¥g£LŸsJ. cdJ ir¡»Ÿ r¡fu« xUKiw R‰W«nghJ milÍ« Ïl¥bga®¢Á v›tsÎ? 40 .ÑnH bfhL¡f¥g£LŸs édh¡fS¡F ԮΠfh©f. A.

 ò¤jf¤Âš bfhL¡f¥g£LŸs têfh£Ljè‹go mid¤J nrhjidfisÍ« khzt®fŸ brŒJ mjid gÂÎ brŒjš nt©L«.f©zho éšiy jahç¤jš 3 E©QæçfŸ Ïd« fhzš 4 Âut¤Â‹ fdmsit msélš 5 fiuršfŸ jahç¤jš 6 nfhstot bghUŸ x‹¿‹ é£l« f©l¿jš 7 Âl¥bghUë‹ x¥gl®¤Â f©l¿jš m¿éaš nrhjid brŒtj‰fhd têfh£L KiwfŸ  Kjš gUt¤Â‰F m¿éaèš 7 nrhjidfŸ bfhL¡f¥g£LŸsd.1 Kjš gUt¤Â‰fhd brŒKiwfë‹g£oaš t.eGt« jahç¤jš 2 ghuÛÁa« .  Fiwªjg£r« eh‹F nrhjidfs kÂ¥ÕL brŒa¥glnt©L«.v© nrhjidæ‹ bga® 1 jhtubrš. TWfis mo¥gilahf bfhzL 10 6. ghuÛÁa« f©zho éšiy jahç¤jš neh¡f« 2 bghU£fŸ nrfç¤jš 2 c‰Wneh¡Fjš 2 Ïd« fhQjš 2 gÂnt£oš vGJjš 2 bkh¤j kÂ¥bg© 10 41 .2 brŒKiwfë‹ kÂ¥Õ£L¡TWfŸ neu«-40 ãäl« kÂ¥bg©-10 1.eGt« jahç¤jš neh¡f« njitahdit 1 2 brŒKiw fh©gJ 2 1 KoÎ 2 gÂnt£oš bkh¤j vGJjš kÂ¥bg© 2 10 2.  4 nrhjidfŸ 4 x 10 =40 kÂ¥bg©fŸ Ëd® Ïjid 10 kÂ¥bg©Q¡F Fiw¤J bfhŸs nt©L«. jhtubrš.6.  x›bthU nrhjidÍ« kÂ¥Õ£L¡ kÂ¥bg©Q¡F kÂ¥Ãl nt©L«.

3 E©QæçfŸ Ïd« fhzš neh¡f« njitahdit brŒKiw 1 1 2 c‰W gÂnt£oš bkh¤j gl«tiujš neh¡fš vGJjš kÂ¥bg© 2 2 2 10 4.nfhstot¥ bghUŸ x‹¿‹ é£l« f©l¿jš neh¡f« njitahdit thŒghL brŒKiw m£ltiz KoÎ 1 1 1 2 2 1 gÂnt£oš vGJjš 2 bkh¤j kÂ¥bg© 10 gÂnt£oš vGJjš 2 bkh¤j kÂ¥bg© 10 7.Âl¥bghUë‹ x¥gl®¤Â f©l¿jš neh¡f« njitahdit thŒghL brŒKiw m£ltiz KoÎ 1 1 1 2 2 1 42 .Âut¤Â‹ fdmsit msélš gÂnt£oš bkh¤j vGJjš kÂ¥bg© 2 10 neh¡f« njitahdit brŒKiw m£ltiz KoÎ 1 1 2 2 2 5. fiuršfŸ jahç¤jš gÂnt£oš bkh¤j vGJjš kÂ¥bg© 2 10 neh¡f« njitahdit brŒKiw m£ltiz KoÎ 1 1 2 2 2 6.

ga‹ghL 30%.mséL« fUéfŸ 2.  f‰wš neh¡f§fshd m¿jš. Âw‹ tif 20% v‹w mo¥gilæš édh¡fŸ nf£f¥glnt©L«. òçjš 30%.Âut§fŸ 9 12 8 bkh¤j« 89 4 24 90 43 .m¿jš 20%.  Kjš gUt ghl üèš cŸs édh¡fŸ nj®Î¡F vL¡f¥glnt©L«.  édh¤jhŸ £l tiué‹go bjhF¤j¿ kÂ¥ÕL 60 kÂ¥bg©fS¡F Ïu©L kâ neu fhy mséš el¤jJjš nt©L«.  édh¤jhŸ £l tiuÎ m¿éaš ghl ÃçÎfŸ mj‰F xJ¡f¥g£LŸs ghlntisfë‹ mo¥gilæš totik¤jš nt©L«. bjhF¤j¿ kÂ¥ÕL  bjhF¤j¿ kÂ¥ÕL. òwta édh. ghl¤jiy¥ò thçahd £l tiuéid j鮤jš nt©L«.ga‹gL¤Jjš k‰W« Âw‹ bgWtij kÂ¥ÃL« KiwahF«. x›bthU gUt ÏWÂæY« khzt®fë‹ f‰wš miléid nj®é‹ _y« kÂ¥ÃL« KiwahF«.mQ mik¥ò 11 11 21 Ïa‰Ãaš 1.v© ghl« ghl¤jiy¥ò ghlntis kÂ¥bg©fŸ 1 éy§»aš éy§Fyf« 20 23 2 jhtuéaš bršfŸ 18 22 3 ntÂæaš 1.  édh tif xJ¡ÑL . xJ¡ÑL t.7.òçjš. (Ïj‰fhd khÂç édh bjhF¥ò Ïiz¥Ãš bfhL¡f¥g£LŸsJ) 7.Ïa¡f« 3. FW tif édh k‰W« g¤Â tif édh ngh‹wit khzt®fë‹ Áªjid Âwid ö©L« tifæš gšntW Âw‹fis nrh¡F« tifæš mik¡f¥glš nt©L«.gU¥bghU£fŸ 2.1 KjšgUt« ghlntis.

édh¤jhŸ £ltiuÎ (Blue Print) m¿jš òçªJ bfhŸSjš 1 òé 2 Áé 5 gé éy§»aš 1 2 0 5 jhtuéaš 1 1 0 3 ntÂæaš 1 2 5 Ïa‰Ãaš 1 2 5 1 òé 2 Áé 5 gé 1 1 0 2 1 2 18 kÂ¥bg©-60 ga‹gL¤Jjš Âw‹ 1 òé 2 Áé 5 gé 3 1 1 1 1 9 1 2 1 6 1 1 7 1 1 9 1 1 7 1 27 1 òé 8 bkh¤j kÂ¥bg© tF¥ò-9 2 Áé 5 gé 1 1 7 23 1 5 22 1 3 21 1 3 24 5 27 18 90 ghlthçahf édh¡fë‹ xJ¡ÑL – 9« tF¥ò édh¡fë‹ v©â¡if FWédh g¤Â édh bkh¤j édh¡fë‹ v©â¡if bkh¤j kÂ¥bg© 3(1) 5(2) 2(5) 10 23 jhtuéaš 2(1) 5(2) 2(5) 9 22 ntÂæaš 3(1) 4(2) 2(5) 9 21 Ïa‰Ãaš 2(1) 6(2) 2(5) 10 24 bkh¤j édh¡fë‹ v©âif 10 20 8 38 90 éilaë¡f nt©oa édh¡fë‹ v©â¡if 10 15 4 29 60 t.v© òwta édh éy§»aš 44 .

m°fhç° òG 4. rçahd éilia¤ nj®ªbjL¤J vGJf 10 x 1= 10 1. mÂfç¡fyh« mšyJ Fiwayh« 10. Ïu¤j ehs§fŸ <. äahÁ° Ï . <°£. mÂfç¡F« M. ehlh¥òG M. °ignuhifuh. ignyçaš òG <. fh®gå‹ ÏizÂw‹ (m) 5 (M) 6 (Ï) 4 ( <) 3 8. Ïiz¡f¥g£l fQ¡fhšfŸ 3. k©òG Ï . SI myF Kiwæš nfhz¤Â‹ myF m. Mªij M. T£L¡ f©fŸ Ï .khÂç édh¤jhŸ fhy«: 2 kâ neu« kÂ¥bg©fŸ: 60 gF ‘m’ I. Ï . gh¡Oçah 5.fQ¡fhèfS¡F¥ bghUªjhjJ vJ? m. M. ik£lhÁ° k‰W« äahÁ° 6. nuoa‹ / édho gF – ‘M’ <. o»ç M. Ú®k¤Â‹ ml®¤Â mÂfkhF« bghGJ mj‹ cªJéir m. khwhJ <. fGF Ï .nuoa‹ Ï. Ñœ¡f©l jåk§fëš v¤jåk« Ïa‰Ãaš ãiyæš ntWgL»wJ (m)M¡ì#‹ (M) iA£u#‹ (Ï) è¤Âa« (<) ie£u#‹ 9. ònuhnfçnah£o¡ cæçd« vJ? m. clèš fha« V‰g£L M¿tU«bghGJ eilbgW« brš Ãçjš m. Ñœ¡f©l g©òfëš bjhF . ifo‹ v‹w fod XL M. btsthš <. nfzoyh 45 . Ûbahè¤ Âwid¥ ga‹gL¤Â Ïuéš nt£ilahL« éy§F vJ? m. itu°. ik£lhÁ° <. Vik£lhÁ° M. x‹Wl‹ x‹W fythj ÏU Âut§fis¥ Ãç¤bjL¡F«Kiw (m) tof£Ljš (M) ÃçÎfŸ (Ï) gj§fkhjš (<) bjëait¤J ÏU¤jš 7.bjhF¤j¿ kÂ¥ÕL . m. ehŒ 2. FiwÍ« Ï . <. cl‰f©l§fŸ x¤j mik¥òila (bk£lhbkçr«) cæçia¡ f©l¿.

1. 16. (M)ônfçnah£o¡ bršfëš Vik£lhÁ° bršgF¥ò eilbgW«. 46 .v© 1 2 3 4 m iA£uh bt£L¡»ë ehlh¥òG k£o M Ïs«cæç XL bfh£L« bršfŸ bfh¡»fS«. (m) nfhšif cW¥ò uhg®£ ¥bus‹ v‹gtuhš Kj‹ Kjèš és¡f¥g£lJ. bghU¤Jf: t. cl‰Fê v‹whš v‹d? jtis¡F« njiu¡F« cŸs ntWghLfŸ Ïu©oid¡ TW? 14. Á¿a c£fU 2.VnjD« 15 édh¡fS¡F éilaë¡fΫ:- II. Áy kåj®fë‹ fhšfŸ äfΫ gU¤J ahidæ‹ fhšfis x¤ÂU¡F«. 15 x 2 = 30 11. 17. bfhL¡f¥g£LŸs gl¤ij¥ gh®¤J Ñœ¡f©l édh¡fS¡F éilaë¡fΫ (m) gl¤Âš F¿¥Ã£LŸs (m) k‰W« (M) ghf§fis¡ F¿¥ÃLf. Ñœ¡f©l T‰Wfis¥ go¤J mt‰iw ÂU¤Â mik¡fΫ. c¿ŠÁfS« Ï bk‹ikahd cly« x£L©â ghJfh¥ò njhYç¤jš 12. f‹ouh¡oaš nt¡ôš 15. 13. ÏJ vjdhš V‰gL»wJ Ϫnehæ‹ bga® ahJ? ghuÛÁa¤Â‹ gl« tiuªJ ËtU« ghf§fis F¿. (M)x›bthU ghf¤Â‹ xU gâia vGJf.

(m)rç (M)jtW 2. ik£nlhfh©£çah. (M)ãô¡ënahÃshr« .Fnuhnkhnrh« 2. gR§fâf« t©z¡fâf« FnshnuhÃsh°L b bghU¤Jf: 1. »ç°nl.18. bghUªjhjt‰iw milahsk f©L vGJf. ik£nlhfh©£çah nlhndhÃsh°£ É‹fŸ j‰bfhiy¥igfŸ òuj c‰g¤Â nfhšif cW¥ò ekJ Å£oš ga‹gL¤j¥gL« eh¥jÄ‹ cU©il eh£fŸ Mf Mf mséš FiwªJ bfh©nl tU»wJ. 22.th¡Fnthš 21. 19. ãô¡ënahy°. ÏU«ò¤JhS« uitÍ« fyªj fyit ju¥g£LŸsJ. M‰wš ãiya« 3. mj‰fhd fhuz¤ij vGJf. Fnuhnk£o‹. (m) °£nuhkh. (m) k‰W« (M) jtW 3.iynrhnrh« 4. (m) k‰W« (M) rç 47 . (m) cWÂ¥gL¤Jjš: bg‹Ó‹ k‰W« blhYÅ‹ Ëd thiy to¤jš Kiwæš Ãç¤bjL¡f¥gL»wJ. Ïu©ilÍ« v›thW Ãç¤bjL¥ghŒ vd vGJf 23. gR§fâf«. »uhdh . (M) fhuz«:Ï›éU Ú®k§fë‹ bfhÂãiy ntWghL 31 MF« 1. bfhL¡f¥g£LŸs bjhl® ãfœÎ¥gl¤ij¥ gh®¤J éLg£l f£l§fŸ A k‰W« B ia ãu¥òf fâf§fŸ btë®fâf« a 20.

31. 27. ÂirÍ« bt›ntW òŸëfëš khwhÂU¡F«. 1 bt®åa® nfhš Ãçé‰F« cŸs ntWghL 0.Û ÏJ vjid¡ F¿¥ÃL»wJ? ÑGŸst‰iw bghU¤Jf t. Û/é2. Âirntf¤Âš v©kÂ¥ò«. 30.v© Ïa‰Ãaš msÎ myF 1 Âirntf« 2 KL¡f« 3 nfhz Ïl¥bga®¢Á 4 nfhz¤Â‹ Âirntf« T‰W Óuhd t£l Ïa¡f¤Âš.v© fUé ga‹gL« Ïl« 1 rhjhuz juhR eif¡fil 2 kU¤Jt vil msé MŒtf« 3 Ïa‰Ãaš juhR kU¤JtkidfŸ 4 v©ây¡f¤juhR m§fho ju¥g£LŸs g£oaèš ÏUªJ m£ltizia ãu¥òf (Û/é. nuoa‹. bghU¤Jf: jåk« mQv© ÏizÂw‹ M¡ì#‹ 11 3 ie£u#‹ 8 1 nrhoa« 7 2 xU bt®åa® mséæš 1 Kj‹ik¡ nfhš Ãçé‰F«. nk‰f©l T‰W rçah? jtwh? fhuz« TW xU bghUë‹ vil fh‰¿š 20N k‰W« Úçš KœF«nghJ mj‹ vil 18N våš Ú®k¤Â‹ x¥gl®¤Â fh©f.nuoa‹/é2. Ï«kh‰w§fis tiuaW¤J tiugl« _y« és¡Ff. mit Ïl¥bga®¢Á nk‰bfhŸS« éj¤ij étç. 29. 32. 25. 28.fh jUf.1 ä. M‰WÚçš ÚªJtij él flš Úçš ÚªJtJ vëjhdJ V‹? gF ‘Ï’ mid¤J édh¡fS¡F« éilaë:4 x 5 = 20 K£njhèfS¡F X® v. nuoa‹ /é) t.24. 26. (mšyJ) t©z¤J¥ó¢Áæ‹ Ïs« cæç v›éj« KG cæçahf khW»wJ. ÑnH bfhL¡f¥g£LŸs gl¤ij¥ gh®¡fΫ 48 .

(mšyJ) bfhL¡f¥g£l jåk¤Â‹ mQmik¥ig T®ªJ ftå¤J Ñœ¡f©l édh¡fis ó®¤Â brŒ ònuh£lh‹ 8 ãÍ£uh‹ 8 (m) jåk¤Â‹ bga® (M) mQ v© (Ï)ãiw v© (<)ÏizÂw‹ (c) ÏizÂw‹ vy¡£uhå‹ t£lghijæ‹ bgaiu vGJf 34. (mšyJ) tiu¥glKiwæš _‹W Ïa¡f¢ rk‹ghLfisÍ« jUé¡fΫ 49 .(m)gl« ik£lhÁ° brš Ãçjè‹ vªj ãiyia¡ fh£L»wJ (M) gl¤ij¥ gh®¤J. (m) fUéæ‹ Û¢Á‰wsit tiuaW¡f (M)bt®åa® mséæ‹ Rê¥ÃiHæ‹ tiffis és¡Ff. gâfisÍ« vGJf. 33. gl« tiuªJ ghf§fis¡ F¿¡fΫ (Ï) mªãiy g‰¿ vGJf. (Ï)bt®åa® mséæid¡ bfh©L bghUë‹ ve¤ xU gçkhz¤ijÍ« mséL« têKiwfis és¡Ff. bg‹Ó‹ nlhYÅ‹ fyitia Ãç¤bjL¤jš Kiwia gl¤Jl‹ és¡Ff. (mšyJ) (m)bršè‹ f£L¥gh£L ika« vJ? (M) mj‹ mik¥igÍ«.

No.40 A1 10 33-36 A2 9 29-32 B1 8 25-28 B2 7 21-24 C1 6 17-20 C2 5 13-16 D 4 9-12 E1 - 8 & below E2 - 50 .MÁça® kÂ¥Õ£L¥ gÂntL tF¥ò: 9 S. Name FA(a) (Activity) 1 FA(b) (Test) 2 Total 10 10 20 ghl«: m¿éaš 1 10 gUt«: I FA(b) Practical Phy Che Bot Zoo 10 10 10 10 FA SA Total Reduced FA FA + Exam (10) (a+b+Prac) SA 10 40 60 100 1 2 3 fšérh® juãiyfŸ tsu¿ kÂ¥Õ£L¡fhdJ (FA) causÎ 40 kÂ¥bg©fS¡F kÂ¥ÃLjš kÂ¥bg©fŸ juãiyfŸ juãiy¥ òŸë 37.

fšérh® juãiyfŸ bjhF¤j¿ kÂ¥Õ£L¡fhdJ (SA) causÎ 6 0 kÂ¥bg©fS¡F kÂ¥ÃLjš kÂ¥bg©fŸ juãiyfŸ juãiy¥ òŸë 55-60 A1 10 49-54 A2 9 43-48 B1 8 37-42 B2 7 31-36 C1 6 25-30 C2 5 19-24 D 4 13-18 E1 - 12 & below E2 - fšérh® juãiyfŸ FA k‰W« SA ( causÎ 100 kÂ¥bg©fŸ) kÂ¥bg©fŸ juãiyfŸ juãiy¥ òŸë 91-100 A1 10 81-90 A2 9 71-80 B1 8 61-70 B2 7 51-60 C1 6 41-50 C2 5 33-40 D 4 21-32 E1 - 20 & Ñœ E2 - 51 .

Master your semester with Scribd & The New York Times

Special offer for students: Only $4.99/month.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Cancel anytime.