You are on page 1of 6

TUMBUHAN BUNGA SEMUSIM (Catatan: Sebahagian maklumat dalam nota ini juga sesuai untuk tumbuhan hiasan yang

lain) 1. DEFINISI "A plant completing its life-cycle within a single growing season." Capon, B. (1990). Botany for Gardeners: An Introduction and Guide. Portland, Oregon: Timber Press. p.205. "Annual: a plant which completes its whole lifecycle from seed germination to flowering and fruiting within one growing season, usually assumed to be one year, though many plants need less time than this and can complete the whole cycle in three to nine months." Holttum, R.E. and I.C. Enoch, (1991).Gardening in the Tropics, Times Editions Pte. Ltd. "Annuals are herbaceous (non woody) plants, complete their life-cycle (seed to seed) in one growing season. Shoot growth commences after seed germination and continues in a fairly uniform pattern (provided no environmental influences are limiting) until growth is stopped by frost or some senescence-inducing factor" Hartmann, H.T., W.J. Flocker, and A.M Kofranek,. Plant Science: Growth, Development and Utilization of Cultivated Plants. Daripada definisi-definisi di atas dapatlah disimpulkan bahawa tumbuhan bunga semusim: bermula daripadapada biji benih, membesar, mengeluarkan bunga, menghasilkan biji benih dan mati selepas itu melengkapkan kitaran hidupnya dalam satu musim pertumbuhan sahaja jenis herba (tidak berkayu)

2. CONTOH TUMBUHAN BUNGA SEMUSIM Jadual 1 menunjukkan contoh-contoh tumbuhan bunga semusim yang sesuai ditanam dalam iklim di Malaysia:

Jadual 1: Contoh Tumbuhan Bunga Semusim Nama Saintifik Begonia semperflorens Calendula officinalis Callistephus chinensis Celosia argentea "Cristata" Celosia argentea "Plumosa" Coleus blumei Cleome spinosa Cosmos bipinnatus Dahlia variabilis Dianthus barbatus Dianthus caryophyllus Gazania rigens Gladiolus hybrida Impatiens balsamina Impatiens wallerana Petunia hybrida Phlox drommondii Portulaca grandiflora Tagetes patula Tagetes erecta Salvia splendens Zinnia elegans Nama Tempatan Nama Biasa (Inggeris) Begonia Calendula Aster Cockscomb Coleus Cleome Cosmos Dahlia Dianthus Carnation Gazania Gladiolus Balsam Impatiens Petunia Phlox Portulaca Marigold, French Marigold, African Salvia Zinnia 1

Balung ayam Ati-ati

Keembong

Ros Jepun Tahi Ayam Tahi Ayam

3. PEMBIAKAN TUMBUHAN SECARA BIJI BENIH Kaedah pembiakan yang paling ekonomik dan cepat bagi kebanyakan tumbuhan bunga semusim ialah melalui biji benih. Terdapat dua sumber bekalan biji benih: beli daripada pembekal kutip daripada pokok induk

Jika biji benih dibeli daripada pembekal, beri perhatian kepada perkara-perkara berikut: dapatkan benih daripada pengeluar/ pembekal yang boleh dipercayai untuk memastikan ketulenan biji benih seberapa boleh dapatkan benih daripada stok yang baru kerana benih lama kurang bernas (peratus percambahannya rendah) pastikan jenis tanaman yang hendak dipilih sesuai dan dapat tumbuh dengan baik dalam iklim tempatan

a. paras pH yang sesuai b. ringan tetapi mampu menyokong dengan baik c. mudah diasingkan daripada anak benih semasa pemindahan d. steril atau mudah disterilkan e. mudah diperolehi atau disediakan f. tidak reput dengan mudah atau cepat g. mempunyai nutrien yang mencukupi (nutrien boleh ditambah mengikut kadar tertentu) h. kandungan garam (NaCl) yang rendah i. bebas daripada organisma perosak, penyakit dan biji benih rumpai j. harganya murah (sekiranya dibeli) k. teksturnya seragam l. menyerap air dengan baik tetapi poros Medium percambahan yang baik terdiri daripada satu atau lebih bahan yang berikut: a. Tanah bakar b. Sphagnum moss c. Vermikulit (bahan mineral yang kembang apabila dipanaskan pada suhu tinggi) d. Perlit (galian daripada batu gunung berapi dipanaskan sehingga 760oC) e. Pasir f. Bahan organik Formulasi Medium Percambahan a. peat moss + vermikulit (1:1) b. peat moss + pasir + kulit kayu terhancur (1:1:1) Setiap 2 liter campuran (a) atau (b) ditambah: sudu teh kadar 1 sudu teh baja superposfat pada kapur pada kadar 1

Jika biji benih dikutip daripada pokok induk, pilihlah: biji benih daripada pokok induk selain daripada baka kacukan generasi F1 kerana biji benih daripada generasi F1 biasanya kurang bernas dan tumbuhan yang di hasilkan tidak seragam biji benih yang sudah cukup matang kerana ianya mempunyai embrio yang terbentuk dengan sempurna biji benih yang berisi kerana ianya mempunyai bekalan makanan yang mencukupi untuk proses percambahan biji benih yang bebas daripada perosak dan penyakit supaya ianya tidak menjadi sumber serangan perosak atau penyakit. Biji benih yang diserang perosak atau penyakit juga tidak akan bercambah

4. PERCAMBAHAN BIJI BENIH Untuk menjayakan percambahan biji benih, keadaan persekitaran yang sesuai mesti disediakan. Keadaan-keadaan ini termasuklah: Medium Percambahan Medium percambahan seeloknya mempunyai ciri-ciri yang berikut: medium lembapan suhu cahaya

(Anggaran: 1 pasu 17.5 cm (5 inci) penuh diisi = 1 liter) c. Campuran menyemai (Kompos biji benih) John Innes iaitu: Tanah peroi (steril) + bahan organik + pasir (2:1:1) Setiap 36 liter (8 gelen) campuran tambahkan: 42.5 gram (1.5 oz) superfosfat 21.2 gram (0.75 oz) kapur tohor 2

d. Jiffy mix Campuran sphagnum moss, peat moss dan vermikulit pada kadar yang sama e. Jiffy pellet Ketulan peat moss yang padat serta dimampatkan, kemudian diselaputi jejaring politena dan polipropilena nipis. Kepingan ini mesti direndam sehingga kembang. Biji benih disemai di bahagian lekok ketulan itu. Lembapan Kandungan air dalam biji benih adalah faktor penting dalam proses percambahan. Pada peringkat awal percambahan, air memainkan peranan untuk: i. ii. iii. iv. melembutkan kulit biji benih mengaktifkan bahan biokimia pertumbuhan melenyapkan bahan perencat percambahan membantu pembebasan enzim respirasi

keadaan gelap dan yang lain pula perlukan cahaya untuk bercambah. Sebagai amalan yang biasa, biji benih pokok semusim yang perlukan keadaan gelap hendaklah ditutupi dengan selapisan medium percambahan dan yang memerlukan cahaya hanya dibiarkan terdedah. a. Tumbuhan yang perlukan cahaya semasa percambahan biji benih: Amaranthus, Gerbera, Begonia, Impatiens, Cleome, Coleus, Petunia b. Tumbuhan yang perlukan keadaan gelap semasa percambahan biji benih: Aster Cina, Dianthus, Portulaca, Calendula, Gaillardia, Salvia, Capsicum, Gazania, Tagetes, Catharanthus, Gomphrena, Zinnia, Celosia, Helianthus, Chrysanthemum, Keembong (Balsam),Cosmos, Phlox Biji benih boleh disemai terus di atas batas atau disemai dalam kotak semaian. Menyemai dalam kotak semaian mempunyai kelebihan berikut: faktor persekitaran percambahan lebih mudah dikawal anak benih lebih terlindung pemilihan anak benih yang sihat dan segar boleh dilakukan sebelum diubah ke batas atau bekas menanam anak benih lebih mudah dijaga dan diuruskan

Kebanyakan biji benih perlukan kandungan air di antara 30% - 80% untuk mula bercambah (bergantung kepada spesies). Percambahan tidak akan berlaku jika kandungan air dalam biji benih kurang daripada kadar tersebut. Kandungan lembapan di dalam tanah akan mempengaruhi tempoh percambahan. Oleh itu, siraman air hendaklah diberikan secukupnya untuk mendapatkan percambahan yang baik. Suhu Suhu merupakan satu lagi faktor penting yang mempengaruhi percambahan. Kadar percambahan adalah rendah apabila suhu persekitaran rendah tetapi akan bertambah apabila suhu meningkat. Kadar percambahan mencapai kemuncaknya pada suhu yang optimum dan akan menurun apabila suhu melepasi tahap optimum kerana pada suhu yang tinggi, biji benih akan mengalami kecederaan. Suhu optimum percambahan kebanyakan tumbuhan berasal daripada kawasan tropika ialah 25oC hingga 30oC. Cahaya Selain daripada suhu dan lembapan, cahaya juga boleh mempengaruhi kadar percambahan. Biji benih setengah-setengah jenis tumbuhan bunga semusim lebih mudah bercambah dalam

Kotak semaian yang sesuai adalah jenis mudah alih (dibuat daripada kayu atau plastik). Bahanbahan terbuang seperti dulang telur, kotak kertas kalis air dan sebagainya juga boleh digunakan. Kotak semaian mudah alih hendaklah: mempunyai lubang saliran yang mencukupi dialas di bawahnya supaya tidak terkena tanah (membaiki pengudaraan dan mengurangkan kejadian penyakit)

Saiz kotak semaian bergantung kepada keperluan dan bahan yang digunakan. Kotak yang dibuat daripada kayu biasanya berukuran 75cm panjang, 45 cm lebar dan 15 cm tinggi. Langkah-langkah menyemai biji benih adalah seperti berikut: bersih isikan medium percambahan ratakan permukaan medium dan padatkan sedikit 3 sediakan kotak semaian yang

semaikan biji benih besar sedalam 2-3 kali ganda garispusatnya bagi biji benih halus, gaulkan 1 bahagian biji benih dengan 4 - 5 bahagian pasir halus dan kering (sebaran biji lebih seragam). Biji benih halus eloklah disemai dalam alur-alur kecil sedalam 0.5 - 1 cm dan ditimbuskan lembapkan medium percambahan dengan kaedah kapilari atau semburan halus labelkan kotak tersebut dengan nama tumbuhan, tarikh menyemai dsb.

letakkan kotak semaian tersebut di bawah struktur pelindung berbumbung plastik lutsinar. Struktur ini melindungi semaian daripada titisan hujan dan membenarkan cahaya matahari yang cukup - pastikan medium sentiasa lembap dengan melakukan penyiraman 6. PENGIRAAN KEPERLUAN BILANGAN ANAK BENIH Bilangan anak benih yang diperlukan untuk sesuatu kawasan penanaman dianggarkan dengan menggunakan formula berikut:

a. Jika penanaman dibuat secara segi empat: Luas kawasan (L) Bil. anak benih = --------------------------------------------------------Jarak antara baris (JB) x Jarak antara pokok (JP) b. Jika penanaman dibuat secara segi tiga Luas kawasan (L) Bil. anak benih = --------------------------------------------------------Jarak antara baris (JB) x Jarak antara pokok (JP) x 0.866 Dalam setiap anggaran, bilangan anak benih hendaklah ditambah sebanyak 10 % daripada jumlah anak benih yang telah dihitung. Tujuannya ialah untuk menyediakan gantian sekiranya berlaku kematian atau kerosakan anak benih. Contoh pengiraan: Satu kawasan berukuran 15m panjang dan 3m lebar perlu ditanam dengan marigold perancis. Jarak tanaman yang dicadangkan ialah 30cm. Berapakah bilangan anak benih yang perlu disediakan jika ianya ditanam secara: i. segi empat ii. segi tiga. Jawapan: i. Penanaman segi empat: Luas kawasan L Bil. anak benih = ---------------JB X JP 15m x 3m = ----------------30cm x 30 cm = = (1500cm x 300cm) / 90 cm 2 450,000 / 90 L Bil. anak benih = ---------------JB X JP 15m x 3m = -----------------------------30cm x 30 cm x 0.866 = 450,000 / 77.94 = 5,774 Tambahan sebanyak 10 % = 577 anak benih Jumlah anak benih yang diperlukan = 6,351 7. RAWATAN DAN PENYIMPANAN BIJI BENIH Biji benih yang dikutip perlu diberikan rawatan. Tujuannya ialah untuk: mengelakkan serangan serangga dan kulat semasa penyimpanan 4 = 5,000 Tambahan sebanyak 10 % = 500 anak benih Jumlah anak benih yang diperlukan = 5,500 ii. Penanaman segi tiga:

mengatasi masalah kedormanan biji benih

Sebelum bijibenih dorman dicambahkan, rawatan tertentu perlu dilakukan. Antara rawatan yang biasa dilakukan termasuklah: mengikis kulit biji benih, merendam dalam air panas, merendam dalam asid pekat, dan melembapkan biji benih.

Tempoh hayat biji benih bergantung kepada: spesies tumbuhan cara penyimpanan

Rawatan Untuk Penyimpanan Rawatan seperti berikut membolehkan biji benih tahan lebih lama disimpan: i. bersihkan biji benih daripada kekotoran ii. keringkan biji benih tersebut; sama ada dengan: - menjemur pada cahaya matahari - mendedahkannya kepada udara di tempat yang sejuk dan kering iii. gaulkan biji benih dengan racun kulat seperti Thiram, Captan, Benlate iv. letakkan biji benih tersebut di dalam botol yang kedap udara v. simpan botol tersebut dalam tempat yang sejuk sekitar 15oC dan kering Rawatan Untuk Mengatasi Masalah Kedormanan Kedormanan biji benih merujuk kepada keadaan apabila biji benih yang hidup tidak bercambah walaupun keadaan yang sesuai telah disediakan. Sebenarnya biji benih tersebut sedang "berehat'. Ini merupakan satu mekanisme bagi mengelakkan biji benih daripada bercambah sekiranya tidak keadaan persekitaran yang sesuai untuk percambahan. Antara sebab-sebab kedormanan termasuklah: a. Sebab-sebab fizikal i. Kulit biji benih tebal atau keras menghalang kemasukan air dan oksigen menghalang perkembangan embrio ii. Lapisan lendir di sekeliling biji benih menghalang kemasukan air dan oksigen b. Sebab-sebab fisiologikal i. ii. Kewujudan enzim atau bahan perencat percambahan Embrio yang belum cukup membesar ketika buah masak embrio perlu membesar lagi sebelum dicambahkan

8. SEBAB-SEBAB BIJI BENIH TIDAK BERCAMBAH Masalah awal yang sering dihadapi semasa menanam tumbuh-tumbuhan bunga semusim ialah biji benih tidak bercambah. Berikut adalah antara sebab-sebab mengapa biji benih tidak bercambah: tidak bernas (kerana terlalu lama disimpan atau tidak cukup matang) masalah kedormanan suhu terlalu tinggi atau rendah ketiadaan atau berlebihan cahaya disemai terlalu dalam medium terlalu berat biji benih diserang perosak atau penyakit biji benih dilarikan oleh haiwan (seperti semut, burung) atau percikan air kekurangan lembapan lembapan yang berlebihan (biji benih tidak mendapat oksigen)

Rujukan: 1. Bautista, O.K. et al. (1983). Introduction to Tropical Horticulture,.University of Philippines. 2. Capon, B. (1990). Botany for Gardeners: An Introduction and Guide. Portland, Oregon: Timber Press. 3. Goh, H.B. dan T.S. Chee. (1977). Sains Pertanian Buku Satu, Longman. 4. Goh, H.B. dan T.S. Chee. (1977). Sains Pertanian Buku Dua, Longman. 5. Goh, H.B. dan T.S. Chee. (1977). Sains Pertanian Buku Tiga. Longman. 6. Handreck, K.A. dan N.D. Black. (1984). Growing Media for Ornamental Plants and Turf. New South Wales University Press. 7. Hartmann, H.T. dan D.E. Kester. (1983), Plant Propagation: Principles and Pracrices, 4th Ed., Prentice Hall Inc. 5

8. Holttum, R.E. and I.C Enoch. (1991). Gardening in the Tropics, Times Editions Pte. Ltd. 9. Nelson, P.V. (1981). Greenhouse Operation and Management. 2nd Ed., Reston Pub. Co.