Τα θεωρήματα του Green, Stokes και Gauss ♦ 211

9.9  Ανεξαρτησία  του  επικαμπυλίου  ολοκληρώματος  από  την 
καμπύλη ολοκληρώσεως. Συνάρτηση δυναμικού 
 
Ήδη στην παράγραφο 5.7 ασχοληθήκαμε με την ύπαρξη συνάρτησης
δυναμικού ενός διανυσματικού πεδίου που μας εξασφαλίζει την ανεξαρτησία
του επικαμπυλίου ολοκληρώματος από την μορφή της καμπύλης
ολοκληρώσεως. Εδώ θα αναζητήσουμε με περισσότερες μαθηματικές
λεπτομέρειες κάτω από ποιες συνθήκες η τιμή του επικαμπυλίου
ολοκληρώματος είναι ανεξάρτητη από την καμπύλη που συνδέει τα σημεία Α
και Β και εξαρτάται μόνο από την θέση αυτών των σημείων. Θα ξεκινήσουμε
με δυδιάστατα διανυσματικά πεδία του επιπέδου και θα γενικεύσουμε σε
διανυσματικά πεδία του χώρου. Πρώτα όμως θα θυμηθούμε δυο μαθηματικές
έννοιες, που αναφέραμε στο Κεφάλαιο 8.
Ορισμός 1: Μια επίπεδη περιοχή D ονομάζεται απλά συνεκτική όταν
οποιαδήποτε απλή κλειστή καμπύλη που βρίσκεται στην περιοχή D μπορεί
κατά συνεχή τρόπο να συρρικνωθεί και να γίνει σημείο χωρίς να εγκαταλείψει
την περιοχή D, Σχ. 9.9-α. Σ’ αυτή την περίπτωση το σύνολο της περιοχής D
αποτελείται από μια κλειστή καμπύλη C που ορίζει την περιοχή.
Ορισμός 2: Μια επίπεδη περιοχή D ονομάζεται διπλά συνεκτική όταν δεν
είναι απλά συνεκτική. Και αυτό μπορεί να συμβεί όταν η περιοχή D έχει στο
εσωτερικό της μια "οπή", Σχ. 9.9-β. Σ’ αυτή την περίπτωση το σύνορο της
περιοχής D αποτελείται από δυο κλειστές καμπύλες τις C1 και C2 εκ των οποίων
η C1 είναι το εξωτερικό σύνορο και η C2 το εσωτερικό σύνορο της περιοχής D.
Κατ’ επέκταση ορίζουμε μια επίπεδη περιοχή D τριπλά συνεκτική όταν στο
εσωτερικό της υπάρχουν δυο «οπές» και το σύνορο της αποτελείται από τρεις

C1

C

C2

Σχ.9.9-α

Σχ.9.9-β

απλές κλειστές καμπύλες εκ των οποίων η μια είναι το εξωτερικό σύνορο και οι
δυο άλλες τα εσωτερικά σύνορα. Γενικά μπορούμε να συνεχίσουμε και να
μιλάμε για πολλαπλά συνεκτική περιοχή.

2 Ισχύει το θεώρημα: Θεώρημα 1: Έστω το συνεχώς διαφορίσιμο διανυσματικό πεδίο F = P ( x. Θα αναζητήσουμε να βρούμε τις συνθήκες εκείνες κάτω από τις οποίες η τιμή του επικαμπυλίου ολοκληρώματος είναι ανεξάρτητη από την καμπύλη που συνδέει τα σημεία Α και Β και εξαρτάται μόνο από την θέση αυτών των σημείων. (με την έννοια ότι η ισχύς της μιας συνθήκης συνεπάγεται την ικανοποίηση των άλλων τριών): 1) Ισχύει: ∫ F ⋅ dr = ∫ P ( x. y ) dy = 0 C όπου C είναι μια C οποιαδήποτε κλειστή καμπύλη που βρίσκεται εξ ολοκλήρου στην περιοχή D.9. (τυχαία αλλά σταθερά). 9.9. Τότε οι παρακάτω τέσσερεις συνθήκες είναι ισοδύναμες μεταξύ τους. B • C Δ D Γ A• x O Σχ. Ας θεωρήσουμε επίσης το επικαμπύλιο ολοκλήρωμα: B B ∫ F ⋅ dr = ∫ Pdx + Qdy A y A κατά μήκος κάποιας επίπεδης καμπύλης που συνδέει τα σημεία Α και Β και βρίσκεται εξ’ ολοκλήρου στην περιοχή D. Ι)   Απλά συνεκτικές επίπεδες  περιοχές  Ας θεωρήσουμε την απλά συνεκτική επίπεδη περιοχή D που περιβάλλεται από την απλή κλειστή καμπύλη C (Σχ. . y ) j στην απλά συνεκτική περιοχή D. B 2) Το ολοκλήρωμα ∫ Pdx + Qdy είναι ανεξάρτητο από την καμπύλη A C ολοκλήρωσης C που συνδέει τα.2) και τα σταθερά αλλά τυχαία σημεία Α και Β του D. y ) dx + Q ( x. που περιβάλλεται από την απλή κλειστή γραμμή C.212 ♦ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IΧ Στη συνέχεια θα εξετάσουμε την ανεξαρτησία της ολοκλήρωσης των επικαμπυλίων ολοκληρωμάτων Ι) για επίπεδες περιοχές και ΙΙ) για περιοχές του χώρου. 9. σημεία Α και Β και βρίσκεται εξ ολοκλήρου στην περιοχή D. y ) i + Q ( x.

(i) 1 ⇒ 2: Ας θεωρήσουμε τις τυχαίες καμπύλες ΑΓΒ και ΑΔΒ που βρίσκονται εξ ολοκλήρου στην περιοχή D και συνδέουν τα σημεία Α και Β. ⎛ ∂P ∂Q ⎞ ∂P ∂Q − − = 0 ισχύει ⎟ k = 0 . δηλαδή df ( x. δηλαδή. y ) . Αν σταθεροποιήσουμε το σημείο Α. y0). ∂y ∂x ⎝ ∂y ∂x ⎠ 4) Η συνθήκη ∇× F = ⎜ παντού στην περιοχή D.3). Σύμφωνα με την υπόθεση θα έχουμε: ∫ Pdx + Qdy = 0 ΑΓΒΔΑ ή ∫ ΑΓΒ Pdx + Qdy + ∫ ΒΔΑ Pdx + Qdy = 0 ⇒ ∫ ΑΓΒ Pdx + Qdy = ∫ Pdx + Qdy ΑΔΒ Επειδή όμως το επικαμπύλιο ολοκλήρωμα έχει την ίδια τιμή κατά μήκος των δυο τυχαίων καμπυλών ΑΓΒ και ΑΔΒ που συνδέουν τα σημεία Α και Β συνεπάγεται ότι είναι ανεξάρτητο από την καμπύλη ολοκλήρωσης και η συνθήκη (2) αποδείχθηκε.ο. και αφήσουμε το Β μεταβλητό. y ) που ορίζεται στην περιοχή D. y0=σταθερό). y ) = ∂P ∂Q dx + dy ή ισοδύναμα το διανυσματικό πεδίο F είναι ∂x ∂y η κλίση της f ( x.9. Απόδειξη: Κατά την απόδειξη του θεωρήματος θα ακολουθήσουμε την λογική πορεία: 1⇒ 2⇒ 3⇒ 4⇒ 1 που σημαίνει ότι με την υπόθεση ότι ισχύει η πρώτη συνθήκη αποδεικνύουμε την δεύτερη. 9. δηλαδή. (Α=Α(x0. y ) .2. (πάνω στο επίπεδο Oxy Σχ. F = ∇f ( x. με την υπόθεση ότι ισχύει η δεύτερη αποδεικνύουμε την τρίτη κ. Stokes και Gauss ♦ 213 3) Η παράσταση Pdx + Qdy είναι ολικό διαφορικό μιας. (μονότιμης) συνάρτησης f ( x. οπότε όταν θα έχει κλείσει ο κύκλος θα έχει αποδειχθεί η ισοδυναμία και των τεσσάρων συνθηκών. Σχηματίζεται έτσι η κλειστή καμπύλη ΑΓΒΔΑ.κ. τότε .9. (ii) 2 ⇒ 3: Ας υποθέσουμε ότι το επικαμπύλιο ολοκλήρωμα είναι ανεξάρτητο από την καμπύλη ολοκλήρωσης. Σχ. όπου x0=σταθερό. 9.Τα θεωρήματα του Green.

y) • δηλαδή του σημείου Β.3.9. ∂x ∂y Αλλά f ( x + Δx. Επομένως η παραπάνω ισότητα γράφεται: f ( x + Δx.9. Θα πρέπει τώρα να αποδείξουμε ότι η συνάρτηση f = f ( x. y ) Α ( x0 . 9. y ) . y ) ∂f = lim και λόγω της (9.9. y ) Άρα το επικαμπύλιο ολοκλήρωμα μπορεί να θεωρηθεί ως μονότιμη συνάρτηση των ( x. y ) είναι διαφορίσιμη και ότι df = Pdx + Qdy . y ) − f ( x. (9. y ) − f ( x. y0 ) ∫ Pdx + Qdy ( x0 . y ) ∫ ( x. . y) B(x. = Q ( x. y ) − f ( x. y0) x O Σχ. y ) = ( x +Δx .3 ∂f ∂f . y ) . y ) − f ( x .214 ♦ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IΧ B ( x. y0 ) ∫ Pdx + Qdy = ∫ Pdx + Qdy = f ( x.1) είναι: ∂x Δx→0 Δx f ( x + Δx.9. y ) = AB x +Δx ∫ Pdx x επειδή κατά μήκος της ευθείας ΒΒ′ είναι y=σταθερό. οπότε dy=0. (ΒΒ′ ευθεία παράλληλη προς τον άξονα Οx). Θα πρέπει λοιπόν να αποδείξουμε ότι υπάρχουν οι παράγωγοι • Α(x0. y ) . y ) Pdx + Qdy − ( x0 . y0 ) όπου επειδή από την υπόθεση το επικαμπύλιο ολοκλήρωμα είναι ανεξάρτητο από την καμπύλη ολοκληρώσεως. y ) = ∫ Pdx + Qdy + ∫ Pdx + Qdy − ∫ Pdx + Qdy BB′ AB ή f ( x + Δx . και ότι είναι: ∂x ∂y ∂f ∂f = P ( x. 9. για το πρώτο ολοκλήρωμα ως καμπύλη ολοκλήρωσης θεωρούμε την μικτή γραμμή ΑΒΒ′. ενώ για το δεύτερο ολοκλήρωμα την καμπύλη ΑΒ. Σχ.1) y • B′(x+Δx.

Αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν οι παράγωγοι της συνάρτησης αυτής και είναι συνεχείς: ∂f = P ( x. y ) Δf = = ΔP ( x + θΔx. θα έχουμε: ⌠⌠ ⎡ ∂ Q ∂ P⎤ − ⎢ ⎥ dxdy ∫ Pdx + Qdy = ⎮⎮ ⌡⌡ ⎣ ∂ x ∂ y ⎦ C D όπου C τυχαία κλειστή καμπύλη της D. y ) είναι συνεχής. ∂x ∂f = Q ( x. y ) ∂y και η συνθήκη (3) αποδείχθηκε. θα έχουμε: ∂f = lim P ( x + Δx. y ) είναι διαφορίσιμη. επειδή η συνάρτηση P ( x. (iii) 3 ⇒ 4: Στην προηγούμενη περίπτωση αποδείξαμε ότι η συνάρτηση μερικές f = f ( x. y ) ∂x Δx →0 Με ανάλογο τρόπο αποδεικνύεται ότι: ∂f = Q ( x. y ) = P ( x. y ) ∂y ∂P ∂Q ∂2 f ∂2 f = = οπότε Επομένως θα είναι: ∂y ∂x ∂x∂y ∂y ∂x και η συνθήκη (4) αποδείχθηκε. y ) . Stokes και Gauss ♦ 215 Αν εφαρμόσουμε το θεώρημα της μέσης τιμής για το ολοκλήρωμα της τελευταίας σχέσης θα έχουμε: f ( x + Δx. y ) Δx Δx Τελικά αν πάρουμε το όριο της τελευταίας σχέσης για Δx→0.Τα θεωρήματα του Green. Επειδή όμως είναι ∂P ∂Q = θα είναι ∂y ∂x . y ) όπου ή 0< θ <1 f ( x + Δx. y ) = ΔxP ( x + θΔx. y ) − f ( x. y ) − f ( x. (iv) 4 ⇒ 1: Επειδή στην περιοχή D εφαρμόζεται ο τύπος του Green.

9. στην πολλαπλά ∂y ∂x συνεχείς και έχουν συνεχείς μερικές παραγώγους συνεκτική περιοχή D* (Σχ. yj και ας υποθέσουμε ότι οι συναρτήσεις P = P ( x. ότι η τιμή του επικαμπυλίου ολοκληρώματος κατά μήκος μιας οποιασδήποτε κλειστής καμπύλης μιας πολy Δ λαπλά συνεκτικής περιοχής Η που δεν περιβάλλει "οπή". ∂y ∂x Ας θεωρήσουμε μια οποιαδήποτε κλειστή καμπύλη C της D* που δεν περιέχει "οπή". Υποθέτουμε επίσης ότι ισχύει η συνθήκη ∂P ∂Q = που είναι ισοδύναμη με την ∇ × F = 0 . y ) . Για τον σκοπό αυτό ας θεωρήσουμε την οπή Τ1 του D* και τις κλειστές καμπύλες C′(ΑΓΔΕΑ) και C′′(ΒΖΗΘΒ) που την περιβάλλουν.9. y ) ορίζονται. Τότε Τ1 C″ Τ2 B A O Ζ D* Γ x Σχ. έχουμε ότι: ⌠⌠ ⎛ ∂Q ∂P ⎞ − ⎜ ⎟ dxdy = 0 ∫ Pdx + Qdy = ⎮⎮ ⌡⌡ ⎝ ∂x ∂y ⎠ C D Παρατηρούμε δηλαδή.4).4 .216 ♦ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IΧ ⌠⌠ ⎡ ∂ Q ∂ P ⎤ ⎮⎮ ⎢ ∂ x − ∂ y ⎥ dxdy = 0 ⌡⌡ ⎣ ⎦ D οπότε ∫ Pdx + Qdy = 0 C και η συνθήκη (1) αποδείχθηκε. είναι ∂P ∂Q .9. y ) i + Q( x. Τότε εφαρμόζοντας τον τύπο του Green κατά μήκος αυτής της καμπύλης. Q = Q ( x. Θα εξετάσουμε τώρα την περίπτωση που η κλειστή καμπύλη περιβάλλει μια "οπή" της περιοχής D*. ΙΙ)  Πολλαπλά συνεκτικές επίπεδες περιοχές   Ας θεωρήσουμε το διανυσματικό πεδίο F = P ( x. D C Ε Θ C′ είναι μηδέν. 9.

9.9. Πράγματι.9.Τα θεωρήματα του Green.2).1. 9.9. 9.5-α B ∫ A C2 B Pdx + Qdy − C3 ∫ Pdx + Qdy = ω A C1 που με τη βοήθεια της (9. θα έχουμε: y y • B C1 O T T • B C2 A • C2 A • x x O Σχ. ας θεωρήσουμε αυτή την συνάρτηση f = f ( x. Σχ. διότι χρειαζόμαστε περισσότερες πληροφορίες για το διανυσματικό πεδίο F. 9.9.2) C ′′ όπου ω∈R. επειδή ∇ × F = 0 . y ) για την οποία ισχύει: (9. Ας υποθέσουμε ότι: (i) ω≠0.3) γράφεται: . έτσι ώστε η κλειστή καμπύλη που συνιστούν να περιβάλλει την "οπή" Τ. Stokes και Gauss ♦ 217 σύμφωνα με την Παρατήρηση 2 της παραγράφου 9. Σ’ αυτήν την περίπτωση δεν μπορούμε να πούμε εάν είναι ω≠0 ή ω=0.9. Σύμφωνα με το θεώρημα 1.5-α. μπορούμε να κατασκευάσουμε την συνάρτηση f = f ( x. έχουμε: ∫ Pdx + Qdy = ∫ Pdx + Qdy = ω C′ (9. y ) τέτοια ώστε F = ∇f . Θα αποδείξουμε όμως ότι η συνάρτηση αυτή θα είναι πλειότιμη. Τότε αν πάρουμε υπόψη μας την σχέση (9.9.3) ∇ f = F ή df = Pdx + Qdy Επίσης ας θεωρήσουμε τα σημεία Α και Β της περιοχής D* και τις καμπύλες C1 και C2 που ενώνουν αυτά τα σημεία.5-β Σχ.

y ) στο σημείο Β μπορεί να πάρει πολλές τιμές οι οποίες θα διαφέρουν μεταξύ τους κατά kω.9.4) Από τις (9.3) και (9.6) και (9.5) 3 1 3 1 Αν δε υποθέσουμε ότι στο σημείο Α είναι f(A)=0.9.9.9.218 ♦ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IΧ [ f ( B ) − f ( A) ]C − [ f ( B ) − f ( A) ]C = ω [ f ( B ) ]C = [ f ( B ) ]C + ω + [ f ( A) ]C − [ f ( A) ]C 2 ή 1 2 1 2 1 (9.3) Ας θεωρήσομε τώρα την καμπύλη C3 που συνδέει τα σημεία Α και Β και συνιστά με την καμπύλη C2 μια κλειστή καμπύλη που περιβάλλει την "οπή" Τ.9.7) συμπεραίνουμε ότι η τιμή της "συνάρτησης" f = f ( x.9. Αν εργασθούμε όπως παραπάνω παίρνουμε: ⎡⎣ f ( B) − f ( A) ⎤⎦C − ⎡⎣ f ( B) − f ( A) ⎤⎦C = ω 3 2 (9.4) μπορούν να γραφούν ως εξής: B ∫ B Pdx + Qdy − A C2 B ∫ και ∫ Pdx + Qdy = ω A C1 B Pdx + Qdy − A C3 ∫ Pdx + Qdy = ω A C3 οπότε αν συνδυασθούν μεταξύ τους δίνουν: B ∫ A C3 B Pdx + Qdy − ∫ A C1 Pdx + Qdy = 2ω ⇒ ∫ C1 + C3 Pdx + Qdy = 2ω .7) Από τις σχέσεις (9. όπου ο ακέραιος k ισούται με τη διαφορά του αριθμού των περιστροφών γύρω από την "οπή" κατά την ορθή και την ανάδρομη φορά.9. y ) στο σταθερό σημείο Β εξαρτάται κάθε φορά από την καμπύλη. Άρα η συνάρτηση f = f ( x. Παρατήρηση: Οι σχέσεις (9. Επομένως.5-β). (Σχ.9.9.9. y ) είναι πλειότιμη.9.3) και (9.4) συνεπάγεται ότι ⎡⎣ f ( B ) ⎤⎦C = ⎡⎣ f ( B ) ⎤⎦C + 2ω + ⎡⎣ f ( A) ⎤⎦C − ⎡⎣ f ( A) ⎤⎦C (9.5) δίνουν και [ f (B)]C 2 = ⎡⎣ f ( B ) ⎤⎦C + ω 1 (9.9. οι (9.2) και (9. 9.9.6) [ f ( B)]C 3 = ⎡⎣ f ( B ) ⎤⎦C + 2ω 1 (9.9. η "συνάρτηση" f = f ( x.

(επειδή έχουμε περιοχή πολλαπλά συνεκτική). Παραδείγματα: 1) 2. οπότε η f είναι πλειότιμη. y ) υπάρχει και είναι μονότιμη. Ως εφαρμογή της περίπτωσης (i) θα χρησιμοποιήσουμε το Παράδειγμα . ανάλογα με τις επί πλέον πληροφορίες που έχουμε για το F. υπάρχει συνάρτηση f = f ( x. Έτσι: (α) Αν η περιοχή D είναι απλά συνεκτική. (β) Αν η περιοχή D είναι διπλά συνεκτική. Συμπερασματικά λοιπόν έχουμε τα εξής: Αν δοθεί το διανυσματικό πεδίο F που είναι συνεχώς διαφορίσιμο σ’ ένα τόπο D και ισχύει ∇ × F = 0 . Stokes και Gauss ♦ 219 ή γενικότερα ∫ Pdx + Qdy = kω C όπου k ακέραιος αριθμός που ορίσθηκε πιο πάνω και C κλειστή καμπύλη που περιβάλλει την "οπή" Αν ο τόπος έχει περισσότερες «οπές» η σχέση αυτή γράφεται: ∫ Pdx + Qdy = k ω + 1 1 + knωn C Επίσης τα συμπεράσματα στα οποία καταλήξαμε πιο πάνω γενικεύονται και σ’ αυτές τις περιοχές. Ο μηδενισμός του ω σ’ αυτή την περίπτωση οφείλεται στη μορφή του διανυσματικού πεδίου F. Η τιμή αυτή μπορεί να είναι ίση με το μηδέν ή όχι. οπότε η f είναι μονότιμη. εντούτοις η συνάρτηση f = f ( x. Διακρίνουμε τις εξής περιπτώσεις: (β1) η τιμή είναι μηδέν.Τα θεωρήματα του Green. Στην περίπτωση αυτή παρόλο ότι δεν ισχύουν κάποιες από τις προϋποθέσεις του θεωρήματος 1. Η συνάρτηση αυτή μπορεί να είναι μονότιμη ή πλειότιμη. τότε η κυκλοφορία του F έχει την ίδια τιμή κατά μήκος οποιασδήποτε κλειστής καμπύλης που περιβάλλει την "οπή". οπότε η δυναμική συνάρτηση f είναι μονότιμη. y ) τέτοια ώστε F = ∇f . τότε η κυκλοφορία του διανυσματικού πεδίου F κατά μήκος κάθε κλειστής καμπύλης της D είναι μηδέν. (β2) η τιμή δεν είναι μηδέν. (ii) ω=0. Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι τα συμπεράσματα αυτά ισχύουν και σε πολλαπλά συνεκτικές περιοχές.

3/2 3 2 2 2 2 3/2 r (x + y ) (x + y ) Το πεδίο ορισμού του F είναι η περιοχή D=R2-{(0. Πράγματι ⎛ y⎞ ⎟ ⎝x⎠ είναι: f = f ( x. y ) = arctan ⎜ Σε πολικές συντεταγμένες η συνάρτηση αυτή γράφεται: f = f ( r . 9. 9.0) του συστήματος συντεταγμένων και βρήκαμε ότι Όπως είδαμε το διανυσματικό πεδίο F = I= ⌠ ∫ F ⋅ dr = ⎮⌡ x C 2 2 −y x dx + 2 dy = 2π ≠ 0 2 +y x + y2 C όπου C κάποια κλειστή καμπύλη που περιβάλλει το σημείο Ο(0.9.0).9. y ) ∈ D Επίσης αν θεωρήσουμε τον κύκλο x 2 + y 2 = a 2 Σχ.0)} που είναι διπλά συνεκτική. Ισχύει: ∇ × F = 0.6. τότε y x2+ y2=α2 x Σχ.6 .220 ♦ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IΧ −y x i+ 2 j δεν ορίζεται στο 2 x +y x + y2 σημείο Ο(0. ∀ ( x.θ ) = θ 2) Ως εφαρμογή της περίπτωσης (ii) θα χρησιμοποιήσουμε διανυσματικό πεδίο της βαρύτητας της γης σε δυο διαστάσεις: F= το x y r = i+ j. y ) αλλά αυτή θα είναι πλειότιμη. Άρα στην περίπτωση αυτή μπορούμε να κατασκευάσουμε μια δυναμική συνάρτηση f = f ( x.

Με βάση αυτό τον ορισμό είναι φανερό ότι κάθε κλειστή καμπύλη C της απλά συνεκτικής περιοχής V είναι το πέρας. Η συνάρτηση αυτή είναι η f = f (r ) = 1 = r 1 x + y2 2 που είναι μονότιμη. Επίσης ο εσωτερικός και ο εξωτερικός χώρος της επιφάνειας ενός τόρου.10. Παραδείγματα απλά συνεκτικών τρισδιάστατων περιοχών είναι ο χώρος R3. (Σχ. εάν κάθε κλειστή καμπύλη της μπορεί με συνεχή τρόπο να συρρικνωθεί σε σημείο χωρίς να εγκαταλείψει την περιοχή. . ο εσωτερικός και ο εξωτερικός χώρος μιας σφαίρας. Παραδείγματα πολλαπλών συνεκτικών χώρων είναι ο χώρος R3 από τον οποίο αφαιρέσαμε το χώρο που βρίσκεται στο εσωτερικό ενός σωλήνα απείρου μήκους ή ο εσωτερικός χώρος μια σφαίρας από τον οποίο αφαιρέσαμε τον εσωτερικό χώρο ενός κυλίνδρου που τέμνει την επιφάνεια της σφαίρας.1). 9.Τα θεωρήματα του Green. y ) που αντιστοιχεί στο παραπάνω πεδίο F θα πρέπει να είναι μονότιμη. Αν η περιοχή V δεν είναι απλά συνεκτική ονομάζεται πολλαπλά συνεκτική. Ορισμός 1: Μια περιοχή V του R3 ονομάζεται απλά συνεκτική.   Εδώ θα γενικεύσουμε τα συμπεράσματα της προηγουμένης παραγράφου στον χώρο. Πριν όμως γίνει αυτό θα αναφερθούμε για λίγο στην έννοια της απλά συνεκτικής περιοχής στο χώρο. Stokes και Gauss ♦ 221 ⌠ x y I = ∫ F ⋅ dr = ⎮ dx + dy = 3/2 3/2 2 2 C ⌡ (x + y ) ( x2 + y 2 ) C 2π ⌠ a cos t ( −a sin t ) + a sin ta cos t =⎮ dt = 0 a3 ⌡ 0 Επομένως η συνάρτηση f = f ( x.10 Ανεξαρτησία  του  επικαμπυλίου  ολοκληρώματος  από  την  καμπύλη ολοκληρώσεως στο χώρο. είναι πολλαπλά συνεκτικές περιοχές γιατί οι κλειστές καμπύλες C1 και C2 δεν μπορούν να συρρικνωθούν κατά συνεχή τρόπο και να γίνουν σημεία χωρίς να εγκαταλείψουν τον εσωτερικό και τον εξωτερικό χώρο αντίστοιχα. μιας επιφάνειας S που ανήκει εξ’ ολοκλήρου στον V. 9. (σύνορο).

ΙΙ. z ) k είναι ένα συνεχώς διαφορίσιμο διανυσματικό πεδίο ορισμένο στην κλειστή απλά συνεκτική περιοχή V. 9.10. ∫ β) C1 F ⋅ dr1 = ∫ F ⋅ dr2 C2 όπου C1 και C2 είναι δυο οποιεσδήποτε καμπύλες με τα ίδια αρχικά και τελικά σημεία και περιγραφόμενες από τις διανυσματικές συναρτήσεις r1(t) και r2(t) αντίστοιχα. y. τότε ισχύουν ακριβώς τα ίδια συμπεράσματα όπως στην παράγραφο 9. z ) j + R ( x. .1 Ο εσωτερικός και ο εξωτερικός χώρος του τόρου μπορούν να γίνουν απλά συνεκτικές περιοχές αν τοποθετήσουμε τις επιφάνειες S1 και S2 όπως φαίνεται στο σχήμα. y. C δ) ∇×F=0 Η απόδειξη του θεωρήματος αυτού είναι ανάλογη του θεωρήματος 1 της προηγουμένης παραγράφου. Αν η περιοχή είναι πολλαπλά συνεκτική.9.222 ♦ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IΧ S2 C1 S1 C2 Σχ. Ισχύει το εξής θεώρημα: Θεώρημα 1: Εάν F = P ( x. τότε οι επόμενες συνθήκες είναι ισοδύναμες: α) Το πεδίο F είναι κλίση κάποιου βαθμωτού πεδίου f. z ) i + Q ( x. y. γ) ∫ F ⋅ dr =0 όπου C μια οποιαδήποτε κλειστή καμπύλη.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful